open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rakovník (Distrikt)

De **Rakovník Distrikt** (üüb Tschechisk: *Okres Rakovník*) as een faan a distrikten faan det Madelböömisk Regiuun uun Tschechien. A distrikt leit uun a waast faan't regiuun. Det hee  55.737 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Rakovník.

## Geografii
### Steeden an geemeenden
Bdín -
Branov -
Břežany -
Chrášťany -
Čistá -
Děkov -
Drahouš -
Hořesedly -
Hořovičky -
Hracholusky -
Hřebečníky -
Hředle -
Hvozd -
Janov -
Jesenice -
Kalivody -
Karlova Ves -
Kněževes -
Kolešov -
Kolešovice -
Kounov -
Kozojedy -
Krakov -
Krakovec -
Kroučová -
Krty -
Krupá -
Krušovice -
*[[Křivoklát]]* -
Lašovice -
Lišany -
Lubná -
Lužná -
Malinová -
Městečko -
Milostín -
Milý -
*[[Mšec]]* -
Mšecké Žehrovice -
Mutějovice -
Nesuchyně -
Nezabudice -
**[[Nové Strašecí]]** -
Nový Dům -
Olešná -
Oráčov -
Panoší Újezd -
*[[Pavlíkov (Rakovník District)|Pavlíkov]]* -
Petrovice -
Pochvalov -
Přerubenice -
Příčina -
Přílepy -
Pšovlky -
Pustověty -
Račice -
**[[Rakovník]]** -
Řeřichy -
Řevničov -
Roztoky -
Ruda -
Rynholec -
Šanov -
Senec -
*[[Senomaty]]* -
Šípy -
Skryje -
*[[Slabce]]* -
Smilovice -
Srbeč -
Švihov -
Svojetín -
Sýkořice -
Třeboc -
Třtice -
Václavy -
Velká Buková -
Velká Chmelištná -
Všesulov -
Všetaty -
Zavidov -
Zbečno -
Žďár

## Kwelen
Aapelboom

Di **Aapelboom** (*Malus domestica*) es en Plaant üt di Famiilie fan di Ruusenplaanten (*Rosaceae*). Fan di Slach sen en hiili Reeg Aarten āptain uuren.

## Skeltern

90915-Obstplantage_Altes_Land.JPG|Aapelfial ön't Ual Lön bi Hamborig
Apples.jpg|Aapelsaarten
Cleaned-Illustration_Malus_domestica.jpg|Teekning fan Blostern, Frücht en Siit


## Wertighair fan di Frücht

## Gurt Aapelprodusenten

## Futnooten


## Ön't Nat
Handelsblatt

At **Handelsblatt** as en sjiisk bleed sant 1946. Hat beracht auer wiartskap an finansen, an woort faan't *[[Handelsblatt Media Group]]* uun Düsseldorf ütjden. Arke sjiisk aktienselskap skal sin taalen diar bekäänd du. At Handelsblatt as uk auer a grensen faan Sjiisklun henwech huuch uunsen.

Diar wurd arken dai faan Mundai bit Freidai gud 120.000 bleeden ferkääft an faan amanbi 450.000 minsken leesen.

## Luke uk diar
Woronesch (Steed)

**Woronesch** (üüb Rüs: Воро́неж *Vorónež*) as at hoodsteed faan det Woronesch Prowins uun de Madelrüslun Bundesdistrikt, Rüslun. Det hee 1.050.602 lidj (2021).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen an Futnuuten


## Luke uk diar
Balaschicha

**Balaschicha** (üüb Rüs: Балаши́ха *Balašícha*) as en steed uun det Moskau Prowins uun de Madelrüslun Bundesdistrikt, Rüslun. Det hee 507.307 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Moskau Kreeml

De **Moskau [[Kreeml]]** (üüb Rüs: Моско́вский Кремль *Moskóvskij Kremlʹ*) as en borig an de äälst dial faan det rüs hoodsteed Moskau. At borig leit bi de Moskau Struum uun a maden faan't steed. Det wurd uursprüngelk uun't Madelääler bagt, man wurt santdeem fölsis welerbagt. Det as at residens faan det rüs regiaring.

## Kwelen
Maikop (Distrikt)

De **Maikop Distrikt** (üüb Rüs: Майко́пский райо́н *Majkópskij rajón*; üüb Adygeeisk: Мыекъуапэ къедзыгъо *Mıyeqwape qyedzığo*) as en distrikt uun't republiik Adygeeja, Rüslun. A distrikt leit uun a süüd faan't republiik. Det hee 61.320 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Tulski.

## Kwelen
Tachtamukai (Distrikt)

De **Tachtamukai Distrikt** (üüb Rüs: Тахтамука́йский райо́н; üüb Adygeeisk: Тэхъутэмыкъуае къедзыгъо *Texhwtemıqwaye qyedzığo*) as en distrikt uun't republiik Adygeeja, Rüslun. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan't republiik. Det hee 94.179 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Tachtamukai.

## Kwelen
Schowgenowski (Distrikt)

De **Schowgenowski Distrikt** (üüb Rüs: Шовге́новский райо́н *Šovgénovskij rajón*; üüb Adygeeisk: Шэуджэн къедзыгъо *Ṩəwdjən qyedzığo*) as en distrikt uun't republiik Adygeeja, Rüslun. A distrikt leit uun a nuurd faan't republiik. Det hee 16.156 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Chakurinochabl.

Schowgenowski wiar de ual nööm faan Chakurinochabl.

## Kwelen
Hualewleiter

En **Hualewleiter** as en fääst materiool, diar a struum beeder leitet üs en *isolaator* (t.b. glääs), oober ringer üs en *leiter* (t.b. kööber). Ji warmer en hualewleiter woort, amso beeder feert (*leitet*) hi struum.

Sok hualewleitern spele en grat rol uun a elektrotechnik. Mä frääm atoomen kön hualewleitern *dotiaret* wurd, an do ferane jo hör leitereegenskapen. Jo werke do üs en knipser, di a struum uun- of ufknipset.

A wichtagst materioolen för hualewleitern san Siliitsium an Germaanium.

## Funktsioon
A elektroonen uun en hualewleiter besaat det huuchst energiiregiuun (at *walensbian*) an det naisthuuger energiiregiuun (at *leitangsbian*). Diartesken leit en *biangap*, det *[[Fermi]]-Niveau*. Det kön a elektroonen ei ütjfal, auer hör tustant bluas uun was energiikwanten mögelk as. Iarst wan diar energii üüb di hualewleiter tukomt, kön a elektroonen üüb en ööder energiibian auergung ("*kwantensprüng*").

## Bilen

80486dx2-large.jpg|En mikroprotsesor
Intel 80486DX2 top.jpg|En mikrotjip
Polycrystalline silicon.jpg|En footowoltaaik element



## Luke uk diar

* Kwantenponkt
Machatschkala

**Machatschkala** (üüb Rüs: Махачкала́ *Machačkalá*; faan 1857 tu 1921 Петро́вск *Petróvsk*) as at hoodsteed faan't republiik Dagestaan. At steed leit uun a uast faan't republiik, bi de Kaspisk Sia. Det hee 604.266 lidj (2021).

## Kwelen
Stawropol (Steed)

**Stawropol** (üüb Rüs: Ста́врополь *Stávropol’*) as at hoodsteed uun det Stawropol Regiuun. At steed leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 454.488 lidj (2021).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Grosny

**Grosny** (üüb Rüs: Гро́зный *Grózny*; üüb Tschetscheens: Соьлжа-ГӀала *Sölƶa-Ġala*) as at hoodsteed faan't republiik Tschetscheenien. At steed leit uun a maden faan't republiik. Det hee 324.602 lidj (2021).

## Kwelen
Wladikawkas

**Wladikawkas** (üüb Rüs: Владикавка́з *Vladikavkáz*; üüb Oseetisk: Дзæуджыхъæу *Dzæudžyqæu*) as at hoodsteed faan't republiik Nuurdoseetien-Alaanien. At steed leit uun a uast faan't republiik. Det hee 301.543 lidj (2021).

## Kwelen
Enrico Fermi

**Enrico Fermi** (* 29. September 1901 uun Rom; † 28. Nofember 1954 uun Chicago, Illinois) wiar en itajeensken füüsiker. Hi hää ham fööraal mä atoomfüsiik befaadet. 1938 füng hi di Nobelpris för Füsiik.

Hi wiar diar uk för bekäänd, dat hi sin studenten aparte fraagen steld, t.b. *Hüföl hiaren hää en minsk?* Hi wul jo diartu bring, dat jo strategiin ütjwerke, am probleemen tu liasin.

## Luke uk diar

* Fermi-Problem (huuchsjiisk)
Kislowodsk

**Kislowodsk** (üüb Rüs: Кислово́дск *Kislovódsk*) as det traadgratst steed uun det Stawropol Regiuun. At steed leit uun a süüdwaast faan't regiuun. Det hee 127.919 lidj (2021).

## Kwelen
Derbent

**Derbent** (üüb Rüs: Дербе́нт *Derbént*) as det traadgratst steed uun't republiik Dagestaan. At steed leit uun a süüduast faan't republiik, nai bi de Kaspisk Sia. Det hee 126.606 lidj (2021).

## Kwelen
Chasawjurt

**Chasawjurt** (üüb Rüs: Хасавю́рт *Chasavjúrt*; üüb Kumykisk: Хасав-юрт *Xasav-jurt*) as det naistgratst steed uun Dagestaan. At steed leit uun a waast faan't republiik. Det hee 146.394 lidj (2021).

## Kwelen
Petrosawodsk

**Petrosawodsk** (üüb Rüs: Петрозаво́дск *Petrozavódsk*; üüb Kareelisk: *Petroskoi*) as at hoodsteed faan't republiik Kareelien. At steed leit uun a süüd faan't republiik, bi a waasteeg faan de Ladoga Sia. Det hee 280.711 lidj (2021).

## A nööm faan't steed
A nööm faan't steed komt faan Пётр *Pjotr* "Piader" (efter Keiser Piader I. de Grat faan Rüslun) an заво́д *zavód* "faabrik". Öler nöömer faan't steed wiar Шуйский Завод *Schujski Sawod* (1703–1704) an Петровская Слобода *Petrowskaja Sloboda* (1704–1777). Faan 1941 tu 1944 wiar a nööm faan't steed *Äänislinna* üüb Finsk an *Onegaborg* üüb Sweedsk.

## Geografii
### Kliima

## Histoore
Faan 1941 tu 1944 wurd at steed faan Finlun besaatet.

## Sastersteeden
* Alytus, Liitauen
* Brest, Witjrüslun
* Duluth, Minnesota, Ferianigt Stooten
* Joensuu, Finlun
* Narva, Eestlun
* Neubrandenburg, Tjiisklun
* Rana, Noorweegen
* La Rochelle, Frankrik
* Tübingen, Tjiisklun
* Umeå, Sweeden
* Wagharschapat, Armeenien
* Varkaus, Finlun

## Kwelen an Futnuuten
Naltschik

**Naltschik** (üüb Rüs: На́льчик *Nál'čik*) as at hoodsteed faan't republiik Kabardiino-Balkaarien. At steed leit uun a maden faan't republiik. Det hee 239.054 lidj (2021).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Magas

**Magas** (üüb Rüs: Мага́с *Magás*) as sant 2002 at hoodsteed faan't republiik Inguscheetien, Rüslun. At steed leit uun a maden faan't republiik. Det hee 13.601 lidj (2021).

## Histoore
At steed wurd 1995 grünjlaanjen.

## Kwelen
Belomorsk (Distrikt)

De **Belomorsk Distrikt** (üüb Rüs: 	Беломо́рский райо́н *Belomórskij rajón*; üüb Kareelisk: *Belomorskin piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a uast faan't republiik. Uun a nuurd leit de Kem Distrikt, uun a uast det Witj Sia, uun a süüduast det Archangelsk Prowins, uun a süüdwaast de Segescha Distrikt, uun a waast de Mujeserski Distrikt an uun a nuurdwaast de Kalewala Distrikt. Det hee 15.433 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Belomorsk.

## Geografii
### Lunskap
De Liiger Wyg Struum (üüb Rüs: Нижний Выг), wat dial faan de Witj Sia-Uastsia-Kanaal as, leept troch a distrikt.

A distrikt hee föl sian. Dön gratst diarfaan san de Sumosero Sia an de Pulosero Sia, wat uun a süüduast lei.

### Kliima

### Steeden
* Belomorsk (Беломорск)
* Letneretschenski (Летнереченский)
* Sosnowets (Сосновец)
* Sumski Posad (Сумский Посад)

## Kwelen
Kalewala (Distrikt)

De **Kalewala Distrikt** (üüb Rüs: Ка́левальский райо́н *Káleval'skij rajón*; üüb Kareelisk: *Kalevalan piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a waast faan't republiik. Uun a nuurd leit de Louchi Distrikt, uun a uast de Kem Distrikt, uun a süüduast de Belomorsk Distrikt, uun a süüd de Mujeserski Distrikt, uun a süüdwaast at steed Kostomukscha an uun a nuurdwaast Finlun. Det hee 6563 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Kalewala.

## Geografii
A distrikt hee föl sian. Dön gratst diarfaan san de Boower Kujto Sia, de Maden Kujto Sia, de Liiger Kujto Sia an de Njuk Sia.
 
### Steeden
* Kalewala (Калевала)
* Borowoj (Боровой)
* Juuschkosero (Юшкозеро)
* Luusalmi (Луусалми)

## Kwelen
Lachdenpochja (Distrikt)

De **Lachdenpochja Distrikt** (üüb Rüs: Лахденпо́хский райо́н *Lachdenpóchskij rajón*; üüb Kareelisk: *Lahdenpohjan piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüdwaast faan't republiik, twesken't grens tu Finlun an de Ladoga Sia. Uun a waast an nuurdwaast leit Finlun, uun a nuurduast de Sortawala Distrikt, uun a uast de Ladoga Sia an uun a süüd det Leeningrad Prowins. Det hee 12.471 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Lachdenpochja.

## Geografii
### Steeden
* Lachdenpochja (Лахденпохья)
* Kurkijoki (Куркиёки)
* Mijnala (Мийнала)
* Chijtola (Хийтола)
* Elisenwaara (Элисенваара)

## Histoore
Faan 1918 tu 1940 an faan 1941 tu 1944 wiar't gebiit faan a distrikt faan nü dial faan Finlun.

## Kwelen
Medweschjegorsk (Distrikt)

De **Medweschjegorsk Distrikt** (üüb Rüs: Медвежьего́рский райо́н *Medvež'jegórskij rajón*; üüb Kareelisk: *Karhumäjen piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a uast faan't republiik. Uun a nuurd leit de Segescha Distrikt, uun a uast det Archangelsk Prowins, uun a süüduast de Pudosch Distrikt, uun a süüd de Onega Sia, uun a süüdwaast lei de Kondopoga Distrikt an de Suojarwi Distrikt an uun a nuurdwaast leit de Mujeserski Distrikt. Det hee 27.042 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Medweschjegorsk.

## Geografii
### Lunskap
De Witj Sia-Uastsia-Kanaal leept troch a distrikt.

### Steeden an Taarpen
* Medweschjegorsk (Медвежьегорск)
* Pinduschi (Пиндуши)
* Powenets (Повенец)
* Welikaja Guba (Великая Губа)
* Padany (Паданы)
* Tolwuja (Толвуя)
* Tschobino (Чёбино)
* Tscholmuschi (Чёлмужи)
* Schunga (Шуньга)

## Kwelen
Olonets (Distrikt)

De **Olonets Distrikt** (üüb Rüs: Оло́нецкий райо́н *Olóneckij rajón*; üüb Kareelisk: *Anuksen piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüd faan't republiik. Uun a nuurd and nuurduast leit de Prjascha Distrikt, uun a süüduast det Leeningrad Prowins, uun a süüdwaast de Ladoga Sia an uun a nuurdwaast de Pitkjaranta Distrikt. Det hee 20.091 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Olonets.

## Geografii
### Steeden an Taarpen
* Olonets (Олонец)
* Wilitsa (Видлица)
* Iljinski (Ильинский)
* Nurmolitsy (Нурмолицы)
* Kotkosero (Коткозеро)
* Kujtescha (Куйтежа)
* Megrega (Мегрега)
* Michailowskoje (Михайловское)
* Tuksa (Тукса)

## Befölkring
### Spriiken
Det Olonetsisk spriikwiis faan det Kareelisk Spriik wurt uun a distrikt snaaket.

## Persöönelkhaiden
* Vas'a Veikki (* 1958), kareelisk skriiwer, wurd uun't taarep Onkulitsa bäären.

## Kwelen
Pitkjaranta (Distrikt)

De **Pitkjaranta Distrikt** (üüb Rüs: Питкяра́нтский райо́н *Pitkjarántskij rajón*; üüb Kareelisk: *Pitkänrannan piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüdwaast faan't republiik, loongs a nuurduasteeg faan de Ladoga Sia. Uun a nuurduast leit de Suojarwi Distrikt, uun a uast de Prjascha Distrikt, uun a süüduast de Olonets Distrikt, uun a süüdwaast de Ladoga Sia an uun a nuurdwaast at steed Sortawala. Det hee 17.153 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Pitkjaranta.

## Geografii
### Steeden
* Pitkjaranta (Питкяранта)
* Impilachti (Импилахти)
* Ljaskelja (Ляскеля)
* Salmi (Салми)
* Charlu (Харлу)

## Kwelen
Prionega (Distrikt)

De **Prionega Distrikt** (üüb Rüs: Прионе́жский райо́н *Prionéžskij rajón*; üüb Kareelisk: *Oniegan rannikon piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüd faan't republiik, loongs a uasteeg faan de Onega Sia. Uun a nuurd leit de Kondopoga Distrikt, uun a uast de Onega Sia, uun a süüd det Leeningrad Prowins an uun a waast de Prjascha Distrikt. At hoodsteed faan Kareelien, Petrosawodsk, as en apartig ferwaltet enklaawe banen a nuurd faan a distrikt. Det hee 22.202 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Petrosawodsk, uk wan't steed nian dial faan a distrikt as.

## Geografii
### Steeden
* Tschalna-1 (Чална-1)
* Derewjanka (Деревянка)
* Derewjannoje (Деревянное)
* Saoserje (Заозерье)
* Ladwa-Wetka (Ладва-Ветка)
* Ladwa (Ладва)
* Melioratiwny (Мелиоративный)
* Nowaja Wilga (Новая Вилга)
* Paj (Пай)
* Rybreka (Рыбрека)
* Scholtosero (Шёлтозеро)
* Kwartsitny (Кварцитный)
* Schuja (Шуя)

## Kwelen
Kondopoga (Distrikt)

De **Kondopoga Distrikt** (üüb Rüs: Кондопо́жский райо́н *Kondopóžskij rajón*; üüb Kareelisk: *Kondupohjan piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüd faan't republiik, bi de Onega Sia. Uun a nuurd an nuurduast leit de Medweschjegorsk Distrikt, uun a süüduast de Onega Sia, uun a süüd de Prionega Distrikt, uun a süüdwaast de Prjascha Distrikt an uun a waast de Suojarwi Distrikt. Det hee 35.207 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Kondopoga.

## Geografii
### Lunskap
A distrikt hee föl sian. Dön gratst diarfaan san de Sondal Sia, Lischmosero Sia an de Paljeosero Sia.

### Steeden
* Kondopoga (Кондопога)
* Girwas (Гирвас)
* Kedrosero (Кедрозеро)
* Kjappeselga (Кяппесельга)
* Kontschesero (Кончезеро)
* Ulitina Nowinka (Улитина Новинка)
* Spasskaja Guba (Спасская Губа)
* Janischpole (Янишполе)

## Kwelen
Louchi (Distrikt)

De **Louchi Distrikt** (üüb Rüs: Ло́ухский райо́н *Lóuchskij rajón*; üüb Kareelisk: *Louhen piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a nuurd faan't republiik. Uun a nuurd leit det Murmansk Prowins, uun a uast det Witj Sia, uun a süüduast de Kem Distrikt, uun a süüdwaast de Kalewala Distrikt an uun a waast Finlun. Det hee 10.832 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Louchi.

## Geografii
### Lunskap
Uun Louchi leit a huuchst berig faan Kareelien, a Nuorunen (577 m). Grat sian diar san: Pjaosero Sia, Tikschosero Sia, Toposero Sia.

### Steeden
* Louchi (Лоухи)
* Pjaoserski (Пяозерский)
* Tschupa (Чупа)
* Ambarny (Амбарный)
* Kestenga (Кестеньга)
* Malinowaja Warakka (Малиновая Варакка)
* Plotina (Плотина)

## Kwelen
Prjascha (Distrikt)

De **Prjascha Distrikt** (üüb Rüs: Пря́жинский райо́н *Prjážinskij rajón*; üüb Kareelisk: *Priäžän piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüd faan't republiik, twesken de Ladoga Sia an de Onega Sia. Uun a nuurd leit de Kondopoga Distrikt, uun a uast de Prionega Distrikt, uun a süüd det Leeningrad Prowins, uun a süüdwaast de Olonets Distrikt, uun a waast de Pitkjaranta Distrikt an uun a nuurdwaast de Suojarwi Distrikt. Det hee 14.139 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Prjascha.

## Geografii
### Steeden
* Prjascha (Пряжа)
* Wedlosero (Ведлозеро)
* Kroschnosero (Крошнозеро)
* Matrosy (Матросы)
* Swjatosero (Святозеро)
* Tschalna (Чална)
* Essojla (Эссойла)

## Kwelen
Pudosch (Distrikt)

De **Pudosch Distrikt** (üüb Rüs: Пу́дожский райо́н *Púdožskij rajón*; üüb Kareelisk: *Puudožin piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüduast faan't republiik. Uun a nuurduast an uast leit det Archangelsk Prowins, uun a süüd det Wologda Prowins, uun a waast de Ladoga Sia an uun a nuurdwaast de Medweschjegorsk Distrikt. Det hee 17.052 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Pudosch.

## Geografii
### Lunskap
De Wodlosero Sia leit uun a maden faan a distrikt.

### Steeden
* Pudosch (Пудож)
* Awdejewo (Авдеево)
* Krasnoborski (Красноборский)
* Kriwcy (Кривцы)
* Kubowo (Кубово)
* Kuganawolok (Куганаволок)
* Pjalma (Пяльма)
* Schalski (Шальский)

## Kwelen
Segescha (Distrikt)

De **Segescha Distrikt** (üüb Rüs: Сеге́жский райо́н *Segéžskij rajón*; üüb Kareelisk: *Segežan piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a uast faan't republiik. Uun a nuurd an nuurduast leit de Belomorsk Distrikt, uun a uast det Archangelsk Prowins, uun a süüd an süüdwaast de Medweschjegorsk Distrikt an uun a nuurdwaast de Mujeserski Distrikt. Det hee 35.350 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Segescha.

## Geografii
### Lunskap
De gratst sia uun a distrikt as de Wygosero Sia, wat uun a maden faan a distrikt leit. De Witj Sia-Uastsia-Kanaal leept troch a distrikt.

### Steeden
* Segescha (Сегежа)
* Nadwoitsy (Надвоицы)
* Waldai (Валдай)
* Idel (Идель)
* Popow Porog (Попов Порог)
* Tschorny Porog (Чёрный Порог)

## Kwelen
Mujeserski (Distrikt)

De **Mujeserski Distrikt** (üüb Rüs: Муезе́рский райо́н *Mujezérskij rajón*; üüb Kareelisk: *Mujejärven piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a waast faan't republiik. Uun a nuurduast lei de Kalewala Distrikt an de Belomorsk Distrikt, uun a uast leit de Segescha Distrikt, uun a süüduast de Medweschjegorsk Distrikt, uun a süüd de Suojarwi Distrikt an uun a waast Finlun. Det hee 9457 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Mujeserski.

## Geografii
### Steeden
* Mujeserski (Муезерский)
* Woloma (Волома)
* Ledmosero (Ледмозеро)
* Lendery (Лендеры)
* Peninga (Пенинга)
* Reboly (Реболы)
* Rugosero (Ругозеро)
* Sukkosero (Суккозеро)

## Kwelen
Kostomukscha

**Kostomukscha** (üüb Rüs: Костому́кша *Kostomúkša*; üüb Kareelisk: *Koštamuš*) as det naistgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't republiik, nai bi't grens tu Finlun. Det hee 29.634 lidj (2020).

## Histoore
A steed wurd 1977 grünjlaanjen.

## Kwelen an Futnuuten
Sortawala

**Sortawala** (üüb Rüs: Со́ртавала of Сортава́ла *Sórtavala* of *Sortavála*, föör 1918 Сердобо́ль *Serdoból’*; üüb Kareelisk an Finsk: *Sortavala*) as det füftgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a nuurd süüdwaast faan't republiik, bi de Ladoga Sia. Det hee 18.831 lidj (2020).

## Histoore
Sortawala wiar 1918-1940 an 1941-44 dial faan Finlun.

## Kwelen an Futnuuten
Kondopoga

**Kondopoga** (üüb Rüs: Ко́ндопога of Кондопо́га *Kóndopoga* of *Kondopóga*; üüb Kareelisk: *Kondupohju*) as det traadgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't republiik, bi de Onega Sia. Det hee 29.218 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan de Kondopoga Distrikt.

## Geografii
### Kliima

## Kwelen an Futnuuten
Segescha

**Segescha** (üüb Rüs: Сеге́жа *Segéža*; üüb Kareelisk: *Segeža*) as det fjuardgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't republiik, bi de Wygosero Sia. Det hee 26.000 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan de Segescha Distrikt.

## Kwelen an Futnuuten
Medweschjegorsk

**Medweschjegorsk** (üüb Rüs: Медвежьего́рск *Medvež'jegórsk*; üüb Kareelisk: *Karhumägi*) as det seekstgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't republiik, bi a nuurdeeg faan de Onega Sia. Det hee 14.091 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan de Medweschjegorsk Distrikt.

De rüs nööm faan't steed komt faan медве́дь *medvjéd’* "baar" an гора́ *gorá* "berig". De kareelisk nööm faan't steed komt uk so faan *karhu* "baar" an *mägi* "berig".

## Kwelen an Futnuuten
Kem

**Kem** (üüb Rüs: Кемь *Kem’*; üüb Kareelisk: *Kemi*) as det sööwenstgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't republiik, bi't Witj Sia. Det hee 10.648 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan de Kem Distrikt.

## Kwelen
Pitkjaranta

**Pitkjaranta** (üüb Rüs: Пи́ткяранта *Pítkjaranta*; üüb Kareelisk: *Pitkyrandu*) as det aachstgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a süüdwaast faan't republiik, bi a nuurdeeg faan de Ladoga Sia. Det hee 10.184 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan de Pitkjaranta Distrikt.

A nööm faan't steed komt faan dön kareelisk wurden *pitkä* "lung" an *randu* "eeg".

## Histoore
Faan 1918 tu 1940 an faan 1941 tu 1944 wiar at steed dial faan Finlun.

## Kwelen
Belomorsk

**Belomorsk** (üüb Rüs: Беломо́рск *Belomórsk*; üüb Kareelisk: *Šuomua*) as det njüügenstgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't republiik, bi't Witj Sia. Det hee 9199 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan de Belomorsk Distrikt.

De rüs nööm faan't steed komt faan бе́лый *bélyj* "witj" an мо́ре *móre* "(at) sia".

## Geografii
### Kliima

## Biljen

Belomorsk.jpg|A boonhoof uun Belomorsk
Улица_Пашкова.jpg|Paschkowa Struat


## Kwelen an Futnuuten
Onegasia

A **Onegasia** (, **, kareelisk *Oniegu*, wepsisk *Änine* of *Änižjärv*, finsk *Ääninen* of *Äänisjärvi*) as efter a Ladogasia a naistgratst sia uun Euroopa. Hi leit uun Nuurdwaastruslun. Hi as 9720&nbsp;km² grat, 250&nbsp;km lung an 91,6&nbsp;km briad an bit 127&nbsp;m jip.

Madenuun leit det eilun Kischi mä auer a miaten smok holtsarken.

Troch a Onegasia ferlääpt a Belomorkanaal, det ferbinjang faan't Uastsia tu't Witj Sia.

## Eilunen
* Bolschoj Klimetski (Большой Климецкий; 147 km²)
* Brusno (Брусно)
* Iwanowsky Eilunen (Ивановские острова)
* Kischi (Кижи; 5 km²)
* Schalski Eilunen (Шальские острова)
* Süüd Oleni (Южный Олений)

## Bilen

Onego lake.jpg|Satelitenbil
Kischi Panorama.JPG|Holtsarken üüb Kischi



## Kwelen


## Luke uk diar
Ladogasia

A **Ladogasia** (/ **, finsk *Laatokka*, iar *Nevajärvi*, kareelisk *Luadogu*, wepsisk *Ladoganjärv*) as mä en areaal faan 18.000&nbsp;km² a gratst sia uun Euroopa. Hi leit uun Nuurdwaastruslun.

Maden uun leit at eilun Walaam mä en bedüüden kluaster üüb.

Troch a Ladogasia ferlääpt a Belomorkanaal faan't Uastsia tu't Witj Sia.

## Kwelen


## Luke uk diar
Witj Sia-Uastsia-Kanaal

A **Witj Sia-Uastsia-Kanaal** (; amskrewen *Belomorsko-Baltijskij kanal*, *BBK*, ; bit 1961 *Stalin-Witj Sia-Uastsia-Kanaal*, kurt ***Belomorkanaal***) as en kanaal, di at Witj Sia mä a Uastsia ferbanjt. Hi as 227 km lung an lingt faan Belomorsk uun't nuurden bit tu a Onegasia uun't süüden. Faan diar gongt'at do üüb natüürelk weederwaier widjer bit Sankt Petersburg. Diar kön skeb bit 5.200 t üüb keer. Auer wonter woort hi faan isbreegern freihäälen, of hi as sacht.

Di hialer kanaal as uun knaap tau juaren faan 1931 bit 1933 baud wurden. Stalin hää diar tjiindüüsenen faan iinsperet minsken för iinsaat, diar uun a Gulag, a suart hööl faan't sowjetisk gehiampolitsei OGPU iinsperet wiar.

## Ferluup
* Belomorsk
** Struum Wyg mä 10 slüüsen (19-10)
* Stausia Wygosero
** Telekino Sia - Matkosero Sia - Wolosero Sia, mä trii slüüsen (09-07)
* Powenets
** Sääks slüüsen üüb 12 km (06-01)
* Onegasia
** Struum Swir
* Ladogasia
** Struum Newa
* Sankt Petersburg

## Luke uk diar

## Ööders wat
*Belomorkanal* wiar en sigaretenmarke tu sowjet-tidjen. Det wiar wel a starkst sigareten faan a welt.
Seweromorsk

**Seweromorsk** (üüb Rüs: Северомо́рск *Severomórsk*) as det naistgratst steed uun det Murmansk Prowins, Rüslun. A steed leit uun a nuurd faan't prowins, nai bi de Barents Sia. Det hee 54.473 lidj (2021).

Seweromorsk as en "slööden steed". Diar sat bluas militeer.

## Kwelen
Apatity

**Apatity** (üüb Rüs: Апати́ты *Apatíty*) as det traadgratst steed uun det Murmansk Prowins, Rüslun. A steed leit uun a maden faan't prowins, nai bi de Imandra Sia. Det hee 53.847 lidj (2021).

## Kwelen
Kandalakscha

**Kandalakscha** (üüb Rüs: Кандала́кша *Kandalákša*) as det füftgratst steed uun det Murmansk Prowins, Rüslun. A steed leit uun a süüd faan't prowins, bi det Witj Sia. Det hee 29.750 lidj (2021).

## Kwelen
Uchta

**Uchta** (üüb Rüs: Ухта́ *Uchtá*; üüb Komi: Уква *Ukva*) as det naistgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a maden faan't republiik. Det hee 92.479 lidj (2021).

## Kwelen
Komi spriaken

A **Komi spriaken** (*коми кыв, komi kyv*) san en skööl faan tau spriakwiisen uun't famile faan a Uraalisk spriaken. Jo wurd faan a Komi uun Nuurdruslun snaaket.

## Spriakwiisen
* *[[Komi-Syrjänisk]]*, det gongt üüb't *Ual-Syrjänisk* of *Ual-Permisk* turag an hed en aanj (*syrjänisk*) skraft. Sant a 1920er juaren woort en uunpaaset kyrilisk skraft brükt. Uun't juar 2002 jääw't 217.000 spreegern. Komi-Syrjänisk as bütj Rüsk amtspriak faan't Republiik Komi.
* *[[Komi-Permjakisk]]*. Uun't juar 2002 jääw't 94.000 spreegern.

## Taalen
1   öтик
2   кык
3   куим
4   нёль
5   вит
6   квайт
7   сизим
8   кöкъямыс
9   öкмыс
10  дас

## Luke uk diar
Workuta

**Workuta** (üüb Rüs: Воркута́ *Vorkutá*; üüb Komi: Вӧркута *Vörkuta*) as det traadgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a nuurduast faan't republiik. Det hee 52.292 lidj (2021).

## Kwelen
Poljarny (Murmansk)

**Poljarny** (üüb Rüs: Поля́рный *Poljárnyj*) as det aachstgratst steed uun det Murmansk Prowins, Rüslun. A steed leit uun a nuurd faan't prowins, bi at Barents Sia. Det hee 17.280 lidj (2021).

## Kwelen
Kowdor

**Kowdor** (üüb Rüs: Ковдо́р *Kovdór*) as det njüügenstgratst steed uun det Murmansk Prowins, Rüslun. A steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, ni bi't grens tu Finlun. Det hee 15.850 lidj (2021).

## Kwelen
Sapoljarny

**Sapoljarny** (üüb Rüs: Заполя́рный *Zapoljárny*) as det tjinstgratst steed uun det Murmansk Prowins, Rüslun. A steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, nai bi't grens tu Noorweegen. Det hee 14.330 lidj (2021).

## Kwelen
Suojarwi (Distrikt)

De **Suojarwi Distrikt** (üüb Rüs: Суоя́рвский райо́н *Suojárvskij rajón*; üüb Kareelisk: *Suojärven piiri*) as en distrikt uun't republiik Kareelien, Rüslun. A distrikt leit uun a süüdwaast faan't republiik. Uun a nuurd leit de Mujeserski Distrikt, uun a nuurduast de Medwezhjegorsk Distrikt, uun a uast de Kondopoga Distrikt, uun a süüduast de Prjascha Distrikt, uun a süüdwaast lei de Pitkjaranta Distrikt an't steed Sortawala an uun a waast leit Finlun. Det hee 15.057 lidj (2020). At hoodsteed faan a distrikt as Suojarwi.

## Geografii
### Steeden
* Suojarwi (Суоярви)
* Weschkelitsa (Вешкелица)
* Lojmola (Лоймола)
* Naistenjarwi (Найстенъярви)
* Porososero (Поросозеро)

## Kwelen
Suojarwi

**Suojarwi** (üüb Rüs: Суоя́рви *Suojárvi*; üüb Kareelisk: *Suojärvi*) as det tjiinstgratst steed uun't Republiik Kareelien, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't republiik, bi de Suojarwi Sia. Det hee 8678 lidj (2020).

A nööm faan't steed komt faan kareelisk *suo* "deu" an *järvi* "(a) sia".

## Biljen

Suojärvi.jpg|En struat uun Suojarwi


## Kwelen
Mordwiinisk spriaken

A **Mordwiinisk spriaken** (mordwiinisk мокшэрзянь, *mokschersjan, mokšèrzjan*) san en skööl faan tau spriakwiisen, diar uun Mordwiinien (Ruslun) snaaket wurd. Jo hiar tu't Finno-ugrisk spriakenfamile.

## Spriakwiisen
* *Ersjanisk* (*Ersänisk, <u>Ersja</u>, эрзянь, ersjan, èrzjan*)

* *Mokschanisk* (*<u>Mokscha</u>, мокшень, mokschen, mokšen*)

## Luke uk diar
Hualeweilun Kola

At **Hualeweilun Kola** (rüsk *Кольский полуостров*, kildinsamisk, *Куэлнэгк нёаррк*, finsk *Kuolan niemimaa*, noorsk *Kolahalvøya*, nuurdsamisk *Guoládatnjárga*) as en hualeweilun uun't nuurdwaasten faan Ruslun uun't Oblast Murmansk. Diar wenet det fulk faan a Sami, daalang lewe diar oober uk föl Rusen.

## Luke uk diar
Udmuurtisk spriak

At **Udmuurtisk spriak** (iar uk *wotjakisk*; aanj nööm удмурт кыл – *udmurt kyl*) as en spriak, diar uun Udmuurtien (Ruslun) faan 464.000 minsken snaaket woort. Hat hiart tu a permisk twiig faan a Finno-ugrisk spriaken an as sodenang nai mä't Komi.

## Spriakwiisen
* *süüdelk*
* *nuurdelk*
* *perifeer-süüdelk*
* *Bessermjanski* of *Wessermjanski*

## Alfabeet
Udmuurtisk woort sant at 18. juarhunert mä en uunpaaset kyrilisk alfabeet skrewen:

Sjauer faan jodiar buksteewen (Ӝ ӝ, Ӟ ӟ, Ӥ ӥ, Ӵ ӵ) kem bluas uun't Udmuurt föör.

## Luke uk diar
Petschora

**Petschora** (üüb Rüs: Печо́ра *Pečóra*; üüb Komi: Печӧра *Pečöra*) as det fjuardgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a nuurd faan't republiik, bi de Petschora Struum. Det hee 37.556 lidj (2021).

## Kwelen
Usinsk

**Usinsk** (üüb Rüs: Уси́нск *Usínsk*; üüb Komi: Ускар *Uskar*) as det füftgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a nuurd faan't republiik, bi de Usa Struum. Det hee 37.198 lidj (2021).

## Histoore
At steed wurd 1966 grünjlaanjen.

## Kwelen
Jemwa

**Jemwa** (üüb Rüs: Е́мва *Jémwa*) as det aachstgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't republiik, bi de Wym Struum. Det hee 12.378 lidj (2021).

## Kwelen
Wuktyl

**Wuktyl** (üüb Rüs: Вукты́л *Vuktýl*) as det njüügenstgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't republiik, bi de Petschora Struum, amanbi 575 km uun a nuurduast faan Syktywkar. Det hee 9671 lidj (2021).

## Histoore
At steed wurd 1966 grünjlaanjen.

## Kwelen
Sosnogorsk

**Sosnogorsk** (üüb Rüs: Сосного́рск *Sosnogórsk*, föör 1957 И́жма *Ížma*; üüb Komi: Сӧснагорт *Sösnagort*) as det seekstgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a maden faan't republiik, bi de Ischma Struum. Det hee 25.795 lidj (2021).

## Kwelen
Nuorunen

A **Nuorunen** (rüsk: Нуорунен) as mä en hööchde faan 577 meetern a huuchst berag uun Kareelien (Ruslun), hi leit uun a lunkreis Louchi. Trinjam leit di 1045 kwadrootkilomeetern grat *[[Paanajärvi]] Natsionaalpark*.

## Bilen

Вид с вершины г. Нуорунен.jpg|Ütjsicht faan a toop deel.
Гора Нуорунен. Одинокий валун.jpg|Toop


## Kwelen


## Luke uk diar
Sewerodwinsk

**Sewerodwinsk** (üüb Rüs: Северодви́нск *Severodvínsk*) as det naistgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, bi det Witj Sia an nai bi a mös faan de Nuurdelk Dwina Struum. Det hee 180.806 lidj (2021).

## Kwelen
Kotlas

**Kotlas** (üüb Rüs: Ко́тлас *Kótlas*) as det traadgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't prowins, bi de Nuurdelk Dwina Struum, nai bi a mös faan de Wytschegda Struum. Det hee 62.284 lidj (2021).

## Kwelen
Nowodwinsk

**Nowodwinsk** (üüb Rüs: Новодви́нск *Novodvínsk*) as det fjuardgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, bi de Metschta Struum, en iarem faan de Nuurdelk Dwina Struum, nai bi Archangelsk. Det hee 37.256 lidj (2021).

## Kwelen
Korjaschma

**Korjaschma** (üüb Rüs: Коря́жма *Korjáschma*) as det füftgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't prowins. Det hee 35.345 lidj (2021).

## Kwelen
Mirny (Archangelsk)

**Mirny** (üüb Rüs: Ми́рный *Mírny*) as det seekstgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins. Det hee 33.321 lidj (2021).

## Kwelen
Mikun

**Mikun** (üüb Rüs: Ми́кунь *Míkun’*) as det tjiinstgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a süüdwaast faan't republiik, nai bi de Wytschegda Struum. Det hee 9400 lidj (2021).
## Kwelen
Inta

**Inta** (üüb Rüs: Инта́ **Intá**) as det sööwenstgratst steed uun det Komi Republiik, Rüslun. At steed leit uun a nuurduast faan't republiik. Det hee 23.701 lidj (2021).

## Kwelen
Nuurdelk Dwina

At **Nuurdelk Dwina** (, **) as en 744&nbsp;km lungen struum uun Nuurdruslun. Hi ferlääpt troch at Oblast Archangelsk iin uun't Witj Sia. 

Di struum het *Nuurdelk*, auer't uk noch en *Waastelk Dwina* jaft. Didiar struum as oober muar bekäänd üs Düüna, an lääpt efter waasten uf troch Letlun iin uun a Uastsia.

## Bilen

Arkhangelsk bridge.jpg|Brag auer a Dwina uun Archangelsk
Ледоход на Северной Двине у Котласа.JPG|Is üüb a Dwina bi Kotlas


## Kwelen


## Luke uk diar
Nentsen

A **Nentsen** (aanj nööm , ; iar uk: *Samojeden*) san en fulk uun Nuurdruslun. Diar tääl wel son 41.000 minsken tu.

A miast Nentsen lewe uun a Autonoom Kreis faan a Nentsen an a Autonoom Kreis faan a Jamal-Nentsen. Jo snaake Nentsisk. An do as diar noch en skööl faan amanbi 1.500 Nentsen uun a Autonoom Kreis faan a Chanten an Mansen.

## Nööm
Di nööm *Nentsen* () ment uun hör aanj spriak *minsk* ().

Di ual ütjdruk *Samojeden* kaam faan en rüsk wurd **' of **' (*samojad* of *samod*) uf an woort daalang ei muar so brükt. A wurddialen *samo* an *jed* men soföl üs *salew* an *iidj*.

Daalang woort di ütjdruk *Samojedisk fulken* oober noch brükt üs saamelnööm för aal a fulken uun Nuurdruslun. Sodenang san a Nentsen ian faan a Samojedisk fulken.

## Bilen

Nenets people near Dudinka (Ru200008050079).jpg|Nentsen mä en rendiartsled uun a tundra
Tundra in Siberia.jpg|Loonskap uun a tundra
SIIDA Inari, Suomi Finland 2013-03-10 Nenets - A People of the Tundra 02.jpg|Kluader faan rendiartleeder an -skan



## Luke uk diar
Welsk

**Welsk** (üüb Rüs: Вельск *Vel'sk*) as det sööwenstgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 22.217 lidj (2021).

## Kwelen
Njandoma

**Njandoma** (üüb Rüs: Ня́ндома *Njándoma*) as det aachstgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 18.857 lidj (2021).

## Kwelen
Onega (Steed)

**Onega** (üüb Rüs: Оне́га *Onéga*) as det njüügenstgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, bi det Witj Sia. Det hee 18.149 lidj (2021).

## Kwelen
Wytschegodski

**Wytschegodski** (üüb Rüs: Вычего́дский *Vyčegódskij*) as det tjiinstgratst steed uun det Archangelsk Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't prowins, nai bi de Wytschegda Struum. Det hee 12.296 lidj (2021).

## Kwelen
Gattschina

**Gattschina** (üüb Rüs: Га́тчина *Gátčina*) as det gratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, nai bi Sankt Petersburg. Det hee 89.311 lidj (2021).

At steed as för det Gattschina Sloot, wat en residens faan a rüs keisern wiar, bekäänd.

## Kwelen
Newa

At **Newa** () as en 74 km lungen struum uun Nuurdwaastruslun. Hi ferlääpt faan a Ladogasia troch't Oblast Leeningrad an hää san müs naibi Sankt Petersburg uun't Newabocht faan a Uastsia.

At Newa as en dial faan a Belomorkanaal an uk faan a Wolga-Uastsia-Kanaal.

## Kwelen


## Luke uk diar
Swir

A **Swir** (, finsk an kareelisk *Syväri*) as en 224&nbsp;km lungen struum uun Nuurdwaastruslun. Hi begant bi *Wosnessenje* () uun't süüden faan a Onegasia an lääpt do uf efter süüdwaast iin uun a Ladogasia. Hi ferbanjt a tau gratst sian faan Euroopa. 

A Swir as en dial faan a Belomorkanaal an uk faan a Wolga-Uastsia-Kanaal. At smäälst steed mä 100 meetern as bi det stääd Podporoschje, steedenwiis as hi muar üs 10 kilomeetern briad.

## Kwelen


## Luke uk diar
Wyg

A **Wyg** (, ) as en struum uun't Republiik Kareelien uun Nuurdwaastruslun.

## Iindialang
* **Boower Wyg** (), 135 kilomeetern lung, hää san müs uun a Wygosero stausia. Sin hood as a sia *Egosero*.

* **Oner Wyg** (), 102 kilomeetern lung. Ferlääpt faan a Wygosero efter nuurd iin uun't *Onegabocht* faan't Witj Sia.

At iintoochregiuun faan a Wyg amfaadet en areaal faan 27.100&nbsp;km². A Wyg as 314&nbsp;km lung an en dial faan a Belomorkanaal.

## Kwelen


## Luke uk diar
Powenets

**Powenets** (; ; ) as en letj stääd uun a Rajon Medweschjegorsk uun't Republiik Kareelien (Ruslun).

Powenets leit bi a *Bocht faan Powenets* uun't nuurden faan a Onegasia. Trinjam Powenets lei a slüüsen 01 bit 09 faan a Belomorkanaal.

## Luke uk diar
Wygosero

A **Wygosero** (, ) as en stausia uun Kareelien nuurden faan a Onegasia. Hi as 1.250&nbsp;km² grat an hiart tu a gratst sian uun Euroopa. Sin iintoochregiuun as amanbi 18.000&nbsp;km². Maden uun lei 529 eilunen.

A Wygosero as temelk flaak, uun't madel man sääks meetern jip; at jipst steed as 18 meetern jip. At gratst stääd bi a sia as Segescha.

Troch a Wygosero ferlääpt a Belomorkanaal.

## Kwelen


## Luke uk diar

* Beskriiwang (rüsk)
Vas'a Veikki

**Vas'a Veikki** (bäären *Vasilii Saveljevič Ivanov*; üüb Rüs: Вася Вейкки *Vasja Vejkki* of Василий Савельевич Иванов *Vasilij Savel'jevič Ivanov*; * 8. Marts 1958 uun't taarep Onkulitsa, Olonets Distrikt, Kareelisk ASSR, Sowjetunioon) as en kareelisk dachter, skriiwer, auersaater an jurnalist. Hi skraft üüb det Olonetsisk spriikwiis (*Livvin kieli*, *Livvinkarjala*) faan det Kareelisk Spriik an uk staken üüb det Rüs Spriik.
Wyborg

**Wyborg** (üüb Rüs: Вы́борг *Výborg*; üüb Finsk: *Viipuri*; üüb Sweedsk: *Viborg*) as det fjuardgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, nai bi't grens tu Finlun. Det hee 74.054 lidj (2021).

## Histoore
Faan 1918 tu 1940 an faan 1941 tu 1944 wiar't steed dial faan Finlun.

## Kwelen
Sosnowy Bor (Leeningrad)

**Sosnowy Bor** (üüb Rüs: Сосно́вый Бор *Sosnóvyj Bor*) as det füftgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, bi a Golf faan Finlun. Det hee 67.054 lidj (2021).

## Kwelen
Agder (Prowins)

Det **Agder Prowins** (üüb Noorsk: *Agder fylke*) as sant de 1. Janewoore 2020 en prowins uun Noorweegen. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 308.843 lidj (2021). At hoodsteed faan't prowins as Kristiansand.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee 25 komuunen (üüb Noorsk: *kommuner*, iantaal *kommune*):

## Kwelen
Nordland (Prowins)

Det **Nordland Prowins** (üüb Noorsk: *Nordland fylke*) as en prowins uun Noorweegen. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 240.345 lidj (2021). At hoodsteed faan't prowins as Bodø.

## Geografii
### Lunskap
Dön Lofoten Eilunen lei nai bi a nuurdeeg faan't prowins. At eilun Jan Mayen, wat uun a Nuurdatlantik uun a nuurduast faan Islun leit, hiart uk tu't prowins.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Befölkring
### Spriiken
Saamisk spriiken wurd uun't prowins snaaket.

## Kwelen
Troms og Finnmark (Prowins)

Det **Troms og Finnmark Prowins** (üüb Noorsk: *Troms og Finnmark fylke*) as sant de 1. Janewoore 2020 en prowins uun Noorweegen. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 242.168 lidj (2021). A hoodsteeden faan't prowins san Tromsø an Vadsø.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Befölkring
### Spriiken
Saamisk spriiken an Kven, en spriik wat nai tu Finsk as, wurd uun't prowins snaaket.

## Histoore
De 28. Oktuuber 2021 saad amtelk det noorsk regiaring, dat uun det nai tukemst  Troms an Finnmark weler tau prowinsen wurd.

## Kwelen
Noorsk Sia

At **Noorsk Sia** (noorsk *Norskehavet*, ingelsk *Norwegian Sea*) as det ferbinjang tesken a Atlantik an at Arktisk Sia. Hat leit tesken Noorweegen, Islun, Greenlun an Spitsbergen, an as sowat 1,1 miljuunen kwadrootkilomeetern grat. 

Efter süüd leit at Nuurdsia an efter nuurduast at Barentssia; at Noorsk Sia as oober föl jiper, bit 4.000 meetern.


At Noorsk Sia spelet en wichtag rol bi a globaal saaltweeder-kreisluup. At warem weeder faan a Golfstruum keelt uf, woort tu a Nuurdatlantikstruum, saket uf an lääpt ufkeeld weder turag am a süüd.

## Luke uk diar
Lofooten

A **Lofooten** (nuurdsamisk: *Lofuohta* of *Váhki*) san en skööl faan 80 eilunen an uk en distrikt (en *loonskap*) uun't noorsk Prowins Nordland.

A gratst eilunen diar san Austvågøya, Skrova, Gimsøya, Vestvågøy, Flakstadøy, Moskenesøy, Værøy an Røst.

Uun't Noorsk woort di nööm üs iantaal brükt: 'Lo_foten' ment 'Loks_fut' efter det furem faan en eilun.

## Luke uk diar
Nuurdatlantikstruum

A **Nuurdatlantikstruum** (ingelsk: *North Atlantic Current*, NAC)  as en warmen globaalen struum, di üs *[[golfstruum]]* begant an efter nuurdwaast bit Euroopa ferlääpt. Hi suragt diarför, dat at kliima uun Nuurdwaasteuroopa föl warmer as, üs det efter't geograafisk breetje eegentelk wees skul. 

Uun't Noorsk Sia keelt di struum uf, saket uf an lääpt ufkeeld weder turag am a süüd. 

## Luke uk diar
* The North Atlantic Current (ingelsk)
Geograafisk lengde

At **geograafisk lengde** () of a **meridiaan** (, , ufkört *LON*) as di winkel, di en ponkt üüb a eerd faan a *nolmeridiaan* ufwikt. A *nolmeridiaan* ferlääpt faan a nuurdpuul tu a süüdpuul troch det stääd Greenwich, Faan diar (0°) wurd a meridiaanen efter uasten bit 180° (*uastelk lengde*) an uk efter waasten bit 180° (*waastelk lengde*) tääld. 180° Uast an 180° Waast faal üüb disalew meridiaan, det as at *[[dootemgrens]]*.

Steeden, diar üüb di salew meridiaan lei, haa tu salew tidj made. A meridiaan as at *madeliinje*.

Am en ponkt üüb a eerd iandüüdag tu bestemin, brükst dü bütj at *lengde* uk noch at *breetje*. At **[[geograafisk breetje]]** () of a **breetjinkreis** (, ; ufkört *LAT*) as di winkel, di en ponkt üüb a eerd faan a ekwaator ufstäänt. Efter nuurden began a breetjin mä 0° (ekwaator) an kön bit +90° (nuurdpuul) waaks, efter süüden gongt'at faan 0° bit -90° (süüdpuul).

Steeden, diar like widj faan a ekwaator ufstun, lei üüb det salew geograafisk breetje.

## Luke uk diar

* Uasthualewkuugel
* Waasthualewkuugel
Elias Lönnrot

**Elias Lönnrot** ([ˈɛlias ˈlœnruːt], uk *Lö(n)nrot(h)*; * 9. April 1802 uun Sammatti, Sweeden (Finlun); † 19. Marts 1884 uk diar do uun det Rüs Keiserrik) wiar en finsk skriiwer, filoloog, dochter an botaaniker. Hi maaget raisen uun Finlun an Uastkareelien an skreew det müntelk auerlöwert finsk an kareelisk folksdachting deel. Det wurd det grünjlaag för sin werken det natschunaaleepos *[[Kalevala]]* (1835) an't saamling faan liitjin *[[Kanteletar]]* (1840). Mä sin werken lai hi a grünjstian för en literatüür üüb Finsk an't apwaaksen faan en finsk identiteet.

## Luke uk diar
Pulaarkreis

A **Pulaarkreiser** san tau breetjinkreiser, ään üüb a nuurdelk eerdheleft an ään üüb a süüdelk eerdheleft. Jo lei üüb 66° 33′ 55″ (≈ 66,57°) nuurdelk an süüdelk breetje, an san jüst am 90° fersaat tu a Kiarkreiser. At regiuun nuurden faan a nuurdelk pulaarkreis as a Arktis, an süüden faan a süüdelk pulaarkreis leit a Antarktis.

Wan a san di 21. Jüüne uun a nuurdsomer lik faan boowen üüb a nuurdelk kiarkreis skinjt, do woort'at nuurden faan a nuurdelk pulaarkreis goorei naacht, an süüden faan a süüdelk pulaarkreis woort at goorei dai. Di 21. Detsember as't jüst amkiard, uun Nuurdruslun, Nuurdnoorweegen, Nuurdkanada blaft at jonk. Do haa jo *pulaarnaacht*.

Uun a Arktis wene stüdag minsken, uun a Antarktis oober ei.

## Luke uk diar
Ringelt Selag

A **Ringelt Selag** (*Pusa hispida*, of uk: *Phoca hispida*) as en Ruuwdiart uun't famile faan a Siahünjer (Phocidae). Uun a Arktis as hi di miast föörkemen slach. Hi lewet oober uk uun a nuurdelk Uastsia.

A Ringelt Selag liket a Selag auer a miaten. Hi fäält oober üüb mä sin laacht ringler trinjam jonk plaker uun't skan. An 'Echt' Selger san uk wat linger an swaarer.

## Onerslacher
* *P. h. hispida*, uun't Nuurdelk Is-Sia
* *P. h. botnica*, uun't Uastsia
* *P. h. ladogensis*, uun a Ladoga-Sia
* *P. h. saimensis*, uun a Saimaa-Sia

## Luke uk diar
Sterlitamak

**Sterlitamak** (üüb Rüs: Стерлитама́к *Sterlitamák*; üüb Baschkir: Стәрлетамаҡ *Stärlyetamaq*) as det naistgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't republiik, bi de Belaja Struum. Det hee 276.394 lidj (2020).

## Kwelen
Oktjabrski (Baschkortostaan)

**Oktjabrski** (üüb Rüs an Baschkir: Октябрьский *Oktjabr'skij* an *Oktyabr'skiy*) as det füftgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't republiik, bi de Ik Struum, nai bi't grens tu Tatarstaan. Det hee 114.100 lidj (2020).

## Kwelen
Tujmasy

**Tujmasy** (üüb Rüs: Туймазы́ *Tujmazý*; üüb Baschkir: Туймазы *Tuymazı*) as det seekstgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't republiik, nai bi't grens tu Tatarstaan, bi de Usen Struum. Det hee 68.246 lidj (2020).

## Kwelen
Sibai

**Sibai** (üüb Rüs: Сиба́й *Sibáj*; üüb Baschkir: Сибай *Sibay*) as det njüügenstgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't republiik, uun dön Uraal Berger, nai bi't grens tu det Tscheljabinsk Prowins. Det hee 60.780 lidj (2020).

## Kwelen
Kumertau

**Kumertau** (üüb Rüs: Кумерта́у *Kumertáu*; üüb Baschkir: Күмертау *Kümyertaw*) as det tjiinstgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't republiik, twesken de Belaja Struum an't grens tu det Orenburg Prowins. Det hee 59.478 lidj (2020).

## Kwelen
Joensuu

**Joensuu** (üüb Kareelisk: *Jovensuu*) as at hoodsteed faan't Lunskap Nuurdkareelien uun Finlun. At steed leit uun a süüd faan't lunskap, bi a Pielisjoki an de Pyhäselkä Sia. Det hee 76.935 lidj (2020).

A nööm faan't steed komt faan Finsk *joki* (geenitiif: *joen*) "struum" an *suu* "mös". 

## Sastersteeden
*  Hof (Saale), Tjiisklun (sant 1969)
*  Linköping, Sweeden (sant 1940)
*  Ísafjörður, Islun (sant 1948)
*  Tønsberg, Noorweegen (sant 1948)
*  Vilnius, Liitauen (sant 1970)
*  Petrosawodsk, Republiik Kareelien, Rüslun (sant 1994)

## Kwelen
Lappeenranta

**Lappeenranta** (üüb Sweedsk: *Villmanstrand*) as at hoodsteed faan't Lunskap Süüdkareelien uun Finlun. At steed leit uun a süüd faan't lunskap, nai bi't grens tu Rüslun. Det hee 56.230 lidj (2020).

## Kwelen
Lieksa

**Lieksa** as det naistgratst steed uun't Lunskap Nuurdkareelien uun Finlun. At steed leit uun a nuurduast faan't lunskap. Det hee 6739 lidj (2020).

## Kwelen
Neftekamsk

**Neftekamsk** (üüb Rüs: Нефтека́мск *Neftekámsk*; üüb Baschkir: Нефтекама *Nyeftyekama*) as det fjuardgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't republiik, bi de Kama Struum. Det hee 131.138 lidj (2020).

A nööm faan't steed komt faan det rüsk wurd нефть *neft*' "eerdööle" an a nööm faan a struum, diarbi det leit.

## Kwelen
Beloretsk

**Beloretsk** (üüb Rüs: Белоре́цк *Beloréck*; üüb Baschkir: Белорет *Byeloryet*) as det sööwenstgratst steed uun't republiik Baschkortostaan, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't republiik, uun dön Uraal Berger. Det hee 64.921 lidj (2020).

## Kwelen
Botnisk Siaböösem

A **Botnisk Siaböösem** (; ) as di nuurdelk dial faan a Uastsia tesken Sweeden uun't waasten, Finlun uun't uasten an a Åland-Eilunen uun't süüden.

Loonskapen uun Sweeden an Finlun haa hör nööm diarefter: Norrbottens län, Västerbottens län, Österbotten.

A Botnisk Siaböösem as 240 km briad, 725 km lung, an namt en areaal faan 117.000 kwadrootkilomeetern iin. Uun't madel as't diar 60 meetern jip, at jipst steed lingt deel bit 301 meetern.

## Luke uk diar
Kemijoki

A **Kemijoki** [] as mä en lengde faan 550 kilomeetern a lingst struum uun Finlun. Hi ferlääpt troch Laplun an lääpt ütj uun a Uastsia.

## Kwelen


## Luke uk diar
Nurmes

**Nurmes** as det traadgratst steed uun't Lunskap Nuurdkareelien uun Finlun. At steed leit uun a nuurd faan't lunskap, bi de Pielinen Sia. Det hee 9501 lidj (2020).

## Kwelen
Kitee

**Kitee** (üüb Sweedsk: *Kides*) as det fjuardgratst steed uun't Lunskap Nuurdkareelien uun Finlun. At steed leit uun a süüd faan't lunskap, bi de Kitee Sia (*Kiteenjärvi*). Det hee 9933 lidj (2020).

## Kwelen