Bulgaarien

**Bulgaarien**, amtelk **Republiik faan Bulgaarien** (üüb Bulgaars: *България* Bǎlgarija [bɤɫgˈarijɐ] an *Република България* Republika Bǎlgarija) as en stoot uun a süüduast faan Euroopa, üüb at Balkanhualeweilun.  Uun a nuurd leit Rumeenien, uun a uast at Suartsia, uun a süüd lei a Türkei an Grekenlun an uun a waast Nuurd-Masedoonien an Serbien.  At lun hee 6.875.040 lidj (2021).  At hoodsteed faan't lun as Sofia. At lun as sant 1. Janewoore 2007 lasmaat faan det Europeeisk Unioon.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Bulgaarien leit twesken 44° an 41° (faan a nuurd tu a süüd) an 22° an 29° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi triisis letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (608 km) faan't lun wurt mä Rumeenien an det kurtst (148 km) mä Nuurd-Masedoonien diald. At lun dialt uk en 494 km lung grens mä Grekenlun, en 318 km lung mä Serbien an en 240 km lung mä’t Türkei. A eeg faan Bulgaarien bi det Suart Sia as 354 km lung an lingt faan nai bi Durankulak uun a nuurd tu Resowo uun a süüd.

A Donau dialt Bulgaarien uun a nuurd faan Rumeenien uf, an di ööder grat struum uun't lun as a Maritsa uun a süüd.

De huuchst ponkt uun't lun as de Musala Berig, wat uun dön Rila Berger leit.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Bulgaarien hee 28 prowinsen (области *oblasti*, iantaal област *oblast*):

## Histoore

Bulgaarien wurd uun det 14. juarhunert dial faan det Osmaansk Rik. En staheu faan a bulgaaren jin osmaansk reegiment bruch 2. Mai 1876 ütj, man wurd faan det osmaansk armee an ireguleer trupen deellaanjen. Uun det naist juar ferklaaret Rüslun 24. April 1877 tu det Osmaansk Rik a krich. En rüs armee oner faan generool Josif Gurko (1828–1901) naam 4. Janewoore 1878 Sofia. 

### Autonomii
3. Marts 1878 kaam a krich mä de Frees faan San Stefano tu aanj an wurd Bulgaarien efter bal fiiw hunert juar faan osmaansk reegiment suwereen. A frees ded Bulgaarien föl lun: a stoot hed ei bluat at kernlun man uk tugang tu't Egeeis an det gratst dial faan Masedoonien an Thraakien. Auer Rüslun man hed grat autoriteet uun’t lun, maaget Uasterrik-Ungarn, Gratbritanien an Frankrik jo surgen auer tuwaaks uun meecht faan Rüslun uun a Balkaanen. Diarauer wiar faan 13. Jüüne tu 13. Jüüle det likedening juar en kongres uun Berliin. Uun’t kongres ferlus Bulgaarien dial faan’t lun, wat det uun a Frees faan San Stefano wonen hed an wurd at lun onerdiald: a nuurd wurd det autonoom fürstendoom faan Bulgaarien, an a süüd wurd det autonoom prowins faan Uastrumeelien. Dön tau dialen bleew uun det Osmaans Rik. Aleksander von Battenberg, en nefe faan Keiser Aleksander II. faan Rüslun, wurd de iarst fürst faan Bulgaarien. 

A generoolguwernöör faan Uastrumeelien wurd 17. September 1885 faan en putsch störtet an en nei regiaring ferklaaret welerferianiging mä Bulgaarien. Auer’t welerferianiging ferklaaret Serbien 13. Nofember a krich. Serbien man ferlus a krich an wurd 3. Marts 1886 uun a Frees faan Bukarest a föörkrichsgrensen an't ferianigungen faan dön tau dialen faan Bulgaarien *de facto* uunkäänd. Uastrumeelien bleew *de jure* en prowins faan det Osmaansk Rik, man wiar det nü *de facto* oner bulgaars reegiment, auer det generoolguwernöör faan’t prowins a fürst faan Bulgaarien wiar. Auer Rüslun wiar ian faan dön lunen, wat at ferianigung *de jure* uunkeen ei wul, enslood jo en skööl faan ofisiaren fürst Aleksander auer sin ferbinjing mä Rüslun tu störten. At jeew 9 August en putsch an a fürst wurd tu't uftoonking twingen. Det naist juar wurd Ferdinand von Sachsen-Coburg und Gotha fürst.

### Suwereniteet
At indialing faan Bulgaarien kaam tu aanj, üüs 5. Oktuuber 1908 ferklaaret Fürst Ferdinand a suwerniteet faan Bulgaarien, an Uastrumeelien wurd dial faan en nei köningrik. Bulgaarien naam uun det Iarst Balkaankrich jin't Türkei an uun det Naist Balkaankrich jin Serbien, Rumeenien, det Osmaansk Rik, Grekenlun an Monteneegro dial.

## Kwelen