open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lausanne

**Lausanne** [] as en stääd an en gemeen uun a Sweits, an hoodstääd faan a Kantoon Waadt. 

Lausanne leit bi a Genfer Sia an hää gud 140.000 iinwenern. Hat as at sjuardgratst stääd uun a Sweits efter Zürich, Genf an Baasel.

Tuup mä Genf hiart Lausanne tu't *Metropoolregiuun Genf-Lausanne* mä gud 1,3 miljoon iinwenern.

## Koord
Stääddialen (*Kwartiiren*) faan Lausanne:

## Kliima




 Spring and the City.jpg|Wos
 Summer and the City.jpg|Somer
 Autumn and the City.jpg|Harewst
 Winter and the City.jpg|Wonter


## Kwelen


## Luke uk diar
Winterthur

**Winterthur** (, , uun spoos uk: *Winti*) as en gratstääd an en gemeen uun a Sweits (Kantoon Zürich).

Mä gud 110.000 iinwenern as Winterthur at sääkstgratst stääd uun a Sweits.

## Koord
Winterthur as iindiald tu sääks *stäädkreiser* mä en hialer rä stääddialen (*kwartiiren*):

## Luke uk diar
Blö

**Blö** es en Klöör, wat ön dit Spektrum twesken Zyan en Violett liit. Blö es di Komplementiarklöör fan Orange. Hat heer en Welenleengti fan ombi 470 Nānomeetern. Blö es en Primeerklöör ön dit Systeem fan't aditiif Klöörmisji. -> Di Klöören addiari jam hentö Wit. Hat es en Sekundeerklöör ön 't Systeem fan't subtraktiif Klöörmisji (Fuar di Technik aur di Skeltskiremer).-> Di Klöören subtrahiari jam hentö Suurt.

 


**Blö** fan junk hentö leecht:

Fan Zyan hentö Blö:
St. Gallen

**St.&nbsp;Gallen** (, ) as en gratstääd an en gemeen uun a Sweits, an hoodstääd faan a Kantoon St. Gallen.

Mä gud 75.000 iinwenern as St. Gallen at aachtstgratst stääd uun a Sweits.

## Koord
St. Gallen as iindiald tu trii *stäädkreiser* an flook stääddialen (*kwartiiren*):

## Kliima



## Luke uk diar
A Huug

__NOTOC__

**A Huug** ( **de Huuge**) as det naistgratst faan a tjiin halgen an tuup mä Nuurderuug en gemeen uun Nuurdfresklun.


De_Huuge.jpg


## A werwer

## Koord


A Huug mä werwer, oner uun a maden Nuurderuug,lachts boowen Japsun, lachts oner Nuurderuugsun.

## Luke uk diar
* 
* Touristikbüro Hallig Hooge

## Futnuuten
Irlun

Wat menst dü?

* Irlönj (mooring)
* Republiik Irlun/öö (öömrang)
* Republiik Irlun/fe (fering)
* Republiik Irlöön (haliifreesk)
* Irlun (Eilun) (öömrang)
* Nuurdirlun/öö (öömrang)
* Nuurdirlun/fe (fering)
Belgien/öö

At **Könangrik Belgien** (, ) as en lun uun Waasteuroopa. Hat leit bi a Nuurdsia an trinjam lei a Neederlunen, Sjiisklun, Luksemborag and Frankrik. Uun Belgien lewe amanbi elwen miljuun iinwenern üüb en areal faan 30.528&nbsp;kwadrootkilomeetern.

Belgien hää det EWG mä grünjlaanj, det wiar a föörgunger faan a EU. An a wichtagst iinrachtangen faan a EU sat daalang uun Brüssel.

Brüssel as uk det hoodsteed faan a Benelux lunen.

## Regiuunen

Uun Belgien san trii regiuunen mä ünlik spriaken:
* Flandern uun't nuurden (green), diar woort holuns snaaket.
* A Wallonii uun't süüden (ruad), diar woort fransöösk snaaket.
* Regiuun Brüssel uun a maden, tauspriakag, a miasten snaake oober fransöösk.
* Uun't uasten faan a Wallonii (blä) leit det *sjiisk gemianskap*.

## Luke uk diar

## Futnuuten
Baden-Württemberg

**Baden-Württemberg** (Ufkörtang *BW*) as en bundeslun faan Sjiisklun. Hat as 1952 tuupslööden wurden ütj a lunen Württemberg-Baden, Baden an Württemberg-Hohenzollern.

## Geografii
### Stääden

### Iindialang faan Ferwaltang



Sjauer regiarangsdistrikten:
* Freiburg (güül)
* Karlsruhe (green)
* Stuttgart (orangj)
* Tübingen (ruad)

Njügen stäädkreiser (kreisfrei stääden, mä auto-kääntiaken):

35 lunkreiser (mä auto-kääntiaken):

## Spriaken an spriakwiisen
Uun Baden-Württemberg woort sjiisk snaaket. Diar san oober noch en hialer rä spriakwiisen, diar tu a frenkisken an alemanisken tääld wurd:

* *[[Frenkisk]]*: uun't nuurdwaasten Süüdfrenkisk, uun't nuurduasten Uastfrenkisk
* *[[Alemanisk]]*: uun a maden Sweebisk, Liach- an Huuchalemanisk


## Luke uk diar

* Portaal faan't lun Baden-Württemberg

## Futnuuten
A Grööd

At halag **Grööd** (däänsk *Grøde*) as tuup mä Haabel en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian. Hat as det letjst gemeen uun Sjiisklun.

## Persöönelkhaiden
* Böle Bonken (1839-1926)

## Luke uk diar
* 

## Ferwisang efter bütjen
* Website der Hallig Gröde

## Futnuuten
A Nääs

**A Nääs** as en halag an tuup mä Ualun en gemeen uun Nuurdfresklun.

## Luke uk diar

## Ferwisang efter bütjen
* Hallig Langeneß

## Futnuuten


## Bilen


13-09-29-nordfriesisches-wattenmeer-RalfR-02.jpg|A Nääs
Kiil

Wat menst Dü?
* Kiel - at hoodstääd faan Schleswig-Holstian
* Kiil (Stat), di Artiikel aur di Lönshauptstat üp Sölring
* Kiil - en spas tuseeget stak holt
* Kiil - di onerst dial faan en skap
Schleswig-Holstian

**Schleswig-Holstian** (, , ufkörtang *SH*) as det nuurdermiast bundeslun faan Sjiisklun. Hat leit tesken Nuurd- an Uastsia, det hoodstääd as Kiil sant det lun di 23. August 1946 grünjlaanj wurden as. Uun't nuurden leit Denemark, uun't süüden a bundeslunen Hamborag an Niidersaksen, an uun't süüduasten Mecklenburg-Föörpomern.

## Kreiser an kreisfrei stääden
Daalang (Stant: 1. Janewoore 2013) san diar sjauer kreisfrei stääden an elwen kreiser mä 85 amten an 1115 gemeenen. 901 diarfaan haa maner üs 2000 iinwenern an haa diaram en iarenamtelken bürgermääster.

## Spriaken
Nochhuaren uun Sjiisklun san diar soföl ünlik spriaken üüb ään bonk üs uun Schleswig-Holstian. Uun det lun tesken Uast- an Nuurdsia wurd trii manertaalspriaken snaaket, det san Däänsk, Romanes an Nuurdfresk. An do komt uk noch Plaatsjiisk diartu.

Plaatsjiisk as det regionaalspriak faan Nuurdsjiisklun. An bal arken uun Schleswig-Holstian ferstäänt det tumanst of koon hög wurden sai.

Däänsk woort fööraal uun di nuurdelk loonsdial Schleswig snaaket. Amanbi 50.000 minsken faan't däänsk manerhaid lewe miast nai bi a grens tu üüs naiberlun Denemark.
 
Fresk as en spriak, diar üs Nuurdfresk uun Schleswig-Holstian, üs Saaterfresk uun Uastfresklun, an üs Frysk uun't prowins Fryslân faan a Neederlunen snaaket woort. Uun a kreis Nuurdfresklun an üüb Halaglun snaake amanbi 10.000 minsken Nuurdfresk.
 
Romanes as det spriak faan a Sinti an Roma. Amanbi 5.000 sjiisk Sinti an Rooma lewe uun Schleswig-Holstian. 

## Sasterregiuunen

## Luke uk diar
* Prowins Schleswig-Holstian

## Futnuuten
Mecklenborag-Föörpomern

**Mecklenborag-Föörpomern** (plaatsjiisk *Mekelnborg-Vörpommern*, Ufkörtang *MV*) as en sjiisk bundeslun uun't nuurduasten. 1945 san det iarst tooch a regiuunen Mecklenborag an Föörpomern tuupslööden wurden, tu DDR-tidjen san's weder ütjenööder rewen wurden, an 1990 as det lun weder nei grünjlaanj wurden efter det tuupgungen faan a tau sjiisk stooten.

## Mecklenborag an Föörpomern

Mecklenborag as di waastelk loonsdial faan't bundeslun, an Föörpomern as di waastelk dial faan't ual prowins Pomern, diar nü tu Poolen hiart.

## Lunkreiser
Sant 2011 jaft at man muar sääks lunkreiser an tau kreisfrei stääden.



## Kwelen


## Luke uk diar

* Portaal faan't bundeslun (sjiisk)
Niidersaksen

**Niidersaksen** (saaterfresk *Läichsaksen*, plaatsjiisk *Neddersassen*, Code *NI*, Ufkörtang *Nds.*) as en sjiisk bundeslun uun Nuurdsjiisklun. Efter Bayern as't det öödergratst lun. Det hoodstääd as Hannover.

## Iindialang
Niiderskasen hää ian *regiuun*, 37 *lunkreiser* an 8 *kreisfrei stääden*:
### Lunkreiser

### Kreisfrei stääden

## Grat stääden



## Luke uk diar

 (sjiisk)
* Amtelk sidj faan't bundeslun

## Kwelen
Holun (Köningrik)

**Holun**, amtelk **Köningrik faan Holun** (üüb Holuns *Nederland* an *Koninkrijk der Nederlanden*, üüb Waastfresk *Nederlân* an *Keninkryk fan de Nederlannen*) as en lun uun waast-Euroopa.  Uun a uast leit Tjiisklun, uun a süüd leit Belgien an uun a nuurd an waast a Waastsia.  De kariibisk eilunen Bonaire, Sankt Eustatius an Saba san uk en dial faan at köningrik.  At lun hee 16.900.726 lidj (2015).  A hoodsteed as Amsterdam.  A köning as sant 2013 Willem-Alexander an a minister-präsident as sant 2010 Mark Rutte.

## Politiik
Holun as sant 1949 lasmaat faan NATO.

## Ianselefterwisen


## Luke uk diar
* Könangrik faan a Neederlunen
Islun

**Islun** as en lun uun nuurdwaast faan Europa.  At hoodsteed as Reykjavík.  Diar wene 325.000 mensken (2009).  At hoodeilun as det gratst wulkaaneilun faan a eerd.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Islun hee aacht regiunnen:

At lun hee 74 Gemeenden.  Onern san dön gratsten.

## Histoore
Islun wurd uun leed 9. an ääder 10. juarhunert troch ütjwaanrern ütj Norweegen an ölern skandinaawisk lunen an uk troch keltisk siidlern befölkret. Islun wurd 1918 suwereen. A 17. Jüüne 1944 wurd a Republiik faan Islun (islunsk *Lýðveldið Íslands*) ütjrepen.

## Politiik
Islun as sant 1949 lasmaat faan NATO.
Finlun

**Finlun**, amtelk **Republiik faan Finlun** (üüb Finsk: *Suomi* [ˈsuɔmi] an *Suomen Tasavalta*, üüb Sweedsk: *Finland* [ˈfɪnland] an *Republiken Finland*), as en stoot uun a nuurd faan Euroopa.  Uun a waast lei Sweeden an at Uastsia, uun a süüd leit a Golf faan Finlun an uun a uast Ruslun.  At lun hee 5.289.128 lidj.  At hoodsteed as Helsinki.

## Geografii
### Geograafisk Laag
Finlun leit för’t miast twesken 70° an 59° (faan a nuurd tu a süüd) an 19° an 31° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi so grat üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (1309 km) faan't lun wurt mä Rüslun an det kurtst (545 km) mä Sweeden diald. At lun dialt uk en 709 km lung grens mä Noorweegen. A eeg faan Finlun as 1250 km lung.

### Lunskap
#### Struumer
De lingst struum uun Finlun as de Kemijoki, wat sin kwel uun a nuurduast faan't lun hee an iin uun de Botnisk Siaböösem leept.

#### Berger
De huuchst ponkt uun Finlun as en felsföörspring faan de Halti Berig, en berig, wat uun a nuurdwaast faan't lun leit an mä Noorweegen diald as. De huuchst ponkt faan a berig leit uun Noorweegen, man en felsföörspring, wat 1324 huuch as, leit uun Finlun. De huuchst berig, wat sin toop uun Finlun as, as de Ridnitšohkka Berig (1317 m), wat nai bi de Halti Berig as.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Finlun hee 19 lunskapen (üüb Finsk: *maakunta* [ˈmɑːkuntɑ], üüb Sweedsk: *landskap* [ˈlandskɑːp]):

## Histoore
Faan det 12. juarhunert tu 1809 wiar at miast faan't lun dial faan Sweeden. Do wiar det dial faan det Rüs Keiserrik. Finlun wurd 1917 suwereen. Twesken 30. Nofember 1939 an 13. Marts 1940 jeew at krich twesken at lun an det Sowjetunioon. Finlun skul grat dialen faan Kareelien, Petsamo an öler gebiiten tu't Sowjetunioon ufdu. At jeew twesken 1941 an 1944 weler krich. At lun wurd 1995 lasmaat faan a EU, an 2023 faan a NATO.


Finnland_1323-1743.png|thumb|Koord faan Finlun twesken 1323 an 1743
Großherzogtum Finnland 1812-1917.PNG|thumb|Koord faan Finlun twesken 1812 an 1917
Finland 1920.png|thumb|Koord faan Finlun uun't juar 1920
Suomi kasikartta 1945.jpg|thumb|Koord faan Finlun uun't juar 1945


## Kultüür
### Literatüür
* Skriiwern: Elias Lönnrot, di at natschunaaleepos *[[Kalewala]]* skreew.

## Kwelen
Nuurdfresk

**Nuurdfresk** („Nordfriisk“) as bütj Waastfresk an Saaterfresk ian faan jo trii fresk spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 10.000 minsken uun a kreis Nuurdfresklun an üüb Halaglun. Ööders üs uun Waast- an Uastfresklun as diar en graten ferskeel tesk a enkelt spriakwiisen.

At Nuurdfresk as mä det *[[Europeesk Charta för a Regiunaal- an Manertaalspriaken]]* uun Sjiisklun gudkäänd.

## Spriakwiisen

Tu a **eilunsfresk** spriakwiisen hiar:
* Sölring
* Fering-Öömrang
* Halunder
* Eidersteeds †
A **fäästääg**sen sai tu hör spriakwiis Fräisch, Freesch of Freesk, oober a miasten Frasch:
* Halagfresk Haliifreesk
* Strunfresk †
* Wiidinghiirder Freesk
* Bökinghiirder of Mooringer Frasch
* Karhiirder Fräisch
* Nuurder-Gooshiirder Fräisch (Hoorninger) Freesch (Hoolmer)
* Madelgooshiirder Freesch
* Süüdergooshiirder Freesch

### Ferglik bi enkelt wurden

### Ferskeeler mad a spriakwiisen
Det tabel wiset enkelt aparte onerskiaser:

¹ Poden jaft at wel ei üüb Halaglun.

## Luke uk diar
* Nordfriisk
* Nuurdfresk wurdenbuken
* Nordfriisk Instituut
* Spräkütbäg
* Friiske spräke
* Ernst Löfstedt
* Swadesh list nuurdfresk

## Ferwisang efter bütjen

* En kurten tekst uun onerskiaselk spriakwiisen
* Friesisch? Was ist das denn? (n|dr)
Rheinlun-Pfalz

**Rheinlun-Pfalz** (ISO-Code *RP*, ufkörtang *RLP*) as en bundeslun uun Sjiisklun. At hoodstääd as Mainz. Rheinlun-Pfalz as 1946 tuupslööden wurden ütj at ual Rheinprowins, Rheinhessen, at Prowins Nassau an a Rheinpfalz.

## Lunkreiser an kreisfrei stääden

Lunkreiser (mä auto-kääntiaken):

Kreisfrei stääden (mä auto-kääntiaken):

Grat stääden, diar tu en lunkreis hiar (mä auto-kääntiaken):

## Luke uk diar

* Wääbsteed faan Rheinlun-Pfalz

## Kwelen
Rocht

**Rocht** as det sum faan reegeln, diar en selskap faan minsken brükt, am mäenööder ütjtukemen. Sok reegeln kem ap üs *[[wen rocht]]*, diar a minsken al loong befulge, of üs *[[positiif rocht]]*, diar faan a stoot uun furem faan gesetsen maaget wurd.

Wat rocht as, woort uun twiiwel faan en *rachter* fäästlaanj.

## Subjektiif an objektiif rocht
Reegeln för't tuuplewin san *objektiif rocht*. Wat di enkelt minsk du mut of skal, of faan öödern ferlang koon, as *subjektiif rocht*. Det subjektiif rocht komt normoolerwiis faan't objektiif rocht uf. Tu't subjektiif rocht hiart uk, dat di enkelt minsk för sin rocht stridj mut. Uun en freihaidelk selskap mut hi för sin rocht uk jin a selskap of jin a stoot stridj.

## Det wurd
Det wurd *rocht* komt faan indogermaans **h₃reĝ*- uf, an det ment *apracht*, *lik aprocht maage*, *di rocht wai finj*. Uk uun ööder spriaken het det bal jüst so: , , , , .

Uun üüs amgungspriak brük wi det wurd *rocht* miast üs jindial faan *ferkiard*.

Man uk uun a geometrii jaft at en *rochten [[winkel]]*, hi as *[[luadrocht]]*.

## Luke uk diar
Ruslun

**Ruslun** ( [] , amskrewen **'), eegentelk at **Rüsk Föderatsion** as en föderatiiwen stoot uun't nuurduastelk [[Euraasien]] an det gratst lun üüb a eerd. Faan jo ~144 miljoon minsken lewe 104 miljoonen uun di [[Euroopa|europeesk dial]] an bluas 40 miljoonen uun di föl grater [[Aasien|asiaatisk]] dial.

== Ferwaltang ==


<small>
<center>
<span style="background-color:#fc8b8b;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Süüdruslun|Süüdruslun]] <small>(mä Krim)</small> - 
<span style="background-color:#aa6ca6;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Nuurdkaukasus|Nuurdkaukasus]] -
<span style="background-color:#ffff80;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Madelruslun|Madelruslun]] - 
<span style="background-color:#62d2c5;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Nuurdwaastruslun|Nuurdwaastruslun]]<br> 
<span style="background-color:#37ce04;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Wolga|Wolga]] - 
<span style="background-color:#c7cb8f;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Uraal|Uraal]] - 
<span style="background-color:#01bee7;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Sibiirien|Sibiirien]] - 
<span style="background-color:#fece2c;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Okrug Uasten|Uasten]]
</center>
</small>

Diar san aacht **föderatsioonskreiser*' ([[rüsk]] *Федеральный округ/Federalny okrug*), an jo san widjer iindiald tu letjer *föderatsioonsubjekten''.

## Histoore
* luke diar: Moskau Gratfürstendoom an Rüs Keiserrik.

## Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Ruslun 665.6 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det naist steed faan lunen, wat eerdgas wan.

## Luke uk diar

## Kwelen


## Koord
Saksen

Wat menst Dü?

* Saksen (lönj) - det bundeslun
* Saksen (Fulk) - det fulk
* Niidersaksen - det bundeslun
* Saksen-Anhalt - det bundeslun
Swaawel

**Swaawel** as en cheemisk element mä det ufkörtang **S** an det atoomnumer **16**. Hat hiart tu a nianmetalen.

## Bilen

SIMSS.JPG|SIMS-Spektrum faan a isotoopen.
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|Swaawel
16_sulfur_(S)_Bohr_model.png|Elektroonenskel
Streichhoelzer - Pappe & Papier.JPG|Swaawelstooker


## Luke uk diar

## Kwelen
Frankrik

komt muarsis föör:

* **[[Frånkrik]]** (frasch)
* Frankrik/sö (söl'ring)
* Frankrik/fe (fering)
* Frankrik/ha (halunder)
* Frankrik/hf (haliifreesk)
* Frankrik/wi (Wiringhiirder)
Haupsid-halunder-ual

djeft deät uun de .

**** Kategoriie djeft deät uun de .







**Ho skel Diin nai artiikel hit?**

 type=create
 width=40
 bgcolor=#ffffff
 preload=Template:Standard content for new page
 editintro=Template:Instructions
 default=



----
**<big>Uur Wikimedia Projekte</big>**

----
J. P. Hansen

**Jap Peter Hansen** (* 08.07.1767 Weesterlön, † 09.08.1855 Kairem), **J. P. Hansen**, es 15 Jaaren tö See faart en leeterhen Skuulmaister en Köster ön Weesterlön wesen. Hi skel uk *Jap Köster* nēmt uuren wiis.

Hansen her uk en Nawigatsjoonsskuul, en hi heer höm forskelig Saaken üttaacht en konstruiaret, sa üs en Kuurnwecht.

Hansen skref Boker tö'n Bispöl aur Matematiik en Astronomii, man diar sen uk forskelig Āpteekningen en Dokumentatsjoonen aur Söl me twesken wesen.

Hansen gelt üs di jest Söl'ring Dechter, diar dit Skriiwen üp Söl'ring āpbraacht heer. Dit bikeentest diarfan es **, en Komediispöl üp Sölring. Dit diari Stek es üs dit jerst Bok üp en nuurđfriisk Spraak ütdönen uuren (1809). Hansen heer höm salev üttaacht, hur'ling hi Sölring skriif wel, en sa es di diari Spraak tö höör jest Ortografii kemen.
Des Skriifwiis wiar naier bi't Dütsk üs di fan Boy Peter Möller, wat ön't 21. Jaarhönert al swaar es en bringi di Liren bi.

Jap Peter Hansen es di Faađer fan C. P. Hansen wesen. Ön Weesterlön jeft et en "Jap Peter Hansen Wai". 

## Forwiisen
* Jap Peter Hansen ön di Daatenbank fan't Nuurdfriisk Instituut
Kris Nordfraschlönj

E **Kris Nordfraschlönj** (aw Tjüsch: *Nordfriesland*, aw Plååttjüsch: *Noordfreesland*, aw Dånsch: *Nordfrisland*) as di nordlikste lönjkris önj Tjüschlönj än eefter e grutelse di treede önj Slaswik-Holstiinj. Önjt norden läit et Dånsch, önjt ååsten e Kris Slaswik-Flansborj, önjt sööden e Kris Dithmjarsche än önjt weesten e Weestsiie. Et heet 165.951 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Hüsem.

## Geografii
E Kris Nordfraschlönj läit önjt nordweesten foont bundeslönj Slaswik-Holstiinj, twasche e gränse tut Dånsch önjt norden än di Ääder Struum önjt sööden. Di nordlikste punkt önj e kris as List, awt ailönj Sal, wat uk di nordlikste punkt önj Slaswik-Holstiinj än Tjüschlönj as. Di sööderlikste punkt as e müning foon di Ääder Struum. Di weestlikste punkt as Jongnaamen, en huuchsönj tut weesten foont ailönj Oomram, än di ååsterlikste punkt as aw e kånt foon di Treene Struum, önj e gemiine Aastenfäil.

E kris heet tou diile: e Fååstewål önjt ååsten än da Nordfrasche Ailönje önjt weesten. Da trii grutste foon da Nordfrasche Ailönje san Sal (99 km²), Fäär (82 km²) än Oomram (20,46 km²). 

Baitu foon di Ääder, wichtie struume önj e kris san di Arlau, di Ååstenou, di Såhulm Ou än di Treene.

### Stääse
Da tiin grutste stääse önj e kris san:

### Indiiling foon Ferwålting
E Kris Nordfraschlönj heet trii åmtsfrie stääse, tou åmtsfri gemiine än oocht åmte.

E kris heet 131 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Nordfraschlönj]]*.

## Manschne
* 1970: 156.400 (wüfe: 81.300, karmene: 75.100)
* 1980: 161.800 (wüfe: 82.700, karmene: 79.100)
* 1990: 152.600 (wüfe: 78.800, karmene: 74.600)
* 2000: 164.300 (wüfe: 83.700, karmene: 80.600)

## Histoori
E kris wörd di 26ste önj e Gjarsmoune 1970 grünläid, eefter da üülje krise Kris Ääderstää, Kris Hüsem, et mååst foon di üülje Kris Söödtuner (suner 6 gemiine) än trii gemiine foon di üülje Kris Slaswik tuhuupeläid wörden.


Kreis Eiderstedt in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Ääderstää (1965)
Kreis Husum in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Hüsem (1965)
Kreis_Südtondern_in_Schleswig-Holstein_1965.svg|E Kris Söödtuner (1965)


## Politiik

E hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsident sunt 2020 as Manfred Uekermann.

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Sünhäid
Et Kliinikum Nordfraschlönj heet trii kliinike önj Naibel, Hüsem än E Wiik än en Regionaal Sünhäidssäntrum önj Taning.

## Ferwising eeder büte

## Kwäle
Aamrem

**Aamrem** (Aamring: *Oomram*) es en nuurđfriisk Ailön. Hat liit süđern fan Söl en weestern fan Föör. Aamrem jert tö't Amt Föör-Aamrem ön di Krais Nuurđfriislön ön Sleeswig-Holstiin.

## Geografii an Forwalting
Aamrem es 20,46&nbsp;km² gurt en diaraur dat tiinst gurtest Ailön ön Dütsklön. Üs uk Föör en Söl jert Aamrem tö di trii nuurđfriisk Geest-Ailönen. 

Uastern fan Aamrem es di Heef. Di füf Tērper sen fuar't Miist ön di Uastersir fan't Ailön tö finj. Fan Nuurđen tö Süđern sen dit Nuurđtērp, Neebel, Süđertērp, Stiinood an Witdün. 

Üp di Geest sen di Tanen en di Hiiđ tö finj. Ja lii üs en Strip fan Nuurđen tö Süđern. 

 

Ön di Weesten fan aamrem sen aural Dünemer. Ali töhop sen des ombi 12 kilometer lung. Di Dünemer sen diilwiis jen Kilomeeter breer. Dat Stek Lön' hur di Dünemer sen, es 700 Hektar gurt. 

Fan Weesten tö Uasten sen Primeerdünemer, Wit Dünemer en Gre Dünemer tö biluki. Wanerdünemer jeft et üp Aamrem ek muar, alis biplantet. 

Di Aamringer Dünemer staan öner Natuursjuts, en diar bret jit Fügler, wat üđershur niin Plaats diarfuar finj ken. 

## Senerk Mensken
* Thea Andresen
* Hark Bohm (* 1939)
* Knut Jungbohn Clement (1803–1873)
* Martin Flor
* Christian Johansen
* Arthur Kruse
* Hark Martinen (1934–2016)
* Lorenz Friedrich Mechlenburg
* Hark Olufs (1708–1754)
* Georg Quedens (* 1934)

## Literatuur
* Georg Quedens, Hans Hingst, Gerhard Stück, Ommo Wilts: *Amrum. Landschaft, Geschichte, Natur*. Verlag Jens Quedens, Amrum 1991, 
* Georg Quedens: *Amrum*. Breklumer Verlag, Breklum 2004, 
* Georg Quedens: *Insel unter weitem Himmel*. 3. Auflage, Breklumer Verlag, Breklum 2004, 
* Georg Quedens: *Das Seebad Amrum. „... und befürchten den Verderb der guten hiesigen Sitten ...“*. Veränderte Neuauflage. Verlag Jens Quedens, Amrum 2006, 

## Luki uk jir

* „Gud dai“ – Öömrang-Friesisch-Kurs für Anfänger 
* Linksaamlang tu öömrang sidjen an Öömrang Ferian

## Futnooten
Dütsklön

**Dütsklön** es en Lön ön Euroopa.

## Bundslönen
Ön Dütsklön jeft et sokstain Bundslönen:

# Baden-Würtembarig
# Bayern
# Berlin
# Branenborig
# Bremen (Bundslön)
# Hamborig
# Hessen
# Meklenborig-Fuarpommern
# Neđersaksen
# Nordrhiin-Weestfālen
# Rhinlön-Pfalz
# Saarlön
# Saksen
# Saksen-Anhalt
# Sleeswig-Holstiin
# Tüüringen

## Staten
* Berlin
* Hamborig
* München
* Köln
* Frankfurt am Main
* Stuttgart

## Weblinks

## Futnooten
C. P. Hansen

**Christian Peter Hansen** es Skuulmaister en Köster üp Söl wesen. Hansen es ön di 28. August (Bārichtmuun) fan 1803 tö Wārel kemen. Stürewen es hi ön di 9. Detsember (Jöölmuun) fan 1879. 

C. P. Hansen wiar di Dreeng fan Jap Peter Hansen, en diarom wiar hi fuar't Miist üs *Krischan Japen* of *Kiitji Japen* bikeent. Hi heer masi aur di Sölring Histoorii ütfünen en āpskrefen. Diar sen da uk Kaarten me ual Fluurnaamen bi ütkemen. 

Hansen hee en ethnograafisk Saamling fan ual Kraam üs stiinern Kniiwern sa üs üđers, wat di Lir jerer bi 't Hüs her haa. Des Saamling heer Hansen ön sin Bok "Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen" (1875) biskrefen, wat em jit ön Antikwariāti fo ken. 

Me en Diil fan di Saamling es di Museumsaarber fan di Sölring Foriining bigent uuren, en dat "Altfriesische Haus" (Üp Sölring sair em "Ual Hüs") es dit Hüs fan C. P. Hansen wesen. 

## Boker en Söl'ring Skriifwiis
Masi Bokern fan höm sen ütkemen, en di wiar üp Dütsk en Söl'ring skrefen. Diarme heer C. P. Hansen uk fuul diarfuar dönen, dat di Söl'ring Orthografii förter ütbecht uur kür, en hi heer uk masi dechtet. Di diari wiar ja man tö sin Tir ek ialer üs ombi 40 Jaaren. 

Bi des Skriifwiis falt āp, dat diar ön di jerst 100 Jaaaren di "Konsonatenfordopeling" wesen es, sa üs wü dit ön Dütsk keen, wan di Vokāl fuarüt kuurt es: *Del*'l**ing, lek**k**elk, knor**r*'ig, ...* . Dit heer höm noch eeđer Boy Peter Möller sin Uuurterbok (1915) foranert. 

Gans gur tö keen es dit bi di Forklaaring fan Balādi Pider Lüng of Pidder Lüng, diar Hansen bi jen fan sin Fortelingen en bet foranert heer.

Hansen heer me sin Aarber förtermaaket, wat sin Faađer, Jap Peter Hansen bigent heer: Di Söl'ring Literatuur, diar en gurt Wert, uk en jüst fuar di Nuurđfriisk Saamlingen heer. Sok Bokersaamlingen ken em t. B. ön't Nuurđfriisk Instituut finj, en uk di Antikwariāti haa jit wat öntöber.
Uk bi Nann Peter Mungard ken em se, dat hi üp di Aarber fan di Hansens āpbecht heer.

## Boker
* *Die Insel Sylt in geschichtlicher und statistischer Hinsicht* (1845)
* *Chronik der friesischen Uthlande* (1856)
* *Friesische Sagen und Erzählungen* (1858)
* *Der Fremdenführer auf der Insel Sylt. Ein Wegweiser für Badende in Westerland.* (1859, Reprint 1980)
* *Der Sylter-Friese. Geschichtliche Notizen, chronologisch geordnet […]* (1860)
* *Altfriesischer Katechismus in der Sylter Mundart […]* (1862)
* *Das schleswig'sche Wattenmeer und die friesischen Inseln* (1865)
* *Der Badeort Westerland auf Sylt und dessen Bewohner* (1868)
* *Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen […]* (1875)
* *Die inselfriesischen Halfjunkengänger und deren Thaten und Abenteuer* (1875)

## Di C. P. Hansen Pris
Sent 1960 uur di C. P. Hansen Pris ark Jaar tö Liren dönen, diar wat fuar di Sölring Saak sa üs Kultuur, Spraak en Brükdom dönen haa.

### Prisdraiern

## Futnuuten


## Luki jens diar
* Alfred Bartling fing ön't Jaar 2015 di C. P. Hansen Pris (Video)
* 
*
Frederik Paulsen

Dr. med. **Frederik Paulsen** (* 31. Jüüle 1909 uun Doogebel; † 03. Jüüle 1997 uun Aalkersem üüb Fer) hää eegentelk *Friedrich Paulsen* het, wiar dochter uun a medesiin an hää FERRING Pharmaceuticals grünjlaanj.

## Leewent
Paulsen wurd uun't nuurdfresk Doogebel bäären. Sin aalern kaam faan Fer. Efter sin mamenspriak näämd hi sin onernemen FERRING.

1933 studiaret Paulsen medesiin uun Kiil, füng diar stridj mä a Nazis an flücht 1935 auer Baasel uun a Schweiz tu Malmö uun Sweeden. 1942 wurd'er sweedsk stootsbürger, an sin onersjükangen auer hormoonen wiar det grünjlaag för sin onernemen uun Malmö 1950. Üs hi sweedsk wurd, anert Paulsen san föörnööm faan Friedrich tu Frederik.

1988 hää Paulsen at Ferring Stiftang uun Aalkersem grünjlaanj. Hi wul en iinrachtang skaafe för't eilun Fer an aler Nuurdfresken, am at aanj spriak an kultüür tu pleegin. 

Mä 60 juar hää hi sin onernemen tu san dring Frederik Paulsen di jonger auerden, mä knaap 88 juar stoorew hi uun Aalkersem üüb Fer.

## Ferwisang efter bütjen
* Leewentsluup (ingelsk)
* Leewentsluup (sjiisk)
* Ferring Stiftung
Nuurdfresklun

**Nuurdfresklun** as mä Waastfresklun, at prowins Groningen an Uastfresklun en dial faan't fresk kultuurgebiit **[[Fresklun]]**. Fresklun leit uun Holun an Sjiisklun.

Di **[[Kreis Nuurdfresklun]]** as en dial faan Schleswig-Holstian uun Sjiisklun.

A gratst stääden san Hüsem, Niibel, Breetsteed an Lääk. En list faan aal a stääden an gemeenen fanjst dü uun Nordfriislon (gemeenen).

Halaglun hiart kulturel uk tu Nuurdfresklun, woort oober faan a Kreis Pinneberg ferwaltet.

A eilunen an regiuunen faan Nuurdfresklun bütj Halaglun san Sal, Oomram, Fer, A Halgen, Pelwerem, Nuurdstrun, A Wiidinghiird, A Böökinghiird, A Karhiird, A Gooshiird an Eidersteed.

## Persöönelkhaiden
* Harro Harring - rewolutsioneer
* Carl Ludwig Jessen - mooler
* Theodor Mommsen - histooriker
* Jens Mungard - skriiwer
* Emil Nolde (eegentelk Hansen) - mooler
* Frederik Paulsen - medisiiner an onernemer
* Friedrich Paulsen - filosoof an peedagoog
* Friede Springer - onernemerin
* Theodor Storm - skriiwer
* Ferdinand Tönnies - sotsioloog an ökonoom

## Luke uk diar
* Kreis Nuurdfresklun
* Histoore faan Nuurdfresklun
* Nuurdfresk eilunen
* Nuurdfresk spriakwiisen
* Nuurdfresk literatüür

## Literatuur
* Inga Werth: Nuurdfresklun üüb Fering. 2017. Nordfriisk Instituut, Bräist .
Diten

**Diten** (öö. Schaasen, sö. Kiisen) sen fan drüget Küskit maaket. Di diari sen üp di Ailönen bit hentö di fiartiger Jaaren en üp di Haligen bit hentö di sösstiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert üs Jöling fuar tö haitsi en tö kööki nomen uuren.
Fan di Ailönen es uk bikeent, dat fuar't Jöling Sjipluurter fan di Dik saamlet uuren sen.

## Diten maaki
Di Küskit, wat em fuar Diten brükt, waar wunterem iin ön gurt Faten saamelt. Di diar Faten (Mjülkpoten) wiar ombi 75&nbsp;m³ gurt, en di lair iin ön di Öört, fuar't Miist nuurđern fan di Busem. 

Hentö di Uurs waar di Mjülk üt di Faten büten üp di Werev fordiilt. Leeter uur dit ütstampert, wat di Liren me üülen Soken aur di Fet, somtirs uk söner des, maaket haa.  Fan des ging di Wiitighair üt di Mjülk. Diar maast ek olterfuul Stre benen des Brii wiis, üđers kür em di Diten leeterhen ek muar rocht ütsteek.
Wan di miist Wiitighair diar üt wiar, waar dit me en Stamper lik ütstampet, dat et sa 6 cm tjuk bleev. 

Di Senskiin her sa tau bit trii Weeken nöörig en drügi dit diari üt. Da noom em en Ditensteeker, wat en bet ütsaag üs en Gluuv, en steek diarfan Kwadraate fan 20 x 20&nbsp;cm. Des waar da langs di Wuch āprocht en skul jit jens trii Weeken ütdrügi. 
Eeđer des waar di Kwadraati omdrait, dat di üđer Sir uk ütdrügi kür, en da wiar di Diten klaar.
Nü kām fan di drüg Diten "Klooten" āpbecht, dat di Winj en di Senskiin di leest Wiitighair ütnem kür. Hentö di Hārefst waar di Diten booven iin ön't Hüs braacht.
Fuar di Wunter wiar fuar ark Hüs ombi 20.000 Diten nöörig. Wan di Liren kööki of haitsi wil, kām di diar Kwadraati bluat döör en "Ditenhol" dialsmeten, dat em di bluat jit iin ön di Aurn smit tört.

## Luki uk jir
* Halligschule Hooge
Nowy Dwór Królewski

**Nowy Dwór Królewski** as en saarep uun Poolen. 1996 hed det saarep 170 iinwenern.

Nowy Dwór Królewski as at hoodsaarep faan't gemeen Papowo Biskupie uun't Woiwodskip Toruń.
Superfloose

En **superfloose** as di noome for ünlike galaksiifloosen ma jare sansüsteeme önjt åål. Twasche da ünlike superfloosen befine ham superhoolinge.
Margaretha Grosser

**Margaretha** (nåmd: Gretchen) **Grosser** (* 20.09.1934 önj Roomelse, Saaterlönj, † 20.07.2019) wus en autoorin, wat for ålem saaterfrasche takste schraawen unti ouerseetinge foon bekånde tjüsche böke ütdänj heet. Har äine takste san mååst latje ferteelinge üt et laawen foon iir än diling. 

## Årbe
* Da *Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound* seerie, 1992/93/94
* *Margeriten uut min Tuun*, Bäärsel 2001
* *Mien Tuunschiere*, Roomelse 2005
* *Die litje Prins* (Di latje prins / Fering: De letj prens), Roomelse 2009, saaterfrasch ouerseeting
* *Tuusterpäiter* (Struwwelpeter), 2010, saaterfrasch ouerseeting

## Sii uk
*Saaterfrasch literatuur

## Weblinks
*"Struwwelpeter" aw saaterfrasch foon Gretchen Grosser
* Gretchen Grosser's *Dööntjene un Fertälstere uut Seelterlound* önj e 'General Anzeiger', 2000-2010, Sii hier Nr. 42-59
* GA-Video ma Gretchen Grosser ouer saaterfrasch 
* Saaterfrasch leere ma Gretchen Grosser: -- Video 1 -- Video 2 -- Video 3 -- Video 4 -- Video 5
* Fideo: Gretchen Grosser ouer Saaterfrasch önj NDR 3 - buten un binnen (23.10.2010)
* Gretchen Grosser will den Roman "Das fliegende Klassenzimmer" von Erich Kästner in das Saterfriesische übersetzen (GA 23. Jan. 2010)

## Bile

File:Dööntjes.jpg|Dööntjes un Fertälster uut Seelterlound, Nr.1-3, 1992,93,94
File:Sienke.jpg| Sienke Koodiegel fertäld, 1994
File:Wie sjunge.jpg|Wie sjunge Seelterfräisk, 1998
File:RobinHood.jpg| Robin Hood, ouerseet foon Gretchen Grosser, Ingeborg Einhaus än Johanna Evers, 1998
File: Märchenbouk.jpg| Seelter Märchenbouk, 1999
File: Margeriten.jpg|Margeriten uut min Tuun, Seelterfräisk Lesebouk, 2001
File:Tuunschiere.jpg| Mien Tuunschiere, 2005
File:Soangbouk.jpg| Seelterfräisk Soang- un Beedebouk, 2009
File:Tuusterpäiter.pdf| Tuusterpäiter, 2010


## Referänse
Pichilemu

**Pichilemu** as en stääd uun Chiile, an hoodstääd faan't Prowins Cardenal Caro uun't Región del Libertador General Bernardo O’Higgins (VI.&nbsp;Regiuun). Diar wene son 15.000 lidj.


Comuna de Pichilemu.svg|At Komuun Pichilemu uun't Región del Libertador General Bernardo O’Higgins
Escudo de Pichilemu.svg|Woopen
|Flag


## Luke uk diar
Sjiisklun

**Sjiisklun** as en lun uun Madeleuroopa. Sin hoodstääd as Berlin, an diar lewe gud 82 miljuun minsken.

## Bundeslunen
Uun a Bundesrepubliik Sjiisklun jaft at 16 bundeslunen. A stäädstooten Berlin an Hamborag san ianhaidsgemeenen. Uk Breemen as en stäädstoot, diar hiar oober jo tau stääden Breemen an Breemerhuuwen tu.





## Politiik
Sjiisklun as sant 1955 lasmoot faan't NATO.

## Luke uk diar

## Kwelen
A Halgen

Uun Nuurdfresklun jaft at tjiin **Halgen**, det san letj eilunen. Wan'am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag".

A Halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun muar üs 40 daar uun't juar oner weeder. Ham sait "lunoner", wan di "Blank Hans" auer at halag fäärt, ap tu a werwer lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt.

Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon'am sogoor to fut troch a waas luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. Hat sjocht diar ei efter ütj, man a priilen uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt.

Iar hää en halagwerew so ütjsen:
Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul'am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "feeting" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten suas, man iarer en tank för drankweeder.

Üüb a werew lai en hialer rä faan diten, üüb Fer an Oomram saad'am uk "schaasen". Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget.

Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat sturemflud modern oonker füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar.

## Bilen

Leuchtturm Oland.jpg|Di iansagst ialtürn mä raidsaag uun Euroopa stäänt üüb Ualun.


## Halagnöömer uun ferskeelag Spriakwiisen

## Spreegwurden
* *Wan a halgen huuch lei, jaft at ring weder*

= Ferwisang efter bütjen =
*Stiftung Nordfriesische Halligen
*Nordsee-Tourismus-Service

## Futnuuten
Marron Fort

**Marron Curtis Fort** (* 24. Oktoober 1938 önj Boston; † 18. Deetsember 2019 önj Leer) wus en ameerikaanisch-tjüschen spräkewaasenschapsmoon fort Saaterfrasch än Plååttjüsch. 

## Årbe
* ''Zur Phonologie des Saterfriesischen''. In: *[[Us Wurk]] 20*, 37-41 (1971)
* *Saterfriesisches Wörterbuch*. Helmut Buske Verlag, Hamburg 1980. .
* ''Das Saterfriesische vor Hoche: zwei vergessene Quellen''. In: *Us Wurk 33*, (1984).103-108.
* *Saterfriesisches Volksleben*. Ostendorp, Rhauderfehn 1985. .
* *Saterfriesische Stimmen*. Ostendorp, Rhauderfehn 1990. .
* *Die ferläddene Súun, der bisher älteste saterfriesische Text*. In: *Jahrbuch für das Oldenburger Münsterland* 20, 1988:25-33.
* *Nicolaas Westendorp:* “Over de Saterlanders”. In: *Jahrbuch fúr das Oldenburger Münsterland* 22, 1990:151-159.
* *[https://web.archive.org/web/20110409065302/http://papinga.bis.uni-oldenburg.de/bisverlag/hv1/9a2-fort.pdf Niederdeutsch und Friesisch zwischen Lauwerzee und Weser]*. In: *Zwischen Schreiben und Lesen: Festschrift für Hermann Haavekost zum 60. Geburtstag*. Hg. Hans-Joachim Waetjen, Oldenburg 1995:493-525.
* *Das romanische Lehnwort im Saterfriesischen*. In: *Fs. Århammar*, (1996) 141-149. 
* *Das niederdeutsche Element im Saterfriesischen*. In: *Neue Forschungsarbeiten zur Kontaktlinguistik*. Hgg. Wolfgang Moelleken/ Peter J. Weber, Bonn, 1997:171-178 (Plurilingua XIX).
* *Niederdeutsch als zweite Sprache der Saterfriesen*. In: *Fries. Stud. III*, 1997:83-112 (Supplement vol. 18. Nowele).
* *Das Saterfriesische*. In: Horst Haider Munske (Hrsg.), *Handbuch des Friesischen, Handbook of Frisian Studies*, Tübingen 2001:409-422.
* *Dät Näie Tästamänt un do Psoolme in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, Fräislound, Butjoarlound, Aastfräislound un do Groninger Umelounde*. Oldenburg 2003. .

## Siie uk
*Saaterfrasch literatuur


Datei:Fort-Wörterbuch3.jpg|*Saterfriesisches Wörterbuch*, 1980
Datei:VOLKSLBN.jpg|*Saterfriesisches Volksleben*, 1985
Datei:SSTIMMEN.jpg|*Saterfriesische Stimmen*, 1990
Datei:Fort-Bibel.jpg|*Dät Näie Tästamänt un do Psoolme*, 2003
Kreis Dithmarschen

**Dithmarschen** as en kreis uun Schleswig-Holstian. Sin kreisstääd as Heide.

## Gemeenen

'''Amten mä hör gemeenen (* = diar sat at amt)

## Kwelen


## Luke uk diar
Kris Herzogtum Lauenborj

Dåt **Herzogtum Lauenbörj** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt söödååsten foon e diiljstoot. Önj’t norden läit Lübeck, önj’t ååsten Meklenbörj-Forpommern, önj’t sööden lade Naarersaksen än Hamborj än önj’t weesten läit e Kris Stormarn. Et heet 198.019 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Ratzeburg.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie stääse än gemiine:

* Åmte:

E kris heet 127 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj]]*.

## Manschne
* 1970: 141.700 (wüfe: 73.900, karmene: 67.900)
* 1980: 155.200 (wüfe: 79.800, karmene: 75.400)
* 1990: 159.400 (wüfe: 82.500, karmene: 76.900)
* 2000: 179.800 (wüfe: 92.400, karmene: 87.400)

## Histoori
;Grünleeding
E kris wörd di 1ste önj e Foodermoune 1876 grünjläid, üüs en kris foont Prowins Slaswik-Holstiinj önjt Kiningrik Preussen.

;Üülje Gemiine
Sunt e grünleeding foon e kris wörden daheere gemiine diile foon oudere gemiine:

## Politiik
E krisdäi heet 49 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

E hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsident sunt di 10. Gjarsmoune, 2003 as Meinhard Füllner.

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Kwäle


## Weblinks
*
Kris Ååstholstiinj

E **Kris Ååstholstiinj** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt ååsten foon e diiljstoot. Önjt norden läit jü Kiil Bucht, önjt ååsten jü Lübeck Bucht, önjt sööden lade Lübeck än e Kris Stormarn än önjt weesten e Kris Plön än e Kris Segebörj. Et heet 200.539 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Eutin.

## Geografii
Önjt norden läit jü Kiil Bucht än önjt ååsten jü Meklenborj Bucht. Et ailönj Fehmarn läit önj diheere kris.

### Indiiling foon Ferwalting

* Åmtsfrie stääse 

* Åmtsfrie gemiine:

* Åmte:

E kris heet 30 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Ååstholstiinj]]*.

## Manschne
* 1970: 176.000 (wüfe: 93.100, karmene: 83.300).
* 1980: 191.000 (wüfe: 100.400, karmene: 90.600)
* 1990: 189.400 (wüfe: 98.500, karmene: 90.900)
* 2000: 202.200 (wüfe: 104.600, karmene: 97.700)

## Histoori
;Grünleeding
E kris wörd di 26. önj e Gjarsmoune 1970 grünläid. Et norden foon e kris foon nü wus e Kris Oldenborj önj Holstiinj än et sööden wus e Kris Eutin.


Kreis Oldenburg in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Oldenborj önj Holstiinj (1965)
Kreis Eutin in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Eutin (1965)


;Üülje Gemiine
Sunt e grünleeding foon e kris wörden daheere gemiine diile foon oudere gemiine:

## Politiik
E krisdäi heet 61 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

Et hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsident sunt di 12. Samermoune, 2018 as Harald Werner.

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Futnuuten


## Weblinks
Kris Rendsborj-Eckernförde

**Rendsborj-Eckernförde** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önj e madel foon e diiljstoot. Önjt nordweesten läit Slaswik-Flansborj, önjt nordååsten jü Kil Bucht, önjt ååsten lade Kil än Plön, önjt sööden Neumünster, Segebärj än Steinborj än önjt weesten Dithmjarsche. Et heet 274.098 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Rendsborj.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie Stääse:

* Åmtsfrie Gemiine

* Åmte:

E kris heet 162 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Rendsborj-Eckernförde]]*.

## Manschne
* 1970: 223.300 (wüfe: 115.700, karmene: 107.700)
* 1980: 244.000 (wüfe: 124.700, karmene: 119.200)
* 1990: 247.000 (wüfe: 125.600, karmene: 121.400)

## Histoori
E kris wörd di 26ste önj e Gjarsmoune 1970 grünläid, eefter di üülje Kris Rendsborj (suner 19 gemiine), di üülje Kris Eckernförde än 9 gemiine foon e Kris Plön tuhuupeläid wörd. 


Kreis Rendsburg in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Rendsborj (1965)
Kreis Eckernförde in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Eckernförde (1965)


## Politiik
Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink
Kris Pinnebärj

E **Kris Pinnebärj** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. Deät Lun (Hålilönj) hiirt uk deertu. E kris läit önjt sööden foon e diiljstoot. Önjt nordååsten läit e Kris Segebörj, önjt söödååsten Hamborj, önjt söödweesten di Elbe Struum än önjt nordweesten e Kris Steinborj. Et heet 316.103 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Pinnebärj.

## Geografii

### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie stääse:

* Åmtsfrie gemiine:

Åmte:

E kris heet 41 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Pinnebärj]]*.

## Manschne
* 1970: 237.900 (wüfe: 123.000, karmene: 114.600)
* 1980: 259.900 (wüfe: 134.200, karmene: 125.700)
* 1990: 268.500 (wüfe: 137.800, karmene: 130.700)

## Histoori
E kris wörd 1867 grünläid. Di 1ste önj e Stormmoune 1932 wörd Hålilönj diilj foon e kris.

## Politiik
E krisdäi heet 62 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink

* Offitsjäl Websid foont Kris Pinnebärj
Kris Segebärj

E **Kris Segebärj** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt sööden foon e diiljstoot. Önjt norden lade Rendsburg-Eckernförde, Neumünster än Plön, önjt nordååsten Ååstholstiinj, önjt söödååsten Stomarn, önjt sööden Hamborj, önjt söödweesten Pinnebärj än önjt nordweesten Steinborj. Et heet 277.175 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Bad Segeberg.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie gemiine:

* Åmte:

E kris heet 95 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Segebärj]]*.

## Manschne
* 1970: 164.600 (wüfe: 85.400, karmene: 79.300)
* 1980: 208.800 (wüfe: 106.900, karmene: 101.900)
* 1990: 220.300 (wüfe: 112.500, karmene: 107.70)

## Histoori
E kris wörd di 1ste önj e Beeridmoune 1932 grünläid.

## Politiik
Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink
Kris Steinborj

**Steinborj** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. Önj’t norden läit e Kris Rendsburg-Eckernförde, önj’t ååsten lade e Kris Segebörj än e Kris Pinnebärj, önj’t söödweesten läit di Elbe Struum än önj’t nordweesten e Kris Dithmjarsche. Et heet 131.013 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Itzehoe.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie gemiine:

* Åmte:

E kris heet 108 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Stiinjborj]]*.

## Manschne
* 1970: 131.800 (wüfe 69.400, karmene: 62.400)
* 1980: 128.900 (wüfe: 66.900, karmene: 61.900)
* 1990: 128.600 (wüfe: 65.700, karmene: 62.900)

## Histoori
E kris wörd 22ste önj e Härfstmoune 1867 grünläid.

## Politiik
Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink
Kris Plön

**Plön** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt ååsten foon e diiljstoot. Önjt norden läit di Kil Bucht, önjt ååsten Ååstholstiinj, önjt sööden Segebörj, önjt söödweesten Neumünster, önjt weesten Rendsborj-Eckernförde än önjt nordweesten Kil. Et heet 128.686 manschne (2019).

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie Stääse:

* Åmtsfrie Gemiine:

* Åmte:

E kris heet 82 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Plön]]*.

## Manschne
* 1970: 106.800 (55.000 wüfe, 51.800 karmene)
* 1980: 116.100 (wüfe: 59.200, karmene: 56.900)
* 1990: 120.800 (wüfe: 60.600, karmene: 60.200)

## Histoori
E kris wörd 1867 grünläid.


Kreis_Plön_in_Schleswig-Holstein_1965.svg|E Kris Plön (1965)


## Politiik
Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink
Kris Slaswik-Flansborj

E **Kris Slaswik-Flansborj** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt nordååsten foon e diiljstoot. Önjt norden lade Dånmark än Flansborj, önjt ååsten läit e Ååstsiie, önjt söödååsten Rendsburg-Eckernförde, önjt söödweesten Dithmjarsche än önjt weesten Nordfraschlönj. Et heet 201.156 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Slaswik.

## Geografii
Önjt ååsten foon e kris läit et loonschap Angeln twasche jü Flansborj Förde än e Schlei. Heer läit uk e Scheersbärj (71 m), wat di oudergrutste bärj önj e kris as. E Höckebärj (82 m), wat twasche Freienwill än Hürup läit, as di huuchste bärj önj e kris. Önjt söödweesten as et loonschap Stapelholm, weer moore än mjarschlönj ma hooltinge än gååst amschafte.

### Indiiling foon Ferwalting

E kris heet 5 gemiine än stääse, wat åmtsfri san:

E kris heet uk 13 åmte:

E kris heet 120 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Slaswik-Flansborj]]*.

## Manschne
* 1970: (Kris Flansborj Lönj) 71.600 (wüfe: 36.300, karmene: 35.300); (Kris Slaswik) 100.000 (wüfe: 51.600, karmene: 48.400)
* 1980: 181.400 (wüfe: 90.800, karmene: 90.600)
* 1990: 180.300 (wüfe: 90.500, karmene: 89.800)

## Histoori
E kris wörd di 24ste önj e Uursmoune 1974 grünläid, eefter da üülje krise Kris Flansborj Lönj än Kris Slaswik tuhuupeläid wörd.


Kreis Flensburg in Schleswig-Holstein 1965.svg|thumb|E Kris Flansborj (1965)
Kreis Schleswig in Schleswig-Holstein 1965.svg|thumb|E Kris Slaswik (1965)


## Politiik
Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink
Kris Stormarn

E **Kris Stormarn** as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt sööden foon e diiljstoot. Önj’t nordååsten lait e Kris Ååstholstiinj än Lübeck, önj’t söödååsten e Kris Herzogtum Lauenburg, önj’t söödweesten Hamborj än önj’t nordweesten e Kris Segebörj. Et heet 244.156 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Bad Oldesloe.

## Geografii
Di huuchste bärj önj e kris as di Latj Hahnheide Bärj (100 m). Di Trave Struum låpt döör e kris.

### Indiiling foon Ferwalting
* Åmtsfrie gemiine:

* Åmte:

E kris heet 55 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Stormarn]]*.

## Manschne
* 1970: 157.000 (wüfe: 81.800, karmene: 75.200)
* 1980: 187.400 (wüfe: 96.900, karmene: 90.800)
* 1990: 198.600 (wüfe: 102.300, karmene: 96.300)

## Histoore
E kris wörd 1867 grünläid.

## Politiik
Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Referäntse


## Weblink
Gesina Lechte-Siemer

**Gesina Lechte-Siemer** (*13. Oktoober 1911 önj Roomelse; † 6. August 2007 önj Friesoythe) wus en saaterfrasch autoorin. Önj Roomelse önjt Saaterlönj as en monumänt for har grünläid.
 

## Årbe
**Louts Hinerks Tjoue*, Seelter Trjoue 1971
**Ju Seelter Kroune*. Ostendorp Verlag Rhauderfehn 1977
**Dät ganse Lieuwend*, 2004
**Fiene Stemmen*, 2004

## Sii uk
*Saaterfrasch literatuur


Datei:Kroune.jpg|*Ju Seelter Kroune*, 1977
Datei:435px-GANSLIEW.jpg|*Dät ganse Lieuwend*, 2004
Datei:FIENES.jpg|*Fiene Stemmen*, 2004