open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ianbleeddrük

En **Ianbleeddrük** wiar en bleed mä bilen, diar fööraal uun't 18. an 19. juarhunert uun Holun an Ameerikoo ferkääft wurden as. Sok bleeden wiar föl bilger üs buken, an füng sodenang uk di nööm **centsprent** (holuns) of **catchpenny print** (ingelsk). Uun Sjiisklun wiar's bekäänd üs **Bilderbogen**.

## Bispalen

File:Honden en katten-Catchpenny print-SMC K 0097.jpeg
File:De walvisch is te groot, om 's middags op te disschen, Kiest kindren, voor uw smaek een soort van andre visschen-Catchpenny print-Borms 0646.jpeg
File:Garde impériale Turque,-Catchpenny print-SMC K 0008.jpeg
File:Ziet, kindren lief, deez' trouwe hond, wacht zeker, tot zijn meester komt-Catchpenny print-Borms 0035.jpeg
File:Der vaad'ren deugd en kloek bestaan, Toont deze prent ons duidelijk aan-Catchpenny print-SMC K 0064.jpeg
File:Kort verhael van den verloren zoon-Catchpenny print-Borms 0644.jpeg
File:Zie lieve kind'ren op deze prent, waerop we u tachtig plaatjes lieten malen-Catchpenny print-SMC K 0020.jpeg
File:Eenhoevige dieren-Catchpenny print-SMC K 0091.jpeg


## Luke uk diar

* Hunerten faan Ianbleeddrüken uun't Holuns Könangelk Bibleteek
Weedermaan (stäärbil)

A **Weedermaan** (latiinsk **Aquarius**, **Aqr**, astronoomisk tiaken ♒) as en stäärbil üüb a ekliptik (üüb det koord: ruad streget). A laachtest stäären san Sadalsuud ( β Aquarii, β Aqr) mä en skiinboor magnituud faan 2,90 mag an Sadalmelik (α Aquarii, α Aqr) mä en grate faan 2,95 mag .

A Weedermaan hiart tu a twaalew stäärkreiser.

## Bilen

AquariusCC.jpg|A *Weedermaan* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Holuns Könangelk Bibleteek

At **Holuns Könangelk Bibleteek** (*Koninklijke Bibliotheek (KB)*) as det natsionaalbibleteek faan a Neederlunen uun Den Haag. Hat as 1798 iinracht wurden an het sant 2020 amtelk **KB, nationale bibliotheek**. 

A swaarponkt faan det saamlang san a kultuurwedenskapen mä amanbi sööwen miljuun buken of ööder materiool. 

## Luke uk diar

* Wääbsteed faan't KB
Triihuk (stäärbil)

At **Triihuk** (, ufkört **Tri**) as en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Beta Trianguli (&nbsp;β&nbsp;Tri) mä en skiinboor magnituud faan 3,0 mag.

## Bilen

TriangulumCC.jpg|At *Triihuk* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Cepheus (stäärbil)

A **Cepheus** (, ufkört **Cep**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Alderamin ( α Cephei, α Cep) mä en skiinboor magnituud faan 2,45 mag.

## Bilen

CepheusCC.jpg|A *Cepheus* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Den Haag

**Den Haag** (, ääler an uk amtelk **’s-Gravenhage** () as en gratstääd uun Süüdholun. Diar sat at regiarang faan a Neederlunen an uk faan't Könangrik faan a Neederlunen an uk at Könangshüs. Hoodstääd as oober Amsterdam. 

Uun Den Haag wene  minsken (Stant: ) üüb knaap 100 kwadrootkilomeetern. Uun't stäädregiuun *Haaglanden* wene üüb gud 400 kwadrootkilomeetern muar üs ian miljuun minsken. 

## Kwelen


## Luke uk diar
Giraf (stäärbil)

At **Giraf** (, ufkört **Cam**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Beta Camelopardalis, β Cam mä en skiinboor magnituud faan 4,03 mag.

## Bilen

CamelopardalisCC.jpg|At *Giraf* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
|
| HD 49878
| 4,55
| 0,7
| 191
| K4 III
|-
| 
|
|
| 4,63
| −0,7
| 386
| A2 IVn
|-
| 
|
| BK
| 4,76 – 4,90
| −2,2
| 800
| B2.5 Vne
|-
| 
|
| HR 2209
| 4,76
| 1,1
| 178
| A0 Vn
|-
| 
|
| HR 1129
| 4,79
| −2,9
| 1120
| G2 Ib-II
|-
| 
|
| VZ
| 4,80 – 4,96
| −1,0
| 500
| M4 IIIa
|-
| 
| 3
|
| 5,07
| −0,5
| 420
| K0 III
|-
| 
| 43
|
| 5,11
| −2,2
| 930
| B7 III
|-
| 
| 42
|
| 5,14
| −1,8
| 780
| B4 IV
|-
| 
| 11
| BV
| 5,10 – 5,22
| −1,5
| 690
| B3 Ve
|}

## Luke uk diar

* Giraf (Diart)
DeKalb County (Illinois)

**DeKalb County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Illinois. At county leit uun a nuurd faan a bundesstoot. Det hee 100.420 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Sycamore.

## Kwelen
Draag (stäärbil)

A **Draag** (latiinsk **Draco**, ufkört **Dra**) as en grat stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Etamin (γ Draconis, γ Dra) mä en skiinboor magnituud faan 2,23 mag.

## Bilen

DracoCC.jpg|A *Draag* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Christian-Albrechts-Uniwersiteet

At Christian-Albrechts-Uniwersiteet, ufkört **CAU**, latinisiaret **Christiana Albertina** uun Kiel as at äälst an gratst uniwersiteet uun Schleswig-Holstian. Hat as 1665 grünjlaanj wurden an efter hertooch Christian Albrecht näämd wurden. Diar studiare amanbi 28.000 studenten bi gud 400 profesooren (Stant: 2021).

Twaalew wedenskaplidj faan a CAU haa en Nobelpris wonen: Theodor Mommsen (1902), Philipp Lenard (1905), Eduard Buchner (1907), Max Planck (1918), Otto Meyerhof (1922), Gerhard Domagk (1939), Walter Rudolf Hess (1949], Otto Diels (1950), Kurt Alder (1950), Wassily Leontief (1973), Wolfgang Paul (1989), Günter Blobel (1999).

## Fakulteeten
Bi't CAU jaft at knaap 200 stuudiengunger uun aacht fakulteeten.
* Teologii
* Rochtswedenskapen
* Medesiin
* Filosofii, diar hiar uk a spriaken tu
* Agraarwedenskapen
* Matematiik an Natüürwedenskapen
* Wiartskap an Sotsiaalwedenskapen
* Technik

Tu jodiar *fakulteeten* hiar weder en hialer rä instituuten an iinrachtangen, diar jo mä enkelt teemos befaade. Ian diarfaan as det Nuurdfresk Wurdenbuksteed uun't Filosoofisk Fakulteet, diar ham mä't fresk spriak befaadet.

## Luke uk diar

* Wääbsteed faan't CAU
Jachthünjer (stäärbil)

A **Jachthünjer** (latiinsk **Canes Venatici**, ufkört **CVn**) san en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Cor&nbsp;Caroli ( α Canum Venaticorum, α CVn) mä en skiinboor magnituud faan 2,89 mag.

## Bilen

CanesVenaticiCC.jpg|A *Jachthünjer* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Grat Hünj (stäärbil)

A **Grat Hünj** (latiinsk **Canis Major**, **CMa**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel, as oober uun a wonter naibi Orion gud tu sen. A laachtest stäär as Sirius ( α Canis Majoris, α CMa) mä en skiinboor magnituud faan -1,44 mag. Hi as di laachtest stäär üüb a hialer hemel. 

## Bilen

CanisMajorCC.jpg|A *Grat Hünj* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Perseus (stäärbil)

A **Perseus**, ufkört **Per** as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Hat leit maden uun't Moolkstruat. A laachtest stäär as Mirfak (&nbsp;α Persei, α Per) mä en skiinboor magnituud faan 1,79 mag. Uun August san föör detdiar stäärbil flook meteoriiten tu sen, a Perseiiden.

## Bilen

PerseusCC.jpg|A *Perseus* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
|
| MX
| 3,96m
| 554
| B3 Ve
|-
| 
| 46
| Xi Persei (Menkib)
| 4,0m
| 1330
| O7.5
|-
| 
|
| Phi Persei
| 4,01m
| 717
| B2 Vpe
|-
| 
|
| Iota Persei
| 4,05m
| 34
| G0 V
|-
| 
|
| Theta Persei
| 4,10m
| 37
| F7 V
|-
| 
|
| My Persei
| 4,12m
| 723
| G0 Ib
|-
| 
| 16
|
| 4,22m
| 128
| F2 III
|-
| 
| 58
|
| 4,25m
| 642
| G8 II
|-
| 
|
| Lambda Persei
| 4,25m
| 347
| A0 IVn
|-
| 
| 
| Psi Persei
| 4,32m
| 700
| B5 Ve
|-
| 
|
| Sigma Persei
| 4,36m
| 353
| K3 III
|-
| 
| 17
|
| 4,56m
| 409
| K5 III
|-
| 
|
|
| 4,60m
| 318
| A2 V
|-
| 
|
| Gorgonea Quarta
| 4,61m
| 305
| K1 III
|-
| 
| 34
|
| 4,67m
| 559
| B3 V
|-
| 
| 52
|
| 4,67m
| 627
| G5 II
|-
| 
|
| Gorgonea Secunda
| 4,68m
| 326
| A2 Vn
|-
| 
|
|
| 4,77m
| 205
| K0 II-III
|-
| 
|
| V469
| 4,80m
| 464
| B4 IV
|-
| 
|
| HR&nbsp;991
| 4,85m
| 1476
| K2 III
|-
| 
| 12
|
| 4,91m
| 81
| F9 V
|-
| 
| 54
|
| 4,93m
| 226
| G8 III
|-
| 
| 24
| 4,94m
| 350
| K2 III
|-
| 
| 32
|
| 4,96m
| 155
| A3 V
|-
| 
| 40
|
| 4,97m
| 924
| B0.5 V
|-
| 
|
| HR&nbsp;1034
| 4,99m
| 570
| B5 V
|-
| 
| 4
|
| 4,99m
| 740
| B8 III
|- 
| 
|
| HR&nbsp;969
| 5,04m
| 834
| G5 II
|-
| 
| 31
|
| 5,05m
| 481
| B5 V
|-
| 
|
| LT
| 5,10m
| 387
| B9p
|-
| 
|
| V467
| 5,14m
| 298
| A3 V
|-
| 
| 29
|
| 5,16m
| 528
| B3 V
|-
| 
|
| V474
| 5,16m
| 2052
| A2 Ia
|-
| 
| 43
|
| 5,28m
| 133
| F5 IV
|-
| 
| 59
|
| 5,30m
| 271
| A1 Vn
|-
| 
| 36
|
| 5,30m
| 119
| F4 III
|-
| 
|
| HR&nbsp;1011
| 5,32m
| 625
| B5 V
|-
| 
| 20
|
| 5,34m
| 235
| F4 V
|-
| 
|
| HR&nbsp;1207
| 5,39m
| 845
| B6 V
|-
| 
| 14
|
| 5,43m
| 693
| G0 Ib
|-
| 
|
| HR&nbsp;1330
| 5,46m
| 259
| A7 V
|-
| 
|
| HR&nbsp;885
| 5,47m
| 558
| G4p
|-
| 
|
| V396
| 5,47m
| 586
| B8 IIIp Mn
|-
| 
| 30
|
| 5,49m
| 645
| B8 V
|-
| 
|
| HR&nbsp;1215
| 5,49m
| 971
| B1.5 V
|}

## Luke uk diar
Fuurmaan (stäärbil)

A **Fuurmaan** (latiinsk **Auriga**, ufkört **Aur**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Hi leit maden uun a Moolkstruat. A laachtest stäär as Capella (&nbsp;α Aurigae, α Aur) mä en skiinboor magnituud faan 0,08 mag.

## Bilen

AurigaCC.jpg|A *Fuurmaan* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 63
| 
| 4,91
|
| 
| 
|-
| 
| 46
| 
| 4,92
|
| 
| 
|-
| 
| 4
| 
| 4,93
|
| 
| 
|-
| 
| 30
| 
| 4,96
|
| 
| 
|-
| 
| 9
| 
| 4,98
|
| 
| 
|-
| 
| 58
| 
| 4,99
|
| 
| 
|-
|  
| 14
| 
| 5,01
|
| 
| 
|-
| 
| 21
| 
| 5,02
|
| 
| 
|-
| 
| 55
| 
| 5,04
|
| 
| 
|-
| 
| 19
| 
| 5,05
|
| 
| 
|-
| 
| 24
| 
| 5,08
|
| 
| 
|-
| 
| 20
| 
| 5,22
|
| 
| 
|-
| 
| 
| AE Aurigae
| 5,78–6,08
| −2,3
| 1460
| O9.5 V
|}

## Luke uk diar
Nuurderkrüün (stäärbil)

At **Nuurderkrüün** (latiinsk **Corona Borealis**, **CrB**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Gemma (&nbsp;α&nbsp;Coronae Borealis, α CrB) mä en skiinboor magnituud faan 2,22 mag. 

## Bilen

CoronaBorealisCC.jpg|At *Nuurderkrüün* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Letj Lööw (stäärbil)

A **Letj Lööw** (latiinsk **Leo Minor**, ufkört **LMi**) as en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Hat füng iarst 1687 didiar nööm faan Johannes Hevelius. A laachtest stäär as Praecipua (46 Leonis Minoris) mä en skiinboor magnituud faan 3,83 mag.

## Bilen

LeoMinorCC.jpg|A *Letj Lööw* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 46 
| Praecipua
| 3,83m
| 98
| K0 III
|-
| 
| 31
|
| 4,20m
| 200
| G9 III
|-
|
| 21 
| 
| 4,49m
| 
| 
|-
|
| 10 
| 
| 4,54m
| 
| 
|-
| 
| 37 
| 
| 4,68m
| 
| 
|-
| 
| 30 
| 
| 4,72m
| 
| 
|-
| 
| 15 
| 
| 5,08m
| 
| 
|-
| 
| 41 
| 
| 5,08m
| 
| 
|-
| 
| 13 
| 
| 5,11m
| 
| 
|-
| 
| 42 
| 
| 5,36m
| 
| 
|-
| 
| 8 
| 
| 5,39m
| 
| 
|-
| 
| 11 
| 
| 5,40m
| 
| 
|-
| 
| 23 
| 
| 5,49m
| 
| 
|-
| 
| 40 
| 
| 5,51m
| 
| 
|-
| 
| 28 
| 
| 5,52m
| 
| 
|-
| 
| 34 
| 
| 5,57m
| 
| 
|-
| 
| 43 
| 
| 5,73m
| 
| 
|-
| 
| 32 
| 
| 5,79m
| 
| 
|-
| 
| 38 
| 
| 5,84m
| 
| 
|-
| 
| 7 
| 
| 5,87m
| 
| 
|-
| 
| 27 
| 
| 5,89m
| 
| 
|-
| 
| 15 
| 
| 5,92m
| 
| 
|}

## Luke uk diar
Fayette County (Illinois)

**Fayette County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Illinois. At county leit uun a süüd faan a bundesstoot. Det hee 21.488 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Vandalia.

## Kwelen
Beerenhörd (stäärbil)

A **Beerenhörd** (latiinsk **Bootes** [], ufkört **Boo**, woort uk *Boötes* skrewen) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Arktur ( α Bootis) mä en skiinboor magnituud faan -0,04 mag. Hi as a traadlaachtest stäär üüb a hialer hemel.

## Bilen

BootesCC.jpg|A *Beerenhörd* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Hercules (stäärbil)

A **Hercules** (, ufkört **Her**) as en grat stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Kornephoros (Beta Herculis, β Her) mä en skiinboor magnituud faan 2,78 mag.

## Bilen

HerculesCC.jpg|A *Hercules* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 110
|
| 4,19
| 63
| F5.5IV-V
|-
| 
| 35
| 
| 4,20
| 314
| B9 V
|-
| 
| 11
|
| 4,23
| 204
| B9 V
|-
| 
| 95
|
| 4,3
| 418
| A5 + G8
|-
| 
| 30
|
| 4,3 bis 6,3
| 355
| Mb III
|-
| 
| 111
| HR 7069
| 4,36
| 92
| AVa+
|-
| 
| 102
| HR 6787
| 4,347
| 916
| B2 IV
|-
| 
| 76
| Maasym, Misam
| 4,4
| 385
| K4 III
|-
| 
| 94
| HR 6707
| 4,41
| 865
| F2II
|-
| 
| 75
| Rho Herculis A
| 4,51
| 403
| B 9.5 III
|-
| 
| 24
| Kajam, Cujam
| 4,57
| ca. 250
| B9
|-
| 
| 113
| HR 7133
| 4,59
| 416
|
|-
| 
| 1
|
| 4,60
| 52
|
|-
| 
| 69
|
| 4,64
|
|
|-
| 
| 93
|
| 4,67
|
|
|-
| 
| 7
| Marfik, Mirfak
| 4,7
| 367
| G8 + K1
|-
| 
| 68
|
| 4,7 bis 5,4
| 666
| B3 III
|-
| 
| 6
|
| 4,72
|
|
|-
| 
| 52
|
| 4,82
|
|
|-
| 
| 29
|
| 4,84
|
|
|-
| 
| 42
|
| 4,86
|
|
|-
| 
| 60
|
| 4,89
|
|
|-
| 
| 106
|
| 4,92
|
|
|-
| 
| 104
|
| 4,96
|
|
|-
| 
| 98
|
| 4,96
|
|
|-
| 
| 51
|
| 5,03
|
|
|-
| 
| 99
| b Herculi 
| 5,07
| 51
| F7V
|-
| 
| 87
|
| 5,09
|
|
|-
| 
| 101
|
| 5,10
| 330
|
|-
| 
| 107
| HR 6877
| 5,115
| 267
| A8 V
|-
| 
| 70
| HR 6457
| 5,13
| 421
| A2 V
|-
| 
| 43
|
| 5,15
|
|
|-
| 
| 90
|
| 5,17
|
|
|-
| 
| 45
|
| 5,22
|
|
|-
| 
| 
| HR 6152
| 5,243
| 670
| G8.5 III
|-
| 
| 96
|
| 5,25
|
|
|-
| 
| 59
|
| 5,27
|
|
|-
| 
| 105
|
| 5,30
|
|
|-
| 
| 53
|
| 5,34
|
|
|-
| 
| 82
|
| 5,35
|
|
|-
| 
| 54
| HR 6293
| 5,35
| 364
| K4III
|-
| 
| 82
| HR 6574
| 5,353
| 350
| K1 III
|-
| 
| 89
| HR 6685
| 5,36
| 4730
| F2Ibp
|-
| 
| 2
| HR 5932
| 5,38
| 662
| M3-III
|-
| 
| 72
| HR 6458
| 5,39
| 47
| G0V
|-
| 
|
| HR 6377
| 5,39
| 182
|
|-
| 
| 75
| Rho Herculis B
| 5,398
| 403
| A0 V
|-
| 
| 112
|
| 5,43
|
|
|-
| 
| 9
|
| 5,46
|
|
|-
| 
| 47
| HD 151956
| 5,469
| 190
| A3m
|-
| 
| 28
| HR 6158
| 5,63
| 395
| B9.5III
|-
| 
| 21
| HR 6111
| 5,819
| 370
| A1 III
|-
| 
| 77
| HR 6509
| 5,96
| 408
| A4 V
|}

## Luke uk diar
Regulus (muardüüdag)

Wat menst dü ?

* Regulus, det fögelfamile faan a Fögelkönger
* Regulus (stäär), en stäär uun't stäärbil Lööw
Aurora Store

**Aurora Store** es en App fuar Android, hur em söner Google-Konto wat fan di *Google Play Store* dialleer ken.

Diarfuar giar di App aur höör ain Konto diar hen en di Nüter tört niin Konto haa.

Des App giar töögen di Ördning fan Google, en diarom reert diar uk bal nemen tö.

Aurdat di Apps man jit langsen ek *Open Source* of daatenseeker sen, ken em uk gur jest eeđer Alternatiiwen bi F-Droid luki.

Apps sa üs Banking Apps en hok muaren jeft et man bluat aur di Google Store, en des ken em da söner Googlekonto me Aurora fo.

## Luki uk jir
* "Mobilsicher" sair wat aur di Aurora-Store.

* https://www.aurorastore.pro

* Aurora Store jeft et uk bi F-Droid.
Foos (stäärbil)

A **Foos** (latiinsk **Vulpecula**, ufkört **Vul**, eegentelk *letj foos*) as en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Anser (Alfa Vulpeculae, α Vul) mä en skiinboor magnituud faan 4,45. Di nööm *Anser* ment *[[Gus]]*.

## Bilen

VulpeculaCC.jpg|A *Foos* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 23
|
| 4,52
| 340
| K3 IIIFe
|-
| 
| 13
|
| 4,56
| 330
| B9,5 III
|-
| 
| 31
|
| 4,57
| 190
| G7 IIIFe
|-
| 
| 15
| NT
| 4,65 (var)
| 240
| A4 III
|-
| 
|
| QR
| 4,75 (var)
| 1.000
| B3 V
|-
| 
| 1
|
| 4,77
| 800
| B4 IV
|-
| 
| 29
|
| 4,82
| 230
| A0 V
|-
| 
| 30
|
| 4,91
| 320
| K1 III
|-
| 
| 12
| V395
| 4,96 (var)
| 630
| B2,5 Ve
|-
| 
| 9
|
| 5,00
| 550
| B8 IIIn
|-
| 
| 32
|
| 5,01
| 600
| K4 III
|-
| 
| 28
|
| 5,05
| 520
| B5 IV
|-
| 
| 17
|
| 5,06
| 500
| B3 V
|-
| 
| 4
|
| 5,16
| 270
| K0 III
|-
| 
| 22
| QS
| 5,18 (var)
| 2.000
| G5 Ib–II + B8 V
|-
| 
| 3
| V377
| 5,19 (var)
| 400
| B6 III
|-
| 
| 21
| NU
| 5,19 (var)
| 300
| A7 IVn
|-
| 
| 16
|
| 5,20
| 220
| F2 III
|-
| 
| 33
|
| 5,29
| 450
| K3,5 III
|-
| 
| 24
|
| 5,30
| 440
| G8 III
|-
| 
| 35
|
| 5,38
| 190
| A1 VmA3
|-
| 
| 2
| ES
| 5,39 (var)
| 1.200
| B0,5 IV
|-
| 
| 19
|
| 5,49
| 1.400
| K2 IIIaCa
|-
| 
| 10
|
| 5,50
| 330
| G8 III
|-
| 
| 18
|
| 5,51
| 420
| A2 IV
|-
| 
|
| HR 7601
| 5,52
| 470
| A0 III
|-
| 
| 25
|
| 5,56
| 1.000
| B6 IVe
|-
| 
| 34
|
| 5,57
| 270
| K1 III
|-
| 
|
| HR 7573
| 5,57
| 1.700
| A2 Ia
|-
| 
| 27
|
| 5,58
| 320
| B8 V
|-
| 
| 5
|
| 5,59
| 240
| A0 V
|-
| 
| 14
|
| 5,66
| 160
| F0
|-
| 
|
| HR 8198
| 5,66
| 220
| A8 III
|-
| 
|
| HR 7811
| 5,67
| 480
| G6 III
|-
| 
|
| HR 8190
| 5,69
| 170
| F1 IV
|-
| 
|
| T
| 5,77 (var)
| 1.700
| F5 Ib + A0,8 V
|-
| 
|
| HR 7250
| 5,79
| 350
| A4 III
|-
| 
| 8
|
| 5,81
| 500
| K0 III
|-
| 
|
| HR 7656
| 5,81
| 1.100
| B4 V
|-
| 
|
| HR 7391
| 5,87
| 600
| M0 III
|-
| 
|
| HR 7421
| 5,89
| 200
| K0 III–IV
|-
| 
| 20
|
| 5,92 (var)
| 800
| B7 Ve
|-
| 
|
| HR 7895
| 5,93
| 2.000
| K1 II + B7
|-
| 
|
| HR 7540
| 6,00
| 410
| K0 II–III
|}

## Luke uk diar

* Foosen (Diarten)
Johannes Hevelius

**Johannes Hevelius** (latiinsk nööm, ööders uk *Johannes Hevel*, *Johann Hewelcke*, Jan Heweliusz''), * 28. Janewoore 1611 uun Danzig; †&nbsp;28. Janewoore 1687 uk diar, wiar en astronoom an hää a iarst muunkoorden tiakent.

## Muunkoord

## Luke uk diar
Berenices Hiar (stäärbil)

**Berenices Hiar** (latiinsk **Coma Berenices** of **Coma**, ufkört **Com**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäären san Beta Comae Berenices (β&nbsp;Com) mä en skiinboor magnituud faan 4,25 mag an Diadem (Alfa Comae Berenices, α&nbsp;Com) mä en grate faan 4,3 mag.

## Bilen

ComaBerenicesCC.jpg|**Berenices Hiar** üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Pegasus (stäärbil)

A **Pegasus**, ufkört **Peg** as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Enif (Epsilon Pegasi, ε Peg) mä en skiinboor magnituud faan 2,39 mag.

## Bilen

PegasusCC.jpg|A *Pegasus* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Piil (stäärbil)

A **Piil** (latiinsk **Sagitta**, ufkört **Sge**) as en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Gamma Sagittae ( γ Sge) mä en skiinboor magnituud faan 3,47 mag. 

## Bilen

SagittaCC.jpg|A *Piil* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 13
| VZ
| 5,35m (var)
| 1.000
| M3–5 III
|-
| 
| 10
| S
| 5,36m (var)
| 2.100
| F7 Ib
|-
| 
| 11
|
| 5,53m
| 460
| B9 III
|-
| 
| 1
|
| 5,64m
| 300
| A4 V
|-
| 
| 4
|
| 5,66m
| 480
| G8 IIIv
|-
| 
| 15
| Gliese 779
| 5,80m
| 58
| G0 V + L4,5
|-
| 
|
| HR 7780
| 5,81m
| 500
| K5 III
|-
| 
|
| HR 7662
| 5,97m
| 800
| K3 II–III
|-
| 
| 18
|
| 6,11m
| 340
| K1 III
|-
| 
| 9
| QZ
| 6,23m (var)
| 9.000
| O7,5 Iabf
|-
| 
| 2
|
| 6,25m
| 430
| A2 III–IV
|-
| 
| 17
|
| 6,52m
| 150
| F5 IV + F2
|}

## Luke uk diar
Loks (stäärbil)

A **Loks** (latiinsk **Lynx**, ufkört **Lyn**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Alfa Lyncis (α Lyn) mä en skiinboor magnituud faan 3,13 mag.

## Bilen

Constellation Lynx.jpg|A *Loks* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Hancock County (Illinois)

**Hancock County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Illinois. At county leit uun a waast faan a bundesstoot. Det hee 17.620 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Carthage.

## Kwelen
Rem

**Rem** (deensk: Rømø, dütsk: Röm) es en deensk Heef-Ailön nuurđuasterfuar fan Söl': Rem es en Gimiindi iin ön di Tønder Kommune.

Fan Havneby üp Rem faart en Föriskep üs en Skepslinie naa Söl'.
Rem lewet fuaral fan Baariliren. 

## Noom

Sa üs uk fuar Söl es fuar di weestern Weeterkant fuar Ballum ön Deenimark en lüng Stek "Sön-Dam" wan di Waagen kemen, hur dit Weeter mener diip wiar. Diar swoom en swumt uk Sön fan Söl hen. Diartö waar en *Røm*, *Rem* of dütsk uk *Rimme* sair.

Ön des Rem es da en Ailön wukset, en "Rem-Ailön" of deensk en "Røm-Ø". Bit deling uur dit uk me en litj Breek mung "Røm" en "ø" ütspreeken. 
Bluat di tompig Dütsken sii sawat üs "Röhmöh", aurdat jam dit olter swaar tö forstuun es.

## Futnooten


## Luke uk diar
Delfiin (stäärbil)

A **Delfiin** (latiinsk **Delphinus**, ufkört **Del**) as en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Rotanev (Beta Delfini, β Del) mä en skiinboor magnituud faan 3,63 mag.

## Bilen

DelphinusCC.jpg|A *Delfiin* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar

* Delfiinen (Diarten)
Fööl (stäärbil)

At **Fööl** (latiinsk **Equuleus**, ufkört **Equ**) as en letj stäärbil üüb a nuurdelk hemel. A laachtest stäär as Kitalpha (Alfa Equulei, α Equ) mä en skiinboor magnituud faan 3,92 mag.

## Bilen

EquuleusCC.jpg|At *Fööl* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Nagasaki

**Nagasaki** (Japoonsk , *Nagasaki-[[Shi (Japan)|shi]]*) as en gratstääd uun Jaapan an ferwaltangsteed faan't Prefektuur Nagasaki üüb't eilun Kyūshū. Diar wene  minsken (Stant: ). Hat as grat wurden üs huuwen för a Portugiisen uun't 16. juarhunert.

Daalang as Nagasaki fööraal bekäänd üs det stääd, huar a Amerikoonern di 9. August 1945 en atoombomb ufsmeden haa.

## Kliima

## Sasterstääden
*  Hiroshima, Jaapan
*  Fuzhou, Sjiina
*  Blagoewgrad, Bulgaarien
*  Santos, Brasiilien
*  Saint Paul, USA
*  Middelburg, Neederlunen
*  Porto, Portugal
*  Vaux-sur-Aure, Frankrik

## Luke uk diar

* Dejima
Triadica

***Triadica*** as en plaantenskööl uun det famile faan a Euphorbiaceae. Diar jaft at man trii slacher faan uun't süüdelk an uastelk Aasien. 

## Slacher
* T. cochinchinensis
* T. rotundifolia
* T. sebifera - *Sjineesk Tualagbuum*

## Luke uk diar
Dejima

**Dejima** wiar en konstelk eilun uun a bocht faan Nagasaki (Jaapan). Hat as iinracht wurden üs huuwen för a hanelskeb faan iarst Portugal an leeder Holun. A europeesk kuuplidj moost nemelk ei uun ääg kem. Aal a waaren an minsken küd bluas auer en tolbrag tu Nagasaki iin kem. Dejima wiar knaap ään hektaar grat.

Daalang as Dejima mä't stääd Nagasaki tuupwoksen an knaap noch üs en eilun tu käänen. Man hat skal uun a ual skak weder apbaud an erhäälen wurd.

## Luke uk diar
Tokugawa

A **Tokugawa** (japoonsk , *-shi*) wiar en dünastii faan *[[Shōgun]]en* uun Jaapan. Jo hed at saien faan 1603 bit 1868. Detdiar tidj woort uk üs Edo-Tidj betiakent.

Hat begand mä di generaal Tokugawa Ieyasu, di ham jin a regiunaal määchten, a *[[Daimyō]]* trochsaat küd. A Tokugawa regiaret mä en string hun, an haa en politiik faan ufskotang bedrewen. Bütjluns kuuplidj moost ei uun ääg kem. Faan Edo as det leeder Tokio apwoksen. 

1868 ging det Tokugawatidj tu aanj, an a minsken hääl tu Keiser Meiji. Uun't Meiji-Tidj begand Jaapan, en modern industriilun tu wurden.

## Luke uk diar
Hiroshima

**Hiroshima** ([], japoonsk ) as en huuwenstääd uun't süüden faan't japoonsk hoodeilun Honshū, an uk ferwaltagsteed faan't Prefektuur Hiroshima *(Hiroshima-[[todōfuken|ken]])*.

Hiroshima as uun a hialer welt bekäänd, auer a Amerikoonern diar a 6. August 1945 at iarst atoombomb ufsmeden haa.

## Sasterstääden
*  Chongqing (Sjiina)
*  Daegu (Süüdkorea)
*  Nagasaki, Jaapan
*  Hannover (Sjiisklun)
*  Honolulu (USA)
*  Montreal (Kanada)
*  Wolgograd (Ruslun)

## Luke uk diar
Kamferbuum

A **Kamferbuum** (*Cinnamomum camphora*) of uk **Kamferloorbei** as en plaantenslach uun det famile faan a Loorbeiplaanten (Lauraceae). Hi hiart diar tu't skööl faan a Kaneelen (Cinnamomum).


Cinnamomum camphora KirstenboshBotGard09292010A.JPG|Stam
Cinnamomum camphora6.jpg|Bloosen
Cinnamomum camphora Turramurra railway.jpg|Früchten


A Kamferbuum komt faan Uastaasien (Sjiina, Taiwan, Jaapan, Korea, Wjetnam), sowat tesken 10 an 30 graad nuurdelk breetje. Hi wääkst uun a subtroopen, an uk uun warem, miatag kliima.

## Luke uk diar
Fukushima

**Fukushima** ([], japoonsk , *Fukushima-[[Shi (Japan)|shi]]*, det ment: *lokelk eilun*) as en gratstääd uun Jaapan. Diar sat uk at ferwaltang faan't Prefektuur Fukushima. Hat leit uun't nuurduasten faan't hoodeilun Honshū.

Fukushima as üüb a hialer welt bekäänd, auer diar di 11. Maarts 2011 en tsunami auer a atoomstruumuunlaagen wechräänd, an en böös katastroof ütjliaset hää. Det stääd salew kaam diar noch gans gud bi wech, auer hat 60 km widjer am a nuurd leit. 

## Luke uk diar
Fuji

A **Fuji** (, uk **Fudschi**, **Fujiyama** of **Fudschijama**) as en wulkaan an mä en hööchde faan  a huuchst berag uun Jaapan. Hi leit üüb't hoodeilun Honshū an hää för a Japoonern en grat bedüüdang üs *halag berag*.

## Luke uk diar
Zelkova

A ***Zelkova*** san en skööl faan Iiperplaanten (Ulmaceae) uun det order faan a Rosales. Diar jaft at sööwen slacher faan.

## Slacher
Z. abelicea – Z. carpinifolia – Z. schneideriana – Z. serrata – Z. sicula – Z. sinica – Z. verschaffeltii

## Luke uk diar
Kagoshima

**Kagoshima** (japoonsk , *-[[Shi (Japan)|shi]]*) as en gratstääd uun Jaapan üüb a süüder ääg faan't eilun Kyūshū. Diar sat uk at ferwaltang faan't  Prefektuur Kagoshima. Kagoshima hää en graten huuwen.

## Kliima

## Luke uk diar
Wakkanai

**Wakkanai** (, *-[[Shi (Japan)|shi]]*) as det nuurdermiast stääd uun Jaapan.

Di nööm komt faan't Ainu spriak uf: *yam-wakka-nay* (), an det ment *struum mä kuul weeder*.

Wakkanai leit üüb't eilun Hokkaidō an diar sat at ferwaltang faan't Onerprefektuur Sōya.

## Kliima

## Luke uk diar
Henry County (Illinois)

**Henry County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Illinois. At county leit uun a nuurdwaast faan a bundesstoot. Det hee 49.284 lidj (2020). At hoodsteed faan't county as Cambridge.

## Kwelen
Katrineholm (Komuun)

**Katrineholm** as en gemeen uun det sweedsk prowins Södermanlands län. Diar leit det stääd Katrineholm, an a saarpen Bie, Björkvik, Forssjö, Julita/Äsköping, Sköldinge, Strångsjö an Valla.

## Kwelen


## Luke uk diar

* Nils Århammar
Letj Hünj (stäärbil)

A **Letj Hünj** (, ufkört: **CMi**) as en stäärbil naibi a ekliptik. A laachtest stäär as Prokyon (Alfa Canis Minoris, α CMi) mä en skiinboor magnituud faan 0,40 mag.

## Bilen

CanisMinorCC.jpg|A *Letj Hünj* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Nyköping

**Nyköping** [ˈnŷːˌɕøːpɪŋ] as en stää önj jü prowins Södermanland, Sweeden. Jü stää heet 33.916 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon di Nyköping Komuun.

## Kwäle
Olofström

**Olofström** as en stää önj e prowins Blekinge, Sweeden. E stää läit önjt weesten foon e prowins. Dåt heet 7769 inboogere (2020). Dåt as et hoodstää foon e komuun Olofström.

## Kwäle
Slaang (stäärbil)

At **Slaang** (latiinsk **Serpens**, ufkört **Ser**) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Diar hiar tau onerbreegen dialen tu: at **Slaanghood** (**Serpens Caput**) an a **Slaangstört** (**Serpens Cauda**). Diartesken leit det stäärbil faan a **[[Slaangdreeger]]** (*Ophiuchus*).

A laachtest stäär as Unukalhai (Alfa Serpentis, α Ser, a *Slaanghals* of at *Slaanghart*) mä en skiinboor magnituud faan 2,63 mag.

## Bilen

SerpensCaudaCC.jpg|A *Slaangstört* üüb a naachthemel
SerpensCaputCC.jpg|At *Slaanghood* üüb a naachthemel
OphiuchusCC.jpg|A *Slaangdreeger* üüb a naachthemel


## Aal a stäären
}
|
| MQ
| 5,06
| 81
| F8 III-IV
|-
| 
| 36
|
| 5,09
| 159
| A3Vn
|-
| 
| 10
|
| 5,15
| 122
| A8 IV
|-
| 
| 9
|
| 5,16m
| 919
| M1 III
|-
| 
|
| R
| 5,16
| 911
| M5 IIIe – M9e
|-
| 
|
|
| 5,20
| 210
| F0 IV
|-
| 
| 59
|
| 5,20
| 479
| G0 III + A6 V
|-
| 
| 34
|
| 5,21m
| 263
| G8 III
|-
| 
| 16
|
| 5,26
| 235
| K0p
|-
| 
| 3
|
| 5,32
| 467
| K0 III
|-
| 
| 20
|
| 5,34m
| 228
| A0p Sr
|-
| 
| 6
|
| 5,35
| 244
| K3 III
|-
| 
| 60
|
| 5,38
| 236
| K0 III
|-
| 
|
| HR&nbsp;6016
| 5,39
| 494
| K4 III
|-
| 
|
| HR&nbsp;6858
| 5,39
| 471
| K3 III
|-
| 
| 25
|
| 5,39
| 408
| B8 III
|-
| 
|
| HR&nbsp;5924
| 5,45
| 602
| M0 III
|-
| 
| 11
|
| 5,50
| 270
| K0 III
|}

## Luke uk diar
Slaangdreeger (stäärbil)

A **Slaangdreeger** (, ufkört **Oph**, astronoomisk tiaken ⛎) as en stäärbil üüb a nuurdelk hemel naibi a ekliptik. A laachtest stäär as Ras Alhague (Alfa Ophiuchi, α Oph) mä en skiinboor magnituud faan 2,08 mag.

A Slaangdreeger "drait" a tau dialen faan't stäärbil Slaang.

## Bilen

SerpensCaudaCC.jpg|A *Slaangstört* üüb a naachthemel
SerpensCaputCC.jpg|At *Slaanghood* üüb a naachthemel
OphiuchusCC.jpg|A *Slaangdreeger* üüb a naachthemel


## Aal a stäären

## Luke uk diar
Ianhurn (stäärbil)

At **Ianhurn** (greks **Monoceros**, ufkört **Mon**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel naibi a Orion. A laachtest stäär as Beta Monocerotis (β Mon) mä en skiinboor magnituud faan 3,76 mag.

## Bilen

MonocerosCC.jpg|At *Ianhurn* üüb a naachthemel


## Aal a stäären

## Luke uk diar
Ialev

Di **Ialev** (platdütsk Elv, Dütsk Elbe, Tschechisk Labe, Latiinsk Albis) es di trērgurtest Stroom ön Dütsklön. 

Di Ialev kumt fan Tschechien en bi Cuxhaawen iin ön di Nuurđsee.

## Twiigern bi Hamborig
Uastern fuar Hamborig lapt di Ialev üs en Böög lefts om of süđerfuar. En bet fan dit Weeter wel da lefer lik üt laap, en diar kum litjeri Twiigern fan.

* Di *Dove Elbe* di "Doov Ialev", wat höör Noom diarfan heer, das em en Dik diarfuar seet heer, dat dit Weeter diar ek muar döörlaap ken. Jü giar nuurđern bi dit Ialev-Ailön Neuengamme en süđern bi Altengamme / Curslack fuarbi naa Billwerder en Moorburg, hur dit Weeter bi di *Allermöhe* (Dit "Üđer Müring") weđer iin ön di gurt Stroom giar. Di Dove-Elbe es di Nuurđerkant fan Neuengamme. - Neuengamme es me di Dik fuar di Uastern Müring fan di diarfan "Doov" Ialev-Jerem drüget en wonen uuren. Dit es me di *Gose Elbe* likwel sa, wan des uk ek sa diip wesen es.

* Di *Gose Elbe* (Flak Ialev) es uk fan Uasten me en Dik fan di Ialev ofslööten uuren. Jü es ön di Süđerkant fan Neuengamme, fiiđer süđerfuar es dit Ailön *Kirchwerder*. Di Gose-Elbe lapt aur Süđer-en Weesterkant fan Neuengamme bi Allermöhe me di Dove-Elbe töhop iin ön di Nuurđer-Ialev.

Fan di Diken fuar Dove- en Gose-Elbe waar dit Weeter iin ön di Ialev diiper, aurdat diar muar Weeter döörlöp, wat ek muar tö Sir wechkür. Diarfan es di Süđer-Ialev me di Haawen fan  Harburg man forsöningt, en di Nuurđer-Ialev höl höör beeter frii.

## Mērsk Flak of Curslack
Nuurđern fan Neuengamme en weestern fan Altengamme es en gurt Stek Lön, wat bluat me Greewen drüg tö hual es, Curslack.
Ön di Nuurđerkant wiar dit Weeter ek gur luas tö uur, en sa waar en Graav, di *Brookwetterung*, wat noch mener fan Weđer üs fan Weeter kumt, önliar. Diar lapt dit Weeter iin en lönigt da weesterfuar iin ön di Dove-Elbe.

Mung Bergedorf me di Brookwetterung en di Brookdeich ön Nuurđen sa üs Curslack ön Süđern giar deling di Autobaan 25 fan Geesthacht naa Hamborig, wat uk drüg hölen uur skel.

## Fjuur Lönen
Fan di litj Stroomern es dit Lön üs Ailönen ütenachtler skiaren, Curslack, Altengamme, Neuengamme en Kirchwerder. Des sen di *Vierlande* of di "fjuur Lönen", hur Greentjüch en Bloomern gur wuksi ken.

## Töstroomer en Weetermasen
Elbe tributaries discharge diagram.svg

## Futnooten
Sekstant (stäärbil)

A **Sekstant** (latiinsk **Sextans**, iar uk **Sextans Uraniae**, ufkört **Sex**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel naibi a ekliptik. A laachtest stäär as Alfa Sekstantis (α Sex) mä en skiinboor magnituud faan man 4,49 mag.

## Bilen

SextansCC.jpg|A *Sekstant* üüb a naachthemel


## Aal a stäären

## Luke uk diar
Eridanus (stäärbil)

A **Eridanus** (latiinsk uk **Eridanus**, ufkört **Eri**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel naibi a Orion. Uun Euroopa as hi bluas uun a wonter dialwiis tu sen. A laachtest stäär as Achernar (Alfa Eridani, α Eri) mä en skiinboor magnituud faan 0,45 mag, di oober faan Euroopa ei tu sen as.

## Aal a stäären
}
| 54
| 
| 4,32
|
|
|- 
| 
| 61
| 
| 4,30
|
|
|- 
| 
| 40
| Keid
| 4,43
| 16
| K1 + A2
|- 
| 
| 26
| 
| 4,43
|
|
|- 
| 
| 1
| 
| 4,47
| 50
|  F6 V
|- 
| 
| 32
| 
| 4,5
| 250
| G8 + A2
|- 
| 
| 
| 
| 4,57
| 
|
|- 
| 
| 
| 
| 4,59
| 
|
|- 
| 
| 36
| 
| 4,66
| 
| B6 V + B9.5V
|- 
| 
| 33
| 
| 4,65
| 
| B6 V
|- 
| 
| 
| 
| 4,74
| 
|
|- 
| 
| 17
| 
| 4,74
| 
|
|- 
| 
| 2
| Angetenar, Al Anchat
| 4,75
| 182
| K0 III
|- 
| 
| 
| 
| 4,74
| 
|
|- 
| 
| 13
| Zibal
| 4,80
| 
|
|- 
| 
| 65
| 
| 4,80
| 
|
|- 
| 
| 15
| 
| 4,86
| 
|
|- 
| 
| 39
| 
| 4,87
| 300
| K3 + G2
|- 
| 
| 45
| 
| 4,91
| 
|
|}

## Luke uk diar
Kompaas (stäärbil)

A **Kompaas** (latiinsk **Pyxis**, ufkört **Pyx**) as en letj stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Alfa Pyxides mä en skiinboor magnituud faan 3,68 mag.

## Aal a stäären

## Luke uk diar
Stroom (muar Meeningen)

Wat meenst dü?

* Stroom - di elektrisk Werkmacht.

* Elektrisk Stroom-Starkhair (Ampere)

* Di Wai fan't Weeter ön en Priil, dü kenst me di *Stroom* of töögenön faar.

* Stroom (Weeterlaap) - di Waien, wat dit Weeter fan't Benenlön tö di See giar.
Stroom (Weeterlaap)

**Stroomer** sen gurt Renen iin ön di Öört en nem Riinweeter fan't Benenlön āp, dat et tö See laap ken. Dit Jen fan di Stroom jit en *Müring*, diaeeđer kumt en üđer Stroom of en Oosean.

## Di 10 leengst Stroomer üp [[Öört]]

# 6.670 km - Niil: Luvironza-Ruvuvu-Ruvusu-Kagera-Witj Niil-Niil - (Afrikoo)
# 6.448 km - Amazonas: Apurimac-Ene-Tambo-Ucayali-Amazonas - (Süüdameerikoo) 
# 6.380 km - Jangtsekiang - (Aasien)
# 6.051 km - Mississippi-Missouri - (Nuurdameerikoo)
# 5.476 km - Jenissei-Angara-Selenga-Orchon-Tuul - (Aasien)
# 5.410 km - Ob-Irtysch - (Aasien)
# 5.052 km - Amur-Schilka-Argun-Kerulen  - (Aasien) - (bluas wan't föl rinjt)
# 4.845 km - Huáng Hé (Güül struum) - (Aasien)
# 4.500 km - Mekong - (Aasien)
# 4.374 km - Kongo - (Afrikaa)

## Di 10 leengst Stroomer ön [[Euroopa]]
# 3.530 km - Wolga
# 2.845 km - Donau
# 2.285 km - Dnjepr
# 1.870 km - Don
# 1.802 km - Petschora
# 1.352 km - Dnjestr
# 1.233 km - Rhein
# 1.094 km - Ialev
# 1.047 km - Weichsel
# 1.045 km - Oder an Warthe

## Di 10 leengst Stroomer uun [[Dütsklön]]

# 2.852 km - Donau (lapt 647 km döör Dütsklön)
# 1.233 km - Rhein (lapt 865 km döör Dütsklön)
# 1.165 km - Ialev (lapt 727 km döör Dütsklön)
# 866 km - Oder (lapt 187 km döör Dütsklön)
# 744 km - Weeser
# 545 km - Mosel (lapt 242 km döör Dütsklön)
# 524 km - Main 
# 510 km - Inn (lapt 218 km döör Dütsklön)
# 413 km - Saale
# 382 km - Spree

## Luki uk jir
*
Phoenix (stäärbil)

**Phoenix** (latiinsk uk **Phoenix**, ufkört **Phe**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Ankaa (Alfa Phoenicis, α Phe) mä en skiinboor magnituud faan 2,39 mag.

## Bilen

Constellation Phoenix.jpg|A *Phoenix* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| HR&nbsp;8959
| 4,74
| 201
| A2 V
|-
| 
|
| 4,77
| 717
| A0 V
|-
| 
| HR&nbsp;574
| 4,82
| 267
| G8 III
|-
| 
|
| 4,97
| 49
| F8 V
|-
| 
|
| 5,12
| 309
| A3 V
|-
| 
|
| 5,13
| 257
| K0 III
|-
| 
|
| 5,15
| 372
| K5 III
|-
| 
|
| 5,18
| 592
| B3 V
|-
| 
|
| 5,21
| 198
| A3 IV
|-
| 
|
| 5,24
| 250
| F2 III
|-
| 
| HR&nbsp;299
| 5,39
| 235
| G8 III
|-
| 
| HR&nbsp;408
| 5,42
| 247
| K0 III
|-
| 
| HR&nbsp;109
| 5,42
| 415
| M0 III
|-
| 
| HR&nbsp;519
| 5,49
| 680
| M3 III
|}

## Luke uk diar
Weeser/sö

Di **Weeser** es en Stroom ön Nuurđerdütsklön. Jü bigent ön Hann. Münden, hur Werra en Fulda töhoplaap. Bi Breemerhaawen es di Müring iin ön di Nuurđsee. Di Weeser es di iining Stroom, wat hiilendal bluat ön Dütsklön lapt.

## Skeltern

Weser_Hann.Münden.jpg|Hur Werra an Fulda ön Hannoverschmünden töhoplaap
MI_Weserbruecke_-_Blick_auf_die_Porta.jpg|Porta Westfalica ön Minden
Geestemuendung-in-Weser-Bremerhaven-2012-05-RaBoe-060.jpg|Önerweeser mung Breemerhaawen en Nordenham
WasserstrassenkreuzMinden.jpg|Di Merellönskanaal lapt ön Minden aur di Weeser hen.


## Luke uk diar
Haas (stäärbil)

A **Haas** (, ufkört **Lep**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel naibi a Orion. A laachtest stäär as Arneb (Alfa Leporis, α Lep) mä en skiinboor magnituud faan 2,56 mag.

## Bilen

LepusCC.jpg|A *Haas* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar

* Haas (diart)
Achtersteewen (stäärbil)

A **Achtersteewen** (latiinsk **Puppis**, ufkört **Pup**) as en stäärbil üüb a süüdhemel. A laachtest stäär as Naos (Zeta Puppis, ζ&nbsp;Pup) mä en skiinboor magnituud faan 2,21 mag.

## Bilen

PuppisCC.jpg|A *Achtersteewen* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 16
|
| 4,4
|
| B5 V
|}

## Luke uk diar
Raawen (stäärbil)

A **Raawen** (latiinsk **Corvus**, ufkört **Crv**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Gamma Corvi (γ Crv) mä en skiinboor magnituud faan 2,59 mag.

## Bilen

CorvusCC.jpg|A *Raawen* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 3
|
| 5,45m
|
|
|-
| 
| 6
|
| 5,66m
|
|
|}

## Luke uk diar
Kop (stäärbil)

At **Kop** (latiinsk **Crater**, ufkört **Crt**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Labr (Delta Crateris, δ Crt) mä en skiinboor magnituud faan 3,57 mag.

## Bilen

CraterCC.jpg|At *Kop* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar
Weederslaang (stäärbil)

At **Weederslaang** (latiinsk **Hydra**, ufkört **Hya**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Alphard (Alfa Hydrae, α Hya) mä en skiinboor magnituud faan 1,98 mag.

## Bilen

HydraCC.jpg|At *Weederslaang* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| 
| 
| 4,7 bis 5,2 
|
| C6 II
|- 
| 
| 
| 
| 4,72 
|
|
|- 
| 
| 
| 
| 4,76 
|
|
|- 
| 
| 26
| 
| 4,77 
|
|
|- 
| 
| 51
| 
| 4,78 
| 518
|
|- 
| 
| 9
| 
| 4,87 
|
|
|- 
| 
| 
| 
| 4,91 
|
|
|- 
| 
| 
| 
| 4,92 
|
|
|- 
| 
| 45
| 
| 4,94 
| 231
|
|- 
| 
| 52
| 
| 4,97 
|
|
|- 
| 
| 6
| Zhang
| 4,98 
|
|
|- 
| 
| 18
| 
| 4,99 
| 1208
|
|- 
| 
| 
| 
| 5,0 
|
| F8 + F8
|- 
| 
| 50
| 
| 5,07 
|
|
|- 
| 
| 44
| 
| 5,08 
|
|
|- 
| 
| 54
| 
| 5,15 
|
|
|- 
| 
| 47
| 
| 5,20 
|
|
|- 
| 
| 
| 
| 5,23 
|
|
|- 
| 
| 56
| 
| 5,23 
|
|
|- 
| 
| 23
| 
| 5,24 
|
|
|- 
| 
| 14
| 
| 5,30 
|
|
|- 
| 
| 
| 
| 5,44 
|
|
|- 
| 
| 20
| 
| 5,47 
|
|
|- 
| 
| 24
| 
| 5,49 
|
|
|}

## Luke uk diar
Skilt (stäärbil)

At **Skilt** of **Skilt faan Sobieski** (latiinsk **Scutum**, ufkört **Sct**) as en letj stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Alfa Scuti (α Sct) mä en skiinboor magnituud faan 3,85 mag.

## Bilen

ScutumCC.jpg|At *Skilt* üüb a naachthemel



## Aal a stäären
}
| Struve 2325
| 5,72m
|
|
|-
| 
| R
| 4,4 bis 8,2m
| 2500
| G7 Ib
|}

## Luke uk diar
Waalfask (stäärbil)

A **Waalfask** (latiinsk **Cetus**, ufkört **Cet**) as en stäärbil üüb a süüdelk hemel. A laachtest stäär as Deneb Kaitos (Beta Ceti, β Cet) mä en skiinboor magnituud faan 2,04 mag.

## Bilen

CetusCC.jpg|A *Waalfask* üüb a naachthemel



## Aal a stäären

## Luke uk diar

* Waaler (diarten)
Kaawiar

**Kaawiar** (faan  Xāviār) as redet an saaltet ais faan Stöören. Jo wurd fööraal uun't Suart Sia, uun't Sia faan Asow, uun't Kaspisk Sia an uun't Nuurdelk Is-Sia fangd. Auer kaawiar so jüür as, woort hat uk *suart gul* näämd. 

Am kaawiar tu wanen, wurd a Stöören miast slaachtet. Man sant 2014 jaft'at en patent faan't Alfred-Wegener-Institut, am bi a aier tu kemen, saner dat a fasker diarbi amkem. Det as nuadag, auer a Stöören böös raar wurden san.

## Slacher
För "echt" kaawiar wurd fööraal jodiar slacher brükt:
* *Acipenser baerii* - Baeri
* *Acipenser gueldenstaedtii* - Ossietra, Royal Black, Imperial
* *Acipenser ruthenus*
* *Accipenser stellatus* - Sevruga
* *Huso huso* - Beluga, Almas

Diar wurd oober uk faan ööder fasker a aier ferwerket:
* *Sjiisk Kaawiar* faan a Siahaas (*Cyclopterus lumpus*)
* *Lakskaawiar* faan *Oncorhynchus keta*, *Oncorhynchus kisutch*, *Oncorhynchus gorbuscha*
* *Masago* faan *Mallotus villosus*

## Luke uk diar
Ilse Johanna Christiansen

**Ilse Johanna Christiansen** (* 13. Ismuun 1954 ön Foortuft, † 15. Mai (Krölenmuun) 2024) es en nuurđfriisk Komunaalpolitikerin an aktiif ön hok Foriiningen wesen. Sent 2013 es jü Fuarseter fan di Friisk Reer wesen.

Ilse Christiansen heer höör Bruarwening üs Psycholoogin ön en Kliinik ön Nuurđfriislön. 

Fuar di SSW es Ilse Christiansen ön di Stat Bräist en ön di Krais Nuurđfriislön aktiif wesen.

## Friisk Foriiningen
* Fuarseter fan di Friisk Reer
* Reers-Meföligster fan di Friisk Foriining
* Reers-Meföligster bi di Foriining fan't Nordfriisk Instituut
Rhein/sö

Di **Rhein** (uk bikeent üs *Rhiin*) es en Stroom ön Merel-Euroopa. Sin Kwel es ön Graubünden ön di Swaits. Sin Müring es iin ön dit Rhein-Maas-Delta ön di Neđerlönen en lapt sadeling üt iin ön di Nuurđsee.

Di Regioonen trinjom di Rhein gung aur niigen Lönen. Fuar't Mist sen des Regioonen man ön Dütsklön.

## Tölaapen Stroomer en Forkiir
Di gurtest Stroomer, wat in ön di Rhein laap sen di Aare, di Neckar, di Main, di Mosel en di Maas. Di Rhein es di gurtest Stroom wat iin ön di Nuurđsee lapt. Di Rhein es uk jen fan di nöörigst Weeterstraaten üp Wārel.

## Luki uk diar
Donau/sö

Di **Donau** es di leengst Stroom ön Dütsklön. Jü lapt döör Merel- en Süđuastereuroopa. Dit Müring giar iin ön di Suurt See.

## [[Iintoochregiuun|Regioonen trinjom di Stroom]]
Bassin-du-Danube-blank-map.png|Regioonen trinjom di Donau

## Kwelen


## Luke uk diar
Panjabi

**Panjabi**, **Punjabi** of **Pandschabi** ( / ) as en spriak, diar uun Pakistaan an Nuurdwaast-Indien faan amanbi 115 miljuun minsken snaaket woort.

Panjabi woort mä Gurmukhi skraft (ਗੁਰਮੁਖੀ gurmukhī) skrewen. Det hiart tu a indisk Brahmi skraften.

## Koord

## Luke uk diar

* Pandjab
Needersaksies

**Needersaksies**, **Neadersassisk** of **Nederlaands Leegsaksisch** as en waastgermaans spriak, diar uun't nuurduasten faan a Neederlunen snaaket woort. Hat as nai mä't Plaatsjiisk.

## Spriakwiisen
* Gronings *(gos)*
* Stellingwerfs *(stl)*
* Drents *(drt)*
* Twents *(twd)*
* Achterhoeks *(act)*
* Sallands *(sdz)*
* Veluws *(vel)*

## Wikipedias
Inn/sö

Di **Inn** (, lat. *Aenus* of *Oenus*, ) es en 517&nbsp;km lung Stroom, di döör di Swaits, Uasterrik en Dütsklön lapt. 

Di Müring es ön Passau an lapt diar iin ön di Donau.

## Kwelen


## Luki uk diar
Neđerlönen

Di **Neđerlönen** (holöns Nederland, weestfriisk Nederlân) sen jen fan fjuur Lönen ön dit Köningrik fan di Neđerlönen. Fuar't Miist uur Holön sair, man dit es ek rocht, aur *Holön* bluat di nuurđweestern Huk fan dit Lön es. Holön set höm fan di Prowinsen Nuurđer- en Süđerholön töhop.

Di Neđerlönen hiir tö Weesteuroopa. Trinjom lii Belgien süđerfuar, Dütsklun uasterfuar sa üs di Nuurđsee ön Nuurđen en Weesten. Hauptstat es Amsterdam, di Regiaring set ön Den Haag.

Tö dit Köningrik fan di Neđerlönen hiir da jit trii Ailönen ön di Kariibik. Bonaire, Sint Eustatius an Saaba sen di BES-Eilunen en *aparti Gimiinden* fan di Neđerlönen.

## Luki uk diar
Suurt See

Di **Suurt See** (uk *Suurt Miar*) es en Benensee mermung Süđuasteuroopa en Fuaraasien. Aur di Bosporus es di Suurt See me dit Merelmiar öf do Merlönsee forbünen. 

Di Suurt See es bit tö 2.212&nbsp;m diip, en ön en Areaal fan 461.000&nbsp;km² lii 547.000&nbsp;km³ Weeter.

Black Sea map-de.png|Laag fan di Suurt See

## Luke uk diar
BES-Ailönen

Di **BES-Ailönen** of uk *aparti Gimiinden* (holöns: *bijzondere gemeenten*) sen trii Ailönen ön di Kariibik, wat jertirs tö di Neđerlöns Antilen jert haa. Dit sen Bonaire, Sint Eustatius en Saaba. Ja uur uk **Kariibisk Neđerlön** (holöns: *Caribisch Nederland*) nēmt.

## BES-Eilunen
Di 10. Oktuuber fan 2010 sen di Neđerlöns Antilen āpliaset uuren, en sent des Dai sen di trii Ailönen "aparti Gimiinden" fan di Neđerlönen. Trii üđer Ailönen fan di Neđerlöns Antilen hiir uk tö dit Köningsrik fan di Neđerlönen, sen man dach suwereen Staaten uuren: Aruuba, Curaçao en Sint Maarten. 

## Kwelen
SARS-CoV-2/sö

Di Wiirus **SARS-CoV-2** maaket di Mensken kraank me COVID-19. Di Noom kumt fan engelsk: COrona VIrus Disease 2019. Üs jest es di Wiirus ön di Stat Wuhan/Kiins āpslain. Ön dit Jaar 2020 es diar en Pandemii fan uuren.

## Taxonavigation
Hauptkategorii: Wiiren 
Order: Nidovirales
Famiilie: Coronaviridae
Önerfamiilie: Orthocoronavirinae 
Skööl: Betacoronavirus 
Slach: *[[Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus]]* (SARSr-CoV)
Stam: *[[Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2]] (SARS-2, SARS-CoV-2)* 
Isoliaret wiiren: *Japan-KY-V-029/2020 – Nepal/61/2020 – Sweden/01/2020 – USA/AZ1/2020 – USA/IL1/2020 – USA/TX1/2020 – Wuhan-Hu-1/2019 – Wuhan/IVDC-HB-01/2019 – Wuhan/WIV04/2019 – Wuhan/IPBCAMS-WH-01/2019 – Wuhan/IVDC-HB-04/2020* (Stant: Juuni 2020)

## Noom
SARS-2, SARS-CoV-2
: Synonym: 2019-nCoV

## Luki uk diar
* Nextstrain
COVID-19/sö

**COVID-19** (fan engelsk: COrona VIrus Disease 2019) es en Kraanker, diar fan di Coronawiirus SARS-CoV-2 ön Gang kumt. Üs jest es COVID 19 ön di Jöölmuun fan 2019 ön di Stat Wuhan ön Kiina faststelt. Di Kraanker uur fan di Uurem fiiđerdönen.

2020 es diarfan en Pandemii uuren. 

## Forlaap en Forskelen

Ek ark'jen diar fan di Wiirus raaket uur, uur swaar kraank.
Enkelt Liren fo dit gaar ek me. Üđern fo Host en Snööf of Fiiber, sa üs em dit fan en Sjucht keent

Mensken, dānen al kraank of al ialer sen, ken fuul ringer töpas kum en uk sterewi.

## Pandemii
Eeđer hok Weeken kām dit Wiirus aur di Grensen fan Kiina hen aur di hiili Öört. Dat dit da ek sa fuul ombidrain uur, skel di Liren ek sa fuul forraisi, Masken drai en rinnelk wiis.

Ön Dütsklön waar Skuulen en Jungensguarten sa üs maning Laadens ön di Gērs- en di Krölenmuun techtmaaket (Lockdown). 

Di Kaart weeget en Stant fan di Pandemii: Diar junker di Klören, diar muar Kraanken sen diar.

## Hiiling
Bi di miist Mensken giar di Sjucht fan salev weđer wech. Fuar üđern es jit niin Medisiin fünen, aur dit Wiirus jit ek lung bikeent es.

Sent di Jöölmuun 2020 jft et Impfmereln, man em es ek seeker, hur fuul en hir aaft em impfet uur skel, dat em ek kraank uur.

Diarom es dit taust "Biin" fan di Sküül, dat em höm proowi let, weđer em dit Wiirus heer, uk wan em hömsalev gaar ek kraank fuarkumt.

## Luki uk diar
Lockdown

En **Lockdown** (*Dialslüting*) meent, dat en Regiaring fuarskriift, dat Plaatsen techtmaaket uur, hur masi Liren raaki ken. 

Des kumt ön en Demokratii sa üs ön Dütsklön ek aaft fuar. Wan fan en Wiirus sa üs SARS-CoV-2 man olterfuul Liren kraank uur, da uur wat slööten, dat di Pandemii ek muar sa waker of gaar ek muar wuksi ken.
Coronaviridae/sö

Tö di Famiilie **Coronaviridae** jert uk SARS-CoV-2, hur em COVID-19 fan fo ken.

## Taxonavigation
Hauptkategorii: Wiiren 
Order: Nidovirales
Famiilie: Coronaviridae
Önerfamiilie: Orthocoronavirinae 
Sköölen:


Onerfamile: Letovirinae 
Skööl: 

## Noom
Coronaviridae

## Luki uk diar
* ICTV Virus taxonomy 2014
Alfred-Wegener-Institut

At **Alfred-Wegener-Institut** (**AWI**) as en wedenskapelk iinrachtang, diar ham am a ooseaanen üüb a welt komert. En swaarponkt as det werk uun a Arktis an Antarktis, man uk uun a Nuurdsia. Hör onersjükangen amfaade ei bluas det siaweeder, man uk a siagrünj an at atmosfeere. Uun a leetst juaren spele onersjükangen tu't kliima en grat rol. Bi't AWI werke son 1.000 wedenskapslidj üüb sjauer steeden.

At AWI as 1980 grünjlaanj wurden an näämd efter di geoloog an meteoroloog Alfred Wegener, di fööraal diar för bekäänd as, wat hi auer't wurden faan a kontinenten an a tektoonik ütjfünjen hää.

## Iinrachtangen
:: Stüdag iinrachtangen
* *AWI* Breemerhuuwen
* *Biologische Anstalt* Halaglun
* *Wattenmeerstation* List üüb Sal
* *AWI* Potsdam, *Wissenschaftspark Albert Einstein*
:: Ööder iinrachtangen
* Skeb *Polarstern*, *Heincke*, *Mya II*
* Fliigern *Polar5*, *Polar6*
* *Neumayer-Station III* uun a Antarktis
* *AWIPEV-Basis* (*Koldewey-Station*) üüb Spitsbergen, tuup mä Frankrik
* *Basis Samoilov* bi't Lenadelta, tuup mä Ruslun

## Luke uk diar
Lena (Struum)

A **Lena** (; , *Ölüöne*) as en struum uun Sibiirien mä san müs uun't Arktisk Sia. Hi as 4294&nbsp;km lung an hiar't sodenang tu a lingst struumer üüb a eerd.

## Bilen

Lena.svg|Iintoochregiuun
Lenapillarsriverview.JPG|At *Lenaklaf* bi Jakutsk
Lena 2007 (synchroswimr).jpg|A Lena bi Jakutsk
Lena River Delta - Landsat 2000.jpg|At *Lenadelta*
Lena River Ice Road.jpg|Isstruat auer a Lena


## Luke uk diar
Zika-Wiirus

Dit **Zika-wiirus** es en Wiirus fan di Skööl *[[Flavivirus]]* iin ön di Famiilie Flaviviridae. Hat es üs jest bi Aapen ön di Weetenskepelk Iinrochting  *Zika Forest* ön Uganda sen uuren.

Dit Zika-Wiirus uur fan Mechen fiiđerdrain, en da fair em dit "Zika-fiiber". Bit deling ken em diar ek fuul töögen maaki. Fuar wukset Mensken es dit fuar't Miist ek sa slim üs fuar Wüfhaurn, dat en Dütji ütdrai. Dit Jungen ken diar Skaaren fan fo.

## Skeltern

Alexius Salvador Zika-Virus.jpg|Di Kraanker es üp di Sken tö se.
Zika virus infections worldwide.svg|Lönen, hur dit Zika-Wiirus ütbreeken es (Jan. 2016):
Aedes_aegypti141.jpg|Magen, fööraal *[[Aedes aegypti]]* dö dit Wiirus fiiđer.
Zika-chain-colored.png|Model fan't Wiirus


## Brasiilien
Ön 2015 es dit Wiirus fuaral ön Brasiilien ütbreeken. Hoken diar hen raiset, skal höm fiks fuarse.

## Luki uk diar

* ICTV Wiirus Taksonomii 2014

## Futnooten
Baikalberger

A **Baikalberger** (, amskrewen: *Bajkal'skij chrebet*) san en beragkeed bi a waaster ääg faan a Baikalsia uun Sibiirien. Jo ling ap bit tu en hööchde faan 2.588 meetern. Diar leit at hood faan di grat struum Lena, di iin uun't Arktisk Sia lääpt.

## Koord
Jakutsk

**Jakutsk** (, /) as det hoodstääd faan't Republiik Sacha (Jakuutien) uun't rüsk regiuun Fiar Uasten. Diar lewe  minsken (Stant ) bi a struum Lena. Uun nian gratstääd üüb a welt woort'at uun a wonter kuuler üs diar.

## Kliima




## Luke uk diar
Babuschkin (Burjaatien)

**Babuschkin** (üüb Rüs: Ба́бушкин *Bábuškin*, föör 1941 Мы́совск *Mýsovsk*; üüb Burjaatisk: Бабушкин хото *Babuškin Choto*) as en steed uun Burjaatien, Rüslun. At steed leit uun de Kabansk Distrikt, bi a süüdeeg faan a Baikalsia. Det hee 4385 lidj (2021).

## Kwelen
Gusinoosjorsk

**Gusinoosjorsk** (üüb Rüs: Гусиноозёрск *Gusinoozjórsk*, föör 1953 Ша́хты *Šáchty*; üüb Burjaatisk: Галуута хото *Galuuta choto* of Гусиноозёрск хото *Gusinoozjorsk choto*) as det traadgratst steed uun Burjaatien, Rüslun. Det leit uun a süüd faan't republiik. Det hee 23.263 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Selenginsk Distrikt.

## Geografii
Süüdermuar leit a Gusinojesia.

## Kwelen