open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Föörtiaken

En **föörtiaken** as en tiaken, diar en reel taal föörsteld woort, am uuntuwisin, of hat poositiif (grater üs nol) of neegatiif (letjer üs nol) as.

En neegatiif taal feit aleewen en föörtiaken, en poositiif taal bluas do, wan det eegenskap düütelk maaget wurd skal.
::Bispal: En tempratuur woort t.b. üs +5°C betiakent, auer't uk en -5°C jaft.

At föörtiaken as ei detsalew üs det **reegentiaken** **+** of **<big>-</big>**. Bi't reegnin kön eder föörtiaken an uk reegentiaken föörkem.
::Bispal: (5 + (-2)) = 5 - 2 = 3

## Luke uk diar
* Aritmeetik
* Taal
Brööktaal

En **brööktaal** betiakent en uundial faan en taal. Oner en *bröökstreg* stäänt di *dialer* faan det taal, an auer en bröökstreg stäänt det uuntaal, di *tääler* faan a uundialen.

## Slacher
* Algemian bröök: Tääler an dialer san hial taalen, t.b.
::\tfrac{3}{-4}
* Echt bröök: Di bröök as letjer üs ian; di tääler as letjer üs di dialer, t.b.
:: \tfrac{6}{7} 
* Ünecht bröök: Di bröök as grater üs ian, di tääler as grater üs di dialer, t.b.
:: \tfrac{11}{3} 
* Misket bröök: En ünechten bröök koon üs misket bröök skrewen wurd, t.b.
::1 \tfrac{1}{3} = \tfrac{4}{3}
* Stambröök: Bröök mä di tääler 1, t.b.
:: \tfrac{1}{2}  ,  \tfrac{1}{3} ,  \tfrac{1}{4} 

Arke bröök koon üs desimaalbröök skrewen wurd, t.b.
::\tfrac{3}{4} = 0,75 ;  \tfrac{1}{7}  =  0{,}\overline{142857}

Aal a brööktaalen tuup san det mengde faan a ratsionaal taalen.

## Reegenreegeln
At tuuptäälen faan brööktaalen as mögelk, wan jo disalew dialer haa:
:: \tfrac{3}{7} + \tfrac{2}{7} = \tfrac {5}{7}
Wan jo ei disalew dialer haa, skel a brööktaalen iarst *ütjwidjet* wurd:
:: \tfrac{3}{7} + \tfrac{2}{5} = \tfrac {15}{35} + \tfrac{14}{35} = \tfrac{29}{35}
At uftjien gongt üüb disalew oort an wiis:
:: \tfrac{3}{7} - \tfrac{2}{5} = \tfrac {15}{35} - \tfrac{14}{35} = \tfrac{1}{35}
At moolnemen as temelk ianfach:
:: \tfrac{3}{7} \cdot \tfrac{2}{5} = \tfrac {3 \cdot 2}{7 \cdot 5} = \tfrac{6}{35}
Bit dialen skal mä di kiarwäärs moolnimen wurd:
::\tfrac {\tfrac{3}{7}}{\tfrac{2}{5}} = \tfrac{3}{7} : \tfrac{2}{5} = \tfrac {3 \cdot 5}{7 \cdot 2} = \tfrac{15}{14} = 1 \tfrac {1}{14}

## Luke uk diar
Inwers element

At **inwers element** as en matemaatisken ütjdruk för det **jintaal**.

Wan en element mä sin inwers element ferbünjen woort, do komt diar det neutraal element bi ütj.

## Bispalen
* Bi't tuuptäälen uun't taalmengde  \Z  mä det neutraal element  0  hää arke element  a en inwers element  -a .
:: a + (-a) = a - a = 0
:: 5 + (-5) = 5 - 5 = 0 
:: -7 + (+7) = -7 + 7 = 0
* Bi't moolnemen uun't taalmengde  \Q  mä det neutraal element  1  hää arke brööktaal en kiarbröök üs inwers element.
:: \tfrac{p}{q} \cdot \tfrac{q}{p} = 1 
:: \tfrac{6}{7} \cdot \tfrac{7}{6} = 1
Desimaalbröök

En **desimaalbröök** as en brööktaal mä di dialer 10 of en potens faan 10. Hi woort ei mä en bröökstreg skrewen, man mä en komma.

At iarst steed bääft at komma wiset a tjiinsten, at naist steed wiset a hunertsten, do kem a düüsensten, a tjiindüüsensten an so widjer.

## Bispalen
: \frac{35}{100} = \frac{3}{10} + \frac{5}{100} = 0{,}3 + 0{,}05 = 0{,}35 

: \frac{4}{7} = 0{,}571428571428 . . . = 0{,}\overline{571428} = \frac{571428}{999999}

:\pi = 3{,}1415926\ldots = 3 + \frac{1}{10} + \frac{4}{100} + \frac {1}{1000} + . . .
Moolnemen

At **Moolnemen** as ian faan a sjauer grünjreegenoorten uun a aritmeetik. Hat as det *kiaroperatsion* faan't Dialen.

At reegentiaken för't moolnemen as normoolerwiis di mool-ponkt  „•“ .Diar woort oober uk at mool-krüs „×“ brükt.

## Bispal
At moolnemen daaget miast diar ap, huar detsalew taal muarsis tuuptääld wurd skal:
:::a \cdot b = \underbrace{b+b+\cdots+b}_{a\text{-mool}}
::5 \cdot7 = 7 + 7 + 7 + 7 + 7 = 35

## Reegenreegeln

## Luke uk diar
Kiarwäärs

A **Kiarwäärs** of **Kiarbröök** as det inwers element bi't moolnemen.

A kiarwäärs faan x as det taal, huar bi't moolnemen mä x det taal 1 (det *[[neutraal element]]*) bi ütj komt.

Hi woort apskrewen üs \tfrac{1}{x} of x^{-1}.

Di kiarwäärs spelet en grat rol bi't dialen faan brööktaalen.

## Bispalen
* Di kiarwäärs faan 1 as 1.
* Di kiarwäärs faan 0{,}001 as 1000.
* Di kiarwäärs faan 2 as \tfrac{1}{2} = 0{,}5. 
* Di kiarwäärs faan det brööktaal \tfrac{2}{5} as \tfrac{5}{2} = 2\tfrac{1}{2} = 2{,}5.
* Di kiarwäärs faan det kompleks taal 3 + 4 \mathrm i as \tfrac{1}{3+4\mathrm i} = \tfrac{3}{25} - \tfrac{4}{25}\mathrm i.
Dialen (Matematiik)

At **Dialen** as ian faan a sjauer grünjreegenoorten uun a aritmeetik. Hat as det *kiaroperatsion* faan't moolnemen. En *tääler* woort troch en *dialer* diald, an diar komt do en *dial* of en *uundial* bi ütj.

At reegentiaken för't dialen as normoolerwiis di dobelponkt : . Diar wurd oober uk ööder tiaken brükt üs \div of /.

## Eegenskapen
Bi't dialen tääl neder at Komutatiifgesets noch at Asotsiatiifgesets. Dü könst oober uk mä di kiarwäärs faan a dialer moolnem:
: a:b = a \cdot \tfrac{1}{b} = a \cdot b^{-1}.
An det moolnemen as flooksis ianfacher.

Bi't dialen täält oober det traad wichtag reegengesets, at Distributiifgesets:
: (a + b) : c = a:c + b:c &nbsp;an&nbsp; (a - b) : c = a:c - b:c.

## Luke uk diar
* Brööktaal
Mount Kenya

A **Mount Kenya** (of uk: **Mount Kenia**, **Kirinyaga**, **Kinyaa**) as mä en hööchde faan  di naisthuuchst berag uun Afrikoo efter a Kilimandscharo. Di huuchst toop diar as a Batian. Hi leit bal maden üüb a Ekwaator. Sant 1997 as det beragregiuun en UNESCO weltarewdial.

## Huuchst tooper
* Batian (5199 m)
* Nelion (5189 m)
* Lenana (4985 m)
* Pigott (4958 m)
* Top Hut (4790 m)
* Tereri (4715 m)
* Sendeyo (4705 m)
* Midget (4701 m)
* Minte’s Hut (4297 m)

## Luke uk diar

* geonames.org
Topologii (Matematiik)

At **Topologii** (faan greks τόπος , tópos (steed) an *logos* (liar, weden)) as en grünjfääk faan a matematiik. Hat befaadet ham mä struktuuren faan objekten. Topologii hää mä geometrii an mä mengdeliar tu dun.

At topologii fraaget, hük eegenskapen erhäälen bliiw, wan en objekt fergratert, ferletjert, ferdreid of ferbaanj woort. Grünjkonsepten uun a topologii san knooter an kaanter.

## Bispalen

Det kop an di kringel san ütj at sicht faan a topologii *homöomorph*.

Det ment, tu arke ponkt faan det kop hiart genau ään ponkt faan di kringel.

Det kop läät ham efter was reegeln tu en kringel amfurme. Det ufbildang as iandüüdag.

### Sööwen Bragen faan Königsberg
Det ual fraag, hüföl waier at auer a Sööwen Bragen faan Königsberg jaft, koon mä metooden faan a topologii liaset wurd. Di matemaatiker Leonhard Euler wiar ään faan iarsten, diar sok fraagen bewerket haa. 

## Luke uk diar
Mount Stanley (Ruwenzori)

A **Mount Stanley** (of uk: **Mount Ngaliema**) as en berag uun a Ruwenzori-Berger. A huuchst toop diar as *Margherita Peak* mä en hööchde faan . Hi as a huuchst berag uun a Kongo an uk uun Uganda. Efter a Kilimandscharo () an a Mount Kenya () as hi di traadhuuchst berag uun Afrikoo. Hi hiart tu't UNESCO weltarewdial Rwenzori Mountains National Park.

A Mount Stanley leit uun a Madelafrikoonsk Gruug.

## Luke uk diar
* geonames.org
Nowgorod Guwernement

Det **Nowgorod Guwernement** (üüb Rüs: Новгоро́дская губе́рнія of Новгоро́дская губе́рния *Novgoródskaja gubérnija*) wiar faan 1727 tu 1918 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. Uun a nuurd lai det Olonets Guwernement, uun a uast det Wologda Guwernement an det Jaroslawl Guwernement, uun a süüduast det Twer Guwernement, uun a süüdwaast det Pskow Guwernement an uun a waast det St. Petersburg Guwernement. Det hed 1.367.022 lidj (1897).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At guwernement hed elwen kreiser:

* Bjelosersk
* Borowitschi
* Demjansk
* Kirilow
* Kresttsy
* Nowgorod
* Staraja Rusa
* Tichwin
* Tscherepowets
* Ustjuschna
* Waldaj

## Kwelen
Olonets Guwernement

Det **Olonets Guwernement** (üüb Rüs: Оло́нецкая губе́рнія of Оло́нецкая губе́рния  *Olónetskaja gubérnija*) wiar faan 1801 tu 1922 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. Uun a nuurd an nuurduast lai det Archangelsk Guwernement, uun a süüduast det Wologda Guwernement, uun a süüd det Nowgorod Guwernement an det St. Petersburg Guwernement an uun a waast de Ladoga Sia an Finlun. Det hed 364.156 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Petrosawodsk.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At guwernement hed sööwen kreiser:

* Kargopol
* Lodejnoje Pole
* Olonets
* Petrosawodsk
* Powjenets
* Pudosch
* Wytegra

## Luke uk diar
* At Republiik Kareelien

## Kwelen
Archangelsk Guwernement

Det **Archangelsk Guwernement** (üüb Rüs: Арха́нгельская губе́рнія *Archángel’skaja gubérnija*) wiar faan 1784 tu 1929 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. Uun a nuurd lai det Barents Sia an det Witj Sia, uun a waast Noorweegen an Finlun, uun a süüd det Olonets Guwernement an det Wologda Guwernement an uun a uast leit det Tobolsk Guwernement. Det hed 347.560 lidj (1897).

## Geografii
Dön Uraal Berger lai uun a uast faan't guwernement.

### Iindialing faan Ferwalting
At guwernement hed njüügen kreiser (üüb Rüs: уѣ́зды of уе́зды *ujézdy*, iantaal: уѣ́здъ of уе́зд *ujézd*):

## Luke uk diar
* Archangelsk Prowins
* At Republiik Kareelien

## Kwelen
Nowosibirsk (Steed)

**Nowosibirsk** (üüb Rüs: Новосиби́рск *Novosibírsk*) as at hoodsteed faan det Prowins Nowosibirsk, an uk faan de hiale Sibiirien Bundesdistrikt uun Rüslun. Det hee 1.625.631 lidj (2020).

## Kwelen
Murmansk (Prowins)

Det **Murmansk Prowins** (üüb Rüs: Му́рманская о́бласть *Múrmanskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a nuurdwaast faan de Nuurdwaastrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 741.404 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Murmansk.

## Geografii
Det Murmansk Prowins leit üüb det Kola Hualeweilun. A eeg faan't prowins hee fjauer dialen:

* De Murmansk Eeg (üüb Rüs: Му́рманский бе́рег *Múrmanskij béreg*), wat faan't grens tu Noorweegen tu a Kap Swjatoj Nos lingt.
* De Terski Eeg (üüb Rüs: Те́рский бе́рег *Térskij béreg*), wat faan a Kap Swjatoj Nos tu a mös faan de Warsuga Struum lingt.
* De Kandalakscha Eeg (üüb Rüs: Кандала́кшский бе́рег *Kandalákšskij béreg*), wat faan a mös faan de Warsuga Struum tu't steed Kandalakscha lingt.
* At nuurddial faan de Kareelisk Eeg faan't steed Kandalakscha tu't grens tu't Republiik Kareelien.

De Judytschwumtschorr Berig (1201 m), de huuchst ponkt uun't prowins, leit uun a maden.

* Sian: Imandra Sia, Lowosero Sia.

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Ferwalting

Murmansk hee twaalew steedkreiser an fiiw lunkreiser:

* Steedkreiser:
*: (1) Murmansk (2) Alexandrowsk* (3) Apatity (4) Kirowsk (5) Montschegorsk (6) Olenegorsk(7) Ostrownoi* (8) Poljarnyje Sori (9) Kowdor (10) Saosjorsk* (11) Seweromorsk* (12) Widjajewo*
*: * = "slööden steeden" för't militeer

* Lunkreiser (*Rajons*):
*: (A) Kandalakscha (B) Kola (C) Lowosero (D) Petschenga (E) Terski

## Befölkring
### Spriiken
Samisk wurt uun't prowins snaaket.

## Luke uk diar
* Archangelsk Guwernement (1796-1921)
* Murmansk Guwernement (1921-1927)

## Kwelen
Archangelsk (Prowins)

Det **Archangelsk Prowins** (üüb Rüs: Арха́нгельская о́бласть *Archángel'skaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a nuurd faan det Nuurdwaastrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 1.136.535 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Archangelsk.

## Geografii
De Autonoom Kreis faan a Nentsen hiart tu't prowins.

Dön gratst eilunen an eilunsköölen uun't prowins san Nowaja Semlja (90.650 km²), Franz-Josef-Lun (16.134 km²) an dön Solowetsky Eilunen (347 km²).

De gratst struum as de Nuurdelk Dwina.

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Biljen

Соловецкий_монастырь.jpg|Det Solowetsky Kluaster
Lyadiny1.jpg|Holtsark uun a taarep Ljadiny uun de Kargopol Distrikt
Соборная_площадь_1.jpg|Sarken uun Kargopol
Sutyagin_house_2.JPG|Det Sutjagin Hüs uun Archangelsk


## Befölkring
### Spriiken
Det Nentsisk Spriik wurt uun't prowins snaaket, fööraal uun de Autonoom Kreis faan a Nentsen.

## Histoore
At prowins wurd de 23. September 1937 üüs en prowins uun det Rüs SFSR grünjlaanjen.

## Wiartskap
At *Kosmodrom Plessetsk*, en wäältrümboonhoof, leit uun't steed Mirny, uun a waast faan't prowins.

## Luke uk diar
* Archangelsk Guwernement

## Kwelen
Ruwenzori-Berger

A **Ruwenzori-Berger** (of uk: **Rwenzori**) san mä en hööchde bit  at traadhuuchst beragkeed uun Afrikoo. Hat leit üüb a grens tesken at Demokraatisk Republiik Kongo an Uganda üüb a Madelafrikoonsk Gruug. Det beragregiuun as en natsionaalpark an en UNESCO weltarewdial.

## Luke uk diar
Uastafrikoo

**Uastafrikoo** as di uastelk dial faan di kontinent Afrikoo. Di ütjdruk woort oober leewen ei för a salew lunen brükt.

; Fräämenferkiar: Diar as mä Uastafrikoo miast det regiuun mend, huar safaaris maaget wurd: Keenia, Uganda an Tansania.

; Geografii: Diar tääl miast a lunen uasten faan a Niil an faan a Uastafrikoonsk Gruug.

; Feriand Natsioonen: Jo brük för hör statistik jodiar 20 lunen:

*  (Addis Abeba)
*  (Gitega)
*  (Dschibuuti (Steed))
*  (Asmara)
*  (Nairobi)
*  (Moroni)
*  (Antananarivo)
*  (Lilongwe)
*  (Port Louis)
*  (Mamoudzou)
*  (Maputo)
*  (Saint-Denis)
*  (Kigali)
*  (Lusaka)
*  (Victoria)
*  (Harare)
*  (Mogadischu)
*  (Juba)
*  (Dodoma / Daressalam)
*  (Kampala)
Dialwiis wurd uk mätääld:
* 
* 

## Luke uk diar
Murmansk (Steed)

**Murmansk** (üüb Rüs: Му́рманск *Múrmansk*) as en steed uun det Nuurdwaastrüslun Bundesdistrikt faan Rüslun. Det hee 287.847 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan det Murmansk Prowins.

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Stephanie Lottermoser

**Stephanie Lottermoser** (* 19. Jüüle 1983 uun Wolfratshausen) as en sjiisk musiiker. Hat komponiaret, sjongt an spelet saksofoon.

Stephanie füng al mä sööwen juar musiikonerracht, bi't huuger skuul liard hat at saksofoon. Leeder studiaret hat bi't Hochschule für Musik und Theater München.

2008 hää't det band "Resonance" grünjlaanj. Sant 2010 spelet an sjongt hat miast alian, an hää bit 2018 sjauer CDs apnimen.Hör leetst CD "This Time" sted tidjwiis üüb plaats tau faan a sjiisk jazz-plaaden.

Sant 2018 lewet Stephanie uun Hamborag. 2021 skal hör naist CD ütjkem.

## Iarangen
* 2006 - Pris uun di wäädstridj Jugend jazzt
* 2013 - Kultuurförderpris faan't lun Bayern mä en stipendium för't Cité Internationale des Arts, Paris

## CDs
* Resonance – *Second Glance* (2009)
* Charly Antolini meets the Jazz Ladies – *One More* (2012, Skinfire Records)
* Michael Riessler – *Big Circle* (2012, Intuition; Preis der deutschen Schallplattenkritik)
* Stephanie Lottermoser – *Good Soul* (2013, Downhill Records)
* Stephanie Lottermoser – *Paris Song Book* (2015, Downhill Records)
* Stephanie Lottermoser – *This Time* (2018, Motor Music)
* Stephanie Lottermoser − *Hamburg* (2021, Leopard Records)

## Luke uk diar
* www.stephanielottermoser.com
Syktywkar

**Syktywkar** (üüb Rüs an Komi: Сыктывка́р; föör 1930 *Ust-Sysolsk*) as at hoodsteed faan det Komi Republiik uun Rüslun. Det hee 235.006 lidj (2010). A nööm faan't steed komt faan det Komi wurd för de Sosola Struum an *kar* of „steed“.

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Swerdlowsk (Prowins)

Det **Swerdlowsk Prowins** (üüb Rüs: Свердло́вская о́бласть *Sverdlóvskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a waast faan de Uraal Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 4.310.681 lidj (2020).  At hoodsteed faan't prowins as Jekaterinburg.

## Kwelen
Wolga (Bundesdistrikt)

De **Wolga Bundesdistrikt** (üüb Rüs: Приво́лжский федера́льный о́круг *Privólžskij federál’nyj ókrug*) as ian faan dön aacht bundesdistrikten uun Rüslun. Det hee 29.287.683 lidj (2020). At hoodsteed faan a bundesdistrikt as Nischni Nowgorod.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun a bundesdistrikt san:

### Iindialing faan Ferwalting
A bundesdistrikt hee seeks republiiken, sööwen prowinsen an ian regiuun:

## Kwelen
Uraal (Berger)

A **Uraal** (, ) as en beragkeed uun Ruslun. Hat as 2200 km lung an woort bit 1895 m huuch.

A Uraalberger ferluup faan nuurd tu süüd an dial Euraasien tu Euroopa uun't waasten an Aasien uun't uasten.

## Luke uk diar
Kirow (Prowins)

Det **Kirow Prowins** (üüb Rüs: Ки́ровская о́бласть *Kírovskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a nuurdwaast faan de Wolga Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 1.262.402 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Kirow.

## Kwelen
Uraal (Struum)

A **Uraal **  (/ *Ural*; / *Schajyq*) as en  2.428&nbsp;km lungen struum üüb a grens tesken Euroopa an Aasien. Hi lääpt troch Ruslun an Kasachstaan. 

## Bilen

Ural river.jpg|Uraal tesken Oral an Atyrau uun Kasachstaan
Ural river basinEN.png|Iintoochregiuun faan a Uraal



## Kwelen
Synje Norland

**Synje Norland** (* 1982 uun Naibel) as en sjongster an stakenskriiwer.

## Leewent
Synje füng al uun jong juaren sjongstünjen, an hää ham salew at gitaar bibroocht. Mä 17 ging hat tu München an Hamborag, an hää uk en tidjloong uun Kanada lewet. Nü lewet hat weder uun Nuurdfresklun.

2007 hää't hör iarst CD *Skipping Stones* ütjbroocht, an enkelt staken san uun det fernseeseerie *Rote Rosen* tu hiaren weesen.

2011 kaam hör ööder CD *To the Other Side* ütj, an diar ging hat uk üüb turnee mä. 

2012 an 2013 wiar Synje üüb tuur mä det band *Santiano*.

2020 an 2021 as Synje tuup mä *Julie Weißbach* online aptreeden.

## Diskografii
### CDs
* 2007: Skipping Stones (Norland Music)
* 2011: To the Other Side (Norland Music)
* 2016: Who Says I Can’t (Norland Music)
* 2025: Synje Norland singt Theodor Storm / Wunderland (Norland Music)
Singles:
* 2011: Love Shuffle (Norland Music)
* 2016: Who Says I Can’t (Norland Music)
* 2025: Hörst Du? (Norland Music)
* 2025: Die Stadt (Norland Music)

### Ööders wat
* 2006: Schneewittchens Schlaflied – Original-Soundtrack *7 Zwerge – Der Wald ist nicht genug* (Universal Music)
* 2008: Trauriges Mädchen – Duet mä *Sven van Thom*/Phantomschmerz (Starwatch Music)
* 2008: The One, Tried so Hard, The Lonesome Side – Original-Soundtrack *Rote Rosen* – Telenovela
* 2009: The One, The Lonesome Side – Original-Soundtrack *Liebe Mauer* (DA Music)
* 2009: Dreaming of You – *Raffaello* rekloome
* 2010: Over it, A Better Kind – Original-Soundtrack *Das Geheimnis der Wale*
* 2012: Tri martolod – Duet mä Santiano üüb *Bis ans Ende der Welt (Special Edition)* (Universal Music)
* 2013: Gestrandet – Duet mä Santiano üüb *Mit den Gezeiten* (Universal Music)
* 22. Febrewoore 2021: *Frasche Tääle tu Padersdäi* mä Synje

## Iarangen
* 2011: Föörslaanj för Deutscher Musikautorenpreis GEMA

## Uun't näät
* Hör aanj wääbsteed
* Kulturfestival Bad Segeberg 06.09.2020 (YouTube, Synje begant ~ bi minüüt 9)

## Kwelen
Barents Sia

At **Barents Sia** as en dial faan a Arktisk Oosean uun't nuurden faan Norweegen an Nuurdwaastruslun. Hat as näämd efter dia siamaan Willem Barents. Uun't madel as at Barents Sia 230 m jip. Di Golfstruum suragt diarför, dat at Barents Sia miast saner is as.

## Luke uk diar
Wolga (Struum)

A **Wolga** (, , ,  *Rha*) as en struum uun't waastelk Ruslun. Mä en lengde faan 3530&nbsp;km as hi di lingst an weederrikst struum uun Euroopa an uk ään faan a lingst struumer üüb a eerd (steed 17). San müs as uun't Kaspisk Sia, an sodenang as hi di lingst struum, di nian natüürelk ferbinjang tu a ooseaanen hää.

## Bilen

Исток Волги 03.JPG|Hood faan a Wolga
NN Spit from Fedorovskogo Embankment 08-2016 img2.jpg|Tuluup faan a Oka uun Nischni Nowgorod
Volga Ulyanovsk-oliv.jpg|Wolgabrag uun Uljanovsk



## Kwelen


## Luke uk diar
Witj Sia

At **Witj Sia** as en dial faan a Arktisk Oosean. Hat leit uun't nuurden faan Nuurdwaastruslun, widjer am a nuurd gongt hat uun't Barents-Sia auer. 

A Solowetski Eilunen lei uun a süüdwaast faan't sia.

A struumer Nuurdelk Dwina, Mesen an Onega haa hör müs uun't Witj Sia.

Grat stääden bi't Witj Sia san Kandalakscha, Kem, Belomorsk, Onega an Archangelsk. 

## Luke uk diar
Waldaihuuger

A **Waldaihuuger** (, *Valdajskaja vozvyšennost*, amskriiwang: *Waldaiskaja Woswyschennost*) san en huuchlun uun't waastelk Ruslun bit tu en hööchde faan 347&nbsp;m. Jo haa hör nööm efter det stääd Waldai uun't Oblast Nowgorod uun Nuurdwaastruslun.

Faan a Waldaihuuger kem a grat struumer Dnjepr, Düüna an Wolga deel.

## Luke uk diar
Kurgan (Steed)

**Kurgan** (üüb Rüs: Курга́н *Kurgán*) as at hoodsteed faan det Kurgan Prowins uun Rüslun. At steed leit uun a maden faan't prowins. Det hee 312.364 lidj (2020)

## Kwelen
Jekaterinburg (Steed)

**Jekaterinburg** (üüb Rüs: Екатеринбу́рг *Jekaterinbúrg*, faan 1924 tu 1991 *Swerdlowsk*, üüb Rüs: Свердло́вск *Sverdlóvsk*) as at hoodsteed faan det Swerdlowsk Prowins uun Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 1.493.749 lidj (2020).

## Kwelen
Oral (Stääd)

**Oral** (; ) as en gratstääd uun't waasten faan Kasachstaan naibi Ruslun. Hat leit üüb a waastelk ääg faan a struum Uraal an täält sodenang geograafisk tu Euroopa.

## Kwelen


## Luke uk diar
Saratow (Prowins)

Det **Saratow Prowins** (üüb Rüs: Сара́товская о́бласть *Sarátovskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a süüd faan de Wolga Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 2.421.895 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Saratow.

## Kwelen
Pjatigorsk (Steed)

**Pjatigorsk** (üüb Rüs: Пятиго́рск *Pjatigórsk*) as at hoodsteed faan det Nuurdkaukasus Bundesdistrikt faan Rüslun. At steed leit uun a maden faan a bundesdistrikt, uun det Stawropol Regiuun. Det hee 147.861 lidj (2020).

## Persöönelkhaiden
* Rüs dachter Michail Lermontow (1814-1841) stoorew uun Pjatigorsk.

## Kwelen
Atyrau

**Atyrau** (/ /Atıraw; bit 1991  *Gurjew*) as en huuwenstääd uun Kasachstaan. Hat leit bi a müs faan a struum Uraal iin uun't Kaspisk Sia an as at hoodstääd faan det regiuun Atyrau. Hat leit üüb bias ääger faan a Uraal an hiart sodenang tu Euroopa an uk tu Aasien.

## Kwelen


## Luke uk diar
Huuwen

En **huuwen** as en steed bi a küst of bi en struum, bi en sia of kanaal, huar skeb uunlei kön. Diar jaft at miast iinrachtangen, am skeb tu loosin an tu fersurgin. Iin uun en huuwen feer bragen, an diarföör san miast diker üs skül jin sturem.

Port of Piraeus.jpg|Pasajiirhuuwen
Sassnitz Fischerhafen.jpg|Faskerhuuwen
Rheinhafen Krefeld.jpg|Containerhuuwen

## Luke uk diar
Autonoom Kreis faan a Nentsen

A **Autonoom Kreis faan a Nentsen** (/*Nenetski awtonomny okrug*; /*Nenjotsije awtonomnoi ngokruk*, uk: **Nenetsia**) as en lunkreis mä det hoodstääd Narjan-Mar uun Nuurdwaastruslun. Hi hiart tu't Oblast Archangelsk, man hää en was autonomii.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun a kreis san:

## Kwelen


## Luke uk diar
OKATO

**OKATO** () as en käännumer för ferwaltangsianhaiden uun Ruslun. Uk uun Sjiisklun hää arke gemeen en iandüüdag numer.

## Objekten
Uun Ruslun jaft at flook objekten:
* Republiiken
* Krai/Kraja
* Oblast/i (Prowinsen)
* Stääden mä föderatjuunsstaatus
* Autonoom Oblasti
* Autonoom Kreiser
* Rajons (Lunkreiser)
* Stääden
* Stääddistrikten
* Stäaädsiidlangen
* Saarepsowjets
* Lunsiidlangen

## Struktuur
Det numer as apbaud efter det münster  . Det bedüüdet:
* 1. an 2. taal — boowenst hirarchii
* 3. bit 5. taal — madelst hirarchii
* 6. bit 8. taal — onerst hirarchii
* K — Kontrolnumer

## Bispal
Daurski Saarepsowjet uun a Sabaikal-Rajon faan't Regiuun Transbaikaalien — 76 212 825 — 
* 76 (1. an 2. taal) — Regiuun Transbaikaalien
* 2 (3. taal) — Rajon
* 12 (4. an 5. taal) — Sabaikal-Rajon
* 8 (6. taal) — Saarepsowjet
* 25 (7. an 8. taal) — Daurski
Nentsisk spriak

At **Nentsisk spriak** (iar uk: *Jurakisk spriak*) as so üs Selkupisk ian faan a Samojedisk spriaken, an jo hiar tuup mä a Finno-Ugrisk spriaken tu a Uraalisk spriaken.

Nentsisk woort uun't nuurdlek Uasteuroopa an uun Nuurdaasien faan a Nentsen spreegen, diar uun a Tundra lewe. 

Uun a Autonoom Kreis faan a Nentsen as Nentsisk bütj Rüsk en amtspriak.

## Skraft
Nentsisk as bütj Selkupisk det iansagst skrewen spriak faan a samojedisk spriaken. Iarst 1895 haa rüsk misionaaren en gramatik an en liarbuk skrewen. 1932 as Nentsisk iarst mä latiinsk, an sant 1937 mä kyrilisk skraft skrewen wurden. Sant di tidj woort muar an muar üüb Nentsisk skrewen.

## Gramatik
Nentsisk wurden haa at iantaal, at tautaal an at muartaal.
 
;Posesiifsufiksen:
Uun a jinsats tu Nuurdfresk wurd wurden üüs *man/min*, *dan/din* asw. ei faan separaat pronoomen ütjdrükt, man faan sufiksen, wat tu a aanj faan't wurd tuden wurd. T.b. mä't wurd вэнеко (*wenjeko*) „hünj“:

* вэнекоми *wenjekomi* of вэнеков *wenjekow*: man hünj.
* вэнекор *wenjekor*: dan hünj.
* вэнекода *wenjekoda*: san hünj.
* вэнекомиʼ *wenjekomiʔ*: üüs (tau) hünj. (ütjsleden öömrang: *onkens hünj*)
* вэнекориʼ *wenjekoriʔ*: jau (tau) hünj. (ütjsleden öömrang: *jonkens hünj*)
* вэнекодиʼ *wenjekodiʔ*: hör (tau) hünj. (*hörens hünj*)
* вэнековаʼ *wenjekowaʔ*: üüs hünj.
* вэнекораʼ *wenjekoraʔ*: jau hünj.
* вэнекодоʼ *wenjekodoʔ*: hör hünj. (*hörens hünj*)

## Skriiwern an Spriakwedenskapslidj
* Marija Jakowlewna Barmitsch (* 1934)
* Anton Petrowitsch Pyrerka („Pyrja“; 1905-1941)
* Natal'ja Mitrofanowna Terschtschenko (1908-1987)

## Literatuur
* Anton P. Pyrerka an Natal'ja M. Terschtschenko, editöören, 1948, *Russko-Neneckij Slovar’*. En rüsk-nentsisk wurdenbuk mä'n uunhing auer't gramatik.

## Luke uk diar
Archangelsk (Steed)

**Archangelsk** (üüb Rüs: Арха́нгельск *Archángel’sk*) as at hoodsteed faan det Archangelsk Prowins uun de Nuurdwaastrüslun Bundessdistrikt faan Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun, bi de Nuurdelk Dwina Struum, nai bi a mös tu det Witj Sia. Det hee 346.979 lidj (2020).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Samojedisk spriaken

A **Samojedisk spriaken** san bütj a Finno-ugrisk spriaken en twiig faan Uraalisk spriaken. Diar jaft at son 30.000 spreegern faan. 

A miast spreegern hää at Nentsisk uun a Autonoom Kreis faan a  Nentsen.

## Iindialang
* Nuurd-Samojedisk
** Nentsisk
** Jurakisk (Uast-Nentsisk, †)
** Entsisk (Jenissei-Samojedisk)
** Nganasanisk (Tawgi-Samojedisk)
* Süüd-Samojeedisk
** Selkupisk (Uastjak-Samojedisk, Uastjakisk)
** Matorisk (†)
** Kamasisk (†)

## Literatüür
* J. Janhunen: *Samojedischer Wortschatz. Gemeinsamojedische Etymologien*. Helsinki 1977
* A. Aikio: *New and old Samoyedic etymologies*. Uun: Finnisch-Ugrische Forschungen 57, 2002, S. 9–57 und 59, 2006, S. 9–34

## Luke uk diar
Krasnojarsk (Steed)

**Krasnojarsk** (üüb Rüs: Красноя́рск *Krasnojársk*) as at hoodsteed faan det Krasnojarsk Regiuun an det traadgratst steed uun de Sibiirien Bundesdistrikt uun Rüslun. Det hee 1.093.771 lidj (2020).

## Kwelen
Krasnojarsk (Regiuun)

Det **Krasnojarsk Regiuun** (üüb Rüs: Красноя́рский край *Krasnojárskij kraj*) as en regiuun uun de Sibiirien Bundesdistrikt faan Rüslun. At regiuun leit uun a nuurd faan a bundesdistrikt. Det hee 2.866.255 lidj (2020). At hoodsteed faan't regiuun as Krasnojarsk.

## Geografii

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Kwelen
Madelrüslun (Bundesdistrikt)

De **Madelrüslun Bundesdistrikt** (üüb Rüs: Центра́льный федера́льный о́круг *Centrál'nyj federál'nyj ókrug*) as ian faan dön aacht bundesdistrikten uun Rüslun. Det hee 39.250.960 lidj (2021). At hoodsteed faan a bundesdistrikt as Moskau.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun a bundesdistrikt san:

### Iindialing faan Ferwalting
A bundesdistrikt hee ian steed (Moskau) an sööwentanj prowinsen (üüb Rüs области *oblasti*; iantaal область *oblast*'):

## Kwelen
Süüdrüslun (Bundesdistrikt)

De **Süüdrüslun Bundesdistrikt** (üüb Rüs: Ю́жный федера́льный о́круг *Júžnyj federál'nyj ókrug*) as ian faan dön aacht bundesdistrikten uun Rüslun. Det hee 14.070.918 lidj (2021). At hoodsteed faan a bundesdistrikt as Rostow bi Don. At gratst steed uun a bundesdistrikt as Krasnodar.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun a bundesdistrikt san:

### Iindialing faan Ferwalting
A bundesdistrikt hee ian regiuun (üüb Rüs: край *kraj*), tau republiiken (üüb Rüs: республики *respubliki*; iantaal: республика *respublika*) an trii prowinsen (üüb Rüs: области *oblasti*; iantaal: область *oblast*').

Det rüs regiaring sai, dat at republiik Krim an't steed Sewastopol dial faan Rüslun san, efter jo 2014 faan't lun iinnimen wurd, man öler lunen sai, dat jo noch dial faan a Ukraine san. 2014-2016 maaget jo de Krim Bundesdistrikt. Sant 2016 san jo dial faan de Süüdrüslun Bundesdistrikt.

## Kwelen
Nuurdkaukasus (Bundesdistrikt)

De **Nuurdkaukasus Bundesdistrikt** (üüb Rüs: Се́веро-Кавка́зский федера́льный о́круг *Sévero-Kavkázskij federál'nyj ókrug*) as ian faan dön aacht bundesdistrikten uun Rüslun. Det hee 9.967.301 lidj (2021). At hoodsteed faan a bundesdistrikt as Pjatigorsk.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun a bundesdistrikt san:

### Iindialing faan Ferwalting
A bundesdistrikt hee seeks republiiken (üüb Rüs: ресбулики *respubliki*; iantaal республикa *respublika*) an ian regiuun (üüb Rüs край *kraj*):

## Kwelen
Chantisk spriak

At **Chantisk spriak** (), uk: **Khanty** of **Uastyak**, as det spriak faan a Chanten. Jo lewe uun't nuurdwaasten faan Sibiirien loongs a struum Ob. Diar komt uk a nööm faan det spriakfamile faan: *Ob-Ugrisk*. Det hiart tu a Finno-ugrisk spriaken an as nai mä Ungaars. Chantisk as uk nai mä Mansisk, diar uun't salew spriakregiuun spreegen woort.

At jaft wel son 10.000 spreegern, diar oober spriakwiisen brük, diar madenööder fiks skeel.

## Skraft
A Chanten brük kyrilisk skraft mä enkelt aparte tiaken muar:

## Luke uk diar
Ob (Struum)

A **Ob** () as en 3650&nbsp;km lungen struum uun Waastsibiirien. Hi ferlääpt faan süüd tu nuurd iin uun't Karasia (Arktisk Sia)

Ööder nöömer faan a Ob san  an  (*As*, det ment „grat weeder“),  (*Salja-Jam*), selkupisk Колд (of uk: Колтте, Колтту, Колта; *Kold, Koltte, Kolttu, Kolta*), Куай (of Квай; *Kuai, Kwai;* det ment „sial“), Еме (uk Ема, Эме; *Jeme, Jema, Eme;* det ment „mam“),  (uk Умар, Эмар, Умар-Ыймар, Умар-Дьюмар; *Omar, Umar, Emar, Umar-Ymar, Umar-Djumar*) an altaisk Тойбодым (*Toibodym;* „grat struum“).

## Kwelen


## Luke uk diar
Rüs Natschunaalbibleteek

Det **Rüs Natschunaalbibleteek** (üüb Rüs: Росси́йская национа́льная библиоте́ка *Rossíjskaja nacionál’naja bibliotéka*) uun Sankt Petersburg as det naistgratst bibleteek uun Rüslun an ian faan dön gratst bibleteeken uun a wäält. Det hiart tup mä det Rüs Stootsbibleteek uun Moskau an det uun 2009 eebenmaaget President B. N. Jeltsin sin Bibleteek uun Sankt Petersburg tu dön trii natschunaalbibleteeken uun Rüslun.

Föl faan a buken uun a soomlingen faan't bibleteek san online uun det *Vivaldi Elektroonisk Bibleteek*.

## Weblinks
* Amtelk Weebsidj (üüb Rüs)
* Vivaldi Elektroonisk Bibleteek (üüb Rüs)
Mansisk spriak

At **Mansisk spriak**  (моаньсь, moańś) (uk: **Woguulisk**) as det spriak faan a Mansen. Jo lewe uun't nuurdwaasten faan Sibiirien loongs a struum Ob. Diar komt uk a nööm faan det spriakfamile faan: *Ob-Ugrisk*. Det hiart tu a Finno-ugrisk spriaken an as nai mä Ungaars. Mansisk as uk nai mä Chantisk, diar uun detsalew regiuun spreegen woort.

At jaft wel knaap 1.000 spreegern, diar hör spriak oober knaap noch tu hör jongen widjer du.

## Koord

## Luke uk diar
Uasteuroopa

**Uasteuroopa** as en ütjdruk för't uastelk Euroopa, man det grens koon ei akeroot fäästlaanj wurd.

Det koord rochts dialt Euroopa efter kulturel regiuunen iin, an diarefter ferlääpt det grens amanbi bi 25 graad uastelk lengde. Uasteuroopa amfaadet sodenang Ruslun, Witjruslun, a Ukraine (üüb det koord güül) an ferlicht uk noch Georgien. Efter uasten ferlääpt det grens tesken Uasteuroopa an Aasien loongs a Uraalberger an a Uraal struum. Efter süüdwaasten as det grens tu *Süüduasteuroopa* sowat bi Moldaawien, an efter süüduasten as det grens tu Aasien bi a Kaukasus. Georgien leit tesken a Letj Kaukasus an a Grat Kaukasus, an woort diarauer eder tu Euroopa, man uk tu Aasien tääld.

## Luke uk diar
Kaukasus (Berger)

A **Kaukasus** (, *Kawkas*; , *K'avk'asioni*, , *Kowkas*, , , faan ) as en amanbi 1.100 km lung keed faan berger uun Euraasien tesken at Suart Sia an at Kaspisk Sia. Maden uun, tesken a Grat Kaukasus (nuurdelk) an a Letj Kaukasus (süüdelk) leit Georgien, uun't nuurden Ruslun an uun't süüden Armeenien, Aserbaidschaan an a Iraan.

A huuchst toop as a Elbrus uun Ruslun mä en hööchde faan 5.642 meetern. At hialer regiuun woort uk **Kaukaasien** näämd.

Tesken Grat an Letj Kaukasus ferlääpt di struum Mtkwari mä san müs uun't Kaspisk Sia.

## Luke uk diar
Autonoom Kreis faan a Chanten an Mansen

A **Autonoom Kreis faan a Chanten an Mansen**, of uk **Jugra**, ( / *Chanty-Mansijski awtonomny okrug — Jugra*; ) as en ferwaltangsianhaid uun a Okrug Uraal uun't nuurden faan Ruslun. Hi hiart tu't Oblast Tjumen, man hää en was autonomii.

## Koord

## Luke uk diar
Elbrus

A **Elbrus** (; ) as mä en hööchde faan  di huuchst berag uun a Kaukasus an a huuchst faan Ruslun (an uk faan Euroopa, wan dü a Kaukasus mä tu Euroopa täälst).

Di berag as en rauegen wulkaan mä tau tooper: Waasttoop mä  an Uasttoop mä . At leetst tooch as hi wel föör amanbi 2.000 juaren ütjbreegen.

## Bilen

Elbrus.jpg|Satelitenbil
Zweigipfel.jpg|Dobeltoop



## Luke uk diar
Karatschai-Balkaarisk spriak

At **Karatschai-Balkaarisk spriak** (Aanj nööm: ) as en Turkspriak faan di kiptschakisk twiig.

Hat woort uun a Nuurdkaukasus uun a rüsk prowinsen Karatschai-Tscherkesien (Karatschaiisk) an Kabardiino-Balkaarien (Balkaarisk) spreegen.

Tuiarst as Karatschai-Balkaarisk mä latiinsk skraft skrewen wurden, sant 1936 oober mä kyrilisk skraft.

## Luke uk diar
Altaisk spriak

At (eegentelk) **Altaisk spriak** hiart tu a sibiirisk twiig faan a Turkspriaken. Hat woort fööraal uun't Republiik Altai (Ruslun) spreegen. 

## Spriakwiisen
* **Süüdelk Altaisk**
** Huuchaltaisk (Altai-Kischi, Altaj-Kiži)
*** Maima
** Telengitisk
*** Tölös
*** Tschuja
** Teleutisk
* **Nuurdelk Altaisk**
** Tubalarisk
** Kumandinisk
*** Turatschak
*** Solton
*** Starobardinisk
** Tschelkanisk (uk: Kuu, Lebedinisk)

## Luke uk diar
Kara Sia

At **Karasia** (of **Kara Sia**, , *Karskoje more*) as en dial faan a Arktisk Oosean nuurden faan Sibiirien. Efter waasten lingt hat bit tu't eilun Nowaja Semlja an efter uasten bit Sewernaja Semlja.

Diar san fööraal tau grat struumer, diar iin uun't Kara-Sia luup: a Ob an a Jenisej.

## Luke uk diar
Jenisej

A **Jenisej** () as en 3487&nbsp;km lungen struum uun Sibiirien (Ruslun). Tuup mä a tustruum Grat Jenisej san't 4092&nbsp;km.

Hi as a fiftlingst struum üüb a eerd, an efter a Jangtsekiang di ööderlingst uun Aasien. A Jenisej ferlääpt amanbi üüb 90 graad uastelk lengde faan süüd tu nuurd an dialt Sibiirien uun a maden troch. Sin iintoochregiuun lingt bit tu a Baikalsia an iin uun a Mongolei.

San müs ferlääpt iin uun't Karasia uun a Arktis.

### Grat Jenisej
A **Grat Jenisej** (/**'; /**Bii-Chem**, „Grat Struum“) as di 605&nbsp;km lung rochter (nuurdelk) tustruum faan a [[Jenisej]] uun't Republiik [[Tuwa]].

=== Letj Jenisej ===
A **Letj Jenisej** (/**'; /**Kaa-Chem**, „Letj Struum“) as di 563&nbsp;km lung lachter (süüdelk) tustruum faan a Jenisej uun't Republiik Tuwa.

## Kwelen


## Luke uk diar

* Jenisejsk spriaken
Nischni Nowgorod (Steed)

**Nischni Nowgorod** (üüb Rüs: Ни́жний Но́вгород *Nížnyj Nóvgorod*, faan 1932 tu 1990 *Gorki*, üüb Rüs: Го́рький *Gór’kij*) as at hoodsteed faan det Nischni Nowgorod Prowins uun de Wolga Bundesdistrikt uun Rüslun. At steed leit uun a uast faan det europeeisk dial faan't lun. Det hee 1.252.236 lidj (2020).

## Histoore
Faan 1932 tu 1990 wiar at steed efter de rüs an sowjetisk skriiwer Maksim Gorki (üüb Rüs: Макси́м Го́рький *Maksím Gór’kij*, 1868-1936) neemd.

## Kwelen
Kirow (Steed)

**Kirow**  (üüb Rüs: Ки́ров *Kírov*; faan 1457 tu 1780 *Chlynow*, üüb Rüs: Хлы́нов *Chlýnov*; faan 1780 tu 1934, *Wjatka*, üüb Rüs: Вя́тка *Vjátka*) as at hoodsteed faan det Kirow Prowins uun de Wolga Bundesdistrikt uun Rüslun. At steed leit uun a uast faan det europeeisk dial faan't lun. Det hee 518.348 lidj (2020).

## Histoore
Sant 1934 as at steed efter sowjetisk poliitiker Sergej Kirow (üüb Rüs: Серге́й Миро́нович Ки́ров *Sergéj Mirónovič Kírov*, 1886-1934) neemd.

## Kwelen an Futnuuten
Tuwiinisk spriak

At **Tuwiinisk spriak** (aanj nööm: тыва дыл *tyva dyl*) as en Turkspriak faan di sibiirisk twiig, diar faan gud 200.000 minsken uun't Republiik Tuwa spreegen woort, huar Tuwiinisk uk amtspriak as. Hat woort mä kyrilisk skraft skrewen. Son 27.000 spreegern lewe bütjluns uun a Mongolei an uun Sjiina.

## Skraft
Sant 1940 woort Tuwiinisk mä en ütjwidjet kyrilisk skraft skrewen:

### Aparte skrafttiaken
* Ң ң ([ŋ], üs latiinsk „ng“)
* Ө ө ([ø], üs latiinsk „ö“)
* Ү ү ([y], üs latiinsk „ü“)

## Kwelen


## Luke uk diar
Baschkortostaan

**Baschkortostaan**, amtelk at **Republiik Baschkortostaan** (üüb Rüs: Респу́блика Башкортоста́н *Respúblika Baškortostán* [rʲɪsˈpublʲɪkə bəʂkərtɐˈstan]; üüb Baschkir: Башҡортостан Республикаһы *Bašqortostan Respublikahy*), as en autonoom republiik uun det europeeisk dial faan Rüslun. Det leit uun de Wolga Bundesdistrikt. Uun a nuurdwaast leit Udmuurtien, uun a nuurd det Perm Regiuun, uun a nuurduast det Swerdlowsk Prowins, uun a uast det Tscheljabinsk Prowins, uun a süüd an süüdwaast det Orenburg Prowins an uun a waast Tatarstaan. Det hee 4.038.151 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Ufa.

## Geografii

### Struumer
De Ufa Struum (üüb Baschkir: Ҡариҙел *Qariðel*) as de gratst struum uun Baschkortostaan. De Uraal Struum (üüb Baschkir: Яйыҡ *Jajyq*) hee sin hood uun a uastdial faan't republiik, nai bi't grens tu det Tscheljabinsk Prowins, an leept do tu a süüd troch't uastdial an iin uun det Tscheljabinsk Prowins. Auer de Uraal Struum at grens twesken Euroopa an Aasien ütjmaaget, leit en letjen dial faan't republiik uun Aasien. 

### Berger
Uk uun a uast faan Baschkortostaan san dön Uraal Berger.


UfaRiver.jpg|De Ufa Struum
Fence_around_the_spring_of_the_Ural_River.jpg|At Kwel faan de Uraal Struum
Инзерские_зубчатки.jpg|Dön Uraal Berger uun de Beloretsk Distrikt


### Kliima



### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san: 

## Befölkring

### Spriiken
Efter det 2002 rüs folksteeling, snaaket 97% faan a lidj uun't republiik Rüs, 26% Tataarisk, an 23% Baschkir.

## Histoore
At republiik wurd de 23. Marts 1919 üüs det Baschkirisk Autonoom Sosialistisk Sowjetrepubliik uun det Rüs SFSR grünjlaanjen.

## Kwelen
Mari El

**Mari El** (üüb Rüs: Респу́блика Мари́й Эл *Respúblika Maríj El*, üüb Miad-Mari: Марий Эл Республик *Marij El Respublik*, üüb Berig-Mari: Мары Эл Республик *Mary El Respublik*) as en autonoom republiik uun det europeeisk dial faan Rüslun. Det leit uun de Wolga Bundesdistrikt. Uun a nuurd an nuurduast leit det Kirow Prowins, uun a süüduast Tatarstaan, uun a süüd Tschuwaschien an uun a waast an nuurdwaast det Nischni Nowgorod Prowins. Det hee 679.417 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Joschkar-Ola.

## Geografii

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

## Kwelen
Mordwiinien

**Mordwiinien** of **Mordoowien**  (üüb Rüs: Респу́блика Мордо́вия *Respúblika Mordóvija* [rʲɪsˈpublʲɪkə mɐrˈdovʲɪjə], üüb Mokscha an Ersja: Мордовия Республикась *Mordovija Respublikaś*) as en autonoom republiik uun det europeeisk dial faan Rüslun. Det leit uun de Wolga Bundesdistrikt. Uun a nuurd leit det Nischni Nowgorod Prowins, uun a nuurduast Tschuwaschien, uun a süüduast det Uljanowsk Prowins, uun a süüd det Pensa Prowins an uun a waast det Rjasan Prowins. Det hee 790.197 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Saransk.

## Geografii

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

## Kwelen
Tatarstaan

**Tatarstaan** (üüb Rüs: Респу́блика Татарста́н *Respúblika Tatarstán*, üüb Tataar: Татарстан Республикасы *Tatarstan Respublikasy*) as en autonoom republiik uun det europeeisk dial faan Rüslun. Det leit uun de Wolga Bundesdistrikt. Uun a nuurdwaast leit Mari El, uun a nuurd det Kirow Prowins, uun a nuurduast Udmuurtien, uun a uast Baschkortostaan, uun a süüduast det Orenburg Prowins, uun a süüd det Samara Prowins, uun a süüdwaast det Uljanowsk Prowins an uun a waast Tschuwaschien. Det hee 4 000 084 lidj (2022). At hoodsteed faan't republiik as Kasan.

## Geografii

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

## Luke uk diar
* Kasan Guwernement

## Kwelen
Udmuurtien

**Udmuurtien** (üüb Rüs: Удму́ртская Респу́блика *Udmúrtskaja Respúblika*, üüb Udmuurt: Удмурт Элькун *Udmurt El’kun*) as en autonoom republiik uun det europeeisk dial faan Rüslun. Det leit uun de Wolga Bundesdistrikt. Det hee 1.500.955 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Ischewsk.

## Geografii
### Kliima

### Steeden
Dön seeks gratst steeden uun't republiik san:

## Kwelen
Chakasien

**Chakasien** (üüb Rüs an Chakas: Хака́сия *Chakásija*), amtelk at **Republiik Chakasien** (üüb Rüs: Респу́блика Хака́сия *Respúblika Chakásija* [rʲɪˈspublʲɪkə xɐˈkasʲɪjə], üüb Chakas: Хака́с Респу́бликазы *Chakás Respúblikazy*), as en republiik uun det asiaatisk dial faan Rüslun. Det leit uun de Sibiirien Bundesdistrikt. Det hee 534.262 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Abakan.

## Geografii

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

## Kwelen
Ufa (Steed)

**Ufa** (üüb Rüs: Уфа́ *Ufá*, üüb Baschkir: Өфө *Öfö*) as a hoodsteed faan't Republiik Baschkortostaan uun Rüslun. At steed leit uun a maden faan't republiik, bi de Ufa Struum. Det hee 1.128.787 lidj (2020).

## Kwelen
Ufa (Struum)

A **Ufa** (; ; /Öfä, ) as en 918 km lungen struum uun a Europeesk dial faan Ruslun. Hi as en tustruum faan a Belaja.

## Luke uk diar

## Kwelen
Baschkiirisk spriak

At **Baschkiirisk spriak** ( ) of **Baschkir** as en Turkspriak uun det famile faan a Kiptschakisk spriaken. Hat as amtspriak uun Baschkortostaan.

## Skraft
Baschkiirisk woort sant 1938 mä en uunpaaset kyrilisk skraft skrewen:

Faan't Baschkiirisk jaft at flook spriakwiisen. Jo wurd tu trii sköölen tuupfaadet:
# *Kuvakan* („Berag-Baschkiirisk“)
# *Yurmati* („Gäärslun-Baschkiirisk“)
# *Burschan* („Waast-Baschkiirisk“)

## Gramatik
Nöömer üüb Baschkiirisk haa sääks faaler. t.b. тау *tau* (berag):

## Kwelen


## Luke uk diar
Nowosibirsk (Prowins)

Det **Nowosibirsk Prowins** (üüb Rüs: Новосиби́рская о́бласть *Novosibírskaja óblast’*) as en prowins uun de Sibiirien Bundesdistrikt faan Rüslun. At prowins leit uun a süüdwaast faan a bundesdistrikt. Det hee 2.798.170 lidj (2020). At hoodsteed faan't regiuun as Nowosibirsk.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Kwelen
Astrachan (Prowins)

Det **Astrachan Prowins** (üüb Rüs: Астраха́нская о́бласть *Astrachánskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a uast faan de Süüdrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 1.010.073 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Astrachan.

## Geografii
A Wolga struum leept maden troch't prowins faan nuurdwaast tu süüduast.

### Kliima

### Steeden

## Histoore
At prowins wurd de 27. Deetsember 1943 üüs en prowins uun det Rüs SFSR grünjlaanjen.

## Kwelen
Rostow (Prowins)

Det **Rostow Prowins** (üüb Rüs: Росто́вская о́бласть *Rostóvskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a waast faan de Süüdrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 4.277.976 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Rostow bi a Don.

## Geografii
De Don Struum leept troch't prowins an iin uun't Sia faan Asow, uun a süüdwaast.

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Kwelen
Perm (Regiuun)

Det **Perm Regiuun** (üüb Rüs: Пе́рмский край *Pérmskij kraj*) as ian faan a regiuunen uun Rüslun. At regiuun leit uun a süüdwaast faan de Wolga Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 2.599.260 lidj (2020). At hoodsteed faan't regiuun as Perm.

## Kwelen
Krasnodar (Regiuun)

Det **Krasnodar Regiuun** (üüb Rüs: Краснода́рский край *Krasnodárskij kraj*) as ian faan a regiuunen uun Rüslun. At prowins leit uun a waast faan de Süüdrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 5.226.647 lidj (2020). At hoodsteed faan't regiuun as Krasnodar.

## Geografii
### Kliima

### Iindialing faan Ferwalting
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

## Kwelen
Tschetscheenien

**Tschetscheenien**, amtelk det **Tschetscheens Republiik** (üüb Rüs: Чечня́ *Čečnjá* an Чече́нская Респу́блика *Čečénskaja Respúblika*; üüb Tschetscheens: Нохчийчоь *Noxçiyçö* an Нохчийн Республика *Noxçiyn Respublika*), as en republiik uun det Nuurdkaukasus Bundesdistrikt faan Rüslun. Det leit uun a süüduast faan a bundesdistrikt. Det hee 1.478.726 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Grosny.

## Geografii
### Kliima

### Steeden
Dön seeks gratst steeden uun't republiik san:

## Kwelen
Inguscheetien

**Inguscheetien**, amtelk at **Republiik Inguscheetien** (üüb Rüs: Ингуше́тия *Ingušétija* an Респу́блика Ингуше́тия *Respúblika Ingušétija*; üüb Inguschisk: ГӀалгӏайче *Ghalghajče* an ГӀалгӀай Мохк *Ghalghaj Mochk*) as en republiik uun det Nuurdkaukasus Bundesdistrikt faan Rüslun. Det leit uun a süüd faan a bundesdistrikt. Det hee 507.061 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Magas.

## Geografii
### Steeden
Dön fiiw gratst steeden uun't republiik san:

## Kwelen
Belgorod (Prowins)

Det **Belgorod Prowins** (üüb Rüs: Белгоро́дская о́бласть *Belgoródskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a süüdwaast Madelrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Uun a nuurd leit det Kursk Prowins, uun a uast det Woronesch Prowins an uun a süüd an waast a Ukraine. Det hee 1.549.151 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Belgorod.

## Geografii

### Kliima



### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee ian steed (Belgorod), aacht steeddistrikten an tretanj distrikten.

## Befölkring
* 2000 (folksteeling) - 1.511.620.
* 2010 (folksteeling) - 1.532.526.
* 2020 (schetsing) - 1.549.151.

## Kwelen
Brjansk (Prowins)

Det **Brjansk Prowins** (üüb Rüs: Бря́нская о́бласть *Brjánskaja óblast’*) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a waast uun de Madelrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Uun a waast leit Witjrüslun, uun a nuurdwaast det Smolensk Prowins, uun a nuurduast det Kaluga Prowins, uun a uast det Orjol Prowins, uun a süüduast det Kursk Prowins an uun a süüd a Ukraine. Det hee 1.192.491 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Brjansk.

## Geografii
De Desna Struum leept faan a nuurd tu a süüd troch't prowins.

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Befölkring
* 2000 (folksteeling) - 1.378.941.
* 2010 (folksteeling) - 1.278.217.
* 2020 (schetsing) - 1.192.491.

## Kwelen
Tschetscheensk spriak

**Tschetscheens(k)** (aanj nööm: Noxçiyŋ mott/Нохчийн мотт) of **Tschetschen** hiart tu't skööl faan a Nach spriaken uun det famile faan a Nuurduastkaukaasisk spriaken. Hat as nai mä Inguschisk an jodiar tau spriaken tuup san a Wainach spriaken.

Tschetscheensk as amtspriak uun Tschetscheenien.

Sant 1938 woort tschetscheensk mä kyrilisk skraft skrewen.

## Luke uk diar
Inguschisk spriak

**Ingusch(eet)isk** (aanj nööm:  [ʁalʁaj mott]) hiart tu't skööl faan a Nach spriaken uun det famile faan a Nuurduastkaukaasisk spriaken. Hat as nai mä Tschetscheensk an jodiar tau spriaken tuup san a Wainach spriaken.

Inguschisk as bütj Rüsk en amtspriak uun Inguscheetien (Ruslun) an woort faan 240.000 minsken spreegen. 

Sant 1938 woort Inguscheetisk mä kyrilisk skraft skrewen.

## Luke uk diar
Gorno-Altaisk

**Gorno-Altaisk** (föör 1932 *Ulala*, 1932-1948 *Oirot-Tura*; üüb Rüs Го́рно-Алта́йск *Górno-Altájsk* [ˈgornə ɐlˈtajsk]; üüb Altai: Улалу *Ulalu*) as at hoodsteed faan det Altai Republiik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't republiik. Det hee 64.464 lidj (2020).

## Kwelen
Ualsibiirisk spriaken

A **Ualsibiirisk spriaken** san en skööl faan sowat tjiin spriaken mä tuup amanbi 15.000 spreegern. Jo wurd uun Uastsibiirien snaaket.

Jo wiar al diar, iar ööder Altaisk spriaken tu Sibiirien iinwaanert san.

## Iindialang
* **Jukag(ii)risk** &nbsp; 3 spriaken, 2 diarfaan † &nbsp; (40–200 spreegern)
** Jukagiirisk (Oduulisk), 2 spriakwiisen: Nuurd (Tundra) an Süüd (Kolyma)
** Omok †
** Tschuwanisk †

* **Tschuktscho-Kamtschadaalisk** &nbsp; 5 spriaken &nbsp; (14.000 spreegern)
** **Tschuktscho-Korjakisk**
*** **Tschukot**
**** Tschuktschi (Tschukot) (10.000)
*** **Korjak-Aliutor**
**** Korjak (Nymylan) (3.500)
**** Aliutor (200)
**** Kerek († of bal †)
** **Kamtschadaalisk**
*** Itelmeenisk (Kamtschadaalisk) (100)

* **Niwchisk** (**Giljakisk**)
** Niwchisk (Giljakisk) (700)&nbsp; 3 spriakwiisen: Amur, Nuurd-Sachalin, Uast-Sachalin

### Ünseeker iindialang
Ferlicht hiar tu detdiar skööl uk noch tu:

* Jenisejsk spriaken
* Ainu
* Eskimo-Aleutisk spriaken

Yeniseian map XVII-XX.png|Jenisejsk spriaken (Ket)
Historical expanse of Ainu.png|Ainu
Eskimo-Aleut langs.png|Eskimo-Aleutisk spriaken


## Literatüür
* 
* Ernst Kausen: ''Paläosibirische Sprachen'' (online, MS-Word, doc)