open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lerchen

A **Lerchen** (*Larix*) san slacher faan det buumfamile Pinaceae an hiar sodenang tu a Näädelbuumer (Coniferopsida).

## Süstemaatik

;Uun Euroopa an Aasien:
* Europeesk Lerche (*Larix decidua* Mill.)
* Dahuurisk Lerche (*Larix gmelinii* (Rupr.) Kuzen.):
** *Larix gmelinii* (Rupr.) Kuzen. var. *gmelinii*
** *Larix gmelinii* var. *japonica* (Regel) Pilger
** *Larix gmelinii* var. *principis-rupprechtii* (Mayr) Pilger
** *Larix gmelinii* var. *olgensis* (Henry) Ostenfeld & Syrach Larsen (Syn.: *Larix olgensis* Henry)
* Sikkim-Lerche (*Larix griffithii* Hook. f.)
***Larix griffithii* var. *griffithii*
***Larix griffithii* var. *speciosa*, Synonym *Larix speciosa*
* Japoonsk Lerche (*Larix kaempferi* (Lambert) Carriére)
* *[[Larix kongboensis]]*
* *[[Larix mastersinia]]* Rehder & E.H.Wilson in Sargent
* *[[Larix potaninii]]* Batalin, mä sjauer onerslacher:
** *Larix potaninii* var. *australis* A.Henry ex Hand.-Mazz. (Syn.: *Larix potaninii* var. *macrocarpa* Y.W.Law)
** Sjineesk Lerche (*Larix potaninii* var. *chinensis* L.K.Fu & Nan Li, Syn.: *Larix chinensis* Beissner, not Miller)
** Himalaya-lerche (*Larix potaninii* var. *himalaica*, Synonym *Larix himalaica* W.C.Cheng & L.K.Fu)
** *Larix potaninii* Batalin var. *potaninii* 
* Sibiirisk Lerche (*Larix sibirica* Ledeb.)

;Uun Nuurd-Ameerikoo:
* Uastamerikoonsk Lerche (*Larix laricina* (DuRoi) K.Koch)
* Felsenberag-Lerche (*Larix lyallii* Parlatore)
* Waastamerikoonsk Lerche (*Larix occidentalis* Nutt.)

## Ferwisang efter bütjen

## Menst dü ?
Dü mendst ei ferlicht ? Laasken
1903

**1903** wiar det traad juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender an mä'n Weedensdai uun de Juliaans kalender.

 **1903** wus dåt treed iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Törsdi önj di Gregoriåånsch Kaläner än ma’n Weensdi önj di Juliåånsch Kaläner.

 **1903** wiar dit treer Jaar fan dit 20. Jaarhön’ert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 24. September: Alfred Deakin wurd de öler premierminister faan Austraalien.
* 03. Nofember: Di uastelk dial faan Panama woort suwereen faan Kolumbien.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 08. Febrewoore: Tunku Abdul Rahman, malayisk poliitiker († 1990)
* 10. Febrewoore: Malcolm Guthrie, linguist († 1972)
* 10. Marts: Bix Beiderbecke, jazz musiiker († 1931)
* 25. Jüüne: George Orwell, britisk skriiwer († 1950)
* 02. Jüüle: Alec Douglas-Home, britisk premier-minister († 1995)
* 02. Jüüle: Olav V., köning faan Noorweegen († 1991)
* 07. Jüüle: Steven Runciman, britisk histooriker († 2000)
* 07. August: Louis Leakey, britisk paleoanthropoloog († 1972)
* 28. Oktuuber: Evelyn Waugh, britisk skriiwer († 1966)

## Störwen – Stürwen
* 01. Nofember: Theodor Mommsen, nordfraschen liirer än profäsor önj da klasische fääge (* 1817).
ISO 3166-2:RU

Zu den Föderationssubjekten gehören:
* 21 Republiken. Diese besitzen eine eigene Verfassung und Gesetzgebung. Republiken sind in den Hauptsiedlungsgebieten der größeren nicht-russischen Ethnien errichtet worden und zumeist aus Autonomen Sozialistischen Sowjetrepubliken (ASSR) der Sowjetunion hervorgegangen. Außer Tatarstan und Tschetschenien haben alle Republiken den Föderationsvertrag vom 31. März 1992 mit Russland unterzeichnet.
* 9 Regionen (Krai)
* 46 Gebiete (Oblast)
* 2 Städte föderalen Ranges
* 1 Autonomes Gebiet (Awtonomnaja Oblast)
* 4 Autonome Kreise (Awtonomny Okrug)

Näheres zur Verwaltungsgliederung Russlands im Artikel: Politische Gliederung Russlands

## Kodierliste
### Republiken

### Regionen

### Gebiete

### Städte föderalen Ranges

### Autonomes Gebiet

### Autonome Kreise

### Frühere Föderationssubjekte
Diese Föderationssubjekte existieren auf Grund von Zusammenschlüssen oder Anschluss an andere Föderationssubjekte nicht mehr. Ihre ISO-3166-2-Codes sind damit obsolet.

## Futnuuten


## Luke uk diar
* ISO 3166-2 Luncodes
* ISO 3166-1 Luncodes uun domainnöömer
Podolsk

**Podolsk** () as en stääd un Ruslun, sowat 40&nbsp;km süüdelk faan Moskau. Hat as at ferwaltangssteed faan't Rajon Podolsk an hää amanbi 183.100 iinwenern (Stant 2010).

## Sasterstääden
*  Engels, Oblast Saratow

*  Amstetten, Uastenrik
*  Baryssau, Witjruslun
*  Wanadsor, Armeenien
*  Kawarna, Bulgaarien
*  Kladno, Tschechien
*  Liager Kartlien, Georgien
*   Sochumi, Abchaasien,Georgien
*  Saint-Ouen, Frankrik
*  Verbandsgemeinde Trier-Land, Sjiisklun
*  Hengyang, Sjiina
*  Czernowitz, Ukraine
*  Schumen, Bulgaarien

## Luke uk diar
*
UTC+4

**UTC+4** as en tidjsoon bi amanbi 60°&nbsp;uastelk lengde. Hat wikt am sjauer stünj faan UTC uf.

Ööder nöömer san: 
* Kaukasus Tidj
* Samara Tidj
* Armenia Standard Time (AMST)
* Azerbaijan Time (AZT)
* Georgia Standard Time (GET)
* Gulf Standard Time (GST)
* Îles Crozet Time (ICT)
* Mauritius Time (MUT)
* Réunion Time (RET)
* Seychelles Time (SCT)

## Brük
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* uun Ruslun:
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 

## Luke uk diar
Sweedsk Fögelbei

At **Sweedsk Fögelbei** (*Sorbus intermedia*) as en buum an hiart tu't famile faan a Ruusenplaanten (Rosaceae).

## Bilen

Sorbus_intermedia_fruit_Weinsberg_20070825_3.jpg|Krüün faan en sweedsk fögelbei mä früchten.



## Nat
Faan det holt wurd hal tolstooker, keegler an keegelkuugeln maaget.

## Ferwisang efter bütjen
Podolsk/sö

**Podolsk** () es en Stat ön Ruslön'. Hat liit ombi 40&nbsp;km süđern fan Moskau. Podolsk es di Forwaltingsstat fan't Rajon Podolsk, en diar uuni ombi 183.100 Mensken (Stant 2010).

## Biskriiwing

## Partnerstaten
*  Engels, Oblast Saratow

*  Amstetten, Uastenrik
*  Baryssau, Witjruslun
*  Wanadsor, Armeenien
*  Kawarna, Bulgaarien
*  Kladno, Tschechien
*  Niederkartlien, Georgien
*   Sochumi, Abchasien,Georgien
*  Saint-Ouen, Frankrik
*  Verbandsgemeinde Trier-Land, Sjiisklun
*  Hengyang, Sjiina
*  Czernowitz, Ukraine
*  Schumen, Bulgaarien

## Futnooten
10. juarhunert

At **10. juarhunert** begant mä't juar 901 an häält mä't juar 1000 ap. Mä det juar 1000 häält uk det 1. juardüüsen ap.
1. juarhunert

At **1. juarhunert** begant mä't juar 1 an häält mä't juar 100 ap. En **0. juarhunert** jaft at ei. Mä det juar 1 begant uk det 1. juardüüsen.
1. juarhunert f.Kr.

At **1. juarhunert föör Krast** begant mä't juar 100 f.Kr. an häält mä't juar 1 f.Kr. ap. En **0. juarhunert** jaft at ei. Mä det juar 1 f.Kr. hääl uk det 1. juardüüsen f.Kr. ap.
2002

**2002** wiar det öler juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
 **2002** wus dåt ouder iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Täisdi.
 **2002** wiar dit taust Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Tiisdai.
 **2002** waos dat tweed iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Taisdii.
 (*Hoolmer*) **2002** wås dat tweed jeer foon dat 21. jeerhunert. Dat jeer begäned mä en Teesdi.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 1. Janewoore : Di Euro woort üs baarjil iinfeerd an liaset at D-Mark uf.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 08. Janewoore: Aleksander Prochorow, rüs füüsiker (* 1916)
* 13. Marts: Hans-Georg Gadamer, tjiisk filosoof (* 1900)
* 17. Janewoore: Camilo José Cela, spaans skriiwer (* 1916)
* 18. April: Thor Heyerdahl, noorsk forsker (* 1914)
* 27. April: George Alec Effinger, amerikoons skriiwer (* 1947)
* September: Dieter Aschenborn, naamiibisk konstmooler (* 1915)
2003

**2003** wiar det traad juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai.
 **2003** wus dåt treed iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Weensdi.
 **2003** wiar dit treer Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Winjsdai.
 **2003** waos dat treed iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Maaderwich.
 (*Hoolmer*) **2003** wås dat treed jeer foon dat 21. jeerhunert. Dat jeer begäned mä en Weensdi. 

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Jüüne: Belgien as det 2. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.

## Bäären – Tuläid – Bēren
* 20. Febrewoore: Joao Grimaldo, futbaal speler

## Störwen – Stürwen
* 01. April: Johann Lorenzen, fering büür (* 1924)
* 09. April: Jorge Oteiza, spaans konstmooler (* 1908)
* 22. Jüüne: Wasil Bykaŭ, witjrüs skriiwer (* 1924)
* 29. August: Vladimír Vašíček, tschechisk konstmooler (* 1919)
2004

**2004** wiar det fjuard juar faan at 21. juarhunert. Det wiar en skregeljuar an begand mä’n Tüürsdai.
 **2004** wus dåt fiird iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Törsdi.
 **2004** wiar dit fjaart Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Türsdai.
 **2004** waos dat fiird iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Tonersdii.
 (*Hoolmer*) **2004** wås dat fiird jeer foon dat 21. jeerhunert. Dat jeer begäned mä en Tünersdi.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Jüüle: Horst Köhler wurd tu a bundespresident weelet.
* 02. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: welerwool faan George W. Bush tu a president.
* 11. Nofember: At  woort beslööden.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 05. Jüüne: Ronald Reagan, 40. president faan Ameerikoo (* 1911)
* 14. August: Czesław Miłosz, poolsk-amerikoons skriiwer (* 1911)
2005

**2005** wiar det füft juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj
 **2005** wus dåt füft iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Saneene.
 **2005** wiar dit fifst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Seninj.
 **2005** waos dat fuft iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Soneene.
 (*Hoolmer*) **2005** wås dat füft jeer foon dat 21. jeerhunert. Dat jeer begäned mä en Saneene.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 05. Febrewoore: Faure Gnassingbé wurd president faan Toogo efter a duas faan Gnassingbé Eyadéma.
* 20. Febrewoore: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 25. Febrewoore: Faure Gnassingbé treed üüs president faan Toogo turag.
* 24. April: Presidentskapswool uun Toogo; wool faan Faure Gnassingbé tu a president.
* 27. April: Peter Harry Carstensen wurd minister-president faan Sleeswich-Holstian.
* 03. Jüüle: Spaanien as det 3. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 20. Jüüle: Kanada as det 4. lun (an det 1. lun uun Nuurdameerika), huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 22. Nofember: Angela Merkel wurd aachst kansler faan Tjiisklun.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 05. Febrewoore: Gnassingbé Eyadéma, president faan Toogo, 1967-2005 (* 1935)
* 02. April: Paap Johanes Paul II., baskop faan Room (* 1920)
2006

**2006** wiar det seekst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai.
 **2006** wus dåt seekst iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Sandi.
 **2006** wiar dit sokst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Sendai.
 **2006** waos dat seekst iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Sondii.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 9. Oktuuber: Toomas Hendrik Ilves wurd president faan Eestlun.
* 29 Nofember: Süüdaafrika as det 5. lun (an det 1. lun uun Aafrika), huar tau maaner of tau wüfen frei mut.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 27. Janewoore: Johannes Rau, tjiisk poliitiker an aachst bundespresident faan at bundesrepubliik faan Tjiisklun (* 1931)
* 16. Mei: Elisabeth Karin von Arronet, tjiisk-baltisk konstmooler, graafiker an konst leerer (* 1917)
* 30. August: Nadjiib Mahfuuz, Egyptisk skriiwer (* 1911)
2008

**2008** wiar det aachst juar faan at 21. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä'n Teisdai.
 **2008** wus dåt oocht iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Täisdi.
 **2008** wiar dit aachst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Tiisdai.
 **2008** waos dat aacht iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Taisdii.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 28. Mei: Nepaal wurd en republiik.
* 23. Jüüle: Ram Baran Yadav wurd iarst president faan Nepaal.
* 04. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: wool faan Barack Obama tu a president.
* 19. Nofember: John Key wurd 38. premier-minister faan Nei-Sialun.
* 22. Deetsember: Aboubacar Somparé, a president faan't natschunaalfersoomling, wurd stelfertreeden president faan Guinea efter a duas faan Lasana Condé.
* 23. Deetsember: Det wiar en putsch uun Guinea: koptein Moussa Dadis Camara wurd president faan Guinea.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 11. Janewoore: Edmund Hillary, neisialuns berigstiiger (* 1919)
* 03. August: Aleksander Solschenitsyn, rüs skriiwer (* 1918)
* 22. Deetsember: Lansana Conté, president faan Guinea (* 1934)
2009

**2009** wiar det njüügenst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai.
 **2009** wus dåt nüügent iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Törsdi.
 **2009** wiar dit niigenst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Türsdai.
 **2009** waos dat njugent iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Tonersdii.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore: Noorweegen as det 6. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 05. April: Lars Løkke Rasmussen wurd premierminister faan Denemark.
* 01. Mei: Sweeden as det 7. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 27. September: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 03. Deetsember: A president faan Guinea, Moussa Dadis Camara, wurd uun en atentaat ferwundet. Sékouba Konaté wurd president faan't lun.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
2000

**2000** wiar det letst juar faan det 20. juarhunert. Det wiar en skregeljuar an begand mä’n Saninj. 

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 27. Febrewoore: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 17. Jüüle: Dr. Baschar al-Assad wurd president faan Syrien.
* 01. August: Moshe Katsav wurd president faan Israel.
* 07. Oktuuber: Henri wurd grathertooch faan Luksemborig.
* 07. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: wool faan George W. Bush tu a president.
* 10. Deetsember: Ion Iliescu wurd president faan Rumeenien.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 08. Febrewoore: Ion Gheorghe Maurer, rumeensk poliitiker (* 1902)
* 21. Mei: John Gielgud, ingels schauspeler (* 1904)
* 29. September: Jopie Huisman, waastfresk konstmooler (* 1922)
* 01. Nofember: Steven Runciman, britisk histooriker (* 1903)
2012

**2012** wiar det twaalewst juar faan at 21. juarhunert.  Det wiar en skregeljuar an begand mä’n Söndai.
 **2012** wus dåt tweelewt iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Sandi.
 **2012** wiar dit twelefst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Sendai.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 18. Marts: Joachim Gauck wurd tu a president faan't bundesrepubliik faan Tjiisklun weelet.
* 08. April : Puasksöndai.
* 06. Mei: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 15. Mei: François Hollande wurd president faan Frankrik.
* 17. Mei : Hemelfaart.
* 12. Jüüne: Torsten Albig wurd minister-president faan Sleeswich-Holstian.
* 15. Jüüne: Denemark as det 11. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 27. Jüüle : Olympisk Somerspalen began uun London.
* 6. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: welerwool faan Barack Obama tu a president.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 18. Marts: George Tupou V., Köning faan Tonga (b. 1948)
* 25. August: Neil Armstrong, US-ameerikoons astronaut († 1930)
* 30. Jüüne: Yitzhak Shamir, 7. premier-minister faan Israel (b. 1915)

## Neis

: 01. Janewoore: Föör **10 juar** as a Euro üs baarjil iinfeerd wurden.

: 28. Janewoore: At Nuurdfresk Wikipedia hää en neien skak füngen efter det münster faan't Waastfresk an Saaterfresk Wikipedia.

: 08.-11. Febrewoore: Interfriisk Büürendraapen uun't Saaterlun.

: 21. Febrewoore: Radio Öömrang üüb KW

: 25. Febrewoore: Biike-Empfang, sh:z-beracht

: Febrewoore: Nei '''Halunder wurdenlist''' uun't näät!

: 24. Maarts: Nei Fering-Öömrang spreegwurdleksikon woort föörsteld.

: April: Amfraag auer't '''Fering''' faan't Penn State University begant.

: 12. Mei: '''2000 artiikler''' üüb't Nuurdfresk Wikipedia.

: 12. Mei: **Frrwiki** jaft at nü uk uun en mobiil werjuun.

: Mei: Di spriakkurs EduNordfriisk för Frasch an Fering as uun't näät.

: 1. bit 3. Jüüne: 25. ''Fresk Kongres'' uun Harns/Harlingen. Erk Hassold as di nei föörmaan faan a Interfresk Riad för 2012 bit 2015.

: 8. Jüüne: **25.000 artiikler** üüb't '''Waastfresk Wikipedia'''.

: 13. bit 15. Jüüne: ''Frysk Filologekongres'' uun Ljouwert.

: 1. Jüüle: Spoonien as Futbaal-Euroopamääster 2012.

: 8. Jüüle: Det Nordfriisk   hää en nei steed füngen. Nü kön teksten lachter mä artiikler ferbünjen wurd.

: 4./5. Oktuuber: Beracht auer't **Nuurdfresk Wikipedia** faan '''Friisk Funk'''.

: 17. Nofember: A prisen faan di '''skriiwwäädstridj''' Ferteel iinjsen! san ferdiald wurden.
Hoodsidj-fering-ual

jaft at al uun't .

**** Kategoriin jaft at uun't .







**Hü skal Dan nei artiikel het?**

 type=create
 width=40
 bgcolor=#ffffff
 preload=Template:Standard content for new page
 editintro=Template:Instructions
 default=



----
**<big>Öler Wikimedia Projekten</big>**

----
Haliglun

**Haliglun** (üüb Halunder: *deät Lun*; üüb Tjiisk an Deensk: *Helgoland*; üüb Ingels: *Heligoland*) as en eilun uun a Nuurdsia.  Diar wene 1.407 mensken (2011), amanbi 500 diarfaan snaake Halunder. At eilun as dial faan de Pinneberig Kreis.

## Geografii
Haliglun bestäänt ütj tau eilunen: Haliglun an De Hallem.

## Diarten
* Kanin
* Selag
* Grä Selag
* Triituankub
* Luum
* Grat Alk
* Malmuk
* Dööskop

## Histoore

Faan 1807 ap tu 1890 wiar Haliglun en britisk kolonii. A onerguwernöören an guwernöören wiar:

Hat jeew en siaslacht uun Mei 1864 twesken Preussen, Uasterrik an Denemark uun de Naist Sleeswich-Holstians Krich nai bi't eilun.

## Luke uk
* Ialtörn Haliglun
* Ialtörn Haliglun De Hallem

## Ianselefterwisen
1788

**1788** wiar det aacht-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 02. Janewoore: Georgia wurd de fjuard bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 09. Janewoore: Connecticut wurd de füft bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 26. Janewoore: At steed Sydney, Austraalien, wurd grünjlaanjen.
* 06. Febrewoore: Massachusetts woort en dial faan a Ferianagt Stooten.
* 28. April: Maryland wurd de sööwenst bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 23. Mei: South Carolina wurd de aachst bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 21. Jüüne: New Hampshire wurd de njüügenst bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 25. Jüüne: Virginia wurd de tjiinst bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 26. Jüüle: New York wurd de elwenst bundesstoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 14. Deetsember: Kaarl IV. wurd köning faan Spanje.


Very_early_map_of_sydney_from_1789.jpg|De äälst koord faan Sydney (1789)
Carlos_IV_de_rojo.jpg|Köning Kaarl IV. faan Spanje (1789)


## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
### Janewoore / Ismoune
* 09. Ismoune: Hans Peter Feddersen (Di Ålere), kunstmååler († 1860)
* 22. Janewoore: George Gordon Byron, britisk skriiwer († 1824)

### Febrewoore / Biikenmoune
* 05. Febrewoore: Robert Peel, premier-minister faan det Ferianigt Köningrik († 1850)
* 10. Febrewoore: Johann Peter Pixis, tjiisk klawiarspeler an komponist († 1874)
* 12. Febrewoore: Carl Reichenbach, tjiisk cheemiker († 1869)
* 22. Febrewoore: Arthur Schopenhauer, tjiisk filosoof († 1860)
* 24. Febrewoore: Johan Christian Clausen Dahl, noorsk lunskapsmooler († 1857)

### Marts / Gjarsmoune
* 10. Marts: Joseph von Eichendorff, tjiisk dachter († 1857)

### Jüüle / Foodermoune
* 08. Jüüle: Eelke Jelles Eelkema, waastfresk konstmooler († 1839)

### Nofember / Mistmoune
* 10. Nofember: Wilhelmina van Idsinga, waastfresk konstmooler († 1819)

### Deetsember
* 19. Deetsember: Christian Jürgensen Thomsen, histooriker († 1865)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 14. Deetsember: 
: Carl Philipp Emanuel Bach, tjiisk komponist (* 1714)
: Köning Kaarl III. faan Spanje (* 1716)
Friisk Spraaken

Di **friisk Spraaken** sen en Skööl fan trii Spraaken.  Ja hiir tö di Nuurđseegermansk Twiig fan di Weestgermansk Spraaken. 

Friisk wiar bit tö dit sokstainst Jaarhönert di Spraak fan Amt en Rocht ön di Weeterkantenlönen mund Vlie naa Weesten di -Weeser ön Uasten.  Diareeđer es di Spraak ön Uastfriislön ütstürewen. Deling (2021) uur Friisk jit fan ombi 400.000 mensken snaaket, fuaral ön dit holönsk Lön Friislön. 

Uk sen ön Nuurđfriislön  muar friisk Spreekwiisen bihölen blewen.

## Spraaken
Naist tö di nuurđfriisk Spraaken jeft et jit tau üđer friisk Spraaken.

Sa uur dit Weestfriisk fan ombi en Trēr fan di 640.000 Mensken ön di neđerlöns Provins Fryslân. 

Seeltersch es di Leest fan di uastfriisk Spraaken. Ombi 2.000 Mensken snaki jit Saterfriisk/Seelters, wat ön dit Saterlön ön Oldenborig uuni.

trii Spraakentwiigern sen fiir ütenachtler gingen. Aaftinoch ken Mensken, wat forskelig friisk Spraaken keen, jam ek muar forstuun.

## Forskelen en binai lik Uurter

## Luki uk diar

* Jurtkamst foon di frasche spräke
* Theodor Siebs
* Hermann Möller
* Swadesh list nuurdfresk

* Friiske spräke (üp Fastlönsfriisk)

### Üđer friisk Wikis

* 
*
1835

**1835** wiar det fiiw-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 15. Febrewoore: Serbien feit en ferfaadang.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 24. Febrewoore: Julius Vogel, premierminister faan Nei-Sialun († 1899)
* 30 Nofember: Mark Twain, US-amerikoonsk skriiwer († 1910)
Eestlun

**Eestlun** [ˈe:stlʊn], amtelk **Republiik faan Eestlun** (üüb Eestnisk: *Eesti* an *Eesti Vabariik*), as en lun uun a nuurduast faan Euroopa.  Uun a nuurd an a waast leit at Uastsia an uun a uast Ruslun.  At lun hee 1.315.944 lidj (1. Janewoore 2016). At hoodsteed as Tallinn.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Eestlun leit twesken 59.5° an 57.3° (faan a nuurd tu a süüd) an 21.5° an 28.1° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi aachtsis letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä tau lunen. Det lingst grens (333 km) faan't lun wurt mä Letlun an det kurtst (324 km) mä Rüslun diald. A eeg faan Eestlun bi de Uastsia as 3794 km lung an lingt faan a mös faan de Narva Struum uun a nuurduast tu nai bi Metsapoole uun a süüdwaast.

### Lunskap

#### Struumer
De lingst struum uun Eestlun as de Võhandu Struum, wat sin kwel uun a süüduast faan't lun hee. A struum leept tu a nuurduast iin uun de Lämmijärv (of *Warem Sia*).

#### Berger
Eestlun hee bluat letj berger. De huuchst berig faan't lun as de Suur Munamägi (of *Grat Ai Berig*), wat uun a süüduast faan't lun leit an 318 m huuch as.

#### Eilunen
Dön fjauer gratst eilunen faan't lun san Saaremaa (2673 km²), Hiiumaa (989 km²), Muhu (198 km²) an Vormsi (93 km²).

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting

At lun hee 15 lunkreiser (üüb Estnisk: *maakonnad*)

## Histoore

Uun det 13. juarhunert wurd at nuurddial faan Denemark an't süüddial faan't lun faan de Tjiisk Orden besaatet. Efter de Liifluns Krich (1558-1583) wurd at nuurddial dial faan Sweeden an at süüddial dial faan Poolen. Uun det 17. juarhunert fool at süüddial oner sweedsk kontrol. 

Faan 1710 tu de Iarst Wäältkrich wurd at Eestlun faan daaling dial faan Rüslun. A nuurddial faan't lun wiar det Eestlun Guwernement an a süüddial wiar dial faan det Liiflun Guwernement. Uun de Iarst Wäältkrich wurd at lun wurd faan det tjiisk armee besaat. Eestlun wurd 24. Febrewoore 1918 suwereen. Det rocht suwereniteet faan Eestlun wurd uun a freihaidskrich (1918–1920) jin’t Sowjetrüslun wonen. A stridjen begand 28. Nofember 1918, üüs at Sowjetrüslun Narva uungreeb. För’t iarst hed jo Eesten üüs uk Leten an leeder de tjiisk baltisk lunsweer, diar uun’t lun efter't aanj faan de Iarst Wäältkrich ferblewen hed, am at lun jin a Rüsen weeret. A Eesten fing halep heerbi föör faan Finlun, Sweeden an Denemark. Al trii lunen säänd trupen, an uk fersurginggüüder. Faan’t sia holep det Royal Navy a Eesten am jo föör’t rüs floot tu bewaarin. Oner’t feering faan generool Johann Laidoner, loket a Eesten, a Rüsen al tu aanj Janewoore 1919 faan’t lun tu driiwen.

Faan 1938 tu 1940 wiar Konstantin Päts president faan't lun. At lun wurd 1940-1941 faan't Sowjetunioon an faan 1941-1945 faan Tjiisklun besaatet. Det wiar üüs det Eestnisk SSR dial faan't Sowjetunioon faan 1945 tu 1991. Do wurd at lun weler suwereen. Det wurd 1. Mei 2004 lasmoot faan det Europeeisk Unioon.

## Politiik
A president faan't lun sant de 11. Oktuuber 2021 as Alar Karis. 2016-2021 wiar Kersti Kaljulaid at president.

## Kwelen
Tirana

**Tirana** ( [], geegisk *Tirona*) as det hoodstääd faan Albaanien. Diar sat uk at parlament.

## Geografii
### Lunskap
At jaft tau sian uun a süüd faan't stääd: Tirana an Farka.

### Iindialang faan Ferwaltang
At stääd hää 11 stäädgemeenen an 13 lungemeenen:

## Sasterstääden
 

## Ferwisang efter bütjen

## Kwelen
1912

**1912** wiar det twaalewst juar faan at 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Söndai uun de Juliaans kalender.

 **1912** wus dåt tweelewst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir wus en schåltiir än begand ma’n Moundi önj di Gregoriåånsch Kaläner.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 06. Janewoore: New Mexico wurd de 47. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 14. Febrewoore: Arizona wurd de 48. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 15. Febrewoore: Det Hamborig Onergrünjsboon wurd eebenmaaget.
* 05. Mei-27. Jüüle: Füft Olympisk Spalen faan’t naitidj wiar uun Stockholm.
* 14. Mei: Christian X wurd köning faan Denemark.
* 10. Jüüle: William Massey wurd 19. premier-minister faan Nei-Sialun.
* 08. Oktuuber: De Iarst Balkaankrich begand.
* 13. Oktuuber: Witjdün woort en aanj gemeen.
* 05. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: wool faan Woodrow Wilson tu a president.
* 28. Nofember: Suwereniteet för Albaanien

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 15. Mei: Kim Il-sung, iarst president faan Nuurdkorea († 1994)
* 17. Oktuuber: Albino Luciani, üüs Johanes Paul I. baskop faan Room († 1978)

## Störwen – Stürwen
* 01. Jüüle: Harriet Quimby, US-ameerikoons fliiger (* 1875)
* 14. Mei: Frederik VIII., köning faan Denemark († 1843)
* 30. Jüüle: Keiser Meiji faan Jaapaan (* 1852)
H

Wat menst dü?
* H - di buksteew
* H - det element Weederstof (**H**ydrogenium)
* H - det nuut faan a tuunlääder
* H - det autokääntiaken faan Hannover
* H - det autokääntiaken föör lunen faan Ungarn ( **H**ungary)
* h - det ufkörtang faan't stünj (lat. „hora“)
* h - det ufkörtang faan't H-Orbitaal
1671

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
**ünbekäänd dootem** 
* Robert Boyle fanjt en braanboor gas, di weederstof.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 11. Oktuuber: Frederik IV., köning faan Denemark an Noorweegen († 1730)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1766

**1766** wiar det seeks-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 14. Janewoore: Christian VII. wurd köning faan Denemark an Noorweegen.
**Ünbekäänd Dootem**
* Henry Cavendish fanjt ütj, dat weederstof en element as.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 14. Janewoore: Frederik V., köning faan Denemark an Noorweegen (* 1723)
1836

**1836** wiar det seeks-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 11. April: Iarst tuptreeden faan det Sleeswigisk Stendefersoomling.
* 15. Jüüne: Arkansas wurd de 25. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 08. Janewoore: Lourens Alma-Tadema, ingels-waastfresk konstmooler († 1912)
* 08. Jüüle: Joseph Chamberlain, britisk stootsmaan († 1914)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 10. Jüüne: André-Marie Ampère, fransk Füüsiker en Mathemātiker (* 1775)
* 20. Jüüne: Emmanuel Joseph Sieyès, fransöösk poliitiker (* 1748)
* 28. Jüüne: James Madison, 4. president faan dön Ferianigt Stooten (* 1751)
* 17. September: Antoine-Laurent de Jussieu, fransöösk botaaniker (* 1748)
* 06. Nofember: Karl X., köning faan Frankrik (* 1757)
1947

**1947** wiar det sööwen-an-fiartigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender. 

 **1947** wus dåt soowenänfäärtist iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Weensdi önj di Gregoriåånsch Kaläner. 

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 20. April: 
:Frederik IX. woort könang faan Denemark.
:Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 29. April: Hermann Lüdemann wurd minister-president faan Sleeswich-Holstian.
* 15. August: Indien feit sin Suwereeniteet.

## Bäären – Bēren
* 05. Jüüle: Sony Labou Tansi, kongoleesk skriiwer († 1995)
* 26. Oktuuber: Hillary Clinton, US-ameerikoons poliitiker.

## Störwen – Stürwen
* 07. April: Henry Ford, amerikoonsk ütjfinjer (* 1863)
* 20. April: Christian X., köning faan Denemark (* 1870)
Öömrang hüs

Wat menst dü?

* At Öömrang Hüs, det museumshüs uun Neebel?
* En hüs mä raidsaag an spiilkenwönger?
1821

**1821** wiar det ian-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
### Janewoore-August
* 25. Marts: Det Greks Rewolutschoon begand.
* 28. Jüüle: Peruu, suwereeniteet faan Spoonien.
* 10. August: Missouri wurd det 24. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
### September
* 15. September: 
** Guatemaala woort suwereen.
** Honduuras woort suwereen.
** Nikaraagua woort suwereen.

### Oktuuber-Deetsember
* 28. Nofember: Di waastelk dial faan Panama woort suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 09. April: Charles Baudelaire, fraansöösk dachter († 1867)
* 14. August: Waling Dykstra, waastfresk skriiwer († 1914)
* 11. Nofember: Fjodor Michailowitsch Dostojewski, rüs skriiwer († 1881)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 05. Mei: Napoleon Bonaparte, fraansöösk keiser (* 1769)
Martinique

**Martinique** [] (Martinique-kreool: **Matinik** of **Matnik**) as en eilun uun a Kariibik an hiart tu a Letj Antilen, an diar tu a Eilunen auer a winj. Hat as en fransöösk departement an bütjenlun.

## Geografii
Di huuchst berag as di Pelée Berag (1397 m), wat en ialberag as. At gratst käänd ütjbreegen wiar uun't juar 1902, üs at stääd St. Pierre tunantmaaget wurd an 30.000 lidj stoorew.

### Iindialang faan Ferwaltang
Martinique hää sjauer arrondissementen:

## Persöönelkhaiden faan Martinique
* Alexandre de Beauharnais (1760–1794), president faan a natsjunaal fersaamlang
* Joséphine de Beauharnais (1763–1814), keiserin faan Frankrik
* René Maran (1887–1960), skriiwer
* Aimé Césaire (1913–2008), skriiwer an politiker
* Joseph Zobel (1915–2006), skriiwer
* Frantz Fanon (1925–1961), dochter, politiker an skriiwer
* Édouard Glissant (1928-2011), skriiwer an filosoof
* Michel Sardaby (* 1935), jazz-pianist an komponist
* Patrick Chamoiseau (* 1953), skriiwer
* Joël Abati (* 1970), hoonbaalspeler
* Malick Bolivard (* 1987), futbaalspeler

## Luke uk diar

## Kwelen
ISO 3166-2:FR

Die Regionen erhalten einzelne Buchstaben und die Départements zweistellige Zahlen 01 bis 95, die der Nummerierung der Départements nach dem Alphabet entlehnt sind. Ausnahme bilden hier die Übersee-Regionen/Départements, sie erhielten wie die Übersee-Gebietskörperschaften zwei Buchstaben nach ihrem jeweiligen ISO-3166-1-Code.
Die Bezeichnungen für die korsischen Départements (2A für Corse-du-Sud und 2B für Haute-Corse) erklären sich daraus, dass die beiden Départements zeitweise zu einem zusammengefasst waren, das die Nummer 20 trug.

Alle Geocodes wurden am 11. September 1995 bereits von der Association française de normalisation (AFNOR) festgelegt und mit der ISO 1998 lediglich international standardisiert.
Sie finden auch noch bei den Kfz-Kennzeichen Verwendung.

## Änderungen
* Ein Schreibfehler, der das Département Deux-Sèvres einer falschen Region zugeordnet hatte, wurde im Mai 2002 berichtigt.
* Saint-Barthélemy und der nördliche Teil der Insel St. Martin, ehemals Gemeinden des Überseedépartements Guadeloupe, sind seit Februar 2007 Französische Überseegebiete und erhielten im November 2007 eigene Codes.
* Clipperton, ab Juni 1936 vom Hochkommissar in Französisch-Polynesien verwaltet, steht seit Februar 2007 unter direkter Verwaltung der französischen Regierung und erhielt im November 2007 einen eigenen Code.

## Regionen

## Départements

## Futnuuten


## Luke uk diar
* ISO 3166-2 Luncodes
* ISO 3166-1 Luncodes uun domainnöömer
St. Martin

**St. Martin** as en eilun uun a Kariibik, uun't nuurden faan a Letj Antilen. Di huuchst berag as a *Pic Paradis* mä 411&nbsp;m auer NN.

Det knaap 92&nbsp;km² grat eilun as poliitisk apdiald tesken Frankrik an at Könangrik faan a Neederlunen: Di nuurdelk dial het Saint-Martin an di süüdelk dial Sint Maarten.

## Kwelen


## Ferwisang efter bütjen
Fluuchplaats Tan Son Nhat

Di **Fluuchplaats Tan Son Nhat** (Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất) as en internatsjuunaalen fluuchplaats uun Ho Chi Minh-stää , Vietnam, 7 km faan't sentrum, uun Tan Binh.

## Laag
* Knaap 360 km nuurdelk faan Ca Mau
* Knaap 1730 km süüdelk faan Hanoi

## Futnuuten
Vung Tau

**Vung Tau** as en stää önj e Prowins Ba Ria-Vung Tau, Vietnam. Jü stää heet 277 758 inboogere (2009).

## Forwiisen
Fluuchplaats Dong Hoi

Di **Fluuchplaats Dong Hoi** leit nuurdelk faan Dong Hoi, Vietnam. Det lun leit bi a Pasiifik
Sant 2008 jaft at en direkten fliiger hen tu di Flugplaats Noibai (Hanoi). 

## Laag
* Knaap 1238 km nuurdelk faan Ho Chi Minh-stää
* Knaap 800 km süüdelk faan Hanoi
1981

**1981** wiar det ian-an-tachentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore: Grekenlun wurd dial faan det Europeesk Wiartskapsgemianskap.
* 22. August-25. September: Det ameerikoons rümsond Voyager 2 floog at planeet Saturnus föörbi.
* 21. September: Belize woort suwereen.
* 01. Nofember: Antiigua an Barbuuda wurd suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 17. August: Nis-Momme Stockmann, Dechter en en Teaaterdechter.

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 22. Janewoore: Rudolf Geiger, tjiisk meteoroloog an kliimatoloog (* 1894)
* 11. Mei: Bob Marley, musiiker (* 1945)
1973

**1973** wiar det trii-an-sööwentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore: Det Ferianigt Köningrik, Denemark an Irlun wurden lasmaaten faan det Europeeisk Gemianskap.
* 10. Jüüle: A Bahaamas wurd suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 25. Febrewoore: Henk Wolf, filoloog

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 22. Janewoore: Lyndon B. Johnson, US-amerikoons poliitiker, 36. president faan dön Ferianigt Stooten (* 1908)
* 22. Febrewoore: Dorothea von Arronet, tjiisk-baltisk konstmooler, graafiker an ilustraator (* 1886)
* 26. Marts: Noël Coward, ingels schauspeler, skriiwer an komponist (* 1899)
* 08. April: Pablo Picasso, spaans konstmooler (* 1881)
* 02. September: J. R. R. Tolkien, ingels skriiwer an filolooge (* 1892)
* 29. September: W. H. Auden, ingels skriiwer (* 1907)
* 01. Deetsember: David Ben-Gurion, israeels poliitiker (* 1886)
1966

**1966** wiar det seeks-an-söstigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

 **1966** wus dåt seeksänsüstist iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Saneene önj di Gregoriåånsch Kaläner.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 19. Janewoore: Indira Gandhi wurd premier-minister faan Inje.
* 20. Janewoore: Sir Robert Menzies treed efter 16 juar üüs premier-minister faan Austraalien turag.
* 08. April: Leonid Breschnew wurd generoolsekreteer faan det Komunistisk Partei faan det Sowjetunioon.
* 14. Febrewoore: De Austraalisk Dooler wurd det ofisiel münt faan Austraalien.
* 26. Mei: Guyana woort suwereen.
* 30. Nofember: Barbaados woort suwereen.
* 30. September: Botsuana wurd suwereen.
* 04. Oktuuber: Lesotho wurd suwereen.
* 01. Deetsember: Kurt Georg Kiesinger wurd traad bundeskansler faan at Bundesrepubliik Tjiisklun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 04. Janewoore: Christian Kern, uasterriks bundeskansler.
* 06. Jüüne: Faure Gnassingbé, president faan Toogo sant 2005.

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 01. Janewoore: Vincent Auriol, poliitiker an president faan Frankrik (* 1884)
* 28. September: André Breton, fransöösk dachter an skriiwer (* 1896)
* 15. Detsember: Walt Disney, US-amerikoonsk filmkonstler (* 1901)
1974

**1974** wiar det fjauer-an-sööwentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 07. Febrewoore: Grenaada woort suwereen.
* 04. Marts: Harold Wilson wurd weler premier-minister faan det Ferianigt Köningrik.
* 11. April: Golda Meir treed üüs premier-minister faan Israel turag. 
* 07. Mei: Helmut Schmidt wurd füft bundeskansler faan at Bundesrepubliik Tjiisklun.
* 19. Mei: Valéry Giscard d’Estaing wurd tu a president faan Frankrik woold.
* 09. August: US-president Richard Nixon treed turag.
* 31. August: Hugh Watt wurd 29. premier-minister faan Nei-Sialun.
* 06. September: Bill Rowling wurd 30. premier-minister faan Nei-Sialun.
* 10. September: Guinea-Bissau wurd suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 10. April: Beate S. Lech, noorsk musiiker

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 02. April: Georges Pompidou, fraansöösk poliitiker an president faan Frankrik (* 1911)
1959

**1959** wiar det njüügen-an-föftigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

 **1959** wus dåt nüügenänfüftist iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Törsdi önj di Gregoriåånsch Kaläner.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore : Kuuba, Rewolutschuunsdai.
* 03. Janewoore: Alaska wurd de 49. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 21. August: Hawaii wurd de 50. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

## Bäären – Tuläid – Bēren
* 09. Febrewoore: Ali Bongo Ondimba, president faan Gabuun (2009-).
* 18. Maarts: Joe Locke, US-amerikoonsk wibrafoonist an komponist.
* 27. Mei: Donna Strickland, kanaadisk leeser-füsikerin, diar 2018 de Nobelpris för Füsiik fing.
* 19. Jüüne: Christian Wulff, 10. bundespresident faan't bundesrepubliik faan Tjiisklun.
* 22. Jüüle: Willem Schoorstra, waastfresk skriiwer.
* 25. Jüüle: Knudt Flor, diploom-ingenieur an direkter bi BMW uun München.

## Störwen – Stürwen
* 03. Marts: Lou Costello, US-amerikoons schauspeler an produsent (* 1906)
* 09. April: Frank Lloyd Wright, amerikoonsk architekt (* 1867)
* 06. Jüüle: George Grosz, tjiisk konstmooler an graafiker (* 1893)
* 17. Jüüle: Billie Holiday, US-amerikoons Jazzschongsterin (* 1915)
* 28. August: Bohuslav Martinů, tschechisk komponist (* 1890)
* 14. Oktuuber: Errol Flynn, austraalisk filmschauspeler (* 1909)
* 17. Nofember: Heitor Villa-Lobos, brasiliaans komponist an dirigent (* 1887)
1983

**1983** wiar det trii-an-tachentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 13. Marts: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 19. September: St. Kitts an Nevis, suwereeniteet

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1979

**1979** wiar det njüügen-an-sööwentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 06. Janewoore-13. April: Det ameerikoons rümsonde Voyager 1 floog at planeet Jupiter föörbi.
* 18. Febrewoore: At Snäkatastroof uun Nuurdtjiisklun 1978/1979 kaam tu aanj.
* 22. Febrewoore: St. Lucia, suwereeniteet.
* 29. April: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 04. Mei: Margaret Thatcher wurd premierminister faan dön Ferianigt Köningrik.
* 08. Jüüle-05. August: Det ameerikoons rümsond Voyager 2 floog at planeet Jupiter föörbi.
* 20. September:  José Eduardo dos Santos wurd president faan Angoola.
* 27. Oktuuber: St. Vincent an Grenadiinen, suwereeniteet

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 03. Juuli (Fođermuun): Hermann Schmidt, Skuulmaister, Dechter en Spraakenpleeger fan Söl
* 29. Jüüle: Herbert Marcuse, tjiisk-ameerikoons filosoof (* 1898)
* 10. September: António Agostinho Neto, iarst president faan Angoola (* 1922)
1816

**1816** wiar det seekstanjst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 09. Jüüle: Argentiinien woort suwereen.
* 11. Deetsember: Indiana wurd de 19. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 21. April: Charlotte Brontë, britisk skriiwer († 1855)

**ünbekäänd dootem** 
* Caroline Marsh, amerikoonsk skriiwer († 1901)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1804

**1804** wiar det fjuard juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore: Haiti woort suwereen.
* 02. Deetsember: Napoleon Bonaparte krüünet ham uun Notre Dame tu a Keiser faan a Fransuusen.

## Bäären – Tuläid – Bēren
* 04. Jüüle: Nathaniel Hawthorne, ameerikoons dachter († 1864)
* 21. August: Peter Michael Clemens, sölring skriiwer († 1870)

## Störwen – Stürwen
* 12. Febrewoore: Immanuel Kant, tjiisk filosoof (* 1724)
* 4. Mei: Simon Stijl, waastfresk dochter (* 1731)
1962

**1962** wiar det tau-an-söstigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.

 **1962** wus dåt touänsüstist iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir begand ma’n Moundi önj di Gregoriåånsch Kaläner.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 16. Febrewoore: Sturemflud 1962 auer Hamborag an a Nuurdsiaküst.
* 01. Jüüle: Burundi wurd suwereen.
* 05. Jüüle: Algeerien wurd suwereen.
* 06. August: Jamaika woort suwereen.
* 31. August: St. Vincent an Grenadiinen wurd suwereen.
* 23. September: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 1. Janewoore: Richard Roxburgh, austraalisk schauspeler
* 12. Deetsember: Max Raabe, tjiisk schongster

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 02. Jüüne: Vita Sackville-West, ingels dachter (* 1892)
* 05. August: Marilyn Monroe, amerikoonsk spelster (* 1926)
* 07. September: Karen Blixen, deensk skriiwer (* 1885)
* 18. Nofember: Niels Bohr, deensk füsiker (* 1885)
* 28. Nofember: Wilhelmina, köningin faan Holun (* 1880)
1838

**1838** wiar det aacht-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 13. April : El Salvador woort suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 16. Janewoore: Franz Brentano, tjiisk filosoof an psycholooge († 1917)
* 02. April: Léon Gambetta, fraansöösk stootsmaan faan det Traad Republiik († 1882)
* 24. Jüüne: Jan Matejko, poolsk konstmooler († 1893)
* 25. Oktuuber: Georges Bizet, fraansöösk komponist († 1875)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 13. Febrewoore: Uwe Jens Lornsen, rochtsgeliart an beamte faan't däänsk krüün (* 1793)
* 10. Nofember: Iwan Kotljarewskyj, ukrainisk dachter (* 1769)
1825

**1825** wiar det fiiw-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaansk kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 03. Febrewoore : Grat halagflud
* 06. August: Boliiwien woort suwereen.
* 25. August: Uruguay woort suwereen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 11. April: Ferdinand Lassalle, tjiisk poliitiker († 1864)
* 02. Deetsember: Peter II., keiser faan Brasiilien († 1891)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 07. Mei: Antonio Salieri, italjeens komponist (* 1750)
1818

**1818** wiar det aagetanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 12. Febrewoore: Chiile woort suwereen.
* 15. Febrewoore: Karl XIV. Johan wurd köning faan Sweeden an Noorweegen.
* 03. Deetsember: Illinois wurd de 21. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
**Ünbekäänd dootem**
* Guézo wurd köning faan Dahomey.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 08. April: Christian IX. köning faan Denemark († 1906)
* 29. April: Aleksander II., rüs keiser († 1881)
* 5. Mei: Karl Marx, tjiisk filosoof, ökonoom an jurnalist († 1883)
* 25. Mei: Jacob Burckhardt, sweitsers histooriker († 1897)
* 17. Jüüne: Charles François Gounod, fraansöösk komponist († 1893)
* 24. Detsember: James Prescott Joule, füüsiker († 1889) 

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 05. Febrewoore: Karl XIII., köning faan Sweeden an Norweegen (* 1748)
1810

**1810** wiar det tjiinst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 20. Jüüle: Kolumbien rept sin suwereeniteet ütj.

## Bäären – Tuläid – Bēren
* 05. Febrewoore: Ole Bull, noorsk komponist († 1880)
* 01. Marts: Frederic Chopin, poolsk komponist an klawiarspeler († 1849)
* 02. Marts: Paap Leo XIII († 1903)
* 08. Jüüne: Robert Schumann, tjiisk komponist an klawiarspeler († 1856)
* 07. Nofember: Fritz Reuter, plaattjiisk dachter an skriiwer († 1874)

## Störwen – Stürwen
1863

**1863** wiar det trii-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore: Abraham Lincoln onertiikent at Emansipatschuunsferklaaring, wat at freihaid faan 3,1 miljuunen faan dön 4 miljuunen slaawen uun't lun proklamiaret.
* 10. Janewoore: De iarst metro faan a wäält wurd uun London eebenmaaget.
* 22. Janewoore: At Janewoorestaheu begand uun Poolen, a Ukraine an Witjrüslun.
* 02. Jüüne: Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse wurd onerguwernöör faan Haliglun.
* 20. Jüüne: West Virginia wurd de 35. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 01.-03. Jüüle: A Slacht faan Gettysburg - de gratst slacht uun de Ameerikoons Bürgerkrich.
* 15. Nofember: Christian IX. wurd köning faan Denemark.
* 19. Nofember: Abraham Lincoln hääl det Gettysburg Address uun Gettysburg.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 10. Jüüne: Louis Couperus, holuns skriiwer († 1923)
* 30. Jüüle: Henry Ford, amerikoonsk ütjfinjer († 1947)
* 28. September: Kaarl I. (Portugal), föörletst köning faan Portugal († 1908)
* 12. Deetsember: Edvard Munch, noorsk konstmooler († 1944)
* 18. Deetsember: Franz Ferdinand, ertshertsoog faan Uasterrik († 1914)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 17. September: Alfred de Vigny, fraansöösk skriiwer (* 1797)
* 20. September: Jacob Grimm, tjiisk spriikwedenskapsmaan an määrkeskriiwer (* 1785)
* 15. Nofember: Frederik VII., köning faan Denemark (* 1808)
1819

**1819** wiar det njüügentanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 15. Febrewoore: Simón Bolívar wurd president faan Grat Kolumbien. 
* 23. Marts: A burskenskapsmaan Karl Ludwig Sand maaget uun Mannheim a skriiwer an rüs generoolkonsul August von Kotzebue duad. 
* 07. August: Suwereeniteet faan Kolumbien woort gudkäänd.
* 16. August: Bi det Peterloo-Masaaker, en uungrip faan kawalerii üüb en protestkunjiiwing jin dön Corn Laws üüb det St. Peter's Field bi Manchester, wurd 11 lidj duadmaaget an auer 400 ferwundet.
* 14. Deetsember: Alabama wurd de 22. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 24. April: Klaus Groth, plaattjiisk dachter († 1899)
* 20. Jüüne: Jacques Offenbach, tjiisk-fraansöösk komponist († 1880)
* 26. August: Albert faan Sachsen-Coburg an Gotha († 1861)
* 13. September: Clara Schumann, tjiisk klawiarspeler, komponist, klawiarprufesor an editöör († 1896)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 07. Jüüle: Sophie Blanchard, fraansöösk baloonkeerer (* 1778)
* 25. August: James Watt, ütjfinjer (* 1736)
1975

**1975** wiar det fiiw-an-sööwentigst juar faan det 20. juarhunert. Det begand mä'n Weedensdai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 04. April: At onernemen Microsoft wurd faan Bill Gates an Paul Allen grünjlaanjen.
* 13. April: Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian.
* 05. Jüüle: Kaap Verde wurd suwereen.
* 11. Nofember: 
** Angoola wurd suwereen; António Agostinho Neto wurd de iarst president faan't lun.
** De premierminister faan Austraalien, Gough Whitlam, wurd faan generalguvernöör Sir John Kerr entleet.
* 22. Nofember: Juan Carlos I. wurd köning faan Spanje.
* 25. Nofember: Suurinam woort suwereen.
* 12. Deetsember: Robert Muldoon wurd 31. premier-minister faan Nei-Sialun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
;Janewoore-Jüüle
* 04. Janewoore: Carlo Levi, italjeens skriiwer, konstmooler an poliitiker (* 1902)
* 14. Febrewoore: P. G. Wodehouse, britisk skriiwer (* 1881)
* 05. April: Chiang Kai-shek, schineesk poliitiker, president faan det Republiik Schiina (* 1887)

;August
* 09. August: Dmitri Schostakowitsch, rüs komponist an klawiarspeler (* 1906)
* 27. August: Haile Selassie I., letst keiser faan Ethioopien (* 1892)
* 29. August: Eamon de Valera, irsk poliitiker, premier-minister an president (* 1882)

;September-Deetsember
* 27. Oktuuber: Rex Stout, US-ameerikoons skriiwer (* 1886)
* 04. Deetsember: Hannah Arendt, politoloog an filosoof (* 1906)