open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konstantin Päts

**Konstantin Päts** ([ˈkons.tɑnʲ.tin ˈpætʲs]; * 11. Febrewoore/ 23. Febrewoore 1874 uun Tahkuranna, Eestlun Guwernement, Keiserrik Rüslun; † 18. Janewoore 1956 uun Buraschewo, Kalinin Distrikt, Sowjetunioon) wiar en eestnisk poliitiker. Hi wiar muarsis twesken 1921 an 1934 minister-president an faan 1938 tu 1940 president faan't lun.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan Eestlun*: Konstantin Päts (1938-1940), Lennart Meri (1992-2001), Arnold Rüütel (2001-2006), Toomas Hendrik Ilves (2006-2016), Kersti Kaljulaid (2016-).
Stawropol Guwernement

Det **Stawropol Guwernement** (üüb Rüs: Ставропо́льская губе́рния *Stavropól'skaja gubérnija*) wiar faan 1847 tu 1924 ian faan dön guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. Det hed 873.805 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Stawropol.

## Luke uk diar
* Stawropol Regiuun

## Kwelen
Kārlis Ulmanis

**Kārlis Ulmanis** (* 23. August / 4. September 1877  uun Bērze, Guwernement Kurlun, Keiserrik Rüslun; † 20. September 1942 uun Krasnowodsk, Sowjetunioon) wiar en letisk poliitiker. Hi wiar muarsis minister-president faan Letlun (1918–1921, 1925–1926, 1931, 1934–1940) an faan 1936 uk president faan't lun.

## Luke uk diar
Joosef Staalin

**Joosef Bessarionowitsch Staalin** (üüb Rüs: Иосиф Виссарионович Сталин *Iosif Vissarionovič Stalin*; bäären *Iosseb Bessarionis dse Dschughaschwili*, üüb Georgisk: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, üüb Rüs Иосиф Виссарионович Джугашвили *Iosif Vissarionovič Džugašvili*; * 6./ 18. Deetsember 1878 uun Gori, Keiserrik Rüslun, daaling Georgien; † 5. Marts 1953 uun Kuntsewo bi Moskau) wiar en komunistisk poliitiker faan georgisk ufkemst an diktaatöör faan't Sowjetunioon faan 1927 tu 1953. Faan 1922 tu 1953 wiar hi generoolsekreteer faan't sentraalkomitee faan det Komunistisk Partei faan't Sowjetunion, faan 1941 föörmaan faan a Riad faan a Folkskomisaaren, faan 1946 föörmaan faan a Ministerriad faan't UfdSSR an uun a juaren 1941 tu 1945 üüs *Generoolisimus* Boowenst Komandöör faan det Ruad Armee.
 
Uun sin regiaringstidj saat Staalin en tutooliteer diktatüür ap, leet uun a raam faan poliitisk „Rianmaagungen“ muar miljuunen fermentelk an rocht jiner ferhaftin, uun schau- an gehiamprusesen tu twangswerk feruurdialin of henrachten an uk miljuunen faan öler sowjetbürgern an hial folkssköölen iin uun Gulag-stroofwerkslaager deportiarin. Föl wurd do ambroocht of kaam troch dön ünmenskelk leewentsamstanter am't leewent.

## Luke uk diar
* *Hoodmaaner faan't Sowjetunioon*: Wladimir Leenin (1917-1922), Joosef Staalin (1922-1953), Georgi Malenkow (1953), Nikita Chruschtschow (1953-1964), Leonid Breschnjew (1964-1982), Juri Andropow (1982-1984), Konstantin Tschernjenko (1984-1985), Michail Gorbatschow (1985-1991)
* Leo Trotski

## Futnuuten
Jekaterinoslaw Guwernement

Det **Jekaterinoslaw Guwernement** (üüb Rüs: Екатериносла́вская губе́рния *Jekaterinoslávskaya gubérnija*) wiar faan 1802 tu 1925 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Ukraine SSR. Det hed 2.112.651 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Jekaterinoslaw.

## Persöönelkhaiden
* Leonid Breschnjew (1906-1982), hoodmaan faan det Sowjetunioon (1964-1982).

## Luke uk diar
* Dnipropetrowsk Prowins

## Kwelen
Kassalaa (Bundesstoot)

De **Kassalaa Bundesstoot** (üüb Araabsk: ولاية كسلا *Wilāyat Kassalā*) as en bundesstoot uun Sudaan. Det hee 2.519.100 lidj (2018). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kassalaa.

## Kwelen
Marcel Proust

**Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust** ([pru:st]; * 10. Jüüle 1871 uun Pariis; † 18. Nofember 1922 uk diar) wiar en fraansöösk skriiwer an sosiaalkriitiker. Sin hoodwerk as a romoon *Üüb a schük efter det ferleesen tidj* (üüb Fraansöösk: À la recherche du temps perdu), wat uun sööwen binjer twesken 1913 an 1927 ütjden wurd.

## Luke uk diar
Aleksander II. (Ruslun)

**Aleksander II. Nikolajewitsch** (üüb Rüs: Алекса́ндр II Никола́евич *Aleksándr II Nikolájevič*; * 17./ 29.  April 1818 uun Moskau; † 1./ 13. Marts 1881 uun Sankt Petersburg) wiar 1855 tu 1881 keiser faan Ruslun. Auer dön so neemd „Grat Reformen“, fööraal auer det 1861 ufskaafing faan't lifeegenskap, al uun't tidj faan sin regiaring ded ham lidj a binööm „Keiser-Befreier“ (üüb Rüs: царь-освободи́тель *car-osvobodítel’*). Hi wurd 1881 uun en atentaat ambroocht.

## Luke uk diar
* *Keiser faan Ruslun uun dön 19. an 20. juarhunerten*: Paul I. (1796-1801), Aleksander I. (1801-1825), Nikolaus I. (1825-1855), Aleksander II. (1855-1881), Aleksander III. (1881-1894), Nikolaus II. (1894-1917).
Nikolaus I. (Ruslun)

**Nikolaus I. Pawlowitsch** (üüb Rüs: Никола́й I Па́влович *Nikoláj I Pávlovič*; * 25. Jüüne/ 6. Jüüle 1796 uun Tsarskoje Selo bi Sankt Petersburg; † 18. Febrewoore/ 2. Marts 1855 uun Sankt Petersburg) wiar faan 1825 tu 1855 keiser faan Ruslun an faan 1825 tu 1830 köning faan Poolen. Hi wiar keiser faan't lun uun a Krimkrich.

## Luke uk diar
* *Keiser faan Ruslun uun dön 19. an 20. juarhunerten*: Paul I. (1796-1801), Aleksander I. (1801-1825), Nikolaus I. (1825-1855), Aleksander II. (1855-1881), Aleksander III. (1881-1894), Nikolaus II. (1894-1917).
Aleksander I. (Ruslun)

**Aleksander I. Pawlowitsch Romanow** (üüb Rüs: Алекса́ндр I Па́влович *Aleksándr I Pávlovič*; * 12./ 23. Deetsember 1777 uun Sankt Petersburg; † 19. Nofember/ 1. Deetsember 1825 uun Taganrog) wiar faan 1801 tu 1825 keiser faan Ruslun, faan 1815 tu 1825 köning faan Poolen, faan 1809 tu 1825 iarst gratfürst faan Finlun an faan 1801 tu 1807 an uk faan 1813 tu 1818 her faan Jever. Hi wiar keiser faan't lun uun a kriiger jin Napoleon Bonaparte.

## Luke uk diar
* *Keiser faan Ruslun uun dön 19. an 20. juarhunerten*: Paul I. (1796-1801), Aleksander I. (1801-1825), Nikolaus I. (1825-1855), Aleksander II. (1855-1881), Aleksander III. (1881-1894), Nikolaus II. (1894-1917).
Jenisejsk Guwernement

Det **Jenisejsk Guwernement** (üüb Rüs: Енисе́йская губе́рния *Jeniséjskaja gubérnija*) wiar faan 1822 tu 1925 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. At guwernement lai uun Sibiirien. Det hed 559.902 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Krasnojarsk.

## Persöönelkhaiden
* Konstantin Tschernjenko (1911-1985), hoodmaan faan det Sowjetunioon (1984-1985)

## Kwelen
Stawropol (Regiuun)

Det **Stawropol Regiuun** (üüb Rüs: Ставропо́льский край *Stavropól'skyj kraj* [stəvrɐˈpolʲskʲɪj kraj]) as ian regiuun uun de Nuurdkaukasus Bundesdistrikt faan Rüslun. Det hee 2.795.243 lidj (2019). At hoodsteed faan't regiuun as Stawropol.

## Geografii
### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

## Persöönelkhaiden
* Juri Andropow (1914-1984), hoodmaan faan det Sowjetunioon faan 1982 tu 1984.
* Michail Gorbatschow (* 1931), hoodmaan faan det Sowjetunioon faan 1985 tu 1991.

## Luke uk diar
* Stawropol Guwernement

## Kwelen
Wladimir Putin

**Wladimir Wladimirowitsch Putin** (üüb Rüs: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин *Vladímir Vladímirovič Pútin* [vɫɐˈdʲimʲɪr vɫɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ˈputʲɪn]; * 7. Oktuuber 1952 uun Leeningrad, Rüs SFSR, Sowjetunioon) as en rüs poliitiker. Hi as sant Mei 2000 (mä ian ütjnoom faan 2008 tu 2012) president faan Rüslun. Faan August 1999 tu Mei 2000 an uk faan Mei 2008 tu san welerwool üüs stootspresident 2012 wiar hi minister-president faan't lun.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan Rüslun*: Boris Jeltsin (1991-1999), Wladimir Putin (2000–2008), Dmitry Medwedjew (2008–2012), Wladimir Putin (2012-)
Boris III. (Bulgaarien)

**Boris III.** (bäären *Boris Klemens Robert Maria Pius Ludwig Stanislaus Xaver Sakskoburggotski*, üüb Bulgaars: Борис Клемент Роберт Мария Пий Луи Станислав Ксавие Сакскобургготски;* 30. Janewoore 1894 uun Sofia; † 28. August 1943 uk diar) wiar faan 1918 tu 1943 keiser faan Bulgaarien.
Robert Menzies

**Sir Robert Gordon Menzies** ([ˈmɛnziːz], * 20. Deetsember 1894 uun Jeparit, Victoria; † 15. Mei 1978 uun Melbourne) wiar faan 1939 tu 1941 an faan 1949 tu 1966 premier-minister faan Austraalien. Hi wiar faan det *United Australia Party* (UAP). Hi lai 1945 det *[[Liberal Party of Australia]]* (Liberaal Partei faan Austraalien), det efterfulger faan det UAP, grünj.
Kleopatra VII.

**Kleopatra VII. Philopator** (üüb Greks: Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ *Kleopátra Theá Filopátōr*; * 69 f. Kr. uun Aleksandria; † 12. August 30 f.Kr. uk diar) wiar faan 51 f.Kr. tu 30 f. Kr. det letst köning faan det matsedoons Ptolemaois-dünastii faan Egypten an tu salew tidj det letst wiifelk Pharao. Uun dön iarst fjauer juar regiaret hat mä san bruler Ptolemaios XIII., diar 47 f.Kr. uun't ääler faan fjauertanj juar stoorew, do tu 44 f.Kr. mä san öler bruler Ptolemaios XIV. an tuletst tu 30 f.Kr. mä san dring Ptolemaios XV..

Hat wul sin rik konsolidiare an ütjbag, küd detheer mual ei jin at wäältmeecht faan det Röömsk Republiik trochsaat. Diaram woon hat dön tau meechtigst röömern faan hör tidj, tu iarst Julius Cäsar an efter san duas Marcus Antonius, tu geliibten an küd mä hör halep för hög tidj at meechtsteling faan't rik faan a Ptolemäer dütelk ferbeedre. Antonius sin deellaag jin Oktavian, de leeder keiser Augustus, wiar at aanj faan sin reegiment. Kleopatra an Antonius ded jo tu kurt, an Egypten wurd tu't röömsk prowins Aegyptus.
Aegyptus

**Aegyptus** (üüb Latiinsk: *Provincia Aegypti*; üüb Ualgreks: Ἐπαρχία Αἰγύπτου *Eparchía Aigýptou*) wiar faan 30 f.Kr. tu 642 e. Kr. ian prowins faan det Röömsk Rik an det Uaströömsk Rik. Auer de grat rikdoom faan Egypten naam det oner dön röömsk prowinsen en was, iar man fölsis auerschetset sanersteling iin, hat wiar det kurnkoomer faan't rik.

Hoodsteed wiar dojütidjs Alexandria.

## Luke uk diar
69 f.Kr.

## Bäären
* Kleopatra VII., köningin an pharao faan Ual Egypten († 30 f.Kr.)
* Hyeokgeose, grünjleier faan det Silla köningrik uun Korea († 4)
* Octavia de Jonger, Julius Cäsar sin gratnichte († 11 f.Kr.)
* Wang Zhengjun, keiserin faan det Waast-Han Dynastii († 13)
Paul I. (Ruslun)

**Paul I. Petrowitsch** (üüb Rüs: Па́вел I Петро́вич *Pável I Petróvič*; * 20. September/ 1. Oktuuber 1754 uun Sankt Petersburg; † 11./ 23. Marts 1801 uk diar) wiar 1762 tu 1773 hertooch faan Holstian-Gottorf an faan 1796 tu 1801 keiser faan Ruslun an her faan't Herskap Jever.

## Luke uk diar
* *Keiser faan Ruslun uun dön 19. an 20. juarhunerten*: Paul I. (1796-1801), Aleksander I. (1801-1825), Nikolaus I. (1825-1855), Aleksander II. (1855-1881), Aleksander III. (1881-1894), Nikolaus II. (1894-1917).
Boris Jeltsin

**Boris Nikolajewitsch Jeltsin** (üüb Rüs: Бори́с Никола́евич Е́льцин *Borís Nikolájewitsch Jél'cin* [bɐˈrʲis nʲɪkɐˈlaɪvʲɪtɕ ˈjelʲtsɨn]; * 1. Febrewoore 1931 uun Butka, Ural-Oblast (daaling Rajon Talitsa, Oblast Swerdlowsk); † 23. April 2007 uun Moskau) wiar en sowjetisk an rüs poliitiker. Hi wiar faan 1991 tu 1999 de iarst president faan Rüslun.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan Rüslun*: Boris Jeltsin (1991-1999), Wladimir Putin (2000–2008), Dmitry Medwedjew (2008–2012), Wladimir Putin (2012-)
30 f.Kr.

## Bejewenhaiden
* Egypt wurd dial faan det Röömsk Rik üüs at prowins Aegyptus. Gaius Cornelius Gallus wurd de iarst guwernöör.

## Störwen
* 01. August: Marcus Antonius, röömsk konsul an generool (* 83 f.Kr.)
* 12. August: Kleopatra VII., köningin an pharao faan Ual Egypten (* 69 f.Kr.)
* August 23
** Markus Antonius Antyllus, Marcus Antonius an Fulvia hör dring (* 47 f.Kr.)
** Cäsarion, Julius Cäsar an Kleopatra VII. faan Egypt hör dring (* 47 f.Kr.)
**Ünbekäänd Dootem**
* Hyrkanos II., köning faan Judea.
* Marcus Aemilius Lepidus Minor, röömsk poliitiker.
* Farnawas II., köning faan't köningrik Ibeerien (Georgien faan nü).
* Publius Canidius Crassus, röömsk generool an poliitiker.
Tartu (Steed)

**Tartu** (üüb Tjiisk an Sweedsk: *Dorpat*, iar tjiisk uk *Dörpt*; üüb Rüs: Дерпт *Derpt* (faan det 11. tu det 17. juarhunert), Юрьев *Jur'jev* (faan 1893 tu 1918)) as det naistgratst steed uun Eestlun. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 103.865 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Tartu Lunkreis. 2024 skal at steed, bitu faan Bad Ischl uun Uasterrik an Bodø uun Noorweegen, ian faan dön trii Europeeisk Kultüürhoodsteeden wees.

## Histoore
At steed wiar lasmaat faan a Hanse.

## Kwelen
Võrtsjärv

A **Võrtsjärv** (sjiisk nööm: **Wirzsee**) as di gratst sia uun Eestlun an di öödergratst uun't Baltikum. 

Trinjam lei a lunkreiser Tartumaa, Valgamaa an Viljandimaa. Hi as 270&nbsp;km² grat (34,8&nbsp;km mool 14,8&nbsp;km). Det jipst steed as 6&nbsp;m jip, uun't madel as hi oober man 2,8&nbsp;m jip.

Uun di sia lewe amanbi 30 ünlik slacher fask. An trinjam bräät en hialer rä waanerfögler (Sjongswaan, Kraanek, Smen an öödern).

Di Võrtsjärv as stark beläästet mä fosfaaten, diar mä konstelk ged diar iin luup.

## Luke uk diar

* Stiftang Võrtsjärv (eestnisk an ingelsk)
Emajõgi

**Emajõgi** (det ment: „mam-struum“, sjiisk nööm: *Embach*; ) as di lingst struum uun Eestlun.

Hi begant üs *Väike Emajõgi* (*Letj Emajõgi*), lääpt iin uun a Võrtsjärv an diar üs *(Suur) Emajõgi* (*Grat Emajõgi*) weder ütj. Do ferlääpt hi widjer troch det stääd Tartu an hää san müs uun a Peipus-Sia üüb a grens tesken Eestlun an Ruslun.

## Futnuuten


## Luke uk diar
Birštonas (Gemeend)

Det **Birštonas Gemeend** (üüb Liitauisk: *Birštono savivaldybė*) as ian faan dön gemeenden uun Liitauen. At gemeend leit uun a süüd faan't lun. Det hee 4069 lidj (2020). At hoodsteed faan't gemeend as Birštonas.

## Kwelen
Ualkurisk

Det **Ualkurisk Spriik**, uk **Kurisk Spriik** (üüb Letisk: *kuršu valoda*; üüb Litauisk: *kuršių kalba*), wiar ian faan dön Baltisk Spriiken. Det wurd uun Kurlun (uun a waast faan Letlun) an uun nuurd faan Uastpreussen faan a Kuren snaaket. Det stoorew uun det 16. juarhunert ütj.
Akmenė (Lungemeend)

Det **Akmenė Lungemeend** (üüb Liitauisk: *Akmenės rajono savivaldybė*) as ian faan dön lungemeenden uun Liitauen. At lungemeend leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit Letlun, uun a uast det Joniškis Lungemeend, uun a süüduast det Šiauliai Lungemeend, uun a süüdwaast det Telšiai Lungemeend an uun a waast det Mažeikiai Lungemeend. Det hee 18.764 lidj (2020). At hoodsteed faan't lungemeend as Naujoji Akmenė.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting

* Akmenė
* Kruopiai
* Naujoji Akmenė Lun
* Naujoji Akmenė Steed
* Papilė
* Venta

## Kwelen
Enver Hoxha

**Enver Hoxha** ([ɛnˈvɛɾ ˈhodʒa]; * 16. Oktuuber 1908 uun Gjirokastër; † 11. April 1985 uun Tirana) wiar en komunistisk albaans poliitiker. Faan 1944 tu 1985 wiar hi a diktaatöör faan det Sosiaalistisk Folksrepubliik Albaanien.
Internet

At **internet** (faan ingelsk:*inter* tesken an *net* näät, uk **näät** of **wääb**) as en weltwidj ferbinjang faan enkelt autonoom *need*.

Auer't internet luup ünlik siinsten üs WWW, E-Mail, Telnet, SSH, XMPP, MQTT of FTP.

Am dat a kompjuutern uun't näät mäarkööder dooten skaft kön, brük jo en fäästlaanj internet-protokol.

At internet hää üüs welt sant amanbi 1989 böös feranert, auer dooten nü ianfach an uun sekunden fersjüürd wurd kön.

## Histoore
* 1969 - 1983: Arpanet. Det wiar en ferbinjang faan enkelt grat reegnern uun uniwersiteeten. Amdat jo reegnern mäenööder dooten ütjbütje küd, skul a dooten iarst ans kodiaret wurd an küd do üüb en fäästlaanj oort an wiis (det *protokol*) wechsjüürd wurd. Uun a juaren 1973/74 as diarför det TCP-protokol ütjsoocht wurden. Di wichtagst nat wir uun jodiar juaren det E-Mail.
* 1981 - 1993: TCP/IP an DNS. Arke reegner uun't näät füng nü en internet-protokol-adres (IP) efter di standard IPv4. Det siig do t.b. so ütj: `207.142.131.235`. Üüb detdiar oort an wiis küd auer 4 miljaarden adresen so üs tilefoonnumern fäästlaanj wurd, an am mend doomols, det lingt för iiwaghaiden. An am ei leewen mä sok ünhanag lung numern tu werkin, küd sant 1984 uk nöömer för adresen fäästlaanj wurd, t.b. `www.wikipedia.org`. Jodiar nöömer wurd faan DNS-reegnern *auersaat* tu det *IP*.
* sant 1989: WWW. Didiar siinst wiar det grünlaag för det *digitaal rewolutjuun*. Arkenään küd nü mä en kompjuuter auer san ISP (ingelsk: internet service provider) iin uun det grat näät an wääbsteeden besjük. A sidjen uun't WWW (ingelsk: world wide web) werke mä det HTTP-protokol. Nü lingd uk bal a IPv4 adresen ei muar, an jo wurd nü suutjis üüb di IPv6 standard broocht. Jo san *hexadezimal* kodiaret mä 16 ünlik tiaken: a numern 0 bit 9 an a buksteewen a bit f. Son IPv6 adres sjocht t.b. so ütj: `2001:0db8:85a3:08d3:1319:8a2e:0370:7344`, an diarfaan jaft at nü 2128 (≈&nbsp;3,4·1038) adresmögelkhaiden.
* Uun Madeleuroopa san 2012 80 bit 90% faan a hüshualer mä't internet ferbünjen, uun Süüdeuroopa sant 70 bit 80%.
* Muar an muar woort di mobiil tugang tu't näät auer smartphones mögelk maaget.

## Luke uk diar

* TLD
Kuul Kriich

Di **Kuul Kriich** wiar di stridj tesken a NATO (di *waasten*) an a Warschauer Pakt (di *uasten*) uun a juaren 1947 bit 1989. Tu en direkten militeerisken kriich as't lokelkerwiis ei kimen, man jo tau blöög strääd diarför uun ööder lunen am at auermäächt, so uun Korea, uun Wjetnam an Afghaanistaan.

Di Waasten wurd uunfeerd faan a USA an di Uasten faan a Sowjetunion, an jo tau *supermäächten* wul bewise, dat hör politisk süsteem det beeder wiar. Iarst üs George H.W. Bush för a Amerikoonern an Michail Gorbatschow för a Rusen 1989 mäenööder ferhaneld, begand det *Perestroika*, di *ambau*.

Det grens tesken a *Waasten* an a *Uasten* ging maden troch Sjiisklun, an mä't Perestroika ging a DDR oner, an uk a Sowjetunion.

## Luke uk diar
Kärdla (Steed)

**Kärdla** (üüb Sweedsk: *Kärrdal*, üüb Tjiisk: *Kertel*) as en steed üüb't eilun Hiiumaa, uun a waast faan Eestlun. Det hee 3169 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Hiiu Lunkreis.

## Kwelen
Paide (Steed)

**Paide** (üüb Tjiisk: *Weissenstein*) as en steed uun Eestlun. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 8247 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Järva Lunkreis.

## Kwelen
Haapsalu (Steed)

**Haapsalu** (üüb Tjiisk an Sweedsk: *Hapsal*, üüb Finsk uk: *Haapsalo* of *Haapasalo*, üüb Rüs: Хаапсалу *Chaapsalu* of Гапсаль *Gapsal’*) as en steed uun Eestlun. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 11.591 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Lääne Lunkreis.

## Kwelen
Eestlun Guwernement

Det **Eestlun Guwernement** (üüb Rüs: Эстля́ндская губе́рния *Èstljándskaja gubérnija*, üüb Tjiisk: *Estländisches Gouvernement*, *Esthländisches Gouvernement* of *Ehstländisches Gouvernement*, üüb Eestnisk: *Eestimaa kubermang*) wiar faan 1721 tu 1917 ian faan dön guwernementen faan det Rüs Keiserrik. Det bested ütj at nuurddial faan Eestlun faan nü. Uun a nuurd lai a Golf faan Finlun, uun a uast det Sankt Petersburg Guwernement, uun a süüd det Liiflun Guwernement an uun a waast at Uastsia. Det het 413.724 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Reval.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At guwernement hed fjauer kreiser:

## Histoore
Uun't guwernement wurd at lifeegenskap 1816 ufskaafet. At lun wurd man ei oner a büüren ferdiald an det *Corvée*-werk bleew tu 1876 behäälen.

## Luke uk diar
* Autonoom Eestlun Guwernement
* *Uastsia Guwernementen faan det Rüs Keiserrik*: Eestlun, Kurlun, Liiflun

## Kwelen
Gustav II. Adolf (Sweeden)

**Gustav II. Adolf** (* 9. / 19. Deetsember 1594 uun Stockholm; † 6./ 16. Nofember 1632 bi Lützen, kurfürstendoom Sachsen) wiar 1611 tu 1632 köning faan Sweeden an een faan dön wichtigst figüüren faan det sweedsk histoore an de Dörtigjuarig Krich. Hi stoorew uun a slacht bi Lützen.
Amhaara (Regiuun)

Det **Amhaara Regiuun** (üüb Amhaarisk: አማራ ክልል *ʾÄmara Käläl*) as ian faan dön njüügen regiuun faan Etioopien. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 20.401.000 lidj (2015). At hoodsteed faan't regiuun as Bahir Dar.

## Kwelen
Örebro (Prowins)

Ju **Örebro Prowins** (uwe Sweedsk: *Örebro län*) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 302.252 jude (2018). E häädstää foon e prowins is Örebro.

## Geografii
Örebro is ju njugentmanst prowins öön Sweeden.

Öön e söö foont prowins lait dial foon di Vättern-Sii, di tweedgrotste sii öön Sweeden. 

### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:

### Indialing foon Ferwalting
Ju prowins heet 12 komuune (*kommuner*):

## Mänskene
### Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:

## Kule
Jõhvi (Steed)

**Jõhvi** (üüb Rüs: Йыхви *Jyxvi*) as en steed uun Eestlun. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 11.245 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Ida-Viru Lunkreis.

## Kwelen
Skåne (Prowins)

Ju **Skåne Prowins** (uwe Sweedsk: *Skåne län*) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 1.362.164 jude (2018). E häädstää foon e prowins is Malmö.

## Geografii
Skåne is ju tiintgrotst prowins öön Sweeden.

### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:

### Indialing foon Ferwalting

Ju prowins heet 33 komuune (*kommuner*):

## Histoori
Feer 1658 waos Skåne dial foon Däänemark.

## Ferkiir
*  Ju Euroopastraot 4 foon Helsingborg to Tornio öön Finlöön laapt döör e prowins.
*  Ju Euroopastraot 6 foon Trelleborg to Kirkenes öön Norwäägen laapt döör e prowins.

## Kule än Föötnoote
Stockholm (Prowins)

Ju **Stockholm Prowins** (uwe Sweedsk: *Stockholms län*) is en prowins foon Sweeden. E prowins lait öön e söö'uust foont löön. Öön e uust is e Uustsii, öön e nöördwäst Uppsala än öön e sööwäst Södermanland. Dat heet 2.344.124 jude (2018). E häädstää foon e prowins is Stockholm.

## Geografii
Stockholm is ju seekstmanst prowins öön Sweeden. Et nöörddial foon e prowins is dial foon e Löönskap (histoorisk prowins) Uppland än et söödial is dial foon e Löönskap Södermanland. 

### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:

### Indialing foon Ferwalting

Ju prowins heet 26 komuune (*kommuner*):

## Ferkiir
 Ju Euroopastraot 4 foon Helsingborg to Tornio öön Finlöön laapt döör e prowins.

## Kule
Värmland (Prowins)

Ju **Värmland Prowins** (uwe Sweedsk: *Värmlands län*) is en prowins foon Sweeden. E prowins lait öön e söö'uust foont löön. Dat heet 281.482 jude (2018). E häädstää foon e prowins is Karlstad.

## Geografii
Värmland is ju aachtgrotst prowins öön Sweeden.

Öön e söö foont prowins lait dial foon di Vänern-Sii, di grotste sii öön Sweeden.

### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:

### Indialing foon Ferwalting

Ju prowins heet 16 komuune (*kommuner*):

## Pärsöönlikhaite
* Selma Lagerlöf (1858-1940), skriwer, wud öön Mårbacka öön ju Sunne Komuun tolaid.

## Kule
Västra Götaland (Prowins)

Ju **Västra Götaland Prowins** (uwe Sweedsk: *Västra Götalands län*) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 1.709.814 jude (2018). E häädstää foon e prowins is Göteborg.

## Geografii
Västra Götaland is ju fuftgrotst prowins öön Sweeden.

Öön e wäst laie et Kattegat änt Skagerrak, wat e Uustsii to e Nöördsii ferbine.

Öön e nöörd foont prowins lait dial foon di Vänern-Sii, di grotste sii öön Sweeden. Öön e uust lait dial foon di Vättern-Sii, di tweedgrotste sii öönt löön.

Ailööne: Björkö.

### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:

### Indialing foon Ferwalting

Ju prowins heet 49 komuune (*kommuner*):

## Ferkiir
*  Ju Euroopastraot 6 foon Trelleborg to Kirkenes öön Norwäägen laapt döör e prowins.

## Kule
Madelfinlun

Det **Madelfinlun Lunskap** (üüb Finsk: *Keski-Suomi*, üüb Sweedsk: *Mellersta Finland*) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. Det hee 276.031 lidj (2017). At hoodsteed faan’t lunskap as Jyväskylä.

## Geografii
### Steeden an taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san:

## Kwelen
Lüttich (Prowins)

Det **Lüttich Prowins** (üüb Fraansöösk: *Province de Liège*; üüb Holuns: *Provincie Luik*; üüb Tjiisk: *Provinz Lüttich*) as en prowins uun a uast faan Belgien. Uun a nuurd lei det Limborig Prowins (Belgien) an a Neederlunen, uun a uast leit Tjiisklun (Nuurdrhein-Waastfaalen an Rheinlun-Pfalz), uun a süüd lei at Grathertoochdoom Luksemborig an det Luksemborig Prowins, uun a süüdwaast leit det Namur Prowins an uun a nuurdwaast lei dön Waloonisk-Brabant an Fleemisk-Brabant Prowinsen. At prowins hee 1.102.531 lidj (2017). At hoodsteed faan’t prowins as Lüttich.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin grat steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauer arrondissementen:

Uun jodiar fjauer arrondissementen lei 84 gemeenden: 

## Befölkring
### Spriiken
Dön miast lidj uun't prowins snaake Fraansöösk. At Gemianskap faan Tjiisk-Spreegern (üüb Tjiisk: *Deutschsprachige Gemeinschaft*) leit uun a uast faan't prowins, bi't grens tu Tjiisklun.

## Kwelen


## Luke uk diar
Luksemborig (Belgien)

Det **Luksemborig Prowins** (üüb Fraansöösk: *Province de Luxembourg*; üüb Holuns: *Provincie Luxemburg*; üüb Luksemborgisk: *Provënz Lëtzebuerg*) as en prowins uun a süüduast faan Belgien. Uun a nuurd leit det Lüttich Prowins, uun a uast at Grathertoochdoom Luksemborig, uun a süüd Frankrik an uun a waast det Namur Prowins. At prowins hee 288.722 lidj (2021). At hoodsteed faan’t prowins as Arlon.

## Geografii
* Struumer: Semois, Sûre, Lesse, Ourthe an Ton.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw arrondissementen:

Uun jodiar fiiw arrondissementen lei 43 gemeenden: 

## Befölkring
### Spriiken
Dön miast lidj uun't prowins snaake Fraansöösk. Luksemborgisk wurd bi't grens tu Luksemborig snaaket.

## Histoore
Föör 1839 wiar at prowins dial faan't Grathertoochdoom Luksemborig.

## Kwelen


## Luke uk diar
Waloonisk-Brabant

Det **Waloonisk-Brabant Prowins** (üüb Fraansöösk: *Province du Brabant wallon*; üüb Holuns: *Provincie Waals-Brabant*) as en prowins uun a maden faan Belgien. At prowins hee 407.397 lidj (2021). At hoodsteed faan’t prowins as Wavre.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee bluat een arrondissement: Nivelles. Det hee 27 gemeenden:

## Befölkring
### Spriiken
Dön miast lidj uun't prowins snaake Fraansöösk. 

## Histoore
At prowins wurd 1995 grünjlaanjen. Tuföören wiar det at süüddial faan det Brabant Prowins (föör 1830 *Süüdbrabant*).

## Kwelen


## Luke uk diar
Uastflandern

Det **Uastflandern Prowins** (üüb Holuns: *Provincie Oost-Vlaanderen*; üüb Fraansöösk: *Province de Flandre-Orientale*) as en prowins uun a waast faan Belgien. At prowins hee 1.531.745 lidj (2017). At hoodsteed faan’t prowins as Gent.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee seeks arrondissementen:

Uun jodiar seeks arrondissementen lei 55 gemeenden: 

## Befölkring
### Spriiken
Dön miast lidj uun't prowins snaake Fleemisk.

## Kwelen


## Luke uk diar
Akureyri

**Akureyri** (['aːkʏˌrɛiˑrɪ]; amtelk üüb Isluns: *Akureyrarkaupstaður*) as en steed an gemeend uun Islun. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 18.925 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Norðurland eystra Regiuun.

## Kwelen
Republiik Irlun/fe

Det **Republiik Irlun** (üüb Iirsk: *Poblacht na hÉireann*, üüb Ingels: *Republic of Ireland*) as en lun uun a nuurdwaast faan Euroopa an leit üüb't eilun Irlun. Uun a nuurd leit Nuurdirlun, wat tu det Ferianigt Köningrik hiart. Uun a uast leit det Iirsk Sia an uun a süüd an waast de Atlantik. Det hee 4.761.865 lidj (2016). At hoodsteed faan't lun as Dublin.

## Geografii

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Iindialing faan Ferwalting

At lun hee trii steeden, diar uk graafskapen san: Galway City (26), Dublin City (2) an Cork City (19),an aachtantwuntig graafskapen muar:

## Histoore
Föör 1922 wiar't lun dial faan det Ferianigt Köningrik. At wiar uun det leed 19. juarhunert an det ääder 20. juarhunert föörslacher för autonomii (*Home Rule*). Uun detheer tidj entsted organisatschuunen, wat för suwereniteet wiar (*Irish Volunteers*, *Irish Citizen Army* an *Fianna Eireann*). Föörslacher för autonomii wurd auer de Iarst Wäältkrich apsköwen. Dön *Irish Volunteers*, *Irish Citizen Army* an *Fianna Eireann* startet puask 1916 en staheu, wat feelsluch, man liaset det hög juaren en guerillakrich (1919-1921) för suwereniteet ütj. Wichtig persöönelkhaiden uun a staheu an a krich wiar Patrick Pearse (1879–1916), Michael Collins (1890–1922), Roger Casement (1864-1916) an Éamon de Valera (1882–1975). A resultoot faan a krich wiar poliitisk suwerniteet för en grat dial faan't eilun. De *Anglo-Iirsk Fertrach* wurd 6. Deetsember 1921 uun London twesken det Ferianigt Köningrik an fertreeder faan det Iirsk regiaring unertiiknet: a süüd faan't Irlun fing a staatus faan en *Dominion* (en autonoom dial faan det Britisk Rik) an 1922 wurd de Iirsk Freistoot grünlaanjen. Seeks graafskapen uun a nuurd faan't eilun bleew man dial faan det Ferianigt Köningrik üüs Nuurdirlun. At uunaam faan de fertrach faan det iirsk parlament (*Dáil Eireann*) liaset oner Éamon de Valera sin feering en staheu faan a lidj, diar jin a fertrach wiar, jin't regiaring faan det nei Freistoot ütj (1922-1923, de Iirsk Bürgerkrich). A Freistoot woon a krich. Uun de Naist Wäältkrich wiar't lun neutraal. At republiik wurd faan't konflikt uun Nuurdirlun (*The Troubles*, 1969-1998) bedraapet. At lun wurd 1973 dial faan det Europeeisk Wiartskapsgemianskap.

## Kwelen
Fingal (Graafskap)

Det **Fingal Graafskap** (üüb Ingels: *County Fingal*, üüb Iirsk: *Contae Fhine Gall*) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a uast faan't lun. Det hee 296.020 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Swords.

## Histoore
At graafskap wurd 1. Janewoore 1994 grünjlaanjen.

## Kwelen


## Luke uk diar
* Fingaalisk
Argeș (Kreis)

De **Argeș Kreis** (üüb Rumeens: *Județul Argeș*) as een faan a kreiser uun Rumeenien. A kreis leit uun a süüd faan't lun. Det hee 612.431 lidj (2011). At hoodsteed faan a kreis as Pitești.

## Kwelen
Kalmükien

**Kalmükien**, amtelk at **Republiik Kalmükien** (üüb Kalmükisk: Хальмг Таңһч *Xälmıg Tangghtsch*, üüb Rüs: Калмы́кия *Kalmýkija* of Респу́блика Калмы́кия *Respúblika Kalmýkija*) as sant 1992 en autonoom republiik uun a süüd faan det europeeisk dial faan Rüslun. Det hiart tu det Süüdrüslun regiuun. Det hee 272.647 lidj (2019). At hoodsteed faan't republiik as Elista. Det as det iansig regiuun uun Euroopa, huar Buddhismus en wichtig religiuun as.

## Geografii
Uun a süüduast faan't republiik leit det Kaspisk Sia.

### Kliima

### Steeden
Dön trii gratst steeden uun't republiik san:

### Iindialing faan Ferwalting

At republiik hee ian steedkreis (Elista) an 13 distrikten:

* Gorodowikowsk (1)
* Iki-Burul (2)
* Jaschalta (12)
* Jaschkul (13)
* Justa (11)
* Kettschenery (3)
* Lagan (4)
* Malyje Derbety (5)
* Oktjabrski (6)
* Prijutnoje (7)
* Sarpinski (8)
* Tschernosemelski (10)
* Tselinny (9)

## Befölkring

A Kalmüken bekeen jo fööraal tu a Buddhismus.

## Kwelen
Daoismus

A **Daoismus** (üüb Schineesk: 道家 *dàojiā* ‚liar faan a wai‘) as en schineesk filosofii an wäältuunluking an wurt üüs det aanj an autentisk religiuun faan Schiina käänd. Sin histoorisk uursprungen lei uun det 4. juarhunert f.Kr., üüs Laozi sin *[[Daodejing]]* (üüb Schineesk: 道德經 *dàodéjīng*) skreew.  At buk hanelt ham faan *a wai an't dögen*, huarbi det am't ferbinjing faan't *Dao* tu't leewent faan a lidj, fööraal faan a regiarern, gungt. Wat at *Dao* as, efter Laozi sin meening, leet ham uun't spriik ei uunbroocht ütjtrak. Det as ei en nööm för en ding, man det natüürelk order faan't uniwersum an sin letstentelk weesen swaar tu beskriiwen as, auer det ei begripelk as, man uun't labenhaid faan a lidj klaar keenboor as.

## Luke uk diar
Immanuel Kant

**Immanuel Kant** (* 22. April 1724 uun Königsberg, Preussen; † 12. Febrewoore 1804 uk diar) wiar en tjiisk filosoof faan't Apkleering. Hi wiar een faan dön bedüüdenst fertreedern faan det injluns filosofii. Sin werk *Kritiik faan det rian fernonft* wiar en anringponkt uun't histoore faan't filosofii an a began faan det neimuuds filosofii.

## Luke uk diar
* *Persöönelkhaiden faan't Apkleering*: (*uun Frankrik*) Jean-Jacques Rousseau, Voltaire; (*uun't Ferianigt Köningrik*) Thomas Hobbes, David Hume, John Locke; (*uun Holun*) Baruch de Spinoza, (*uun Tjiisklun*) Henriette Herz, Marcus Herz, Immanuel Kant, Gottfried Wilhelm Leibniz.
Voltaire

**Voltaire** [vɔltɛːʀ] (bäären *François-Marie Arouet* [fʀɑ̃swa maʀi aʀwɛ], * 21. Nofember 1694 uun Pariis; † 30. Mei 1778 uk diar) wiar en fraansöösk filosoof an skriiwer. Hi as een faan dön miastleesen an iinflöödrikst autooren faan't Apkleering. Hi skreew satiiren, romoonen, draamen, histoorisk werken an briaw. Troch sin publisistisk an poliitisk engagement ded hi tu't toochtergud faan't Apkleering grat wirking. 

1750 wurd hi faan Köning Friedrich de Grat tu Preussen nuadiget. Hi wenet do tau juaren. Do wenet hi nai bi Genf.

Uun sin filosofii naam hi elementen faan det ingels geistesleewent auer: uun dön *Ingels Briaw* (üüb Fraansöösk: *Lettres anglaises*, 1733) spruch hi det ingels politiik an filosofii ap. Hi fuligt stark John Locke an Isaac Newton hör toochter. Hi naam a stridj jin dogmatismus an för't freihaid faan a lidj ap. Mä sin ingels föörbiljen bekempet hi fööruurdialen, fööraal dön faan det ratschunaalistisk filosofii. Fööraal skarep greeb hi det dogmatisk faan a religiuunen uun: heer siig hi a rut faan intolerans, ferfuligung an üngerochtighaid tjüüget. At gratdial faan a religiuunen siig Voltaire üüs auergluuwen uun. Efter sin meening san jo faan en fernünftig religiuun, wat at moraal fördert, beeder tu maagin. Voltaire roket iin uun't naite faan en deistisk positschuun. Efter detheer tüpisk apkleererisk godföörsteling as God skeper faan det natüürelk order, man grapt hi ei muar iin uun detheer order iin.

## Luke uk diar
* *Persöönelkhaiden faan't Apkleering*: (*uun Frankrik*) Jean-Jacques Rousseau, Voltaire; (*uun't Ferianigt Köningrik*) Thomas Hobbes, David Hume, John Locke;  (*uun Holun*) Baruch de Spinoza, (*uun Tjiisklun*) Henriette Herz, Marcus Herz, Immanuel Kant, Gottfried Wilhelm Leibniz.

## Kwelen
Jean-Jacques Rousseau

**Jean-Jacques Rousseau** [ʒɑ̃'ʒak ʁu'so] (* 28. Jüüne 1712 uun Genf; † 2. Jüüle 1778 uun Ermenonville bi Pariis) wiar en genfer skriiwer, filosoof, pedagoog, natüürforsker an komponist faan't Apkleering. Sin hoodwerk wiar *Faan a Seelskapsferdrach of Prinsiipien faan't Stootsrocht* (Du contrat social ou principes du droit politique; 1762). Hi naam en auergungssteling faan't Apkleering tu't Romantik iin. Hi saat en frei natüürtustant faan a lidj föörütj. Uun deheer lewet a mensk üüs stark ianselgunger hial uun't natüürelk order. Hi kön ham tutool üüb sin gefüül ferleet.

## Werken
Rousseau sin wichtig werken san:

## Luke uk diar
* *Persöönelkhaiden faan't Apkleering*: (*uun Frankrik*) Jean-Jacques Rousseau, Voltaire; (*uun't Ferianigt Köningrik*) Thomas Hobbes, David Hume, John Locke; (*uun Holun*) Baruch de Spinoza, (*uun Tjiisklun*) Henriette Herz, Marcus Herz, Immanuel Kant, Gottfried Wilhelm Leibniz.

## Futnuuten
Edvard Munch

**Edvard Munch** [ɛdvɒ:rt muŋk] (* 12. Deetsember 1863 uun Løten, Hedmark, Noorweegen; † 23. Janewoore 1944 üüb Ekely uun Oslo) wiar en noorsk konstmooler an graafiker. Bitu faan muar üüs 1700 moolet werken maaget hi föl graafiken an teekningen. Sin bekäändst werk as *A Skrei* (1893-1910), wat a tiitel faan fjauer moolet werken an ian litografii as. Ian faan sin werken, *Muunskiin I.*, as uun't Museeum Konst faan a Waasteeg uun Aalkersem.

## Luke uk diar
* Ekspresionismus

## Kwelen
Museeum Konst faan a Waasteeg

At **Museeum Konst faan a Waasteeg** as en gemiannatig stiftermuseeum uun Aalkersem üüb Feer. At museeum saamelt, erforsket an fermadelt konst, wat ham mä't teema „sia an eeg“ ütjenölersaat. At museeum wurd faan Frederik Paulsen grünjlaanjen. Det hee werken faan Edvard Munch, Emil Nolde, Max Liebermann, Max Beckmann, Anna Ancher, Michael Ancher, Johan Christian Clausen Dahl, Peder Severin Krøyer, Christian Krohg, Hendrik Willem Mesdag, Jozef Israëls an Andreas Schelfhout.

## Weblinks
* At weebsidj faan't museeum
Győr-Moson-Sopron

Det **Győr-Moson-Sopron Komitaat** (üüb Ungaars: *Győr-Moson-Sopron megye*) as ian faan dön njüügentanj komitaaten uun Ungarn. At komitaat leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 467.144 lidj (2019). At hoodsteed faan't komitaat as Győr.

## Kwelen
Mongoolisk spriaken

**Mongoolisk spriaken** san en spriakfamile uun a Mongolei, uun Sjiina an Ruslun, ferenkelt uk uun ööder lunen. Diar hiar 15 spriaken tu, diar temelk nai mäenööder san.

Bluas uun a Mongolei woort det mongoolisk skraft brükt, uun ööder lunen kyrilisk.

## Spriaken
Mongoolisk spriaken mä muar üs 100.000 spreegern:

## Koord

## Taalen

## Luke uk diar
Burjaatien

**Burjaatien**, amtelk **Republiik Burjaatien** (üüb Burjaatisk: Буряад Улас *Burjaad Ulas* [bʊˈrʲɑːt ʊˈlɑs], üüb Rüs: Респу́блика Буря́тия *Respúblika Burjátija* [rʲɪsˈpublʲɪkə bʊˈrʲætʲɪjə]) as en republiik uun Rüslun. At republiik leit sant 2018 uun de Fiaruastrüslun Bundesdistrikt. Uun a nuurd leit det Irkutsk Prowins, uun a uast an süüduast det Transbaikaalien Regiuun, uun a süüdwaast at Mongolei an uun a waast Tuwa. Det hee 983.273 lidj (2019). At hoodsteed faan't republiik as Ulan-Ude.

## Geografii
A Baikalsia leit uun a waast faan't republiik. En letjer sia, de Gusinojesia, leit nai bi Ulan-Ude.

**Berger**
A huuchst ponkt faan't republiik as de Munku-Sardyk Berig (3491 m).

**Struumer**
* Bargusin, Irkut, Kitoj, Oka, Selenga, Uda, Boower Angara, Witim.

### Kliima
Burjaatien hee en kontinentaalkliima mä warem somern an lung, kul wontern. Twesken somer an wonter as en ferskeel faan amanbi föftig graad. Froostfrei as't sowat faan maden April bit maden Oktuuber.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

* Öler steeden: Babuschkin, Jantschukan, Kitschera.

### Iindialing faan Ferwalting

Steeddistrikten:
* Sewerobaikalsk (I)
* Ulan-Ude (II)
Distrikten:

## Befölkring
A Burjaaten bekeen jo fööraal tu a Buddhismus.

## Kultüür
Skriiwern:

## Histoore
* Burjaat-Mongools Autonoom Sowjet Sotsialistisk Republiik uun det Rüs SFSR (1923-1958)
* Burjaat Autonoom Sowjet Sotsialistisk Republiik (1958-1992)
* At Republiik Burjaatien (1992-)

## Kwelen


## Luke uk diar
Tuwa

**Tuwa**, amtelk **Republiik Tuwa** (üüb Tuwiinisk: Тыва *Tyva* an Тыва Республика *Tyva Respublika*, üüb Rüs: Тыва́ *Tyvá* an Респу́блика Тыва́ *Respúblika Tyvá*) as en republiik uun Rüslun. At republiik leit uun a süüd faan de Sibiirien Bundesdistrikt. Det hee 324.423 lidj (2019). At hoodsteed faan't republiik as Kysyl.

## Geografii

### Kliima

### Steeden
Dön seeks gratst steeden faan't republiik san:

### Iindialing faan Ferwalting

Steeden:
* I - Kysyl
* II - Ak-Dowurak
Distrikten:
* 02 - Barun-Chemtschiksky 
* 01 - Baj-Tajginsky 
* 15 - Tschaa-Cholsky 
* 16 - Tschedi-Cholsky 
* 03 -  Dsun-Chemtschiksky 
* 17 - Ersinsky 
* 04 - Kaa-Chemsky 
* 05 - Kysyl 
* 06 - Mongun-Tajginsky 
* 07 - Owjursky 
* 08 - Pij-Chemsky 
* 09 - Sut-Cholsky 
* 10 - Tandinsky 
* 11 - Tere-Cholsky 
* 12 - Tes-Chemsky 
* 13 - Todschinsky 
* 14 - Ulug-Chemsky

## Befölkring
A Tuwiinern bekeen jo fööraal tu a Buddhismus.

## Histoore
Faan 1921 tu 1944 wiar Tuwa, üüs *Tannu Tuwa*, en suwereen lun.

## Kwelen


## Luke uk diar
* Tuwiinisk spriak
Baner Mongolei

Det **Baner Mongolei**, amtelk det **Autonoom Regiuun Baner Mongolei** (üüb Mongoolisk: ᠥᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ  *Öbür Mongghol* an ᠥᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠣᠷᠤᠨ *Öbür Mongghol-un öbertegen jasaqu orun*, üüb Schineesk: 內蒙古 / 內蒙古 *Nèi Měnggǔ* an 內蒙古自治區 / 內蒙古自治区 *Nèi Měnggǔ Zìzhìqū*) as en autonoom regiuun uun Schiina. Det leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 25.286.000 lidj (2017). At hoodsteed faan't regiuun as Hohhot.

## Kwelen
Auckland (Regiuun)

Det **Auckland Regiuun** (üüb Māori: *Tāmaki-makau-rau*) as ian faan dön seekstanj regiuunen faan Nei-Sialun. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 1.642.800 lidj (2019). At hoodsteed faan't regiuun as Auckland.

## Kwelen
Guangxi

**Guangxi** (; ) as sant 1958 en autonoom regiuun uun Süüdsjiina. Diar wene gud 48 miljuun minsken üüb 236.700 km². Hoodstääd as Nanning, ööder grat stääden diar san Guilin, Liuzhou, Wuzhou an Beihai.

Uun Guangxi lewe bütj Han-Sjineesen uk twaalew manertaalen, fööraal a Zhuang, man uk Yao, Miao, Dong, Mulam, Maonan, Hui, Gin, Yi, Sui an Gelao. Diaram täält Guangxi üs *autonoom regiuun*.

## Ferwaltang

## Luke uk diar
Ningxia

**Níngxià** () as en autonoom regiuun uun Nuurdsjiina. Di folstendag sjineesk nööm as *Níngxià Huízú Zìzhìqū* 宁夏回族自治区, Autonoom Regiuun Ningxia faan a Hui-Sjineesen.

## Kliima
Uun Ningxia skeelt det kliima fiks. Uun't süüden faal noch 670 mm rin, uun't nuurden san't man muar 200 mm. Uun't nuurden lääpt a Güül Struum troch't regiuun.


## Ferwaltang
Ningxia as iindiald tu fiiw *"stääden"*:
* Yinchuan (银川市), 9.555&nbsp;km², 1,38 Mio. iinwenenern, hoodstääd;
* Shizuishan (石嘴山市), 5.213&nbsp;km², 730.000; 
* Wuzhong (吴忠市), 20.395&nbsp;km², 1,1 Mio.;
* Guyuan (固原市), 14.413&nbsp;km², 1,51 Mio.;
* Zhongwei (中卫市), 16.824&nbsp;km², 1,02 Mio..


 Datei:Yinchuan.png|Yinchuan 银川
 Datei:Guyuan.png|Guyuan 固原
 Datei:Shizuishan.png|Shizuishan 石嘴山
 Datei:Wuzhong.png|Wuzhong 吴忠
 Datei:Zhongwei.png|Zhongwei 中卫


## Luke uk diar
Xinjiang

**Xinjiang** (; , iar uk: Sinkiang) as det autonoom regiiun faan a Uiguuren uun Nuurdwaast-Sjiina. Diar wene bütj Uiguuren oober uk Han-Sjineesen an Mongoolen. Hoodstääd as Ürümqi, ööder grat stääden diar san Kaxgar, Gulja, Gaochang, Shihezi, Karamay, Altay, Korla, Yizhou, Manas, Aksu an Hotan. Uun Xinjiang lewe (2015) gud 23 miljuun minsken üüb 1.640.320 km². 

Trinjam lei Indien, Pakistaan, Afghanistaan, Tadschikistaan, Kirgistaan, Kasachstaan, Ruslun an a Mongolei. Naiberprowinsen uun Sjiina san Gansu an Qinghai, an det Autonoom Regiuun Tiibet uun't süüden.

A Uiguuren san musliimen, an jo raage flooksis mä't sjineesk regiarang tuup. An Sjiina gongt hard jin a Uiguuren föör.

## Luke uk diar
Otto I. (HRR)

**Otto I.** (**de Grat** * 23. Nofember 912; † 7. Mei 973 uun Memleben) wiar faan 936 Hertooch faan Saksen an Köning faan det Uastfrankenrik (*regnum francorum orientalium*), faan 951 Köning faan Itaalien an faan 962 röömsk-tjiisk Kaiser. Oner Otto I. san flook europeesk köningriken tupslööden wurden, diaram het'er "de Grat".

## Luke uk diar

* Karl de Grat
* Kaarl IV.
565

## Bejewenhaiden
* 15. Nofember: Justin II. wurd keiser faan det Uaströömsk Rik.
## Bäären

## Störwen
* 14. Nofember: Justinian I., keiser faan det Uaströömsk Rik (* amanbi 462).
1250

**1250** wiar det föftigst juar faan det 13. juarhunert.

## Bejewenhaiden
* 13. Deetsember: Mä keiser Friedrich II. san duas kaam at bloostidj faan det tjiisk keiserdoom faan det madeläälerns tu aanj. Det wiar a began faan det *Interregnum* (at tidj, üüs det neen keiser wiar) uun det Halig Röömsk Rik an det wiar en turaggung faan det sentraalmeecht tu dön lunsfürsten an steeden.

## Bäären

## Störwen
* 10. August : Erik IV. (Denemark) (* 1216)
410

## Bejewenhaiden
* 10. August: A Waastgooten naam Room.

## Bäären

## Störwen
* 25. Marts: Murong Chao, keiser faan det Süüd Yan.
578

## Bejewenhaiden
* 05. Oktuuber: Tiberios I. wurd keiser faan det Uaströömsk Rik.
## Bäären

## Störwen
* 05. Oktuuber: Justin II., keiser faan det Uaströömsk Rik (* 520)
Tianjin

**Tianjin** (, iar uk: *Tientsin*) as en wichtag huuwenstääd uun Sjiina naibi Peking. Diar wene knaap 13 miljuun iinwenern üüb 11.943 kwadrootkilomeetern. Tianjin as en prowinsfrei gratstääd. Trinjam Tianjin an Peking leit det prowins Hebei.

## Kliima
Uun Tianjin haa's *uastsidjen[[kliima]]* mä hiat somern an kuul wontern.

## Kwelen


## Luke uk diar
527

## Bejewenhaiden
* 01. April: Justinian I. wurd mäkeiser faan det Uaströömsk Rik.
* 01. August: Justinian I. wurd alian keiser faan det Uaströömsk Rik.
## Bäären

## Störwen
* 09. April: Keitai, keiser faan Jaapaan (* amanbi 485)
* 01. August: Justin I., keiser faan det Uaströömsk Rik (* 450)
600

**600** wiar det letst juar faan at 6. juarhunert.

 **600** wus dåt leest iir foon dåt 6. iirhunert. 

## Bejewenhaiden

## Bäären

## Störwen
200

**200** wiar det letst juar faan at 2. juarhunert.

 **200** wus dåt leest iir foon dåt 2. iirhunert. 

## Bejewenhaiden
* Tiberus Claudius Severus Proculus  an Gaius Aufidius Victorinus san rööms konsulen.

## Bäären
* 05. Janewoore: Ōjin, jaapaans keiser († 310)

## Störwen
* 06. Febrewoore: Chūai, jaapaans keiser.

**Ünbekäänd dootem**
* Zheng Xuan, schineesk filosoof (* 127)
1301

**1301** wiar det iarst juar faan det 14. juarhunert.

## Bejewenhaiden
* 07. Febrewoore: Eduard faan Caernarfon wurd de iarst *[[Prince of Wales]]*.
* 02. Marts: Go-Nijō wurd keiser faan Jaapaan.
* 05. Jüüle: Köning Eduard I. faan Ingelun fool iin uun Skotlun iin.
* 27. August: Wensel faan Böömen wurd köning faan Ungarn.

## Bäären

## Störwen
* 14. Janewoore: Köning Andreas III. faan Ungarn (* amanbi 1265)
1201

**1201** wiar det iarst juar faan't 13. juarhunert.

## Bejewenhaiden

## Bäären
**Dootem Ünbekäänd**
* Johann I., köning faan Sweeden († 1222)

## Störwen
* 18. Deetsember: Boleslaw I., hertooch faan Schleesien (* 1127)
1101

**1101** wiar det iarst juar faan't 12. juarhunert.

## Bejewenhaiden

## Bäären

## Störwen
* 12. Febrewoore: Dao Zong, keiser faan Schina (* 1032)
* 24. April: Wseslaw, fürst faan Polotsk an Kiew.
* 16. Mei: Liemar, ertsbaskop faan Breemen.
* 27. Jüüle: Konrad III., röömsk-tjiisk köning an köning faan Itaalien (* 1074) 
* 24. August: Su Shi, schineesk stootsmaan an dachter (* 1037)
* 30. September: Anselm IV., ertsbaskop faan Mailand.
* 05. Oktuuber: Uicheon, koreaans buddhistisk mönk (* 1055)
* 06. Oktuuber: Bruno faan Köln, grünjleier faan a Orden faan a Kartüsern.
* 06. Nofember: Welf I., hertooch faan Bayern.
* 15. Nofember: Elvira faan Toro, prinsesin faan León.
* 12. Deetsember: Al-Musta'lii, kaliif faan a Fatimiiden (* 1074)
501

**501** wiar det iarst juar faan't 6. juarhunert.

## Bejewenhaiden

## Bäären

## Störwen
**Ünbekäänd dootem**
* Fergus I., köning faan det skots köningrik Dalriada.
401

**401** wiar det iarst juar faan't 5. juarhunert.

## Bejewenhaiden

## Bäären
* 10. April: Theodosius II., keiser faan det Uaströömsk Rik († 450)

## Störwen
201

**201** wiar det iarst juar faan't 3. juarhunert.

## Bejewenhaiden
* Lucius Annius Fabianus an Marcus Nonius Arrius Mucianus wiar rööms konsulen.

## Bäären

## Störwen
212

**212** wiar det twaalewst juar faan det 3. juarhunert.

## Bejewenhaiden
**Ünbekäänd dootem**
* Abgar IX. wurd köning faan Osrhoene.
 
## Bäären

## Störwen
**Ünbekäänd dootem**
* Köning Abgar VIII. faan Osrhoene.
884

## Bejewenhaiden
* ünbekäänd dootem: Aschot I. wurd köning faan Armeenien.

## Bäären

## Störwen
* 6. of 12. Detsember: Karlmann (Frankrik), Könang faan't Waastfrankenrik (* 866)
890

## Bejewenhaiden
**Ünbekäänd dootem**
* Sembat I. wurd köning faan Armeenien.

## Bäären

## Störwen
**Ünbekäänd dootem**
* Aschot I., köning faan Armeenien.
1080

## Bejewenhaiden
* 17. April: Knut IV. wurd köning faan Denemark.

**Ünbekäänd dootem**
* Ruben I. wurd fürst faan Letj Armeenien, üüs at lun suwereen faan det Uaströömsk Rik wurd.

## Bäären

## Störwen
* 17. April: Harald Hen, köning faan Denemark (* 1041)
558

## Bejewenhaiden
* 23. Deetsember: Chlothar I. wurd köning faan a Frankenrik.
## Bäären

## Störwen
* 23. Deetsember: Childebert I., köning faan't Frankenrik (* amanbi 497)
Wexford (Graafskap)

Det **Wexford Graafskap** (üüb Ingels: *County Wexford*, üüb Iirsk: *Contae Loch Garman*) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a süüduast faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 149.722 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Wexford.

## Befölkring
### Spriiken
Det Yola Spriik wurd tu det 19. juarhunert uun a süüduast faan detheer graafskap snaaket.

## Kwelen
Armeensk Skraft

Det **Armeensk Skraft** of **Armeensk Alfabeet** (üüb Armeensk: Հայոց գրեր *Hajots grer* of Հայոց այբուբեն *Hajots ajbuben*) as at skraft, diar det Armeensk Spriik mä skrewen wurt.

## Luke uk diar
Albaanien/mo

**Albaanien** [alˈba:ni̯ən], åmtlik **Republiik foon Albaanien** (üüb Albaanisch: *Shqipëria* [ʃcipəˈɾia] än *Republika e Shqipërisë*), as en stoot önjt söödååsten foon Euroopa, awt Balkanhuulewailönj.  Önjt norden lade Monteneegro än Kosowo, önjt ååsten Nord-Matsedoonien, önjt sööden Griikenlönj än önj't weesten läit dåt Adriaatisch Siie än Ioonisch Siie.  Et lönj heet 3.195.000 lidj (2016).  E hoodstää foon't lönj as Tirana.

## Geografii
### Stääse
Da tiin grutste stääse önjt lönj san:

## Politiik
Albaanien as sunt di 14de önj e Jülmoune 1955 lasmoot foon e Feriind Nasjoone. Et lönj as sunt di 1ste önj e Gjarsmoune 2009 lasmoot foon NATO.

## Kwäle
Almaty (Steed)

**Almaty** (üüb Kasachs an Rüs: Алматы *Almaty*) as det gratst steed an steed mä apartig staatus uun Kasachstaan. Det leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 1.854.556 lidj (2019).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Distrikten faan't steed:

* Alatau 
* Almaly 
* Äuesow
* Bostandyq 
* Schetisu 
* Medeu
* Naurysbai 
* Türksib
 
## Histoore
Det wiar faan 1991 tu 1997 at hoodsteed faan Kasachstaan.

## Kwelen