open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Struat faan Malakka

At **Struat faan Malakka** as en siaengde tesken Sumatra uun't waasten an Malaysia uun't uasten. Det smäälst steed as 2,8 km briad.

Hat ferbanjt det Andamaanensia uun a Indisk Oosean mä't Struat faan Singapuur an't Süüdsjineesk Sia uun a Pasiifik. Arken dai raise diar 2.000 skeb troch, at Struat faan Malakka as ään faan a wichtagst skapferkiarswaier üüb a eerd.

## Luke uk diar

* Melaka (Stääd)
Andamaanen Sia

At **Andamaanensia** as en dial faan a Indisk Oosean föör't küst faan Mjanmaar. Efter süüden gongt hat auer uun det Struat faan Malakka. Uun't waasten lei a eilunen faan a Andamaanen an Nikobaaren, jo san en unioonsteritoorium faan Indien. Efter nuurdwaasten leit di Golf faan Bengaalen.

At Andamaanensia as uun't madel 870 meetern jip, det jipst steed leit . Det troopisk weeder woort uun a somer 30 °C warem, uun a wonter 27,5 °C.

## Luke uk diar
Golf faan Bengaalen

A **Golf faan Bengaalen** as en grat bocht faan a nuurdelk Indisk Oosean. Uun't waasten lei Sri Lanka an Indien, uun't nuurden Bangladesch an uun't uasten Mjanmaar. Uun't süüduasten lei a Andamaanen an Nikobaaren.

Di golf as uun't madel 2.600 meetern jip, det jipst steed leit .

Jo grat struumer Ganges an Brahmaputra luup auer Padma an Meghna ütj uun di Golf faan Bengaalen.

## Luke uk diar
Sumatra

**Sumatra** (ütjspreegen Sumátra of Súmatra, iar uk **Sumatera**) as mä 473.481&nbsp;km² det sääkstgratst eilun üüb a eerd. Hat hiart tu Indoneesien.

## Geografii
### Steeden
* Medan
* Palembang

### Prowinsen
Üüb Sumatra lei tjiin indoneesk prowinsen:

## Geologii

## Luke uk diar
Sokerpualem

At **Sokerpualem** (*Arenga pinnata*) as en Pualem faan det famile *Arecaceae*. Hat wääkst uun a Malaiisk Archipeel.

Faan ian pualem kön 150 kg soker wonen wurd.

## Bilen

Arenga pinnata Frucht alt.jpg|Rip früchten
Arenga pinnata Frucht unreif.jpg|Jong früchten
Palmfrüchtchen.jpg|Pualemfrüchten uun sirep


## Luke uk diar
Padma

At **Padma** (Bengaals: , , „Lotosbloos“) as en 120 km lung stak faan di weederrikst struum uun Aasien.

Uun't Padma luup a weedern faan Ganges an Brahmaputra tuup. Do ferianagt at Padma ham mä det (Boower) Meghna tu di struum Meghna, iar hat naibi Chittagong ütj uun a Golf faan Bengaalen lääpt.

## Bilen

Padma river taken from lalol shah bridge.JPG|Padma mä faskerbuaten üüb
Another View Of Padma.jpg|Bi a kaant faan't Padma
Bank of Padma at Rajshahi.jpg|Padma bi Rajshahi



## Futnuuten


## Luke uk diar
Meghna

At **Meghna** (Bengaals:  ) as en struum faan en grater struumsüsteem, huar uk Ganges an Brahmaputra tu hiar, uun Bangladesch an Nuurduastindien.

At **Boower Meghna** ferianagt ham mä't Padma tu't Oner Meghna, an lääpt do bi Chittagong ütj uun a Golf faan Bengaalen. Diar as hat di weederrikst struum faan Aasien.

## Bilen

MeghnaRiver.jpg|Boower Meghna bi Gazaria
Satellite image of Bangladesh in October 2001.jpg|At Gangesdelta mä Ganges, Brahmaputra, Padma an Meghna
04122009 River Meghna from Bhairab Bridge photo1 Ranadipam Basu.jpg|Meghna bi Bhairab



## Luke uk diar
Lotos

A **Lotosbluumen** (*Nelumbo*) san en weederplaantenfamile (Nelumbonaceae), huar't man tau slacher faan jaft, ian uun Ameerikoo an ian uun Aasien. Faan bias slacher jaft at flook suurten, diar weltwidj ferkääft wurd.

## Slacher
* Indisk Lotos (*Nelumbo nucifera*)
* Amerikoonsk Lotos (*Nelumbo lutea*)

## Bilen

Nelumbo nucifera Shanghai.jpg|Lotosküül uun Shanghai
Knospe der Indischen Lotusblüte IMG 8305a.jpg|Knob faan *Nelumbo nucifera*
Lotus jdp.jpg|Frücht
Cu sen - Lotus root.jpg|Lotosruter wurd eden
Lotossamen.jpg|Drüget siad woort uk eden
Lotus Temple in New Delhi 03-2016.jpg|Lotostempel uun Nei-Delhi
Nelumbo lutea1mandj98.jpg|Amerikoonsk Lotos
Little Africa - lotuses - leaves - P1100028.JPG|At Lotosbleed namt nian weeder ap



## Luke uk diar
Proteales

**Proteales** san en order faan bloosenplaanten (Magnoliopsida). Diar hiar trii familin mä 82 sköölen an 1610 slacher tu.

## Familin
* Salwerbuumplaanten (Proteaceae)
* Lotosplaanten (Nelumbonaceae)
* Plataanen (Platanaceae)

## Luke uk diar
Nuurduast (CDC Distrikt uun Singapuur)

De **Nuurduast Community Development Council (CDC) Distrikt** (üüb Ingels: *North East Community Development Council (CDC) District*, üüb Schineesk: 东北社区发展理事会 *Dōng Běi Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì*, üüb Malaiisk: *Dewan Pengembangan Masyarakat Timur Laut*) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee trii *Group Representation Constituencies* (GRCs) an tau *Single Member Constituencies* (SMCs):
* Aljunied GRC
* Pasir Ris-Punggol GRC 
* Tampines GRC
* Hougang SMC
* Punggol East SMC

## Weblinks
www.cdc.org.sg/northeast/

## Kwelen
Salwerbuumplaanten

A **Salwerbuumplaanten** of **Proteusplaanten** (Proteaceae) san en plaantenfamile mä amanbi 77 sköölen an 1600 slacher. Jo waaks üüb a süüdelk eerdheleft.

## Onerfamilin
* Bellendenoideae
* Grevilleoideae
* Persoonioideae
* Proteoideae
* Symphionematoideae

## Sköölen
Acidonia – Adenanthos – Agastachys – Alloxylon – Athertonia – Aulax – Austromuellera – Banksia – Beauprea – Beaupreopsis – Bellendena – Bleasdalea – Brabejum – Buckinghamia – Cardwellia – Carnarvonia – Catalepidia – Cenarrhenes – Conospermum – Darlingia – Diastella – Dilobeia – Dryandra – Eidothea – Embothrium – Eucarpha – Euplassa – Faurea – Finschia – Floydia – Franklandia – Garnieria – Gevuina – Grevillea – Hakea – Helicia – Heliciopsis – Hicksbeachia – Hollandaea – Isopogon – Isostylis – Kermadecia – Knightia – Lambertia – Lasjia – Leucadendron – Leucospermum – Lomatia – Macadamia – Malagasia – Megahertzia – Mimetes – Musgravea – Neorites – Nivenia – Nothorites – Opisthiolepis – Oreocallis – Orites – Orothamnus – Panopsis – Paranomus – Persoonia – Petrophile – Placospermum – Protea – Roupala – Scolymocephalus – Serruria – Sirmuellera – Sleumerodendron – Sorocephalus – Spatalla – Sphalmium – Stenocarpus – Stirlingia – Strangea – Symphionema – Synaphea – Telopea – Toronia – Triunia – Turrillia – Vexatorella – Virotia – Xylomelum

## Luke uk diar
Sentraal (CDC Distrikt uun Singapuur)

De **Sentraal Singapuur Community Development Council (CDC) Distrikt** (üüb Ingels: *Central Singapore Community Development Council (CDC) District*, üüb Schineesk: 中区社区发展理事会 *Zhōng Qū Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì*, üüb Malaiisk: *Dewan Pengembangan Masyarakat Singapura Tengah*) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee fjauer *Group Representation Constituencies* (GRCs) an trii *Single Member Constituencies* (SMCs):
* Ang Mo Kio GRC
* Bishan-Toa Payoh GRC 
* Jalan Besar GRC
* Tanjong Pagar GRC 
* Radin Mas SMC
* Sengkang West SMC
* Potong Pasir SMC

## Weblinks
www.cdc.org.sg/centralsingapore

## Kwelen
Andamaanen an Nikobaaren

## Spriaken
Üüb a Nikobaaren wurd **Nikobareesk spriaken** snaaket, jo hiar tu a Austroasiaatisk spriaken. Iindialang:
* Nuurd-Nikobareesk
*: Car (Pu), ~27.000 spreegern
* Madel-Nikobareesk, ~ 2.000
* Süüd-Nikobareesk, ~ 2.000
* Shompen, ~ 300
Üüb a Andamaanen wurd **Andamaans spriaken** snaaket. At as ünseeker, tu hün spriakfamile jo hiar.
* Grat-Andamaans
*: Aka-Bo † (2010)
*: A-Pucikwar,10-50 spreegern
* Letj-Andamaans
*: Jarawa, ~ 250
*: Onge (Önge), ~ 100
*: Sentinel, ~ 100

## Luke uk diar
Plataanen

**Plataanen** (*Platanus*, faan ) san det iansagst plaantenskööl uun det famile faan a Plataanenplaanten (Platanaceae). Jo buumer lewe miast üüb a nuurdelk eerdheleft uun miatag kliima.

Uun Madeleuroopa sjocht am föl det *Platanus × acerifolia*. Hat as am 1650 iinkrüsagt wurden faan *Platanus occidentalis* mä *Platanus orientalis*.

## Slacher
P. gentryi – P. kerrii – P. mexicana – P. occidentalis – P. orientalis – P. racemosa – P. rzedowskii – P. wrightii

Álamo blanco (Platanus mexicana) en la Sierra Gorda de Querétaro.jpg|*P. mexicana*
Sycamore Platanus occidentalis.jpg|*P. occidentalis*
Chinnar1.jpg|*P. orientalis*
Platanus racemosa, Inglewood Blvd, Del Rey, Los Angeles.jpg|*P. racemosa*
Arizona Sycamore in Summer.jpg|*P. wrightii*

#### Krüsangen
P. × acerifolia = P. × hispanica = P. × hybrida (aalern: P. occidentalis × P. orientalis)

## Luke uk diar
Zygophyllales

**Zygophyllales** san en order faan bloosenplaanten (Magnoliopsida) mä tau familin.

## Familin an sköölen
* Zygophyllaceae, mä 21 sköölen:
*: Augea – Balanites – Bulnesia – Fagonia – Guaiacum – Kallstroemia – Larrea – Malacocarpus – Metharme – Morkillia – Neoschroetera – Pintoa – Plectrocarpa – Porlieria – Roepera – Sarcozygium – Seetzenia – Sericodes – Sisyndite – Tetraena – Tribulus – Viscainoa – Zygophyllum
* Krameriaceae, mä 1 skööl:
*: Krameria
*:: K. argentea – K. bicolor – K. erecta – K. ixine – K. lanceolata – K. lappacea

## Luke uk diar
Luzon

**Luzon** of **Luzón** as det gratst eilun faan a Filipiinen mä det hoodstääd Manila. Luzon as uk di nööm för det nuurdelk regiuun faan a Filipiinen mä flook letjer eilunen trinjam.

Det mamenspriak faan a miast minsken uun Luzon as Tagaalog; det standardisiaret furem as Filipiino, det amtspriak faan a Filipiinen.

## Skööl faan eilunen

## Ferwaltangsregiuunen ''Luzon'' (Nuurd)
* Metro Manila (*National Capital Region* of NCR, Hoodstäädregiuun)  
* Ilocos (Regiuun I)
* Kordilleerenregiuun (*Cordillera Administrative Region* of CAR)
* Cagayan Dääl (Regiuun II)
* Madel-Luzon (Regiuun III)
* CALABARZON (Regiuun IV-A = Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, Quezon)
* MIMAROPA (Regiuun IV-B = Mindoro, Marinduque, Romblon, Palawan)
* Bicol-Regiuun (Regiuun V)

## Luke uk diar
Visayas

A **Visayas** (uun Cebuano an Wáray-Wáray: *Kabisay-an*, Tagaalog *Kabisayaan*, Spoonsk *Bisayas*) san ian faan trii sköölen faan eilunen uun a maden faan a Filipiinen. Uun't nuurden leit Luzon an uun't süüden Mindanao.

## Regiuunen
* Waast-Visayas (6 prowinsen, > 7 miljuun iinwenern)
* Madel-Visayas (4 prowinsen, > 5 miljuunen)
* Uast-Visayas (6 prowinsen, > 4 miljuunen)

A gratst eilunen het Bohol, Cebu, Leyte, Negros, Panay an Samar.

## Spriaken
A minsken diar nääm jo salew Visaya, an snaake 30 ünlik spriaken. A gratsten san Cebuano mä 20 miljuun spreegern, Hiligaynon mä 7 miljuunen an Wáray-Wáray mä 3 miljuunen.

## Prowinsen

### Waast-Visayas (Regiuun VI)
* Aklan (1.821 km²)
* Antique (2.729 km²)
* Capiz (2.595 km²)
* Guimaras (605 km²)
* Iloilo (5.079 km²)
* Negros Occidental (7.965 km²)

### Madel-Visayas (Regiuun VII)
* Bohol (4.821 km²)
* Cebu (5.342 km²)
* Negros Oriental (5.386 km²)
* Siquijor (337 km²)

### Uast-Visayas (Regiuun VIII)
* Biliran (536 km²)
* Leyte (6.515 km²)
* Southern Leyte (1.799 km²)
* Eastern Samar (4.660 km²)
* Northern Samar (3.693 km²)
* Samar (6.048 km²)

## Luke uk diar
Mindanao

**Mindanao** as det öödergratst eilun faan a Filipiinen. Mindanao as uk di nööm för det süüdelk regiuun faan a Filipiinen mä flook letjer eilunen trinjam.

## Skööl faan eilunen

## Ferwaltangsregiuunen ''Mindanao'' (Süüd)
* Zamboanga Hualeweilun (Regiuun IX)
* Nuurd-Mindanao  (Regiuun X)
* Davao-Regiuun (Regiuun XI)
* SOCCSKSARGEN (Regiuun XII = South Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani, General Santos City)
* Caraga (Regiuun XIII)
* Autonoom Regiuun uun Moslem Mindanao (*Autonomous Region Of Muslim Mindanao* of ARMM)

## Luke uk diar
Amborella trichopoda

***Amborella trichopoda*** ist di iansagst plaantenslach uun det iansagst skööl ***Amborella*** uun det iansagst famile **Amborellaceae** faan det order **Amborellales**. Det plaant wääkst bluas uun Neikaledoonien.

## Bilen

Amborella trichopoda 1.jpg|Strük
Amborella2.jpg|Twiig
Amborella trichopoda (3065965956)-2.jpg|Bloos



## Luke uk diar
Aquifoliales

**Aquifoliales** san en order faan bloosenplaanten (Magnoliopsida). Jo lewe miast uun a troopen. Diartu hiar 5 familin mä 21 sköölen an 536 slacher. A miasten hiar tu det skööl Ilex.

## Familin
* Aquifoliaceae (uk: Ilicaceae), mä ian skööl:
*: *[[Ilex]]*, mä muar üs 400 slacher
* Cardiopteridaceae (mä Leptaulaceae an Peripterygiaceae)
*: Fiiw bit sääks sköölen mä 43 bit 45 slacher uun a troopen faan Süüdameerikoo an Süüduastaasien
* Helwingiaceae, mä ian skööl
*: *[[Helwingia]]*, mä trii slacher faan Himalaja bit Jaapan
* Phyllonomaceae, mä ian skööl
*: *[[Phyllonoma]]*, mä sjauer slacher faan Meksikoo bit Peruu
* Stemonuraceae
*: 12 sköölen mä amanbi 80 slacher uun Süüduastaasien

## Luke uk diar
Suulu Sia

At **Suulu Sia** as en sidjensia faan a Pasiifik süüdwaastelk faan a Filipiinen.

At Suulusia amfaadet 420.000&nbsp;km² an as uun't madel 1.139 meetern jip. Diar jaft at oober uk böös jip steeden mä .

Uun't nuurduasten lei a Visayas, uun't uasten Mindanao, di Suulu Archipeel uun't süüduasten, Borneo uun't süüdwaasten an Palawan uun't nuurdwaasten.

Widjer efter nuurdwaast leit det Süüdsjineesk Sia, uun't süüduasten det Celebes Sia.

Uun a süüdelk an waastelk dial faan't Suulu-Sia komt at flooksis tu en auerfaal faan piraaten.

## Luke uk diar
Vahlia

***Vahlia*** as det iansagst plaantenskööl uun det iansagst plaantenfamile Vahliaceae uun det order Vahliales. Diar jaft at man fiiw, ferlicht aacht slacher faan. Jo lewe faan Afrikoo bit Indien.

## Slacher
* V. capensis
* V. dichotoma
* V. digyna
* V. geminiflora
* V. somalensis

## Luke uk diar
Trochodendraceae

**Trochodendraceae** san det iansagst plaantenfamile uun det order faan a Trochodendrales. Diar jaft at man tau slacher uun eder en aanj skööl faan. Jo lewe uun Uastaasien (Sjiina, Taiwan, Korea, Jaapan).

## Slacher
* Tetracentron
*: *Tetracentron sinense*
* Trochodendron
*: *Trochodendron aralioides*

## Bilen

Trochodendron aralioides 09072.JPG|Trochodendron aralioides, bloosen
Trochodendron aralioides 09071-2.jpg|Trochodendron aralioides, enkelt bloos
Tetracentron sinense - Arbre-2.jpg|Tetracentron sinense
Tetracentron sinense - Jeunes graines-2.jpg|Tetracentron sinense, früchten


## Luke uk diar
Suulu Archipeel

Di **Suulu Archipeel** () as en keed faan eilunen uun't süüdwaasten faan a Filipiinen tesken Mindanao an Borneo. Diar hiar son 80 grater an hunerten letjer eilunen tu. Diar lewe fööraal Moslems, ööders san a Filipiinen miast katuulsk.

A eilunen Jolo an Basilan san weltwidj bekäänd wurden, auer islamisten faan diar ütj minsken ruuwet haa. Uk daalang kem diar noch föl auerfaaler faan piraaten föör.

Efter nuurden leit at Suulu Sia, uun't süüden at Celebes Sia.

## Eilunen

## Luke uk diar
Piraat

**Piraaten** san **siaruuwern**, diar skeb (of uk fliigern) auerfaal. Det maage jo miast diar, huar nian stootelk seekerhaidsiinrachtangen uun a naite san. Miast läät jo a minsken weder frei, wan jo en liasjil ufpreset haa. 

Bit iin uun't 19. juarhunert haa piraaten uk uun a nööm faan stooten ööder skeb auerfäälen. Det wiar oober nian **piraterii**, auer jo ei üüb aanj reegnang werket haa, det wiar do en **kaaprin**.

Man uk daalang jaft at noch flook steeden üüb a welt, huar reegelmiatag skeb auerfäälen wurd. Miast san det hanelskeb, diar jo ei rocht weere kön, an waaren mä en huugen wäärs looset haa. Man uk siilskeb wurd auerfäälen, auer jo ferlicht en betj baarjil uun buurd haa.

## Luke uk diar
Celebes Sia

At **Celebes Sia** (of uk **Sulawesi Sia**) as en 472.000&nbsp;km² grat sidjensia faan a Pasiifik tesken Indoneesien an a Filipiinen. Hör nööm hää't efter det indoneesk eilun Celebes (daalang: Sulawesi).

Trinjam lei at Suulu-Archipeel uun't nuurdwaasten, Mindanao uun't nuurduasten, a Sangihe Eilunen uun't uasten, Sulawesi uun't süüden an Borneo uun't waasten.

Bääft at Suulu-Archipeel leit at Suulu-Sia, bääft a Sangihe-Eilunen at Molukken-Sia an tesken Sulawesi an Borneo ferlääpt at Struat faan Makassar.

At Celebes-Sia as uun't madel 3.291 meetern jip. Det jipst steed gongt oober deel bit .

## Luke uk diar
Nuurdwaast (CDC Distrikt uun Singapuur)

De **Nuurdwaast Community Development Council (CDC) Distrikt** (üüb Ingels: *North West Community Development Council (CDC) District*, üüb Schineesk: 西北社区发展理事会 *Xīběi Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì*, üüb Malaiisk: *Dewan Pengembangan Masyarakat Barat Laut*) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee trii *Group Representation Constituencies* (GRCs) an een *Single Member Constituencies* (SMCs):

* Holland-Bukit Timah GRC
* Nee Soon GRC
* Sembawang GRC 
* Bukit Panjang SMC

## Weblinks
www.cdc.org.sg/northwest/

## Kwelen
Süüduast (CDC Distrikt uun Singapuur)

De **Süüduast Community Development Council (CDC) Distrikt** (üüb Ingels: *South East Community Development Council (CDC) District*, üüb Schineesk: 东南社区发展理事会 *Dōngnán Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì*, üüb Malaiisk: *Dewan Pengembangan Masyarakat Tenggara*) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee tau *Group Representation Constituencies* (GRCs) an trii *Single Member Constituencies* (SMCs):

* East Coast GRC
* Marine Parade GRC 
* Fengshan SMC
* MacPherson SMC
* Mountbatten SMC

## Weblinks
 www.cdc.org.sg/southeast/

## Kwelen
Filipiinsk Sia

At **Filipiinsk Sia** of **Filipiinensia** as en sidjensia faan a Pasiifisk Oosean an amanbi 5 miljuun kwadrootkilomeetern grat.

Trinjam lei uun't nuurdwaasten a Ryūkyū-Eilunen, uun't nuurden Kyūshū, Honshū an Shikoku, uun't nuurduasten a Izu-Eilunen (ales tu Jaapan), uun't uasten a Mariaanen, uun't süüden Paalau, uun't süüdwaasten a Filipiinen an uun't waasten Taiwan.

At Filipiinsk Sia leit sodenang jüst auer det *Filipiinenplaad*. Det as en madelgrat kontinentaalplaad, huar't trinjam flooksis tu eerdbeewrin komt.

Det jipst steed uun't waasten lingt deel bit  an uk uun't madel as det Filipiinsk Sia böös jip.

## Luke uk diar
Nansei Eilunen

A **Nansei Eilunen** (japoonsk , *Nansei-shotō*, det ment *süüdwaastelk eilunen*)  san en keed faan eilunen, diar tu Jaapan hiar. Jo lei tesken at Uastsjineesk Sia uun't nuurdwaasten an't Filipiinensia uun't süüduasten.

## Geografii
Geograafisk woort onerskääst tesken trii sköölen:
* Satsunan Eilunen (Prefektuur Kagoshima)
** Ōsumi Eilunen
** Tokara Eilunen
** Amami Eilunen (1)
* Ryūkyū Eilunen (Prefektuur Okinawa)
** Okinawa Eilunen (2)
*** Kerama Eilunen
** Sakishima Eilunen
*** Miyako Eilunen (3)
*** Yaeyama Eilunen (4)
*** Senkaku Eilunen
* Daitō Eilunen (Prefektuur Okinawa)

## Luke uk diar

* Japoonsk-Ryūkyū
* Nampo Eilunen
Nampo Eilunen

A **Nampo Eilunen** (japoonsk , *Nampō-shotō*,det ment *süüdelk eilunen*) san en skööl faan eilunen uun a Pasiifik, diar tu Jaapan hiar. Hör ferwaltung sat uun't Prefektuur Tokio. Uun't waasten leit at Filipiinsk Sia an uun't uasten leit a eeben Pasiifik.

## Eilunen
faan nuurd tu süüd:
* Izu Eilunen
* Nuurdelk Ogasawara Eilunen: Ogasawara-guntō, Nishinoshima an Kazan-rettō
* Süüdelk Ogasawara Eilunen: Minami-Torishima an Okinotorishima

## Luke uk diar

* Nansei Eilunen
Ogasawara

**Ogasawara** (japoonsk , *-mura*) as en gemeen uun't Prefektuur Tokio. Hat amfaadet aal a Ogasawara Eilunen (uk: *Bonin Eilunen*).

Tuup mä a Izu Eilunen san det a *[[Nampo Eilunen]]* (*süüdelk [[eilunen]]*).

## Ogasawara Eilunen
Nuurdelk Ogasawara Eilunen:
* Ogasawara-guntō, *[[Bonin Eilunen]]*
*: Mukojima Eilunen
*: Chichijima Eilunen
*: Hahajima Eilunen
* Kazan-rettō, *Wulkaaneilunen*
* Nishinoshima, *Rosario Island*

Süüdelk Ogasawara Eilunen:
* Minami-Torishima, *Marcus Island*
* Okinotorishima, *Fögeleilun*, *Parece Vela*, *Douglas Reef*


Mukojima-retto.png|Mukojima Eilunen
Chichijima-retto.png|Chichijima Eilunen
Hahajima-retto.png|Hahajima Eilunen
Nishinoshima ali 2013358.jpg|Nishinoshima Eilunen
Kazan-retto.jpg|Kazan Eilunen
Okinotorishima2.png|Okinotorishima
Aerial-View-Minamitori-Island-1987.jpg|*Marcus Island*



## Luke uk diar
Struat faan Makassar

At **Struat faan Makassar** (indoneesk: *Selat Makassaras*) as en siaengde tesken Borneo uun't nuurdwaasten an Sulawesi uun't süüduasten. Hat as sowat 200 km briad, 730 km lung an ferbanjt det Celebes-Sia uun't nuurduasten mä't Jaawa-Sia uun't süüdwasten.

Trocht at Struat faan Makassar lääpt det *"Wallace-Liinje"*, det as det geograafisk grens tesken a kontinenten Aasien an Austraalien.

Wichtag huuwner diar san Balikpapan an Bontang üüb Borneo; an Makassar, Palu an Parepare üüb Sulawesi.
Jaawa Sia

At **Jaawa Sia** as en lung, flaak sia faan a Pasiifik tesken Borneo an Sulawesi uun't nuurden an Jaawa uun't süüden.

Efter nuurdwaasten gongt hat auer det Karimata-Struat auer uun't Süüdsjineesk Sia. Tesken Borneo an Sulawesi ferlääpt nuurduastelk det Struat faan Makassar an do widjer uun't Celebes-Sia. Uun't uasten leit det Flores-Sia üs ferbinjang tu't Banda-Sia.

At Jaawa Sia as man 40 bit 50 meetern jip, at jipst steed uun't uasten lingt deel bit .

## Luke uk diar
Wake Atol

**Wake** [] (marshalleesk *Ānen Kio*) as en atol uun a Pasiifik tesken Hawaii an a Mariaanen, nuurden faan a Marshall-Eilunen. Hat hiart tu a United States Minor Outlying Islands.

Det letj eilun woort daalang fööraal üs nuadfluuchplaats nadagt för fliigern tesken Aasien an Nuurdameerikoo.

## Eilunen
Wake as en kraans faan trii koraleneilunen mä en lunflaak faan 7,37&nbsp;km² trinjam en wulkaan, diar oner weeder leit. Diarmad as en laguun mä en grate faan 9,7&nbsp;km².

* *Wake Island*, uun't süüduasten
* *Peale Island*, uun't nuurden
* *Wilkes Island*, uun't waasten

#### Bilen

Wake Island map.svg|Koord faan Wake
Wake Island.png|Satelitenbil faan Wake
Flag of Wake Island.svg|Flag faan Wake Island


## Luke uk diar
Apalopteron familiare

***Apalopteron familiare*** as en sjongfögel uun det famile Zosteropidae an di iansagst slach uun det skööl Apalopteron.

Hi as di sümboolfögel faan Ogasawara (Jaapan) an as diar *endeemisk*, det ment, hi komt nochhuaren ööders föör.

## Luke uk diar

* Avibase.bsc-eoc.org
Schima wallichii

***Schima wallichii*** as en plaant uun det famile faan a teeplaanten (Theaceae).

Hat as det sümboolbluum faan Ogasawara (Jaapan).

## Luke uk diar
Pandanus boninensis

***Pandanus boninensis*** as en slach faan Skrüüwenbuumer (*Pandanus*) uun det famile faan a Skrüüwenbuumplaanten (*Pandanaceae*).

Di latiinsk nööm komt faan a *[[Bonin Eilunen]]* uf.

Root of Pandanus boninensis Chichijima Ogasawara Japan.jpg|Loftruter
Pandanus boninensis.JPG|Früchten
Pandanus boninensis, fruit 01.jpg|Siad


## Luke uk diar
Pandanales

**Pandanales** san en order faan bloosenplaanten (Magnoliopsida). Diar hiar fiiw familin tu.

## Familin
* Cyclanthaceae, ~ 224 slacher
* Pandanaceae, > 800 slacher
*: Pandanus (*Skrüüwenbuumer*)
*:: Pandanus boninensis
* Stemonaceae, ~ 25 slacher
* Triuridaceae, ~ 60 slacher
* Velloziaceae, ~ 240 slacher

## Luke uk diar
Calcariidae

**Calcariidae** san en fögelfamile uun det order faan a sjongfögler.

## Sköölen an slacher
* Calcarius
*: C. lapponicus – C. ornatus – C. pictus
* Plectrophenax
*: P. hyperboreus – P. nivalis (Snäsparag)
* Rhynchophanes
*: R. mccownii

## Luke uk diar
Wirgern

A **Wirgern** (Laniidae) san en fögelfamile uun det order fan a sjongfögler (Passeriformes). Diar hiar sjauer sköölen tu.

## Sköölen
* Corvinella, 2 slacher
* Lanius, 30 slacher, mä *[[Lanius collurio]]* (*[[Ferwaarer]]*)
* Eurocephalus, 2 slacher 
* Urolestes, 1 slach

## Ferwisang efter bütjen
Siisenstörter

**Siisenstörter** (*Bombycilla*, Bombycillidae) san en fögelfamile mä man ian skööl: Bombycilla. Diar hiar trii slacher tu. Jo lewe üüb a nuurdelk eerdheleft.

## Slacher
* Siisenstört (*B. garrulus*)
* *B. japonica*
* *B. cedrorum*

## Ferwisang efter bütjen
Piipern

**Piipern** (Motacillidae) san en fögelfamile an hiar tu a Sjongfögler (Passeriformes). Diar jaft at 5 sköölen faan.

## Sköölen
* Anthus, 46 slacher
* Dendronanthus, 1 slach
* Macronyx, 8 slacher
* Motacilla, 13 slacher
* Tmetothylacus, 1 slach

## Enkelt slacher
: Hiassparag (*Anthus campestris*)
: Skootfink (*Anthus pratensis*)
: Wipstört (*Motacilla alba*)
: Güülbük (*Motacilla flava*)

## Luke uk diar
Piroolen

**Piroolen** (Oriolidae) san en fögelfamile uun det order faan a sjongfögler (Passeriformes). Uun Euroopa jaft at man ään slach, at gultroosel (*Oriolus oriolus*).

## Sköölen an slacher
* Oriolus
*:  O. albiloris - O. auratus - O. bouroensis - O. brachyrhynchus - O. chinensis - O. chlorocephalus - O. crassirostris - O. cruentus - O. decipiens - O. flavocinctus - O. forsteni - O. hosii - O. isabellae - O. kundoo - O. larvatus - O. melanotis - O. mellianus - O. monacha - O. nigripennis - O. oriolus - O. percivali - O. phaeochromus - O. sagittatus - O. steerii - O. szalayi - O. tenuirostris - O. traillii - O. xanthonotus - O. xanthornus
* Pitohui
*: P. cristatus - P. dichrous - P. ferrugineus - P. incertus - P. kirhocephalus - P. nigrescens
* Sphecotheres
*: S. hypoleucus -S. vieilloti - S. viridis

## Bilen

Oriolus chinensis.jpg|*Oriolus chinensis*
Oriolus auratus ahisgett1.jpg|*Oriolus auratus*
Oriolus nigripennis Kakum 2014-12-07 B003.jpg|*Oriolus nigripennis*



## Ferwisang efter bütjen
Tualagbitjern

**Tualagbitjern** (Paridae) san en fögelfamile uun det order faan a sjongfögler (Passeriformes). Diar hiar 14 sköölen mä son 50 slacher tu.

## Sköölen
Baeolophus – Cephalopyrus – Cyanistes – Lophophanes – Machlolophus – Melaniparus – Melanochlora – Pardaliparus – Parus – Periparus – Poecile – Pseudopodoces – Sittiparus – Sylviparus

## Enkelt slacher
* Müürfink (*Cyanistes caeruleus*)
* Tualagbitjer (*Parus major*)

## Ferwisang efter bütjen
Kurnfinken

**Kurnfinken** (Prunellidae, *Prunella*) san en fögelfamile mä man ian skööl Prunella. Diar hiar 13 slacher tu.

## Slacher
P. atrogularis - P. collaris - P. fagani - P. fulvescens - P. himalayana - P. immaculata - P. koslowi - P. modularis - P. montanella - P. ocularis - P. rubeculoides - P. rubida - P. strophiata

## Ferwisang efter bütjen
Maoriglüpern

**Maoriglüpern** (Acanthisittidae, Acanthisitti) san en famile an en onerorder faan a sjongfögler (Passeriformes). Diar jaft at man muar tau slacher faan. Jo lewe bluas uun Neisialun.

## Slacher
* Acanthisitta
*: Acanthisitta chloris (Greenglüper)
* Xenicus
*: Xenicus gilviventris (Stianglüper)

## Bilen

RiflemanMaleFemaleBuller.jpg|Greenglüper
Xenicus_gilviventris.jpg|Stianglüper



## Luke uk diar
Skrikfögler

**Skrikfögler** (Tyranni of Suboscines) san en onerorder faan a sjongfögler (Passeriformes). Diar jaft at tau onerdialangen faan: Eurylaimides (Ual-welt-skrikfögler) an Tyrannides (Nei-welt-skrikfögler).

## Familin
* Eurylaimides
*: Eurylaimidae
*: Philepittidae
*: Pittidae

* Tyrannides
*:: Furnariida (*tracheofoon skrikfögler*)
*: Thamnophilidae
*: Conopophagidae
*: Grallariidae
*: Formicariidae
*: Furnariidae
*: Rhinocryptidae
*: Melanopareia
*: Dendrocolaptidae
*:: Tyrannida (*bronchofoon skrikfögler*)
*: Pipridae
*: Oxyruncidae
*: Tyrannidae
*: Cotingidae
*: Tityridae

## Luke uk diar
Zosteropidae

**Zosteropidae** (uk: **Bralfögler** of **Witj-uug-fögler**) san en fögelfamile an hiar tu a sjongfögler (Passeriformes).

## Sköölen
Apalopteron – Chlorocharis – Cleptornis – Dasycrotapha – Heleia – Hypocryptadius – Lophozosterops – Megazosterops – Oculocincta – Parayuhina – Rukia – Sterrhoptilus – Speirops – Tephrozosterops – Woodfordia – Zosterornis – Yuhina – Zosterops

## Ferwisang efter bütjen
Passeri

**Passeri** san det gratst onerorder faan a sjongfögler (Passeriformes). Diar hiar son 5.000 slacher tu.

A *Passeri* san a *Eegentelk Sjongfögler*.

## Infraordern an Auerfamilin
: Corvida
:: Corvoidea – Meliphagoidea – Menuroidea
: Passerida
:: Certhioidea – Muscicapoidea – Passeroidea – Sylvioidea

## Luke uk diar

* Sjongfögler (Passeriformes)
Fleegensnapern

**Fleegensnapern** (Muscicapidae) san en grat fögelfamile an hiar tu a sjongfögler (Passeriformes). Diar hiar gud 300 slacher uun 50 sköölen tu.

## Sköölen
Alethe – Anthipes – Brachypteryx – Calliope – Campicoloides – Cercotrichas – Cichladusa – Cinclidium – Copsychus – Cossypha – Cossyphicula – Cyanoptila – Cyornis – Emarginata – Empidornis – Enicurus – Erithacus – Eumyias – Ficedula – Fraseria – Heinrichia – Heteroxenicus – Humblotia – Irania – Larvivora – Leonardina – Luscinia – Melaenornis – Monticola – Muscicapa – Muscicapella – Myiomela – Myioparus – Myophonus – Myrmecocichla – Namibornis – Niltava – Oenanthe – Phoenicurus – Pinarochroa – Pinarornis – Pogonocichla – Pseudalethe – Saxicola – Sheppardia – Stiphrornis – Swynnertonia – Tarsiger – Thamnolaea – Vauriella

## Enkelt slacher
: Ruadbük (*Erithacus rubecula*)
: Suart Fleegensnaper (*Ficedula hypoleuca*)
: Naachtigal (*Luscinia megarhynchos*)
: Bläbük (*Luscinia svecica*)
: Grä Fleegensnaper (*Muscicapa striata*)
: Diksmiat (*Oenanthe oenanthe*)
: Diadeemruadstört (*Phoenicurus moussieri*)
: Suartbüket Ruadstört (*Phoenicurus ochruros*)
: (Guard-)Ruadstört (*Phoenicurus phoenicurus*)

## Ferwisang efter bütjen
Sömken

**Sömken** (Troglodytidae) san en fögelfamile uun det order faan a Sjongfögler (Passeriformes).

## Sköölen
Campylorhynchus – Cantorchilus – Catherpes – Cinnycerthia – Cistothorus – Cyphorhinus –Ferminia – Henicorhina – Hylorchilus – Microcerculus – Odontorchilus – Pheugopedius – Thryomanes – Thryophilus – Thryorchilus – Thryothorus – Troglodytes – Salpinctes – Uropsila

#### Enkelt sköölen an slacher
* *[[Troglodytes]]*
*: Sömk (*Troglodytes troglodytes*)

## Ferwisang efter bütjen
Troglodytes

A ***Troglodytes*** san en skööl faan fögler uun det famile faan a Sömken (Troglodytidae).

## Slacher
T. aedon – T. cobbi – T. hiemalis – T. monticola – T. ochraceus – T. pacificus – T. rufociliatus – T. rufulus – T. sissonii – T. solstitialis – T. tanneri – T. troglodytes

#### Enkelt slacher
* Sömk (*Troglodytes troglodytes*)

## Ferwisang efter bütjen
Fögelkönger

A **Fögelkönger** (Regulidae, *Regulus*) san en letj fögelfamile mä man ian skööl Regulus. Diar hiar sääks slacher tu. Jo lewe üüb a nuurdelk eerdheleft.

Di latiinsk nööm ment *letj könang* of *prens*.

## Slacher
* R. calendula
* R. goodfellowi
* R. ignicapilla (Somerfögelkönang)
* R. madeirensis
* R. regulus (Wonterfögelkönang)
* R. satrapa 

## Ferwisang efter bütjen
Sprianer

**Sprianer** (Sturnidae) san en grat fögelfamile an hiar tu a Sjongfögler (Passeriformes). Jo lewe üüb a hialer welt an tääl son 120 slacher uun 34 sköölen.

## Sköölen
Acridotheres – Agropsar – Ampeliceps – Aplonis – Basilornis – Cinnyricinclus – Creatophora – Enodes – Gracula – Gracupica – Grafisia – Hartlaubius – Hylopsar – Lamprotornis – Leucopsar – Mino – Neocichla – Notopholia – Onychognathus – Pastor – Poeoptera – Rhabdornis – Sarcops – Saroglossa – Scissirostrum – Speculipastor – Spodiopsar – Streptocitta – Sturnia – Sturnornis – Sturnus

## Ferwisang efter bütjen
Sylviidae

**Sylviidae** san en fögelfamile uun det order faan a sjongfögler (Passeriformes).

## Sköölen
Chamaea – Chleuasicus – Cholornis – Chrysomma – Conostoma – Fulvetta – Horizorhinus – Lioparus – Lioptilus – Moupinia – Myzornis – Neosuthora – Paradoxornis – Parophasma – Pseudoalcippe – Psittiparus – Rhopophilus – Sinosuthora – Suthora – Sylvia

Enkelt sköölen hiar sant 2008 ei muar tu a Sylviidae, man diarför tu a Acrocephalidae:
Acrocephalus – Arundinax – Calamonastides – Hippolais – Iduna – Nesillas

A sköölen Seicercus an Phylloscopus haa sant 2006 en aanj famile, det san a Phylloscopidae.

## Enkelt slacher
* Suurnpiiper (*Sylvia communis*)
* Näädelkreper (*Sylvia atricapilla*)

## Ferwisang efter bütjen
Acrocephalidae

**Acrocephalidae** san en jong fögelfamile uun det order faan a sjongfögler (Passeriformes). Bit 2008 san jodiar sääks sköölen mä muar üs 50 slacher noch mä tu a Sylviidae steld wurden.

## Sköölen
Acrocephalus (*Raidpiipern*) – Arundinax – Calamonastides – Hippolais (*Spootern*) – Iduna – Nesillas

## Enkelt slacher
* Trooselraidpiiper (*Acrocephalus arundinaceus*)
* Raidpiiper (*Acrocephalus schoenobaenus*)
* Seesje (*Hippolais icterina*)

## Ferwisang efter bütjen
Phylloscopidae

**Phylloscopidae** san en jong fögelfamile an hiar tu a sjongfögler (Passeriformes). Bit 2006 san jo mä tu a Sylviidae tääld wurden.

## Sköölen
* Seicercus, 12 slacher
* Phylloscopus, ~ 75 slacher

## Enkelt slacher
* Tjiftjaf (*Phylloscopus collybita*)
* Letj Fleegenbitjer (*Phylloscopus trochilus*)

## Ferwisang efter bütjen
Ketsal

Di **Ketsal** (*Pharomachrus mocinno*) as en fögel uun det famile faan a Trogonidae. Hi lewet uun Madelameerikoo an as di natsionaalfögel faan Guatemaala.

## Luke uk diar

* Quetzal (münt)
Quetzal (münt)

Di **Quetzal** (ütjspreegen: *ketsal*) as det münt faan Guatemaala. Di nööm komt faan di guatemalteesk natsionaalfögel, di Ketsal.

## Baarjil
Diar san
* jilstaken mä: 1, 5, 10, 25, 50 Centavos, 1 Quetzal,
* jilskiiner mä 1, 5, 10, 20, 50, 100 an 200 Quetzales.

## Luke uk diar
Centavo

En **Centavo** (faan latiinsk *centum* „hunert“, spoonsk an portugiisk *cento*) as uun föl lunen, huar spoonsk of portugiisk snaaket woort, di hunertst dial faan det münt.

Tu tidj (2006) woort di Centavo (ufkört **c** of **¢**; muartaal: Centavos, ufkört **cts**, **ctvs**, **cvs**, **C** of **CT**) uun jodiar lunen brükt:

*Argentiinien (Argentiinsk Peeso)
*Boliiwien (Boliviano)
*Brasiilien (Brasiliaans Real)
*Chiile (Chileens Peeso)
*Dominikaans Republiik (Dominikaans Peeso)
*El Salvador (Colón)
*Guatemaala (Quetzal)
*Honduuras (Lempira)
*Kap Verde (Escudo)
*Kolumbien (Kolumbiaans Peeso)
*Kuuba (Kubaans Peeso)
*Meksiko (Meksikaans Peeso)
*Mosambik (Metical)
*Nikaraagua (Córdoba Oro)
*Filipiinen (Filipiinsk Peeso)

Do jaft at uk noch diar Centavos, huar mä US-Dooler betaalet woort, huar's oober aanj jilstaken haa: Uast-Tiimor, Ekwadoor.

## Luke uk diar
* Cent
* Centime
* Céntimo

## Futnuuten
Dodo

A **Dodo** (*Raphus cucullatus*) wiar en graten düüwenfögel, diar bluas üüb Mauritsius lewet hää, an ei flä küd. Hi as wel so am 1690 ütjstürwen.

Diar woort ferteld, di fögel wiar so määk, dat hi ei baang för minsken wiar, an so as hi stak för stak ufskööden wurden. Ööder grünjer för't ütjsterwen wiar faan sialidj iinslebet rooten an swin, diar a nees ütjruuwet haa.

## Bilen

Dodo 1.JPG|Eftermaaget Dodo, Oxford University Museum of Natural History
The Dodo and the Guiney pig.jpg|Radiarang faan George Edwards (1760)
Dodo-Skeleton Natural History Museum London England.jpg|Dodo-skrook uun't Natural History Museum (London, Ingelun)



## Luke uk diar
Sunda-Eilunen

A **Sunda-Eilunen** san a waastelk eilunen faan Indoneesien. Jo wurd noch ans widjer iindiald tu a Grat an Letj Sunda-Eilunen.

Bütj a Sunda-Eilunen hiar tu Indoneesien uk a Molukken an di waastelk dial faan Nei-Guinea.

## Iindialang
* Grat Sunda-Eilunen
* Letj Sunda-Eilunen

## Wallace-Liinje
Maden troch a Sunda-Eilunen ferlääpt det *Wallace-Liinje*. Det as det biogeograafisk grens tesken a kontinenten Aasien an Austraalien. Hat as näämd efter Alfred Russel Wallace (1823-1913), di det regiuun uun a juaren 1854 bit 1862 onersoocht hää. Hi foonj ütj, dat diarten, diar normoolerwiis uun Austraalien lewe, ei widjer efter nuurden föörkem üs bit tu detdiar grens.

## Luke uk diar
Kakaduun

**Kakaduun** (Cacatuidae) san en fögelfamile an hiar tu a popegein (Psittaciformes). Jo haa aaltumaal en aparte hüüw üüb't hood. Kakaduun lewe uun Austraalien, üüb Nei-Guinea, a Sunda-Eilunen an üüb a Filipiinen.

## Onerfamilin an sköölen
* Cacatuinae
*: Cacatua – Callocephalon – Eolophus – Lophochroa – Probosciger
* Calyptorhynchinae
*: Calyptorhynchus
* Nymphicinae
*: Nymphicus

## Luke uk diar
Waastelk Popegein

**Waastelk Popegein** (Psittacidae) san en fögelfamile uun det order faan a Popegein (Psittaciformes).

## Sköölen
Alipiopsitta – Amazona – Anodorhynchus – Ara – Aratinga – Bolborhynchus – Brotogeris – Cyanoliseus – Cyanopsitta – Deroptyus – Diopsittaca – Enicognathus – Eupsittula – Forpus – Graydidascalus – Guaruba – Hapalopsittaca – Leptosittaca – Myiopsitta – Nannopsittaca – Ognorhynchus – Orthopsittaca – Pionites – Pionopsitta – Pionus – Poicephalus – Primolius – Psilopsiagon – Psittacus – Pyrilia – Pyrrhura – Rhynchopsitta – Touit – Triclaria 

## Luke uk diar
Uastelk Popegein

**Uastelk Popegein** (Psittaculidae) san en fögelfamile uun det order faan a Popegein (Psittaciformes).

## Sköölen
Agapornis – Alisterus – Aprosmictus – Barnardius – Bolbopsittacus – Chalcopsitta – Charmosyna – Coracopsis – Cyanoramphus – Cyclopsitta – Eclectus – Eos – Eunymphicus – Geoffroyus – Glossopsitta – Lathamus – Loriculus – Lorius – Melopsittacus – Micropsitta – Neophema – Neopsephotus – Neopsittacus – Northiella – Oreopsittacus – Parvipsitta – Pezoporus – Phigys – Platycercus – Polytelis – Prioniturus – Prosopeia – Psephotellus – Psephotus – Pseudeos – Psittacella – Psittacula – Psittaculirostris – Psitteuteles – Psittinus – Psittrichas – Purpureicephalus – Tanygnathus – Trichoglossus – Vini

## Luke uk diar
Neisialun-Popegein

**Neisialun-Popegein** (Strigopidae) san en fögelfamile faan a Popegein (Psittaciformes) mä sjauer slacher uun tau sköölen. Jo lewe uun Neisialun an diar ambi.

## Sköölen an slacher
* Nestor
*: N. meridionalis (*Kaka*)
*:: N. meridionalis meridionalis (*Süüdeilun-Kaka*)
*:: N. meridionalis septentrionalis (*Nuurdeilun-Kaka*)
*: N. notabilis (*Kea*)
* Strigops
*: Strigops habroptila (*Kakapo*)


Kaka -Stewart Island-1c.jpg|Süüdeilun-Kaka
Kaka (Nestor meridionalis)- Wellington -NZ-8-2c.jpg|Nuurdeilun-Kaka
Kea.jpg|Kea
Kakapo Sirocco 1.jpg|Kakapo


## Luke uk diar
Palaeognathae

**Palaeognathae** ment so föl üs *uur-tjaap-fögler*. Jo san en onerklas faan a fögler. Diar hiar son 60 slacher uun 6 familin tu.

Iar wiar jodiar fögler tuupfaadet tu't order faan a luupfögler (Struthioniformes). Daalang witj'am, dat jo ei alt nai mäenööder san.

Aal a ööder fögler san **Neognathae** (*nei-tjaap-fögler*).

## Ordern, familin an sköölen
* Elefantenfögler (Aepyornithiformes) †
*: †Aepyornithidae
*: †Mullerornithidae (?)
* Kiiwifögler (Apterygiformes)
*: Kiiwis (Apterygidae)
*:: Apteryx
* Casuariiformes   	
*: Kasuaaren (Casuariidae)
*:: Casuarius
*: Eemus (Dromaiidae)
*:: Dromaius
* Moafögler (Dinornithiformes) †
*: †Dinornithidae
*: †Emeidae
*: †Megalapterygidae
* Nandufögler (Rheiformes)
*: Nanduun (Rheidae)
*:: Rhea
* Strausenfögler (Struthioniformes)
*: Strausen (Struthionidae)
*:: Struthio
* Tinamufögler (Tinamiformes)
*: Tinamuun (Tinamidae)
*:: Crypturellus – Eudromia – Nothocercus – Nothoprocta – Nothura – Rhynchotus – Taoniscus – Tinamotis – Tinamus 

#### Ufstamang

## Luke uk diar
Strausenfögler

**Strausenfögler** (Struthioniformes) san en order faan fögler, huar daalang bluas noch ian famile mä tau slacher tu tääld woort, a Strausen (Struthionidae).

## Strausen
* Strausen (*Struthio*)
*: Afrikoonsk Straus (*Struthio camelus*)
*: Somaalistraus (*Struthio molybdophanes*)


Ostriches cape point.jpg|Afrikoonsk Straus
Somali ostrich.jpg|Somaalistraus, mantje



## Ual iindialang
Iar san uun det order Struthioniformes aal a fögler fersaamelt wurden, diar enööder like, det wiar a **Luupfögler**. Daalang witj am, dat jodiar familin ei alt nai mäenööder san:

* Strausen (Struthionidae)
* Nanduun (Rheidae)
* Kasuaaren (Casuariidae)
* Eemus (Dromaiidae)
* Kiiwis (Apterygidae)
* † Moas (Dinornithidae)
* † Elefantenfögler (Aepyornithidae)

Jodiar familin wurd daalang tuup mä a Tinamuun üs Palaeognathae betiakent, det ment *uur-tjaap-fögler*.

## Luke uk diar
Strausen

**Strausen** (Struthionidae) san det iansagst fögelfamile uun det order faan a Strausenfögler (Struthioniformes). Diar hiart daalang bluas noch ian skööl mä tau slacher tu.

## Slacher uun't famile Struthionidae
::: - Palaeotidinae -
* *Palaeotis* †
*: *Palaeotis weigelti* †

::: - Struthioninae -
* Strausen (*Struthio*)
*: *Struthio asiaticus* †   
*: *Struthio brachydactylus* †
*: Afrikoonsk Straus (*Struthio camelus*) 
*:: *Struthio camelus syriacus* †
*: *Struthio coppensi* †
*: *Struthio karatheodoris* †
*: Somaalistraus (*Struthio molybdophanes*)
*: *Struthio novorossicus* †
*: *Struthio orlovi* †


Ostriches cape point.jpg|Afrikoonsk Straus 
Somali ostrich.jpg|Somaalistraus, mantje 



## Luke uk diar
Nanduun

**Nanduun** (*Rhea*) san en fögelskööl uun Süüdameerikoo mä trii slacher. Nanduun san det iansagst skööl uun't famile Rheidae, det iansagst famile uun't order Rheiformes. Iar san Nanduun mä tu a Luupfögler tääld wurden, daalang tääl jo üs aanj order.

## Slacher
* (Grat) Nandu (Rhea americana)
*: R. a. albescens – R. a. americana – R. a. araneipes – R. a. intermedia – R. a. nobilis
* Darwin Nandu (Rhea pennata)
*: R. p. garleppi – R. p. pennata – R. p. tarapacensis
* Puna Nandu (Rhea tarapacensis)
* Rhea mesopotamica †


Nandu Rhea americana Tierpark Hellabrunn-1.jpg|Rhea americana 
Pterocnemia pennata qtl1.jpg|Rhea pennata 
Rhea tarapacensis.jpg|Rhea tarapacensis 



## Luke uk diar
Kiiwis

**Kiiwis** (*Apteryx*) san en fögelskööl uun Neisialun mä fiiw slacher. A Kiiwis san det iansagst skööl uun det famile Apterygidae, det iansagst famile uun det order Apterygiformes. Kiiwis kön ei flä, an san miast am naachtem uun a gang.

Di Kiiwi as di natsionaalfögel faan Neisialun. A minsken diar wurd uk *Kiiwis* näämd.

## Slacher


Kiwi.Apteryx.jpg|A. mantelli 
Okarito kiwi 2.jpg|A. rowi 
Apteryx australis - Naturmuseum Senckenberg - DSC02042.JPG|A. australis 
Apteryx haastii.jpg|A. haastii 
Apteryx owenii 0.jpg|A. owenii 



## Luke uk diar
Kiiwi

Wat menst dü?

* Kiiwis, a fögler
* Kiiwi (plaant) 
* Kiiwi (frücht)
* Kiiwiplaanten, plaantenfamile
Tinamuun

**Tinamuun** (Tinamidae) san det iansagst fögelfamile uun det order faan a Tinamiformes. Jo lewe uun Madel- an Süüdameerikoo. Jo san wel nai mä a luupfögler, stun oober likes uun en aanj order.

## Onerfamilin an sköölen
* Rhynchotinae
*: Eudromia - Nothoprocta - Nothura - Rhynchotus - Taoniscus - Tinamotis

* Tinaminae
*: Crypturellus - Nothocercus - Tinamus

## Luke uk diar
Casuariiformes

**Casuariiformes** san en order faan fögler. Diar hiar tau familin tu. Casuariiformes san nai mä a luupfögler, stun oober uun en aanj order.

## Familin an sköölen
* Kasuaaren (Casuariidae)
*: Casuarius
* Eemus (Dromaiidae)
*: Dromaius

## Luke uk diar
Kasuaaren

**Kasuaaren** (*Casuarius*) san det iansagst fögelskööl uun det famile Casuariidae, ian faan tau familin uun't order Casuariiformes. Jo kön ei flä an lewe fööraal uun Nei-Guinea, dialwiis uk uun Nuurdaustraalien.

## Slacher
* *C. bennetti*
* *C. casuarius*
* *C. unappendiculatus*


Mooruk-Wolf.jpg|Casuarius bennetti 
Casuaris Casuaris 2008-11-02 326.JPG|Casuarius casuarius 
Rothalskasuar kopf.jpg|Casuarius unappendiculatus 



## Luke uk diar
Eemus

**Eemus** (Dromaiidae, *Dromaius*) san en fögelfamile an en skööl, huar't daalang man muar ään slach faan jaft, di **Grat Eemu** (*Dromaius novaehollandiae*). Eemus kön ei flä an lewe uun Süüdaustraalien.

## Slacher

## Luke uk diar
Karimata Struat

At **Karimata Struat** (indoneesk: Selat Karimata) as en siaengde tesken a eilunen Sumatra an Borneo uun Indoneesien. Diar leit uk en skööl faan eilunen, a **Karimata-Eilunen**. Det san fööraal det eilun Karimata salew mä 179 km² an do noch en hialer rä letjen mä en grate faan mäenööder 222 km².

Efter nuurden tu leit at Süüdsjineesk Sia, efter süüden at Jaawa Sia.

## Luke uk diar
Sulawesi Selatan

**Sulawesi Selatan**, det ment: *Süüd Sulawesi* as en prowins üüb Sulawesi uun Indoneesien. Diar wene gud aacht miljuun minsken.

Tu det prowins hiart uk det regiuun faan a Selayar-Eilunen tesken at Flores-Sia uun't waasten an at Banda-Sia uun't uasten.

## Geografii
### Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't prowins san:

### Distrikten

## Luke uk diar
Flores Sia

At **Flores Sia** as en weederflaak uun a Malaiisk Archipeel. Hat as sowat 103.500 km² grat.

At Flores-Sia ferbanjt at Jaawa Sia uun't waasten mä't Banda Sia uun't uasten. Tesken Flores-Sia an Banda-Sia leit det keed faan a Selayar Eilunen.

Uun't nuurden leit Sulawesi an uun't süüden a Letj Sunda Eilunen mä det eilun Flores, huar di nööm faan komt.
Selayar Eilunen

A **Selayar Eilunen** (indoneesk: *Kepulauan Selayar*) san en keed faan eilunen an en regiuun (*Kabupaten*) uun't prowins Sulawesi Selatan faan Indoneesien. Diar lewe gud 120.000 minsken.

Jo eilunen lei tesken at Flores Sia uun't waasten an at Banda Sia uun't uasten.

## Distrikten <small>(Kecamatan)</small>

## Luke uk diar
Flores

Wat menst dü?

* Flores (eilun) uun Indoneesien
* Flores-Sia uun Indoneesien
* Flores (Department) uun Uruguay
* Flores, at hoodstääd faan't Petén (Department) uun Guatemaala
* Flores, en stääddial faan Buenos Aires 
* Flores, en eilun faan a Atsooren

* Flores Creek, en spriakwiis faan't Coquille spriak

* Juan José Flores, en stootspresident faan Ekwadoor
* Carlos Flores dos Santos, en enkeldring faan Jann Hinrich Andresen
Flores (eilun)

**Flores** (portugiisk för „bluumen“; uk *Floris;*  – *Eilun Flores*) as ian faan a Letj Sunda-Eilunen.

Det eilun as 15.175&nbsp;km² grat an hää 1.831.000 iinwenern (2010). Flores hiart tu't indoneesk prowins Uast-Nusa Tenggara.

Uun't nuurden leit at Flores-Sia, uun't süüden at Sawu-Sia.

## Luke uk diar
Wladimir Leenin

**Leenin**, **Wladimir Leenin** of **Wladimir Iljitsch Leenin** (üüb Rüs: Ле́нин *Lénin*, Влади́мир Ле́нин *Vladímir Lénin* of Влади́мир Ильи́ч Ле́нин *Vladímir Il'íč Lénin*; bäären *Wladimir Iljitsch Uljanow*, üüb Rüs: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов *Vladímir Il’íč Ul’jánov*; * 10./ 22. April 1870 uun Simbirsk, Simbirsk Guwernement; † 21. Janewoore 1924 uun Gorki bi Moskau), wiar en rüs komunistisk poliitiker an rewolutsioneer an uk marxistisk theoreetiker, föörmaan faan det Bolschewiki-Partei (lääder det Komunistisk Partei faan Rüslun) faan 1912 tu 1924, föörmaan faan't regiaring faan det Rüs SFSR faan 1917 tu 1924, an faan't Sowjetunioon faan 1922 tu 1924, diarfaan hi a begrünjiger wiar.

Wladimir Uljanow san aatj wiar Ilja Nikolajewitsch Uljanow (1831-1886), diar matemaatik- an füüsikskuulmääster wiar. Sin mam wiar Maria Aleksandrowna Blank (1835-1916), diar faan tjiisk ufkemst wiar. Efter san bruler, Aleksander Uljanow (1866-1887), auer ein ploonet atentaat üüb de rüs keiser henrachtet wurden wiar, slood ham hi tu dön marxistisk sosiaaldemokraaten uun an lewet för't onergrünjwerk för en komunistisk rewolutsion uun Rüslun. Muarsis moost hi iin uun't eksiil ütjwaanre, det miast tidj uun't Sweits. Hi lai 1903 en aanj frakschuun uun det sosiaaldemokraatisk werkerpartei faan Rüslun, a *bolschewiken*, grünj, wat lääder det kommunistisk partei faan Rüslun wurd. 

Efter't monarchii in Rüslun Marts 1917 uun en rewolutschuun störtet wurden wiar an det nei regiaring uun't bedialigung uun de Iarst Wäältkrich feesthual wul, greeb a *bolschwiken* oner Leenin sin feering Oktuuber 1917 uun en naist rewolutschuun at meecht. At wiar do en bürgerkrich. Uun 1922, henjin a aanj faan a krich, lai a *bolschewiken* at Unioon faan dön Sosiaalistisk Sowjetrepubliiken grünj. 

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)
* Leo Trotski

## Futnuuten
Leonid Breschnjew

**Leonid Iljitsch Breschnjew** (üüb Rüs: Леони́д Ильи́ч Бре́жнев *Leoníd Il'íč Bréžnev*; * 6./ 19. Deetsember 1906 uun Kamenskoje, Jekaterinoslaw Guwernement, Keiserrik Rüslun (daaling Kamjanske, Dnipropetrowsk Prowins, Ukraine); † 10. Nofember 1982 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker. Hi wiar faan 1964 tu 1982 generoolsekreteer faan det komunistisk partei faan't Sowjetunioon, faan 1977 tu 1982 üüs föörmaan faan't Presidium faan det Boowenst Sowjet stootsbaas faan't lun. Hi wiar uk faan 1955 tu 1956 generoolsekreteer faan det Komunistisk Partei faan det Kasachs SSR.

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)
Georgi Malenkow

**Georgi Maksimilianowitsch Malenkow** (üüb Rüs: Гео́ргий Максимилиа́нович Маленко́в *Geórgij Maksimiliánovič Malenkóv*; * 26. Deetsember 1901/ 8. Janewoore 1902 uun Orenburg; † 14. Janewoore 1988 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker an faan 1953 tu 1955 üüs föörmaan faan a ministerriad föörmaan faan't regiaring faan't Sowjetunioon. 

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)