open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nunatsiavummiutut

**Nunatsiavummiutut** of **Nunatsiavummiut spriakwiis** (inu. **Inuttut, Inuttitut, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut** ; ingelsk: *Nunatsiavummiut dialect, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut, Labrador Inuttut, Labrador Inuttitut*) as det Uastkanada inuit spriakwiis faan a stääden Naini (Nain), Hopedale, Maqûvik (Makkovik), Ukkusitsalik (Davis Inlet), Vaali (Goose Bay–Happy Valley), Nutâk (Nutak), Hebron†, Tikirarsuarusik (Rigolet) an Nunatsiavut (Labrador) uun Kanada. 

## Spriakwiisen
* **Nuurd-Nunatsiavut** (ingels *Northern Labrador subdialect, Labrador Inuttut* (*sensu stricto*)). Fulken: *Kongithlushuamiut, Chuckbuckmiut, Nunenumiut, Avitumniut*
* **Rigolet** (ingels *Rigolet subdialect, Rigolet Inuttut*). : *Aivitumiut, (?) Netcetumiut, (?) Puthlavamiut*

## Nunatsiavummiutut skraft




::**â** = aa
::**e** = ii
::**o** = uu
::**ĸ** = q

## Ferglik mä Inuktitut an Nunatsiavummiutut spriakwiisen
Ferglik mä Inuktitut an Nunatsiavummiutut spriakwiisen üüb Uastkanada inuit: 

## Sjiisk lianwurden
Sjiisk lianwurden brükt uun Nunatsiavummiutut ütj jü tidj faan a sjiisk misionaaren faan a Herrnhuter bredern (1760s).

* **ailvat** (
Claas Riecken

**Dr. Claas Riecken ** (* 1965 uun Hamborag) as en freiberuufelken filmemaager, journalist an histooriker.

## Leewent
Claas as uun Rausdorf, Kreis Stormarn apwoksen, huar hi daalang uk wenet. Hi hää faan 1987 bit 1993 uun Groningen an Kiil filologii an histoore studiaret. 1998 hää'er uun Kiil san dokter maaget. Faan 1999 bit 2000 hää hi bi a NDR, bi't Nordfriisk Instituut an bi't SSW-lundaisfraksion werket. Sant 2001 as Claas Riecken freiberuufelk uun a gang, an hää det 'Medienbüro Riecken' apbaud. Sant 2016 werket hi üs lektor bi't Nordfriisk Instituut.

## Werken
* *Wörterbuch im Dörnröschenschlaf*, Kiel 1993
* *Nordfriesische Sprachforschung im 19. Jahrhundert*, Bredstedt 2000
* *Berthold Bahnsen - Friesisch-schleswigscher Landtagsmann*, Bredstedt 2015

## Medienbüro Riecken
Claas Riecken sin filmer drei jo am histoore, Nuurdsjiisklun, an a spriaken plaatsjiisk, däänsk an fööraal am't nuurdfresk. En list fanjst Dü üüb sin wääbsteed. Jo kön aaltumaal bi You Tube uunluket wurd.

## Ferwisang efter bütjen
* Medienbüro Riecken
* Sin filmer bi You Tube
Na-Dene spriaken

**Na-Dene spriaken** san en indioons  uun Nuurd-Ameerikoo an san en twiig faan a Dene-Jenisejsk spriaken.

Diar hiar amanbi 50 spriaken tu, an 189.000 (±) minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak. Iar tääld am diar uk at Haida spriak tu. 

## Iindialang
* **[[Tlingit spriak|Tlingit]]** (Lingít Yoo X̲'atángi ) (700 snaake)
* **Eyak-Atapaskisk spriaken**
** **[[Eyak spriak|Eyak]]** (I·ya·q)  (†2008 - ütjstürwen)
** **[[Atapaskisk spriaken]]** 
*** Nuurd-Atapaskisk spriaken 
**** Ahtna (Atnakenaege’) (80 snaake)
**** Dena’ina (Dena’ina Qenaga) (75 snaake)
**** Deg Xinag (Deg Xinag) (15 snaake)
**** Holikachuk (Doogh Hit'an) (5 snaake)
**** Koyukon (Denaakkʼe) (? snaake)
**** Boower-Kuskokwim (Dinakʼi) (40 snaake)
**** Oner-Tanana (Menhti Kenaga) (30 snaake)
**** Tanacross (Neeʼaanděg) (35 snaake)
**** Boower-Tanana (Neeʼaaneegn) (100 snaake)
**** Nuurd-Tutchone (?) (200 snaake)
**** Süüd-Tutchone (?) (200 snaake)
**** Gwich’in (Gwich’in) (770 snaake)
**** Hän (Hän Hwëch’in) (10 snaake)
**** Tagish (Tāgish) (2 snaake)
**** Tahltan (Dahdzege) (55 snaake)
**** Kaska (Dene K’éh) (400 snaake)
**** Daneza (Beaver) (Dane-ẕaa Ẕáágé ) (? snaake)
**** Sekani (Tsekʼehne) (30-40 snaake)
**** Süüd-Slavey (Dene Dháh ) (2.310 snaake)
**** Nuurd-Slavey (Sahtúot'ı̨nę Yatı̨́ ᓴᑋᕲᖌᑎᑊᐠᓀᐠ ᔭᕱ) (1.235 snaake)
**** Dogrib (Tłı̨chǫ Yatiì) (? snaake)
**** Denesuline (Dëne Sųłiné) (? snaake)
**** Tsetsaut (Wetaŀ) (†1927 - ütjstürwen)
**** Tsuutina (Tsuut’ina) (? snaake)
**** Nadot’en-Wets’uwet’en (Nadot’en-Wets’uwet’en) (292 snaake)
**** Dakelh (Dakelh) (? snaake)
**** Tsilhqot’in (Tsilhqoxt’in) (? snaake)
**** Nicola (Stuwix, Similkameen, Stuichamukh) († ütjstürwen)
**** Kwalhioqua–Tlatskanai (?) (†1930s - ütjstürwen)
*** Pasiifik-Atapaskisk spriaken 
**** Hupa (Na:tinixwe, Dining’xine:wh) (64 snaake)
**** Kato (?) († ütjstürwen)
**** Mattole (?) (†1930s - ütjstürwen)
**** Wailaki (?) († ütjstürwen)
**** Chetco (?) († ütjstürwen)
**** Coquille (?) († ütjstürwen)
**** Umpqua (?) (†1950 ütjstürwen)
**** Galice-Applegate (?) († ütjstürwen)
**** Tolowa (?) (3 snaake)
**** Tututni (?) († ütjstürwen) (10 snaake 1962)
*** Süüd-Atapaskisk spriaken 
**** Plains Apache (Náʼįįsha) († ütjstürwen)
**** Jicarilla Apache (Abáachi mizaa ) (1000 snaake)
**** Lipan Apache (?) (†1980s ütjstürwen)
**** Mescalero-Chiricahua (?) (1800 snaake)
**** Waast-Apache (Ndee biyatiʼ / Nnee biyatiʼ ) (12.693 snaake)
**** Navajo (Diné bizaad) (168.438 snaake)

## Wikipedias

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Table of contents and ordering information for ''The Dene–Yeniseian Connection.''
* Ethnologue.com: Language Family Trees – Na-Dene
* Alaska Native Language Center
* Athabaskan word comparison table
* Dené–Yeniseian / Na-Dené Swadesh lists (incomplete)
Adeline Petersen

**Adeline Petersen** (* 15. Oktuuber 1940 uun Naibel, † 12. August 2011 uun Kiil) wiar en wedenskapswüf uun a fresk filologii.

## Leewent
Adeline wooks uun a Wiidinghiird ap. Hör mamenspriak wiar frasch an aatjen spriak wiar wiidinghiirder. Bütj fresk snaaket Adeline uk sjiisk an däänsk, plaatsjiisk an süüdjütsk. Leederhen liard hat waastfresk an holuns uun Groningen.

Adeline hää bi't Wurdenbuksteed uun Kiil werket an bi't Nordfriisk Instituut uun Bräist.

Sant 2009 wiar Adeline iarenlasmoot faan a Instituutsferian.

## Werken
* A Frisian and Germanic miscellany : published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday, 1996 
* Friesisches Wörterbuch : Wörterbuch der Wiedingharder Mundart auf der Grundlage eines Manuskripts von Peter Jensen (1861-1939) sowie unter Mitwirkung von vielen freiwilligen Helfern in der Wiedingharde = Freesk uurdebuk, 1994
* Freesk uurdebuk = Friesisches Wörterbuch : Wörterbuch der Wiedingharder Mundart, 1994 
* Luklik tid : üülje än naiere bjarnerime än hu dächte deertu by Albrecht Johannsen, 2003 
* Friesischer Sprachkurs - Mooringer Frasch by Adeline Petersen, 2007 
* Unerwäis - unn a knip : ferteel iinjsen foon e Fååstewål : Stöögne üt e Wiringhiird, e Böökinghiird än e oordergooshiird, schraawen tu e weedstrid "Ferteel iinjsen", 2004 
* En schaame awt wååder : latje ferteelinge eeftert lååwent (Mooringer frasch by Johannes Petersen), 2001
* Kleine friesische Sprachlehre : Mooringer Mundart by Hayo Andresen, 1997 an 2004 
* Feerientid ; Besäk : ferteel iinjsen! : faan Söl, Feer, Oomram an deät Lun üt e Wiringhiird än e Böökinghiird, 2008
* Frasch följk, frasch årbe än fraschen wise, tääle än seedelse by Nis A Johannsen, 1975
Nils Århammar

**Nils** Rudolf **Århammar** (* 7. August 1931 uun Katrineholm, Sweeden, † 10. Janewoore 2022 uun Naibel) wiar en spriakwedenskapsmaan an hää ham mä fresk filologii befaadet.

## Iarangen
* Hans-Momsen-Pris, 2014

## Werken
* Handbuch des Friesischen = Handbook of Frisian studies, 2001 
* Aspects of language : studies in honour of Mario Alinei : papers presented to Mario Alinei 
* Miscellanea Frisica : in nije bondel Fryske stúdzjes = een nieuwe bundel Friese studies = a new collection of Frisian studies, 1984 
* A Frisian and Germanic miscellany : published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday, 1996 
* Die Sprachen der Insel Föhr : Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch by Nils Århammar, 1975 
* Scripta Frisica : tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977), 1979 
* Handbuch des Friesischen = Handbook of Frisian studies, 2001 
* Skriiw fresk ; Schriw frasch ; Skriiv friisk : teksten tu a fresk literatüürweedstridj 1989/90, 1993 
* Die Syltringer Sprache, die Syltringer Literatur by Nils Århammar, 1967 an 1975 
* Fering lidj an leewent by Peter Paulsen 

## Ferwisang efter bütjen
* Das Nordfriesische, eine Bestandsaufnahme, 2008 (üüb sjiisk)
* Efterrep faan a Uni Flensborag

## Kwelen
Hurndiarten

A **Hurndiarten** (*Bovidae*) san en famile faan Tetjdiarten an hiar tu a Paartuanet Klooksdiarten.

## Iindialang
:; Onerfamile (..nae)
:: Triibus (..ni)
::: Skööl
:::: Slach
::::: Onerslach
:::::: Ras

:; Aepycerotinae (of Antilopinae ?)
:: Aepycerotini
::: Impalas (*Aepyceros*)

:; Alcelaphinae (of Antilopinae ?)
:: Alcelaphini ("Kü-Antiloopen")
::: Alcelaphus
::: Beatragus
:::: Beatragus hunteri
::: Gnuus (*Connochaetes*)
::: Damaliscus

:; Antiloopen (Antilopinae)
:: Antilopini
::: Ammodorcas
::: Antidorcas
::: Antilope
::: Gerenuks (*Litocranius*)
::: Eudorcas
::: Gatselen (*Gazella*)
::: Nanger
::: Procapra
:: Neotragini
::: Dorcatragus 
::: Madoqua 
::: Neotragus 
::: Oreotragus 
::: Ourebia
::: Raphicerus
:: Saigini
::: Saiga

:; Bovinae
:: Bovini
::: Biisons (*Bison*)
::: Beesten (*Bos*)
::: Asiaatisk Büfler (*Bubalus*)
::: Yaks (*Poephagus*)
::: Afrikoonsk Büfler (*Syncerus*)
::: Saolas (*Pseudoryx*)
:: Boselaphini, Indien
::: Nilgauantiloopen (*Boselaphus*)
::: Sjauerhurnantiloopen (*Tetracerus*)
:: Tragelaphini, Afrikoo
::: Ammelaphus -> Tragelaphus
::: Nyala -> Tragelaphus
::: Boskroomer (*Tragelaphus*)
::: Grat Kuudus (*Strepsiceros*)
::: Eelenantiloopen (*Taurotragus*)

:; Caprinae (of Antilopinae ?)
:: Caprini 
::: Berbersjep (*Ammotragus*)
:::: Berbersjep (*Ammotragus lervia*)
::: Tahr-Siigen (*Arabitragus*)
:::: Tahr-Siig (*Arabitragus jayakari*)
::: Takiinen (*Budorcas*)
::: Siigen (*Capra*)
:::: Wil siig (*Capra aegagrus*)
::::: Siig (*Capra aegagrus hircus*)
::: Boskgemsen (*Capricornis*)
::: Euceratherium (†)
::: Hemitragus
:::: Himalaya-Tahr-Siig (*Hemitragus jemlahicus*)
::: Myotragus (†)
::: Goraalen (*Naemorhedus*)
::: Nilgiri-Tahr-Siigen (*Nilgiritragus*)
:::: Nilgiri-Tahr-Siig (*Nilgiritragus hylocrius*)
::: Snäsiigen (*Oreamnos*)
:::: Snäsiig (*Oreamnos americanus*)
::: Moskusoksen (*Ovibos*)
:::: Moskusoks (*Ovibos moschatus*)
::: Sjep (skööl) (*Ovis*)
:::: Muflons (*Ovis gmelini* an öödern)
::::: Sjep (*Ovis gmelini aries*)
::: Tiibetantiloopen (*Pantholops*)
:::: Tiibetantiloop (*Pantholops hodgsonii*)
::: Bläsjep (*Pseudois*)
::: Gemsen (*Rupicapra*)
:::: Gems (*Rupicapra rupicapra*)
::: Sporadotragus (†)

:; Cephalophinae (of Antilopinae ?)
:: Cephalophini
::: Cephalophus
::: Philantomba
::: Sylvicapra
:::: Sylvicapra grimmia

:; Hippotraginae (of Antilopinae ?)
:: Hippotragini
::: Adaksantiloopen (*Addax*)
::: Hingstantiloopen (*Hippotragus*)
::: Oriksantiloopen (*Oryx*)

:; Reduncinae (of Antilopinae ?)
:: Reduncini
::: Kobus (Weederromer)
::: Pelea
:::: Pelea capreolus (Ree-Antiloop)
::: Redunca (Raidroomer)

## Luke uk diar
Huuger Tetjdiarten

A miast Tetjdiarten wurd tu a **Huuger Tetjdiarten** (*Eutheria*, *Placentalia*) reegent, jo maage sowat 94% ütj. Hör kääntiaken as, dat jo hör efterkemen bi en muuderkuuk waaks läät, iar's bäären wurd. Tetjdiarten saner muuderkuuk san a Goobeldiarten (*Monotremata*) an a Pöösdiarten (*Metatheria* of *Marsupialia*).

## Süstemaatik
At jaft 20 ordern:
* Primaaten (Primates)
* Gnaudiarten (Rodentia)
* Haasendiarten (Lagomorpha)
* Cingulata
* Dermoptera
* Pilosa
* Scandentia
; Afrotheria
* (Bibymalagasia) (†)
* Afrosoricida
* Hyracoidea
* Macroscelidea
* Eerdswin (Tubulidentata)
;: - Tethytheria -
* (Embrithopoda) (†)
* (Desmostylia) (†)
* Elefantendiarten (Proboscidea)
* Siaki (Sirenia)
; Laurasiatheria
* Fladerdiarten (Chiroptera)
* Insektenfreedern (Eulipotyphla)
* Ünpaartuanet Kloksdiarten (Perissodactyla)
;: - Ferae -
* Ruuwdiarten (Carnivora)
* Skolepdiarten (Pholidota)
;: - Cetartiodactyla -
* Paartuanet Kloksdiarten (Artiodactyla)
* Waaler (Cetacea)

## Luke uk diar
Eyak spriak

**Eyak spriak** (eyak: **I·ya·q** ; tlingit: *Yatk̲wáan*) — as en twiig faan a Eyak-Atapaskisk spriaken üüb Na-Dene spriaken. Snaaket wurden as det fööraal uun USA (Alaska). At leetst spreegerin wiar Marie Smith Jones (1918-2008).

iindialang:
* Na-Dené
** Tlingit
** Eyak-Atapaskisk 
*** **Eyak**
*** Atapaskisk 

## Bispil

* **xǝwa** hünj
* **kuutschi ** wulew
* **tsʼiyu ** suart bäär
* **kʼudǝʔuhdg** ai
* **qʼāš** fut
* **ɬilāʔ** maan
* **qāt** eilun
* **tʼuʔčʼ** suart
* **khatl** green
* **tɬãt ** blä
* **tsʼaʔ** liam
* **kaač ** deek; üübins
* **tsʼaagɬ** kurew
* **tsĩ:dz** druum
* **tzatlkh** lun, eerd
* **tʼãtɬ** feeder, bleed
* **kugɬ** braanholt
* **tlehatl** maaren
* **tleki** ian

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Word-Lists of the Languages of Russian Alaska by F. P. von Wrangel & M. I. Nosov 1839 (digital typography 2009)
Hüshünj

A **Hüshünj** of uk man ianfach **Hünj** (*Canis lupus familiaris*) as en hüsdiart an stamt faan a Wulew uf. Sodenang as di hünj en onerslach faan a wulwer. Di ööder onerslach faan a wulwer as a Dingo.

## Rasen
* Weederhünj

## Spreegwurden
* *Det as ei lacht, ual *'hünj**er at blafin tu liaren''
* ''Föl **hünj*'er bitj at [[haas]] duad*

## Luke uk diar

* List faan hüshünjer (üüb sjiisk)

## Kwelen
Rausdorf

**Rausdorf** (plaatsjiisk *Rausdörp*) as en gemeen uun a kreis Stormarn. Tu det gemeen hiart uk det hoofsteed "Lindenhof".

## Kwelen


## Ferwisang efter bütjen
Ahtna spriak

**Ahtna spriak** (aanj nööm: **Atnakenaege’**) as det atapaskisk spriak faan't Ahtna fulk (*Atnahwt’aene*) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 80 minsken fööraal uun Alaska. 

## Spriakwiisen an Fulken
* **Deel-Ahtna spriakwiis** (aanj nööm: *Atnahwt’aene*; ingels*Lower Ahtna*)
** Chitina/Taral Band. Uun Chitina (*Tsedi Na’*) an Taral (*Taghaelden*).
** Tonsina/Klutina Band. Uun Tonsina River (*Kentsii Na’*), Klutina River (*Tl’atii Na’*) an Klutina Lake (Tl’atibene’).
* **Zentral Ahtna spriakwiis** (aanj nööm: *Atnahwt’aene*; ingels *Central Ahtna, Middle Ahtna*). Uun Copper Center (*Tl’aticae’e*), Tazlina (*Tezdlen Na’*), Glennallen (*Ciisk’e Na’*), Gulkana (*C’ulc’e Na’*) an Gakona (*Ggax Kuna’*).
** Gulkona/Gakona Band
* **Waast-Ahtna spriakwiis** (aanj nööm: *Tsaay Hwt’aene*; ingels *Western Ahtna*)
** Tyone/Mendeltna Band. Uun Tyone (...) an Mendeltna (*Bendilna’*).
** Cantwell/Denali Band. Uun Cantwell (*Yidateni Na’*) an Denali (*Dghelaayce’e*). 
* **Boowen-Ahtna spriakwiis** (aanj nööm: *Tatl’ahwt’aene*; ingels *Upper Ahtna*)) 
** Sanford River/Chistochina Band. uun Sanford River (*K’ełt’aeni*) an Chistochina (*Tsiistl’edze Na’*).
** Slana/Batzulnetas Band. Uun Slana (*Stl’ana’*) an Batzulnetas (*Nataełde*).
** Mentasta Band Band. Uun Mentasta (*Mendaesde*).

## Bispalen

* **kenaege’** spriak
* **c’eghaeze’** ai
* **del** ruad
* **łic’ae** hünj
* **c’eyene’** bian, knook
* **c’esten’** flääsk
* **natu’** saalt
* **ggaał** trap
* **gguux** insekt
* **snaan** min mam
* **ne’aan** üüs mam
* **ben** sia; meere 
* **ten** is
* **yes** snä
* **ts’es** fels
* **yaa** hemel
* **son’** stäär
* **xos** diken
* **nadaeggi** tau
* **ałts’eni** fiiw
* **hwlazaan** tjiin
* **ts’ełk’ey kole uk’edi** 19

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* "Ahtna Noun Dictionary" by James Kari and Mildred Buck (1978)
Groningen

**Groningen** [] (), plaatsjiisk *Grönnen* of *Grunneng*, as det hoodstääd faan a prowins Groningen uun a Neederlunen.

## Futnuuten


## Luke uk diar
Dena’ina spriak

**Dena’ina spriak** (aanj nööm: **Dena’ina Qenaga’**) as det atapaskisk spriak faan't Dena’ina fulk (*Dena’ina Ht’ana *) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 75 minsken fööraal uun Alaska. 

## Spriakwiisen an Fulken
* **Boowen-Dena’ina** (ingelsk *Upper Inlet dialect*). Uun Eklutna (*Eydlughet*), Knik (*K’enakatnu*), Susitna an Tyonek. 
** *K’enaht’ana* (ing. *Knik Dena'ina*)
** *Susitnuht’ana* (ing. *Susitna Dena'ina*)
* **Deel-Dena’ina** (den. *Kahtnuht’ana Qenaga*; ing. *Outer Inlet dialect, Kenaitze*). Uun Kenai, Kustatan an Seldovia. 
** *Kahtnuht’ana* (ing. *Kenai River Dena'ina*)
** *Q’es Dudilent Ht’ana* (ing. *Skilak Lake Dena'ina*)
** *Sqilan Ht’ana* (ing. *Kenai Lake Dena'ina*)
** *Tsaht’ana* (ing. *Kenai Mountains Dena'ina*)
* **Iliamna Dena’ina** (ing. *Iliamna dialect*). Uun Pedro Bay, Old Iliamna an Lake Ilıamna.
* **Inland Dena’ina** (ing. *Inland dialect*). Uun Nondalton an Lime Village. 
** *Nundaltinht’ana* (ing. *Nondalton Dena'ina*)

## Bispalen
* **Dena’ina ełan** **shi da** Ik san Dena’ina 
* **Kahtnuht’ana ełan shida ** Ik san Kenai Dena’ina 
* **łik’a** hünj
* **shlik’a** man hünj
* **nlik’a ** dan hünj (sg)
* **velik’a** (*Nondalton*) / **belik'a** (*Kenai*) san/hör hünj
* **nalik’a ** üüs hünj
* **(n)hlik’a ** jau hünj
* **qevlik’a** / **qulik'a** hör hünj

## Taalen
* **ts’ełq’i ** ian
* **nutiha ** tau
* **tuq’i** trii
* **dink’i** sjauer
* **ch’qilu** fiiw
* **k’uzhch’en’i** sääks
* **qents’ughi’i** sööwen
* **łtaqul’i** aacht
* **łq’ich’idi** njüügen
* **qeluzhun** tjiin
* **ts’ełq’i beq’di** elwen

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Dena’ina Qenaga
Kanada

**Kanada** (ingelsk an fransöösk: *Canada*) as en lun uun Nuurd-Ameerikoo. Uun't nuurden leit at Arktisk Sia an Greenlun, uun't süüden an nuurdwaasten a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo, uun't waasten a Pasiifik, an uun't uasten a Atlantik. Uun Kanada lewe 34 miljuun minsken, det as plaats 36. üüb a eerd.

## Beskriiwang

## Spriaken
Amtelk spriaken: 	
*Ingelsk (58%) 
*Fransöösk (22%)

Spriaken faan a ual iinwenern:
***[[Eskimo-aleutisk spriaken]]** : Uummarmiutun, Waastkanada inuit, Siglitun, Inuinnaqtun, Kangiryuarmiutun, Natsilingmiutut, Utkuhiksalik, Uastkanada inuit, Nunatsiavummiutut 

***[[Na-Dene spriaken]]** : Tlingit, Boower-Tanana, Nuurd-Tutchone, Süüd-Tutchone, Gwich’in, Hän, Tagish, Tahltan, Kaska, Daneza, Sekani, Süüd-Slavey, Nuurd-Slavey, Dogrib, Denesuline, Tsetsaut, Sarsi, Nadot’en-Wets’uwet’en, Dakelh, Tsilhqot’in, Nicola

***[[Haida spriak]]**  

***[[Tsimshianic spriaken]]** : 

***[[Wakash spriaken]]** : 

***[[Algisk spriaken]]** : Algonkin (mä Arapaho, Blackfoot, Cheyenne, Cree, Fox, . . .), Yurok, Wiyot

***[[Irokesisk spriaken]]** : 

***[[Siu-Catawba spriaken]]** : 

***[[Salish spriaken]]** :

Source: Statistics Canada, *2006 Census Profile of Federal Electoral Districts (2003 Representation Order): Language, Mobility and Migration and Immigration and Citizenship* Ottawa, 2007, pp.&nbsp;2, 6, 10.

## Prowinsen an teritoorien



## Politiik
Kanada as sant 1949 lasmaat faan NATO. Det as uk sant 1931 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Kanada 159.1 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det füft stääd faan lunen, wat eerdgas wan.

## Luke uk diar

## Futnuuten
Belize

**Belize** [] as en stoot uun Madel-Ameerikoo. Üs Belize noch en ingelsk kolonii wiar, hää't "British Honduras" het.

## Prowinsen an stääden

Belize hää sääks prowinsen (Districts):

# Belize District:
#* Belize City (Prowinshoodstääd)
#* Hattieville
#* Ladyville
#* San Pedro
# Cayo District:
#* Belmopan (Hoodstääd - hiart tu nään district)
#* San Ignacio (Prowinshoodstääd)
#* Benque Viejo del Carmen
#* Spanish Lookout
# Corozal District:
#* Corozal Town (Prowinshoodstääd)
#* Chunox
#* Consejo
#* Little Belize
#* Louisville
#* Patchacan
#* Progresso
#* Xaibe
# Orange Walk District:
#* Orange Walk Town (Prowinshoodstääd)
#* Carmelita
#* Guinea Grass
#* San Estevan
#* San Pablo
#* Trial Farm
# Stann Creek District:
#* Dangriga (Prowinshoodstääd – iar *Stann Creek Town*)
#* Mullins River
#* Placencia
#* Hopkins
# Toledo District:
#* Punta Gorda (Prowinshoodstääd)
#* Monkey River
#* Toledo Settlement

## Politiik
Belize as sant 1981 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Futnuuten


## Ferwisang efter bütjen
Dene-Jenisejsk spriaken

**Dene-Jenisejsk spriaken** san en nei (2005)  uun Aasien (Jenisejsk spriaken) an uun Nuurd-Ameerikoo (Na-Dene spriaken).

Diar hiar amanbi 50 spriaken tu, an 190 000 (±) minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.

## Iindialang
* **[[Jenisejsk spriaken]]**
** Nuurd-Jenisejsk spriaken
*** Ket spriak (100-500 snaake)
** Süüd-Jenisejsk spriaken
* **[[Na-Dene spriaken]]** 
** Tlingit (700 snaake)
** Eyak-Atapaskisk spriaken
*** Eyak (†2008 - ütjstürwen)
*** Atapaskisk spriaken

## Ferglik mä Ket an Navajo spriaken
Ferglik mä Ket an Navajo spriaken.

## Wikipedias

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* "Dene-Yeniseic in past and future perspective" by Edward J. Vajda (2008) 
* "The origin of the Na-Dene" by Merritt Ruhlen (1998)
Swadesh list nuurdfresk

Det as at **[[Swadesh-list]]** för't nuurdfresk. Detheer standardisiaret list feert 100 (kurt list) an 207 (lung list) wurden ap, am a spriaken üüb a eerd tu fergliken an onersjüüken. Sok listen jaft at uuntesken faan a miast spriaken.

Di Swadesh-List jit eeđer Morris Swadesh, wat höm dit üttaacht heer. Des es di **Swadesh-List** fuar di Nuurđfriisk Spreekwiisen. Diabenen staan 100 (Kuurt List) en 207 (Lung List) Uurter, dat em di Forskel biluki ken. Swadesh-Listen jeft et fuar di miist Spraaken üp Warel.

Deät es de **Swadesh-Les** fer 't Noortfriisk. Hiir stun 100 (kürt les) en 207 (loang les) woorten, om de ferskeed’n spreeken tu ferglikken en tu önnerseeken. Fer de measte spreeken iip de welt is soo ’n les moaket.

## List

## Futnuuten


## Luke uk diar
* Nuurdfresk
* Fresk

## Literatüür
* V. Tams Jörgensen: *snaak friisk - interfriisk leksikon Deutsch - Dansk - Mooring - Fering-Öömrang - Sölring - Halunder - Frysk - English*, 132 S., Nordfriisk Instituut, Bräist, 1977

## Ferwisang efter bütjen
* Morris Swadesh an jo Swadesh-listen (uun't sjiisk Wikipedia)
* Swadesh list (uun't ingelsk Wiktionary)
Jenisejsk spriaken

**Jenisejsk spriaken** san en  uun Madel-Sibiirien (Aasien) loongs a struum Jenisej, an san en twiig faan a Dene-Jenisejsk spriaken.

Diar hiar amanbi 6 spriaken tu, 5 san al ütjstürwen, an 100-500 minsken snaake det üs mamenspriak. 

## Iindialang
* **Nuurd-Jenisejsk spriaken**
** Ket spriak (100-500 snaake)
** Yugh (†1990s - ütjstürwen)
* **Süüd-Jenisejsk spriaken**
** Kott (†1800s - ütjstürwen)
** Assan (†1800s - ütjstürwen)
** Arin (†1800 - ütjstürwen)
** Pumpokol (†1750 - ütjstürwen)

## Ferwisang efter bütjen

* https://web.archive.org/web/20121028223548/http://minlang.srcc.msu.ru/kets/g/g_home_en.htm A Multimedia Database of Ket  
* https://web.archive.org/web/20070320100658/http://lingsib.unesco.ru/ru/languages/ket.shtml.htm Кетский язык 
* Results from the February 2008 Dene–Yeniseic Symposium
* A Siberian Link With Na-Dene Languages by Edward Vajda, a proponent of the Yeniseian-Na-Dene connection.
* Lecture notes on the Ket people by Edward Vajda.
* Map of the Yeniseian family from the Santa Fe Institute.
* Comparison of Yeniseian and Na-Dene by Merritt Ruhlen.
* Yenisseian Etymology by S. A. Starostin.
* [Sino-Caucasian comparative phonology  by S. A. Starostin. 2005.
* [Sino-Caucasian comparative glossary  by S. A. Starostin. 2005.
* Article on Yeniseian languages 
* Multimedia Database of Ket Language, Moscow State (Lomonosov) University
* Ket language vocabulary with loanwords (from the World Loanword Database)

## Kwelen
Deg Xinag spriak

**Deg Xinag spriak** (aanj nööm: **Deg Xinag** ; ingelsk: *Deg Xinag, Deg Hitʼan, Kaiyuhkhotana, Ingalik*) as det atapaskisk spriak faan't Deg Xinag fulk (*Deg Hitʼan*) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 15 minsken fööraal uun a stääden Shageluk (*Łeggi Jitno’*) an Anvik (*Gitr’ingithchagg*) uun Alaska. 

## Bispalen
* **q'unt'ogh** fliiger
* **ggagg** diart
* **ggagg chux** bäär ('grat diart')
* **sraqay** kint
* **dran** dai
* **xik'ugił'anh** dochter
* **łegg** fask
* **łek** hünj
* **sileg** man hünj
* **vileg** san hünj
* **tso tl'ogh iy** mamuut
* **dina' k'idz** pope
* **xidondiditey** dörnsk
* **ngan' dit'anh** eerdbeewrin
* **sito**' man aatj
* **vito**' san aatj
* **yix** hüs
* **tinh** is
* **dangan** iisen
* **deloy** berag
* **vanhgiq** is (tu iidjen)
* **choghlugguy** (*Anvik*) **niq'asrt'ay** (*Shageluk*) foos
* **vinixiłyiq** jister

## Taalen
* **giłiq** ian
* **teqa** tau
* **togg** trii
* **denhch'e** sjauer
* **niłq'osnal giłiggi viq'idz iy** elwen

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* http://ankn.uaf.edu/ANL/course/view.php?id=7 Deg Xinag Ałixi Ni’elyoy / Deg Xinag Learners' Dictionary (2007)
* http://faculty.washington.edu/sharon/Vowel_quality.pdf Vowel quality and duration in Deg Xinag by Sharon Hargus (2008)
ISO 3166-2:CA

## Kodiirlist

### Prowinsen

### Teritoorien

## Futnuuten


## Luke uk diar
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Plaatsjiisk

__NOTOC__

**Plaatsjiisk** as en waastgermaans spriak, diar uun Nuurdsjiisklun an uun't uasten faan a Neederlunen snaaket woort. A plaatsjiisk spriakwiisen san nai mä holuns, fresk an ingelsk.

Efter süüden tu wurd a madelsjiisk spriakwiisen snaaket. Det spriakgrens woort *Benrather Linie* näämd.

Widjer am a süüd, süüden faan't *Speyerer Linie* san't a boowersjiisk spriakwiisen.

A Neederfrenkisk spriakwiisen (*Kleverluns*, *Uastbergisk* uun't nuurduasten an *[[Limborags]]*  uun't süüden) tääl tu't Plaatsjiisk, oober uk al tu a *[[Rheinisk weier]]*.

## Iindialang

* Neederfrenkisk (23,30,31)
* Waastfeelisk (9 bit 17)
* Uastfresk Plaatsjiisk (5, Nuurdneedersaksisk)
* Oldenborags (4, Nuurdneedersaksisk)
* Hannoversk (18)
* Oner-Ialewsk (3, Nuurdneedersaksisk)
* Holstiansk (2)
* Schleswigs (1)
* Mecklenborags (32)
* Nuurd- an Madelmarkisk (33, 34)

## Ferglik mä ööder spriaken

(*) Eegentelk: "aatj", öömr. "faader" ment hdt. "Pate", engl. "godfather"

## Plaatsjiisk ↔ huuchsjiisk konsonanten
(nd. = plaatsjiisk uun Sjiisklun, nied. = plaatsjiisk uun Holun, hdt. = huuchsjiisk, engl. = ingelsk)

**k → ch :**
* nd. (an nied.) *ik* ↔ *ich* an *kaken* ↔ hdt. *kochen*
* nd. (an nied.) *maken* an engl.: *to make* ↔ hdt. *machen*

**d → t :**
* nd. (an nied.) *dag* an engl. *day* ↔ hdt. *Tag*

oober **d → d :** (wan ingelsk **th**)
* nd. *dat, Doorn* – nied. *dat, doorn* an engl. *that, thorn* ↔ hdt. *das, Dorn*

**t → s :**
* nd. (an nied.) *dat, wat, eten* an engl. *that, what, eat* ↔ hdt. *das, was, essen*

**t → z :**
* nd. *Tied, Timmermann* an nied. *tijd, timmerman* ↔ hdt. *Zeit, Zimmermann*

**t → tz :**
* nd. *sitten* – nied. *zitten* an engl. *sit* ↔ hdt. *sitzen*

**p → f :**
* nd. *slapen* of *slopen* – nied. *slapen* an engl. *sleep* ↔ hdt. *schlafen*
* nd. *Schipp* – nied. *schip* an engl. *ship* ↔ hdt. *Schiff*

**p → pf :**
* nd. *Peper* – nied. *peper* an engl. *pepper* ↔ hdt. *Pfeffer*

**v, w, f → b :**
* nd. *wief, wiewer* – nied. *wijf* an engl. *wife* ↔ hdt. *Weib, Weiber*
* nd. *leev, leewer* nied. *lief* ↔ hdt. *lieb, lieber*

**s → sch:**

**sm → schm:**
* nd. *smeeren, Smeer* an sweedsk *smörja* ↔ *schmieren, Schmiere*

**sl → schl:**
* nd. *slapen* an engl. *sleep* ↔ *schlafen*

**sw → schw:**
* nd. *Swien* → *Schwein*

**st → scht:**
* nd. *steen* an engl. *stone* ↔ schtein („Stein“)

**sp → schp:**
* nd. *spitz* ↔ schpitz („spitz“)

## Luke uk diar
* Ualsaksisk

## Kwelen


## Wikipedias

## Ferwisang efter bütjen
* Plattmakers wurdenbuk
Holikachuk spriak

**Holikachuk spriak** (aanj nööm: ? ; ingelsk: *Holikachuk language, Dishkaket language*) as det atapaskisk spriak faan 180 minsken Holikachuk fulk (*Doogh Hit’an*) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 5 minsken (2007) fööraal iarjuaren uun't stääd Holikachuk (*Hiyeghelinhdi’*) an nü uun Grayling (*Sixno' Xidakagg*) uun Alaska. 

## Bispalen
* **qinag** spriak
* **łoogg** fask
* **łoogg dood mininh iligh** Nofember (eegentelk: 'muun, wan a ialer kem/swääm')
* **giggootth** skolep
* **q’oon’** ruuwlang
* **nathdlod** is (tu iidjen)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* http://www.uaf.edu/anlc/langs/hk.html 
* http://www.subsistence.adfg.state.ak.us/TechPap/tp289.pdf (2005)
Alberta

**Alberta** [] as en prowins uun't waasten faan Kanada. Uun Alberta gongt det fäänlun faan Madelkanada auer tu a berger faan a Rocky Mountains uun't waasten.

## Grat stääden

## Regiuunen
Alberta woort iindiald tu sääks regiuunen:

* Alberta’s Rockies
* Calgary Region
* Central Alberta
* Edmonton Capital Region
* Northern Alberta
* Southern Alberta

## Luke uk diar
British Columbia

**British Columbia** (; frz. *Colombie-Britannique*; kurt *BC*) as en prowins uun Waastkanada an leit bi a Pasiifik. Di nööm komt faan a Columbia River.

## Grat stääden

## Distrikten
Uun British Columbia jaft'at 29 distrikten:

## Luke uk diar

## Kwelen
Nunavut

**Nunavut** (uun't spriak faan a Inuit: ᓄᓇᕗᑦ, det ment „Üüs lun“) as en teritoorium uun't nuurden faan Kanada.

## Ferwaltang
Uun Nunavut jaft'at trii regiuunen:

Nunavut Kitikmeot Region.png|Kitikmeot (Cambridge Bay)
Nunavut Kivalliq Region.png|Kivalliq (Rankin Inlet)
Nunavut Qikiqtaaluk Region.png|Qikiqtaaluk (Iqaluit)

At öfentelk leewent woort faan 26 *municipalities* reegelt:

* 1 *city* (hoodstääd) Iqaluit
* 25 *hamlets* (siidlangen):

## Luke uk diar

## Kwelen
Nuurdwaast Teritoorien

A **Nuurdwaast Teritoorien** (ingelsk *Northwest Territories* (), fransöösk *Territoires du Nord-Ouest*) san en teritoorium uun't nuurden faan Kanada.

## Ferwaltang
Uun a Nuurdwaast Teriroorien jaft'at fiiw regiuunen:

NWT Locator Deh Cho.svg|Dehcho
NWT Locator Sahtu.svg|Sahtu
NWT Locator Inuvik.svg|Inuvik
NWT Locator North Slave.svg|North Slave
NWT Locator South Slave.svg|South Slave

At öfentelk leewent woort faan 24 letj ianhaiden reegelt:


* 1 *city* (hoodstääd) Yellowknife
* 4 *towns* Inuvik, Norman Wells, Hay River, Fort Smith
* *villages* (saarpen)
* *hamlets* (siidlangen)
* *charter communitiues*
* *community governments*

## Luke uk diar

## Futnuuten
Yukon (Teritoorium)

**Yukon** as en teritoorium uun't nuurdwaasten faan Kanada. Di nööm komt faan a Yukon River, det ment „grat struum“. Uun't waasten leit Alaska, det hiart oober tu a Ferianagt Stooten. An uun't nuurden leit at Arktisk Sia.

## Ferwaltang
Uun Yukon jaft'at nian countys of ööder iindialangen. At öfentelk leewent woort faan a *municipalities* reegelt:


*Carmacks (*village*)
*Dawson City (*town*)
*Faro (*town*)
*Haines Junction (*village*)
*Mayo (*village*)
*Teslin (*village*)
*Watson Lake (*town*)
*Whitehorse (hoodstääd, *city*)

* an *settlements*

## Luke uk diar
Manitoba

**Manitoba** [] as en prowins uun Kanada. Di nööm komt faan det Cree-wurd „Manitou bou“ („huar't naar woort för di grat geist“) an det ment di grat Manitoba-Sia, diar uun a maden man ään kilomeeter briad as.

## Regiuunen
Uun Manitoba jaft'at aacht regiuunen mä 23 diwisioonen:

## Luke uk diar
Ontario

**Ontario** [] as en prowins uun Kanada. Det as det prowins, huar a miast minsken lewe. Uun Ontario leit uk Ottawa, det hoodstääd faan Kanada.

## Gratst stääden

## Ferwaltang
Uun Ontario jaft'at:
* *single-tier municipalities*, det san miast grat stääden
* *regional municipalities*, tu fergliken mä en lunkreis
* *counties*, uk sowat üs en lunkreis
* *districts*, uun't nuurden, huar ei so föl minsken lewe

Map of Ontario SINGLE TIER MUNICIPALITIES.svg|single-tier municipalities
Map of Ontario REGIONAL MUNICIPALITIES.svg|regional municipalities
Map of Ontario COUNTIES.svg|counties
Map of Ontario DISTRICTS.svg|districts


## Luke uk diar
Quebec

**Québec** of **Quebec** (fransöösk *Québec* [], ingelsk *Quebec* []) as det gratst prowins uun Kanada an det mä di gratst uundial faan lidj, diar fransöösk snaake.
Miast as mä **Quebec** ([]) det prowins mend an mä **[[Quebec (stääd)|Québec]]** ([]) det stääd.

## Ferwaltang
Diar san 17 regiuunen:

## Luke uk diar

## Kwelen
Saskatchewan

**Saskatchewan** [] (ingelsk ) as en prowins uun a maden faan Kanada. Di nööm komt faan a Saskatchewan River, di uun Cree-spriak *Kisiskatchewani Sipi* het.

## Geografii
### Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't prowins san:

### Ferwaltang
Uun Saskatchewan jaft'at nian counties. A gemeenen (municipalities) wurd iindiald efter:
* urban municipalities (stäädgemeenen)
* rural municipalities (lungemeenen)
* northern municipalities (nuurdgemeenen)

Saskatchewan Urban Municipalities.png|urban municipalities
Saskatchewan Rural Municipalities.png|rural municipalities
Saskatchewan Northern Municipalities.png|northern municipalities


## Luke uk diar

## Kwelen
Koyukon spriak

**Koyukon spriak** (aanj nööm: **Denaakkʼe, Dinaak̲'a** ; ingelsk: *Koyukon, Unakhotana*) as det atapaskisk spriak faan't Koyukon fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 300 (?) minsken fööraal tesken Koyukuk an Yukon uun Alaska. 

## Spriakwiisen
* Oner-Koyukon spriakwiis (ingelsk *Lower Koyukon*). Uun Kaltag an Nulato.
* Madel Oner-Koyukon spriakwiis (ingelsk *Central Koyukon*). Uun Madel-Koyukuk an Yukon.
** Koyukuk madel Oner-Koyukon spriakwiis (ingelsk *Central Koyukuk sub-dialect*). Uun Huslia, Hughes an Allakaket.
** Yukon madel Oner-Koyukon spriakwiis (ingelsk *Central Yukon sub-dialect*). Uun Koyukuk, Galena, Ruby an Kokrines.
* Boower-Koyukon spriakwiis (ingelsk *Upper Koyukon*). Uun Rampart, Stevens Village an Manley Hot Springs.

## Mamenspriak
Koyukon studententaalen uun a juaren 1987-1988: 

## Bispalen
* **łookkʼe** fask
* **oonyeeyh** *Dallia pectoralis*
* **taameeł** fasker näät
* **denaa** minsk
* **duhtseedle’** snä üüb en buum
* **henodoltl’eetl** tootem pual

## Muun nöömer
A Koyukon muun nömer:

***Benenh Neełkk’aayedelaayee** Janewoore
***Telel Zo’ʉ’** Febrewoore
***Yeggets’e Nen’ Loyet** Maarts
***Hʉtenh Zo’ʉ’** April
***Benenh Tots’eeyhleyaayee** Mei
***Menenh Hʉdenyaaghee** Jüüne
***Menenh Tok’eggoyhk’ʉhdelaayee** Jüüle
***Menenh Nok’et’on’dedaaghee** August
***Nołdlaaghe Noghe’** September
***Benenhdedeteeyee** Oktuuber
***Sooge Zo’ʉ’** Nofember
***Be’ooz Kkelyee** Detsember

## Futnuuten


## Literatüür
*Attla, Catherine. 1983. Sitsiy Yugh NoholnikTs'in': As My Grandfather Told It. Fairbanks: Alaska Native Language Center and Yukon-Koyukuk School District.
*Axelrod, Melissa. (1990). "Incorporation in Koyukon Athabaskan," International Journal of American Linguistics 56, 179-195.
*Axelrod, Melissa. (1993). The Semantic of Time: Aspectual Categorization in Koyukon Athabaskan. Lincoln: University of Nebraska Press.
*Axelrod, Melissa. 2000. “The Semantics of Classification in Koyukon Athabaskan” In: The Athabaskan Languages: Perspectives on a Native American Language Family. Fernald, T and Paul R. Platero eds. Oxford University Press.
*Henry, Chief. (1976). K'ooltsaah Ts'in'. Koyukon Riddles. Fairbanks: Alaska Native Language Center.
*Henry, Chief. (1979). Chief Henry Yugh Noholnigee: The Stories Chief Henry Told. Transcribed and edited by Eliza Jones. Fairbanks: Alaska Native Language Center.
*Henry, David and Kay Henry. (1969). "Koyukon locationals,"‭ Anthropological Linguistics 11(4): 136-42.
*Jette, Jules and Eliza Jones (authors) and James Kari (ed.). (2000). Koyukon Athabaskan Dictionary. Fairbanks: Alaska Native Language Center.
Jones, Eliza. (1986). Koyukon Ethnogeography. Alaska Historical Commission. 
*Jones, Eliza, Comp. *Junior Dictionary for Central Koyukon Athabaskan: Dinaakkanaaga Ts'inh Huyoza*. Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks, P.O. Box 900111, Fairbanks, AK 99775-0120, 1992.

## Ferwis efter bütjen
* http://www.uaf.edu/anla/collections/koyukon/list/
Nova Scotia

**Nova Scotia** (lat. för **Nei Skotlun**, fransöösk *Nouvelle-Écosse* skots-geelisk *Alba Nuadh*) as en prowins uun't uasten faan Kanada bi a Atlantik. Di gratst dial as det hualeweilun mä di salew nööm.

## Countys

Nova Scotia hää trii *Regional Municipalitys* (Cape Breton, Halifax, Queens) an aagetaanj *[[County]]s*:

## Luke uk diar
Neufundland an Labrador

**Neufundland an Labrador** (ingelsk *Newfoundland and Labrador*, fransöösk *Terre-Neuve-et-Labrador*) as en prowins uun't uasten faan Kanada an leit bi a Atlantik.

## Ferwaltang
Uun Neufundland an Labrador jaft'at nian countys, bluas *fulkstäälangsianhaiden* (*census divisions*):

## Luke uk diar
Prince Edward Eilun

**Prince Edward Eilun** (ingelsk: ; fransöösk: Île-du-Prince-Édouard; Micmac: *Epekwitk* of *Abegweit*; kurt *PEI* of *P.E.I.*) as en eilun uun a Atlantik. An do as't uk en prowins uun't uasten faan Kanada.

## Countys
Prince Edward Eilun hää man trii countys:


Kings County, PEI.svg|Kings County
Queens County, PEI.svg||Queens County
Prince County, PEI.svg|Prince County


## Kwelen


## Luke uk diar
New Brunswick

**New Brunswick** (ingelsk) of **Nouveau-Brunswick** (fransöösk), det ment *Nei Braunschweig*, as det iansagst prowins uun Kanada, diar amtelk tauspriakag as.

## Countys

New Brunswick hää 15 countys:

## Luke uk diar
Nuurd-Atapaskisk spriaken

**Nuurd-Atapaskisk spriaken** san en twiig faan a atapaskisk spriaken uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo an Kanada.

Diar hiar amanbi 31 spriaken tu, an 4.000 (±) minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.

## Iindialang
# **Süüd-Alaska** 
## Ahtna (Atnakenaege’) (80 snaake)
## Dena’ina (Dena’ina Qenaga) (75 snaake)
# **Central Alaska–Yukon**
## Koyukon
### Deg Xinag (Deg Xinag) (15 snaake)
### Holikachuk (Doogh Hit'an) (5 snaake)
### Koyukon (Denaakkʼe) (? snaake)
## Tanana–Tutchone
### Boower-Kuskokwim (Dinakʼi) (40 snaake)
### Tanana 
#### Oner-Tanana (Menhti Kenaga) (30 snaake)
#### Tanacross (Neeʼaanděg) (35 snaake)
#### Boower-Tanana (Neeʼaaneegn) (100 snaake)
### Tutchone
#### Nuurd-Tutchone (?) (200 snaake)
#### Süüd-Tutchone (?) (200 snaake)
## Gwich’in–Hän
### Gwich’in (Gwich’in) (770 snaake)
### Hän (Hän Hwëch’in) (10 snaake)
# **Nuurdwaast-Kanada** 
## Cordillera
### Central Cordillera 
#### Tagish (Tāgish) (2 snaake)
#### Tahltan (Dahdzege) (55 snaake)
#### Kaska (Dene K’éh) (400 snaake)
### Süüduast-Cordillera
#### Daneza (Beaver) (Dane-ẕaa Ẕáágé ) (? snaake)
#### Sekani (Tsekʼehne) (30-40 snaake)
## Mackenzie
### Slavey (3545 snaake)
#### Süüd-Slavey (Dene Dháh ) (2.310 snaake)
#### Nuurd-Slavey (Sahtúot'ı̨nę Yatı̨́ ᓴᑋᕲᖌᑎᑊᐠᓀᐠ ᔭᕱ) (1.235 snaake)
### Dogrib (Tłı̨chǫ Yatiì) (? snaake)
## Denesuline (Dëne Sųłiné) (765 snaake)
# **[[Tsetsaut spriak|Tsetsaut]]** (Wetaŀ) (†1927 - ütjstürwen)
# **Central British Columbia**
## Nadot’en-Wets’uwet’en (Nadot’en-Wets’uwet’en) (292 snaake)
## Dakelh (Dakelh) (? snaake)
## Tsilhqot’in (Tsilhqoxt’in) (? snaake)
## Nicola (Stuwix, Similkameen, Stuichamukh) († ütjstürwen) 
# **[[Tsuutina spriak|Tsuutina]]** (Tsuut’ina) (? snaake)
# **[[Kwalhioqua–Tlatskanai spriak|Kwalhioqua–Tlatskanai]]** (?) (†1930s - ütjstürwen)

## Nuurd-Atapaskisk eerd

* **[[Kanada]]**
** **[[Yukon (Teritoorium)|Yukon Teritoorium]]**: Gwich’in, Hän, Kaska, Tagish, Nuurd-Tutchone, Süüd-Tutchone, Boower-Tanana
** **[[Nuurdwaast-Teritoorien]]**: Denesuline, Gwich’in, Nuurd-Slavey, Süüd-Slavey, Dogrib
** **[[Nunavut]]**: Denesuline
** **[[British Columbia]]**: Nadot’en-Wets’uwet’en, Tsilhqot’in, Dakelh, Kaska, Nicola, Sekani, Daneza, Süüd-Slavey, Tagish, Tahltan, Tsetsaut
** **[[Alberta]]**: Süüd-Slavey, Denesuline, Tsuutina
** **[[Saskatchewan]]**: Denesuline
** **[[Manitoba]]**: Denesuline
* **[[Feriand Stooten faan Ameerikoo]]**
** **[[Alaska]]**: Ahtna, Deg Xinag, Dena’ina, Gwich’in, Hän, Holikachuk, Koyukon, Boower-Tanana, Tanacross, Oner-Tanana, Tsetsaut, Boower-Kuskokwim
** **[[Washington]]**: Tsilhqot’in, Kwalhioqua, Nicola
** **[[Oregon]]**: Tlatskanai

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Map of Northern Athabaskan dialects
Boower-Kuskokwim spriak

**Boower-Kuskokwim spriak** (aanj nööm: **Dinakʼi** ; ingelsk: *Upper Kuskokwim, Kolchan, Goltsan, Tundra Kolosh, McGrath Ingalik*) as det atapaskisk spriak faan 160 minsken faan't Boower-Kuskokwim fulk (*Dichinanek’ Hwt’ana*) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 40 minsken fööraal uun a saarpejn Nikolai, Telide (*Tilaya-di*) an McGrath (*Tochak’*) bi a boower Kuskokwim ia uun Alaska. 

## Bispalen
* **midzish** rendiart
* **dakelane** rendiart, mantje
* **mikoch’elane** rendiart, wiifke
* **ditsuhje** rendiart, jongdiart
* **nune** iigel
* **shisr** suart bäär
* **dlot’** plaant
* **Ch’ighazrno’o’** Mei
* **Gasno’o’** Jüüne
* **Srughot’ayeno’o’** Jüüle
* **Nosdlagheno’o’** August
* **Tiayano’o’** September
* **Nichuneno’o’** Oktuuber

## Futnuuten
 

## Ferwis efter bütjen
* https://web.archive.org/web/20110915070739/http://en.wordpress.com/tag/athabascan-word-of-the-week/
* Studies in Upper Kuskokwim Athabaskan, a language of interior Alaska, Andrej A. Kibrik (Institute of Linguistics, Moscow), Tomsk, June 26, 2002
* Studies in Upper Kuskokwim Athabaskan, Survey of the projects. sociolinguistics, dialectology, phonetics and phonology, Andrej A. Kibrik (Institute of Linguistics, Russian Academy of Sciences, Moscow), ANLC, November I3, 200
Oner-Tanana spriak

**Oner-Tanana spriak** (aanj nööm: **Menhti Kenaga** ; ingelsk: *Lower Tanana, Tanana, Minto*) as det atapaskisk spriak faan 300 minsken faan't Oner-Tanana fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 30 minsken fööraal bi a liager Tanana ia (*Tthʼituʼ*) uun Alaska.  

## Spriakwiisen
* **Minto-Nenana spriakwiis** (ingelsk *Minto Flats-Nenana River dialect*). Uun Minto (*Menhti*) an Nenana (*Nina Noʼ*).
* **Chena spriakwiis** (ingelsk *Chena River dialect*). Uun't saarep Chena Village (*Chʼenoʼ*).
* **Salcha spriakwiis** (ingelsk *Salcha River dialect*). Uun't saarep Salcha (*Sol Chaget*).

Det som "Sprachwissenschafter" *Salcha-Goodpaster spriakwiis* faan a Oner-Tanana spriak as "fourth" spriak faan a *Tanana spriaken* (*Oner-Tanana*, *Tanacross* an *Boower-Tanana*): **Madel-Tanana** (*Middle Tanana*). At leetst spreeger "died in 1993".

## Bispalen
* **dena** maan
* **trʼaxa** wüf
* **setseya** man ualaatj
* **setsu** min oome
* **kwska** lääder
* **xwtʼana** klan
* **ddheł** bereg
* **tu** weeder
* **sresr** suart bäär
* **bedzeyh** rendiart
* **łiga** hünj
* **beligaʼ** san/hör hünj
* **kʼwyʼ** wichel
* **katreth** mokasin
* **trʼiyh** kaanu
* **yoyekoyh** nuurdlaacht

## Futnuuten
 

## Ferwis efter bütjen
* Lower Tanana Athabaskan Listening and Writing Exercises by James Kari (1991)
Tanacross spriak

**Tanacross spriak** (aanj nööm: **Neeʼaanděgʼ** ; ingelsk: *Tanacross, Transitional Tanana, Copper River Kolchan*) as det atapaskisk spriak faan't Tanacross fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 35 minsken fööraal uun Tanacross ( 

## Ferwis efter bütjen
* http://www.uaf.edu/anlc//tanacross/tld/ Tanacross Learnersʼ Dictionary by I. S. Arnold, G. Holton, and R. Thoman (2009)
Boower-Tanana spriak

**Boower-Tanana spriak** (aanj nööm: **Neeʼaaneegn, Nee'aaneek** ; ingelsk: *Upper Tanana, Nabesna*) as det atapaskisk spriak faan't Boower-Tanana fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 100 minsken fööraal uun a saarpen Northway, Tetlin an Tok uun Alaska an uun Scottie Creek uun Yukon uun Kanada.  

## Spriakwiisen
* Tetlin spriakwiis (aanj nööm: *Neeʼaaneegnʼ*; ingelsk *Tetlin dialect*)
** *Tetlin Upper Tanana (Tetlin-Last Tetlin Band)* 
* Rocht Boower-Tanana spriakwiis (ingelsk *Upper Tanana proper*)
** Alaska spriakwiis 
*** *Nabesna Boower-Tanana (Upper Nabesna-Upper Chisana Band)* 
*** *Northway Boower-Tanana (Lower Nabesna Band)*
** Kanada spriakwiis (aanj nööm: *Neeʼaaneek*; ingelsk *Scottie Creek dialect*). Uun Scottie Creek bi Beaver Creek uun Kanada.
*** *White River First Nations (Canadian Upper Tanana)*

## Bispalen
Bispalen uun Scottie Creek spriakwiis:
* **jin dòo ntʼăy ?** wat as det?
* **łuuk** fask (*Tetlin:* **łuugn**)
* **łii delgay** witj hünj
* **kʼà̜yʼ** fään
* **wunąą** sin/hör mam
* **wutso̜o̜** sin/hör ualmam
* **wùdìa** sin/hör letj saster

## Futnuuten
 

## Ferwis efter bütjen
* Yukon Native Language Center: Upper Tanana
* Upper Tanana Ethnographic Overview and Assessment by T.L.haynes and W.E.Simeone (2007)
Nuurd-Tutchone spriak

**Nuurd-Tutchone spriak** (aanj nööm: **?** ; ingelsk: *Northern Tutchone*) as det atapaskisk spriak faan 1000 minsken faan't Nuurd-Tutchone fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 200 minsken (1995) fööraal uun Mayo, Pelly Crossing, Stewart Crossing, Carmacks an Beaver Creek uun Yukon uun Kanada.  

## Spriakwiisen an Fulken
Spriakwiisen:
* *Big Salmon dialect*
* *Pelly Crossing dialect*
* *Mayo dialect*
* *White River dialect*

Fulken:
* *Tthí tsʼächän Huchʼän (Selkirk Band)* 
* *Tatlimain Lake Band*
* *Stewart River River Band*
* *Lower Macmillan River Band*
* *Aishihik Lake Band*
* *Hutshi Lake Band*
* *White River Band*
* *Braeburn Lake Band*
* *Tatchun Lake Band*
* *Little Salmon River Band / Little Salmon and Carmacks First Nation*
* *Big Salmon River Band*

## Bispalen
* **łu** fask (*Pelly Crossing*: **łyok**)
* **denétʼro** suart
* **dekʼäl** witj
* **detʼäl** ruad
* **denintlʼrum** blä
* **dettho** brün
* **łígī** ian
* **łä́ki** tau
* **tadechʼi** trii
* **łénínchʼi** sjauer
* **hulákʼo** fiiw
* **èkúm** min hüs
* **ninkúm** din hüs 
* **ukúm** sin/hör hüs
* **dàkúm** üs hüs/jau hüs
* **huukúm** hör hüs (pl.)
* **Dän kʼí huninjia ?** snaakest dü det spriak faan a ual iinwenern?
* **Ę́hē, Dän kʼí hùsi** ja, ik snaake det spriak faan a ual iinwenern

## Futnuuten
 

## Ferwis efter bütjen
* https://web.archive.org/web/20141203114029/http://www.ynlc.ca/languages/nt/nt.html
Süüd-Tutchone spriak

**Süüd-Tutchone spriak** (aanj nööm: **?** ; ingelsk: *Southern Tutchone*) as det atapaskisk spriak faan 1400 minsken faan't Süüd-Tutchone fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 200 minsken (1995) fööraal uun Yukon uun Kanada.  

## Spriakwiisen an Fulken
* *Aisihilik dialect*
** *Champagne and Aishihik First Nation* : Uun Haines Junction, Champagne an Aishihik (*Äshèyi*).
* *Tàaʼan dialect*
** *Ta’an Kwäch’än Council* : Uun Whitehorse an Lake Laberge.
* *Klukshu dialect*
* *Kluane dialect*
** *Lù’àn Män Ku Dän (Kluane First Nation)*  : Uun Burwash Landing bi a Kluane Lake (*Lù’àn Män*).

## Bispalen
* **łu** fask 
* **ätthän gän** drüget flääsk
* **łä̀chʼi** ian
* **łä̀ki** tau
* **tayke** trii
* **dùkʼwän** sjauer
* **kä̀jän** fiiw
* **ä́kų̀** min hüs
* **nkų̀** din hüs 
* **ukų̀** sin/hör hüs
* **dákų̀** üüs hüs, jau hüs
* **kwäkų̀** / **kukų̀** hör hüs (pl.)
* **Thay Nzhā** Mei
* **Dän kwänjē dìntthʼaya ?** snaakest dü det spriak fan a ual iinwenern?
* **Àghāy, dän kwänjē dìtthʼay** ja, ik snaake det spriak faan a ual iinwenern 
* **Nyinzhì dùye ?** hü hetst dü?
* **Dä̀nnchʼe ?** hü gongt di det?
* **Kwä̀nä̀schis** Föl soonk

## Futnuuten
 

## Ferwis efter bütjen
* https://web.archive.org/web/20110524102719/http://www.ynlc.ca/languages/st/st.html
* https://web.archive.org/web/20150924013324/http://www.firstvoices.ca/en/Southern-Tutchone/welcome
Denesuline spriak

**Denesuline spriak** (aanj nööm: **ᑌᓀᓱᒼᕄᓀ Dënesųłiné, Dene Sų́łiné, Dene Yatié** ; ingelsk: *Dene Suline or Denesuline, Dene, Chipewyan*) as det atapaskisk spriak faan't Denesuline fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 765 minsken fööraal uun Alberta, Saskatchewan, Manitoba, uun a Nuurdwaast-Teritoorien an Nunavut uun Kanada.  

Di iarjuaren brükt nööm **Chipewyan** as spiitet snaak.

Denesuline as at amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien.

## Spriakwiisen
* **Spriakwiis K** (ingelsk *k dialect*): Uun Łútsëlkʼé (NWT), Fond du Lac (Sask.)...
* **Spriakwiis T** (ingelsk *t dialect*): Uun Denı́nu Kų́ę́, Tthebacha, Łue Chok Tué...

## Bispalen

## Taal nöömer

## Futnuuten


## Literatüür

*Bekkattla, Armand. 1999. “Benílʔa / Hope” in Dene/Cree ElderSpeak: Tales from the Heart and Spirit. Joseph Naytowhow and Cheryl L’Hirondelle eds. Meadow Lake Tribal Council.
*LeGoff, Laurent. 1890. Livre de prières en langue Montagnaise / ᑲᑐᕄᐠ ᑌᓀᔭᒼᑎᔦ ᑎᐟᕄᓭ.  Montréal: Beauchemin & Fils (Syllabics) 
*Reynolds, Margaret. 1977. ᑌᓀᔭᑎᐟᔦ/Déné Language. Saskatoon: Saskatchewan Indian Cultural College.

## Ferwis efter bütjen
* https://web.archive.org/web/20051218083055/http://www.sicc.sk.ca/heritage/sils/ourlanguages/dene/dene.html
* http://www.firstvoices.com/en/Dene/words