open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arameesk spriaken

**Arameesk spriaken** san en semiitisk spriakfamile. Tuup mä't Kanaaneesk hiar jo tu't Nuurdwaastsemiitisk. Jo haa föör 2.000 juar det Akkadisk uun Syrien an Mesopotamien ufliaset.

## Neiarameesk


Daalang san diar amanbi 500.000 spreegern uun:
* Uast-Türkei
* Nuurdwaast-Iraan
* Nuurd-Iraak
* Uast-Syrien

## Luke uk diar
Mesopotaamien

**Mesopotaamien** ( **Mesopotamia**;  **Beth Nahrin**; ; kurdisk/türkisk *Mezopotamya*) of uk at **Taustruumlun** as en regiuun uun Fööraasien bi jo grat struumer Euphrat an Tigris.

## Bedüüdang
Uun Mesopotaamien begand det kultuur faan a minsken aptuwaaksen. Diar lai uun a luup faan a juarhunerten an -düüsenen flook könangriken mä en grat bedüüdang.

* Sumeerern (~ 5000-2000 f.Kr.). Jo hed det iarst skraft an haa det wel ütjfünjen.
* Akkaadien (~ 2235–2094 f.Kr.). Faan Akkad ütj as Mesopotaamien ianagt wurden, man det hää ei loong häälen.
* Ur III, Neisumeerisk tidj (am 2000 f.Kr.). Jo baud en ferwaltang ap.
* Babyloonsk tidj (~2000–1595 f.Kr.). Diar san rochtsteksten apskrewen wurden.
* Assyrern (~1800-625 f.Kr.). Haa hör määcht bit tu't Madlunsia ütjbaud.
* Neibabylon (~625-450 f.Kr.).
* Persern (~550-330 f.Kr.). Kaam faan uasten. Alexander di Grat faan Makedoonien sluch jo turag.
* Seleukiiden (~300-100 f.Kr.).
* Imperium Romanum (~0-400).
* Islaamisk tidj (~640-daalang).

## Luke uk diar

* Sumeerisk spriak
Nuurdwaastsemiitisk spriaken

**Nuurdwaastsemiitisk spriaken** san en twiig faan a Semiitisk spriaken. Jo wurd uun Syrien, Israel an Palestina snaaket.

## Spriaken
* Ugaritisk †
* Kanaaneesk
** Hebreews
** Phönizisk-punisk †
** Moabitisk †
** Ammonitisk †
** Edomitisk †
* Aramäisk
ISO 3166-2:SY

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Syrien

**Syrien** (amtelk *Araabisk Republiik Syrien*),  *al-Dschumhūriyya al-ʿarabiyya as-sūriyya*, as en stoot uun Fööraasien. Uun't süüden lei Israel an Jordaanien, uun't waasten a Libanon an at Madlunsia, uun't nuurden a Türkei, an uun't uasten a Iraak. Det eilun Zypern leit man 125 km föör't küst. Det lun as mä 185.000&nbsp;km² hualew so grat üs Sjiisklun. Hoodstääd as Damaskus.

## Koord

## Iindialang
Diar san 14 *Gouvernements*:

## Luke uk diar

## Kwelen
Khmer Skraft

At **Khmer skraft** (üüb Khmer: អក្សរខ្មែរ *âksâr khmêr*) as ian faan dön skraften, wat faan Inje ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Khmer Spriik tu skriiwen. Det hee 33 konsonanten, 24 wokaalen an 14 beganwokaalen.

## Konsonanten
At skraft hee 33 konsonanten an 2 konsonanten, wat ei muar brükt wurd.

## Wokaalen

### Ufhingig wokaalen
At skraft hee 23 „ufhingig“ wokaalteekens, wat mä konsonanten ferbünjen wurd kön.

## Taalen
At skraft brükt uk taalen.
Eilun (skap)

A **Eilun** as en motorskap faan Oomram, diar mä föl baaselidj an enkelt ööder lidj üüb a Nuurdsia fäärt.
Det skap hää tau maskiinen mä 2 x 180 PSe an lääpt 11,5 kn.

## Histoore
A *Eilun* as 1970 üs *Delphin* bi a *Schiffswerft Lübbe Voss* üs Nr. 30 för a *Nordstern Schiffahrtsgesellschaft* üüb Borkum baud wurden. April 1971 kääft a Wyker Dampfschiffs-Reederei (W.D.R.) at skap. A huuwen wiar a Wik üüb Feer. 1983 kääft koptein Bernhard Tadsen jr. faan Neebel a *Delphin* faan a W.D.R. an näämd at *Eilun*; a nei huuwen wurd Witjdün. 1997 hää koptein Bandix Tadsen at skap kääft.

A *Eilun* fäärt normoolerwiis, man ei uun a wonter, troch't waas tu a Halgen a Huug, a Nääs, Ualun an a Grööd, tu a selger üüb sunem, trinj am Oomram of tu a Wik. Bandix Tadsen wiiset a lidj ales wat interessant as.

## Luke uk diar

* Sidj faan a Eilun
* Informatjuunen faan a W.D.R.

## Futnuuten
Khmer-spriak

At **Khmer-spriak** (, Phéasa Khmér, ütjspriak: []; of uk : *Kambodschaans*) as det amtsspriak faan Kambodscha. Ööders üs t.b. Schineesk of Thai as Khmer nian tuunspriak: Ünlik tuuner haa nian ünlik bedüüdang. Det spriak hää hör aanj Khmer-skraft.

## Spriakwiisen

## Luke uk diar
Hüsmarke

En **Hüsmarke** wiset uun, hoker det hüs hiart. Det marke as oober uk brükt wurden för werktjüch of ööder dingen, diar tu det famile hiar.

## Beskriiwang


Hüsmarkin haa miast ianfach streger, so üs ruunen. Diaram san's nian woopens. Man uun enkelt woopens san hüsmarkin mä uun. 

Jo skul det hüs an det famile kääntiakne. Jo ging miast üüb di äälst dring faan en famile auer. Jonger dringer faan detsalew famile, diar en aanj hüs hed, auernaam det hüsmarke an feranert det en betj: Diar kaam do ferlicht en letjen streg tu.

Flooksis san hüsmarkin üs müüranker bi't hüs tu sen weesen, of uk man üs en letj holttoofel.

Üüb Rügen an diar trinajm san hüsmarkin sant 1530 bekäänd. Jo skul fööraal det werktjüch faan a faskern uunwise.

Hüsmarkin san uk üs onerskraften brükt wurden, t.b. bi en kuupferdrach.

## Ferwisang efter bütjen
* Andreas L. J. Michelsen: *Die Hausmarke. Eine germanistische Abhandlung.* Frommann, Jena 1853, (online).
* Karl Konrad August Ruppel: *Die Hausmarke. Das Symbol der germanischen Sippe* (= *Schriftenreihe der Forschungsstätte für Hausmarken und Sippenzeichen im Ahnenerbe.* 1. Alfred Metzner, Berlin 1939.

## Luke uk diar
Bhumibol Adulyadej

**Bhumibol Adulyadej** (üüb Thailuns: ภูมิพลอดุลยเดช, RTGS-amskraft: *Phumiphon Adunyadet*, ütjspriik: [pʰuːmípʰon ʔàdunjádèːt]; * 5. Deetsember 1927 uun Cambridge, Massachusetts, Ferianigt Stooten; † 13. Oktuuber 2016 uun Bangkok) wiar faan 9. Jüüne 1946 ap tu san duas köning faan Thailun. Hi wiar de njüügenst köning ütj det Chakri-Dynastii üüs **Rama IX.**.

De naist dring faan Bhumibol an Köningin Sirikit as Maha Vajiralongkorn (* 1952) an san efterfulger üs Köning **Rama X.**.

## Luke uk diar
Thai skraft

At **Thai skraft** (üüb Thai:  []) as een faan dön skraften, wat faan Inje ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Thai Spriik tu skriiwen.

## Konsonanten
Det Thai skraft hee 44 konsonanten. A konsonanten haa trii klasen: madel (กลาง, *klang*) huuch (สูง, *sung*) an jip (ต่ำ, *tam*).

## Luke uk diar
Stial

**Stial** as en wichtag baumateriool. Hat as en legiarang fööraal ütj iisen an do noch enkelt ööder metalen. Stial koon kuul of uk warem amfuremt wurd: Hat woort smeset, baanj, waltset of taanj.

Wichtag as, dat diar ei tuföl Köölstoof banen as, ei muar üs 2 prosent. Ööders läät stial ham ai muar so gud ferfurme, det as do bluas üs *gusiisen* tu brüken. 

En graten föördial faan stial as, dat hat leewen weder brükt wurd koon, hat koon *recycelt* wurd. Det as am so wichtager, auer bi't maagin faan stial ünwis föl energii brükt woort.

At jaft wel son 3.500 ünlik slacher faan stial; hat komt üüb uun, huar det för brükt woort.

## Histoore

Al uun't 2. juardüüsen föör Krast haa a minsken iisen ferwerket, man jo küd noch nian stial maage. Iarst uun't 14. juarhunert as en wai fünjen wurden, am *huuchoonker* tu bauen mä huuger tempratuuren, so dat di uundial faan Köölstoof turag ging.

## Bilen

Steel wire rope.png|Stialtoog
Charlottenbrücke 20160712 19.jpg|Brag
Chantier de construction du complexe associatif multifonctions à Antony 07.jpg|Stialbeton
Modified Hanson steelwatertank.jpg|Stialtank
RIELES USADOS.JPG|Iisenboonskiinen
LPD 22 MAR 2010.jpg|Skap


## Luke uk diar
Müüranker

En **müüranker** as en baudial, diar det müür mä't bualkem ferbanjt. Müürankern san miast ütj stial, kön oober uk ütj holt of betong wees.

Uun Nuurdfresklun siig'am iar uk föl müürankern mä en hüsmarke.

## Bilen

Image:Ancre.lettre.png|Müüranker üs buksteew
Image:Ancre.rinceau.png|Müüranker efter di skak faan en güül wüf
Image:Ancre.croix.de.saint.Andre.png|Krüsanker
Muurankers1683.JPG|Juartaalankern


## Luke uk diar
Jordaanien

At **Haschimiitisk Könangrik Jordaanien** () as en stoot uun Fööraasien. Trinjam lei Israel, at Waastjordanlun faan Palestiina, Syrien, Iraak, Saudi-Araabien an at Ruad Sia (Golf faan Aqaba).

## Iindialang
Jordaanien hää 12 gouvernements (araabisk ):

### Grat stääden <small>(Stant: 2005)</small>

## At belukin wäärs


; Antiik steeden
** Felsenstääd Petra
** Gerasa (Jerash)
** Zitadel faan Amman
** Mosaiken faan Madaba
** Ruinen faan Umm er-Rasas

; Loonskapen
** Wüüst faan Wadi Rum
** Duad Sia, jipst steed üüb a eerd
** Dükerparadiis bi Aqaba bi't Ruad Sia

## Luke uk diar

* Bütjluns Amt auer Jordaanien (huuchschiisk)

## Futnuuten
Joseph Jenkins Roberts

**Joseph Jenkins Roberts** (* 15. Marts 1809 uun Norfolk, Virginia, Ferianigt Stooten; † 24. Febrewoore 1876 uun Monrovia) wiar faan 3. Janewoore 1848 ap tu 7. Janewoore 1856 de iarst president faan Libeeria. Faan 1. Janewoore 1872 ap tu 7. Janewoore 1876 wiar hi de sööwenst president.

## Luke uk diar
Otto von Bismarck

**Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen**, faan 1865 Graf, faan 1871 Fürst von Bismarck, faan 1890 Herzog zu Lauenburg (* 1. April 1815 uun Schönhausen (Elbe); † 30. Jüüle 1898 uun Friedrichsruh bai Hamborig) wiar en tjiisk poliitiker an stootsmaan.

## Luke uk diar
Jens Quedens

**Jens Quedens** (* 1945 uun Noorsaarep, Oomram) as en öömrangen fotogroof an kuupmaan an sant 1974 föörmaan faan a Öömrang Ferian. Hi hää di ferian grünjlaanj. Uun sin loodens wurd buken, kiikern an knipskasjin ferkääft. Bütj sin werk föör a Öömrang Ferian as Jens bekäänd för san ferlach, huar buken auer Oomram, at öömrang spriak an üüb öömrang ütjkem. Flook buken faan san bruder Georg Quedens san bi Jens ütjkimen.

## Buken (ütjwool)
* Busch, Wilhelm: Maks an Moorits. Quedens, 2015.
* At Haasenskuul. Quedens, [2014?]
* mä Waidhas-Stubbe, Wencke: Adrian in Seenot. Quedens, 2013
* mä Waidhas-Stubbe, Wencke: Piratenhase Adrian. Quedens, 2013
* Ik wal uk tu skuul gung. Quedens, 2012.
* Die Zaubermühle oder wie das Salz in die Nordsee kam. Potsdam. Willegoos, 2010.
* ...
* an noch flooken muar

## Iarangen
* Bundesfersiinstkrüs (2022)
* *Goldene Schaufel* faan't *Archeoloogisk Landesamt SH* (2022)

## Luke uk diar
* Wääbsteed faan Jens Quedens san bukhanel an ferlach.

## Kwelen
Hormoon

En **hormoon** as en biocheemisk materiool, diar faan aparte selen maaget woort an faan diar iin uun a kreisluup komt. Hat suragt diarför, dat wichtag reaksioonen uun't lif uun a gang kem. Det wurd komt faan  *hormān* = uundriiw, uun a gang fu.

Det wedenskap am hormoonen het *endokrinologii*. Frederik Paulsen (1909-1997) wiar en endokrinoloog.

## Bispalen


Hormoonen spele en grat rol bi:
* Sokerstoofwaksel (->Diabetes mellitus)
* Fäätstoofwaksel
* Iidjen algemian
* Menstruatsion bi en wüf
* Seksualiteet faan maan an wüf
* Waaksen faan knooken
* Ferhualen bi aangst an uunspäänang

## List faan hormoonen <small>(mä [[holuns]] nöömer)</small>

## Luke uk diar
Frederic Chopin

**Frédéric François Chopin** of **Fryderyk Franciszek Chopin** (* 22. Febrewoore of 1. Marts 1810 uun Żelazowa Wola, uun det iar hertoochdoom Warschau; † 17. Oktuuber 1849 uun Pariis) wiar en poolsk komponist, klawiarspeler an klawiarpedagoog.

## Luke uk diar
Robert Schumann

**Robert Schumann** (* 8. Jüüne 1810 uun Zwickau, Köningrik Saksen; † 29. Jüüle 1856 uun Endenich, Rheinprowins) wiar en tjiisken komponist, musiikkriitiker an dirigent. Hi wurt daaling tu dön bedüüdenst komponisten faan't romantik tääld. Hi wiar uk Clara Schumann (bäären *Wieck*) san maan.

## Leewent
Schumann wurd uun Zwickau üüs Friedrich August Gottlob Schumann (1773–1826) an Johanna Christiane Schnabel (1770–1836) hör kint bäären. Hi naam san iarst klawiironerracht uun't ääler faan sööwen. En klawiir wurd keeft an san aatj fersoocht, man saner lok, Carl Maria von Weber üüs klawiirliarer för san dring tu wanen. Tu't ääler faan aagetanj ging Robert tu't liseeum uun Zwickau.

Uun't ääler faan twaalew juar skreew hi sin iarst kompositschuunen, *[[Salem]] 150* an't *Uwertüür mä Koor*. Hi skreew uk staken, reedin an artikeln.
1601

**1601** wiar det iarst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 27. September: Ludwig XIII., köning faan Frankrik († 1643)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 24. Oktuuber: Tycho Brahe, deensk astronoom (* 1546)
1603

**1603** wiar det traad juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 24. Marts: Jaakob VI., köning faan Skotlun, wurd köning faan Ingelun an Irlun.
* 22. Deetsember: Ahmed I. wurd sultaan faan det Osmaans Rik.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 10. Nofember: Basilides, keiser faan Ethioopien († 1667)
**Ünbekäänd Dootem**
* Abel Tasman, holuns siafeerer († 1659)
* Gysbert Japiks, waastfresk skriiwer († 1666)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 24. Marts: Elisabeth I., köningin faan Ingelun (* 1533)
* 22. Deetsember: Mehmed III., sultaan faan det Osmaans Rik (* 1566)
1610

**1610** wiar det tjiinst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 07. Janewoore: De italjeens astronoom Galileo Galilei foon de trii gratst muuner faan Jupiter, wat lääder Io, Euroopa an Kallisto neemd wurd. Fjauer daar lääder foon hi Ganymedes.
* 14. Mei: A köning faan Frankrik, Heinrich IV., fool uun Pariis tu'n atentaat tu a oofer.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 01. Marts: John Pell, ingels matemaatiker († 1685)
* 29. Mei: Maria Kunitz, sileesisk astronoom († 1664)
* 19. Oktuuber: James Butler, 1. Duke of Ormonde, ingels-irluns stootsmaan an saldoot († 1688)
* 28. Oktuuber: Jakob Kettler, hertooch faan Kuurlun († 1682)
* 10. Deetsember: Adriaen van Ostade, holuns konstmooler († 1685)

**Ünbekäänd Dootem**
* Marie Meurdrac, fraansöösk chemiiker an alchimist († 1680)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 14. Mei: Heinrich IV., köning faan Frankrik (* 1553)
* 24. Mei: Joachim a Burck, tjiisk komponist (* 1546)
* 18. Jüüle: Michelangelo Merisi da Caravaggio, italjeens konstmooler (* 1573)
* 11. Deetsember: Adam Elsheimer, tjiisk konstmooler (* 1578)
* 31. Deetsember: Ludolph van Ceulen, holuns matemaatiker (* 1540)
1611

**1611** wiar det elwenst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 37. Febrewoore: Sanplaker wurd troch en teleskoop faan uastfresk astronomer Johannes Fabricius an David Fabricius uun’t uug häälen an jo skreew diarauer uun De *Maculis in Sole observatis*. Sanplaker wurd uk kurt diarefter faan astronoomer Galileo Galilei an Christoph Schreiner uun’t uug häälen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 27. Janewoore: Zhu Youjian, üüs Chongzhen Keiser faan Schiina an de letst keiser faan det Ming-Dünastii (* 1644)
* 28. Janewoore: Johannes Hevelius, astronoom uun Danzig († 1687)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 30. Oktuuber: Karl IX., köning faan Sweeden (* 1550)
1616

**1616** wiar det seekstanjst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 02. Marts: At steed Medellín wurd grünjlaanjen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 22. April: Miguel de Cervantes, spaans skriiwer (* 1547)
1617

**1617** wiar det sööwentanjst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
**Ünbekäänd dootem**
* Glückstadt wurd grünjlaanjen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 04. April: John Napier, skotsk matemaatiker an teoloog (* 1550)
1629

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 14. April: Christiaan Huygens, holuns astronoom, matemaatiker an füsiker († 1695)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1630

**1630** wiar det dörtigst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 29. Mei: Kaarl II., köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun, 1660-1685 († 1685)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 15. Nofember: Johannes Kepler, tsjiisk natüürfilosoof, matemaatiker, astronoom, astroloog, optiker an ewangeelisk teoloog (* 1571)
1641

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 23. Nofember: Det Ingels parlament, det House of Commons, skreew det *Grat Remonstrans*, en liist faan aal ferfeelingen, diar Köning Kaarl I. faan Ingelun sin regiaring sant 1625 ütj sicht faan't parlament maaget hed. At skraft wurd faan John Pym, mä't halep faan John Hampden an Oliver Cromwell, initiiaret.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
1642

**1642** wiar det tau-an-fiartigst juar faan det 17. juarhunert. 

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 04. Janewoore: Köning Kaarl I. faan Ingelun droong mä 400 saldooten uun't House of Commons iin, am fiiw ufordneten faan't parlament feest tu neemen, diar för det *Grat Remonstrans* feroontwurdelk wiar. De fersoocht feestnemen loket ei, auer dat dön wichtigst faan jo, John Pym, John Hampden an Oliver Cromwell, al flaanjen hed.
* 10. Janewoore: Auer dat at parlament kontrol faan't London greben hed, ferleet Köning Kaarl I. tup mä sin familje at steed an ging tu Hampton Court Palace. Tau daar lääder ging jo tu Windsor Castle.
* 22. August: Efter ferjiiws ferhanlingen laftet a köning uun Nottingham de köningelk standard: de Ingels Bürgerkrich twesken krüün an parlament bruch ütj.
* 23. Oktuuber: A Slacht bi Edgehill, wat de iarst fialslacht faan de Ingels Bürgerkrich wiar, wurd uun a süüd faan Warwickshire ütjdraanjen. A ütjgung faan a slacht wiar för dön tau sidjen ünreet.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 02. Janewoore: Mehmed IV., sultaan faan det Osmaansk Rik († 1693)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 08. Janewoore: Galileo Galilei, italjeens filosoof, matemaatiker, füüsiker an astronoom (* 1564)
1646

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 15. April: Christian V., köning faan Denemark an Noorweegen († 1699)
* 21. Jüüne / 01. Jüüle: Gottfried Wilhelm Leibniz, tjiisk filosoof († 1716)
* 19. August: John Flamsteed, ingels astronoom († 1719)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1647

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 17. Janewoore: Elisabetha Hevelius, astronoom († 1693)
* 02. April: Maria Sybilla Merian, natüürforsker († 1717)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1650

**1650** wiar det föftigst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Jüüle: Dön Einkommenden Zeitungen, wat üüs iarst daisbleed tääld wurd, kaam tu't föörskiin.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 26. Mei: John Churchill, 1. Duke of Marlborough, ingels fialher († 1722)
* 04. Nofember: William III., köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun († 1702)
* 17. Deetsember: Christoph Arnold, tjiisk astronoom († 1695)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
11. Febrewoore: René Descartes, fraansöösk filosoof (* 1596)
Kaltenkirchen

**Kaltenkirchen** (plaatschiisk: *Koldenkarken*; a lidj sai uk *Kaki*) as en stääd uun a Kreis Segeberg uun Schleswig-Holstian.

## Futnuuten
Deensk Köningelk Bibleteek

Det **Deensk Köningelk Bibleteek** (üüb Deensk: *Det Kongelige Bibliotek*) uun Kopenhuuwen as at natschunaalbibleteek faan Denemark. Det as det gratst an bedüüdenst bibleteek uun Skandinaawien an uk ian faan dön gratst bibleteeken faan a eerd. Tu dön histoorisk schatser hiar oner ölern binai altermaal werken, diar uun Denemark sant det 17. juarhunert skrewen wurd.
Hertfordshire

**Hertfordshire** [ˈhɑːfədʃə] as en ferwaltingsgraafskap (üüb Ingels: *administrative county*) an seremoniel graafskap (*ceremonial county*) uun Ingelun. Det graafskap hee 1.195.672 lidj (2020). At hoodsteed as Hertford. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uasten faan Ingelun.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

### Iindialing faan Ferwalting

At ferwaltingsgraafskap an seremoniel graafskap Hertfordshire hee tjiin distrikten:

## Kwelen
Buckinghamshire

**Buckinghamshire** [ˈbʌkɪŋəmʃə] as en ferwaltingsianhaidgraafskap (üüb Ingels: *unitary county*) an seremoniel graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 547.060 lidj (2020). At hoodsteed faan't graafskap as Aylesbury. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

### Iindialing faan Ferwalting

At ferwaltingsianhaidgraafskap Buckinghamshire hee bluat een distrikt (*Buckinghamshire*). Det seremoniel graafskap hee a distrikt Buckinghamshire (1) an uk een *[[unitary authority]]*, Milton Keynes (2).

## Kwelen


## Luke uk diar
East Sussex

**East Sussex** [ˌiːstˈsʌsɪks] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 558.852 lidj (2020). Det hoodsteed as Lewes. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.

## Geografii
Dön tjiin gratst steeden uun East Sussex san:

### Iindialing faan Ferwalting

Det ferwaltingsgraafskap East Sussex faan nü hee fiiw distrikten. Det seremoniel graafskap East Sussex hee fiiw distrikten an ian unitary authority, Brighton and Hove (1).

## Kwelen
Hampshire

**Hampshire** [ˈhæmpʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 1.389.206 lidj (2020). Det hoodsteed as Winchester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

### Iindialing faan Ferwalting

Det ferwaltingsgraafskap Hampshire faan nü hee elwen distrikten. Det seremoniel graafskap Essex hee elwen distrikten an tau unitary authorities, Southampton (8) an Portsmouth (12).

## Kwelen


## Luke uk diar
Langobarden

A **Langobarden** (, ) wiar en germaans fulk an hiard mä tu a Sueben. Jo lewet iarst bi a Ialew.

Uun't fulkenwaanrangstidj toog jo am a süüd an lewet fiiwhunert juar uun Nuurditaalien.

Hör spriak as am't juar 1100 ütjstürwen. Enkelten men, dat det Tsimbrisk en auerrest faan't ual *Langobardisk* as.

## Luke uk diar

* Lombardei
* Lombardisk spriak
Kriol

**Kriol** as en austraalisk kreoolspriik, diar ham ütj a kontakt twesken europeeisk siidlern an dön iinbäären lidj uun a nuurd faan Austraalien kaam. Tu tidj wurd Kriol faan amanbi 4000 lidj spreegen.

## Links
* Link tu ABC Indigenous News Radio - At neis üüb Kriol
Nuurd Waast Ingelun

**Nuurd Waast Ingelun** (üüb Ingels: *North West England*) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun. 

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Graafskapen, Steedgraafskapen an Unitary Authorities

Nuurd Waast Ingelun hee tau graafskapen (üüb Ingels: *Counties*) an tau steedgraafskapen (üub Ingels: *Metropolitan Counties*). A graafskapen san:
* Cumbria (5)
* Lancashire (7)

A steedgraafskapen san:
* Greater Manchester (6)
* Merseyside (10)

Nuurd Waast Ingelun hee seeks Unitary Authorities:
* Blackburn with Darwen (9)
* Blackpool (8)
* Cheshire East (1)
* Cheshire West and Chester (2)
* Halton (3)
* Warrington (4)

## Futnuuten
Uast Madlunen

**Uast Madlunen** (üüb Ingels: *East Midlands*) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Graafskapen

Uast Madlunen hee fjauer graafskapen (üüb Ingels: *Counties*).
* Derbyshire (1)
* Nottinghamshire (3)
* Lincolnshire (5)
* Leicestershire (6)

At graafskap Northamptonshire (9) wurd de 1. April 2021 apliaset.

### Unitary Authorities
Uast Madlunen hee seeks Unitary Authorities.
* Derby (2)
* Nottingham (4)
* North Northamptonshire (9 d e f g , sant de 1. April 2021)
* West Northamptonshire (9 a b c , sant de 1. April 2021)
* Leicester (7)
* Rutland (8)

## Futnuuten
Yorkshire an a Humber

**Yorkshire an a Humber** (üüb Ingels: *Yorkshire and the Humber*) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.

Uun ualing tidjen wiar diar amanbi det Köningrik Northumbria.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Graafskapen an Steedgraafskapen

Yorkshire an a Humber hee tau steedgraafskapen (üüb Ingels: *Metropolitan Counties*) an ian graafskap (üüb Ingels: *County*).
A steedgraafskapen san:
* South Yorkshire (1)
* West Yorkshire (2)
At graafskap as:
* Dial faan North Yorkshire (3)

### Unitary Authorities
Yorkshire an a Humber hee fiiw Unitary Authorities:
* York (4)
* East Riding of Yorkshire (5)
* Kingston upon Hull (6)
* North Lincolnshire (7)
* North East Lincolnshire (8)

## Kwelen


## Luke uk diar

* Yorkshire
* Humber
Nuurd Uast Ingelun

**Nuurd Uast Ingelun** (üüb Ingels: *North East England*) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun. At regiuun hee 2,597,000 lidj (2011). At hoodsteed as Newcastle.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Graafskapen an Steedgraafskapen
Nuurd Uast Ingelun hee ian graafskap (üüb Ingels: *County*) an ian steedgraafskap (üüb Ingels: *Metropolitan County*).
A graafskap as: 
* Dial faan North Yorkshire
A steedgraafskap as:
* Tyne and Wear (2) — (6)

### Unitary Authorities
Nuurd Uast Ingelun hee seeks Unitary Authorities:

## Futnuuten
Gloucestershire

**Gloucestershire** [ˈglɒstəʃər] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 640.650 lidj (2020). Det hoodsteed as Gloucester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.

## Geografii
### Steeden

### Iindialing faan Ferwalting

Det ferwaltingsgraafskap Gloucestershire faan nü hee seeks distrikten. Det seremoniel graafskap Gloucestershire hee seeks distrikten an ian unitary authority, South Gloucestershire (7).

## Kwelen
Dorset

**Dorset** [ˈdɔːsɪt] as en seremoniel graafskap an *[[unitary authority]]* uun Ingelun. Det unitary authority hee 379.791 lidj (2020). Det hoodsteed as Dorchester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting

Det seremoniel graafskap Dorset hee tau *unitary authorities*: (1) Dorset (UA) an (2) Bournemouth, Christchurch and Poole.

## Kwelen
Somerset

**Somerset** [ˈsʌmərsɛt] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 563.851 lidj (2020). Det hoodsteed as Taunton. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

### Iindialing faan Ferwalting

Det *ferwaltingsgraafskap* Somerset hed fjauer distrikten. Det *seremoniel* graafskap Somerset hed fjauer distrikten an tau unitary authorities: Bath and North East Somerset (5) an North Somerset (6).

De 1. April 2023 san dön fjauer distrikten (1)-(4) tuupfaadet wurden tu Somerset (Unitary Authority).

## Kwelen
Waast Madlunen

**Waast Madlunen** stäänt för:

* Waast Madlunen (Regiuun), en regiuun uun Ingelun.
* Waast Madlunen (Steedgraafskap), en steedgraafskap (*metropolitan county*) uun Ingelun.

## Luke uk diar
* Midlands
Devon

**Devon** [ˈdevn] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 810.716 lidj (2020). Det hoodsteed as Exeter. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.

## Geografii

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

## Luke uk diar
* Devon (Geologii)

## Kwelen
Warwickshire

**Warwickshire** [ˈwɒrᵻkʃər] of [ˈwɒrᵻkʃɪər] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 547.947 lidj (2012). Det hoosteed as Warwick. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Waast Madlunen.

## Distrikten
Warwickshire hee fiiw distrikten:
* North Warwickshire
* Nuneaton and Bedworth
* Rugby
* Stratford-on-Avon
* Warwick
Staffordshire

**Staffordshire** [ˈstæfədʃɪə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 852.123 lidj (2012). Det hoodsteed as Stafford. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Waast Madlunen.

## Distrikten
Tu Staffordshire hiar aacht distrikten. Numer njüügen (Stoke-on-Trent) hiart uk tu't graafskap, hee oober en aanj ferwalting üs unitary authority.

#Tamworth
#Lichfield
#Cannock Chase
#South Staffordshire
#Stafford
#Newcastle-under-Lyme
#Staffordshire Moorlands
#East Staffordshire
#Stoke-on-Trent

## Luke uk diar
Worcestershire

**Worcestershire** [ˈwʊstəʃər] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 569.032 lidj (2012). At hoodsteed faan't graafskap as Worcester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Waast Madlunen.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

### Distrikten
Worcestershire hee fiiw distrikten:

## Kwelen
Waast Madlunen (Regiuun)

**Waast Madlunen** (üüb Ingels: *West Midlands*) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun. 

Uun ualing tidjen wiar diar amanbi det Köningrik Mercia.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Graafskapen an Steedgraafskapen

Waast Madlunen hee trii graafskapen (üüb Ingels: *Counties*) an ian steedgraafskap (üüb Ingels: *Metropolitan County*).
A graafskapen san:
* Staffordshire (4)
* Warwickshire (6)
* Worcestershire (8)
At steedgraafskap as:
* Waast Madlunen (7)

### Unitary Authorities
Waast Madlunen hee fjauer Unitary Authorities:
* Herefordshire (1)
* Shropshire (2)
* Stoke-on-Trent (5)
* Telford and Wrekin (3)

## Futnuuten
Waast Madlunen (Steedgraafskap)

**Waast Madlunen** as en steedgraafskap uun Ingelun. Det steedgraafskap hee 2.762.716 lidj (2012). Det hoodsteed as Birmingham. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Waast Madlunen.

## Distrikten

Waast Madlunen hee sööwen distrikten:
* 1. City of Wolverhampton
* 2. Dudley
* 3. Walsall
* 4. Sandwell
* 5. City of Birmingham
* 6. Solihull
* 7. City of Coventry

## Luke uk diar
Derbyshire

**Derbyshire** [ˈdɑːbɪʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 807.183 lidj (2020). Det hoodsteed as Matlock. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uast Madlunen.

Det steed Derby hiart sant 1997 ei muar tu't *Ferwaltingsgraafskap Derbyshire*, man widjerhen tu't *Seremoniel Graafskap Derbyshire*.

## Distrikten
* High Peak
* Derbyshire Dales
* South Derbyshire
* Erewash
* Amber Valley
* North East Derbyshire
* Chesterfield
* Bolsover

## Kwelen
Nottinghamshire

**Nottinghamshire** [ˈnɒtɪŋəmʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 833.377 lidj (2020). Det hoodsteed as West Bridgford. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uast Madlunen.

Det steed Nottingham (8) hiart ei mä tu't ferwaltingsgraafskap, hat as en unitary authority.

## Distrikten


* 1 Rushcliffe
* 2 Broxtowe
* 3 Ashfield
* 4 Gedling
* 5 Newark and Sherwood
* 6 Mansfield
* 7 Bassetlaw

## Kwelen


## Luke uk diar
Cumbria

**Cumbria** [ˈkʌmbɹɪə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 499.104 lidj (2012). Det hoodsteed as Carlisle. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Nuurd Waast Ingelun.

Sant de 1. April 2023 as Cumbria iindiald tu tau unitary authorities:

Tu Cumberland hiar a weesen distrikten Allerdale, City of Carlisle an Copeland.

Tu Westmorland and Furness hiar a weesen distrikten Barrow-in-Furness, South Lakeland an Eden.

## Luke uk diar
Lincolnshire

**Lincolnshire** [ˈlɪŋkənʃɪə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 766.333 lidj (2020). Det hoodsteed as Lincoln. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uast Madlunen.

## Distrikten
Tu't *ferwaltingsgraafskap* hiar sööwen distrikten (ruad), tu't *seremoniel graafskap* uk noch a unitary authorities North Lincolnshire an North East Lincolnshire (güül).


* 1 Lincoln
* 2 North Kesteven
* 3 South Kesteven
* 4 South Holland
* 5 Boston
* 6 East Lindsey
* 7 West Lindsey
* 8 North Lincolnshire (unitary authority)
* 9 North East Lincolnshire (unitary authority)

## Kwelen


## Luke uk diar
Telugu Skraft

At **Telugu skraft** (üüb Telugu: తెలుగు లిపి *Telugu Lipi*) as ian faan dön skraften, wat faan’t Braahmii Skraft ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Telugu tu skriiwen. 

## Konsonanten

## Wokaalen

## Öler Teeken

## Taalen

## Kwelen an futnuuten
ISO 15919

**ISO 15919** as en ISO-standard, am indisk skraften tu latiinsk buksteewen amtusaaten.

## Weblinks
*Transliteration of Indic scripts: How to use ISO 15919
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (ütjspriik: [ɡaliˈlɛːo ɡaliˈlɛi]; * 15. Febrewoore 1564 uun Pisa; † 29. Deetsember 1641 / 8. Janewoore 1642  uun Arcetri bi Florens) wiar en italjeensken uniwersaalgeliarden. Hi wiar filosoof, matemaatiker, inschenöör, füsiker an astronoom. Fölen faan sin entdekingen, fööraal uun‘t mechaanik an uun‘t astronomii, wurd üüs rewolutschoneer tääld. Hi foon det nei metoode ütj, wat natüür troch’t kombinaschoon faan eksperimenten, meedingen an matemaatisk analüsen tu forsken an wurd diarmä ian faan dön wichtigst begrünjigern faan dön neitidjelk eksakt natüürwedenskapen. Bekäänd wurd hi uk diardöör, dat det Katoolisk Sark ham feruurdialet, wat hat iarst 1992 turagnaam.

## Luke uk diar
Lancashire

**Lancashire** [ˈlæŋkəʃər] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 1.175.979 lidj (2012). Det hoodsteed as Preston. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Nuurd Waast Ingelun.

## Distrikten
Tu't *ferwaltingsgraafskap* hiar twaalew distrikten. Tu't *seremoniel graafskap* hiar uk noch Blackpool (13) an Blackburn with Darwen (14):

* 1 West Lancashire
* 2 Chorley
* 3 South Ribble
* 4 Fylde
* 5 City of Preston
* 6 Wyre
* 7 City of Lancaster
* 8 Ribble Valley
* 9 Pendle
* 10 Burnley
* 11 Rossendale
* 12 Hyndburn

## Luke uk diar
ISO 3166-2:MR

Bei dieser letzten Aktualisierung wurde der Code für Nouakchott (`MR-NKC`) gelöscht, nachdem der Hauptstadtdistrikt aufgeteilt worden war.

1Hauptstadtdistrikt

## Einzelnachweise


## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
ISO 8859-1

**ISO 8859-1** as en ferianboorang auer tiakens uun a informatjuunstechnik. Hat as tuleetst 1998 so fäästlaanj wurden. Diarför tustendag as det onernemen ISO.

Mä ISO 8859-1 woort fersoocht, mögels föl skrafttiakens faan waasteuropeesk spriaken onertubringen. At jaft oober uk noch ISO 8859-15, det as fööraal för't fransöösk soocht. Jo ööder standards ISO 8859-2 an so widjer bit ISO 8859-16 san för ööder alfabeet-skraften so üs kyrilisk, araabisk, greks of hebreews. 

## Tabel faan ISO 8859-1

*SP* (`20`16, för ingelsk *‚‘*) as det "leesag-tiaken", **' (<code>A0</code><sub>16</sub>, ''‚‘'') det "fääst leesag-tiaken" an **' (`AD`16, *‚‘*) det "wok tren-tiaken" bi't aanj faan en rä.

## Ööders wat
Bütj ISO 8859-1 san diar uk noch ööder standards för waasteuropeesk skraften so üs US-ASCII an UTF-8, man miast woort ISO 8859-1 (= "Latin 1") brükt.
Madelaafrikoons Republiik

Det **Madelaafrikoons Republiik** (üüb Sango: *Ködörösêse tî Bêafrîka*) as en banenstoot uun a maden faan Aafrika.  Uun a nuurd leit Tschad, uun a nuurduast Sudaan, uun a uast Süüdsudaan, uun a süüd det Demokraatisk Republiik Kongo, uun a süüdwaast at Republiik Kongo an uun a waast Kameruun. At lun hee 6.091.097 lidj (2021). At hoodsteed as Bangui.

## Geografii

### Geograafisk Laag

Det Madelaafrikoons Republiik hee en gratens faan 622.984 km² an as do det fiiw-an-fiartigst gratst lun uun a wäält.

At lun dialt grensen mä seeks lunen. Det lingst grens (1747 km) faan’t lun wurt mä det Demokraatisk Republiik Kongo an det lingst grens (174 km) faan't lun wurt mä Sudaan diald. At lun dialt uk en 1556 km lung grens mä Tschad, en 1055 km lung mä Süüdsudaan, en 901 km lung mä Kameruun an en 487 km lung mä’t Republiik Kongo. 

#### Berger
Det huuchst berig (1420 m) as de Mont Ngaoui. En öler berig as de Toussoro Berig, wat 1330 m huuch as.

## Kliima

Det Madelaafrikoons Republiik hee en tropisk kliima.

## Indialing faan Ferwalting

At lun hee 20 prefektüüren (*Préfectures*), ian diarfaan as at aanjstendig steed (*Commune autonome*) Bangui.

## Befölkring

Efter a Feriand Natschuunen, hee det Madelaafrikoons Republiik uun 2017 4.659.000 iinwenern. 43 % faan‘t befölkring san oner 15 juar ual an bluat 4 % faan‘t befölkring as ääler üüs 65.

### Spriiken

Dön amtelk spriiken san Fraansöösk (sant at suwereniteet) an Sango (sant 1991).

## Histoore

Det fraansöösk armee saat 1887 en post ap, wat leeder Bangui wurd. Faan heerütj saat 1890 det militeersk okupatschuun faan’t lun iin, diar 1900 oner’t beteekning Oubangi-Chari fraansöösk militeerteritoorium wurd. Det wurd 1906 mä Tschad ferianigt an leeder en kolonii banen faan Fraansöösk Äkwatoriaalaafrika. At lun wurd 1960 suwereen. Efter en putsch uun 1966 wurd generool Jean-Bédel Bokassa hood faan’t regiaring. Bokassa wurd 1972 president tu a leewentstidj an 1976 keiser faan det Madelaafrikoons Rik. Hi wurd 1979 faan en putsch deelsaatet.

## Politiik
Det Madelaafrikoons Republiik as en republiik. A president faan't lun sant 2016 as Faustin-Archange Touadéra.

### Bütjenpolitiik
Det Madelaafrikoons Republiik as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de madelaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Madelaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.

## Referensen
Madelafrikoo

**Madelafrikoo** as en ütjdruk för a lunen uun't süüden faan a Sahara an waasten faan a Grat Afrikoonsk Gruug. Diar as oober ei gans iandüüdag, hük lunen diar tu hiar an hük lunen ei.

Miast wurd tu Madelafrikoo reegent (jonkgreen):

Jodiar lunen kön diar uk tu reegent wurd (laachtgreen):

## Luke uk diar
Maseru

**Maseru** as at hoodsteed an gratst steed faan Lesotho. Hat as uk at hoodsteed faan a Maseru Distrikt. At steed leit bi a Caledon struum an as nai bi’t grens mä Süüdaafrika. Det steed hee 330.760 lidj (2016). Det wurd hoodsteed faan Lesotho uun 1869. A nööm faan’t steed het *ruad sunstianer* üüb det Sotho spriik.

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Dschibuuti

**Dschibuuti** [dʒiˈbuːti], amtelk det **Republiik faan Dschibuuti** (üüb Araabsk: جيبوتي *Jībūtī* an جمهورية جيبوتي *Jumhūriya Jībūtī*, üüb Fraansöösk: *Djibouti* an *République de Djibouti*, üüb Somaali: *Jabuuti* an *Jamahuuriyada Jabuuti*, üüb Afar: *Gabuuti* an *Gabuutih Ummuuno*) as en lun uun a uast faan Aafrika. Uun a nuurd leit Eritrea, uun a waast an süüd Ethioopien, uun a süüduast Somaalia an uun a uast lei det Ruad Sia an a Golf faan Aaden. At lun hee 818.159 lidj (2009). At hoodsteed as Dschibuuti. 

## Geograafi

### Geograafisk Laag
Dschibuuti leit twesken 12° 43' an 10° 56' (faan a nuurd tu a süüd) an 41° 46' an 43° 25' (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi füftanjsis letjer as Tjiisklun.

At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (337 km) faant lun wurt mä Ethioopien an det kurtst mä Somaalia diald. Det dialt uk en 113 km lung grens mä Eritrea. 

A eeg faan’t lun as 314 km lung. Hi lingt faan de Doumeira Kap uun a nuurd hen tu det letj steed Loyala uun a süüd.

#### Berger
Berger uun Dschibuuti san: de Gâgou Berig (2028 m), de Musa Ālī Terara Berig (2021 m), de Mêgo Aroug Berig (1694 m), de Agôgittou Berig (1382 m), de Data San Berig (1323 m), de Sôfe Berig (1289 m), de Sîḏa Berig (1226 m), de Dakkari Berig (1119 m), de Hémed Berig (1103 m) an de Koulâmalé Berig (922 m).

#### Eilunen
Eilunen uun Dschibuuti san (faan a nuurd tu a süüd): det Doumeira Eilun, de Kallîda Eilun, dön Sööwen Breler Eilunen, det Moucha Eilun, dön Maskali Eilunen, det Abou Maya Eilun (wat bi a iingung tu de Goubet Sii leit), det Boutres Eilun an det Biley Blax Eilun (of Warramous Eilun).

### Indialing faan Ferwalting
Dschibuuti hee seeks regiuunen (üüb Araabsk: أَقَالِيم‏ *ʾaqālīm*, üüb Fraansöösk: *régions*) wat iin uun distrikten diald wurd.

### Kliima

## Befölkring
### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan Dschibuuti san Fraansöösk an Araabsk.

### Biljing
Det iansig huuchskuul uun't lun as det Uniwersiteet faan Dschibuuti.

### Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,8 juaren, an maaner ian faan 64,6 juaren.

## Politiik
Dschibuuti as en republiik. A president sant 1999 as Ismaïl Omar Guelleh.

### Bütjenpolitiik
Dschibuuti as sant 20. September 1977 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 27. Jüüne 1977 faan det Aafrikoons Unioon.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Dschibuuti-Franc, wat faan det Sentraalbeenk faan Dschibuuti ütjbroocht wurt. Üüb a HDI-indeks stäänt det lun üüb plaats 171 faan 187. Uun't juar 2018 hed at lun en BIP faan amanbi 2,9 biljuunen US-Dooler.

## Kwelen
Uniwersiteet faan Namiibia

At **Uniwersiteet faan Namiibia** (üüb Ingels: *University of Namibia* of UNAM) as ian faan trii uniwersiteeten uun Namiibia. Hat wurd 1992 grünjlaanjen an sat uun Windhoek. At spriik faan’t liar as föör’t miast Ingels; enkelt studienganker wurd dach uk üüb Afrikaans an Tjiisk onerracht.

## Luke uk diar
Maputo

**Maputo** (Ütjspriik: [mɐˈputu], iar *Lourenço Marques*) as at hoodsteed, gratst steed an prowins faan Mosambik. Det leit bi a Maputo Bocht, uun a süüd faan't lun. Det steed hee 1.101.170 iinwenern (2017).

## Befölkring
Diar wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Maputo hee sööwen steeddistrikten: 

### Kliima

## Kwelen
Eritrea

**Eritrea** [eriˈtreːa], amtelk **Stoot faan Eritrea** (Tigrinya: ኤርትራ *Ertra* ) an ሃገረ ኤርትራ *Hagere Ertra*; Araabsk: إرتريا *Iritriyyā* an دولة إرتريا *Dawlat Iritriyyā*) as en stoot uun a nuurduast faan Aafrika. Uun a nuurdwaast leit Sudaan, uun a süüd Ethioopien, uun a süüduast Dschibuuti an uun a nuurduast de Ruad Sia. A nööm faan’t lun leitet ham faan de ualgreks Ἐρυθραία uf, dat üüb at beteekning ἐρυθρὰ [θάλασσα] *erythrà [thálassa]*, ,ruad [sia]’ turaggungt. En fjuarden faan dön naar 6 miljuunen iinwenern (2016) faan Eritrea wene uun't hoodsteed Asmara.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Eritrea leit twesken 18° an 12° 22' (faan a nuurd tu a süüd) an 36° 50' an 43° 7' (faan a waast tu a uast). At lun as triisis letjer üüs Tjiisklun.

At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (1033 km) faan Eritrea wurt mä Ethioopien an det kurtst (125 km) mä Dschibuuti diald. At lun dialt uk en 682 km lung grens mä Sudaan.

### Lunskap
#### Berger
Berger uun Eritrea san: de Dega Berig (3047 m), de Amba Mossino Berig (3038 m), de Soyra Berig (3013 m), de Amba Debra Berig (2833 m), de Ādī-Hans Berig (2820 m), de Dahan Dahan Berig (2815 m), de Sihat Berig (2797 m), de Amba Marrod Berig (2733 m), de Addishum Berig	(2722 m) an de Alil’ Berig (2714 m).

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Eritrea san:

### Indialing faan Ferwalting
Eritrea hee sant 1996 seeks regiuunen.

## Befölkring
### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan Eritrea san Tigrinja, Araabsk an Ingels.

### Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 68,2 juaren, an maaner ian faan 63,8 juaren.

## Histoore
En italjeens seelskap, „Rubatino“, keeft Marts 1870 en 6 km lung strimel faan a eeg, wat bi det Assab Bucht leit. 10 juar lääder wurd at geegent faan italijeenern siidlet. Uun Marts 1880 auernaam det Köningrik Italien at geegent, wat at huuwensteed Assab wurd, an uun Jüüle 1882 gründet det Assab Kolonii. Efter Massaua, Asmara an öler steeden nimen wurd, wurd 1890 det Eritrea Kolonii faan a italjeenern ütjrepen.

## Politiik
Eritrea as en republiik. At stootsboowenhood as a president. A president sant 1993 as Isaias Afewerki. Sant 1993 san nian woolen.

### Bütjenpolitiik
Eritrea as sant 28. Mei 1993 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 24. Mei 1993 faan det Aafrikoons Unioon.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Eritreeisk Nakfa, wat faan det Beenk faan Eritrea ütjbroocht wurt.

## Kwelen
São Tomé an Príncipe

__NOTOC__

**São Tomé an Príncipe**, portugiisk „São Tomé e Príncipe“ [], as en skööl faan eilunen an en stoot uun a Golf faan Guinea, amanbi 200&nbsp;km föör't küst faan Afrikoo uun't waasten faan Äquatorialguinea an Gabuun. Det eilun São Tomé as näämd efter di Halag Thomas; Príncipe as det „eilun faan a prens“. Hoodstääd as São Tomé.

## Stääden

## Geografii


A eilunen lei üüb en keed faan berger, diar bit widj iin uun't Afrikoons fäästlun ling: det Kameruunliinje.

## Ferwaltang
Diar san tau prowinsen an sööwen distrikten. Príncipe as en prowins mä man ään distrikt.




## Luke uk diar

## Kwelen
ISO 3166-2:ST

## Luke uk diar
* ISO 3166-2, tabel mä luncodes
* ISO 3166-1, tabel mä luncodes uun domain-nöömer

## Referensen
ISO 3166-2:ER

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.

## Einzelnachweise
ISO 3166-2:CF

1 Commune autonome
2 Préfecture économique

## Kwelen


## Luke uk diar
* ISO 3166-2, Referenstabel faan lun codes
* ISO 3166-1, Referenstabel faan domain codes
Bujumbura

**Bujumbura** (iar *Usumbura*) as at hoodsteed, at gratst steed, an uk en prowins faan Burundi. At steed leit uun a waast faan't lun bi a Tanganjikasia. Hat hee 497.166 lidj (2008).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Libreville

**Libreville** (*Frei Steed* üüb Fraansöösk) as at hoodsteed an det gratst steed faan Gabuun. At steed hee 703.940 lidj (2013). Libreville as uk en department an det hoodsteed faan't Estuaire Prowins.

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Brazzaville

**Brazzaville** as at hoodsteed an uk en department faan det Republiik Kongo. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 1.373.382 lidj (2007). Det as efter de fraansöösk forsker Pierre Savorgnan de Brazza neemd.

## Geografii
At steed leit bi de Kongo Struum.

### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee njüügen arrondissementen:

* Bacongo
* Djiri
* Madibou
* Makélékélé
* Mfilou
* Moungali
* Ouenzé
* Poto-Poto
* Talangaï

## Kwelen
Kinshasa

**Kinshasa** (iar *Léopoldville* of *Leopoldstad*) as at hoodsteed an uk en prowins faan det Demokraatisk Republiik Kongo. At steed hee 7.273.947 lidj (2004).

## Geografii
### Kwelen
At steed hee fjauer distrikten:

## Biljen

Kinshasa -Gombe.JPG|Kinshasa


## Luke uk diar

## Kwelen
Bangui

**Bangui** as at hoodsteed an det gratst steed faan det Madelaafrikoons Republiik. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 622.771 lidj (2003).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Lilongwe

**Lilongwe** as at hoodsteed faan Malaawi, an uk faan't Central Regiuun. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 989.318 lidj (2018).

MW-Lilongwe.png|A distrikt Lilongwe uun't Madelregiuun



## Sastersteeden
*   Taipei, Taiwan (sant 1984)
*  Lusaka, Sambia (sant 2004)

## Kwelen
Bamako

**Bamako** (üüb Bambara: ߓߊߡߊߞߐ *Bàmakɔ̌*) as at hoodsteed an det gratst steed faan Maali. At steed hee 1.810.366 lidj (2009). 

## Geografii
De Niiger Struum leept troch't steed.

### Kliima
Bamako leit uun a troopen, an hee en rintidj faan Jüüne bit September.



### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee seeks komuunen:
* Komuun I., wat njüügen steeddialen (üüb Fraansöösk *quartiers*) hee: Banconi, Boulkassombougou, Djélibougou, Doumanzana, Fadjiguila, Sotuba, Korofina Nord, Korofina Sud an Sikoroni.
* Komuun II., wat elwen steeddialen hee: Niaréla, Bagadadji, Médina-coura, Bozola, Missira, Hippodrome, Quinzambougou, Bakaribougou, TSF, Zone industrielle an Bougouba.
* Komuun III., wat twuntig steeddialen hee.
* Komuun IV., wat aacht steeddialen hee: Taliko, Lassa, Sibiribougou, Djicoroni Para, Sébénikoro, Hamdallaye, Lafiabougou an Kalabambougou.
* Komuun V., wat aacht steeddialen hee: Badalabougou, Sema I, Quartier Mali, Torokorobougou, Baco-Djicoroni, Sabalibougou, Daoudabougou an Kalaban-Coura.
* Komuun VI., wat tjiin steeddialen hee: Banankabougou, Djanékéla, Faladié, Magnambougou, Missabougou, Niamakoro, Sénou, Sogoniko, Sokorodji an Yrimadio.

## Kwelen
Nouakchott

**Nouakchott** (üüb Araabsk: نواكشوط *Nawākšūṭ*) as at hoodsteed faan Mauretaanien. At steed hee 958.399 lidj (2013).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Niamey

**Niamey** [njaˈmɛ] as at hoodsteed faan Niiger. At steed hee 978.029 lidj (2012).

## Geografii
At steed leit bi de Niiger Struum.

### Kliima
Abuja

**Abuja** [aˈbuːdʒa] as sant 1991 at hoodsteed faan Nigeeria. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.095.000 lidj (2019).

## Geografii
### Kliima
Abuja hee tau juarstidjen: at rintidj an at drügtidj. At rintidj wooret faan April tu Oktoober. Uun detheer juarstidj as't temperatüür bi dai twesken 28 °C an 30 °C an bi naacht twesken 22 °C an 23 °C. At drügtidj wooret faan Nofember tu Marts. Uun detheer juarstidj kön't temperatüür bi dai so huuch üüs 40 °C an bi naacht so liich üüs 12 °C wees. Uun't drügtidj weit fölsis a *Harmattan*, en kul, drüch an stoofig winj, troch't steed.



### Iindialing faan Ferwalting
At steed as iin uun fjauer faasen (üüb Ingels: *phases*) diald.

## Kwelen
Lusaka

**Lusaka** as at hoodsteed an det gratst steed faan Sambia. At steed hee 2.627.700 lidj (2019). Det as uk at hoodsteed faan det Lusaka Prowins.

## Geografii
### Kliima
Harare

**Harare** (iar *Salisbury*) as at hoodsteed an det gratst steed faan Simbabwe. At steed hee 1.485.231 lidj (2012).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Mogadischu

**Mogadischu** (üüb Somaali: *Muqdisho* [mʉqdɪʃɔ]; üüb Araabsk: مقديشو‎‎ *Maqadīšū*) as at hoodsteed an gratst steed faan Somaalia. At steed hee 1.650.227 lidj (2014).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Mbabane

**Mbabane** (üüb Swaasi: *EMbabane*) as at hoodsteed an det naistgratst steed faan Eswatini. At steed hee 57.992 lidj (1997).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Lomé

**Lomé** as at hoodsteed an det gratst steed faan Toogo. Det as uk at hoodsteed faan det Maritime Regiuun. At steed hee 1.477.658 lidj (2010).

## Geografii

### Kliima
Lomé hee tau rintidjen: faan April tu Jüüne an faan September tu Nofember.

### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee fiiw arrondissementen: 1. Arrondissement (uun a süüd), 2. Arrondissement (uun a nuurd an nuurduast), 3. Arrondissement (uun a uast), 4. Arrondissement (uun a süüdwaast), 5. Arrondissement (uun a nuurdwaast).

## Histoore

Lomé wurd 1897 hoodsteed faan det tjiisk kolonii Toogolun.

## Kwelen