open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albatrosen

A **Albatrosen** (Diomedeidae) san en famile faan siafögler uun det order faan a Sturemfögler (Procellariiformes). Diar jaft at 21 slacher faan. Jo lewe miast uun a süüdelk ooseaanen. Albatrosen san a gratst fögler üüb a eerd. Hör jügen spään auer 3,50&nbsp;m.

## Spriadkoord

## Sköölen an slacher
; Diomedea
: D. amsterdamensis – D. antipodensis – D. dabbenena – D. epomophora – D. exulans – D. sanfordi
; Phoebastria
: P. albatrus – †P. anglica – †P. californica – P. immutabilis – P. irrorata – P. nigripes – †P. rexsularum
; Phoebetria
: P. fusca - P. palpebrata
; Thalassarche
: T. bulleri - T. carteri - T. cauta - T. chlororhynchos - T. chrysostoma - T. eremita - T. impavida - T. melanophris - T. salvini

## Luke uk diar
Düksturemfögler

A **Düksturemfögler** san en famile (Pelecanoididae) of en skööl (Pelecanoides) faan siafögler uun det order faan a Sturemfögler (Procellariiformes). Jo like Luumen of Alken, san diar ööders oober ei alt nai mä. At jaft fiiw slacher.

## Slacher
P. garnotii - P. georgicus - P. magellani - P. urinatrix - P. whenuahouensis

Pelecanoides-garnotii By Roar Johansen.jpg|*P. garnotii
Pelecanoides georgicus (South Georgian diving-petrel) (8365384976).jpg|*P. georgicus*
Pelecanoides berardi - 1700-1880 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17900005 (cropped).tif|*P. magellani*
Pelecanoides urinatrix 2 - SE Tasmania.jpg|*P. urinatrix*
Pelecanoides georgicus, South Georgian diving petrel.jpg|*P. whenuahouensis''



## Luke uk diar
Dü min tüs

**Dü min tüs, min öömrang lun** as det öömrang "natsionaalhümne", skrewen faan Lorenz Conrad Peters (* 1885, † 1949). Likes dat "Lonje" en Feringen wiar, hää det stak ham üüb Oomram trochsaat. Det stak hää sjauer dialen, eder mä sääks fees. Jo sjauer dialen san uun stian slaanj wurden an stun daalang ferstreielt auer't eilun.

## At stak

## Luke uk diar
* Öömrang spriak
* Nordfriisk literatuur
Guineatrooseln

**Guineatrooseln** (*Neocossyphus* an *Stizorhina*) san en skööl faan Sjongfögler (Passeriformes) uun det famile faan a Trooseln (Turdidae). Diar jaft at man tau (sjauer) slacher faan. Jo lewe uun Waastafrikoo.

## Slacher
; Neocossyphus
: Neocossyphus poensis
: Neocossyphus rufus

; Stizorhina (wurd diar miast mä tu tääld)
: Stizorhina finschi
: Stizorhina fraseri

## Luke uk diar
Eerdtrooseln

A **Eerdtrooseln** (*Zoothera*) san en skööl faan madelgrat Sjongfögler (Passeriformes) uun det famile faan a Trooseln (Turdidae). Jo amanbi 19 slacher lewe fööraal uun Aasien. Hör nööm haa's füngen, auer jo ei üüb buumer of bosker bräät, man üüb a eerd.

## Slacher
Z. andromedae – Z. aurea – Z. dauma – Z. dixoni – Z. everetti – Z. heinei – Z. heinrichi – Z. imbricata – Z. lunulata – Z. machiki – Z. major – Z. margaretae – Z. marginata – Z. mollissima – Z. monticola – Z. neilgherriensis – Z. salimalii – Z. talaseae – Z. turipavae

## Luke uk diar
Zuiderzee

At **Zuiderzee** [] (/ *Süüdersia*, waastfresk *Sudersee*) wiar en flaak bocht faan a Nuurdsia uun a nuurdwaastelk Neederlunen. Hat wiar sowat 50 km briad an 100 km lung an man 4 bit 5 meeter jip. Det wiar iar en modrag regiuun, an efter swaar sturemfluden uun a juaren 1164 (Juliaanenflud), 1170 (Allerheiligenflud) an fööraal 1219 (Iarst Marcellusflud) as det saaltweeder faan a Nuurdisa trochbreegen. Iarst 1932 as hat iindiket wurden an het daalang IJsselmeer.

; IJsselsia

## Luke uk diar
Allerheiligenflud 1436

At **Allerheiligenflud 1436** wiar en swaar sturemflud di 1. Nofember 1436. Hat räänd auer't Nuurdsiaküst an at Sjiisk Bocht.

Grat skaaser wiar uun Dithmarschen, fööraal uun't sarkspal Lunden. Uun Tetenbüll skel 180 (of 280?) minsken amkimen wees. Det saarep Eidem üüb Sal ging oner, an a minsken skebet widjer am a uast tu Waasterlun. Uk List üüb Sal ging oner an as widjer am uast nei grünjlaanj wurden. Pelwerem an Ual-Nuurdstrun san ütjenööder rewen wurden. Iarst 1550 san's weder ferbünjen wurden.

Diar ei nooch mä, wiar't uk üngewöönelk kuul mä en snäjacht, so dat flook minsken duadfreesen san. 

Di 1. Nofember as di katuulsk feierdai *Allerheiligen*, an di dai hää't al flooksis swaar sturemfluden jewen: 1170, 1304, 1436, 1510, 1530, 1532, 1570, 1627, 2006.
Indisk Henep

A **Indisk Henep** (*Cannabis indica*) as en plaantenslach uun det skööl Henep (Cannabis). A wedenskapslidj san ei gans ians, of Indisk Henep en aanjen slach as (*C. indica*) of en onerslach faan Manila-Henep (*Cannabis sativa subsp. indica*).

## Luke uk diar
Butelkürbisen

A **Butelkürbisen** (*Lagenaria*)  san en skööl faan Kürbisplaanten (Cucurbitaceae). Diar hiar sääks slacher tu, diar uun a troopen faan Afrikoo waaks. Man ään diarfaan hää en grat bedüüdang: a (eegentelk) Butelkürbis (*Lagenaria siceraria*).

## Slacher
* L. abyssinica
* L. breviflora
* L. guineensis
* L. rufa
* L. siceraria (*Butelkürbis, Kalebas*)
* L. sphaerica

Courge encore verte.jpg|*L. siceraria*
Lagenaria sphaerica.jpg|*L. sphaerica*


## Luke uk diar
Lööwen

Wat menst dü ?

# Lööw, det ruuwdiart
# Lööwen, skööl faan ruuwdiarten -> Pantern
# Lööwen (Steed) uun Belgien
Darjeeling (Distrikt)

**Darjeeling** (bengaalsk: ) as en distrikt uun a bundesstoot Waastbengaalen faan Indien Diar wene 1,85 miljuun minsken üüb 3.149 km².  At hoodstääd as Darjeeling.

Trinjam lei a lunen Neepal, Bhutan an Bangladesch, an a indisk budesstooten Bihar an Sikkim.

Grat stääden diar san Kalimpong, Kurseong an Shiliguri. Flook fräämen besjük hal Mirik.

Di distrikt as bekäänd för san tee.

## Kwelen


## Luke uk diar
Ostrava

**Ostrava** ([ˈostrava]; üüb Poolsk: *Ostrawa*, üüb Tjiisk: *Ostrau* of *Mährisch Ostrau*) as det traadgratst steed uun Tschechien. At steed leit uun det nuurduast faan't lun, amanbi 15 km faan't grens tu Poolen. Det hee 284.982 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Määrisk-Schleesisk Regiuun an de Ostrava-Steed Distrikt.

## Kwelen
Plzeň (Steed)

**Plzeň** ([ˈpl̩zɛɲ]; üüb Tjiisk: *Pilsen*) as det fjuardgratst steed uun Tschechien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun, amanbi 90 km tu a süüdwaast faan Prag. Det hee 175.219 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Plzeň Regiuun.

## Kwelen
Liberec (Steed)

**Liberec** ([ˈlibɛrɛts]; üüb Tjiisk: *Reichenberg*) as det füftgratst steed uun Tschechien. At steed leit uun a nuurd faan't lun, ei widj faan a triilunenhuk mä Tjiisklun an Poolen. Det hee 104.261 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Liberec Regiuun an de Liberec Distrikt.

## Kwelen
Hradec Králové (Steed)

**Hradec Králové** ([ˈɦradɛts ˈkraːlovɛː]; üüb Tjiisk: *Königgrätz*) as det aachstgratst steed uun Tschechien. At steed leit bi de Ialew Struum uun a nuurd faan't lun, amanbi 102 km uun a nuurduast faan Prag. Det hee 92.683 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Hradec Králové Regiuun an de Hradec Králové Distrikt.

## Histoore
Nai bi't steed wiar 1866 a Slacht faan Königgrätz twesken Preussen an Uasterrik.

## Kwelen
Ústí nad Labem (Steed)

**Ústí nad Labem** ([ˈuːsciː ˈnad labɛm]; üüb Tjiisk: *Aussig*) as det njüügenstgratst steed uun Tschechien. At steed leit bi de Ialew Struum uun a nuurdwaast faan't lun, amanbi 8 km uun a süüduast faan't grens tu Tjiisklun. Det hee 91.982 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Ústí Regiuun.

## Kwelen
Pardubice (Steed)

**Pardubice** ([ˈpardubɪtsɛ]; üüb Tjiisk: *Pardubitz*) as det tjiinstgratst steed uun Tschechien. At steed leit bi de Ialew Struum uun a nuurd faan't lun, amanbi 97 km uun a uast faan Prag. Det hee 91.755 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Pardubice Regiuun.

## Kwelen
Allerheiligenflud 1532

At **Allerheiligenflud 1532** wiar en swaar sturemflud faan a 31. Oktuuber bit tu a 2. Nofember 1532. Hat räänd auer't Nuurdsiaküst faan Denemark bit deel tu Belgien. 

Uun Nuurdfresklun skel düüsenen amkimen wees. Alian üüb Ual-Nuurdstrun wiar't 1.500 duaden. Uun't St. Nikolaus-Sark faan Klasbel as det sturemfludmarke tu sen: 4,16 m auer normool. Detdiar sturemfludmarke as det äälst, wat bit daalang erhäälen blewen as. 

Di 1. Nofember as di katuulsk feierdai *Allerheiligen*, an di dai hää't al flooksis swaar sturemfluden jewen: 1170, 1304, 1436, 1510, 1530, 1532, 1570, 1627, 2006.
Olomouc (Steed)

**Olomouc** ([ˈɔlɔmɔuʦ]; üüb Tjiisk: *Olmütz*) as det seekstgratst steed uun Tschechien. At steed leit a uast faan't lun. Det hee 100.514 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Olomouc Regiuun.

## Kwelen
České Budějovice

**České Budějovice** ([ˈtʃɛskɛː ˈbuɟɛjovɪtsɛ]; üüb Tjiisk: *Budweis*) as det sööwenstgratst steed uun Tschechien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun, amanbi 122 km uun a süüd faan Prag. At steed as för sin biir bekäänd. Det hee 94.229 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Süüdböömisk Regiuun an de České Budějovice Distrikt

## Kwelen
São Tomé (Stääd)

**São Tomé** as at hoodstääd faan't lun São Tomé an Príncipe an uk faan't prowins *São Tomé* an faan a distrikt Água Grande üüb't eilun São Tomé. Hat as näämd efter di Halag Thomas. A minsken diar snaake portugiisk.

## Luke uk diar
Santo António (Príncipe)

**Santo António** as det hoodstääd faan't eilun an prowins Príncipe an faan a distrikt Pagué uun't lun São Tomé an Príncipe. Hat as näämd efter di Halag Antonius. 

Santo António wiar faan 1753 bit 1852 hoodstääd faan't portugiisk kolonii. Daalang lewe diar son 1.300 iinwenern.

## Luke uk diar
São Tomé (Eilun)

**São Tomé** (det ment *Halag Thomas*) as en eilun uun a Golf faan Guinea an hiart tu't afrikoons lun São Tomé an Príncipe. Det stääd São Tomé as hoodstääd faan't lun.

## Distrikten
Üüb São Tomé lei sääks faan a sööwen distrikten faan't lun: Água Grande, Cantagalo, Caué, Lembá, Lobata an Mé-Zóchi. Di sööwenst distrikt Pagué amfaadet det eilun Principe.

## Kwelen


## Luke uk diar
Adrar (Prowins)

Det **Adrar Prowins** (üüb Araabsk: ولاية أدرار *Wilāyat Adrār*, üüb Fraansöösk: *Wilaya d'Adrar*; üüb Berberisk: ⴰⴳⴻⵣⴷⵓ ⵏ ⴰⴷⵔⴰⵔ *Agezdu n Adrar*) as ian faan a prowinsen uun Algeerien. At prowins leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 399.714 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Adrar.

## Kwelen
Aïn Defla (Prowins)

Det **Aïn Defla Prowins** (üüb Araabsk: ولاية عين الدفلى	*Wilāyat ʿAin ad-Daflā*, üüb Fraansöösk: *Wilaya d'Aïn Defla*, üüb Berberisk: ⴰⴳⴻⵣⴷⵓ ⵏ ⵄⵉⵏ ⴷⴻⴼⵍⴰ *Agezdu n Ɛayn Defla*) as ian faan a prowinsen uun Algeerien. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 766.013 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Aïn Defla.

## Kwelen
Mbuji-Mayi

**Mbuji-Mayi** (föör 1963 *Bakwanga*) as at hoodsteed faan det Kasaï-Oriental Prowins an det traadgratst steed uun det Demokraatisk Republiik Kongo. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 1.213.726 lidj (2004).

## Kwelen
Príncipe (Eilun)

**Príncipe** ( för „Föörst“, „Prens“) as en eilun uun a Golf faan Guinea an hiart tu't afrikoons lun São Tomé an Príncipe. Tuup mä enkelt letjer eilunen trinjam as Príncipe en prowins an sant 1995 uk en autonoom regiuun faan't lun. Di ferwaltangsdistrikt het Pagué mä det hoodstääd Santo António. 

Det eilun hää en aanj spriak *Principensisk*, man a miast lidj snaake daalang portugiisk. 

## Luke uk diar
Bromberg

**Bromberg** (üüb Poolsk: *Bydgoszcz* [ˈbɨdgɔʃʧ]) as tup mä Thorn ian faan dön tau hoodsteeden faan't prowins Kujaawien-Pomern uun Poolen. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 348.190 lidj (2019).

## Kwelen
Beaverhead County (Montana)

**Beaverhead County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Montana. At county leit uun a süüdwaast faan a bundesstoot. Det hee 9371 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Dillon.

## Histoore
At county wurd 1865 grünjlaanjen.

## Kwelen
Lubumbashi

**Lubumbashi** (ual nöömer: üüb Fraansöösk: *Élisabethville*, üüb Neederluns: *Elisabethstad*) as at hoodsteed faan det Haut Katanga Prowins uun det Demokraatisk Republiik Kongo. Det leit uun a süüduast faan't lun, nai bi't grens tu Sambia. Det as det naistgratst steed uun't lun. Det hee 1.283.380 lidj (2004).

## Kwelen
Buta (Steed)

**Buta** as at hoodsteed faan det Bas-Uele Prowins uun det Demokraatisk Republiik Kongo. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 46.642 lidj (2004).

## Kwelen
Mount Elbert

A **Mount Elbert** as di huuchst berag faan a Rocky Mountains uun Nuurdameerikoo. Hi lingt ap bit  an leit uun Colorado.

Di berag woort uk *gentle giant* (*eewen riis*) näämd, auer hi ei so swaar tu bestiigen as. Henry W. Stuckle wiar di iarst, di 1874 diar apklemert as.

## Luke uk diar
Granite Peak

A **Granite Peak** (*granit toop*) as en berag uun a Beartooth Mountains, diar tu a Rocky Mountains hiar. Hi as di huuchst berag uun Montana (USA) an  huuch.

## Luke uk diar
Beartooth Mountains

A **Beartooth Mountains** (*Bäärtus Berger*) san en beragkeed an en dial faan a Rocky Mountains uun Nuurdameerikoo. Jo lei uun't süüdelk Montana an nuurdwaastelk Wyoming (USA). Di huuchst berag diar as a Granite Peak mä en hööchde faan 3.904&nbsp;m. 


Datei:Bear's Tooth.jpg|Di berag *Bear's Tooth* (Bäärtus) uun a Beartooth Mountains


## Luke uk diar
Seenken

At **Seenken** ment aal a föörgunger, diar uun üüs hoodmörag ufluup, an mä föörstelangen, beseenken an wurden tu en käänen an weden feer skel. Wi mark miast goorei, dat wi seenk; wi mark det, wat bi't seenken ütjkimen as. 

Uun't jindial tu't *Feelen* hää't seenken miast mä bekäänd weden an wurden tu dun, at feelen as swaar mä wurden tu beskriiwen. Man at feelen koon (efter)seenken ütjliase.

Wat diar nü bi't seenken uun't hood uflääpt, diar spikeliare wedenskapslidj uun flook feeg auer: Sotsiologii, Etnologii, Psychologii, Epistemologii, Loogik.

## Luke uk diar

* Wees
Fialahorn

A **Fialahorn** (*Acer campestre*) as en plaantenslach uun det skööl faan a Ahornbuumer (*Acer*). Hi wääkst üs bosk of üs buum.

## Bilen

237 Acer campestre.jpg|Tiaknang
Acer campestre 005.jpg|Bleed
Acer-campestre.JPG|Bleed an früchten
Acer campestre sl2.jpg|Frücht



## Luke uk diar

*
Ahornbuumer

**Ahornbuumer** (*Acer*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Echt Siapenbuumer (Sapindaceae). Diar jaft at son 100 bit 200 slacher faan. Jo waaks üüb a nuurdelk eerdheleft.

## Slacher

A. acuminatum – A. albopurpurascens – A. amamiense – A. amoenum – A. amplum – A. argutum – A. barbinerve – A. binzayedii – A. brachystephyanum – A. buergerianum – A. caesium – A. calcaratum – A. campbellii – A. campestre – A. capillipes – A. cappadocicum – A. carpinifolium – A. caudatifolium – A. caudatum – A. ceriferum – A. chapaense – A. chiangdaoense – A. cinerascentiforme – A. circinatum – A. cissifolium – A. confertifolium – A. cordatum – A. coriaceifolium – A. crassum – A. crataegifolium – A. davidii – A. diabolicum – A. distylum – A. duplicatoserratum – A. elegantulum – A. emeiense – A. erianthum – A. erythranthum – A. fabri – A. fenzelianum – A. flabellatum – A. floridanum – A. forrestii – A. ginnala – A. glabrum – A. gracilifolium – A. granatense – A. grandidentatum – A. griseum – A. heldreichii – A. henryi – A. hyrcanum – A. iranicum – A. japonicum – A. komarovii – A. laevigatum – A. laurinum – A. laxiflorum – A. leipoense – A. leucoderme – A. linganense – A. lobelii – A. longipes – A. lucidum – A. macrophyllum – A. mandshuricum – A. maximowiczianum – A. maximowiczii – A. mazandaranicum – A. miaoshanicum – A. miaotaiense – A. micranthum – A. miyabei – A. monspessulanum – A. morifolium – A. negundo – A. nigrum – A. nipponicum – A. oblongum – A. obtusifolium – A. okamotoanum – A. olivaceum – A. oliverianum – A. opalus – A. osmastonii – A. paihengii – A. palmatum – A. pauciflorum – A. paxii – A. pectinatum – A. pensylvanicum – A. pentaphyllum – A. pentapomicum – A. pictum – A. pilosum – A. pinnatinervium – A. platanoides – A. pluridens – A. poliophyllum – A. pseudoplatanus – A. pseudosieboldianum – A. pseudowilsonii – A. pubinerve – A. pubipalmatum – A. pycnanthum – A. robustum – A. rubescens – A. rubrum – A. rufinerve – A. saccharinum – A. saccharum – A. schneiderianum – A. sempervirens – A. shenkanense – A. shihweii – A. shirasawanum – A. sieboldianum – A. sikkimense – A. sinense – A. sino-oblongum – A. sinopurpurascens – A. skutchii – A. sosnowskyi – A. spicatum – A. stachyophyllum – A. sterculiaceum – A. sutchuenense – A. tataricum – A. tegmentosum – A. tenellum – A. tibetense – A. tonkinense – A. triflorum – A. truncatum – A. tschonoskii – A. tsinglingense – A. turkestanicum – A. tutcheri – A. ukurunduense – A. undulatum – A. velutinum – A. wangchii – A. wardii – A. wilsonii – A. yangbiense – A. yuii – A. yinkunii


; Enkelt slacher
: Fialahorn (*Acer campestre*)
: Spasahorn, Liinbuum (*Acer platanoides*)

## Luke uk diar
Epistemologii

**Epistemologii** as  en wichtag fääk faan't Filosofii. Hat befaadet ham mä't **teorii faan't käänen**. Diar woort onersoocht, wat wi för't käänen brük, hü wi tu weden kem, an hü wi auertjüügd wurd. 

Diar haa uun ualang tidjen al Platon an Aristoteles auer eftersoocht.

Uun neier tidj (*"[[apklaarang]]stdj"*) wiar diar fööraal trii waier, mä det fraag amtugungen:
* Rationalismus (René Descartes, Thomas Hobbes, Baruch de Spinoza, Gottfried Wilhelm Leibniz)
* Empirismus (John Locke, David Hume)
* Idealismus (George Berkeley, Immanuel Kant)

Sant at 19. juarhunert ging a filosoofen weder nei waier:
* Dialektisk Materialismus (Karl Marx)
* Positivismus (Auguste Comte, Ernst Mach)
* Poststrukturalismus (Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein)

Tu tidj woort föl spikeliaret auer
* Konstelk inteligens

## Luke uk diar
Petroleum County (Montana)

**Petroleum County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Montana. At county leit uun a maden faan a bundesstoot. Det hee 496 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Winnett.

## Histoore
At county wurd 1925 grünjlaanjen.

## Kwelen
Echt Kastanje

At **Echt Kastanje** of **Iidjkastanje** (*Castanea sativa*) as di iansagst plaantenslach faan det skööl Castanea, di uun Euroopa wääkst. Di buum an sin frücht liket at Hingstkastanje (*Aesculus hippocastanum*), as diar ööders oober ei alt nai mä. Uun Süüdsjiisklun het a früchten *maroonen* an wurd eden.

## Luke uk diar
Kardinaalsmotsen

A **Kardinaalsmotsen** (*Euonymus*) san en plaantenskööl uun det famile faan a Celastraceae.

## Slacher

E. acanthocarpus – E. acanthoxanthus – E. actinocarpus – E. aculeatus – E. aculeolus – E. acuminifolius – E. alatus – E. americanus – E. angulatus – E. assamicus – E. atropurpureus – E. attenuatus – E. australiana – E. baekdusanensis – E. balansae – E. barberi – E. benguetensis – E. benthamii – E. bockii – E. boninensis – E. bullatus – E. carnosus – E. castaneifolius – E. centidens – E. chengiae – E. chenmoui – E. chiapensis – E. chibae – E. chloranthoides – E. chuii – E. cinereus – E. clivicolus – E. cochinchinensis – E. cornutus – E. corymbosus – E. costaricensis – E. crenulatus – E. dichotomus – E. dielsianus – E. distichus – E. dolichopus – E. eberhardtii – E. echinatus – E. elaeodendroides – E. enantiophyllus – E. europaeus – E. euscaphis – E. ficoides – E. fimbriatus – E. fortunei – E. frigidus – E. fusiformis – E. gibber – E. giraldii – E. glaber – E. glandulosus – E. gracillimus – E. grandiflorus – E. griffithii – E. hainanensis – E. hamiltonianus – E. huangii – E. hui – E. hukuangensis – E. hupehensis – E. impressus – E. indicus – E. japonicus – E. jinyangensis – E. kachinensis – E. kanyakumariensis – E. kengmaensis – E. kweichowensis – E. lanceolatus – E. latifolius – E. lawsonii – E. laxicymosus – E. laxiflorus – E. leiophloeus – E. leishanensis – E. lichiangensis – E. lucidus – E. lutchuensis – E. maackii – E. macrocarpus – E. macropterus – E. melananthus – E. mexicanus – E. microcarpus – E. miniata – E. moluccensis – E. myrianthus – E. nanoides – E. nanus – E. nitidus – E. obovatus – E. occidentalis – E. oxyphyllus – E. parasimilis – E. percoriaceus – E. phellomanus – E. pittosporoides – E. pleurostylioides – E. potingensis – E. prismatomerioides – E. pseudovagans – E. recurvans – E. rehderianus – E. revolutus – E. rothschuhii – E. sachalinensis – E. salicifolius – E. sanguineus – E. schensianus – E. semenovii – E. serratifolius – E. sootepensis – E. spraguei – E. stenophyllus – E. subcordatus – E. subsulcatus – E. szechuanensis – E. tashiroi – E. tenuiserratus – E. ternifolius – E. theacolus – E. theifolius – E. tibeticus – E. tingens – E. tonkinensis – E. tsoi – E. vaganoides – E. vagans – E. velutinus – E. venosus – E. verrucocarpus – E. verrucosoides – E. verrucosus – E. viburnoides – E. walkeri – E. wilsonii – E. wrayi – E. wui – E. yakushimensis – E. yunnanensis


Uun Madel-Euroopa waaks man trii slacher:
* Kardinaalsmots (*Euonymus europaeus*)
* *Euonymus latifolius*, fööraal uun a Alpen
* *Euonymus verrucosus*, uun Süüduasteuroopa

## Luke uk diar
Atheismus

**Atheismus** (faan  „saner God“) ment det uflönin faan en gluuw, di ham üüb en God betjocht. Det jindial as Deismus of Theismus  ( „God“), di gluuw tu ään God (Monotheismus) of muar Godhaiden (Polytheismus). A Agnostizismus as uk en Atheismus; a Agnostikern komre jo oober goorei am det fraag, of det en God jaft.

Uun islaamisk lunen as't ferbeeden, God (Allah) uftulönin. Uun enkelt lunen woort det mä a duas bestroofet.

## Koord
Uundialen faan minsken uun Euroopa, diar men: 'At jaft nään God an uk nian ööder oort faan spirituel määcht.'

( grä: nian taalen bekäänd)

## Luke uk diar
Archimedes

**Archimedes faan Syrakus** (ualgreks Ἀρχιμήδης ὁ Συρακούσιος *Archimḗdēs ho Syrakoúsios*; * amanbi 287 f.Kr. ferlicht uun Syrakus; † 212 f.Kr. uk diar) wiar en greksen matemaatiker, füüsiker an injenöör, an wel di bedüüdenst matemaatiker faan a antike.

## Wichtag werken
; Matematiik
* Di ferhual faan bütjenkaant an trochmeeder faan en kreis as jüst so grat üs di ferhual faan kreisflaak tu't kwadroot faan a raadius. Detdiar taal het daalang Pi (π).
* Bereegnangen faan areaalen an rümer.
* Bereegnangen faan paraabeln; sin auerleiangen san iarst föl leeder uun't integraalreegnang apgingen.
; Füsiik
* At heebelreegel, an bestemangen faan a swaarponkt.
* Ferdrengang an gewicht, *[[Archimedes sin prinsiip]]*
; Technik
* Skrüüwen, kumwelen an taljin, *[[Archimedes sin pomp]]*
* Katapulten an braanspeegler

## Luke uk diar
Syrakus

**Syrakus** (; sitsiliaans ; ) as en stääd bi't süüdküst faan Siziilien. Uun a antike wiar Syrakus at gratst an wichtagst stääd üüb Siziilien. 

## Kwelen


## Luke uk diar

* Archimedes
Kardinaalsmots

At **Kardinaalsmots** (*Euonymus europaeus*) as en plaantenslach uun det skööl faan a Kardinaalsmotsen (*Euonymus*). Hat wääkst üs bosk of buum an as giftag.

## Luke uk diar
Heebelreegel

At **Heebelreegel** as wel at wichtagst füsikaalisk reegel uun a mechaanik. Hat as al föör muar üs 2.000 juaren faan Archimedes ütjfünjen wurden.

At reegel sait, dat dü am so muar krääft brükst, ji kurter det lengde faan en **heebel** of **heewbuum** as. Of amkiard: Ji linger di heebel, amso maner krääft as nuadag.

Wan krääft (FK) an lääst (FL) luadrocht üüb a heebel trak, so üs üüb det tiaknang rochts, do täält:

: FK • lK = FL • lL

Diarbi as lK det lengde faan a *krääftiarem* an lL faan a *läästiarem*.

Wan a krääften ei luadrocht üüb a heebel trak, do täält leewen bluas di luadrocht uundial (at normoolkrääft). Algemianer het det do uun vektorskriiwwiis:

: W = \vec F_1 \cdot \vec s_1 = \vec F_2 \cdot \vec s_2

Diarbi as W at werk of energii.

----

Faan Archimedes woort det stak ferteld: Hi skal saad haa: *"Ik küd a hialer eerd aplaft, wan dü mi man en heewbuum dääst, di lung enooch as, an en dreiponkt."*

## Luke uk diar
Paraabel

At **Paraabel** as det bil (di *graaf*) faan en kwadraatisk funksioon. Paraabeln haa en *sjuarel* (S) an en *braanponkt* (F). Strualen, diar parallel tu't madelaaks iin uun det paraabel faal, wurd hen tu a braanponkt speegelt. Diaram jaft at t.b. *parabool[[speegler]]* för't fernseen.

## Bispalen

ParabolicWaterTrajectory.jpg
Bouncing ball strobe edit.jpg
Erdfunkstelle Raisting 2.jpg
OtticaSpecchioParabolico.png


## Luke uk diar
Archimedes sin prinsiip

**Archimedes sin prinsiip** as en natüürgesets, diar faan Archimedes ütjfünjen wurden as. Hat sait, dat ales, wat swäämt, bluas sowidj iin uun't weeder dükt, bit di rüm oner weeder (sin *ferdrengang*) jüst so swaar as üs det ding salew.

Üüb det bil rochts dükt di klots mä sin gewicht (FP) efter onern. Oober bluas so widj, bit di rüm oner weeder (Vi) jüst so swaar as üs (Fp). Det krääft, war di klots auer weeder häält (Fa) as at *apdrift*, an jüst so stark üs  (FP).

## Fersjük

## Luke uk diar
Archimedes sin pomp

**Archimedes sin pomp** of **Archimedes sin skrüüw** wiar en erfinjang faan Archimedes, am weeder tu pompin.

Detdiar pomp as en skrüüw, diar uun en röör dreid woort. Hat as uun ualang tidjen fööraal uun Egypten loongs a Niil brükt wurden. Man uk uun neier tidj san sok pompen uun Holun brükt wurden, am det banluns weeder ütj uun a Nuurdsia tu pompin.

## Bilen

Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|Hü det pomp werket
Flutter-Mühle-Moorsee.jpg|Faan en winjmaln uundrewen pomp
Ferry-rudder-and-propeller.jpg|En skapskrüüw werket mä detsalew prinsiip
Arkimedes skruv Södertälje.jpg|Archimedes sin skrüüw tu spelin


## Luke uk diar
Celastraceae

A ***Celastraceae*** san en plaantenfamile uun det order faan a Celastrales. Diar hiar son 100 sköölen mä 1.200 slacher tu.

## Sköölen

Acanthothamnus – Allocassine – Anthodon – Apatophyllum – Apodostigma – Arnicratea – Bequaertia – Brassiantha – Brexia – Brexiella – Campylostemon – Canotia – Cassine – Catha – Celastrus – Cheiloclinium – Crossopetalum – Cuervea – Denhamia – Dicarpellum – Dinghoua – Elachyptera – Elaeodendron – Empleuridium – Euonymus – Evonymopsis – Fraunhofera – Glyptopetalum – Goniodiscus – Gyminda – Gymnosporia – Hartogiopsis – Haydenoxylon – Hedraianthera – Helictonema – Hexaspora – Hippocratea – Hylenaea – Hypsophila – Kokoona – Lauridia – Lepuropetalon – Loeseneriella – Lophopetalum – Lydenburgia – Macgregoria – Maurocenia – Maytenus – Menepetalum – Microtropis – Monimopetalum – Monteverdia – Mortonia – Mystroxylon – Nicobariodendron – Orthosphenia – Parnassia – Paxistima – Peripterygia – Peritassa – Plagiopteron – Platypterocarpus – Plenckia – Pleurostylia – Polycardia – Pottingeria – Prionostemma – Pristimera – Psammomoya – Pseudosalacia – Ptelidium – Pterocelastrus – Putterlickia – Quetzalia – Reissantia – Robsonodendron – Rzedowskia – Salacia – Salacighia – Salaciopsis – Salvadoropsis – Sarawakodendron – Schaefferia – Semialarium – Simicratea – Siphonodon – Stackhousia – Tetrasiphon – Thyrsosalacia – Tontelea – Torralbasia – Tricerma – Tripterococcus – Tripterygium – Tristemonanthus – Trochantha – Wilczekra – Wimmeria – Xylonymus – Zinowiewia

## Luke uk diar
Euklid sin kateetenreegel

**Euklid sind kateetenreegel** as näämd efter Euklid, en greksen matemaatiker.

Sin reegel sait, dat det kwadroot auer en *kateet* faan en rochtwinkelt triihuk jüst so grat üs det rochthuk, diar mä det ferlingert hööchde h faan't *hüpotenuusenkwadroot* ufdiald woort. 

At hööchde faan en rochtwinkelt triihuk dialt det hüpotenuus tu tau dialen p an q. Sodeng as det ian ufdiald rochthuk p • c grat, an det ööder q • c.

Kurt tuupfaadet:

:a^2=p \cdot c
:b^2=q \cdot c

## Bewis
För di bewis brük wi tau ööder reegeln:
* Pythagoras sin reegel: a^2+b^2=c^2
* 1. Binomisk formel: (p+q)^2=p^2+2pq+q^2

Uun det tiaknang rochts san trii rochtwinkelt triihuken:
Efter Pythagoras täält:

: a^2+b^2=c^2
: h^2+p^2=a^2
: h^2+q^2=b^2

An do täält uk noch:

: p+q=c ↔ (p+q)^2=c^2.

Nü stel wi Pythagoras sin reegel am efter a^2:

: a^2=c^2-b^2

Diar saat wi nü det iin, wat wi auer b^2 an c^2 witj:

:a^2 = c^2-b^2 = p^2+2pq+q^2-(q^2+h^2)  = p^2+2pq+q^2-q^2-a^2+p^2 = 2p^2+2pq-a^2 

Iansis amsteld tu:

:2a^2 = 2p(p + q) = 2pc an diald troch 2:

:a^2 = pc.

Det gongt natüürelk jüst so för 

:b^2 = qc.

## Luke uk diar

* Triihuk
Euklid sin hööchdereegel

**Euklid sind hööchdereegel** as näämd efter Euklid, en greksen matemaatiker.

Sin reegel sait, dat det kwadroot auer at *hööchde* h faan en rochtwinkelt triihuk jüst so grat as üs det rochthuk mä a lengden faan a *hüpotenuusenufdialen* p an q.

Kurt tuupfaadet:

:h^2=pq

## Bewis
För di bewis brük wi tau ööder reegeln:
* Pythagoras sin reegel: a^2+b^2=c^2
* 1. Binomisk formel: (p+q)^2=p^2+2pq+q^2

Uun det tiaknang rochts san trii rochtwinkelt triihuken:
Efter Pythagoras täält:

: a^2+b^2=c^2
: h^2+p^2=a^2
: h^2+q^2=b^2

An do täält uk noch:

: p+q=c ↔ (p+q)^2=c^2.

Efter det 1. Binoomisk formel apliaset as

: p^2+2pq+q^2=c^2.

Uun a^2+b^2=c^2 woort nü det iinsaat, wat wi auer a^2, b^2 an c^2 witj:

:h^2+p^2 + h^2+q^2=p^2+2pq+q^2

Det as tuupfaadet 2h^2=2pq, an diald troch 2 komt ütj:

:h^2=pq.

## Luke uk diar

* Triihuk
Injenöör

En **injenöör** (faan  []) as en beruuf faan lidj, diar jo am technisk fraagen komre.

Injenöören studiare uun Sjiisklun bi en uniwersiteet, en fachhuuchskuul (FH) of en technisk huuchskuul (TH). Diar kön jo ufslütj mä en *bachelor of science* (B.Sc.) of *master of Science* (M.Sc.). Iar jääw't uk noch *diploom-injenöören* (Dipl.Ing.)

Det wurd komt faan't latiinsk *ingenium*, an ment: erfinjang of kluukhaid an kaam uun't 17. juarhunert faan't fransöösk spriak iin uun't huuchsjiisk. En ualen ütjdruk för injenöören wiar *konstmääster*, jo wiar t.b. tustendag för *weederkonst* (weederbau).

## Feeg
Injenöören kään jo gud ütj mä aanj feeg üs t.b.:
* bau faan gebüüden
* elektrotechnik
* maskiinenbau
* mechatronik (faartjüügen)
* robotik (uun a industrii)
* wiartskap

## Luke uk diar
Frei Gemeenferbant Agrigent

A **** wiar en prowins üüb Sizilien. Sant 2015 as't en *"freien gemeenferbant"*. Hoodstääd as Agrigent.

## Grat gemeenen
(Stant: )

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Catania

At **** as en stäädregiuun mä a apgoowen faan en prowins üüb Sizilien.

## Grat gemeenen
(Stant: )

At Metropolitanstääd Catania hää 59 gemeenen. Luke: *[[List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Catania|List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Catania]]*.

## Kwelen


## Luke uk diar
Ätna

A **Ätna** ( of uk ) as di huuchst aktiif wulkaan faan Euroopa an amanbi 3.357 meetern huuch (2021).

Hi leit üüb det itajeensk eilun Siziilien uun't Metropolitanstääd Catania. 

## Luke uk diar
Agrigent

**Agrigent** (, bit 1927 **, ) as en stääd üüb Siziilien mä  iinwenern (Stant: ). Hat as hoodstääd faan a Frei Gemeenferbant Agrigent.

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Bologna

At **Metropolitanstääd Bologna** (itajeensk *Città Metropolitana di Bologna*) wiar bit 2015 en prowins uun't Regiuun Emilia-Romagna. Diar hiar 56 gemeenen mä gud 3,7 miljuun iinwenern tu. Hoodstääd as Bologna.

Trinjam lei a prowinsen Ferrara, Ravenna an Modena, an uun't süüden at Regiuun Toskaana.

## Grat gemeenen
(mä muar üs 20.000 iinwenern, stant: )

At Metropolitanstääd Bologna hää 55 gemeenen. Luke bi't List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Bologna.

## Kwelen


## Luke uk diar
Catania

**Catania** [kaˈta.nja] as efter Palermo det naistgratst stääd üüb Siziilien an hoodstääd faan't Metropolitanstääd Catania. Hat hää  iinwenern (Stant: ) an leit bi't uastküst naibi a Ätna, di huuchst ialberag uun Euroopa. 

## Geografii
### Kliima

## Kwelen


## Luke uk diar
Enna

**Enna** (ööder nöömer: **Castrogiovanni** of **Belvedere**) as en stääd üüb Siziilien an hoodstääd faan a Frei Gemeenferbant Enna. Diar lewe  iinwenern (Stant: ).

## Kwelen


## Luke uk diar
Messina

**Messina** (uun ualang tidjen , do , ) as at traadgratst stääd üüb Siziilien an hoodstääd faan't Metropolitanstääd Messina. Diar lewe  minsken (Stant: ). Messina häält mä san huuwen en wichtag ferbinjang tu't itajeensk fäästlun.

## Geografii
### Kliima

## Kwelen


## Luke uk diar
Palermo

**Palermo** ([paˈlɛr.mo]; üüb Sizilians: *Paliemmu*, üüb Latiinsk: * Panormus*, üüb Ualgreks Πάνορμος *Pánormos*) as at gratst stääd an hoodstääd faan't Regiuun Siziilien uun Itaalien, an uk hoodstääd faan't Metropolitanstääd Palermo. Diar lewe  minsken (Stant: ).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen


## Luke uk diar
Marsala

**Marsala** () (araabisk ) as en huuwenstääd uun't waasten faan Siziilien. Hat hiart tu a Frei Gemeenferbant Trapani uun Itaalien. Diar lewe  minsken (Stant: ).

Uun Marsala woort föl win maaget. An di Marsalawin füng san nööm efter det stääd.

## Kwelen


## Luke uk diar
Gela

**Gela** as en stääd üüb Siziilien uun a Frei Gemeenferbant Caltanissetta (Itaalien). Diar lewe  minsken (Stant: ).

## Kwelen


## Luke uk diar
Rapallo

**Rapallo** (liguurisk uk *Rapallo*) as en itajeensk stääd uun't Regiuun Liguurien. Hat hiart tu't Metropolitanstääd Genua, an diar lewe  minsken (Stant: ).

Det stääd as en grat bat, an uk bekäänd för di *Sjiisk-Rüsk-Ferdrach faan Rapallo*:
: Uun a April 1922 san uun Rapallo a bütjluns ministern faan't Sjiisk Rik an det leeder Sowjetunioon tuupkimen an haa diar auer ferhanelt, dat Sjiisklun ei muar för di ferleesen Iarst Weltkriich betaale skul. Man Ingelun an Frankrik wiar diar goorei mä iinferstenen, an san do noch stringer mä Sjiisklun amgingen.

## Kwelen


## Luke uk diar
Chiavari

**Chiavari** ['kja:vari] (liguurisk *Ciävai*) as en itajeensk stääd uun Liguurien. Hat hiart tu't Metropolitanstääd Genua, an diar wene  minsken (Stant: ).

## Kwelen


## Luke uk diar
Ventimiglia

**Ventimiglia** () as en itajeensk stääd uun Liguurien (Prowins Imperia). Hat leit nai bi Frankrik, an diar wene  minsken (Stant: ).

Di nööm ment *20 [[miil]]en*, an woort flooksis mä det röömsk taal ufkört: *XXmiglia*.

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Bari

At **Metropolitanstääd Bari** (itajeensk *Città Metropolitana di Bari*) as en stäädregiuun uun't itajeensk Regiuun Apuulien mä a apgoowen faan en prowins. Hoodstääd as Bari. 

Diar lewe  minsken (Stant: ).

## Geografii
### Iindialang faan Ferwaltang
At Metropolitanstääd Bari hee 41 gemeenen. Luke: *[[List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Bari|List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Bari]]*.

## Kwelen


## Luke uk diar
London Borough of Barking and Dagenham

**Barking and Dagenham** [ˈbɑːkɪŋɡ ən ˈdæɡənəm], amtelk **London Borough of Barking and Dagenham**, as en *borig* (üüb Ingelsk: *borough*) uun Grat London uun det Ferianigt Köningrik. Det leit uun a nuurduast faan't steed. Det hee 214.107 lidj (2019).

## Geografii
De Thames Struum maaget at süüdgrens faan a borig.

### Steeddialen

### Iindialing faan Ferwalting
Sant 2002 hee Barking and Dagenham 17 steeddistrikten (üüb Ingels: *wards*):

## Ferkiar
Statschuunen faan tau liinjin faan de London U-Boon (üüb Ingels: *London Underground*) san uun a borig: det Hammersmith & City Line, wat kaam uun Barking Boonhoof tu aanj an det District Line. 

## Persöönelkhaiden
* Billy Bragg (* 1957), musiker
* Devlin (* 1989), rapper
* The Edge (* 1961), gitarspeler faan't Band U2
* John Farnham (* 1949), austraalisk schongster
* Barry Hearn (* 1948), sportfunkschoneer
* Jack Hoobin (1927–2000), austraalisk welreenkeerer
* Ross Kemp (* 1964), schauspeler an jurnalist
* Paul Konchesky (* 1981), futbaalspeler
* Wayne Mardle (* 1973), dartspeler an kastenmoderaator
* Bobby Moore (1941–1993), futbaalspeler
* Dudley Moore (1935–2002), schauspeler
* Brian Poole (* 1941), schongster
* Alf Ramsey (1920–1999), futtbaaltrainer
* Sandie Shaw (* 1947), schongster
* John Terry (* 1980), futbaalspeler
* Terry Venables (* 1943), futbaaltrainer
* Keith West (* 1943), schongster
* Bobby Zamora (* 1981), futbaalspeler

## Kwelen
London Borough of Barnet

**Barnet** [ˈbɑːnɪt], amtelk **London Borough of Barnet**, as en "borig" (üüb Ingelsk: *borough*) uun Grat London uun det Ferianigt Köningrik. Det leit uun a nuurd faan't steed. Det hee 399.007 lidj (2019).

## Geografii
### Steeddialen

### Iindialing faan Ferwalting
Barnet hee 21 steeddistrikten (üüb Ingels: *wards*):

## Kwelen
L'Aquila (Steed)

**L'Aquila** as at hoodsteed faan det Abruzzen Regiuun uun Itaalien. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 69.710 lidj (2020). Det as uk at hoodsteed faan L'Aquila Prowins. 

## Kwelen
Montesilvano

**Montesilvano** as det traadgratst steed uun det Abruzzen Regiuun uun Itaalien. At steed leit uun a uast faan't lun, bi a eeg faan't Aadria. Det hee 54.362 lidj (2020). 

## Kwelen
City of London

At **City of London**, uk **The City** of **The Square Mile**, as en "borig" (üüb Ingelsk: *borough*) uun Grat London uun det Ferianigt Köningrik. Det leit uun a maden faan't steed. Det hee 10.938 lidj (2019).

## Geografii
At City of London as de letjst borig uun Grat London. De Thames Struum maaget at süüdgrens faan a borig.

## At Belukin Wäärt

Puente_de_la_Torre,_Londres,_Inglaterra,_2014-08-11,_DD_092.JPG|Tower Bridge
Datei:Tower_of_London_(Foto_Hilarmont).jpg|Tower of London


## Kwelen
Metropolitanstääd Room

At **Metropolitanstääd Room** (itajeensk: *Città Metropolitana di Roma Capitale* of *Città Metropolitana di Roma*) as en itajeensk stäädregiuun uun't Regiuun Latium. Hat as det hoodstäädregiuun faan Itaalien, diar, huar iar det *Prowins Rom* wiar. Diar wene  minsken (Stant: ) uun 121 gemeenen üüb en areaal faan 5.351,81&nbsp;km².

Banen uun det Metropolitanstääd Room leit at Watikaanstääd.

## Grat gemeenen
Mä muar üs 50.000 iinwenern (Stant: ):

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Mailand

At **Metropolitanstääd Mailand** () as det weesen **Prowins Mailand** uun't itajeensk Regiuun Lombardei. Hoodstääd as Mailand.

Diar wene  minsken (Stant: ) üüb en areaal faan 1.575 km² uun 134 gemeenen. 

## Grat stääden
Mä muar üs 50.000 iinwenern (Stant: 31. Detsember 2015)

At Metropolitanstääd Mailand hää 134 gemeenen. Luke: *[[List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Mailand|List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Mailand]]*.

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Neapel

At **Metropolitanstääd Neapel** (itajeensk *Città Metropolitana di Napoli*) as en grat stäädregiuun mä a apgoowen faan en prowins uun Itaalien (Regiuun Kampaanien). Hoodstääd as Neapel. Üüb en areaal faan 1.171&nbsp;km² wene  minsken (Stant: ) uun 92 gemeenen. Uun Itaalien wene nochhuaren muar minsken üüb ään plak üs uun't Metropolitanstääd Neapel.

## Grat gemeenen
mä muar üs 50.000 iinwenern (Stant: )

## Kwelen


## Luke uk diar
Inner West Council

**Inner West Council** as sant 2016 en lokaal ferwaltingsgebiit (üüb Ingels: *Local Government Area*) uun waast faan Sydney uun a bundesstoot New South Wales, Austraalien. Det hee 201.880 lidj (2020).

## Geografii
### Steeddialen

## Politiik
Rochelle Porteous faan det Australian Greens ("Dön Austraalisk Greenen") Partei as sant de 7. September 2021 bürgermääster faan a Council.

## Kwelen
Lago Maggiore

A **Lago Maggiore** (itajeensk *di grater sia*, uk *Lago Verbano*, lombardisk *Lagh Maggior,* sjiisk *Langensee*) as en sia uun Nuurditaalien tesk a regiuunen  Piemont an Lombardei, an lingt uun't nuurden iin uun a Kanton Tessin (Sweits).

## Koord

## Kwelen


## Luke uk diar
Gardasia

A **Gardasee** ( of ) as di gratst sia uun Itaalien. Hi leit tesk a regiuunen Lombardei uun't waasten an Veneetien uun't uasten.

## Koord

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Turiin

At **Metropolitanstääd Turin** (itajeensk *Città Metropolitana di Torino*) as di efterfulger faan det weesen **Prowins Turiin** uun't itajeensk Regiuun Piemont. 

## Grat gemeenen
Mä muar üs 50.000 iinwenern (Stant: 31. Det. 2013):

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Cagliari

At **Metropolitanstääd Cagliari** () as det stäädregiuun trinjam Cagliari, det hoodstääd faan't eilun an Regiuun Sardiinien uun Itaalien. Diar trinjam leit det Prowins Sud Sardegna.

## Geografii
### Iindialang faan Ferwaltang
At Metropolitanstääd Cagliari hää 17 gemeenen. Luke: *[[List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Cagliari|List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Cagliari]]*.

## Kwelen


## Luke uk diar
London Borough of Ealing

**Ealing** [iːlɪŋ], amtelk **London Borough of Ealing**, as en "borig" (üüb Ingelsk: *borough*) uun Grat London uun det Ferianigt Köningrik. Det leit uun a waast faan't steed. Det hee 340.341 lidj (2019).

## Kwelen
Metropolitanstääd Florens

At **Metropolitanstääd Florens** () as en stäädregiuun trinjam Florens, det hoodstääd faan't Regiuun Toskaana uun Itaalien. Hat as efterfulger faan det weesen **Prowins Florens**. Diar wene  minsken (Stant: ) uun 41 gemeenen üüb en areaal faan 3.514&nbsp;km².

Uun't nuurden leit at Regiuun Emilia-Romagna, an trinjam a prowinsen Arezzo, Siena, Pisa, Lucca, Pistoia an Prato.

## Grat gemeenen
Mä muar üs 50.000 iinwenern (Stant: ):

At Metropolitanstääd Florens hää 41 gemeenen. Luke: *[[List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Florens|List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Florens]]*.

## Kwelen


## Luke uk diar
Trient

**Trient** (, trentiins *Trènt*, ladiins *Trënt*, latiinsk *Tridentum*, fersendäälsk *Trea't*, zimbrisk *Tria*) as det hoodstääd faan't Prowins Trentino uun't itajeensk Regiuun Trentino-Süüdtirool, an uk faan't regiuun. Diar wene  minsken (Stant: ).

## Kwelen


## Luke uk diar
Bozen

**Bozen** (, ladiinsk *Bulsan* of *Balsan*) as det hoodstääd faan't Prowins Süüdtirool uun't itajeensk Regiuun Trentino-Süüdtirool. Diar wene  minsken (Stant: ).

## Kwelen


## Luke uk diar
Metropolitanstääd Venedig

At **Metropolitanstääd Venedig** (itajeensk *Città Metropolitana di Venezia*) as en stäädregiuun mä an trinjam det stääd Venedig uun't itajeensk Regiuun Veneetien. Hat as efterfulger faan det weesen **Prowins Venedig**. Üüb en areaal faan 2.462&nbsp;km² wene  minsken (Stant: ). Hoodstääd as Venedig.

## Geografii
### Iindialang faan Ferwaltang
At Metropolitanstääd Venedig hee 44 gemeenen. Luke: *[[List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Venedig|List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Venedig]]*.

## Kwelen


## Luke uk diar
Prowins Görz

At **Prowins Görz** (itajeensk **Gorizia**, sloweensk **Gorica**, furlaans **Gurize**) wiar en itajeensk prowins uun't Regiuun Friaul-Juulisk Veneetien. Daalang as diar uun steed en *regiunaal desentraal iinrachtang*, itajeensk: *Ente di Decentramento Regionale*, kurt **EDR Gorizia**.

## Geografii
### Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't prowins wiar:

## Kwelen


## Luke uk diar
Suwereen Malteeserorden

A **Suwereen Malteeserorden** (**... faan a Hilag Johannes uun Jerusalem, Rhodos an Malta**), **SMOM** (faan't ingelsk: *Sovereign Military Order of Malta*) as en röömsk-katuulsken orden. Hi as uun't madelääler grünjlaanj wurden, am för't krastendoom tu stridjen, fööraal uun a Iarst Krüstooch (1096-1099). Sant di tidj wal di orden minsken halep, diar uun nuad san. Hi as uun Sjiisklun bekäänd oner a nöömer: **Malteser** (katuulsk) an **Johanniter** (evangeelsk).


Malteser Logo.svg
JUH Logo Claim 2020.jpg



A Suwereen Malteeserorden onerhäält daalang bütjluns fetreedangen uun flook lunen, jüst so üs en suwereenen stoot.

## Luke uk diar
Bari

**Bari** ([ˈba.ri]; üüb Latiinsk: *Bārium*) as en itajeensk stääd an hoodstääd faan't Regiuun Apuulien. Hat as uk hoodstääd faan't Metropolitanstääd Bari (iar: *Prowins Bari*) an hää en graten huuwen bi a Aadria.

## Geografii
### Kliima



## Kwelen


## Luke uk diar
Thems

A **Thems** ( [], , bi Tacitus uk *Tamesa* of  *Támesa*) as en struum uun Süüdingelun. Efter a Severn as a Thems di naistgrat struum uun't Ferianagt Könangrik.


## Kwelen


## Luke uk diar
Borough of Medway

At Borough of **Medway** as en unitary authority uun't groofskap Kent, Süüd Uast Ingelun mä gud 275.000 iinwenern. Hoodstääd as Chatham.

## Luke uk diar
Severn

A **Severn** [] (**River Severn**, , uun a antike *Sabrina* of *Sabriana*) as mä en lengde faan 354&nbsp;km di lingst struum uun't Ferianagt Könangrik, noch linger üs a Thems. Hi komt faan a Cambrian Mountains uun Wales deel an ferlääpt troch a ingelsk groofskapen Shropshire, Worcestershire an Gloucestershire. San müs lääpt iin uun a Bristolkanaal tesken Wales an Ingelun. Diar san mä a huuchst tidjen faan a hialer eerd, amanbi 15 meeter.

## Kwelen


## Luke uk diar
Christian Lindner

**Christian Wolfgang Lindner** (* 7. Janewoore 1979 uun Wuppertal) as en sjiisken politiker faan't Frei Demokraatisk Partei (FDP) an sant 2013 di sjauertaansjt föörmaan faan't partei sant hör grünjleien uun't juar 1948. Sant 2017 as Lindner uk di föörst maan faan't FDP-fraktion uun a Bundesdai. 2021 feert hi sin partei iin uun a Bundesdaiswool 2021. Sant 2021 as hi finansminister faan Sjiisklun.

## Luke uk diar
Astrid Damerow

**Astrid Damerow** (* 30. Maarts 1958 uun Bonndorf im Schwarzwald) as en sjiisk politiker faan a CDU. Damerow seed faan 2009 bit 2017 uun a Loondai faan Schleswig-Holstian an sant 2017 uun a Bundesdai. Sant 2014 as Damerow föörwüf faan a CDU kreisferbant Nuurdfresklun an naist föörwüf faan a CDU Schleswig-Holstian. 2021 hää Damerow al at naist tooch en direktmandaat uun a Bundesdaiwoolkreis Nuurdfresklun - Dithmarschen Nuurd wonen.

Damerow as befreid an hää ään dring.

## Luke uk diar
Stefan Seidler

**Stefan Seidler** (* 1979 uun Flensborag) as en sjiisken politiker faan a SSW.

## Leewent

Stefan Seidler as di dring faan en kuupmaan faan Flensborag an en skuulmääster faan Aabenraa (Denemark). Hi hää en däänsk grünjskuul an en sjiisk realskuul besoocht, an uun't juar 2000 sin abituur bi't Duborg-Skolen maaget. Uun't uniwersiteet faan Aarhus hää hi politikwedenskapen studiaret. Bi a EU hää Seidler werket üüb en feroontwurdelk steed faan't Interreg program. Hi as befreid an hää tau jongen.

Bi't Bundesdaiswool 2021 füng a SSW 0,12 % faan a naiststemen. A SSW säär üs manertaalpartei nian 5% raaget fu, at skel man so föl stemen wees, dat det för ian mandaat lingt.

## Luke uk diar

* www.stefan-seidler.info, sin aanj wääbsteed
* SSW-Portree faan Stefan Seidler
* SSW, tu a wool 2021
* Flensburg Journal, 20. Nofember 2021
Söödslaswiksche Wäälerferbånd

Di **Söödslaswiksche Wäälerferbånd** as en regjonåål partai, wat e inträse foon e Frasche än Dånsche önj Slaswik-Holstiinj fertreet. E partai wörd di 30. önj e Samermoune 1948 grünläid. Eefter e woolruchte as e partai önj e loondäi foon Slaswik-Holstiinj än önj e bundesdäi foon dåt Fiiw-Prosänt-Hanernis befrid. Di SSW schal ouers tumanst sü foole steeme wane, as bai e fordiiling foon sate foon dåt leest mandoot nüsi san.

Eefter e loondäiswool önj Slaswik-Holstiinj 2012 mååged e partai ma jü SPD än e Gräine jü sünåmd küstkoalitsjoon (uk *Dånsche-Åmpel* nåmd) än ouernüm deerbai uk for di jarste keer en ministeråmt.

Tu e Bundesdäiswool 2021 as di SSW for di jarste keer sunt 60 iir wi önjtrin än köö en bundesdäimandoot wane: san spasekandidoot Stefan Seidler hiirt tu di 20. tjiisk Bundesdäi önj.

## Kiik uk deer

## Weeblinks
* E hüüsesid foon e SSW aw Mooring
Aabenraa

**Aabenraa** (frasch: **Ååwenru**) as en stää bai e ååstküst foon Jutlönj, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as jü tiintgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 16.401 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Aabenraa Komuun.

## Kwäle
Sjiisk Bundesdai

A **Sjiisk Bundesdai** as det parlament faan Sjiisklun. Hi woort direkt faan't fulk weelet. A Bundesdai weelet at regiarang. Diar wurd a gesetsen maaget. 

## Wool


A Sjiisken weele mä tau stemen:
* Mä det iarst stem woort en kandidoot ütj di aanj woolkreis weelet. Hoker a miast stemen feit, sat (bal) seeker uun a Bundesdai. At jaft 299 woolkreiser (Stant:2021), an so sat diar knaap 299 direkt weelet politikern.
* Mä det naist stem woort en partei weelet, an jo ööder 299 mandaaten wurd diarefter ferdiald, hüföl prosenten det enkelt partei uffüngen hää.
* Nü komt det oober flooksis föör, dat en partei muar iarst stemen füngen hää, üs hör efter a naist stemen eegentelk tustun. Jodiar *auerhingin mandaaten* wurd do weder ütjglikt mä *ütjgliksmandaaten*. Diaram seed diar muar üs 598 politikern uun't parlament; efter't Bundesdaiswool 2021 wiar't 736. Detdiar reegel as sodenang feranert wurden, dat diar ei muar direkt weelet kandidooten uun't parlament iinkem, üs hör partei efter a naist stemen tustun. Diaram hää det parlament efter a Bundesdaiswool 2025 man muar 630 steeden.
* Normoolerwiis skal arke partei tumanst 5% faan a stemen uffu, am iin uun't parlament tu kemen. Ian ütjnoom as a SSW, auer hi en manertaalpartei as. En ööder ütjnoom as en partei, diar tumanst trii direkt mandaaten wonen hää.

## Luke uk diar
Ruad Knorhöön

A **Ruad Knorhöön** (*Chelidonichthys lucernus*, of uk: *Trigla lucerna*) as di bekäändst slach uun det famile faan a Knorhööner (Triglidae). Hi lewet uun a uastelk Atlantik faan Norweegen bit Nuurdafrikoo, uk uun a Nuurdsia, uun't Madlunsia an uun't Suart Sia. 

## Beskriiwang
Di fask woort son 50 cm lung an lewet auer sunag of modrag grünj uun en jipde faan 20 m bit 300 m. 
San aparte nööm füng di fask, auer hi mä sin swäämbleesen *knore* koon. 
Sin flääsk as fääst an woort hal eden.

## Luke uk diar