open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Auvergne-Rhône-Alpes

**Auvergne-Rhône-Alpes** as en regiuun uun Frankrik. Hat as 2016 apwoksen ütj jo ual regiuunen Auvergne an Rhône-Alpes. Hat as 69.711&nbsp;km² grat an diar lewe  iinwenern (Stant: ). Hoodstääd as Lyon.

## Geografii
### Lunskap
* Berger: at Sentraalmasiif uun a waast an a Alpen uun a uast.
* Struumer: de Rhône Struum, wat troch a maden lääpt.

### Kliima



## Iindialang
Diar san 13 départements uun det regiuun:

## Grat stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:

## Spriaken uun't regiuun

: Langues d’oc (Oksitaans)
- green: Auvergnatsk (Nuurdoksitaans)
- orangj: Prowensaals (Süüdoksitaans)
- ruad: Nuurdelk Languedoc (Nuurdoksitaans)
: Frankoprowensaals
- laachtblä: Arpitaans
: Langues d’oïl (Nuurdelk Galloromaans)
- jonkblä: Bourbonnais

## Luke uk diar

* Amtelk wääbsteed faan't regiuun Auvergne-Rhône-Alpes

## Kwelen
Kiarkreis

A **kiarkreiser** san tau eerdkreiser üüb det geograafisk breetje 23°&nbsp;26′&nbsp;05″ N(Nuurd) an 23°&nbsp;26′&nbsp;05″ S(Süüd). Diar skinjt a san lik faan boowen deel, wan a somer begant. Di somer begant üüb a nuurdelk eerdheleft di 21. Jüüne an üüb a süüdelk eerdheleft di 21. Detsember. Tesken a kiarkreiser lei a troopen. An maden uun a troopen leit a ekwaator. A kiarkreiser san ~2609&nbsp;km faan a ekwaator wech.

## Juarstidjen
Det geograafisk breetje, huar a san lik faan boowen deel skinjt, feranert ham auer't juar mä a juarstidjen. Di **nuurdelk kiarkreis** as det nuurdermiast geograafisk breetje, do *kiart a san am* an en hualew juar leeder skinjt a san üüb a **süüdelk kiarkreis** lik faan boowen deel.

Det wurd *troopen* komt faan't ualgreks uf: τρόποι Ἥλιου (*trópoi Hēliou*), an det ment: *huar a san amkiart*.

## Luke uk diar
* Troopen
* Ekwaator
* Juarstidj
* Pulaarkreis
Ghanzi (Distrikt)

De **Ghanzi Distrikt** (üüb Tswana, *Kgaolo ya Ghanzi*, üüb Ingels: *Ghanzi District*) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 43.355 lidj (2011). At hoodsteed as Ghanzi.

## Geografii
### Steeden
* Ghanzi
* Bere
* Charles Hill
* Chobokwane
* Dekar
* East Hanahai
* Groote Laagte
* Kacgae
* Karakobis
* Kule
* Makunda
* New Xade
* New Xanagas
* Ncojane
* Qabo
* Tsootsha
* West Hanahai

### Iindialing faan Ferwalting
A distrikt hee tau onerdistrikten:
* Charles Hill 
* Ghanzi

## Kwelen
Kgalagadi (Distrikt)

De **Kgalagadi Distrikt** (üüb Tsuana, *Kgaolo ya Kgalagadi*, üüb Ingels, *Kgalagadi District*) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 50.492 lidj (2011). At hoodsteed as Tsabong.

## Geografii
De Süüdelk Kiarkreis gungt troch a nuurd faan a Kgalagadi Distrikt. Dön Molopo an Nosop Struumer bilde at süüdgrens faan a distrikt.

### Steeden
Steeden uun a distrikt san: Bokspits, Hukuntsi, Kang, Lehututu, Lokhwabe, Makopong, Ohe, Tshane, Tsabong an Werda.

### Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee trii onerdistrikten (*sub-districts*)
* Hukuntsi
* Tshabong
* Kang

## Kwelen
Southern (Distrikt uun Botsuana)

De **Southern Distrikt** (üüb Tsuana, *Kgaolo ya Borwa*, üüb Ingels, *Southern District*) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 251.775 lidj (2011). At hoodsteed as Kanye.

## Geografii
De Molopo Struum bildet at süüdgrens faan de Southern Distrikt. De Moselebe Struum leept troch a süüd faan a distrikt.

### Steeden
A steeden uun a distrikt san: Jwaneng, Kanye, Khakhea, Kokong, Mabule, Maokane, Mmathethe, Mokgomane, Morwamosu, Moshaneng, Mosopa, Phitshane, Pitsane, Ranaka an Sekoma.

### Iindialing faan Ferwalting
A distrikt hee fiiw onerdistrikten:
* Goodhope
* Jwaneng
* Kanye
* Mabutsane
* Moshupa

## Kwelen
Kgatleng (Distrikt)

De **Kgatleng Distrikt** (üüb Tsuana, *Kgaolo ya Kgatleng*, üüb Ingels, *Kgatleng District*) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 91.660 lidj (2011). At hoodsteed as Mochudi.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
A distrikten hee tau onerdistrikten:
* Mmathubudukwane
* Mochudi

## Kwelen
North-East (Distrikt uun Botsuana)

De **North-East Distrikt** (üüb Tsuana, *Kgaolo ya Bokone-Botlhaba*, üüb Ingels, *North-East District*) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd an uast leit Simbabwe an uun a süüd an waast de Central Distrikt. Det hee 159.225 lidj (2011). At hoodsteed faan a distrikt as Francistown.

## Geografii
### Steeden
* Francistown
* Kalakamate
* Madzilobge
* Old Tate
* Ramokgwebane
* Siviya
* Tati Siding
* Tshesebe

### Iindialing faan Ferwalting
A distrikt hee tau onerdistrikten:
* Francistown
* Masunga

## Kwelen
Masvingo (Prowins)

**Masvingo Prowins** (iar *Victoria*; üüb Shona, *Dunhu reMasvingo*, üüb Ingels, *Masvingo Province*) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurduast leit det Manicaland Prowins, uun a süüduast Mosambik, uun a süüdwaast Matabeleland South an uun a nuurdwaast det Midlands Prowins. Det hee 1.485.090 lidj (2012). At hoodsteed as Masvingo. Uun’t prowins leit at ruiinensteed Grat-Simbabwe. 

## Geografii
Masvingo Prowins at det traadgratst prowins uun Simbabwe. De Gonarezhou Natschunaalpark leit uun a süüduast faan't prowins.

### Indialing faan Ferwalting

Masvingo Prowins hee 9 distrikten.

## Kwelen
Clipperton-Eilun

At **Clipperton-Eilun** (fransöösk: *Île Clipperton* of *Île de la Passion*) leit uun a Pasiifik amanbi 1080&nbsp;km süüdwaasten faan Mexiko. Hat as en ünbewenet atol an en bütjluns teritoorium faan Frankrik.

## Bilen

Clipperton_Booby.jpg|Laguun faan Clipperton-Eilun
Jielbeaumadier_crabe_de_clipperton_mjp_paris_2014.jpeg|At Clipperton-Kraab (Johngarthia planata)
Brown_booby.jpg|Brün Gent (Sula leucogaster)
Masked_booby_with_chick.JPG|Maskergent (Sula dactylatra) mä jöönke


## Luke uk diar
Genten

**Genten** (Sulidae) san en famile faan fögler uun det kategorii faan a Suliformes.

## Sköölen an Slacher

: Morus
:: Jan-faan-Gent (*Morus bassanus*)
:: *[[Morus capensis]]*
:: *[[Morus serrator]]*

: Papasula
:: *[[Papasula abbotti]]*

: Sula
:: Maskergent (*Sula dactylatra*)
:: Nazcagent (*Sula granti*)
:: Brün Gent (*Sula leucogaster*)
:: Bläfutgent (*Sula nebouxii*)
:: Ruadfutgent (*Sula sula*)
:: Humboldtgent (*Sula variegata*)

## Luke uk diar
Midlands (Prowins)

**Midlands Prowins** (of **Madlunen Prowins**) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a maden faan’t lun. Uun a nuurdwaast leit Mashonaland West, uun a nuurduast lei Mashonaland East an Manicaland, uun a süüduast leit Masvingo Prowins an uun a süüdwaast Matabeleland South. Det hee 1.614.941 lidj (2012). At hoodsteed as Gweru.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Midlands Provins hee 13 distrikten.

## Kwelen
Midlands

Wat menst dü?

* Midlands (Prowins) , Prowins uun Simbabwe
* Uast Madlunen , East Midlands, regiuun uun Ingelun
* Waast Madlunen (Regiuun), West Midlands, regiuun uun Ingelun
* Waast Madlunen (Steedgraafskap), West Midlands, Steedgraafskap (*metropolitan county*) uun't regiuun West Midlands

## Luke uk diar
* Waast Madlunen
Mashonaland East

**Mashonaland East Prowins** (of **Uast Maschonalun Prowins**) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurduast leit Mosambik, uun a süüduast det Manicaland Prowins, uun a süüdwaast det Midlands Prowins, uun a waast det Mashonaland West Prowins an uun a nuurdwaast det Mashonaland Central Prowins. Det hee 1.344.955 lidj (2012).  At hoodsteed as Marondera.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Mashonaland East hee elwen distrikten.

## Kwelen
Mashonaland West

**Mashonaland West Prowins** (of **Waast Maschonalun Prowins**) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurduast leit Sambia, uun a uast lei det Mashonaland Central Prowins an Mashonaland East Prowins, uun a süüd an waast leit det Midlands Prowins an uun a nuurdwaast det Matabeleland North Prowins. Det hee 1.501.656 lidj (2012). At hoodsteed as Chinhoyi.

## Geografii
Mashonaland West as det naistgratst prowins uun Simbabwe. De Kariba Sia leit uun a waast faan't prowins.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Mashonaland West hee seeks distrikten.

## Kwelen
Matabeleland North

**Matabeleland North Province** (of **Nuurd Matabelelun Prowins**) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det as efter det Ndebele folk neemd. Uun a nuurduast leit det Mashonaland West Prowins, uun a uast det Midlands Prowins an uun a süüd lei det Bulawayo Prowins an det Matabeleland South Prowins. Det hee 749.017 lidj (2012). At hoodsteed as Lupane.

## Geografii
Matabeleland North as det gratst prowins uun Simbabwe. De Kariba Sia leit uun a nuurduast faan't prowins.

### Indialing faan Ferwalting
Matabeleland North hee sööwen distrikten.

## Histoore
Föör 1974 wiar Matabeleland North dial faan det Matabeleland Prowins.

## Kwelen
Matabeleland South

**Matabeleland South Prowins** (of **Süüd Matabelelun Prowins**) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a süüd faan’t lun. Det as efter det Ndebele folk neemd. Uun a nuurdwaast lei det Bulawayo an Matabeleland North Prowinsen, uun a nuurduast det Midlands Prowins, uun a süüduast det Masvingo Prowins, uun a süüd Süüdaafrika an uun a süüduast Botsuana. Det hee 683.893 lidj (2012). At hoodsteed as Gwanda.

## Geografii
Matabeleland South Prowins as det fjuardgratst prowins uun Simbabwe. De Limpopo Struum bildet at grens faan't prowins mä Süüdaafrika. De Matobo Natschunaalpark leit uun a nuurd faan't prowins.

### Indialing faan Ferwalting
Matabeleland South Prowins hee sööwen distrikten.

## Histoore
Föör 1974 wiar Matabeleland South dial faan det Matabeleland Prowins.

## Kwelen
Swakopmund (Woolkreis)

De **Swakopmund Woolkreis** as en woolkreis uun det Erongo Regiuun faan Namiibia. Hi hee 25.442 lidj (2004). At hoodsteed as Swakopmund.
Shiselweni (Regiuun)

**Shiselweni** (üüb Swaasi: *eShiselweni*) as en regiuun faan Eswatini. At regiuun leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 208.454 lidj (2007). At hoodsteed as Nhlangano.
Lubombo (Regiuun)

**Lubombo** (üüb Swaasi: eLubonjeni) as en regiuun faan Eswatini. At regiuun leit uun a uast faan’t lun. Det hee 207.731 lidj (2007). At hoodsteed as Siteki.

## Luke uk diar

* Umbuluzi Struum
Manzini (Regiuun)

**Manzini** (üüb Swaasi: *kaManzini*) as en regiuun faan Eswatini. At regiuun leit uun uun a maden an waast faan’t lun. Det hee 319.530 lidj (2007). At hoodsteed as Manzini.
Swaasi (spriik)

Det **Swaasi Spriik** (üüb Swaasi: *siSwati*) as en spriik, wat tu det *Nguni* skööl faan a Bantuspriiken hiart. Det as at spriik faan a Swaasi, det amtelk spriik faan Eswatini an ian faan dön elwen amtelk spriiken faan Süüdaafrika. Det wurt faan amanbi 4.7 miljuun lidj uun Eswatini an Süüdaafrika, fööraal uun det Mpumalanga Prowins, snaaket. At spriik hee 1.297.048 spreegern uun Süüdaafrika (2011).

## Gramatiik
Det Swaasi Spriik, üüs öler bantuspriiken, hee klasen faan prefiksen. En mensk, wat tu det Swaasi folk hiart as **li**Swati (en wurd, wat tu de föft klas hiart). At muartaal diarfaan as **ema**Swati (en wurd, wat tu de seekst klas hiart). At lun, huar a Swaasi wene, as **e**Swatini an at spriik as **si**Swati (7. klas). 

## Kwelen


## Luke uk diar
* *Nguni Spriiken*: Nuurd-Ndebele, Süüd-Ndebele, Swaasi, Xhosa, Zulu.
* *Amtelk spriiken faan Süüdaafrika*: Afrikaans, Ingels, Nuurd-Sotho, Sotho, Süüd-Ndebele, Swaasi, Tsonga, Tswana, Venda, Xhosa, Zulu.
Maseru (Distrikt)

De **Maseru Distrikt** as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a waast faan’t lun. Hi hee 429.823  lidj (2006). At hoodsteed as Maseru.

## Geografii
At distrikt as det gratst uun't lun. At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a peegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.

## Luke uk diar
Plaket Hunfask

A **Plaket Hunfask** (*Brachionichthys hirsutus*) as en raaren fask, di föör Tasmaanien lewet. Dü fanjst ham daalang bluas noch föör a müs faan a Derwent River.

## Luke uk diar
Oranjemund (Steed)

**Oranjemund** as en steed uun Namiibia. At steed leit uun a süüd faan't lun, nai bi't grens mä Süüdaafrika. Det as hoodsteed faan det Oranjemund Woolkreis uun det ǁKaras Regiuun. Det hee amanbi 3900 lidj.

## Geografii
Oranjemund leit üüb at nuurdsidj faan a mös faan de Oranje Struum.
Namib

At **Namib** (Khoekhoegowab för *widj steed*) as en wüüst uun't süüdwaasten faan Afrikoo. Hat leit fööraal uun Namiibia an hää det lun a nööm den. Hat lingt bit tu't küst faan a Atlantik.

Sant di 20.&nbsp;Jüüne 2013 as di gratst dial üs *Namib Sand Sea* („Namib-Sunsia“) en weltarewdial faan a UNESCO.

## Laag
At Namib lingt faan nuurd tu süüd auer en wai faan 2.000 kilomeetern an efter uasten tu bit 160 kilomeetern iin uun't lun. Hat as amanbi 95.000 km² grat an det „Namib-Sunsia“ as 31.000 km² grat. 9.000 km² trinjam tääl üs auergungsregiuun (buffer zone).

## Kliima
At Namib as wel at ünfrinjelkst regiuun üüb a eerd. Di dai auer koon't diar 50 °C hiat wurd, an uun a naacht oner 0 °C. Diar as't so furchboor drüg, auer diar en kuulen Atlantikstruum föörbilääpt, di Benguelastruum. Sodenang sticht diar nian focht ap, diar bi a küst ufriin küd. Jüst so ferhäält ham det mä't Atacamawüüst uun Chiile, diar lääpt di kuul Humboldtstruum föörbi.

Üüb a ööder sidj jaft at föl mist, an enkelt plaanten kön diar faan lewe. En hial aprte plaant as det Welwitschia, diar bluas uun't Namib föörkomt.

## Loonskap

Namib Desert surface.jpg|Satelitenbil faan't Namib tesken Walvis Bay an Lüderitz
Düne S-Schlag Sossusvlei.JPG|Dün nai bi't Sossusvlei
Namib2.jpg|Namibwüüst uun Namiibia


## Natuur

Welwitschia.jpg|Welwitschia uun Namiibia
Schwarzes Nashorn-01.jpg|Spassnütjnööshurn
Kgalagadi_National_Park,_South_Africa_(3187485264).jpg|Oriks uun dünem
Arctocephalus pusillus.jpg|Süüdafrikoons Siabeer


## Luke uk diar

*
Khoekhoe (Spriik)

Det **Khoekhoe Spriik** (aanjnööm: *Khoekhoegowab*) as en spriik, wat faan amanbi 202.200 lidj spreegen wurt (2013). At spriik as ian faan dön Khoisan Spriiken. Det wurd för’t miast uun Namiibia (för’t miast uun dön Erongo, Kunene, Otjozondjupa, Hardap an ǁKaras Regiuunen), man uk uun Botsuana (uun det Ghanzi Distrikt), Lesotho, Süüdaafrika (uun det Nuurdkap Prowins) an Eswatini spreegen.

## Spriikwiisen
At spriik hee seeks spriikwiisen:
* At Sesfontein-Dama, wat uun det Kunene Regiuun spreegen wurt. 
* Namidama
* Madeldamara
* Madelnama 
* Bondelswarts-Nama 
* Topnaar-Nama

## Lüten
Khoekhoe hee twuntig knaplüten:  
* Dönheer lüten wurd mä a tes ütjspreegen: ǀg, ǀk, ǀn, ǀh, an ǀ.
* Dönheer lüten wurd mä de boowermuar tusdoom ütjspreegen: ǁg, ǁk, ǁn, ǁh, ǁ.
* Dönheer lüten wurd mä’t steed beeft de boowermuar tusdoom ütjspreegen: !g, !k, !n, !h, !.
* Dönheer lüten wurd mä de hard böön ütjspreegen: ǂg, ǂk, ǂn, ǂh, ǂ.

## Taalen üüb Khoekhoe
* ian: ǀgui ; tau: ǀgam; trii: !nona; fjauer: haka; fiiw: koro; seeks: !nani; sööwen: hû; aacht: ǁkhaisa; njüügen: khoese; tjiin: disi.
* iarst: ǂguro; naist: ǀgamǁî; traad: !nonaǁî; fjuard: hakaǁî; füft: koroǁî; seekst: !nanoǁî; sööwenst: hûǁî; aachst: ǁkhaisaǁî; njüügenst: khoeseǁî; tjiinst: disiǁî.

## Weblinks
* A taalen faan ian ap tu tjiin üüb Khoekhoe (wiideo)

## Ianselefterwisen
Rehoboth (Steed uun Namiibia)

**Rehoboth** as en steed uun a maden faan Namiibia. At steed leit uun a nuurd faan det Hardap Regiuun, nai bi’t grens mä det Khomas Regiuun. De waastdial faan’t steed hiart tu de Rehoboth West Steed an de uastdial tu de Rehoboth East Steed woolkreis. Det B1 Natschunaalstruat bildet at grens twesken dön tau woolkreiser. At steed hee 28.843 lidj (2011).

## Histoore
Rehoboth wurd 1871 grünjlaanjen.
Oriksantiloopen

**Oriksantiloopen** (*Oryx*) san en skööl faan hurndiarten (*Bovidae*) uun det onerfamile faan a *Hippotraginae*. Jo lewe uun a drüg regiuunen faan Afrikoo an uun Araabien.

## Slacher

* Uastafrikoons Oriks (*Oryx beisa* Rüppell, 1835)
*: *Oryx callotis* of *Oryx beisa callotis* Thomas, 1892
*: *Oryx gallarum* of *Oryx beisa gallarum* Neumann, 1902
* Seebeloriks (*Oryx dammah* Cretzschmar, 1826)
* Süüdelk Oriks (*Oryx gazella* Linnaeus, 1758)
* Araabisk Oriks of uk Witj Oriks (*Oryx leucoryx* Pallas, 1777)

## Bilen

Tempul_009.jpg|*Witj Oriks*of *Araabisk Oriks*
Beisa_Oryx,_Samburu_NR,_Kenya.jpg|*Uastafrikoons Oriks*of *Beisa*
Oryx_gazella_(Okevi).jpg|*Süüdelk Oriks*uun Namiibia
Oryx_Dammah.jpg|*Seebeloriks*


### Oriks üs sümbool

Coat_of_arms_of_Namibia.svg|Uun't woopen faan Namiibia
Airbus_A319-133LR_Qatar_Airways_A7-CJA.jpg|Orikshood üüb en fliiger



## Luke uk diar
Okahandja (Steed)

**Okahandja** as en steed uun a maden faan Namiibia. At steed leit uun a süüdwaast faan det Otjozondjupa Regiuun, nai bi’t grens mä det Khomas Regiuun. Det as at hoodsteed faan det Okahandja Woolkreis. At steed hee 22.639 lidj (2011).

## Histoore
Okahandja wurd 1894 grünjlaanjen.

## Ferkiar
Okahandja hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb det Windhoek-Walvis Bay Boon as.

## Persöönelkhaiden
* Dieter Aschenborn (1915-2002), konstmooler.
Nööshurner

**Nööshurner** (*Rhinocerotidae*), **Renostern** of uk **Rhinozerosen** (faan ualgreks ῥῖς (*rhis*) of ῥιν- (*rhin-*) „nöös“, κέρας (*kéras*) „hurn“) san en famile faan ünpaartuanet klooksdiarten (*Perissodactyla*). Diar jaft at daalang noch fiiw slacher faan. 

## Leewentsrüm

## Slacher
* *Ceratotherium simum*, *Briadsnütjnööshurn*, *Witj Nööshurn*, *Witj Rhinozeros*
* *Dicerorhinus sumatrensis*, *Sumatra-Nööshurn*, *Sumatra-Rhinozeros*
* *Diceros bicornis*, *Spassnütjnööshurn*, *Suart Nööshurn*, *Suart Rhinozeros*
* *Rhinoceros sondaicus*, *Java-Nööshurn*, *Java-Rhinozeros*
* *Rhinoceros unicornis*, *Pansernööshurn*, *Indisk Nööshurn*, *Indisk Rhinozeros*


Rhinoceros.jpg|**C. simum**
Sumatran_Rhinoceros_-_Rapunzel.jpg|**D. sumatrensis**
BlackRhino-USFWS.jpg|**D. bicornis**
Rhinoceros_sondaicus_in_London_Zoo.jpg|**R. sondaicus**
Indian_Rhinoceros.jpg|**R. unicornis**


## Luke uk diar
Delfiinen

**Delfiinen** (*Delphinidae*) hiar tu a tuswaaler an san sodenang en famile faan tetjdiarten, diar uun't weeder lewe.

## Sköölen
At jaft wel son 40 slacher, diar tu 17 sköölen tuupfaadet wurd:

Sköölen: 


Delphinus delphis 03-cropped.jpg|*Delphinus delphis*
Pilot whale spyhop.jpg|*Globicephala melas*
Irrawaddy dolphin-Orcaella brevirostris by 2eight.jpg|*Orcaella brevirostris*
Killerwhales jumping.jpg|*Orcinus orca*


## Luke uk diar
Waaler

**Waaler** (*Cetacea*) san en order faan a tetjdiarten (*Mammalia*). Diar jaft at son 90 slacher faan, an jo lewe uun't weeder. Likes san't nian fasker.

Tu a waaler hiar uk a delfiinen, sodenang skul det order eegentelk *waaler an delfiinen* het.

## Onerordern
* Biardenwaaler (*Mysticeti*) mä 4 familin
* Tuswaaler (*Odontoceti*) mä 10 familin

## Luke uk diar

* Waalfask (stäärbil)
Delfiinoortagen

**Delfiinoortagen** (*Delphinoidea*)  san en auerfamile faan a Tuswaaler (*Odontoceti*). Diar hiar trii familin tu.

## Familin

*Delfiinen (*Delphinidae*)
*Grünjwaaler (*Monodontidae*)
*Swinswaaler (*Phocoenidae*)

## Luke uk diar
*
Ondangwa (Steed)

Ondangwa as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit uun a nuurduast faan det Oshana Regiuun, nai bi’t grens mä det Oshikoto Regiuun. At steed hee 22.822 lidj (2011).

## Ferkiar
A Ondangwa Fluughuuwen leit amanbi 5 km nuurdwaast faan't steed.

## Luke uk diar
Tuswaaler

**Tuswaaler** (*Odontoceti*) san ian faan tau onerordern faan a Waaler (*Cetacea*). Det ööder onerorder san a Biardenwaaler (*Mysticeti*).

## Familin
Tu a tuswaaler hiar tjiin familin:

:: Delfiinoortagen (Delphinoidea)
* Delfiinen (Delphinidae)
* Grünjwaaler (Monodontidae)
* Swinswaaler (Phocoenidae)

:: Ööder Tuswaaler 
* Iniidae
* Kogiidae
* Lipotidae
* Physeteridae
* Platanistidae
* Pontoporiidae
* Ziphiidae

## Luke uk diar
Biardenwaaler

**Biardenwaaler** (*Mysticeti*)  san ian faan tau onerordern faan a Waaler (*Cetacea*). Det ööder onerorder san a Tuswaaler (*Odontoceti*). 

## Familin
Tu a biardenwaaler hiar sjauer familin:

* Foragwaaler (*Balaenopteridae*)
* Gläädwaaler (*Balaenidae*)
* *Cetotheriidae*
* Gräwaaler (*Eschrichtiidae*)

## Bilen

Wal_Barte.jpg|Biarden faan en biardenwaal
Whalefilter.png|Hü a biarden werke


## Luke uk diar
Walvis Bocht

**Walvis Bocht** as en bocht faan a Atlantik bi a eeg faan Namiibia. Bi't bocht leit det steed Walvis Bay.

STS-133 An oblique view of Walvis Bay Namibia.jpg|Satelitenbilj
Welwitschia

At **Welwitschia** (*Welwitschia mirabilis*) as di iansagst slach faan det plaantenskööl ***Welwitschia*** uun det famile faan a **Welwitschiaplaanten** (*Welwitschiaceae*). Hat hiart tu't kategorii faan a Gnetales an lewet bluas uun't wüüst Namib uun't süüdelk Afrikoo. Welwitschias kön hunerten faan juaren ual wurd.

Det plaant komt sogoor uun't woopen faan Namiibia, faan't stääd Swakopmund an faan't regiuun Kunene föör.

## Bilen

Welwitschia_mirabilis%281%29.jpg|Grate uun ferglik tu en minsk
XN_Welwitschia_mirabilis_04.jpg|menelk plaant
Welwitschia-seeds.jpg|wiifelk plaant
Welwitschia_Mirabilis_Area_of_Circulation.png|Föörkemen faan't plaant
Welwitschia_mirabilis%282%29.jpg|Detdiar Welwitschia skal 1500 juar ual wees, an as diaram iinfäänet wurden


## Luke uk diar
Atakora Department

Det **Atakora Department** (üüb Fraansöösk: *Département de l’Atacora*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit Burkiina Faaso, uun a nuurduast det Alibori Department, uun a süüduast det Borgou Department, uun a süüdwaast det Donga Department an uun a nuurdwaast Toogo. Det hee 772.262 lidj (2013). At hoodsteed faan't department as Natitingou.

## Geografii
### Lunskap
Det Pendjari Natschunaalpark leit uun a nuurd faan't department.

### Indialing faan Ferwalting
Det Atakora Department hee njüügen komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 10.008.749 lidj uun't department: 380.448 faan a lidj wiar karmen an 391.814 wüfhööd.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 6.769.914.
* 1992: 4.915.555.
* 1979: 3.331.210.

## Histoore
1999 wurd at süüddial faan't department det Donga Department.

## Luke uk diar
* Atakora Berger

## Kwelen
Atlantique Department (Beniin)

Det **Atlantique Department** (üüb Fraansöösk: *Département de l’Atlantique*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Zou Department, uun a uast det Ouémé Department, uun a süüduast det Littoral Department, uun a süüd det Atlantisk Ootseaan, uun a süüdwaast det Mono Department an uun a nuurdwaast det Couffo Department. Det hee 1.398.229 lidj (2013). At hoodsteed faan't department as Ouidah.

## Geografii

### Lunskap
Dialen faan trii sian leit uun't department:
* Dial faan de Nokoue Sia leit uun a süüduast faan't department. 
* At uastdial faan de Ahémé Sia leit uun a süüdwaast faan't department. 
* En öler sia, wat uun a nuurduast faan't department leit.

### Indialing faan Ferwalting
At department hee aacht komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 1.398.229 lidj uun't department: 686.747 faan a lidj wiar karmen an 711.482 wüfhööd.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 801.683.
* 1992: 529.546.
* 1979: 365.910.

## Histoore
1999 wurd en letj dial faan a süüduuast faan't department det Littoral Department.

## Kwelen
Borgou Department

Det **Borgou Department** (üüb Fraansöösk: *Département du Borgou*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Alibori Department, uun a uast Nigeeria, uun a süüd det Collines Department an uun a waast lei dön Donga an Atakora Departmenten. Det hee 1.214.249 lidj (2013). At hoodsteed as Parakou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At department hee aacht komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 1.214.249 lidj uun't department: 607.236 faan a lidj wiar wüfhööd an 607.013 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 724.171.
* 1992: 471.975.
* 1979: 277.591.

## Histoore
1999 wurd at nuurddial faan't department det Alibori Department.

## Kwelen
Collines Department (Beniin)

Det **Collines Department** (üüb Fraansöösk: *Département des Collines*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a maden faan’t lun. Uun a nuurd leit det Borgou Department, uun a uast Nigeeria, uun a süüduast det Plateau Department, uun a süüd det Zou Department an uun a waast Toogo. Det hee 717.477 lidj (2013). At hoodsteed as sant 2013 Dassa-Zoumé.

## Geografii
### Lunskap
#### Struumer
De Ouémé Struum leept troch at department.

### Indialing faan Ferwalting
At department hee seeks komuunen:

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 717.477 lidj uun't department: 363.885 faan a lidj wiar wüfhööd an 353.592 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 535.923.
* 1992: 340.284.
* 1979: 217.075.

## Histoore
At department wurd 1999 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Zou Department.

## Kwelen
Walvis Bay

Wat menst dü?

* Walvis Bay (Steed)
* Walvis Bay Lun (Woolkreis)
* Walvis Bay Steed (Woolkreis)
* Walvis Bocht
Walvis Bay (Steed)

**Walvis Bay** (üüb Afrikaans, *Walvisbaai*, üüb Tjiisk, *Walfischbucht* of *Walfischbai*) as en steed uun a waast faan Namiibia. At steed lei üüb a eeg faan’t Atlantik uun det Erongo Regiuun. Det hee 62.096 lidj (2011).
Donga Department

Det **Donga Department** (üüb Fraansöösk: *Département de la Donga*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Atakora Department, uun a uast det Borgou Department, uun a süüd det Collines Department an uun a waast Toogo. Det hee 543.130 lidj (2013). At hoodsteed as Djougou.

## Geografii
De huuchst berig uun Beniin, de Sokbaro Berig, leit uun a waast faan't department.
 
### Indialing faan Ferwalting
At department hee fiiw komuunen.

 Djougou Lun an Steed tuup. ** Djougou Lun an Djougou Steed san sant 2013 tuup ian komuun.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 543.130 lidj uun't department: 270.754 faan a lidj wiar karmen an 272.376 wüfhööd.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 350.062.
* 1992: 248.695.
* 1979: 184.975.

## Histoore
At department wurd 1999 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Atakora Department.

## Kwelen
Couffo Department

Det **Couffo Department** (üüb Fraansöösk: *Département du Couffo*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurduast leit det Zou Department, uun a süüduast det Atlantique Department, uun a süüd det Mono Department an uun a waast Toogo. Det hee 745.328 lidj (2013). At hoodsteed as Dogbo-Tota.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At department hee seeks komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 745.328 lidj uun't department: 396.754 faan a lidj wiar wüfhööd an 348.574 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 524.586.
* 1992: 395.132.
* 1979: 273.536.

## Histoore
At department wurd 1999 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Mono Department.

## Kwelen
Littoral Department (Beniin)

Det **Littoral Department** (üüb Fraansöösk: *Département du Littoral*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd an waast leit det Atlantique Department an uun a uast det Ouémé Department. Det as det letjst department uun Beniin. At department hee 679.012 lidj (2013). At hoodsteed as Cotonou.

## Geografii

### Lunskap
Dial faan de Nokoue Sia leit uun't department.

### Indialing faan Ferwalting
At department hee bluat ian komuun:
* Cotonou

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 679.012 lidj uun't department: 353.140 faan a lidj wiar wüfhööd an 325.872 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 665.100.
* 1992: 536.827.
* 1979: 320.348.

## Histoore
At department wurd 1999 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Atlantique Department.

## Kwelen
Mono Department (Beniin)

Det **Mono Department** (üüb Fraansöösk: *Département du Mono*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Couffo Department, uun a uast det Atlantique Department an uun a waast Toogo. Det hee 497.243 lidj (2013). At hoodsteed as Lokossa.

## Geografii
### Lunskap
#### Laguunen
Det Grand-Popo Laguun, wat uun a süüd faan't regiuun leit.
#### Sian
De Ahémé Sia, wat uun a uast leit an dial faan't grens tu det Atlantique Department bildet. Öler sian uun't department san de Togbadji Sia an de Toho Sia

### Indialing faan Ferwalting
At department hee seeks departmenten:

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 497.243 lidj uun't department: 255.689 faan a lidj wiar wüfhööd an 241.554 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 360.037.
* 1992: 281.245.
* 1979: 203.842.

## Histoore
1999 wurd at nuurddial faan't department det Couffo Department.

## Kwelen
Ouémé Department

Det **Ouémé Department** (üüb Fraansöösk: *Département de l'Ouémé*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Zou Department, uun a nuurduast det Plateau Department, uun a süüduast Nigeeria an uun a waast lei dön Littoral an Atlantique Departmenten. Det hee 1.100.404 lidj (2013). At hoodsteed as Porto Novo.

## Geografii
### Lunskap
Dial faan de Nokoue Sia leit uun't department.

### Indialing faan Ferwalting
At department hee njüügen komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 1.100.404 lidj uun't department: 565.590 faan a lidj wiar wüfhööd an 534.814 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 730.772.
* 1992: 568.898.
* 1979: 418.146.

## Histoore
1999 wurd at nuurddial faan't department det Plateau Department.

## Kwelen
Zou Department

Det **Zou Department** (üüb Fraansöösk: *Département du Zou*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Collines Department, uun a uast det Plateau Department, uun a süüd lei dön Ouémé an Atlantique Departmenten, uun a süüdwaast det Couffo Department an a nuurdwaast Toogo. Det hee 851.580 lidj (2013). At hoodsteed as Abomey.

## Geografii
### Lunskap
#### Struumer
De Zou Struum, en bistruum faan de Ouémé Struum, leept troch at department.

### Indialing faan Ferwalting
At department hee njüügen komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 851.580 lidj uun't department: 444.550 faan a lidj wiar wüfhööd an 407.030 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 599.954.
* 1992: 478.714.
* 1979: 353.358.

## Histoore
1999 wurd det nuurddial faan't department det Collines Department.

## Iansefterwisen
Süüdelk Siabeeren

**Süüdelk Siabeeren** (*Arctocephalus*) san en skööl faan ruuwdiarten, huar aacht slacher tuhiar. Jo san miast laachtbrün.

## Slacher
*Guadalupe Siabeer (*A. townsendi*)
*Juan-Fernández Siabeer (*A. philippii*)
*Galápagos Siabeer (*A. galapagoensis*)
*Süüdamerikoons Siabeer (*A. australis*)
*Subantarktisk Siabeer (*A. tropicalis*)
*Antarktisk Siabeer (*A. gazella*)
*Neisialuns Siabeer (*A. forsteri*)
*Süüdafrikoons Siabeer (*A. pusillus*)

## Luke uk diar
Siaruuwdiarten

**Siaruuwdiarten** (*Pinnipedia*) as en nööm för ruuwdiarten, diar uun't weeder lewe. Jo hiar tu a Hünjoortagen (*Carnivora*). Di wedenskapelk nööm komt faan't latiinsk *pinna* ‚fliker‘ an *pes* ‚fut‘.

## Familin
Diar san trii familin faan siaruuwdiarten:

* Siabeeren an Sialööwen (Otariidae)
* Walrosen (Odobenidae)
* Siahünjer (Phocidae)

## Ufstamang

## Luke uk diar
Plateau Department (Beniin)

Det **Plateau Department** (üüb Fraansöösk: *Département du Plateau*) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Collines Department, uun a uast Nigeeria, uun a süüdwaast det Ouémé Department an uun a nuurdwaast det Zou Department. Det hee 622.372 lidj (2013). At hoodsteed as Sakété.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At department hee fiiw komuunen.

## Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 622.372 lidj uun't department: 322.307 faan a lidj wiar wüfhööd an 300.065 karmen.

A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
* 2002: 407.116.
* 1992: 307.676.
* 1979: 208.722.

## Histoore
At department wurd 1999 grünjlaanjen. Det wiar iar dial faan det Ouémé Department.

## Kwelen
Süüdafrikoons Siabeer

A **Süüdafrikoons(k) Siabeer** (*Arctocephalus pusillus*) as en slach faan a Süüdelk Siabeeren. Hi komt oober ei bluas uun't süüdelk Afrikoo, man uk uun Austraalien föör.

## Spriadkoord

## Luke uk diar
Waalros

At **Waalros** (*Odobenus rosmarus*) as en siaruuwdiart an lewet uun kuul sia üüb a nuurdelk eerdheleft.

## Onerslacher
* Atlantisk Waalros (*O. r. rosmarus*), wat letjer
* Pasiifisk Waalros (*O. r. divergens*), wat grater
* *O. r. laptevi* (sibiirisk ?)


7_Walross_1999.jpg|O. r. rosmarus
Walrus2.jpg|O. r. divergens
Walrus scrimshaw.jpg|*Scrimshaw* konst üüb waalrostes (elfenbian)


## Spriadkoord

## Luke uk diar
Luchtskep

En **Luchtskep** es en Flochtgiraat, diar höm bluat me Help fan Motooren of sagaar söner Motooren iin ön di Lucht hual ken.
En Luchtskep heer Draiblöösen, hur Gas benen es, wat lechter üs Lucht es. Masi Luchtskeepen waar me Weeterstof āpfelt, man em faart lefer me Heelium, aurdat dit ek brent.

## Faart of flocht dit?
Jerer waar di Luchtskeepen sa becht, dat di aliining wechflö kür. Di Motooren wiar bluat diarfuar, dat em töögen di Wing of om di Kuk stjüüri sa üs uk lönigi kür. Me sok Luchtskeepen waar *faart*.
Delings Luchtskeepen sa üs di Zeppelin NT ken ek aliining flö, ja mut fan di Luchtprobelern fan di Öört wechdrückt en ön Gang hölen uur. Dit kumt, aurdat ja litjer becht sen en diarom mener Gas me langs haa. Bitö kumt jit, dat ja me Heelium önerwai sen, en dit drait ek sa gur üs Weeterstof. Weeterstof fair em deling ek muar fuar en Luchtskep töleten.
Diarom es dit wat twesken "faar" en "flö". sair uur, dat em diarme *flocht*.

## Gauhair en Bensiintöst
Luchtskeepen sen ek olter waker önerwai, fuar't Miist sen dit aliweegen 80 bit 130 km/h wesen. Wat di ual Skeepen nomen haa, es ek rocht klaar, man ja kür mal lung önerwai wiis. Ön di 20er Jaaren jaav dit Liinjen twesken Euroopa en Ameerikaa.

Di Zeppelin NT heer 900 Litern Aerobensiin me langs. Diarme ken dit ombi 1.000 km flö. Sa kumt em üp ombi 90 Litern fuar di 12 bit 14 Mensken, dānen me langs ken. Di Zeppelin NT skafet 125 km/h.

## Luki uk jir

* Di Sir fan di Zeppelin-Reederii (Dütsk)
Boucle du Mouhoun (Regiuun)

Det **Boucle du Mouhoun Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région de la Boucle du Mouhoun* [bukl dy mu.un]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. At regiuun leit uun a waast faan't lun an as efter de Mouhoun Struum neemd. Uun a nuurdwaast leit Maali, uun a süüd lei dön Hauts-Bassins an Sud-Ouest Regiuunen an uun a uast dön Centre-Ouest an Nord Regiuunen. At regiuun hee 1.434.847 lidj (2006). At hoodsteed faan't regiuun as Dédougou.

## Geografii
At regiuun as tausis grater üüs Sleeswich-Holstian. De Nanga Berig (417 m), wat de aachsthuuchst berig uun Burkiina Faaso as, leit uun det Sourou Prowins faan detheer regiuun. De Mouhoun Struum leept faan a süüdwaast tu a maden faan't regiuun, huar de Sourou Struum iin uuna struum leept. Do bocht de Mouhoun tu a süüduast an leept tu at grens twesken det Boucle du Mouhoun Regiuun tu det Centre-Ouest Regiuun. Diarefter leept a struum tu a süüd an biljet at uastgrens faan't regiuun, mä ütjnoom faan en letj dial faan't regiuun uun a süüd, wat üüb a uasteeg leit.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Politiik
A guwernöör faan't regiuun sant 2011 as Victor Dabiré.

## Kwelen
Cascades (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Cascades Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La région des Cascades* [kas.kad]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit det Hauts-Bassins Regiuun, uun a uast det Sud-Ouest Regiuun, uun a süüd at Elfenbianküst an uun a waast Maali. A nööm faan't regiuun het *weederfaaler* üüb fraansöösk an as efter dön Karfiguéla Weederfaaler neemd. At regiuun hee 524.956 lidj (2006). At hoodsteed faan't regiuun as Banfora.

## Geografii

At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De huuchst berig uun Burkiina Faaso, de Tenakourou Berig (749 m), leit uun a waast faan't regiuun. Dön Karfiguéla Weederfaaler lei uun a nuurd faan't regiuun. At jaft walter uun a süüduast: Boulon, Dida, Diefoula, Koflande, Logoniegue an Niangoloko.

### Indialing faan Ferwalting
Det Cascades Regiuun hee tau prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Politiik
A guwernöör faan't regiuun sant 2011 as Toukoumnogo Léonard Guira.

## Kwelen
Centre (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Centre Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Centre* [sɑ̃tʁ]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd an uast leit det Plateau-Central Regiuun, uun a süüd det Centre-Sud Regiuun an uun a waast det Centre-Ouest Regiuun. At regiuun hee 2.136.581 lidj (2011). At hoodsteed as Ouagadougou.

## Geografii
At regiuun as wat grater üüs Kreis Nuurdfresklun.

### Indialing faan Ferwalting
Det Centre Regiuun hee bluat ian prowins.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Politiik
A guwernöör faan't regiuun sant 2012 as Georges Marie Compaoré.

## Kwelen
Centre-Est (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Centre-Est Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Centre-Est* [sɑ̃tr ɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit det Centre-Nord Regiuun, uun a nuurduast an uast det Est Regiuun, uun a süüd lei Toogo an Ghaana, uun a waast leit det Centre-Sud Regiuun an uun a nuurdwaast det Plateau-Central Regiuun. At regiuun hee 1.302.449 lidj (2011). At hoodsteed as Tenkodogo.

## Geografii
At regiuun as wat letjer üüs Sleeswich-Holstian. 

### Indialing faan Ferwalting

At regiuun hee trii prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Politiik
A guwernöör faan't regiuun sant 2011 as Allahidi Diallo.

## Kwelen
Centre-Ouest (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Centre-Ouest Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Centre-Ouest* [sɑ̃tr wɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit det Nord Regiuun, uun a uast lei dön Plateau-Central, Centre an Centre-Sud Regiuunen, uun a süüd leit Ghaana, uun a süüdwaast det Sud-Ouest Regiuun an uun a waast det Boucle du Mouhoun. At regiuun hee 1.348.784 lidj (2011). At hoodsteed as Koudougou.

## Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De Ruad Volta Struum hee sin hood uun a nuurduast faan detheer regiuun.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Kwelen
Centre-Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Centre-Nord Regiuun** (üüb Fraansöösk: *la Région du Centre-Nord* [sɑ̃tr nɔʁ]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit det Sahel Regiuun, uun a uast det Est Regiuun, uun a süüd lei dön Centre-Est Regiuun an Plateau-Central Regiuun an uun a waast leit det Nord Regiuun. At regiuun hee 1.375.380 lidj (2011). At hoodsteed as Kaya.

## Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De Tanlallé Berig (562 m), wat de naisthuuchst berig faan Burkiina Faaso as, leit uun det Bam Prowins faan detheer regiuun.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Kwelen
Hauts-Bassins (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Hauts-Bassins Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région des Hauts-Bassins* [o ba.sɛ̃]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd an uast leit det Boucle du Mouhoun Regiuun, uun a süüduast det Sud-Ouest Regiuun, uun a süüd det Cascades Regiuun an uun a waast Maali. At regiuun hee 1.469.604 lidj (2011). At hoodsteed as Bobo Dioulasso.

## Geografii

At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian.

### Lunskap
#### Berger
De Kantolo Berig (542 m), wat de traadhuuchst berig faan Burkiina Faaso as, leit uun det Houet Prowins faan detheer regiuun. De fjuardhuuchst berig, de Tonvo Berig (470 m), leit uun det likedening prowins. De füfthuuchst berig, de Kanso Berig (448 m), leit uk diar.

#### Struumer
De Mouhoun Struum hee sin hood uun a süüdwaast faan't regiuun an leept tu a nuurduast iin uun det Boucle du Mouhoun Regiuun.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Kwelen
Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Nord Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Nord* [nɔʁ]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit Maali, uun a nuurduast det Sahel Regiuun, uun a uast det Centre-Nord Regiuun, uun a süüd lei dön Plateau-Central an Centre-Ouest Regiuunen an uun a waast leit det Boucle du Mouhoun Regiuun. At regiuun hee 1.185.604 lidj (2011). At hoodsteed as Ouahigouya.

## Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## At Belukin Wäärt
* At greef faan Naaba Kango, diar köning 1754-1787 faan det Yatenga Köningrik wiar. Det leit uun Ouahigouya.

## Kwelen
Plateau-Central (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Plateau-Central Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Plateau-Central* [pla.to sɑ̃.tʁal]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurduast leit det Centre-Nord Regiuun, uun a süüduast leit det Centre-Est Regiuun, uun a süüdwaast lei dön Centre-Sud an Centre Regiuunen, uun a waast leit det Centre-Ouest Regiuun an uun a nuurdwaast det Nord Regiuun. At regiuun hee 696.372 lidj (2011). At hoodsteed as Ziniaré.

## Geografii
At regiuun as fjauersis grater üüs Kreis Nuurdfresklun.

### Indialing faan Ferwalting

At regiuun hee trii prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Kwelen
Sahel (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Sahel Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Sahel* [sa.ɛl]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd an nuurdwaast leit Maali, uun a uast Niiger, uun a süüdwaast lei de Est an Centre-Nord Regiuunen an uun a waast leit det Nord Regiuun. At regiuun hee 968.442 lidj (2011). At hoodsteed as Dori.

## Geografii

At regiuun as tausis grater üüs Sleeswich-Holstian.

### Lunskap
#### Berger
Fjauer faan dön wichtigst berger uun Burkiina Faaso lei uun det Sahel Regiuun. De Koèl Berig (448 m), wat de seeksthuuchst berig uun't lun as, leit uun det Oudalan Prowins faan't regiuun. De sööwensthuuchst, de Zaran Kipsi Berig (441 m) an de tjinsthuuchst, de Lakba Berig (400m), lei uun det likedening prowins. De njüügensthuuchst berig uun't lun, de Gabou Kani Berig (411 m), leit uun det Soum Prowins.

#### Struumer
Tau struumer haa hörens hööd uun't regiuun. De tau struumer san bluat tidjwis mä weeder faald. Ian as de Béli Struum. At hood faan deheer struum leit uun det Soum Prowins, uun a nuurduast faan Djibo. De struum leept tu a nuurduast iin uun Maali, an do leept troch Maali iin uun det Oudalan Prowins. Do leept hi troch at nuurddial faan't prowins an iin uun Niiger. Diar leept hi iin uun de Niger Struum. De öler as de Babongou Struum, wat uk sin hood uun det Soum Prowins (tu a süüd faan at steed Aribinda) hee. A struum leept tu a süüduast iin uun, an do troch, det Centre-Nord Regiuun. Do leept hi iin uun det Yagha Prowins. A struum leept troch a süüd faan't prowins an do iin uun Niiger, huar hi iin uun de Niger Struum leept.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Luke uk diar
* Sahel

## Kwelen
Sud-Ouest (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Sud-Ouest Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région du Sud-Ouest* [sy.d‿wɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurduast lei dön Boucle du Mouhoun an Centre-Ouest Regiuunen, uun a uast leit Ghaana, uun a süüd at Elfenbianküst, uun a süüdwaast det Cascades Regiuun an uun a nuurdwaast det Hauts-Bassins Regiuun. Det regiuun hee 620.767 lidj (2011). At hoodsteed as Gaoua.

## Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De Bougouriba Struum leept troch't regiuun faan waast tu uast. De Mouhoun Struum (of de Suart Volta) leept loongs at uastgrens faan't regiuun.

### Indialing faan Ferwalting

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Kwelen
Estuaire (Prowins)

Det **Estuaire Prowins** (üüb Fraansöösk: *La province de l'Estuaire* [ɛs.tɥɛʁ]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit Ekwatoriaal-Guinea, uun a nuurduast det Woleu-Ntem Prowins, uun a süüduast det Moyen-Ogooué Prowins, uun a süüdwaast det Ogooué-Maritime Prowins an uun a waast det Atlantik Ootseaan. Det hee 895.689 lidj (2013). At hoodsteed as Libreville.

## Geografii
De Komo Struum leept troch't prowins iin uun det Atlantisk Ootseaan.

### Indialing faan Ferwalting
Det Estuaire Prowins hee fjauer departmenten.

## Kliima
At prowins hee'n ekwatoriaal kliima mä tau drügtidjen (grat an letj) an tau rintidjen (uk grat an letj):

* Det grat drügtidj (üüb Fraansöösk: *la grande saison sèche*) düüret faan Jüüne tu September. Det hee delmiatig 31 mm rin a muun an en delmiatig temperatüür faan 24,9 ° C. 
* Det grat rintidj (üüb Fraansöösk: *la grande saison des pluies*) düüret faan Oktuuber tu Deetsember. Det hee delmiatig 418 mm rin a muun an en delmiatig temperatüür faan 25,9 ° C. 
* Det letj drügtidj (üüb Fraansöösk: *la petite saison sèche*) düüret faan Janewoore tu Febrewoore. Det hee delmiatig 271,6 mm a muun an en delmiatig temperatüür faan 26,7 ° C. 
* Det letj rintidj (üüb Fraansöösk: *la petite saison des pluies*) düüret faan Marts tu Mei. Det hee delmiatig 348,2 mm rin a muun an en delmiatig temperatüür faan 26,8 ° C.

## Politiik
A guwernöör faan't prowins as Léonard Diderot Moutsinga Kebila.

## Kwelen
Est (Regiuun uun Burkiina Faaso)

Det **Est Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région de l'Est* [ɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurduast leit Niiger, uun a süüduast Beniin, uun a süüd Toogo, uun a süüdwaast det Centre-Est Regiuun an uun a nuurdwaast det Plateau-Central Regiuun. At regiuun hee 1.416.229 lidj (2011). At hoodsteed as Fada Ngourma.

## Geografii
At regiuun as bal triisis grater üüs Sleeswich-Holstian.

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw prowinsen.

## Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.

## Kwelen
Paawianen

**Paawianen** (*Papio*) san en skööl faan aaben uun det famile faan a *Cercopithecidae*. Diar jaft at sääks (fiiw) slacher faan.

## Slacher
* *P. anubis*, "Green Paawian".
* *P. cynocephalus*, "Boskpaawian" of "Güül Paawian", uastelk an süüdelk Afrikoo.
* *P. hamadryas*, "Mantelpaawian", nuurduastelk Afrikoo an Araabien.
* *P. kindae*, of uk *P. cynocephalus kindae* uun Sambia an Nuurdangoola.
* *P. papio*, "Guineapaawian", uun't waastelk Afrikoo.
* *P. ursinus*, di gratst paawian, uun't süüdelk Afrikoo.

## Bilen

Baviaan2.JPG|*P. hamadryas*
Cape_Chacma_Baboon,_Cape_of_Good_Hope.jpg|*P. ursinus*
Papio_cynocephalus_%28Malawi%29.jpg|*P. cynocephalus*
Male_Guinea_Baboon_in_Nuremberg_Zoo.jpg|*P. papio*, mantje


## Luke uk diar