open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turkmeenistaan

**Turkmeenistaan** (turkmeensk *Türkmenistan*) as en banenstoot uun Madelaasien bi't Kaspisk Sia. Trinjam lei Iraan, Afghanistaan, Usbekistaan an Kasachstaan. Diar lewe gud fiiw miljuun minsken. Di gratst dial faan't lun maaget det wüüst Karakum ütj.

## Koorden

## Prowinsen

Turkmeenistaan hää fiiw prowinsen (*welaýatlar*, sg. *welaýat*) mä muar üs 50 distrikten an di hoodstääddistrikt *Aşgabat şäheri*.

## Histoore
At lun wiar faan 1925 tu 1991 üüs det Turkmeens SSR ian faan a republiiken faan't Sowjetunioon. Det wurd 27. Oktuuber 1991 suwereen.

## Futnuuten


## Luke uk diar
Evinayong

**Evinayong** as en steed uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At steed leit uun a maden faan't festlun faan't lun. Det hee 7997 lidj (2001). Det as at hoodsteed faan det Centro Sur Prowins.

## Kwelen
Sunyani

**Sunyani** as en steed uun de aafrikoons stoot Ghaana. Det leit uun a waast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Brong-Ahafo Regiuun. Det hee 74.240 lidj (2010).

## Kwelen
Banteay Meanchey (Prowins)

Det **Banteay Meanchey Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ *Khaet Bântéay Méancheăy* [kʰaet ɓɑntiəj miən cɨj]) as en prowins uun Kambodscha. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 677.872 lidj (2008). At hoodsteed as Serei Saophoan.

## Kwelen
Sekondi-Takoradi

**Sekondi-Takoradi** as en steed uun de aafrikoons stoot Ghaana. Det leit uun a süüdwaast faan't lun, an hee en huuwen bi a Atlantik. Det as at hoodsteed faan det Western Regiuun an at traadgratst steed uun Ghaana efter Accra an Kumasi mä amanbi 335.000 minsken.

## Sastersteeden
*  Boston, USA (2001)

## Luke uk diar
Northern (Regiuun uun Malaawi)

Det **Northern Regiuun** as en regiuun uun de aafrikoons stoot Malaawi. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd leit Tansaniia, uun a uast de Malaawi Sia, uun a süüd det Central Regiuun an uun a waast Sambia. Det hee 1.708.930 lidj (2008). At hoodsteed as Mzuzu.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Northern Regiuun hee seeks distrikten.
 
* Chitipa
* Karonga
* Likoma
* Mzimba
* Nkhata Bay
* Rumphi.

## Kwelen
Central (Regiuun uun Malaawi)

Det **Central Regiuun** as en regiuun uun de aafrikoons stoot Malaawi. At regiuun leit uun a maden faan't lun. Uun a nuurd leit det Northern Regiuun, uun a uast de Malaawi Sia, uun a süüduast det Southern Regiuun, uun a süüdwaast Mosambik an uun a nuurdwaast Sambia. Det hee 5.510.195 lidj (2008). At hoodsteed as Lilongwe.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Central Regiuun hee njüügen distrikten:

* Dedza
* Dowa
* Kasungu
* Lilongwe
* Mchinji
* Nkhotakota
* Ntcheu
* Ntchisi
* Salima

## Kwelen
Gao (Steed)

**Gao** ([ɡa.o]; üüb Bambara: ߜߊߏ *Gao*) as en steed uun de aafrikoons stoot Maali. At steed leit uun a nuurduast faan’t lun. Det hee 86.353 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Gao Regiuun.

## Geografii
At steed leit bi de Niiger Struum.

## At Belukin Wäärt
* At *Greefmool faan Askia*, wat a aanj faan det 15. juarhunert apbaud wurd. Det as det woorskiinelk greef faan Mohammed I. Touré (uk üüs *Askia Mohammed* bekäänd), diar faan 1493 tu 1528 de iarst köning faan det Songhai-Rik wiar.
* *La Dune Rose*: en grat waanerdün. Det as en auerwontringssteed för föl tsuchfögler ütj Euroopa.


Datei:Askia.jpg|At *Greefmool faan Askia*
Datei:La_Dune_Rose.jpg|*La Dune Rose*


## Kwelen
Koulikoro (Steed)

**Koulikoro** (üüb Bambara: ߞߎߟߌߞߏߙߏ *Kulikɔrɔ*) as en steed uun de aafrikoons stoot Maali. At steed leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 41.602 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Koulikoro Regiuun.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee sööwen steeddialen (Koulikoro I, Koulikoro II, Koulikoro Gare, Plateau I, Plateau II, Plateau III, Kolébougou) an fjauer taarpen (Souban, Kayo, Katibougou an Thien).
 
## Kwelen
Southern (Regiuun uun Malaawi)

Det **Southern Regiuun** as en regiuun uun de aafrikoons stoot Malaawi. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurd leit de Malaawi Sia, uun a nuurduast, uast, süüd an süüdwaast Mosambik an uun a nuurdwaast det Central Regiuun. Det hee 5.858.035 lidj (2008). At hoodsteed as Blantyre.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Southern Regiuun hee 13 distrikten:

* Balaka
* Blantyre
* Chikhwawa
* Chiradzulu
* Machinga
* Mangochi
* Mulanje
* Mwanza
* Neno
* Nsanje
* Phalombe
* Thyolo
* Zomba

## Kwelen
Honshū

**Honshū** (üüb Jaapaans: 本州 *Honshū* [hoꜜɴɕɯː]) as det gratst eilun faan Jaapaan. Tu a nuurd leit Hokkaidō an tu a süüd lei Kyūshū an Shikoku.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At eilun hee fiiw regiuunen:
* Tōhoku
* Kantō
* Chūbu
* Kansai
* Chūgoku
Gansu

**Gansu** (üüb Schiineesk: 甘肃/甘肅 *Gānsù Shěng*) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit at Mongolei an Baner Mongolei, uun a uast Ningxia an Shaanxi, uun a süüd leit Sichuan, uun a süüdwaast Qinghai an uun a nuurdwaast Xinjiang. Det hee 25.575.263 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Lanzhou.

## Geografii

De Güül Struum leept troch't prowins.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Kwelen
Guangdong

**Guangdong** (üüb Schiineesk: 广东/廣東省 (Mandarin) *Guǎngdōng Shěng*, (Kantoneesk) *Gwong<sup>2</sup>dung<sup>1</sup> Saang<sup>2</sup>*) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 104.320.459 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Guangzhou.

## Geografii

Guangdong leit bi a eeg faan det Süüdschineesk Sia. 

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Kwelen
Hainan

**Hainan** (üüb Schiineesk: 海南省 *Hǎinán Shěng* (prowins) an 海南岛 *Hǎinán Dǎo* (eilun)) as en eilun uun't Süüdschineesk Sia an en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 8.671.485 lidj (2010). At hoodsteed as Haikou.

## Geografii

Det Qiongzhou Struat skääsd at eilun faan't feestlun.
 
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

## Kwelen
Digitaal spriakduas

**Digitaal spriakduas** as en ütjdruk uun't spriakwedenskap. Hi as 2013 brükt wurden faan András Kornai an hi wal sai, dat en spriak, diar am't auerlewin strat, noch föl muar komer hää, wan hat uun't digitaal welt ei föörkomt. Faan jo amanbi 7.000 spriaken üüb a welt wurd sowat 2.500 üs uun gefoor uunsen. An diar san wel bluas 5% (~350 spriaken), diar di straal iinuun't digitaal welt skaafe an auerlewe.

## Hü en spriak stareft
En spriak täält üs ütjstürwen, wan di leetst spreeger stürwen as. Man at jaft trii uuntiaken, dat en spriak bal ütjstareft:

*1. Det spriak ferlääst hör **funksion**, an en ööder spriak auernamt det funksion, tun bispal uun't wiartskapsleewent.

*2. Det spriak ferlääst **uunsen**, det markt am miast diarbi, hü jong lidj mäenööder snaake.

*3. Det spriak ferlääst **kompetens**. Det ment, fölen ferstun det spriak noch, man snaake det ei muar so gud of knaap noch.

Uun't digitaal tidjääler woort ei muar so föl uun a kuuplooden äärent, man muar auer't näät, an det spriak uun't näät as miast ei det faan en letj spriak (*funksion*). An wan't ei uun't näät as, do woort det ei muar woornimen (*uunsen*). An sodenang as't bal ünmögelk, mä frinjer uun en letj spriak tu komunisiarin (*kompetens*).

## Iindialang
Efter Fishman san diar 13 kategoriin faan spriaken, diarefter iindiald, hü intensiif det spriak brükt woort.
*0. Internatsionaal;
*1. Natsionaal; 
*2. Regiunaal;
*3. Widjer komunikatsion; 
*4. Edukatiif; 
*5. Ütjbaud;
*6a. Stark;
*6b. Uun gefoor; 
*7. Uun waksel; 
*8a. Uun't sterwen; 
*8b. Bal ütjstürwen; 
*9. Raut; 
*10. Ütjstürwen.

## Spriakduas an Wikipedia
Efter Kornai as diar tumanst ian grater online gemianskap nuadag, diar fööraal uun detdiar spriak komunisiaret. Diar san miast en hunfol letjer sköölen uun't näät, man Wikipedia as mad aal jodiaren det wichtagst, an koon temelk seeker üs uuntiaken nimen wurd, dat det spriak di straal auer det *digitaal grens* (*digital divide*) nimen hää. 

Di grünj as, dat jongen temelk gau mä Wikipedia uun kontakt kem. An wat uun Wikipedia föörkomt, hää en wasen wäärs för jong lidj. Wan diar en Wikipedia uun en letj spriak as, do hää uk det spriak en wäärs uun a digitaal welt: *No wikipedia, no ascent* (*Saner Wikipedia nian apstiigen*).

Tu tidj (2013) san diar 533 letj spriaken, diar hal en Wikipedia apbau maad. Det san dobelt so fölen üs diar al uun't näät san (List faan Wikipedias). Man diar san uk enkelten bi, diar böös föl artiikler hual, huar oober ei föl uun stäänt, auer jo artiikler faan robots (computer-programen) maaget san, t.b. Cebuano mä muar üs 5 miljuun artiikler.

## Kwelen


## Luke uk diar
* Föördrach faan András Kornai bi't META-FORUM uun Brüssel di 20. an 21. Jüüne 2012. (üüb YouTube, ingelsk)
* Kategoriin efter *[[Ethnologue]]* (EGIDS scale)
Iarempuater

**Iarempuater** (Brachiopoda) san en stam faan diarten, diar uun't weeder lewe. Jo like a twiiskaalagen (Bivalvia), haa oober nian rochter an lachter skaal, man diarför en oner- an en boowerskaal. An üüb eder sidj faan a müs haa's *iarmer*. Auer 30.000 slacher san al loong ütjstürwen, diar san ferstianeten faan fünjen wurden. Daalang lewe wel noch son 375 slacher uun 83 sköölen. 

## Onerstamer
* Craniiformea
*: Order: Craniida
* Linguliformea
*: Order: Linguilida
* Rhynchonelliformea
*: Ordern: Rhynchonellida – Terebratulida – Thecideida

## Luke uk diar
Mööskdiarten

**Mööskdiarten** (Ectoprocta, Bryozoa of Polyzoa) san en stam faan diarten, diar uun't weeder lewe. Jo san böös letj, grater koloniin koon am oober sä üüb song.

## Bilen

 Eurystomellabilabiata.jpg|*[[Eurystomella bilabiata]]*
 Reteporella grimaldii.jpg|*[[Reteporella grimaldii]]*
 Mosdiertje groot.jpg|*[[Cristatella mucedo]]*


## Klasen
* Gymnolaemata
*: Order: Cheilostomata
*: Order: Ctenostomata 
* Phylactolaemata
*: Order: Plumatellida
* Stenolaemata
*: Order: Cyclostomatida

## Luke uk diar
Kraansdiarten

**Kraansdiarten** (*Cycliophora*) as en stam faan diarten, diar iarst 1995 faan Reinhardt Kristensen an Peter Funch nei iinfeerd wurden as.. Diar käänt am daalang bluas tau slacher faan, diar üüb homern lewe an 350 µm grat san.

## Süstemaatik
* Domeen: Eukaryota
*: Hoodkategorii: Animalia
*:: Stam: Cycliophora
*::: Klas: Eucycliophora
*:::: Kategorii: Symbiida
*::::: Famile: Symbiidae
*:::::: Skööl: Symbion
*::::::: Slach: S. americanus
*::::::: Slach: S. pandora

## Luke uk diar

## Futnuuten
Mai-Ndombe (Prowins)

Det **Mai-Ndombe Prowins** (üüb Fraansöösk: *La Province de Mai-Ndombe*, üüb Kongo: *Kizunga Mayi-Ndombe*) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. Det hee 1.768.327 lidj (2006). At hoodsteed as Inongo.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

## Histoore
At prowins wurd 2015 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Bandundu Prowins.
Twiisidjeten

**Twiisidjeten** (*Bilateria*) san diarten, diar tau muar of maner likedenang heleften haa. Di latiinsk nööm komt faan *bis* = tau an *latus* = sidj.

## Phylogenii

## Luke uk diar
Sud-Kivu (Prowins)

Det **Sankuru Prowins** (üüb Fraansöösk: *La Province du Sud-Kivu*, üüb Kongo: *Kizunga Kivu ya Sudi*) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. Det hee  	5.772.000 lidj (2006). At hoodsteed as Bukavu.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Piilwirmer

**Piilwirmer** (Chaetognatha) san en stam faan diarten, diar fööraal üs plankton uun warem regiuunen lewe. Jo wurd tesken 3&nbsp;mm an 12&nbsp;cm grat.

## Iindialang
Diar san wel son 100 slacher uun 15 sköölen.
* Klas: Archisagittoidea
*: Order: -
*:: Famile: Amiskwiidae 
* Klas: Sagittoidea
*: Order: Aphragmophora
*: Order: Biphragmosagittiformes
*: Order: Phragmophora

## Luke uk diar
Haagwirmer

**Haagwirmer** (Acanthocephala; faan greks ἄκανθος *akanthos* = „suurn“ an κεφαλή *kephale* = „hood“) san parasiiten uun a siarem. Diar jaft at wel son 1100 slacher faan.

Det as ei gans seeker, wäär haagwirmer en aanjen stam san of ferlicht en onerstam faan a weldiarten (*Rotifera*).

## Iindialang
Jo slacher wurd uun sjauer klasen iindiald:
* Archiacanthocephala
** Kategoriin: Apororhynchida – Gigantorhynchida – Moniliformida – Oligacanthorhynchida
* Eoacanthocephala
** Kategoriin: Gyracanthocephala – Neoechinorhynchida
* Palaeacanthocephala
** Kategoriin: Echinorhynchida – Heteramorphida – Polymorphida
* Polyacanthocephala
** Kategorii: Polyacanthorhynchida

## Luke uk diar
Rabglaagen

**Rabglaagen** (Ctenophora) san en stam faan diarten, diar uun't weeder lewe. Jo like glaagen, san diar oober ei altu nai mä. At jaft wel son 100 slacher, diar di gratst dial faan't plankton üüb a eerd ütjmaage. 

## Iindialang
* Klas: Tentaculata
*: Order: Cambojiida
*: Order: Cestida
*: Order: Cydippida
*: Order: Cryptolobiferida
*: Order: Ganeshida
*: Order: Lobata
*: Order: Platyctenida
*: Order: Thalassocalycida

* Klas: Nuda
*: Order: Beroida

## Luke uk diar
Buteldiarten

**Buteldiarten** (Gastrotricha) san en stam faan diarten, diar uun't weeder lewe. Jo san 0,06 bis 1,5&nbsp;mm grat.

## Iindialang
* Order: Chaetonotida
*: Famile: Chaetonotidae 
*: Famile: Muselliferidae
*: Famile: Neodasyidae
*: Famile: Xenotrichulidae
* Order: Macrodasyida
*: Famile: Cephalodasyidae
*: Famile: Dactylopodolidae
*: Famile: Lepidodasyidae
*: Famile: Macrodasyidae
*: Famile: Planodasyidae
*: Famile: Thaumastodermatidae
*: Famile: Turbanellidae
*: Famile: Xenodasyidae

## Luke uk diar
Tjaapmüswirmer

**Tjaapmüswirmer** (Gnathostomulida) san en stam faan diarten, diar uun't weeder lewe. Jo san ian bit sjauer milimeeter lung. Diar jaft at 91 slacher faan.

## Iindialang
* Order: Bursovaginoidea
*: Famile: Agnathiellidae
*: Famile: Austrognathiidae
*: Famile: Clausognathiidae
*: Famile: Gnathostomariidae
*: Famile: Gnathostomulidae
*: Famile: Mesognathariidae
*: Famile: Onychognathiidae
*: Famile: Paucidentulidae
*: Famile: Problognathiidae
*: Famile: Rastrognathiidae

* Order: Filospermoidea
*: Famile: Haplognathiidae
*: Famile: Pterognathiidae

## Luke uk diar
Uurmüsdiarten

**Uurmüsdiarten** (Protostomia) san en stamskööl faan diarten. A miast diarten hiar diar mä tu. Det ööder skööl san a Neimüsdiarten (Deuterostomia).

## Süstemaatik
* Ecdysozoa
** Nematoida
*** Nematoda
*** Nematomorpha
** Scalidophora
*** Kinorhyncha
**: - Vinctiplicata -
*** Priapulida 
*** Loricifera 
** Panarthropoda
*** Tardigrada
*** Onychophora
*** Lobopodia †
*** Arthropoda
* Lophotrochozoa
** Mollusca
** Annelida
** Bryozoa
** Brachiopoda
** Nemertea
* Platyzoa
** Plathelminthes
** Acanthocephala
** Cycliophora
** Gastrotricha
** Gnathostomulida
** Kamptozoa
** Micrognathozoa
** Rotifera

## Luke uk diar
Neimüsdiarten

**Neimüsdiarten** (Deuterostomia) san en auerstam faan diarten, diar hiart uk a minsk tu. Det ööder skööl san a uurmüsdiarten (Protostomia).

## Stamer
* Chordata (Ragstringdiarten)
* Xenacoelomorpha
:: Ambulacraria:
* Echinodermata (Puurthidjeten)
* Hemichordata

## Luke uk diar
Hemichordata

**Hemichordata** san en stam faan diarten, huar man gud 100 slacher tu hiar. Tuup mä a puurthidjeten het det skööl Ambulacraria.

## Ufstamang

#### Klasen, ordern an familin
* Enteropneusta
*:: Harrimaniidae - Ptychoderidae - Spengelidae - Torquaratoridae
* Pterobranchia
*: Cephalodiscida
*:: Atubaridae - Cephalodiscidae
*: Rhabdopleurida
*:: Rhabdopleuridae

## Luke uk diar
Zinder (Regiuun)

Det **Zinder Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région de Zinder*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Niiger. At regiuun leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 3.539.764 lidj (2012). At hoodsteed as Zinder.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Zinder Regiuun hee fiiw departmenten:

* Gouré
* Magaria
* Matamèye
* Mirriah
* Tanout
## Kwelen
Louga (Steed)

**Louga** as en steed uun a nuurdwaast faan de aafrikoons stoot Seenegal. Det hee 104.349 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Louga Regiuun.

## Kwelen
Entoprocta

**Entoprocta** (of uk **Kamptozoa**) san en stam faan diarten mä sowat 250 slacher. Jo lewe uun't weeder an san tesken 0,5 an 5 milimeeter lung. Jo like a mööskdiarten (Ectoprocta of Bryozoa), haa hör ütjgung oober banen (greks *entos* = „banen“ + *proktos* = „Anus“).

## Iindialang
* Order: Loxosomatida
*: Famile: Loxokalypodidae
*: Famile: Loxosomatidae
* Order: Pedicellinida
*: Famile: Pedicellinidae
* Order: Urnatellida
*: Famile: Barentsiidae

## Luke uk diar
Bulawayo (Steed)

**Bulawayo** as det naistgratst steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 653.337 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Bulawayo Prowins.

## Geografii
At steed leit bi de Matsheumhlope Struum.

## Histoore
At steed wurd 1893 faan Cecil John Rhodes nei grünjlaanjen. Iar wiar en kraal, wat Gubulawayo het.

## Kwelen
Mutare (Steed)

**Mutare** (föör 1982 *Umtali*) as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a uast faan’t lun. Det hee 186.208 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Manicaland Prowins.

## Geografii
At steed leit uun‘t huuchlun uun a uast faan Simbabwe, amanbi 256 km uun a süüduast faan Harare. At steed tu Mosambik as bluat 8 km fiar hen.

## Kwelen
Bindura (Steed)

**Bindura** as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a nuurduast faan’t lun. Det hee 42.861 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Mashonaland Central Prowins.

## Kwelen
Stikelwirmer

**Stikelwirmer** (*Kinorhyncha*) san en stam faan diarten. Jo san nai mä Priapswirmer (*Priapulida*) an *[[Loricifera]]*.

## Iindialang
* Order: Cyclorhagida
*: Onerorder: Cyclorhagae
*: Onerorder: Conchorhagae
*: Onerorder: Cryptorhagae
*: Onerorder: Protorhagae
* Order: Homalorhagida
*: Onerorder: Homalorhagae

## Luke uk diar
Micrognathozoa

**Micrognathozoa** as en stam faan diarten, huar man ään slach tu hiart: Limnognathia maerski. Di stam as iarst uun't juar 2000 iinracht wurden.

## Süstemaatik
* Stam: Micrognathozoa
*: Order: Limnognathiida
*:: Famile: Limnognathiidae
*::: Skööl: Limnognathia
*:::: Slach: Limnognathia maerski

## Luke uk diar
Hiarwirmer

**Hiarwirmer** (Nematomorpha) san en stam faan diarten, an jo san nai mä triadwirmer (Nematoda). At jaft wel son 320 slacher an a miasten lewe uun swetweeder. Enkelten kön böös lung wurd, bit tau meeter, man ei briader üs trii milimeeter. Jo lewe üs parasiiten.

## Süstemaatik

## Luke uk diar
Tuumwirmer

**Tuumwirmer** (Nemertea) san en stam faan diarten, huar't 1200 slacher faan jaft. Hör furem liket en skuchtuum.

## Iindialang
* Klas: Anopla
*: Order: Heteronemertea
*: Order: Palaeonemertea
* Klas: Enopla
*: Order: Hoplonemertea

## Luke uk diar
Sédhiou (Steed)

**Sédhiou** as en steed uun a süüdwaast faan de aafrikoons stoot Seenegal. Det hee 24.213 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Sédhiou Regiuun.

## Kwelen
Korsetdiarten

**Korsetdiarten** (Loricifera) san en stam faan diarten. Di nööm komt faan't latiinsk uf: *lorica* („panser, korset“) an *ferre* („dreeg“). Jo san nai mä Stikelwirmer (Kinorhyncha) an Priapswirmer (Priapulida).

## Iindialang
* Order: Nanaloricida
*: Famile: Nanaloricidae
*: Famile: Pliciloricidae
*: Famile: Urnaloricidae

## Luke uk diar
Orthonectida

**Orthonectida** (greks: *likütj swäämern*) san en letjen stam faan diarten, huar man 25 slacher tu hiar.

## Iindialang
* Famile: Pelmatosphaeridae
*: Skööl: Pelmatosphaera
* Famile: Rhopaluridae
*: Skööl: Ciliocincta
*: Skööl: Intoshia
*: Skööl: Prothelminthus
*: Skööl: Rhopalura
*: Skööl: Stoecharthrum

## Luke uk diar
Kabwe (Steed)

**Kabwe** as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a maden faan’t lun. Det hee 202.360 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Central Prowins.

## Kwelen
Wjetnam

**Wjetnam**, amtelk det **Sosialistisk Republiik Wjetnam** (üüb Wjetnameesk: *Việt Nam* () of *Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam* ()) as en lun uun a süüduast faan Aasien. Uun a nuurd leit Schiina, uun a uast det Süüdschineesk Sia, uun a süüdwaast lei a Golf faan Thailun an Kambodscha an uun a nuurdwaast leit Laos. At lun hee 96.208.984 lidj (2019). At hoodsteed faan't lun as Hanoi.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Wjetnam leit twesken 23° 22' an 08° 25' (faan nuurd tu süüd) 102° 08' an 109° 30' (faan waast tu uast). At lun dialt grensen mä trii lunen: det lingst grens wurt mä Laos (2130 km) an det kurtst mä Kambodscha (1228 km) diald. Det dialt uk en 1281 km lung grens mä Schiina. A eeg faan't lun as (saner eilunen) 3444 km lung. At lun hee uk föl eilunen; det gratst diarfaan as Phú Quốc (589,27 km²), wat föör a süüdeeg faan Kambodscha leit.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
At lun hed fiiw munisipaliteeten (Hanoi, Ho Chi Minh Steed, Huế, Cần Thơ, Đà Nẵng an Hải Phòng) an aacht-an-föftig prowinsen. Sant 2025 san't seeks gratsteedregiuunen an aachtantwuntig prowinsen.

## Histoore
Faan 1802 wurd at lun faan a keiser faan det Nguyễn-Dünastii regiaret. Frankrik besaat dön trii lunsdialen faan Wjetnam, Cochinschiina, Annam an Tongking, uun det 19. juarhunert. Dön trii lunsdialen wurd 1884 ferianigt, am dial faan det fraansöösk kolonii Fraansöösk Indoschiina tu wurden. At lun wurd faan 1940 tu 1945 faan Jaapaan besaat. Efter en krich twesken Frankrik an det Việt Minh wurd at lun 1954 suwereen an iin uun tau lunen, *Nuurd-Wjetnam* an *Süüd-Wjetnam*, diald. Kurt diarefter begand uun Süüdwjetnam en öler krich twesken det komunistisk Việt cộng an't regiaring faan Süüdwjetnam, wat faan dön Ferianigt Stooten an öler lunen holpen wurd. 1975 wurd dön tau lunen welerferianigt, üüs Nuurdwjetnam Saigon (Ho Chi Minh Steed faan nü) naam.

## Kwelen
Skuiliswirmer

**Skuiliswirmer** (Phoronida) san en böös letjen stam faan diarten, huar man 15 slacher tu hiar. Hör skak liket en skuilis. Jo lewe uun warem weeder.

## Iindialang
* Famile: Phoronidae
*: Skööl: Phoronis
*:: Slach: P. architecta
*:: Slach: P. australis
*:: Slach: P. emigi
*:: Slach: P. hippocrepia
*:: Slach: P. ijimai
*:: Slach: P. muelleri
*:: Slach: P. mulleri
*:: Slach: P. ovalis
*:: Slach: P. pallida
*:: Slach: P. psammophila
*:: Slach: P. vancouverensis
*: Skööl: Phoronopsis
*:: Slach: P. albomaculata
*:: Slach: P. californica
*:: Slach: P. harmeri
*:: Slach: P. malakhovi

## Luke uk diar
Sametwirmer

**Sametwirmer** (Onychophora) san en stam faan diarten. Jo like wirmer mä bian, an kem fööraal üüb a süüdelk eerdheleft föör. Sametwirmer san nai mä laspuateten (Arthropoda) an beerdiarten (Tardigrada).

## Iindialang
* Order: Euonychophora
*: Famile: Peripatidae
*: Famile: Peripatopsidae

## Luke uk diar
Jeollanam-do

**Jeollanam-do** (of **Süüd-Jeolla**, üüb Koreaans: 전라남도) as en prowins uun a süüdwaast faan Süüdkorea. Det hee 1.799.044 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Muan.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Süüd Jeolla Prowins hee fiiw steeden an 17 lunkreiser.

#### Steeden
* Gwangyang-si (, ) - 4
* Mokpo-si (, ) - 2
* Naju-si (, ) - 5
* Suncheon-si (, ) - 3
* Yeosu-si (, ) - 1

#### Lunkreiser
* Boseong-gun (, ) - 14
* Damyang-gun (, ) - 13
* Gangjin-gun (, ) - 17
* Goheung-gun (, ) - 8
* Gokseong-gun (, ) - 21
* Gurye-gun (, ) - 22
* Haenam-gun (, ) - 7
* Hampyeong-gun (, ) - 19
* Hwasun-gun (, ) - 9
* Jangheung-gun (, ) - 16
* Jangseong-gun (, ) - 15
* Jindo-gun (, ) - 20
* Muan-gun (, ) - 6
* Sinan-gun (, ) - 18
* Wando-gun (, ) - 12
* Yeongam-gun (, ) - 10
* Yeonggwang-gun (, ) - 11

## Kwelen
Gyeongsangbuk-do

**Gyeongsangbuk-do** (of **Nuurd-Gyeongsang**, üüb Koreaans: 경상북도) as en prowins uun a süüduast faan Süüdkorea. Det hee 2.680.294 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins sant 2016 as Andong.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Nuurd Gyeongsang Prowins hee tjiin steeden an tretanj lunkreiser.

### Steeden
* Andong-si (, ) - 5
* Gimcheon-si (, ) - 6
* Gyeongju-si (, ) - 4
* Gyeongsan-si (, ) - 3
* Gumi-si (, ) - 2
* Mungyeong-si (, ) - 10
* Pohang-si (, ) - 1
* Sangju-si (, ) - 8
* Yeongcheon-si (, ) - 9
* Yeongju-si (, ) - 7

### Lunkreiser
* Bonghwa-gun (, ) - 19
* Cheongdo-gun (, ) - 15
* Cheongsong-gun (, ) - 20
* Chilgok-gun (, ) - 11
* Goryeong-gun (, ) - 18
* Seongju-gun (, ) - 16
* Uiseong-gun (, ) - 12
* Uljin-gun (, ) - 13
* Ulleung-gun (, ) - 22
* Yecheon-gun (, ) - 14
* Yeongdeok-gun (, ) - 17
* Yeongyang-gun (, ) - 21

## Kwelen
Skrookluasen

A **Skrookluasen** (Cephalochordata) san en onerstam faan a Ragstringdiarten (Chordata). Diar jaft at daalang man muar trii sköölen faan Fasker faan. Hör kääntiaken as, dat jo nään hoodskrook haa.

## Iindialang
* Onerstam: Skrookluasen (Cephalochordata)
*: Klas: Leptocardia
*:: Famile: Asymmetronidae
*::: Skööl: Asymmetron
*::: Skööl: Epigonichthys
*:: Famile: Branchiostomidae
*::: Skööl: Branchiostoma

## Luke uk diar
Manteldiarten

**Manteldiarten** (Tunicata of uk Urochordata) san en onerstam faan a Ragstringdiarten (Chordata) an lewe uun't weeder.

## Iindialang
* Klas: Ascidiacea
*: Order: Aplousobranchia
*: Order: Phlebobranchia
*: Order: Stolidobranchia
* Klas: Larvacea
*: Order: -
*:: Famile: Appendiculariidae
*:: Famile: Bathochordaeidae
*:: Famile: Fritillariidae
*:: Famile: Kowalevskiidae
*:: Famile: Oikopleuridae
* Klas: Thaliacea
*: Order: Doliolida
*: Order: Pyrosomida
*: Order: Salpida

## Luke uk diar
Gangwon-do

**Gangwon-do** (üüb Koreaans: 강원도) as en prowins uun a nuurduast faan Süüdkorea. Det hee 1.518.040 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Chuncheon.

## Geografii
Uun a uast faan't prowins lei dön Taebaek Berger (üüb Koreaans: 태백산맥 / 太白山脈 *Taebaek Sanmaek*). At regiuun uun a uast faan a berger as Yeongdong (영동 / 嶺東) an a regiuun uun a waast as Yeongseo (영서 / 嶺西).

### Indialing faan Ferwalting

Det Gangwon Prowins hee sööwen steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*) an elwen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *gun*).

### Steeden
*Chuncheon-si (, ) - 2
*Donghae-si (, ) - 4
*Gangneung-si (, ) - 3
*Samcheok-si (, ) - 6
*Sokcho-si (, ) - 5
*Taebaek-si (, ) - 7
*Wonju-si (, ) - 1

### Lunkreiser
*Cheorwon-gun (, ) - 9
*Goseong-gun (, ) - 15
*Hoengseong-gun (, ) - 10
*Hongcheon-gun (, ) - 8
*Hwacheon-gun (, ) - 17
*Inje-gun (, ) - 14
*Jeongseon-gun (, ) - 12
*Pyeongchang-gun (, ) - 11
*Yanggu-gun (, ) - 18
*Yangyang-gun (, ) - 16
*Yeongwol-gun (, ) - 13

## Histoore
Det Gangwon Prowins wurd 1395 grünjlaanjen. Efter de Naist Wäältkrich wurd at prowins diald: at nuurddial, wat uun Nuurdkorea leit, as Kangwŏn Prowins.

## Kwelen
Gyeonggi-do

**Gyeongi-do** (üüb Koreaans: 경기도) as en prowins uun a nuurdwaast faan Süüdkorea. Det hee 12.479.061 (2015). At hoodsteed faan't prowins as Suwon.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Gyeonggi Prowins hee 28 steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*) an trii lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *gun*).

#### Steeden

#### Lunkreiser
* Gapyeong-gun (, ) - 30
* Yangpyeong-gun (, ) - 29
* Yeoncheon-gun (, ) - 31

## Histoore
At prowins wurd 1018 grünjlaanjen.

## Kwelen
Choanoflagellata

**Choanoflagellata** (of uk **Choanomonada**) san en klas faan diarten mä man ian sel.

## Iindialang
* Order: Choanoflagellida (=Craspedida?)
*: Famile: Codonosigidae
*: Famile: Salpingoecidae
* Order: Acanthoecida
*: Famile: Acanthoecidae

## Luke uk diar
Chungcheongbuk-do

**Chungcheongbuk-do** (of **Nuurd-Chungcheong Prowins**, üüb Koreaans: 충청북도) as en prowins uun a maden faan Süüdkorea. Det hee 1.589.347 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Cheongju.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Chungcheongbuk-do hee trii steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*) an njüügen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *gun*).

## Kwelen
Priapswirmer

**Priapswirmer** (Priapulida) san en stam faan diarten, huar't man 19 slacher faan jaft.

## Iindialang
* Order: Halicryptomorpha
*: Famile: Halicryptidae
* Order: Meiopriapulomorpha
*: Famile: Meiopriapulidae
* Order: Priapulomorpha
*: Famile: Priapulidae
*: Famile: Tubiluchidae
* Order: Seticoronaria
*: Famile: Chaetostephanidae

## Luke uk diar
Rhombozoa

**Rhombozoa** (of uk **Dicyemida**) san en letjen stam faan diarten.

## Iindialang
* Stam: Rhombozoa / Dicyemida
*: Klas: Rhombozoa
*:: Order: Dicyemida
*::: Famile: Dicyemidae
*::: Famile: Kantharellidae
*:: Order: Heterocyemida
*::: Famile: Conocyemidae

## Luke uk diar
Gyeongsangnam-do

**Gyeongsangnam-do** (of **Süüd-Gyeongsang**, üüb Koreaans: 경상남도) as en prowins uun a süüdwaast faan Süüdkorea. Det hee 3.334.524 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Changwon.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Nuurd Gyeongsang Prowins hee aacht steeden (시 *shi*) an tjiin lunkreiser (군 *gun*).

## Kwelen
Skiiwdiarten

**Skiiwdiarten** (Placozoa) san en stam faan diarten, huar't man ään slach faan jaft.

## Süstemaatik
* Stam: Skiiwdiarten (Placozoa)
*: Order: Trichoplacida
*:: Famile: Trichoplacidae
*::: Skööl: Trichoplax
*:::: Slach: Trichoplax adhaerens

## Luke uk diar
Weldiarten

**Weldiarten** (Rotifera of iar uk: Rotatoria) san en stam faan diarten mä amanbi 2000 slacher.

## Iindialang
* Klas: Eurotatoria
*: Onerklas: Bdelloidea
*:: Order: Bdelloida
*::: Famile: Adinetidae
*::: Famile: Habrotrochidae
*::: Famile: Philodinavidae
*::: Famile: Philodinidae
*: Onerklas: Monogononta
*:: Order: Collothecaceae
*::: Famile: Atrochidae
*::: Famile: Collothecidae
*:: Order: Flosculariaceae
*::: Famile: Conochilidae
*::: Famile: Filiniidae
*::: Famile: Flosculariidae
*::: Famile: Hexarthridae
*::: Famile: Testudinellidae
*::: Famile: Trochosphaeridae
*:: Order: Ploima
*::: Famile: Asciaporrectidae
*::: Famile: Asplanchnidae
*::: Famile: Birgeidae
*::: Famile: Brachionidae
*::: Famile: Clariaidae
*::: Famile: Conochilidae
*::: Famile: Cotylegaleatidae
*::: Famile: Dicranophoridae
*::: Famile: Epiphanidae
*::: Famile: Euchlanidae
*::: Famile: Gastropodidae
*::: Famile: Ituridae
*::: Famile: Lecanidae
*::: Famile: Lepadellidae
*::: Famile: Lindiidae
*::: Famile: Microcodidae
*::: Famile: Mytilinidae
*::: Famile: Notommatidae
*::: Famile: Proalidae
*::: Famile: Scaridiidae
*::: Famile: Synchaetidae
*::: Famile: Tetrasiphonidae
*::: Famile: Trichocercidae
*::: Famile: Trichotriidae
*::: Famile: Trochosphaeridae
* Klas: Pararotatoria
*: Onerklas: Seisonacea
*:: Order: -
*::: Famile: Seisonidae

## Luke uk diar
Sprütjwirmer

**Sprütjwirmer** (Sipuncula) san en stam faan diarten mä 320 slacher. Jo san tesken ään an föftag sentimeeter lung.

## Iindialang
* Klas: Phascolosomatidea
*: Order: Aspidosiphoniformes
*:: Famile: Aspidosiphonidae
*: Order: Phascolosomatiformes
*:: Famile: Phascolosomatidae
* Klas: Sipunculidea
*: Order: Sipunculiformes
*:: Famile: Sipunculidae
*: Order: Golfingiiformes
*:: Famile: Golfingiidae
*:: Famile: Phascolionidae
*:: Famile: Themistidae

## Luke uk diar
Beerdiarten

**Beerdiarten** (Tardigrada) san en stam faan diarten. Jo wurd man knaap ään milimeeter lung an lewe uun't weeder of uun ööder wiat regiuunen.

## Iindialang
* Klas: Eutardigrada
*: Order: Apochela
*: Order: Parachela
* Klas: Heterotardigrada
*: Order: Arthrotardigrada
*: Order: Echiniscoidea
* Klas: Mesotardigrada
*: Order: Thermozodia

## Luke uk diar
Xenacoelomorpha

**Xenacoelomorpha** san en stam faan diarten, di iarst 2009 beskrewen wurden as. Di stam faadet tau onerstamer tuup, diar tuföören aanj stamer wiar: Acoelomorpha mä amanbi 370 slacher an Xenoturbellida mä sääks slacher.

## Iindialang
* Onerstam: Acoelomorpha
*: Klas: Acoela
*:: Familin: Actinoposthiidae - Anaperidae - Antigonariidae - Antroposthiidae - Childiidae - Convolutidae - Dakuidae - Diopisthoporidae - Hallangiidae - Haploposthiidae - Hofsteniidae - Isodiametridae - Mecynostomidae - Nadinidae - Otocelididae - Paratomellidae - Polycanthiidae - Proporidae - Sagittiferidae - Solenofilomorphidae - Taurididae
*: Klas: Nemertodermatida
*:: Famile: Ascopariidae
*:: Famile: Nemertodermatidae
* Onerstam: Xenoturbellida
*: Klas: -
*:: Famile: Xenoturbellidae

## Luke uk diar
Chungcheongnam-do

**Chungcheongnam-do** (of **Süüd-Chungcheong Prowins**, üüb Koreaans: 충청남도) as en prowins uun a süüdwaast faan Süüdkorea. Det hee 2.107.802 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as sant 2012 Hongseong.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Chungcheongnam-do hee aacht steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*) an njüügen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *gun*).

#### Steeden
* Asan-si (, ) - 2
* Boryeong-si (, ) - 7
* Cheonan-si (, ) - 1
* Gongju-si (, ) - 5
* Nonsan-si (, ) - 6
* Seosan-si (, ) - 3
* Gyeryong-si (, ) - 8
* Dangjin-si (, ) - 4

#### Lunkreiser
* Buyeo-gun (, ) - 11
* Cheongyang-gun (, ) - 15
* Geumsan-gun (, ) - 14
* Hongseong-gun (, ) - 9
* Seocheon-gun (, ) - 12
* Taean-gun (, ) - 13
* Yesan-gun (, ) - 10

## Kwelen
Lobopodia

**Lobopodia** san en stam faan ütjstürwen diarten, diar uun't weeder lewet haa. Jo kaam föör uun a eerdtidjäälern Kambrium bit Onerperm (= eerdualtidj Paläozoikum). Jo like a Sametwirmer (Onychophora).

## Iindialang
* Klas: † Dinocaridida
*: Order: † Radiodonta
*:: Familin: † Anomalocarididae – † Amplectobeluidae – † Cetiocaridae – † Hurdiidae

## Luke uk diar
Komo (Department)

Det **Komo Department** (of det **Komo-Kango Department**) as en department uun det Estuaire Prowins faan Gabuun. At department leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 17.575 lidj (2013). At hoodsteed as Ntoum.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At department hee ian komuun (Kango) an trii kantoonen:

* Bokoué
* Engong
* Komo

## Kwelen
Paleozoikum

At **Paleozoikum**, hat woort uk *eerdualtidj* näämd, as det äälst eerdtidjääler faan a trii *äras* uun't *äon* Phanerozoikum. Hat lingd faan  miljuunen juar bit  miljuunen juar föör daalang. Efter't Paleozoikum kaam det Mesozoikum (eerdmadelääler).

## Iindialang
1. Det Paleozoikum uun't Phanerozoikum:
* Äon: Phanerozoikum (–&nbsp;mya)
** Ära: Känozoikum (Eerdneitidj) (–&nbsp;mya)
** Ära: Mesozoikum (Eerdmadelääler) (–&nbsp;mya)
** Ära: **Paleozoikum** (Eerdualtidj) (–&nbsp;mya)

2. Onerdialang faan't Paleozoikum (boowen jongst, oner äälst):
* Ära: **Paleozoikum** (–&nbsp;mya)
** Süsteem: Perm (–&nbsp;mya)
** Süsteem: Karbon (–&nbsp;mya)
** Süsteem: Devon (–&nbsp;mya)
** Süsteem: Silur (–&nbsp;mya)
** Süsteem: Ordovizium (–&nbsp;mya)
** Süsteem: Kambrium (–&nbsp;mya)

## Bilen

Fishapods.svg|Wäärlisdiarten faan't Devon
Paleozoic Invertebrates. Wellcome M0006048.jpg|Ferstianet wäärlisluas diarten
Evolution of Arabian Plate tectonics from early Paleozoic to Late Permian and Triassic, showing Early Devonian “Hercynian” compressional event and Early Zagros rifting event,(usgs.gov).png|Waanrang faan eerdplaaden uun't Paleozoikum
249 global.png|Aanj faan't Paleozoikum wiar Pangea noch hial


## Luke uk diar
Phanerozoikum

At **Phanerozoikum** (faan ualgreks φανερός *phanerós* „tu sen“, ζῷον *zôon* „labenen“ ~ det tidjääler, huar labenen tu sen as) as det jongst *äon* faan a eerdtidjäälern. Hat begand föör  miljuun juaren an lingt bit daalang.

Det äälst *süsteem* uun't Phanerozoikum as det Kambrium, an uun't Kambrium begand det eegentelk leewent üüb a eerd (*kambrisk eksplosioon*). Sodenang woort det ääler histoore faan a eerd mä a *äoonen* diarföör (*Proterozoikum*, *Archaikum* an *Hadaikum*) uk üs *[[Präkambrium]]* betiakent. Uk uun't leed Präkambrium (Ediacarium, ~ 600 mya) jääw't al leewent, man det wiar mikroorganismen an ianfach onerweederplaanten.

## Naier iindialang
* Äon: **Phanerozoikum** (–&nbsp;mya)
** Ära: Känozoikum (–&nbsp;mya)
**:: K-P-grens (Kritj → Paläogen, ~ 65,5 mya)
** Ära: Mesozoikum (–&nbsp;mya)
** Ära: Paläozoikum (–&nbsp;mya)
**:: Präkambrium: (föör &nbsp;mya)
* Äon: Proterozoikum (–&nbsp;mya)
* Äon: Archaikum (–&nbsp;mya)
* Äon: Hadaikum (–&nbsp;mya)

## Tempratuuren

## Luke uk diar
Komo-Mondah (Department)

Det **Komo-Mondah Department** as en department uun det Estuaire Prowins faan Gabuun. A department leit uun a waast faan't prowins. Det hee 90.096 lidj (2013). At hoodsteed as Kango.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

At department hee tau komuunen, ian distrikt an ian kantoon. A komuunen san: 
* Ntoum
* Owendo

A distrikt as Bikele an a kantoon as Komo Mbé (Hoodsteed: Akok).

## Kwelen
Kambrium

At **Kambrium** as en eerdtidjääler tesken  an  miljuun juaren föör üs tidj. Tu jü tidj san bal aal a stamer faan diarten apkimen, diar't daalang noch jaft ("kambrisk eksplosion"). Det hää was diar mä tu dun, dat di sürstoofuundial uun a atmosfeere grater wurden as.

Di nööm 'Kambrium' komt faan di latiinsk nööm för Wales (Cambria) uf. Daalang as Cumbria en groofskap uun't regiuun Nuurd Waast Ingelun.

At Kambrium as det äälst *süsteem* uun't Paleozoikum. Aal a eerdtidjäälern föör't kambrium (542 - 4.600 mya) wurd mäenööder üs *[[Präkambrium]]* betiakent.

## Iindialang
* Süsteem: **Kambrium** (–&nbsp;mya)
** Serie: Furongium (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Kambrium 10. Kirew (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Jiangshanium (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Paibium (–&nbsp;mya)
** Serie: Miaolingium (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Guzhangium (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Drumium (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Wuliuum (–&nbsp;mya)
** Serie: Kambrium 2. Serie (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Kambrium 4. Kirew (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Kambrium 3. Kirew (–&nbsp;mya)
** Serie: Terreneuvium (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Kambrium 2. Kirew (–&nbsp;mya)
*** Kirew: Fortunium (–&nbsp;mya)

Enkelt serien an kirwer haa noch nään nööm, auer detdiar iindialang iarst 2009 so fäästlaanj wurden as.

## Bilen

Archaeocyatha.jpg|Leewent uun't Kambrium
Sirius Passet in the Cambrian.png|Lun an sia am 500 mya



## Luke uk diar
Atmosfeere

At **atmosfeer(e)** as at loftskel trinjam a eerd.

## Iindialang
* Troposfeere, at onerst laag. Hat as tesken 7&nbsp;km (Puulregiuunen) an 17&nbsp;km (Troopen) huuch. Diar spelet ham det weder uf. Do komt at Tropopause
* Stratosfeere bit tu't Stratopause, 50&nbsp;km huuch
* Mesosfeere bit tu't Mesopause, 80 bit 85&nbsp;km huuch
* Termosfeere, bit ~ 500&nbsp;km huuch
* Exosfeere, diar auer begant a weltrüm

## Luke uk diar
Bocoio (Kreis)

De **Bocoio Kreis** as en kreis uun det Benguela Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a nuurd faan’t prowins. Hi hee 154.446 lidj (2014). At hoodsteed as Bocoio.

## Kwelen
ISO 3166-2:CI

Der aktuelle Landescode wurde im November 2015 zuletzt aktualisiert.

## Codes bis November 2015

2011 wurde die administrative Gliederung der Elfenbeinküste geändert, die alten Codes wurden mit November 2015 ungültig.

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden
* Distrikte der Elfenbeinküste
* Regionen der Elfenbeinküste

## Einzelnachweise
Pebane (Distrikt)

De **Pebane Distrikt** as en distrikt faan det Zambézia Prowins faan Mosambik. A distrikt leit uun a nuurduast faan't prowins. Hi hee 195.857 lidj (2017). At hoodsteed as Pebane.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee trii kreiser (üüb Portugiisk:*postos administrativos*):

* De Mulela Mualama Kreis wat fiiw steeden hee: Alto Maganha, Malema, Mulela, Mucocoro an Namanla.
* De Naburi Kreis, wat uk fiiw steeden hee: Mihecue, Naburi, Namahipe, Tomeia an Txalalane.
* De Pebane Kreis, wat fjauer steeden hee: Pebane, Impaca, Magiga an Nicadine.

## Kwelen
Wil Kaat

At **wil kaat** (*Felis silvestris*) as en slach kaater (Felidae), huar üüs hüskaat faan ufkomt. Enkelt onerslacher lewe uun Euroopa, Afrikoo, Waastaasien, Madelaasien an Indien.

## Onerslacher
Onerslacher efter Wikispecies:
F. s. brockmani – F. s. cafra – F. s. catus – F. s. caucasica – F. s. caudata – F. s. euxina – F. s. foxi – F. s. grampia – F. s. griselda – F. s. jordansi – F. s. lybica – F. s. molisana – F. s. morea – F. s. ocreata – F. s. ornata – F. s. pyrrhus – F. s. sarda – F. s. shawiana – F. s. silvestris – F. s. tartesia

At grä kaat (*F. s. bieti*) woort uk üs aanj slach uunsen: *Felis bieti*.

## Spriadkoord

## Luke uk diar
Echt Kaater

**Echt kaater** (*Felis*) san en skööl faan ruuwdiarten (Carnivora) uun det famile kaater (Felidae), huar't sääks slacher an en hialer rä onerslacher faan jaft.

## Slacher
Efter Wikispecies:
* Felis bieti (Grä Kaat)
* Felis chaus (Raidkaat)
* Felis manul (Manul, Pallaskaat)
* Felis margarita (Sunkaat)
* Felis nigripes (Suartfutkaat)
* Felis silvestris (Wil Kaat)

## Spriadkoord

## Luke uk diar
Letj Kaater

A **Letj Kaater** (Felinae) san en onerfamile faan a Kaater (Felidae). Diar hiar aal jodiar kaater tu, diar nian Grat Kaater (Pantherinae) san.

## Slacher

; *[[Acinonyx]]*
: Gepard (*Acinonyx jubatus*)

; *[[Caracal]]*
: Afrikoonsk Gulkaat (*Caracal aurata* of *Profelis aurata*)
: Karakal (*Caracal caracal*)

; Asiaatisk Gulkaater (*Catopuma*)
: Borneogulkaat (*Catopuma badia* of *Pardofelis badia*)
: Asiaatisk Gulkaat (*Catopuma temmincki* of *Pardofelis temmincki*)

; Echt Kaater (*Felis*)
: Grä Kaat (*Felis bieti* of *Felis silvestris bieti*)
: Manul, Pallaskaat (*Otocolobus manul* of *Felis manul*)
: Raidkaat (*Felis chaus*), uun Egypten, Waast- an Süüdaasien
: Suartfutkaat (*Felis nigripes*), uun't süüden faan Afrikoo
: Sunkaat (*Felis margarita*), uun Nuurdafrikoo an Waastaasien
: Wil Kaat (*Felis silvestris*)
:: (Hüs)kaat (*Felis silvestris f. catus*)
:: Grä Kaat (*Felis bieti* of *Felis silvestris bieti*)

; *[[Leopardus]]*
: Pantanalkaat (*Leopardus braccatus*)
: Pampaskaat, Colocolo (*Leopardus colocolo*)
: Uastelk Ozelot (*Leopardus emiliae*)
: Garlepp Pampaskaat (*Leopardus garleppi*)
: Saaltkaat, Geoffroy Kaat, Letjplaket Kaat (*Leopardus geoffroyi*)
: Naachtkaat, Kodkod (*Leopardus guigna*)
: Süüdelk Tiigerkaat (*Leopardus guttulus*)
: Andenkaat, Beragkaat (*Leopardus jacobitus*)
: Muñoa Pampaskaat (*Leopardus munoai*)
: Gäärskaat (*Leopardus pajeros*)
: Ozelot (*Leopardus pardalis*)
: Tiigerkaat (*Leopardus tigrinus*)
: Margay (*Leopardus wiedii*)

; *[[Leptailurus]]*
: Serval (*Leptailurus serval*)

; Lokser (*Lynx*)
: Kanadaloks (*Lynx canadensis*)
: Euraasisk Loks (*Lynx lynx*)
: Ibeerisk Loks (*Lynx pardinus*)
: Ruad Loks (*Lynx rufus*)
: *Lynx issiodorensis* (†)

; *[[Otocolobus]]* 
: Manul, Pallaskaat (*Otocolobus manul* of *Felis manul*)

; *[[Pardofelis]]*
: Marmorkaat (*Pardofelis marmorata*)
: Borneogulkaat (*Catopuma badia* of *Pardofelis badia*)
: Asiaatisk Gulkaat (*Catopuma temmincki* of *Pardofelis temmincki*)

; *[[Prionailurus]]*
: Bengaalkaat (*Prionailurus bengalensis*)
:: Iriomotekaat (*Prionailurus iriomotensis* of uk *Prionailurus bengalensis iriomotensis*)
: Plathoodkaat (*Prionailurus planiceps*)
: Rostkaat (*Prionailurus rubiginosus*)
: Faskkaat (*Prionailurus viverrinus*)

; *[[Profelis]]*
: Afrikoonsk Gulkaat (*Caracal aurata* of *Profelis aurata*)

; Puumas (*Puma*)
: Puuma (*Puma concolor*)
: Jaguarundi (*Puma yaguarondi*)

## Luke uk diar

* Grat Kaater
Grat Kaater

**Grat Kaater** (Pantherinae) san en onerfamile faan a Kaater (Felidae). Uun't jindial tu Letj Kaater (Felinae) kön grat kaater brole. Diaram het jo uun enkelt spriaken uk **Brolkaater**.

## Slacher

; Pantern (*Panthera*)
: Lööw (*Panthera leo*)
: Jaguar (*Panthera onca*)
: Leopard (*Panthera pardus*)
: Tiiger (*Panthera tigris*)
: Snäleopard (*Panthera uncia*)

; Buumleopaarden (*Neofelis*)
: *[[Neofelis diardi]]*
: *[[Neofelis nebulosa]]*

Di *Suart Panter* as nään aanjen slach, det as man en suarten leopard of en suarten jaguar.

## Luke uk diar

* Letj Kaater
Balé (Prowins)

Det **Balé Prowins** (Ütjspriik: [ba.le]) as en prowins faan det Boucle du Mouhoun Regiuun faan Burkiina Faaso. At prowins leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd leit det Mouhoun Prowins, uun a nuurduast det Sanguié Prowins, uun a süüduast det Sissili Prowins an uun a süüd lei dön Ioba and Tuy prowinsen. Det hee 213.423 lidj (2006). At hoodsteed as Boromo.

## Geografii
Dial faan de Deux Balés Natschunaalpark leit uun detheer prowins.

### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tjiin departmenten.

## Kwelen
Banwa (Prowins)

Det **Banwa Prowins** (Ütjspriik: [ba.nwa]) as en prowins faan det Boucle du Mouhoun Regiuun faan Burkiina Faaso. At prowins leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd leit det Kossi Prowins, uun a uast det Mouhoun Prowins, uun a süüd lei dön Houet an Kénédougou prowinsen an uun a waast Maali. Det hee 269.375 lidj (2006). At hoodsteed as Solenzo.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee seeks departmenten:

## Kwelen
Kossi (Prowins)

Det **Kossi Prowins** (Ütjspriik: [kɔ.si]) as en prowins faan det Boucle du Mouhoun Regiuun faan Burkiina Faaso. At prowins leit uun a waast faan't lun. Uuun a waast an nuurd leit Maali, uun a nuurduast det Sourou Prowins, uun a süüduast det Mouhoun Prowins an uun a süüd det Banwa Prowins. Det hee 278.546 lidj (2006). At hoodsteed as Nouna.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tjiin departmenten:

## Kwelen
Mouhoun (Prowins)

Det **Mouhoun Prowins** (Ütjspriik: [mu.un]) as en prowins faan det Boucle du Mouhoun Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 297.350 lidj (2006). At hoodsteed as Dédougou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Mouhoun Prowins hee sööwen departmenten:

## Kwelen
Sourou (Prowins)

Det **Sourou Prowins** as en prowins faan det Boucle du Mouhoun Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 220.622 lidj (2006). At hoodsteed as Tougan.

## Geografii
De Nanga Berig (417 m), wat de aachsthuuchst berig uun Burkiina Faaso as, leit uun detheer Prowins.

### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht departmenten:

## Kwelen
Abomey-Calavi (Steed)

**Abomey-Calavi** as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Atlantique Department, amanbi 31 km uun a nuurduast faan Ouidah. Det hee 117.824 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Abomey-Calavi Komuun.

## Kwelen
Banikoara (Steed)

**Banikoara** as en steed an arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Alibori Department, amanbi 58 km uun a nuurdwaast faan Kandi. Det hee 37.571 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Banikoara Komuun.

## Kwelen
NDR

A **NDR** (faan huuchsjiisk **''N**ord**d**eutscher **R**undfunk*) as det raadio- an fernseeonernemen faan a lunen [[Schleswig-Holstian]], [[Hamborag]], [[Mecklenburg-Föörpomern]] an [[Niidersaksen]]. Hi as iinbünjen uun't [[ARD]] (faan "*'A**rbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen **R**undfunkanstalten der Bundesrepublik **D'''eutschland").

## Programen

### Fernseen
* Das Erste
* NDR Fernsehen (tuup mä Raadio Breemen)
* Phoenix
* KiKA
* ARTE
* 3sat (tuup mä ZDF, ORF an SRF)
* tagesschau24
* One

### Raadio
* NDR 90,3 
* NDR 1 Niedersachsen 
* NDR 1 Welle Nord 
* NDR 1 Radio MV 
* NDR 2 
* NDR Kultur 
* NDR Info 
* NDR Info Spezial 
* N-Joy
* NDR Blue
* NDR Plus

## Orkestern
* NDR Elbphilharmonie Orchester
* NDR Radiophilharmonie
* NDR Chor
* NDR Bigband

## Luke uk diar
Bohicon (Steed)

**Bohicon** as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Zou Department an hee 93.744 lidj (2013). Bohicon as hoodsteed faan det Bohicon Komuun.

## Kwelen

* geonames.org
Cobly (Steed)

**Cobly** (of Kobli) as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Atakora Department. Det hee 24.878 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan de Cobly Komuun.

## Kwelen
ARD

At **ARD** (faan huuchsjiisk **A**rbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen **R**undfunkanstalten der Bundesrepublik **D**eutschland) as en ferbant faan öfentelk raadio- an fernseeonernemen. Hat feit hör jil fööraal auer bidracher, diar arke hüshual uun Sjiisklun betaale skal. En letjen dial komt uk mä rekloome iin.

## Lasmooten <small>(Stant: 26.11.2023)</small>

## Luke uk diar
Noost (bleed)

**Noost** wiar en tidjskraft för nuurdfresk literatuur. Det redaksioon lai uun a hunen faan Jarich Hoekstra, Christina Tadsen an Ommo Wilts.

En *noost* wiar eegentelk en stianen bale, huar at tjüch ütj soob.

## Ütjgoowen
* Jift 0: 2002
* Jift 1: 2002
* Jift 2: 2004
* Jift 3: 2004
* Jift 4: 2005
* Jift 5: 2005

## Skriiwern
Uun *Noost* haa flook gudkäänd nuurdfresk skriiwern hör staken an dachtangen skrewen:

* Enke Christiansen
* Ernst Martin Dahl
* Brunhilde Hagge
* Hans Hoeg
* Jarich Hoekstra
* Emil Ingwersen
* Ingo Laabs
* Ellin Nickelsen
* Ingwer Nommensen
* Erk Petersen
* Erk-Uwe Schrahé
* Antje Tadsen

## Luke uk diar
* Nordfriisk literatuur
* frisica nova
Nordfriesland (bleed)

**Nordfriesland** as det bleed faan't Nordfriisk Instituut uun Breetsteed.

## Histoore
Al 1845 skrääw di prääster Christian Feddersen uun sin skraft "Fünf Worte an die Nordfriesen", dat Nuurdfresklun nuadag en bleed haa skul, an diar uun skul auer Nuurdfresklun beracht wurd.

Oober iarst 1965 kaam numer 1 ütj, an uuntesken wurd 2000 eksemplaaren faan't Nordfriisk Instituut drukt. Mäfulgern faan a instituutsferian fu det bleed amsunst, an öödern kön det aboniare. 

Det bleed komt normoolerwiis sjauersis uun't juar ütj, an diar uun gongt at am politiik, wiartskap an kultuur. Diar wurd aktuel fraagen diskutiaret, persöönelkhaiden ütj a regiuun iaret an nei buken föörsteld.

## Luke uk diar
* Nordfriisk Instituut
Zwischen Eider und Wiedau

**Zwischen Eider und Wiedau** (ZEW) as en periodikum faan a Nuurdfresk Ferian (Nordfriesischer Verein) an a Heimatbund Landschaft Eiderstedt.

## Beskriiwang
ZEW as en juarskalender an komt iansis uun't juar ütj. Diar stun staken uun an berachter auer't regiuun. En swaarponkt leit üüb histoorisk teemos.

## Luke uk diar
* Verlagsgruppe Husum