open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Walnöden

**Walnöden** (*Juglans*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Walnödplaanten (Juglandaceae). Jo waaks miast huuch ap tu en buum, an hör früchten, a nöden san wichtag för a büürerei. Uun Euroopa wääkst fööral det (Echt) Walnöd (*Juglans regia*).

## Slacher
J. ailantifolia – J. australis – J. boliviana – J. californica – J. cinerea – J. hindsii – J. hirsuta – J. hopeiensis – J. jamaicensis – J. major – J. mandshurica – J. microcarpa – J. mollis – J. neotropica – J. nigra – J. olanchana – J. pyriformis – J. regia – J. sigillata – J. soratensis – J. steyermarkii – J. venezuelensis
### Nei slacher
J. × bixbyi – J. × intermedia – J. × notha – J. × quadrangulata – J. × sinensis

## Büürerei

## Futnuuten


## Luke uk diar
1150

## Störwen
21. Nofember: Garcia IV., Köning faan Navarra (* amanbi 1112)

**Amanbi Detheer Juar**
* Suryavarman II., Köning faan't Rik faan a Khmer (* amanbi 1095)
Persea

**Persea** as en plaantenskööl uun det famile faan a loorbeiplaanten (*Lauraceae*). Diar hiar 150 slacher tu. A wichtagsten san det Avokaado (Persea americana) an det Indisk Persea (Persea indica). 

## Onersköölen
* P. subg. Eriodaphne
* P. subg. Persea

## Luke uk diar
Sassafras (Skööl)

***Sassafras*** as en plaantenskööl uun det famile faan a Loorbeiplaanten (Lauraceae). Diar hiar trii slacher tu.

## Slacher
* S. albidum, USA
* S. randaiense, Taiwan
* S. tzumu, Sjiina

## Luke uk diar
Boksbuumplaanten

**Boksbuumplaanten** (Buxaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Boksbuumoortagen (Buxales). Diar hiar sääks sköölen mä 70 bit 100 slacher tu.

## Sköölen
* Buxus
* Didymeles
* Haptanthus
* Pachysandra
* Sarcococca
* Styloceras

#### Enkelt slacher
* Boksbuum (*Buxus sempervirens*)

## Luke uk diar
Boksbuumer

**Boksbuumer** (*Buxus*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Boksbuumplaanten (Buxaceae). Diar hiar 70 bit 100 slacher tu. Jo waaks üüb a nuurdelk eerdheleft.

## Onersköölen
* B. sect. Buxus
* B. sect. Eugeniobuxus
* B. sect. Notobuxus
* B. sect. Probuxus
* B. sect. Tricera

#### Enkelt slacher
* Boksbuum (*Buxus sempervirens*)

## Luke uk diar
Walnödplaanten

**Walnödplaanten** (Juglandaceae) san en plaantenfamile mä amanbi 60 slacher. A miasten waaks huuch ap tu en buum. Uun Madeleuroopa jaft at man ään slach, det (Echt) Walnöd (*Juglans regia*).

## Sköölen
Alfaroa – Alfaropsis – Hickory (Carya) – Cyclocarya – Engelhardia – Walnöden (Juglans) – Oreomunnea – Platycarya – Pterocarya – Rhoiptelea

## Luke uk diar
Haaselnöden

**Haaselnöden** (*Corylus*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Birkeplaanten (Betulaceae). Diar jaft at 16 slacher faan üüb a nuurdelk eerdheleft.

## Slacher
C. americana – C. avellana – C. chinensis – C. colchica – C. colurna – C. cornuta – C. fargesii – C. ferox – C. heterophylla – C. jacquemontii – C. maxima – C. potaninii – C. sieboldiana – C. wangii – C. wulingensis – C. yunnanensis

## Nat
A nöden san wichtag för a büürerei:

## Futnuuten


## Luke uk diar
Norma Schulz

**Norma** (fol nööm: Norma Schulz, * 1987 üüb Feer) as en sjonger an skriiwer faan staken üüb huuchsjiisk, plaatsjiisk an fering. 

## Leewent
Norma as apwoksen üüb Feer. Mä 17 ging Norma hen tu Hamborag an hää diar musiik an musiikpedagoogik studiaret. Hör iarst grat aptreeden wiar 2010 mä Roger Cicero.

2012 hää't hör aanj onernemen *NormaMUSIK* grünjlaanj an 2013 hör iarst CD *Wie Weit* ütjbroocht. Diar san staken üüb huuchsjiisk an fering üüb. Mä det stak *Eeb an Flud* hää't 2013 di *[[Musikweedstrid]]* uun Bräist wonen.

2016 hää Norma a Fresken bi't *Suns Europe* uun Itaalien fertreeden, en festiwal faan a regiunaal- an manertaalspriaken uun Euroopa. 

Uun a harewst 2017 kaaam hör naist CD *Rückenwind* ütj mä staken üüb huuchsjiisk, plaatsjiisk an fering.

Norma spelet flooksis uun Nuurdsjiisklun, t.b. bi a Hamborger Huuwengebursdai of bi't Schleswig-Holstein Musik Festival. 

Sant 2018 werket Norma mä bi a plaatsjiisk musiikwäädstridj *Plattbeats*.

## Diskografii
* 2013: *Wie Weit* 
* 2017: *Rückenwind*
* 2020: *Ganz goot* (single)
* 2022: *Op Platt* (EP)

## Luke uk diar
* Wääbsteed faan Norma
* Norma üüb YouTube
* Norma üüb Instagram
* Norma Schulz singt dreisprachig (Video, sh:z, 2017-10-31) Ufrepen 2019-08-26.

## Kwelen
Cornwall

**Cornwall** ([ˈkɔːndwəl]; üüb Kornisk: *Kernow* [ˈkɛrnɔʊ̯]) as en traditschunel an seremoniel graafskap, an uk en *[[Unitary Authority]]* uun Ingelun. At graafskap hee  573.299 lidj (2020). At hoodsteed faan't graafskap as Truro. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:

## Kwelen
Snäbaal

Di (Gewöönelk) **Snäbaal** (*Viburnum opulus*) as en plaantenslach uun det skööl faan a Snäbaaler (*Viburnum*). Hi wääkst üüb a nuurdelk eerdheleft an woort hal uun guarder plaantet.

## Bilen

Illustration Viburnum opulus0.jpg|Tiaknang faan bloosen, früchten an bleeden
Viburnum opulus kz distr.jpg|Spriadkoordbrons: V. o. ssp. trilobumgreen: V. o. ssp. opulusblä: V. o. ssp. calvescens
Vib_opul_Roseum_kz.jpg|Suurt *"Roseum"*
Viburnum opulus fruits - Keila.jpg|



## Luke uk diar
Snäbaaler

**Snäbaaler** (*Viburnum*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Moschuskrüüsplaanten (Adoxaceae). Diar hiar son 100 bit 200 slacher tu.

## Enkelt slacher
* *Viburnum awabuki*
* (Gewöönelk) Snäbaal (*Viburnum opulus*)
* . . .

## Luke uk diar
Moschuskrüüsplaanten

**Moschuskrüüsplaanten** (Adoxaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Dipsacales. Diar hiar sääks sköölen mä amanbi 220 slacher tu.

## Sköölen an enkelt slacher
* Adoxa
* Oreinotinus
* Halbuumer (Sambucus)
: Halbuum (Sambucus nigra)
* Sinadoxa
* Tetradoxa
* Snäbaaler (Viburnum)
: Gewöönelk Snäbaal (Viburnum opulus)

## Luke uk diar
Halbuum

A **Halbuum**,  **Hilebuum** (*Sambucus nigra*) as en plaantenslach uun det famile faan a Halbuumer (Sambuca). Sin suart beien wurd miast *fliiderbeien* näämd, jo haa mä *fliider* (*[[sireenen]]*) oober niks tu dun. 

Halbeien wurd brükt uun a medesiin, tu farwin, of uk tu dranken.

## Bilen

Sambucus_nigra_Bluete.jpg|Bloosen
Sambucus nigra2.jpg|Halbeien
Flaming Sambuca con la mosca.jpg|*Sambuca* as en sprit faan halbeien an anis



## Luke uk diar
Halbuumer

**Halbuumer** (*Sambucus*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Moschuskrüüsplaanten (Adoxaceae). Diar hiar tjiin bit twuntag slacher tu, uun Madeleuroopa waaks trii. 

## Slacher
S. adnata – S. australasica – S. australis – S. canadensis – S. cerulea – S. chinensis – S. ebulus – S. gaudichaudiana – S. henriana – S. javanica – S. maderensis – S. nigra – S. palmensis – S. peruviana – S. racemosa – S. siberica – S. strumpfii – S. tigranii – S. wightiana – S. williamsii

## Luke uk diar
Anis

**Anis** (*Pimpinella anisum*) as en plaantenslach uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Anis woort brükt uun a medesiin an uun köögem.

## Ferwisang efter bütjen
Kerbel

**Kerbel** (*Anthriscus cerefolium*) as en plaantenslach uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Hat hää en grat bedüüdang uun köögem.

## Luke uk diar
Kualewröör

**Kualewröör** (*Anthriscus*) as en plaantenskööl uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Diar hiar 11 slacher tu.

## Slacher
A. caucalis – A. cerefolium – A. glacialis – A. kotschyi – A. lamprocarpa – A. nitidus – A. ruprechtii – A. schumalhauenii – A. sylvestris – A. tenerrima – A. velutinus

## Luke uk diar
Tabasco (Bundesstoot)

De **Tabasco Bundesstoot** (üüb Spaans: *Estado de Tabasco*) as een faan dön tau-an-dörtig bundesstooten uun Meksiko. Det hee 2.238.603 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Villahermosa.

## Kwelen
Graz

**Graz** as en steed uun a süüdwaast faan Uasterrik an as det naistgratst steed uun det lun. Det hee 288.806 lidj (2019). At steed as at hoodsteed faan det bundeslun Steiermark.

## Kwelen
Vichada (Department)

Det **Vichada Department** (üüb Spaans: *Departamento de Vichada*  [biˈtʃaða]) as ian faan dön tau-an-dörtig departmenten uun Kolumbien. Det hee 75.500 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as Puerto Carreño.

## Kwelen
Guaviare (Department)

Det **Guaviare Department** (üüb Spaans: *Departamento del Guaviare* [ɡwaˈβjaɾe]) as ian faan dön tau-an-dörtig departmenten uun Kolumbien. Det hee 114.200 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as San José del Guaviare.

## Kwelen
Eilunen faan San Andrés, Providencia an Santa Catalina (Department)

Det **Eilunen faan San Andrés, Providencia an Santa Catalina Department** (ufkoortet: *San Andrés an Providencia*; üüb Spaans: *Departamento del Archipiélago de San Andrés, Providencia y Santa Catalina* an *San Andrés y Providencia*) as ian faan dön tau-an-dörtig departmenten uun Kolumbien. At department as en skööl faan eilunen, wat ei widj faan a uasteeg faan Nikaraagua uun't Kariibik leit. Det hee 77.800 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as San Andrés.

## Kwelen
Frasche Loosche

A **Frasche Loosche** (fresk laasken) san en schongferian uun Risem-Lonham.

Jo san 2015 nei grünjlaanj wurden an wurd faan Hans-Werner Jürgensen an Ingrid Friedrichsen feerd. Jo haa al bi flook grater an letjer festen mäwerket an schong fööraal üüb Frasch.

Ööwin as arke ööder Mundai uun't Andersen-Hüs uun Lonham.

## Luke uk diar
* Frasche Loosche bi't *Andersen-Hüs*
* Frasche Loosche üüb YouTube
Ludwig Wittgenstein

**Ludwig Josef Johann Wittgenstein** (* 26. April 1889 uun Wien; † 29. April 1951 uun Cambridge) wiar een faan dön bedüüdenst filosoofen faan det 20. juarhunert. Hi löwert bedüüden bidracher tu't filosofii faan det loogik, spriik an besaning. Sin tau hoodwerken, *Loogisk-filosoofisk Ufhanlingen* (Tractatus logico-philosophicus, 1921) an *Filosoofisk Onerschükingen* (1953) wurd tu wichtig betoochponkten faan tau filosoofisk skuulen, det Loogisk Positiwismus an det Analüütisk Spriikfilosofii.

## Luke uk diar
Gabriel Narutowicz

**Gabriel Narutowicz** ([ˈɡabrjɛl naruˈtɔvit͡ʂ]; * 17. Marts 1865 uun Telšiai, Kowno Guwernement, Liitauen faan daaling; † 16. Deetsember 1922 uun Warschau) wiar en poolsk weederbauinschenöör an poliitiker. Hi wiar de iarst president faan det Naist Poolsk Republiik an wurd fiiw daar efter sin amtsuuntreed uun en poliitisk atentaat ambroocht.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan det Naist Poolsk Republiik:* Gabriel Narutowicz (1922), Maciej Rataj (1922 an 1926, stelfertreeden), Stanisław Wojciechowski (1922-1926), Ignacy Mościcki (1929-1939).
Konstantin Tschernjenko

**Konstantin Ustinowitsch Tschernjenko** (üüb Rüs: Константин Устинович Черненко [kənstɐnˈtʲin usˈtʲinɐvʲɪtɕ tɕɨrˈnʲenkə] *Konstantin Ustinowitsch Tschernjenko*; * 24. September 1911 uun Bolschaja Tes, Jenisejsk Guwernement, Rüs Keiserrik (daaling Krasnojarsk Regiuun, Rüslun); † 10. Marts 1985 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker an faan 13. Febrewoore 1984 tu san duas generoolsekreteer faan det Sentraalkomitee faan det Kommunistisk Partei faan’t Sowjetunioon.

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)
Juri Andropow

**Juri Wladimirowitsch Andropow** (üüb Rüs: Юрий Владимирович Андропов [ˈjʉrʲɪj vlɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ɐnˈdropəf] *Jurij Wladimirovitsch Andropow*; * 2. Jüüne /15. Jüüne  1914 uun Nagutskaja, Stawropol Guwernement, Keiserrik Rüslun (daaling Rajon Andropow, Regiuun Stawropol); † 9. Febrewoore 1984 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker. Hi feerd faan 1967 tu 1982 at KGB an wiar faan 12. Nofember 1982 tu san duas generoolsekreteer faan det Sentraalkomitee faan det Kommunistisk Partei faan’t Sowjetunioon.

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)
Ahmed Sékou Touré

**Ahmed Sékou Touré** (* 9. Janewoore 1922 uun Faranah, Faranah Regiuun, Guinea; † 26. Marts 1984 uun Cleveland, Ohio, Ferianigt Stooten) wiar faan 2. Oktuuber 1958 tu san duas de iarst president faan Guinea. 1960 ferklaaret hi sin *Demokraatisk Partei faan Guinea* (*Parti démocratique de Guinée* of PDG) tu iansig legaal partei uun't lun an regiaret faan do uun üüs diktaator.
Boffa (Prefektüür)

Det **Boffa Prefektüür** (üüb Fraansöösk: *La préfecture de Boffa*) as ian faan dön fiiw prefektüüren faan det Boké Regiuun uun Guinea. Det hee 212.583 lidj (2014). At hoodsteed faan't prefektüür as Boffa.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee ian steedkomuun (Boffa-Centre) an sööwen onerprefektüüren:

## Kwelen
Agostinho Neto

**António Agostinho Neto** (* 17. September 1922 uun Catete, Ícolo e Bengo, Bengo Prowins (nü dial faan Luanda Prowins), Angoola; † 10. September 1979 uun Moskau) wiar faan 11. Nofember 1975 tu san duas de iarst president faan Angoola.
Nikita Chruschtschow

**Nikita Sergejewitsch Chruschtschow** (üüb Rüs: Никита Сергеевич Хрущёв  [nʲɪˈkʲitə sʲɪˈrgʲejɪvʲɪtʲɕ xruˈʃɕof] *Nikita Sergejewitsch Chruschtschow*; * 3. / 15. April 1894  uun Kalinowka, Ujesd Dmitrijew, Kursk Guwernement, Rüs Keiserrik (daaling Oblast Kursk, Rüslun); † 11. September 1971 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker an faan 14. September 1953 tu 14. Oktuuber 1964 iarst sekreteer faan faan det Kommunistisk Partei faan’t Sowjetunioon.

Chruschtschow wurd 1894 uun't taarep Kalinowka bäären, diar nai bi't grens twesken Ruslun an Ukraine faan daaling as. Hi wiar uun sin jong juaren metaalwerker an uun de Rüs Bürgerkrich poliitisk komisaar. Hi onerstütset Joosef Staalin sin rianmaagingen an saad jä tu düüsenen faan ferhaftingen. 1938 stjüüret Staalin ham tu't Ukraine, am diar a rianmaagingen widjertumaagin. Uun de Grat feederlunskrich (of de Naist Wäältkrich) wiar Chruschtschow weler komissaar an tiinet üüs fermadler twesken Staalin an sin generoolen. Hi hed en rol uun det 1942-1943 weering faan Stalingrad. 1943 ging hi tu't Ukraine turag, am diar at welerapbagen faan't lun auertuwachin. Hi wurd 1949 tu Moskau berepen wurd, am a iinflööd faan Georgi Malenkow an seekerhaidsföörmaan Lawrenti Beria, diar üüs Staalin sin arewen uunluket wurd, ütjtulikin.

Efter Joosef Staalin san duas uun Marts 1953 wiar tu September 1953 för't iarst Georgi Malenkow de iarst generoolsekreteer faan det Kommunistisk Partei faan't Sowjetunioon. Efter en meechtstridj för't baantje wurd Chruschtschow generoolsekreteer. Do feerd hi 25. Febrewoore 1956 üüb de 20. Parteidai faan't Kommunistisk Partei troch en waaget gehiamreede det ütjstaalinisiaring iin. Hi begand föl reformen uun seelskaps- an wiartskapspolitiik, biljing an kultüür. Bütjenpoliitisk saat hi det rauelk koeksistens mä't Waasten iin, man tu liker tidj streewet hi troch rakeetentechnik an aprüsting det globaal feeringsrol faan't Sowjetunioon uun. Sodening kaam det 1962 tu det Kuuba-Kriise mä det Ferianigt Stooten, man küd en Traad Wäältkrich troch gehiamdiplomatii mä president John F. Kennedy amgingen wurd. Auer reform faan't partei an sin uunnaierkeming tu det Bundesrepubliik Tjiisklun ferlus hi föl faan sin uunhinger an wurd hi faan Leonid Breschnjew störtet an 1966 ütj at sentraalkomitee ütjslööden.

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)
Cornales

**Cornales** san en order faan bloosenplaanten. Diar hiar sööwen plaantenfamilin tu.

## Familin
* Cornaceae
* Curtisiaceae
* Grubbiaceae
* Hortensienplaanten (*Hydrangeaceae*)
* Hydrostachyaceae
* Loasaceae
* Nyssaceae

## Luke uk diar
Hortensienplaanten

**Hortensienplaanten** (Hydrangeaceae) san en plaantenfamile mä 11 bit 17 sköölen an amanbi 220 bit 240 slacher.

## Sköölen
Broussaisia – Cardiandra – Decumaria – Deinanthe – Dichroa – Fendlera – Hydrangea – Jamesia – Pileostegia – Platycrater – Schizophragma

## Luke uk diar
Hortensien

**Hortensien** (*Hydrangea*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Hortensienplaanten (Hydrangeaceae). Enkelt slacher an suurten san guardplaanten.

## Slacher
H. anomala – H. arborescens – H. aspera – H. bretschneideri – H. candida – H. caudatifolia – H. chinensis – H. chungii – H. cinerea – H. coacta – H. coenobialis – H. davidii – H. dumicola – H. gracilis – H. heteromalla – H. hirta – H. hypoglauca – H. integrifolia – H. involucrata – H. kawakamii – †H. knowltonii – H. kwangsiensis – H. kwangtungensis – H. lingii – H. linkweiensis – H. longifolia – H. longipes – H. macrocarpa – H. macrophylla – H. mangshanensis – H. paniculata – H. petiolaris – H. quercifolia – H. radiata – H. robusta – H. sargentiana – H. scandens – H. seemannii – H. serrata – H. serratifolia – H. stenophylla – H. strigosa – H. stylosa – H. sungpanensis – H. xanthoneura – H. zhewanensis

## Luke uk diar
Guardhortensie

At **Guardhortensie** (*Hydrangea macrophylla*) of **Büürenhortensie**, of ianfach **Hortensie** as en plaantenslach uun det skööl faan a Hortensien (*Hydrangea*). Hat komt eegentelk faan Jaapan, man woort daalang uun Madeleuroopa üs guardplaant aptaanj. Diar jaft at flook suurten faan, diar ünlik klöören uunnem kön.

## Bilen

Gartenhortensie in der Gesamtansicht, pink.jpg
Hydrangea macrophylla - Hortensia hydrangea.jpg
Hydrangea macrophylla forma normalis 01.jpg
Hortensia-1.jpg


## Luke uk diar
Williams Sassine

**Williams Sassine** (* 1944, Kankan, Guinea; † 9. Febrewoore 1997, Conakry, Guinea) wiar en guineeisk skriiwer, diar üüb Fraansöösk skreew.

Sin mam wiar guineeisk, man san aatj kaam faan Liibanon. Hi ging tu sekundeerskuul uun Conakry an do ging tu Frankrik, am uun Pariis matematiik tu studiarin. Hi kaam 1961 tu Guinea turag, man moost hi auer Ahmed Sékou Touré sin diktatüür at lun ferleet. Hi wiar föl juaren uun eksiil uun öler aafrikoons lunen. Hi kaam 1984 tu Guinea efter a putsch faan detheer juar turag.

Hi skreew auer marginalisiaret karakteren, man efter Touré san duas wurd hi optimistisker. San romoon *Le jeune homme de sable* (de jong sandig maan; 1979) wurd üüs een faan dön best aafrikoons romoonen faan det 20. juarhunert tääld. Högen faan sin romoonen wurd uun't Ingels, Spaans an Rüs auersaat. 

Hi skreew uk för dön bleeden *La Guinée-Djama*, *L'éducateur*, an fööraal för det satiirisk bleed *Le Lynx*.
Rederstäären

**Rederstäären** (*Hippeastrum*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Amaryllisplaanten (Amaryllidaceae). Diar jaft at son 80 slacher faan. Uun a bluumloodens wurd jo oner di nööm *Amaryllis* ferkääft; det san miast *[[hübriid]]en*. A eegentelk Amaryllis san oober en ööder skööl.

## Bilen

12 Amaryllis vittata major - John Lindley - Collectanea botanica (1821).jpg|Hippeastrum vittatum
Hippeastrum miniatum Blanco2.359.jpg|Hippeastrum miniatum
Starr 070403-6417 Hippeastrum striatum.jpg|Hippeastrum striatum
Hippeastrum (Zimmerpflanze).jpg|Hippeastrum sp.


## Slacher
H. aglaiae – H. amaru – H. andreanum – H. angustifolium – H. apertispathum – H. arboricola – H. argentinum – H. aulicum – H. aviflorum – H. blossfeldiae – H. brasilianum – H. breviflorum – H. bukasovii – H. caiaponicum – H. calyptratum – H. canastrense – H. canterai – H. cardenasii – H. caupolicanense – H. cipoanum – H. condemaitae – H. correiense – H. curitibanum – H. cuzcoense – H. cybister – H. damazianum – H. diniz-cruziae – H. divifrancisci – H. divijulianum – H. doraniae – H. elegans – H. espiritense – H. evansiae – H. ferreyrae – H. forgetii – H. fragrantissimum – H. fuscum – H. gertianum – H. glaucescens – H. goianum – H. guarapuavicum – H. harrisonii – H. haywardii – H. hemographes – H. hugoi – H. iguazuanum – H. incachacanum – H. intiflorum – H. kromeri – H. lapacense – H. leonardii – H. leopoldii – H. leucobasis – H. macbridei – H. machupijchense – H. mandonii – H. maracasum – H. marumbiense – H. menesesii – H. minasgerais – H. miniatum – H. mollevillquense – H. monanthum – H. morelianum – H. nelsonii – H. oconequense – H. papilio – H. paquichanum – H. paradisiacum – H. paranaense – H. pardinum – H. parodii – H. petiolatum – H. pseudopardinum – H. psittacinum – H. puniceum – H. reginae – H. reticulatum – H. rubropictum – H. sanfranciscanum – H. santacatarina – H. scopulorum – H. starkiorum – H. striatum – H. stylosum – H. teyucuarense – H. traubii – H. umabisanum – H. vanleestenii – H. variegatum – H. viridiflorum – H. vittatum – H. wilsoniae – H. yungacense

## Luke uk diar
Kouroussa (Prefektüür)

Det **Kouroussa Prefektüür** (üüb Fraansöösk: *La préfecture de Kouroussa*) as en prefektüür faan det Kankan Regiuun faan Guinea. Det hee 268.630 lidj (2014). At hoodsteed faan't prefektüür as Kouroussa.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee ian steedkomuun (Kouroussa-Centre) an elwen onerprefektüüren:

## Persöönelkhaiden
* Camara Laye (1928–1980), skriiwer, diar uun't steed Kouroussa bäären wurd.

## Kwelen
Look

**Look** (*Allium*) as en plaantenskööl uun det famile faan a Amaryllisplaanten (Amaryllidaceae). Diar hiar 13 bit 16 onersköölen mä amanbi 940 slacher tu. Föl slacher haa en skarepen stirem, det komt faan't Alliin diar uun.

## Enkelt slacher
* Pore (*Allium ampeloprasum*)
* Skalot (*Allium cepa*, mä *Allium ascalonicum*) 
* Lookskalot (*Allium fistulosum*)
* Knooplook (*Allium sativum*)
* Gäärslook (*Allium schoenoprasum*) 
* Baarlook (*Allium ursinum*)

## Onersköölen
A. subg. Allium – A. subg. Amerallium – A. subg. Anguinum – A. subg. Bromatorrhiza – A. subg. Butomissa – A. subg. Caloscordum – A. subg. Cepa – A. subg. Cyathophora – A. subg. Melanocrommyum – A. subg. Microscordum – A. subg. Nectaroscordum – A. subg. Polyprason – A. subg. Porphyroprason – A. subg. Reticulatobulbosa – A. subg. Rhizirideum – A. subg. Vvedenskya

## Luke uk diar
Hübriid

En **hübriid** as en suurt faan plaanten of diarten, diar faan üünlik sköölen, slacher, onerslacher of rasen iinkrüsagt wurden as. 

## Bispal bi [[orchideen]]

Orchis militaris ziedai1.jpg|(1)*Orchis militaris*
Aceras anthropophorum Saarland 01.jpg|(2)*Aceras anthropophorum*
X Orchiaceras spurium Saarland 01.jpg|(1×2) × *Orchiaceras spurium*Detdiar hübriid faan jo iarst tau slacher as uun a natüür apkimen.


## Luke uk diar

* Snütjdiart
* Sjiig
Gäärslook

**Gäärslook** (*Allium schoenoprasum*) as en plaantenslach uun det skööl faan't Look (*Allium*). Hat woort hal uun köögem brükt.

## Bilen

Allium schoenoprasum - Bombus lapidarius - Tootsi.jpg|Bloos
Kräuterschere-0861.jpg|Gäärslook woort letjbetjet
Schnittlauchbrot-01.jpg|Stak bruad mä ister an Gäärslook



## Luke uk diar
Alliin

**Alliin** as en aminosüren mä swaawel uun. Hat komt uun look (*Allium*) föör, fööraal uun knooplook.

## Futnuuten
Boffa (Steed)

**Boffa** as en steed uun de aafrikoons steed Guinea. At steed leit uun a waast faan't lun, nai bi a eeg faan't Atlantik. Det as at hoodsteed faan det Boffa Prefektüür faan det Boké Regiuun. Det hee 8631 lidj (2014).

## Kwelen
Bomi (Amt)

Det **Bomi Amt** as ian faan dön füftanj amten faan Libeeria. Det hee 84.119 lidj (2008). At hoodsteed faan't amt as Tubmanburg.

## Kwelen
Bosnisk Podrinje Goražde

De **Bosnisk Podrinje Kantoon Goražde** (üüb Bosnisk: *Bosansko-podrinjski kanton Goražde*, üüb Kroatisk: *Bosansko-podrinjska županija Goražde*) as een faan dön tjiin kantoonen faan't Föderatschuun Bosnien an Hersegowina. Det hee 23.734 lidj (2013). At hoodsteed faan a kantoon as Goražde.

## Kwelen
Hersegowina-Neretva

De **Hersegowina-Neretva Kantoon** (üüb Bosnisk: *Hercegovačko-neretvanski kanton*, üüb Kroatisk: *Hercegovačko-neretvanska županija*) as een faan dön tjiin kantoonen faan't Föderatschuun Bosnien an Hersegowina. Det hee 222.007 lidj (2013). At hoodsteed faan a kantoon as Mostar.

## Kwelen
Waast-Hersegowina

De **Waast-Hersegovina Kantoon** (üüb Bosnisk: *Zapadnohercegovački kanton*, üüb Kroatisk: *Županija Zapadnohercegovačka*) as een faan dön tjiin kantoonen faan't Föderatschuun Bosnien an Hersegowina. Det hee 94.898  lidj  (2003). At hoodsteed faan a kantoon as Ljubuški.

## Kwelen
Bogotá (Steed)

**Bogotá** (ütjspriik üüb Spaans: [boɣoˈta]) as at hoodsteed faan de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 8.064.000 lidj (2017). Det as uk at hoodsteed faan det hoodsteeddistrikt Bogotá an det Cundimarca Department, uk wan at steed nian dial faan't department as.

## Histoore
Bogotá wurd 6. August 1538 faan de spaans konkistadoor Gonzalo Jiménez de Quesada üüs hoodsteed faan det Nei Köningrik Granada grünjlaanjen.

## Kwelen
Barranquilla (Steed)

**Barranquilla** (ütjspriik üüb Spaans: [baraŋˈkiʝa]) as en steed an huuwen uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 1.224.000 lidj (2017). Det as at hoodsteed faan det Atlántico Department.

## Kwelen
Bucaramanga (Steed)

**Bucaramanga** (ütjspriik üüb Spaans: [bukaɾaˈmaŋɡa]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun nuurduast faan't lun. Det hee 522.100 lidj (2017). Det as at hoodsteed faan det Santander Department.

## Kwelen
Cali (Steed)

**Cali** of **Santiago de Cali** (ütjspriik üüb Spaans: [ˈkali]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 2.383.500 (2017). Det as at hoodsteed faan det Valle del Cauca Department.

## Ölers wat
Det steed as uk bekeend, auer diar det *Cali-Kartel* seed, mä det gratst onernemen, diar weltwidj mä kokain haneld. Det kartel jaft'at ei muar, man a kokainhanel spelet diar leewen noch en grat rol.

## Kwelen
Cartagena (Steed uun Kolumbien)

**Cartagena** of **Cartagena de Indias** (ütjspriik üüb Spaans: [kaɾtaˈxena]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 983.400 (2017). Det as at hoodsteed faan det Bolívar Department.

## Kwelen
Arauca (Steed)

**Arauca** (ütjspriik üüb Spaans: [aˈɾawka]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a nuurduast faan't lun, nai bi't grens tu Venezuela. Det wurd efter a struum Arauca neemd, wat at steed faan Venezuela skääst. Det hee 78.900 lidj (2017). Det as at hoodsteed faan det Arauca Department.

## Histoore
Arauca wurd 4. Deetsember 1780 faan Juan Isidro Daboín grünjlaanjen.

## Kwelen
Beni (Department)

Det **Beni Department** (üüb Spaans: *Departamento del Beni*, üüb Aimara: *Wini Jach'a Suyu*, üüb Ketschua: *Wini Suyu*, üüb Guarani: *Tetãvore Beni*) as ian faan dön njüügen departmenten faan Boliiwien. Det hee 422.008 lidj (2012). At hoodsteed faan't department as Trinidad.

## Kwelen
Inírida (Steed)

**Inírida** (ütjspriik üüb Spaans: [iˈniɾiða]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a uast faan't lun, ei widj faan't grens tu Venezuela. Det hee 13.000 lidj (2017). Det as at hoodsteed faan det Guainía Department.

## Kwelen
Dörtigjuarig Krich

De **Dörtigjuarig Krich** wiar en poliitisk an religiöös konflikt, diar föl europeeisk lunen paart uun hed, man för't miast uun det Halig Röömsk Rik wiar. A krich wooret faan 1618 tu 1648 an kaam mä de Waastfeelsk Frees tu aanj.

## Persöönelkhaiden
* Gustav II. Adolf, köning faan Sweeden.
* Christian IV., köning faan Denemark.
* Ferdinand II., keiser faan det Halig Röömsk Rik.
* Filip IV., köning faan Spanje.
* Friedrich V., kurfürst faan Pfalz an köning faan Böömen.
* Ludwig XIII., köning faan Frankrik
* Albrecht Wallenstein, generool.
* Johann T’Serclaes von Tilly, generool.
* Peter Ernst II. von Mansfeld, generool.

## Luke uk diar
San Andrés (Steed uun Kolumbien)

**San Andrés** (ütjspriik üüb Spaans: [ˌsan anˈdɾes]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a nuurd faan det San Andrés Eilun, uun't Kariibik, ei widj faan a uasteeg faan Nikaraagua. Det hee 53.700 lidj (2017). Det as at hoodsteed faan det Eilunen faan San Andrés, Providencia an Santa Catalina Department.

## Kwelen
Waast Prowins (Sri Lanka)

Det **Waast Prowins** (üüb Singhaleesk: බස්නාහිර පළාත  *Basnāhira Paḷāta*, üüb Taamil: மேல் மாகாணம் *Mēl Mākāṇam*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 5.851.130 lidj (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Colombo.

## Kwelen
San José del Guaviare (Steed)

**San José del Guaviare** (ütjspriik üüb Spaans: [saŋ xoˈse ðel ɣwaˈβja.ɾe]) as en steed uun de süüdamerikoons stoot Kolumbien. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 46.700 lidj (2017). Det as at hoodsteed faan det Guaviare Department.

## Kwelen
Nuurdwaast Prowins (Sri Lanka)

Det **Nuurdwaast Prowins** (üüb Singhaleesk: වයඹ පළාත  *Vayamba Paḷāta*, üüb Taamil: வட மேல் மாகாணம் *Vaṭamēl Mākāṇam*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 2.380.861 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Kurunegala.

## Kwelen
Sentraal Prowins (Sri Lanka)

Det **Sentraal Prowins** (üüb Singhaleesk: මධ්‍යම පළාත  *Madhyama Paḷāta*, üüb Taamil: மத்திய மாகாணம் *Mattiya Mākāṇam*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 2.571.557 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Kandy.

## Kwelen
Süüd Prowins (Sri Lanka)

Det **Süüd Prowins** (üüb Singhaleesk: දකුණු පළාත  *Dakuṇu Paḷāta*, üüb Taamil: தென் மாகாணம் *Teṉ Mākāṇam*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 2.477.285 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Galle.

## Kwelen
Uast Prowins (Sri Lanka)

Det **Uast Prowins** (üüb Singhaleesk: නැගෙනහිර පළාත   *Nægenahira Paḷāta*, üüb Taamil: கிழக்கு மாகாணம் *Kiḻakku Mākāṇam*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 1.555.510 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Trincomalee.

## Kwelen
Choiseul (Prowins)

Det **Choiseul Prowins** (üüb Ingels: *Choiseul Province*) as ian faan dön prowinsen faan dön Salomoon-Eilunen. Det hee 26.379 lidj (2009). At hoodsteed faan't prowins as Taro.

## Kwelen
Papuaans spriiken

Dön **Papuaans Spriiken** san muar spriikfamiljin an isoliaret spriiken, wat uun Nei-Guinea an üüb enkelt eilunen, wat trinjenam Nei-Guinea (Salomoonen, Halmahera an Timor) lei, spreegen wurd. At jaft 800 spriiken uun detheer skööl mä amanbi 4 miljuunen spreegern.

Dön gratst spriiken uun detheer skööl san: Waast-Dani (uun 1993, 180.000 spreegern) an Ekari (uun 1985, 100.000 spreegern) uun dön waasthuuchlunen faan Nei-Guinea uun Indoneesien, an Enga (uun 2000, 230.000 spreegern), Huli (uun 2011, 150.000 spreegern), an Melpa (uun 1991, 130.000 spreegern) uun dön uasthuuchlunen faan Papua-Nei-Guinea. Tu a waast faan Nei-Guinea, san dön gratst spriiken Makasae uun Uasttimor (uun 2010, 100.000 spreegern) an Galela uun Halmahera (uun 1990, 80.000 spreegern). Tu a uast, wurd Terei (uun 2003, 27.000 spreegern) an Naasioi (uun 2007, 20.000 spreegern) üüb Bougainville Eilun spreegen.
Aiwo (Distrikt)

Det **Aiwo Distrikt**	as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 1220 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee aacht taarpen:
* Aiwo
* Aribweabwe
* Eaterienago
* Eatoborowada
* Gabab
* Orro
* Tebata
* Tsigamei

## Kwelen
Anabar (Distrikt)

Det **Anabar Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 452 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee füftanj taarpen:
* Adibor
* Aeibur
* Anabar
* Araro
* Areb
* Atebar
* Atibuyinor
* Atowong
* Bagetareor
* Bodeadi
* Eaterieri
* Imweteyung
* Wereda
* Yaterangia
* Yuwinengin

## Kwelen
Anetan (Distrikt)

Det **Anetan Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 587 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee twaalew taarpen:
* Anebweyan
* Anuuroya
* Atedi
* Eatebibido
* Eatedeta
* Eateduna
* Ibwerin
* Mediteru
* Mererawua
* Mwea
* Ngengan
* Ronawi

## Kwelen
Anibare (Distrikt)

Det **Anibare Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a uast faan't lun. Det hee 226 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee sööwentanj taarpen:
* Adreyi
* Agabwe
* Anakawidua
* Anera
* Anitobu
* Aribeang
* Ate
* Boneda
* Bweranibek
* Bweteboe
* Bweteoaru
* Eatedogi
* Etamor
* Gene
* Kawinanut
* Merubo
* Yanmwitebwiyeye

## Kwelen
Baitsi (Distrikt)

Det **Baitsi Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 513 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee füftanj taarpen:
* Adrurior
* Aeonun
* Anakawida
* Anut
* Ataneu
* Atirabu
* Baiti
* Deradae
* Ibedwe
* Imangengen
* Imaraga
* Mangadab
* Mereren
* Umaruru
* Yatabang

## Kwelen
Kiribaati

**Kiribaati** [kiri'ba:ti], amtelk det **Republiik faan Kiribaati** (üüb Kiribaatisk: *Kiribati* [ˈkiɾipɛs] an *Ribaberiki Kiribati*) as en eilunstoot uun't Pasiifik. A stoot hee'n föltaal faan eilunen uun Mikroneesien an Polyneesien, wat auer en widj gebiit uun a nuurd an uun a süüd faan't Ekwaator lei. Tu a nuurd lei dön United States Minor Outlying Islands, tu a süüduast leit Fraansöösk Polyneesien, tu a süüd lei dön Cook-Eilunen, Tokelau an Tuwaalu, tu a waast Nauru an dön Tupslööden Stooten faan Mikroneesien an uun a nuurdwaast dön Marshall-Eilunen. At lun as faan a kliimawaanel trüüwet. Efter bereegning faan't Wäältbeenk küd at eilunstoot uun't juar 2050 för't miast ei muar bewenboor an letst 2070 auersweemd wees. At lun hee 110.136 lidj (2015). At hoodsteed faan't lun as Tarawa.

## Geografii
At lun leit uun Mikroneesien. Det bestäänt ütj trii sköölen faan eilunen: det Gilbert Skööl , det Line Skööl an det Phoenix Skööl.

### Iindialing faan Ferwalting
Dön bewenet eilunen haa eilunriader:

**Banaba Eilun**
#Banaba

**Tarawa Eilun**
#Betio (Tarawa)
#South Tarawa (Tarawa)
#North Tarawa (Tarawa)

**North Gilbert Eilunen**
#Makin
#Butaritari
#Marakei
#Abaiang

**Central Gilbert Eilunen**
#Maiana
#Abemama
#Kuria
#Aranuka

**South Gilbert Eilunen**
#Nonouti
#North Tabiteuea (Tabiteuea)
#South Tabiteuea (Tabiteuea)
#Beru
#Nikunau
#Onotoa
#Tamana
#Arorae

**[[Phoenix Eilunen]]** 
#Kanton

**[[Line Eilunen]]**
#Kiritimati
#Tabuaeran
#Teraina

Föör suwereniteet hed at lun seeks distrikten:
* Banaba
* Central Gilberts
* Line Islands
* Northern Gilberts
* Southern Gilberts
* Tarawa

## Histoore
Austroneesisk fölker, diar faan dön Salomoonen-Eilunen of Wanuaatuu kaam, bewenet a eilunen sant muar juardüüsenen. Det Kiribaati folk kaam hög tidj twesken 3000 f. Kr. an 1300 e. Kr uun. Leeder iinfaaler faan Samoa an Tonga feerd polyneesisk elementen an iinfaaler faan Fidschi melaneesisk elementen iin. Freien twesken lidj faan dön ünlik sköölen feerd tu’n folk, diar homogeen uun ütjsen, spriik an traditschuunen as.

Kiribaati wurd uun det 19. juarhunert dön *Gilbert-Eilunen*, efter koptein Thomas Gilbert, diar mä de ütjfinjer James Cook sailet hed, neemd. At lun 1892 wurd tup mä dön Ellice-Eilunen (Tuwaalu faan daaling) tu'n britisk protektoraat (üüs *Gilbert- an Ellice-Eilunen*) ferklaaret. Dialen faan a eilunen wurd uun de Naist Wäältkrich faan a Jaapaanern besaat. At lun wurd 1979 suwereen.

## Politiik
At lun as en parlamentaarisk republiik. At stootsboowerhood as a president. A president faan't lun sant 11. Marts 2016 as Taneti Maamau.

### Bütjenpolitiik
Kiribaati as sant 14. September 1999 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen. Det as uk sant 1979 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.

## Luke uk diar
* Suwereen stooten uun Mikroneesien: Tupslööden Stooten faan Mikroneesien, Kiribaati, Marshall-Eilunen, Nauru, Paalau.

## Kwelen
Tuwaalu

**Tuwaalu** [tuˈvaːlu], amtelk **Konstitutschunel Monarchii Tuwaalu** (üüb Tuwaaluisk: *Tuvalu* an *Fakavae Aliki-Malo i Tuvalu*; iar *Ellice Eilunen*) as en eilunstoot uun't Pasiifik. Tu a nuurd leit Kiribaati, uun a uast Tokelau, tu a süüduast lei Samoa an Wallis an Futuna, tu a süüd leit Fidschi an tu a waast dön Salomoon-Eilunen. Det hee 10.640 lidj (2012). At hoodsteed faan't lun as Funafuti.

## Geografii
At lun as dial faan Polyneesien.

### Iindialing faan Ferwalting
At lun hee tjiin distrikten:

## Histoore
A eilunen wurd uun det 19. juarhunert dön *Ellice-Eilunen* neemd. 1877 kaam jo oner britisk ferwalting an wurd 1892 dial faan det britisk protektoraat *Gilbert- an Ellice-Eilunen*. 1915 wurd a eilunen ofisiel en kolonii. At lun wurd 1978 suwereen.

## Politiik
Tuwaalu as en parlamentaarisk monarchii. At stootsbaas as de britisk monarch, tu tidj Köning Kaarl III.. Hi hee de amtelk tiitel *Charles the Third, by the Grace of God King of Tuvalu and of His other Realms and Territories, Head of the Commonwealth*. En generoolguwernöör, diar üüb a riad faan a premier-minister neemd wurt, fertreet a monarch üüb a eilunen an hee bluat representatiiw apgoowen.

### Bütjenpolitiik
Tuwaalu as sant 5. September 2000 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen.

## Luke uk diar
* Suwereen stooten uun Polyneesien: Cook-Eilunen, Nei-Sialun, Niue, Samoa, Tonga, Tuwaalu.

## Kwelen
Ewa (Distrikt)

Det **Ewa Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 446 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee tretanj distrikten:
* Abab
* Aiburi
* Anna
* Aramen
* Anwer
* Arubo
* Autibwere
* Boreboren
* Ewa
* Marerawua
* Medang
* Yoe
* Yorangeb
## Kwelen
Hililöön

**Hililöön** (uwe Tutsk: *Helgoland*, uwe Ingelsk: *Heligoland*) is en ailöön öön e Nöördsii än en gemeende öön de Pinnebeerch Krais.
Haliloun

**Haliloun** (åw Tjüsch: *Helgoland*, åw Ängelsch: *Heligoland*) äs en äiloun oun e Noordsäi än en gemiine oun di Pinnebeerj Krais.
Klaus Störtebeker

**Klaus Störtebeker** (* amanbi 1360, ferlicht uun Wismar; † efter't saien 20. Oktuuber 1401 uun Hamborig), wiar en piraat an een faan dön föörstmaaner faan a skööl faan piraaten, wat *Likedeeler* of *Witaalienbreler* het. A likedeelern wurd uursprüngelk uun en krich twesken Denemark an Sweeden hüürd, jin a Deensken tu stridjen an det belaagert sweeds hoodsteed Stockholm mä iidjwooren tu fersurgin. Efter a aanj faan a krich ruuwet a likedeelern för jo salew.

## Ölers wat
* Wiartshüs ''Likedeeler'', Oomrem
1360

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* Klaus Störtebeker (juar ünseeker)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1401

**1401** wiar det iarst juar faan't 15. juarhunert.

## Bejewenhaiden

## Bäären
* 12. Mei: Keiser Shōkō faan Jaapaan († 1428)

## Störwen
* 20. Oktuuber: Klaus Störtebeker (dootem ünseeker)
Buada (Distrikt)

Det **Buada Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a süüd faan't lun. Det hee 739 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee fjauertanj taarpen:
* Abwaw
* Adungidungur
* Anakawidwo
* Anoreo
* Ara
* Aromwemwe
* Bangabanga
* Bogi
* Eanuawirieria
* Eateegoba
* Oreb
* Redeta
* Ubweno
* Webwebin

## Kwelen
Denigomodu (Distrikt)

Det **Denigomodu Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a waast faan't lun. Det hee 307 lidj (2011).

## Geografii
At distrikt hee aagetanj taarpen:
* Aioe
* Anapodu
* Anatip
* Anerowe
* Anibawo
* Ariyeyen
* Atumurumur
* Bowagae
* Butimangum
* Bwaterangerang
* Bwerigi
* Eateneno
* Ibuge
* Imwitada
* Ruebe
* Tarawoa
* Yangor
* Yaranemat

## Kwelen
Ijuw (Distrikt)

Det **Ijuw Distrikt** as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 178 lidj (2011).

## Geografii
Taarpen:
* Adwongeo
* Anebenok
* Aro
* Bogemaru
* Eatabwerik
* Eatamebure
* Eatibwer
* Etur
* Ganokoro
* Tieniben
* Urigomagom

## Kwelen
Wismar

Det stääd **Wismar** leit bi't Uastsiaküst faan Mecklenburg-Föörpomern üüb't aanj faan't Wismarer Bocht. Hat as kreisstääd faan a Lunkreis Nuurdwaastmecklenburg an en Hansestääd.

## Futnuuten


## Luke uk diar

* Klaus Störtebeker
Lunkreis Nuurdwaastmecklenborag

**Nuurdwaastmecklenborag** as en lunkreis uun Mecklenborag-Föörpomern bi't Uastsiaküst. Trinjam lei di Lunkreis Rostock, det kreisfrei stääd Schwerin an di lunkreis Ludwigslust-Parchim. Uun't waasten leit di Kreis Hertoochdoom Lauenburg an det kreisfrei stääd Lübeck. Kreisstääd as Wismar.

## Stääden an gemeenen
**Amtfrei gemeenen**
# **[[Grevesmühlen]]**, Stääd ()
# **[[Eilun Poel]]** ()
# **[[Wismar]]**, Hansestääd ()

**Amten mä gemeenen an stääden**
 (diar sat at ferwaltang)

## Futnuuten


## Luke uk diar
Tonga

**Tonga**, amtelk at **Köningrik faan Tonga** (üüb Tongaans: *Tonga* an *Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*, üüb Ingels: *Tonga* an *Kingdom of Tonga*) as en eilunstoot uun a süüd faan't Pasiifik, uun Polyneesien. A eilunen wurd uk iar *Frinjskapseilunen* neemd. Tu a nuurd leit Samoa, tu a nuurduast Ameerikoonsk Samoa, tu a uast lei Niue an dön Cook-Eilunen, tu a süüdwaast leit Neisialun, tu a waast Fidschi an tu a nuurdwaast Wallis an Futuna. At lun hee 100.651 lidj (2016). At hoodsteed faan't lun as Nukuʻalofa.

## Geografii
At lun as dial faan Polyneesien.

### Indialing faan Ferwalting
At lun hee fiiw diwisioonen:

## Histoore
1900 wurd at lun en britisk protektoraat. 1970 wurd at lun suwereen.

## Politiik
At lun as en parlamentaarisk arew-monarchii. A köning faan't lun sant 2012 as Tupou VI..

### Bütjenpolitiik
Tonga as sant 14. September 1999 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen.

## Luke uk diar
* Suwereen stooten uun Polyneesien: Cook-Eilunen, Nei-Sialun, Niue, Samoa, Tonga, Tuwaalu.

## Kwelen
ISO 3166-2:IQ

Der Landescode wurde am 30. Oktober 2014 zuletzt aktualisiert.

1 bis 2006 at-Ta'mim, bis 2014 Code IQ-TS

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.

## Einzelnachweise
Kurdistaan

Wat menst dü ?

* Autonoom Regiuun Kurdistaan (Iraak)
* Prowins Kordestaan (Iraan)
* Kultuur Regiuun Kurdistaan (Iraan, Iraak, Türkei)
Bagdad

**Bagdad** (, , faan persisk „faan God den“) as det hoodstääd faan a Iraak an faan det Guwernement Bagdad. Diar lewe muar üs 5 miljuun iinwenern, uun det hoodstäädregiuun muar üs 11 miljuunen. Det as bal a heleft faan't hialer lun. Sodenang as Bagdad uk a madelponkt faan't poliitisk, kulturel, an ökonoomisk leewent uun a Iraak. Diar san a grat uniwersiteeten, teootern an museums.

## Kliima

## Sasterstääden
*  Amman, Jordaanien
*  Beirut, Liibanon
*  Kairo, Egypten
*  Rio de Janeiro, Brasiilien

## Futnuuten


## Luke uk diar
Autonoom Regiuun Kurdistaan

At **Autonoom Regiuun Kurdistaan** (, ) as en autonoom regiuun uun a Iraak. Hat hää en aanj parlament uun Erbil (Hewlêr), an aanj militeer (Peschmerga).

## Luke uk diar
1406

## Bejewenhaiden
* 04. April: Jaakob I. wurd köning faan Skotlun.

## Störwen
* 04. April: Robert III., köning faan Skotlun (* amanbi 1337 of 1340)
1437

## Bejewenhaiden
* 21. Febrewoore: Jaakob II. wurd köning faan Skotlun.

## Störwen
* 21. Febrewoore: Jaakob I., köning faan Skotlun (* 1394)
1316

**1316** wiar det seekstanjst juar faan det 14. juarhunert.

## Bäären
* 02. Marts: Robert II., köning faan Skotlun († 1390)
* 04. Mei: Kaarl IV., köning faan a röömsken, röömsk-tjiisk köning, köning faan Böömen an köning faan Itaalien († 1378)
1394

**1394** wiar det fjauer-an-neegentigst juar faan det 14. juarhunert. 

## Bäären
* Jüüle: Jaakob I., köning faan Skotlun († 1437)
Ariana (Guwernement)

Det **Ariana Guwernement** (üüb Araabsk: ولاية أريانة *Wilāyat Ariyānah*; üüb Fraansöösk: *Le Gouvernorat de l'Ariana*) as ian faan dön fjauer-an-twuntig guwernementen faan Tuneesien. At guwernement leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 576.088 lidj (2014). At hoodsteed faan’t guwernement as Ariana.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At guwernement hee sööwen lunkreiser (üüb Fraansöösk: *délégations*):
* Ariana Steed
* Ettadhamen
* Kalâat el-Andalous
* La Soukra
* Mnihla
* Raoued
* Sidi Thabet

## Kwelen
Köömenplaanten

**Köömenplaanten** (*Carum*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Diar hiar muar üs 20 slacher tu.

## Slacher
C. appuanum – C. asinorum – C. atlanticum – C. bretschneideri – C. buriaticum – C.&nbsp;carvi – C. caucasicum – C. graecum – C. heldreichii – C. iminouakense – C. jahandiezii – C. lacuum – C. leucocoleon – C. meifolium – C. meoides – C. polyphyllum – C. porphyrocoleon – C. proliferum – C. rupicola – C. seselifolium – C. takenakae – C. wolffianum

## Luke uk diar
Jaakob I. (Skotlun)

**Jaakob I.** (üüb Ingels an Skots: *James I*, üüb Geelisk: *Seumas I*; * 25. Jüüle 1394 uun det Dunfermline Palace; † 21. Febrewoore 1437 uun Perth) wiar faan 1406 tu san duas köning faan Skotlun. Hi wurd üüs traad dring faan Robert III. an sin wüf Annabella Drummond bäären.

1399 wurd Jaakob san aatj, köning Robert III., kraank an san bruler, Daawid, wurd uunsteedhualer tup mä hör unkel, Robert, hertooch faan Albany. En stridj twesken Daawid an a hertooch faan Albany bruch ütj. Daawid wurd faan san unkel iinsperet an hi Marts 1402 stoorew. At surig am Jaakob sin seekerhaid wuks auer wonter 1405/1406 an at wurd ploonet, ham tu Frankrik tu stjüüren. Febrewoore 1406 wurd Jaakob twüngen, uun a borig Bass Rock uun’t Firth of Forth tuflucht tu schükin, efter sin eskoort faan uunhingern, faan Archibald 4. Earl faan Douglas uungreeben wurden wiar. Hi bleew diar tu maden Marts, üüs hi’n skab bestiigd, am tu Frankrik tu faaren. 22. Marts naam piraaten at skab an ded a prins tu a köning faan Ingelun auer. 4. April stoorew köning Robert III. an wurd Jaakob uun’t ääler faan elwen köning faan Skotlun, uk wan hi uun gefangenskap wiar. Sin gefangenskap uun Ingelun wooret aagetanj juar.

1424 kaam hi tu Skotlun turag an foon sin lun uun chaos. Hi regiaret Skotlun mä stark hun an saat föl finansiel an rochtelk refoormen troch. Hi wurd uun a naacht faan 20-21 Febrwoore 1437 uun en atentaat faan san unkel Walter Stewart, Earl faan Atholl, ambroocht.  

## Luke uk diar
* *Köninger an Köninginen faan Skotlun (Stewart/Stuart Dynastii)*: Robert II. (1371-1390), Robert III. (1390-1406), Jaakob I. (1406-1437), Jaakob II. (1460-1488), Jaakob III. (1460-1488), Jaakob IV. (1488-1513), Jaakob V. (1513-1542), Maria I. (1542-1567), Jaakob VI. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob VII. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Skotlun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
Kim Jong-un

**Kim Jong-un** (üüb Koreaans: 김정은 *Kim Jong-un* [kim.dzɔŋ.ɯn]; * 8. Janewoore 1984 uun Pjöngjang) as a föörmaaan faan't Komitee för Stootsuungeleegenhaiden faan det Demokraatisk Folksrepubliik Korea, boowerkomandöör faan det Koreaans Folksarmee an föörmaan faan't Partei faan a Werker faan Korea as uk sant 29. Deetsember 2011 de soneemd „Boowenst Feerer“ faan det DFRK. Hi as de traad an jongst dring faan Kim Jong-il an sin traad wüf Ko Yong-hi.

## Luke uk diar
* *Feerers faan Nuurdkorea*: Kim Il-sung (1948-1994), Kim Jong-il (1994-2011), Kim Jong-un (2011-).
Gaalrutplaanten

**Gaalrutplaanten** (*Cicuta*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Jo san giftag. Uun Euroopa jaft at man ään slach, at Gaalrut (*Cicuta virosa*).

## Slacher
C. bulbifera – C. douglasii – C. maculata – C. virosa

## Luke uk diar
Pimpinella

**Pimpinella** as en plaantenskööl uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Diar jaft at son 150 slacher uun Euraasien an Afrikoo faan, di wichtagst as Anis (Pimpinella anisum).

## Luke uk diar
Pitersileplaanten

**Pitersileplaanten** (*Petroselinum*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae). Diar jaft at man tau slacher faan.

## Slacher
* Pitersile (*P. crispum*)
* Wil Pitersile (*P. segetum*)

## Luke uk diar
Krimkrich

A **Krimkrich** (üüb Rüs: Восточная война *Wostotschnaja wojna* of Крымская война *Krymskaja wojna*, üüb Türkisk: *Kırım Savaşı*, üüb Ingels: *the Crimean War*, üüb Fraansöösk: *la Guerre de Crimée* an üüb Italjeens: *la guerra di Crimea*) wiar en militeerisk konflikt twesken Rüslun üüb det ian sidj an det Osmaans Rik an uk sin ferbündeten Frankrik, det Ferianigt Köningrik an (sant 1855) uk Sardiinien-Piedmont üüb det öler sidj. A krich wooret faan Oktuuber 1853 tu Febrewoore 1856. Det begand üüs de njüügenst Rüs-Türkisch Krich, diaruun dön waasteuropeeisk meechten iingreeb, am en ütjwidjing faan rüs territoorium üüb kosten faan det swaket Osmaans Rik tu ferhanrin.

Uun deheer krich naam lidj üüs Florence Nightingale, begrünjiger faan de modern waastelk kraankenpleege, Lew Tolstoj, rüs skriiwer, an Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse, lääder onerguwernöör an guwernöör faan Haliglun dial.
Charles Hamilton (2. Baronet faan Trebinshun Hüs)

Sir **Charles Hamilton**, 2. Baronet Hamilton faan Trebinshun Hüs (* 25. Mei 1767; † 14. September 1849 uun Iping, Sussex, Ferianigt Köningrik) wiar en ofisiar bi det britisk mariin, ufordnet uun det britisk parlament,) an guwernöör faan Neufundland (1818-1823).