open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hiarjügeten

**Hiarjügeten** (Trichoptera) san en order faan insekten. Faan 13.000 slacher san 1.211 uun Euroopa bekäänd.

## Iindialang
Onerorder: Annullipalpia
* Auerfamilin: Hydropsychoidea - Philopotamoidea - Rhyacophiloidea

Onerorder: Integripalpia
* Auerfamilin: Leptoceroidea - Limnephiloidea - Phryganeoidea - Sericostomatoidea - Tasimioidea

## Luke uk diar
Eerdlüs

**Eerdlüs** (Zorotypus) san en order (Zoraptera), en famile (Zorotypidae) an en skööl faan insekten mä 41 bekäänd slacher an 8 ütjstürwenen.

## Iindialang
Order: Eerdlüs
: Famile: Eerdlüs
:: Skööl: Eerdlüs
::: Slacher: Z. amazonensis – Z. asymmetricus – Z. barberi – Z. brasiliensis – Z. buxtoni – Z. caudelli – Z. caxiuanus – Z. cervicornis – Z. ceylonicus – Z. congensis – Z. cramptoni – Z. delamarei – Z. guineensis – Z. gurneyi – Z. hainanensis – Z. hamiltoni – Z. huangi – Z. hubbardi – Z. huxleyi – Z. impolitus – Z. javanicus – Z. juninensis – Z. lawrencei – Z. leleupi – Z. longicercatus – Z. magnicaudelli – Z. manni – Z. medoensis – Z. mexicanus – Z. neotropicus – Z. newi – Z. novobritannicus – Z. philippinensis – Z. sechellensis – Z. shannoni – Z. silvestrii – Z. sinensis – Z. snyderi – Z. swezeyi – Z. vinsoni – Z. weidneri – Z. weiweii – Z. zimmermani – †Z. absonus – †Z. acanthothorax – †Z. cretatus – †Z. goeleti – †Z. hudae – †Z. mnemosyne – †Z. nascimbenei – †Z. palaeus

## Luke uk diar
René Descartes

**René Descartes** [ʁəˈne deˈkaʁt] (üüb Latiinsk: *Renatus Cartesius*; * 31. Marts 1596 uun La Haye en Touraine; † 11. Febrewoore 1650 uun Stockholm) wiar en fransöösk filosoof, matemaatiker an natüürwedenskapsmaan. Hi wiar begrünjiger faan det ääder neitidjelk Ratschunalismus.

## Leewent
René Descartes wurd uun La Haye uun Touraine bäären. Hi wiar dring faan en parlamentsriad, Joachim Descartes. Hi kaam uun det aachst juar iin uun det Jesuitenkolegium bi La Flèche, huar hi ham uun’t matematiik ütjteeknet. Am erfaaringen tu saamlin, naam hi, uun’t ääler faan ian-an-twuntig, krichstiinst an maaget oner Moritz faan Oraanien an Johann T’Serclaes faan Tilly krichstööger uun Holun an Tjiisklun mä, naam uun a Slacht bi de Witj Berig (8. Nofember 1620) oner de Graaf faan Buquoy jin a Böömen dial an oner desalew herfeerer uun Ungarn jin a Türken streed. Hi befaadet ham uun’t stalen iiwrigst mä wedenskapelk werk an sin iarst werk *De Musica* wurd föör Breda uun Holun skrewen wurd. A beslütj, al fööruurdialen tu apjiiwen an üüb seeker an üntwiiwlig grünjlaagen ale faan neien troch ei ufhängig forsking aptubagen, faadet 1619 hi uun en wonterlaager föör Neuburg. 

Efter en apenthual uun Pariis, huar hi *A Reegeln för't Rachting faan a Geist* (Règles pour la direction de l'esprit; 1628) skreew, leet hi ham uun Holun deel. Galileo Galilei sin feruurdialing (1633) leet ham at ütjdun faan at *Ufhanling auer a Wäält* 
(Traité du monde) apdun. A *Diskurs auer't Metood* (Discours de la méthode) an trii aufsatsen auer't optik, meteorologii an geometrii wurd man 1637 ütjden. 1641 wurd a *Metafüüsisk Meditatschuunen* (Méditations métaphysiques) an 1644 a *Prinsiipien faan't Filosofii* (Principes de philosophie) ütjden. A *Prinsiipien* wurd tu köningin Elisabeth faan Böömen, diarmä hi korespondiaret, feriaret. 1649 wurd a *Leidenskapen faan't Sial* ütjden. Hi kaam triisis tu Frankrik turag, huar hi 1647 Blaise Pascal draapet. Aanj 1649 ging hi tu Sweeden üüb köningin Christina sin beed. Kurt efter sin uunkemst stoorew hi.

## Filosofii
Descartes ferbant at skepsis faan traditschuun jinauer mä't huuchschetsung faan't fernonft tu'n apkleererisk werk.

## Luke uk diar
Christoph Arnold

**Christoph Arnold** (* 17. Deetsember 1650 uun Sommerfeld bi Leipzig; † 15. April 1695 uk diar) wiar en tjiisk astronoom.

## Astronoomisk Leistingen
Hi wurd faan a feekwäält faan astronomii bekäänd, üüs hi 15. August 1682, aacht daar föör de bedüüden astronoom Johannes Hevelius, en grat komeet ütjfoon. A komeet wurd lääder üüs de Halleys Komeet bekäänd.
205

**205** wiar det füft juar faan det 3. juarhunert.

## Bejewenhaiden
* Marcus Aurelius Antoninus an Publius Septimius Geta wiar rööms konsulen.

## Bäären
**Ünbekäänd Dootem**
* Plotin, antiik filosoof († 270)
Baruch de Spinoza

**Baruch de Spinoza** (üub Hebreewsk: בָּרוּךְ שְׂפִּינוֹזָה *Bārūḥ Spīnōzāh*, üüb Portugiisk: Bento de Espinosa, üüb Latiinsk: Benedictus de Spinoza; * 24. Nofember 1632 uun Amsterdam; † 21. Febrewoore 1677 uun Den Haag) wiar en holuns filosoof, matemaatiker, an linsensliper ütj det ääder Apkleering. Hi wiar dring faan portugiisk iinwaanerern faan sefaardisk ufkemst.

## Luke uk diar
* *Persöönelkhaiden faan't Apkleering*: (*uun Frankrik*) Jean-Jacques Rousseau, Voltaire; (*uun't Ferianigt Köningrik*) Thomas Hobbes, David Hume, John Locke; (*uun Holun*) Baruch de Spinoza, (*uun Tjiisklun*) Henriette Herz, Marcus Herz, Immanuel Kant, Gottfried Wilhelm Leibniz.
Plotin

**Plotin** (üüb Greks: Πλωτῖνος *Plōtínos*, üüb Latiinsk: Plotinus; * 205; † 270 üüb en lungud uun Kampaanien) wiar en antiik filosoof. Hi wiar a begrünjiger an bekäändst fertreeter faan det Neiplatonismus.
270

## Bäären
* 27. Febrewoore: Konstantiin de Grat († 337)

## Störwen
**Ünbekäänd Dootem**
* Plotin, antiik filosoof (* 205)
Johann Christian Fabricius

**Johann Christian Fabricius** (* 7. Janewoore 1745 uun Tondern (Schleswig); † 3. Maarts 1808 uun Kiel) wiar en bioloog, diar ham fööraal mä insekten befaadet hää.

## Leewent
Johann Christian Fabricius hää faan 1762 bit 1764 uun Uppsala bi Carl von Linné studiaret. Diar hää hi Linné sin werken auer insekten widjer feerd, an hää för jodiar diarten en wedenskapelk iindialang ütjwerket. 

Faan 1768 bit 1776 wiar Fabricius profeser uun Kopenhuuwen, an as uun det tidj uk föl ambi raiset. 

1776 ging Fabricius tu Kiil üs profeser för wiartskap an natüürwedenskapen.

1771 freid hi Cäcilie Ambrosius, an jo hed mäenööder tau dringer: Johann Christian Eduard an Thomas Balthasar an en doochter, diar ääder stoorew.

## Skraften
* *Systema entomologiae sistens insectorum classes*, Leipzig 1775
* *Anfangsgründe der oekonomischen Wissenschaften*, 1778
* *Philosophia entomologica*, Hamburgo 1778
* *Genera insectorum; Species insectorum sistens eorum differentias specificas, synonymia auctorum, loca natalia, metamorphosis, etc...*, Hamburgo 1779
* *Species insectorum: exhibentes eorum differentias specificas, synonyma auctorum, loca natalia, metamorphosis, adjectis observationibus, descriptionibus*, 2 binjer, 1781
* *Über die Volksvermehrung, insonderheit in Dänemark*, 1781
* *Entomologia systematica emendata et aucta: Secundum classes, ordines, genera, species, adjectis synonimis, locis, observationibus, descriptionibus*, 5 binjer, 1798
* *Systema antiliatorum*, 1805
* *Autobiographie des Naturforschers Fabricius*. Uun: Kieler Blätter, eine Zeitschrift zur Erhaltung und Erweiterung des vaterländischen Sinnes, für 1819, Bd 1, S. 88–117.

## Luke uk diar
*
Hans Christian Andersen

**Hans Christian Andersen**  (* 2. April 1805 uun Odense; † 4. August 1875 uun Kopenhuuwen), as di bekäändst dachter an skriiwer faan Denemark. Hi näämd ham salew miast bluas *H. C. Andersen*. Bekäänd wurd hi fööraal mä sin teelen.

## Leewent
H. C. Andersen kaam üs dring faan di aarem sütjer Hans Andersen (1782–1816) an det sauwüf Anne Marie Andersdatter (~ 1775–1833) uun Odense üüb Fünen tu welt.

Mä 14 ging hi tu Kopenhuuwen an wul diar en steed bi't teooter fu, man det hää ei loket. Man di direkter faan't teooter naam ham ap uun sin hüs. Hi hoolep di jong H. C. do uk tu en stipendium faan könang Frederik VI., so dat hi tu huuger skuul gung küd an tu't uniwersiteet faan Kopenhuuwen.

Leeder raiset H. C. föl ambi an kaam tu Sjiisklun, Ingelun, Itaalien, Spoonien, Portugal an tu't Osmaansk Rik. H. C. Andersen hää nimer freid an stoorew mä 70 juar uun Kopenhuuwen.

## Werken
H. C. Andersen sin 156 teelen san üüb huuchsjiisk ütjkimen:

Enkelt teelen jaft at uk üüb Nordfriisk tu leesen.


Andersen 1.jpg|üüb Söl'ring
Andersen 2.jpg|üüb Söl'ring
Andersen Soelring.jpg|üüb Söl'ring
Andersen Fering.jpg|üüb Fering


## Kwelen


## Luke uk diar

* 
*
Napoleon III.

**Napoleon III.** (üüb Fraansöösk: *Napoléon III*; * 20. April 1808 uun Pariis; † 9. Janewoore 1873 uun Chislehurst bi London) wiar oner san gebuursnööm **Charles Louis Napoléon Bonaparte** uun det Naist Republiik faan 1848 tu 1852 fraansöösk stootspresident an faan 1852 tu 1870 üüs Napoleon III. Keiser faan a fransuusen. Hi wiar a dring faan Louis Bonaparte an Hortense de Beauharnais. San aatj wiar a bruler faan Napoleon I. an san mam wiar at foomen faan Alexandre Vicomte de Beauharnais an Joséphine Tascher de la Pagerie an wurd lääder tu't stjipfoomen faan Napoleon I.. Efter a Slacht bi Sedan uun de Tjiisk-Fraansöösk Krich (1870-1871), wurd hi fingen nimen an wurd en nei natschunool regiaring uun Pariis bildet, wat ham för aufsaatet ferklaaret an det Traad Republiik proklamiaret. Sin letst lewentsjuaren ferbroocht hi uun eksiil uun Ingelun.

## Luke uk diar
Traad Republiik (Frankrik)

Det **Traad Fraansöösk Republiik** (üüb Fraansöösk: *Troisième République française*) wiar de fraansöösk stoot twesken 1870 an 1940. At republiik began de 4. September 1870, üüs at regiaring faan Keiser Napoleon III. störtet wurd, an kaam tu aanj, üüs Philippe Pétain lai de 11. Jüüle 1940 uun Vichy de *Fraansöösk Stoot* grünj.

## Bejewenhaiden uun det III. Republiik
* De Tjiisk-Fraansöösk Krich (1870-1871)
* De Iarst Wäältkrich (1914-1918)
* Det Wäältwiartskapskriise (1929-1939)
* De Naist Wäältkrich (1939-1945)

## A Presidenten faan det III. Republiik
A republiik hed fjauertaanj presidenten.

AdolpheThiersParNadarjpeg.jpg|Adolphe Thiers (1871–1873)
Patrice_de_Mac_Mahon.jpg|Patrice de Mac-Mahon (1873–1879)
Portrait_Jules_Grévy.jpg|Jules Grévy (1879–1887)
Sadi_Carnot_(14782530655).jpg|Marie François Sadi Carnot (1887–1894)
Jean_Casimir-Perier.jpg|Jean Casimir-Perier (1894–1895)
Felix_Faure.jpg|Félix Faure (1895–1899)
Émile_Loubet.jpg|Émile Loubet (1899–1906)
Armand_Fallieres.jpg|Armand Fallières (1906–1913)
Raymond_Poincaré_officiel_(cropped).jpg|Raymond Poincaré (1913–1920)
Portrait_officiel_P._Deschanel.jpg|Paul Deschanel (Febrewoore 1920–September 1920)
Alexandre_Millerand_(cropped).jpg|Alexandre Millerand (1920–1924)
Gaston_Doumergue_1924.jpg|Gaston Doumergue (1924–1931)
Paul-Doumer.jpg|Paul Doumer (1931–1932)
Albert_Lebrun_1932_(2).jpg|Albert Lebrun (1932–1940)
Wilhelm II. (Tjiisklun)

**Wilhelm II.**, folnööm **Friedrich Wilhelm Viktor Albert von Preußen** (* 27. Janewoore 1859 uun Berliin; † 4. Jüüne 1941 uun Doorn, Holun), wiar faan 1888 tu 1918 letst tjiisk keiser an köning faan Preussen. Hi wiar en enkel faan keiser Wilhelm I. an en dring faan keiser Friedrich III.. Hi wiar uk enkel faan det britisk köningin Victoria.
Wilhelm I. (Tjiisklun)

**Wilhelm I.**, folnööm **Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen** (* 22. Marts 1797 uun Berliin; † 09. Marts 1888 uk diar) wiar sant 1858 reegent an sant 1861 Köning faan Preussen, faan 1867 president faan de Nuurdtjiisk Bund an uk faan 1871 iarst tjiisk keiser.
Friedrich III. (Tjiisklun)

**Friedrich III.**, folnööm **Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen** (* 18. Oktuuber 1831 uun Potsdam; † 15. Jüüne 1888 uk diar), wiar 99 daar lung uun't juar 1888 Köning faan Preussen an tjiisk keiser.

Auer't 1888 trii keisern jeew, wort detdiar juar uk *Trii-Keiser-Juar* neemd.

## Luke uk diar
Johannes IV. (Ethioopien)

**Johannes IV.** (üüb Ualetioopisk: ዮሐንስ ፬ *Yoḥännəs Rābə‘*; üüb Amhaarisk: ዮሐንስ ፬ኛ *Yoḥännəs ʾÄratäñña*; * 1831 of 11. Jüüle 1837 uun May Beha, Tembien Prowins; † 10. Marts 1889 uun Metemma of Gallabat bi't grens tu Sudaan) wiar Prins faan Tigray an faan 12. Janewoore 1872 tu 9. Marts 1889 Keiser faan Ethioopien.
Benjamin Britten

**Edward Benjamin Britten, Baron Britten**, (* 22. Nofember 1913 uun Lowestoft, Suffolk; † 4. Deetsember 1976 uun Aldeburgh, Suffolk) wiar en bedüüden ingels komponist, dirigent an klawiarspeler. Sin bekäändst werken san at ooper *Peter Grimes* (1945), det *War Requiem* (1962) an *The Young Person's Guide to the Orchestra* (1945).
Kurt Weill

**Kurt Julian Weill** (* 2. Marts 1900 uun Dessau; † 3. April 1950 uun New York City) wiar en US-amerikoons komponist, diar faan Tjiisklun kaam. Hi as för't iarst troch sin tupwerkin mä Bertolt Brecht (uun *Die Dreigroschenoper* 1928, *Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny* 1930, *Die sieben Todsünden* 1933) bekäänd. Üüs a Natschunalsosialisten at meecht greeb, flücht hi 1933 auer sin jüüdsk ufkemst tu Frankrik an waanert 1935 iin uun dön Ferianigt Stooten ütj. Uun't juar 1940 loket hi üüb a Broadway uun New York üüs komponist. Hi komponiaret oopern, opereten, musik för baleten an teaaterstaken, musicals, werken för orkester, koomermusik, liitjin an öler staken.

## Luke uk diar
Friedrich Nietzsche

**Friedrich Wilhelm Nietzsche** (* 15. Oktuuber 1844 uun Röcken; † 25. August 1900 uun Weimar) wiar en tjiisk klasisk filoloog. Iarst efter san duas 
maaget för ham sin skraften üüs filosoof wäältbekäänd. Uun at biwerk skaafet hi dachtingen an musikaalisk kompositschuunen.

## Hoodwerken
* *Also sprach Zarathustra – Ein Buch für Alle und Keinen*. 1883–1885 KSA 4.
* *Jenseits von Gut und Böse – Vorspiel einer Philosophie der Zukunft*. 1886 KSA 5.
* *Zur Genealogie der Moral – Eine Streitschrift*. 1887 KSA 5.
* *Götzen-Dämmerung oder Wie man mit dem Hammer philosophiert*. 1889 KSA 6.
Abchaasien

**Abchaasien** [] (; ; ) as en de-facto-regime uun a waastelk Kaukasus uun Georgien. Bluas Ruslun, Nikaraagua, Nauru an Venezuela haa det bit nü (2018) üs stoot gudkäänd.

Abchaasien hää ham mä Arzach, Süüdoseetien an Transnistrien tuupslööden tu't *gemianskap faan ei gudkäänd stooten*.

## Iindialang

Diar san sööwen *rajons* (lunkreiser) an en kreisfrei stääd: Sochumi.

## Luke uk diar
Süüdoseetien

**Süüdoseetien** (; /*Juschnaja Ossetija*; /*Samchreti Osseti*) as en de-facto-regime uun a süüdelk Kaukasus uun Georgien.

Bit nü (2018) as det regiuun bluas faan fiiw lunen üs stoot gudkäänd: Ruslun, Nikaraagua, Venezuela, Nauru an Syrien. Süüdoseetien hää ham mä Arzach, Abchaasien an Transnistrien tuupslööden tu't *gemianskap faan ei gudkäänd stooten*.

## Iindialang
Süüdoseetien as iindiald tu sjauer *rajons* (lunkreiser) an ian stääd:

* 1 efter: Citypopulation.de

## Luke uk diar
Nauru

**Nauru**  *(Ripublik Naoero, Republic of Nauru)* as en eilun an en stoot uun a Pasiifik mä amanbi 10.000 iinwenern. Nauru as efter't grate an uk efter't iinwenertaal det traadletjst lun üüb a eerd.

Nauru leit üüb en koralenrab uun Mikroneesien bal lik üüb a ekwaator.

Trinjam lei a Tuupslööden Stooten faan Mikroneesien uun't waasten, a Marshall-Eilunen uun't nuurden, Kiribaati uun't uasten an a Salomoonen uun't süüden.

## Kliima faan [[Yaren]] üüb [[Nauru]]


Nauru leit bal lik üüb a ekwaator an sodenang haa's diar en troopisk kliima saner juarstidjen.

## Distrikten
Diar san 14 distrikten:

## Politiik
Nauru as sant 1999 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Luke uk diar

* Suwereen stooten uun Mikroneesien: Tuupslööden Stooten faan Mikroneesien, Kiribaati, Marshall-Eilunen, Nauru, Paalau.

## Kwelen
Menelik II.

**Menelik II.** (üüb Ualetioopisk: ምኒልክ ዳግማዊ *Mənilək Dāgmäwi*; * 17. August 1844 uun Ankober; † 12. Deetsember 1913 uun Addis Abeba) wiar köning faan Shewa (1865–1889) an faan 9. Marts 1889 tu 12. Deetsember 1913 keiser faan Etioopien.
Naist Balkaankrich

De **Naist Balkaankrich** wiar en krich faan Jüüne tu August 1913 uun dön Balkaanen. Hi wiar at resultoot faan en stridj auer at ferdialing faan teritoorien efter de Iarst Balkaankrich twesken Bulgaarien üüb ian sidj, an Serbien an Grekenlun üüb det öler sidj. Uk naam Rumeenien an at Türkei uun a krich üüb at sidj faan Serbien an Grekenlun dial. Bulgaarien ferlus a krich an moost lun tu Rumeenien, Serbien an Grekenlun du an moost uk dial faan’t lun turagdu, wat det uun de Iarst Balkaankrich faan't Türkei wonen hee.
Galaksii

En **Galaksii** as en uunsaamling faan stäären, planeetensüsteemen, gasmisten an öler objekten, wat troch grawitatschuun bünjen as.

De nööm (γαλαξίας *galaxías*) komt faan't ualgreks uf an gungt üüb en ual teel turag, huarefter hat det moolk (γάλα *gála*) faan *[[Gaia]]* as, det greks God. Mä en *galaksis* (iantaal) ment ham miast üüs galaksis, det Moolkstruat.

## Bispalen faan Galaksen
* at Moolkstruat
* dön Magellans Wolken
* det Andromeda Galaksii
Moolkstruat

At **Moolkstruat** as en galaksii, huar at sansüsteem mä't eerd uun as. Faan't eerd ütj sä'f det faan banen üüs laacht bian, wat a hemel auerspeent.

## Sansüsteemen

## Galaksiin

## Luke uk diar
Lex Frisionum

Det **Lex Frisionum** (Latiinsk för *det Gesets faan a Fresken*) as en soomling faan rochtsföörskraften, wat uun det iar madeläälerns skrewen wurd. Det wurd tu iarst twesken 785 an 793 iin uun’t skraft stääld. At rocht, wat uun det Lex skrewen wurd, hed wel al juarhunerten bestenen. Bluat üüb inisiatiif faan Karl de Grat wuurd det üüb papiar saatet. Dön iarst tau-an-twuntig kapitler faan’t Lex befaade jo mä liisten (of *compositiones*) faan stroofen an wergeld, kompensatschuunen, wat tu oofern of hör familjin den skul, an efter de sosiaal rang (faan dön, wat at den hee an hör oofer) apredet san. Widjer elwen kapitler hee a *Bigoowen faan a Wis Lidj* (üüb Latiinsk: *Additio sapientum*), tjiin onertiitler faan Wiemar an Saxmund (huarauer niks bekäänd as) hör ordialen, an uk kirwen ütj det Lex Thüringorum (*Gesetsen faan a Thüringern)*.

## Luke uk diar
* Lex Frisionum üüb latiinsk an ingelsk
Alruunen

**Alruunen** (*Mandragora*) san en skööl faan naachtskaadplaanten (*Solanaceae*). Diar jaft at trii slacher faan, man uun Euroopa bluas ian: *Mandragora officinarum*.

Alruunen san giftag!

## Slacher
: Mandragora caulescens
: Mandragora officinarum
: Mandragora turcomanica

## Luke uk diar
Alruun

At **Alruun** (*Mandragora officinarum*) as en plaantenslach uun det skööl faan a Alruunen (*Mandragora*).

Hat as giftag, an det as uk al loong bekäänd.

## Ütjsen

Alruun-ruter like minsken, an det hää at fantasii faan a minsken uunstupt: En giftag plaant, diar a minsken liket, det hää was en jiper bedüüdang. An so as det alruun uun ualang tidjen en *troolplaant* weesen.



Früchten faan't alruun.

## Luke uk diar
Hiasbeien

**Hiasbeien** (*Vaccinium*) of uk **Bläbeien** san en skööl faan amanbi 500 plaantenslacher uun det famile faan a Hiasplaanten (*Ericaceae*). Faan flook slacher kön a früchten eden wurd.

## Onersköölen <small>(an Sektioonen)</small>
; Oxycoccus
V. sect. Oxycoccoides – V. sect. Oxycoccus
; Vaccinium
V. sect. Batodendron – V. sect. Brachyceratium – V. sect. Bracteata – V. sect. Calcicolus – V. sect. Ciliata – V. sect. Cinctosandra – V. sect. Conchophyllum – V. sect. Cyanococcus – V. sect. Eococcus – V. sect. Epigynium – V. sect. Hemimyrtillus – V. sect. Herpothamnus – V. sect. Myrtillus – V. sect. Neurodesia – V. sect. Oarianthe – V. sect. Pachyanthum – V. sect. Polycodium – V. sect. Pyxothamnus – V. sect. Vaccinium – V. sect. Vitis-idaea

## Enkelt slacher

Cranberry_bog.jpg|Mööskbei * 'Cranberry' * (Vaccinium macrocarpon, Oxycoccus macrocarpos)
Bieszczady_Flora.jpg|Bläbei, Hiasbei (Vaccinium myrtillus)
Blokkebær.jpg|Muurbei (Vaccinium uliginosum)
Vaccinium_vitis-idaea_09.JPG|Krüünbei, Foosbei (Vaccinium vitis-idaea)


## Luke uk diar
Uallöön

**Uallöön** (in'e 13. iirhonert: "Ul-laun"; tutsk: "altes Land") is en hali foon dä Nöördfreesk Ailööne. In'e juunii 2018 laaweden 17 mänskene uw Uallöön.

## Kule
Riwne (Prowins)

Det **Riwne Prowins** (üüb Ukrainisk: Рі́вненська о́бласть *Rívnens’ka óblast’* of Рі́вненщина *Rívnenščyna*) as ian faan dön 24 prowinsen faan Ukraine. Det hee 1.162.763 lidj (2017). At hoodsteed faan’t prowins as Riwne.

## Kwelen
Hrywnja

At **Hrywnja** (ukrainisk гривня; amskrewen: hryvnja; ; muartaal *hrywni*/*hrywen*, of uk **Griwna** näämd) as sant 1996 at münt faan a Ukraine. Di ISO-Code as **UAH**. Di hunertst dial faan en Hrywnja het Kopijka.

## Jilstaken
Diar san jilstaken mä en wäärs faan 1 Hrywnja, an 1, 2, 5, 10, 25 an 50 Kopijok. 

 2-kopiyki-Ukraine.JPG|2 Kopijki
 5-kopiyki-Ukraine.jpg|5 Kopijok
 25-kopiyok-Ukraine.JPG|25 Kopijok
 50-kopiyok-Ukraine.JPG|50 Kopijok
 1 grivna vladimir 1.jpg|1 Hrywnja – Wolodymyr di Grat


## Jilskiiner

Hrywnja-1_2004.JPG|1 Hrywnja
2 hryvnia 2005 front.jpg|2 Hrywni
5_hryvnia_2005_front.jpg|5 Hrywen
10-Hryvnia-2005-front.jpg|10 Hrywen
Hrywnja-20_2003.JPG|20 Hrywen
Hrywnja-50_2004.JPG|50 Hrywen
Hrywnja-100_2006.JPG|100 Hrywen
200_hryvnia_2007_front.jpg|200 Hrywen
500_hryvnia_2006_front.jpg|500 Hrywen


## Luke uk diar
Faro (Steed uun Portugal)

**Faro** (Ütjspriik üüb Portugiisk: [ˈfaɾu]) as en steed uun Portugal. At steed leit uun a süüd faan’t lun, amanbi 216 km tu a süüduast faan Lisabon. Det hee 47.575 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Faro Distrikt.

## Kwelen
Dänemåårk

**Dänemåårk** äs en luin oon Euroopa. Et luin hjit 5.781.190 mänske (2018). E hoorstäär fuon't luin äs Koopenhuuwen.

## Kwäle


## Säi ok
* *Oore luine oon Euroopa*: Ängeluin, Dänemåårk, Frankrik, Norwäägen, Tjüskluin, Spånien
Kopeek

En **kopeek** (faan rüsk копейка, bit 1918 копѣйка, kopejka) as di nööm faan en jilstak mä en letjen wäärs uun't Rüsk Rik sant at 16. juarhunert. Flook efterfulgerlunen brük det kopeek widjerhen.

## Ual kopeeken

Kopek_Ivan_IV.jpg|kopeek tu tidjen faan Iwan&nbsp;IV.
Fedor_borisovich.jpg|kopeek tu tidjen faan Fjodor&nbsp;II., amanbi 1605 
5Kopeken1783FH.jpg|5 kopeeken, kööber, tu tidjen faan Zarin Katharina&nbsp;II., 1783
Eine Kopeke - Zar Alexander I 1821.jpg|kööber-kopeek, tu tidjen faan Zar Alexander&nbsp;I., 1821
Datei:Soviet Union-1990-Coin-0.01.jpg|kopeek tu tidjen faan a Sowjetunion, 1990


## Nei kopeeken (2017)

1_kopeyka.PNG|1 kopeek= 1/100 Rüsk Ruubel(Ruslun)
2-kopiyki-Ukraine.JPG|2 kopeeken= 2/100 Hrywni(Ukraine)
ПМР_Монета_1_коп_аверc.jpg|1 kopeek= 1/100 Transnistrisk Ruubel(Transnistrien)
1_kapeyka_Belarus_2009_reverse.png|1 kopeek= 1/100 Witjrüsk Ruubel(Witjruslun)
Austraalisk Dooler

De **Austraalisk [[Dooler]]** (Ufkörtang: AUD; Sümbool: $) as at münt faan Austraalien sant 1966. Föör 1966 as det Austraalisk Pünj brükt wurden.

## Jilskiiner
Kadiogo (Prowins)

Det **Kadiogo Prowins** (Ütjspriik: [ka.djɔ.go]) as en prowins faan det Centre Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 1.727.390 lidj (2006). At hoodsteed as Ouagadougou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee 7 departmenten:

## Kwelen
Autographa

**Autographa** san en skööl faan skrobflenerken (Noctuidae) uun det onerfamile Plusiinae.

## Slacher
A. aemula – A. ampla – A. amurica – A. argyrosigna – A. bimaculata – A. bractea – A. buraetica – A. caladii – A. californica – A. camptosema – A. corusca – A. crypta – A. dudgeoni – A. excelsa – A. flagellum – A. gamma (Gammaflenerk) – A. jota – A. khinjana – A. kostjuki – A. labrosa – A. lehri – A. macrogamma – A. mandarina – A. mappa – A. metallica – A. monogramma – A. nekrasovi – A. nigrisigna – A. paghmana – A. pasiphaeia – A. precationis – A. pseudogamma – A. pulchrina – A. purpureofusa – A. rubida – A. sansoni – A. schalisema – A. sinooccidentalis – A. speciosa – A. ternei – A. urupina – A. v-alba – A. v-minus

## Luke uk diar
Gammaflenerk

A **Gammaflenerk** of uk **Gammafögel** (*Autographa gamma*) as en slach faan skrobflenerken (Noctuidae) uun det onerfamile Plusiinae an det skööl Autographa.

## Beskriiwang
Di gammaflenerk späänt auer a jüügen 35 bit 40 mm. Sin klöör leit tesken brün an grä an hi hää en aparte tiaknang üüb a jügen, det liket at greks gamma. A ripen wurd 25 mm lung an san miast green. Det pope as jonkbrün.

Wan gammaflenerken bonkerwiis föörkem, kön jo üüb ääkerlun uk böös skaas uunracht.

## Bilen

Autographa_gamma_03_(HS).jpg|Rip
Autographa_gamma_01_(HS).jpg|Pope

Gammaflenerker kön jo gud uunpaase an san knaap tu käänen:

Gammaeule3.jpg
Gamma_uil_op_bramenblad_(Autographa_gamma).jpg
Autographa_gamma-01_(xndr).jpg


## Luke uk diar
Boulgou (Prowins)

Det **Boulgou Prowins** (Ütjspriik: [bul.gu]) as en prowins faan det Centre-Est Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 543.570 lidj (2006). At hoodsteed as Tenkodogo.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee 13 departmenten.

## Kwelen
Bam (Prowins uun Burkiina Faaso)

Det **Bam Prowins** (Ütjspriik: [bam]) as en prowins faan det Centre-Nord Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 275.191 lidj (2006). At hoodsteed as Kongoussi.

## Geografii
De Tanlallé Berig (562 m), wat de naisthuuchst berig faan Burkiina Faaso as, leit uun detheer prowins.

### Indialing faan Ferwalting
At prowis hee njüügen departmenten:

## Kwelen
Skrobflenerken

**Skrobflenerken** of uk **Troolflenerken** of **Trooler** (Noctuidae) san en famile faan Flenerken. Diar jaft at uk bruketen faan, man a miasten san dach brün of grä. Daalang käänt am amanbi 35.000 slacher, uun Euroopa san't son 1.800.

## Onerfamilin
Acontiinae – Acronictinae – Agaristinae – Amphipyrinae – Araeopteroninae – Bagisarinae – Balsinae – Bryophilinae – Cocytiinae – Condicinae – Cuculliinae – Cydosiinae – Dilobinae – Diphtherinae – Eriopinae – Eucocytiinae – Eustrotiinae – Hadeninae – Heliothinae – Lophonyctinae – Metoponiinae – Noctuinae – Oncocnemidinae – Pantheinae – Plusiinae – Psaphidinae – Raphiinae – Sinocharinae – Stictopterinae – Stiriinae – Strepsimaninae – Thiacidinae – Xyleninae

## Luke uk diar
Plusiinae

**Plusiinae** san en onerfamile faan skrobflenerken (Noctuidae).

## Iindialang
Tribus: Abrostolini
:: Sköölen: Abrostola – Inguridia – Mouralia
Tribus: Argyrogrammatini
:: Sköölen: Acanthoplusia – Agrapha – Anadevidia – Anaplusia – Argyrogramma – Chrysodeixis – Ctenoplusia – Dactyloplusia – Enigmogramma – Extremoplusia – Kuelvarosiplusia – Loboplusia – Plusiopalpa – Plusiotricha – Scriptoplusia – Shensiplusia – Stigmoctenoplusia – Stigmoplusia – Thysanoplusia – Trichoplusia – Vittaplusia – Zonoplusia
Tribus: Omorphinini
:: Skööl: Omorphina
Tribus: Plusiini
: Onertribus: Autoplusiina
:: Sköölen: Allagrapha – Antoculeora – Autoplusia – Cerviplusia – Diachrysia – Erythroplusia – Loboplusia – Macdunnoughia – Melanoplusia – Notioplusia – Perloplusia – Rachiplusia – Sclerogenia
: Onertribus: Euchalciina
:: Sköölen: Allagrapha – Chrysanympha – Diachrysia – Desertoplusia – Eosphoropteryx – Euchalcia – Exyra – Lamprotes – Panchrysia – Platoplusia – Plusidia – Polychrysia – Pseudeva – Pseudochalcia
: Ontertribus: Plusiina
:: Sköölen: Anagrapha – Autographa – Cornutiplusia – Lophoplusia – Megalographa – Plusia – Syngrapha

## Luke uk diar
Boulkiemdé (Prowins)

Det **Boulkiemdé Prowins** (Ütjspriik: [bul.kjɛm.de]) as en prowins faan det Centre-Ouest Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 505.206 lidj (2006). At hoodsteed as Koudougou.

## Kwelen
Nahouri (Prowins)

Det **Nahouri Prowins** (Ütjspriik: [na.u.ʁi]) as en prowins faan det Centre-Sud Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 157.071 lidj (2006). At hoodsteed as Pô.

## Kwelen
Zoundwéogo (Prowins)

Det **Zoundwéogo Prowins** as en prowins faan det Centre-Sud Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 245.947 lidj (2006). At hoodsteed as Manga.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee 7 departmenten:

## Kwelen
Gnagna (Prowins)

Det **Gnagna Prowins** (Ütjspriik: [ɲa.ɲa]) as en prowins faan det Est Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 408.669 lidj (2006). At hoodsteed as Bogandé.

## Kwelen
Houet (Prowins)

Det **Houet Prowins** (Ütjspriik: [wɛ]) as en prowins faan det Hauts-Bassins Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 955.451 lidj (2006). At hoodsteed as Bobo Dioulasso.

## Geografii
De Kantolo Berig (542 m), de Tonvo Berig (470 m) an de Kanso Berig (448 m) lei uun detheer prowins.

## Kwelen
Loroum (Prowins)

Det **Loroum Prowins** (Ütjspriik: [lɔ.ʁum]) as en prowins faan det Nord Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 142.853 lidj (2006). At hoodsteed as Titao.

## Kwelen
Ganzourgou (Prowins)

Det [**Ganzourgou Prowins** (Ütjspriik: [gɑ̃.zuʁ.gu]) as en prowins faan det Plateau-Central Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 319.380 lidj (2006). At hoodsteed as Zorgho.

## Kwelen
Kourwéogo (Prowins)

Det **Kourwéogo Prowins** (Ütjspriik: [kuʁ.we.o.go]) as en prowins faan det Plateau-Central Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 138.217 lidj (2006). At hoodsteed as Boussé.

## Kwelen
Oudalan (Prowins)

Det **Oudalan Prowins** (Ütjspriik: [u.da.lɑ̃]) as en prowins faan det Sahel Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 195.964 lidj (2006). At hoodsteed as Gorom-Gorom.

## Geografii
De Koèl Berig (448 m), de Zaran Kipsi Berig (441 m) an de Lakba Berig (400m) lei uun detheer prowins.

## Kwelen
Soum (Prowins)

Det **Soum Prowins** as en prowins faan det Sahel Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 347.335 lidj (2006). At hoodsteed as Djibo.

## Geografii
De Gabou Kani Berig (411 m), leit uun detheer prowins.

## Kwelen
Bougouriba (Prowins)

Det **Bougouriba Prowins** (Ütjspriik: [bu.gu.ʁi.ba]) as en prowins faan det Sud-Ouest Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 101.479 lidj (2006). At hoodsteed faan't prowins as Diébougou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw departmenten:

## Kwelen
Ioba (Prowins)

Det **Ioba Prowins** (Ütjspriik: [jɔba]) as en prowins faan det Sud-Ouest Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 192.321 lidj (2006). At hoodsteed as Dano.

## Kwelen
Poni (Prowins)

Det **Poni Prowins** as en prowins faan det Sud-Ouest Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 256.931 lidj (2006). At hoodsteed as Gaoua.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Poni hee 9 departmenten:
*Bouroum-Bouroum
*Djigoue
*Gaoua
*Gbomblora
*Kampti
*Loropeni
*Malba
*Nako
*Perigban

## Kwelen
Kénédougou (Prowins)

Det **Kénédougou Prowins** (Ütjspriik: [ke.ne.du.gu]) as en prowins faan det Hauts-Bassins Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 285.695 lidj (2006). At hoodsteed as Orodara.

## Kwelen
Belait (Distrikt)

De **Belait Distrikt** (üüb Malaiisk: *Daerah Belait*) as en distrikt uun Bruunei. A distrikt hee 73.200 lidj (2018). At hoodsteed faan a distrikt as Kuala Belait.
## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee aacht onerdistrikten (*mukim*):

## Kwelen
Bruunei-Muara (Distrikt)

De **Bruunei-Muara Distrikt** (üüb Malaiisk: *Daerah Brunei-Muara*) as en distrikt uun Bruunei. A distrikt hee 279.924 lidj (2011). At hoodsteed faan a distrikt as Bandar Seri Begawan.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
A distrikten hee 18 onerdistrikten (*mukim*):

## Kwelen
Ööwenem/fe

**Ööwenem** (üüb Tjiisk: *Oevenum*; üüb Deensk: *Øvenum*) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. Det hee 428 lidj (2016).

## Geografii
At gemeend hiart tu Uasterlun-Feer.

Ööwenem as 10,87 km². Det as det naistgratst gemeend üüb Feer.

## Histoore
Ööwenem wurd 1438 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart Ööwenem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.

## Befölkring
Efter en schetsing 2016 wiar 428 uun Ööwenem. Diarfaan wiar 206 maaner an 222 wüfen. Efter det folksteeling 2011 wiar det tutool befölkring faan't gemeend 454.

## Politiik
### Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeendfertreeding. Sant a kommunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 hee det *Oevenumer Wählergemeinschaft* (ÖWG) sööwen saten uun det gemeendfertreeding, tau saten hual enkeltbewerewer..

### Bürgermäästern
2013-: Gisela Riemann (ÖWG)

## Persöönelkhaiden
* Knud Broder Knudsen (1846-1917), dachter.

## Kwelen
Madlem (Fäär)/mo

**Madlem** (aw Tjüsch än Dånsch: *Midlum*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram foon e Kris Nordfraschlönj. Önjt norden läit e Weestsiie, önjt ååsten e gemiine Ööwenem, önjt söödååsten Wraksem, önjt sööden Njiblem, önjt weesten Aalkersem än önjt nordweesten Olersem. Dåt heet 470 inboogere (2016).

## Geografii
Et toorp *Madlem* läit önjt sööden foon e gemiine. Et toorp *Eekrem* läit önjt norden.

Et jeeft uk en toorp Mullum (aw Neederlönjsch: *Midlum*) önj e gemiine Harns önj Weestfraschlönj än tou toorpe ma e noome *Midlum* önj Needersaksen: iinj önj e Lönjkris Leer än iinj önj e Lönjkris Kokshuuwen.

## Inboogere
Huum, wat foon Madlem kamt, as aw Fering en *madlembüür* (mörtål *madlembüüren*).

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Wiisem/fe

**Wiisem** (üüb Tjiisk: *Witsum*; üüb Deensk: *Vitsum*) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. 

## Geografii
At gemeend hiart tu Waasterlun-Feer.

Wiisem as 1,59 km². Det as det letjst gemeend üüb Feer.

Salwert (11 m), de huuchst ponkt üüb Feer, leit uun a waast faan Wiisem.

## Histoore
Wiisem wurd 1509 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart Wiisem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.

## Politiik
### Taarepsfertreeding
Auer at gemeend maner üüs 70 iinwenern hee, hee det en gemeendfersoomlang an nian gemeendfertreedang; tu't fersoomlang hiar al bürger faan't gemeend.

## Ferwis efter bütjen
* Gemeinde Witsum

## Futnuuten an Kwelen
Wraksem/fe

**Wraksem** (üüb Tjiisk: *Wrixum*; üüb Deensk: *Vriksum*) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. 

## Geografii
At gemeend hiart tu Uasterlun-Feer.

Wraksem as 7,56 km². Det as det seekstletjst gemeend üüb Feer.

## Histoore
Wraksem wurd 1438 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart at gemeend tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.

## Politiik
### Taarepsfertreeding
Sant a komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 häält det *Wrixumer Wählergemeinschaft* (WWG) al njüügen saten uun't gemeendfertreeding..

### Bürgermäästern
* 2008-: Heidi Braun

## Ferwis efter bütjen

## Futnuuten an Kwelen
Sokodé (Steed)

**Sokodé** as en steed uun de aafrikoons stoot Toogo. At steed leit uun a maden faan’t lun, amanbi 317 km tu a nuurd faan Lomé. Det as at hoodsteed faan det Centrale Regiuun an det Tchaoudjo Prefektüür. Det hee 104.700 lidj (2017).

## Geografii
### Kliima

## Infrastruktüür
Troch at steed feert det togoisk natschunaalstruat N1 faan Lomé tu a grens tu Burkiina Faaso nai bi Cinkassé. Uk ferbant at struat at steed mä Kara an Atakpamé. At steed hee en fluughuuwen, de Sokodé Fluughuuwen, wat uun a nuurduast faan’t steed leit.

## Kwelen
Green

**Green** as en klöör an hää en waagenlengde tesken  520&nbsp;an 565&nbsp;nm. Waagenlengden oner (=kurter üs) 520 nm hää blä laacht. An laacht mä muar üs 565 nm as güül.

Di klöörcode uun't internet as #00AA00.

## Nööm
Di nööm as nai mä ualhuuchsjiisk *gruoen*, det ment grui. An wat gruit, det woort jo miast green.

## Slacher
Diar san ünlik slacher faan green, an jo fu ünlik nöömer:


Green as bütj ruad an blä ian faan a *grünjklöören*.

## Natüür

Innervillgraten - Oberstalleralm - Rastplatz.jpg
Baum1.jpg
Pommes vertes.JPG
Eupherusa_eximia_Santa_Elena.JPG
10 malahit sa Urala (rеtоuchеd).jpg



## RAL
RAL as en norm föör klöören, an arke slach green hää diar en aanj numer:

## Spreegwurden
* Büüg a buum, wan'er green as.
* En greenen jul, en witjen puask. - En witjen jul, en greenen puask.

## Referensen


## Luke uk diar
ISO 3166-2:ML

## Luke uk diar
* ISO 3166-2, Referenstabel faan luncodes.
* ISO 3166-1, Referenstabel faan luncodes uun domain-nöömer.

## Referensen
Faya-Largeau

**Faya-Largeau** (üüb Araabsk: فايا لارجو *Fāyā Lārjū*) as en steed uun de aafrikoons stoot Tschad. Det leit uun det Borkou Regiuun. Det hee 30.800 lidj (2009).

## Kwelen
Am-Djarass

**Am-djarass** (üüb Araabsk: أم جرس Am Jaras) as en steed uun de aafrikoons stoot Tschad. Det as at hoodsteed faan Ennedi-Est Regiuun. Det hee 20.850 lidj (2009).

## Kwelen
Cinkassé (Steed)

**Cinkassé** as en steed uun de aafrikoons stoot Toogo. At steed leit uun a nuurd faan't lun, uun det Savanes Regiuun, amanbi 569 km tu a nuurd faan Lomé an nai bi a grensen tu Burkiina Faaso an Ghaana. Det hee 26.926 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Cinkassé Prefektüür.

## Kwelen
Agadez (Steed)

**Agadez** as en steed uun de aafrikoons stoot Niiger. At steed leit uun a maden faan’t lun. Det hee 110.497 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Agadez Regiuun.

## Kwelen
Abu Dhabi (Emiraat)

Det **Abu Dhabi Emiraat** (üüb Araabsk: إمارة أبوظبي‎ *Imārat Abū Ẓabī* [ʔabuː ˈðˤɑbiː]) as ian faan dön sööwen emiraaten faan dön Ferianigt Araabsk Emiraaten. Det hee 1.399.484 lidj (2005). At hoodsteed faan’t emiraat as Abu Dhabi.

## Kwelen
Bayi-Brikolo (Department)

Det **Bayi-Brikolo Department** as en department uun det Haut-Ogooué Prowins faan Gabuun. Det hee 1998 lidj (2013). At hoodsteed as Aboumi.

## Kwelen
Ayoun el Atrous (Steed)

**Ayoun el Atrous** (üüb Araabsk: عيون العتروس‎ *‘Ayūn al-‘Atrūs*) as en steed uun de aafrikoons stoot Mauretaanien. Det hee 22.796 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Hodh El Gharbi Regiuun. 

## Kwelen
Madlem (Feer)/fe

**Madlem** (üüb Tjiisk an Deensk: *Midlum*) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. Uun a nuurd leit a Nuurdsia, uun a uast a gemeend Ööwenem, uun a süüduast Wraksem, uun a süüd Njiblem, uun a waast Aalkersem an uun a nuurdwaast Olersem. Det hee 470 lidj (2016)

## Geografii
At gemeend leit uun Uasterlun-Feer.

Madlem as 8,5 km². Det as det füftgratst gemeend üüb Feer.

## Histoore
Madlem wurd 1462 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart Madlem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.

## Befölkring
Efter en schetsing 2016 wiar 470 lidj uun Madlem. Diarfaan wiar 199 maaner an 271 wüfen. Efter det folksteeling 2011 wiar det tutool befölkring faan't gemeend 408.

## Politiik
### Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeendfertreeding. Diarfaan hee det *Midlumer Wählergemeinschaft* (MWG) sant dön kommunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 aacht saten. En widjer sat häält en enkeltbewerewer.

### Bürgermääster
* ?-2013: Helmut Marczinkowski
* 2013–2017: Stefan Hinrichsen (MWG)
* 2017-: Frauke Vollert

## Kwelen
Taoudénit (Regiuun)

Det **Taoudénit Regiuun** (üüb Bambara: ߕߊߎߘߋߣߌ ߘߌߣߋߖߊ *Taudeni Dineja*, üüb Fraansöösk: *Région de Taoudénit*) as sant 2016 en regiuun uun de aafrikoons stoot Maali. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd leit Algeerien, uun a uast lei dön Gao an Kidal Regiuunen, uun a süüd leit det Timbuktu Regiuun an uun a waast Mauretaanien. At hoodsteed faan't regiuun as Taoudénit.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks kreiser:
* Achourat
* Arawane
* Al-Ourche
* Boujbeha
* Foum-Alba
* Taoudénit
Ménaka (Regiuun)

Det **Ménaka Regiuun**  (üüb Bambara: ߡߋߣߊߞߊ ߘߌߣߋߖߊ *Menaka Dineja*, üüb Fraansöösk: *Région de Ménaka*) as sant 2016 en regiuun uun de aafrikoons stoot Maali. At regiuun leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd leit det Kidal Regiuun, uun a uast an süüd Niiger an uun a waast det Gao. At hoodsteed faan't regiuun as Ménaka.

## Geografii

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer kreiser:
* Andéramboukane
* Inékar
* Tidermène
* Ménaka
1087

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 26. September: Wilhelm II. wurd köning faan Ingelun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 09. September: Wilhelm I., köning faan Ingelun an hertooch faan Normandie (* 1027 of 1028)
1135

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
**Ünbekäänd Dootem**
* Gautier d’Arras, fransöösk dachter († 1189)
* Inge Krogrygg, Köning faan Noorweegen(† 1161)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 04. Jüüne: Song Huizong, Keiser faan Schiina (* 1082)
* 01. Deetsember: Heinrich I., köning faan Ingelun (* 1068)
Baboua (Steed)

**Baboua** as en steed an komuun uun de aafrikoons stoot det Madelaafrikoons Republiik. Det leit uun det Nana-Mambéré Prefektüür. Det hee 6812 lidj (2003).

## Kwelen
Batié (Steed)

**Batié** as at hoodsteed faan det Noumbiel Prowins uun Burkiina Faaso. At steed leit uun det süüdermiast dial faan't lun, nai bi a grensen tu't Elfenbianküst an Ghaana. Det hee 10.105 lidj (2006).

## Kwelen
Boromo (Steed)

**Boromo** as at hoodsteed faan det Balé Prowins uun Burkiina Faaso. At steed leit nai bi de Mouhoun Struum. Det hee 14.594 lidj (2006).

## Geografii
Boromo leit bi det *Route Nationale 1*, hualewwais twesken Ouagadougou an Bobo Dioulasso, amanbi 4 km widj faan de rocht kant faan de Suart Volta. 

## Kwelen
Catumbela (Kreis)

De **Catumbela Kreis** as en kreis uun det Benguela Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a maden faan’t prowins. Hi hee 195.209 lidj (2014). At hoodsteed as Catumbela.

## Kwelen
1328

**1328** wiar det aacht-an-twuntigst juar faan det 14. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. April: Philipp VI. wurd köning faan Frankrik.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 21. September: Hongwu, keiser faan Schiina († 1398)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1133

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 04. Jüüne: Lothar III. wurd faan Paap Inosens II. üüs Keiser faan det Hilig Röömsk Rik krüünet.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 05. Marts: Heinrich II., köning faan Ingelun († 1189)

**Ünbekäänd Dootem**
* Hōnen, jaapaans buddhist († 1212)
* Sancho VI., Köning faan Navarra († 1194)
* Sigurd II., Köning faan Noorweegen († 1155)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 26. Oktuuber: Florens de Suart, holuns graaf (* amanbi 1115)
Toma (Steed)

**Toma** as at hoodsteed faan det Nayala Prowins uun Burkiina Faaso. Det hee 12.401 lidj (2006).

## Kwelen
Tenakourou

A **Tena Kourou (Ténakourou)** as mä en hööchde faan 727 m di huuchst berag uun Burkiina Faaso.

Hi leit uun't regiuun Cascades bi't grens tu't naiberlun Maali.

## Luke uk diar
* mapcarta.com
* geonames.org
Araukaarien

**Araukaarien** of uk *"*'aabenskrekbuumer*'"* (*Araucaria*) san en skööl faan konifeeren (näädelbuumer) uun det famile Araucariaceae. Jo waaks fööraal üüb a süüdelk eerdheleft.

Jo haa hör nööm efter det chileensk regiuun Araukaanien, huar a Mapuche (iar: *"Araukaanern"*) lewe.

## Slacher
A. angustifolia – A. araucana – A. bernieri – A. bidwillii – A. biramulata – A. columnaris – A. cunninghamii – A. heterophylla – A. humboldtensis – A. hunsteinii – A. laubenfelsii – A. luxurians – A. montana – A. muelleri – A. nemorosa – A. rulei – A. schmidii – A. scopulorum – A. subulata

## Bilen

Araucaria brasiliana SZ138.jpg|Araucaria angustifolia
Araucaria araucana cones.jpg|Araucaria araucana
Araucaria heterophylla.jpg|Araucaria heterophylla
Araucaria Distribtion.svg|Föörkemen


## Luke uk diar
Solenzo (Steed)

**Solenzo** as at hoodsteed faan det Banwa Prowins uun Burkiina Faaso. Det hee 16.850 lidj (2006).

## Kwelen
Hongwu

**Hongwu** (üüb Schineesk: 洪武 *Hóngwǔ*, bäären 朱元璋 *Zhū Yuánzhāng*; * 21. September 1328; † 24. Jüüne 1398) wiar a grünjleier faan det Ming-Dünastii. Hi regiaret üüs keiser faan 1368 tu 1398 auer Schiina.

## Luke uk diar

## Kwelen an Futnuuten
Kongoussi

**Kongoussi** as at hoodsteed faan det Bam Prowins uun Burkiina Faaso. Det hee 25.172 lidj (2006).

## Geografii
At steed leit uun a süüd faan de Bam Sia, bi't krüsing faan dön *Route Nationale 15* an *Route Nationale 22*. 

## Kwelen
Boulsa (Steed)

**Boulsa** as en steed uun det Namentenga Prowins faan Burkiina Faaso. Det hee 17.925 lidj (2006).

## Geografii
At steed leit bi det *Route Nationale 15*.
 
## Kwelen
Häliiluin

**Häliiluin** (Tjüsk: *Helgoland*, Ängelsk: *Heligoland*) äs en äiluin oon e Noordsäie än en gemiine oon de Pinnebeeri Krais.
Araucariaceae

**Araucariaceae** san en famile faan Konifeeren (Näädelbuumer). Jo waaks fööraal üüb a süüdelk eerdheleft.

Jo haa hör nööm efter det chileensk regiuun Araukaanien, huar a Mapuche (iar: *"Araukaanern"*) lewe.

## Sköölen
* Kauribuumer (*Agathis*)
* Araukaarien (*Araucaria*)
* *[[Wollemia]]*

## Luke uk diar
Dunkerque

**Duinkerke** of **Duunkerke** (amtelk an fransöösk *Dunkerque*) as en industriel huuwenstääd uun Nuurdfrankrik üüb di süüdelk dial faan't Nuurdsiaküst, amanbi twuntag kilomeeter wech faan det stääd De Panne tu a waast faan’t grens mä Belgien. Hat as det hoodstääd faan det arrondissement mä di salew nööm, wat miast temelk likedenang di fransöösk dial faan di Westhoek as. Diaram leit at stääd uun Fransöösk Flandern.

## Beskriiwang
Ferwaltangstechnisk as Dunkerque ian faan fiiw onerprefektuuren faan't Département Nord an gliktidjag en gemeen uun't regiuun Hauts-de-France. Diar wene sowat neegentagdüüsen iinwenern. Tuup mä sääkstaanj naibergemeenen as't det *Stäädgemianskap faan Dunkerque*, wat knaap tauhunertdüüsen lidj hää, an wan dü a föörstääden märeegenst, san't muar üs tauhunertföftagdüüsen.

Hat as en natsionaal bedüüden stääd för san siahuuwen, di naibi di Ingelsk Kanool leit, wat det traadgratst siahuuwengebiit faan't lun as, efter det faan Marseille an Le Havre. Det stääd as gud bekäänd uun Fransöösk Flandern troch san karnewal.

## Luke uk diar

* Wääbsteed faan't stääd
* Wääbsteed faan't stäädgemianskap
* Wääbsteed faan't siahuuwengebiet

## Futnuuten
International Plant Names Index

Di **International Plant Names Index** (IPNI) as en dootenbeenk för siadplaanten an Monilophyta (farnen).

Hi as apwoksen troch det tuupwerkin faan Royal Botanic Gardens (Kew), Harvard University Herbaria an Australian National Herbarium. 

Hi leit uk a internatjunaal ufkörtangen faan botaanikern fääst.

Sant 1998 woort det dootenbeenk bi a Royal Botanic Gardens uun Kew feerd.

## Literatuur
* J. Croft, N. Cross, S. Hinchcliffe, E. Nic Lughadha, P. F. Stevens, J. G. West, G. Whitbread: *Plant Names for the 21st Century: The International Plant Names Index, a Distributed Data Source of General Accessibility*. Uun: *Taxon*. Binj 48, Numer 2, 1999, S. 317–324, .
* Eimear Nic Lughadha: *Towards a Working List of All Known Plant Species*. In: *Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences*. Binj 359, Numer 1444, 2004, S. 681–687, .

## Ferwisang efter bütjen
* The International Plant Names Index
Adamaoua (Regiuun)

Det **Adamaoua Regiuun** (üüb Fraansöösk: *Région de l’Adamaoua*, üüb Ingels: *Adamawa Region*) as ian faan dön tjiin regiuunen faan Kameruun. Uun a nuurd leit det Nord Regiuun, uun a uast det Madelaafrikoons Republiik, uun a süüduast det Est Regiuun, uun a süüdwaast lei dön Centre, Ouest an Nord-Ouest Regiuunen an uun a waast leit Nigeerien. Det hee 884.289 lidj (2005). At hoodsteed as Ngaoundéré.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw departmenten:

## Kwelen
Pic de Nahouri

Di **Pic de Nahouri** as en *eilunberag* uun Burkiina Faaso. Det ment, di berag stäänt alian an trinjam as flaak lun. Det regiuun trinjam di 447 m huuch berag stäänt al sant 1938 ooner natüürskül. An di berag woort faan a minsken diar feriaret. Efter süüden tu luket am tu't naiberlun Ghaana.

Hi leit uun't regiuun Centre-Sud.
Kolèl Berag

Di **Kolèl** (**Koèl** ?) as en berag uun Burkiina Faaso. 

Hi as 448 m huuch an leit uun't Sahel Regiuun nai bi't saarep mä di salew nööm.

## Luke uk diar
* mapcarta.com
* geonames.org
Patagoonien

**Patagoonien** as en loonskap uun Süüdameerikoo süüdelk faan a struumer Río Colorado uun Argentiinien an Río Bío Bío uun Chiile, an nuurdelk faan't Magellanstruat.

## Bilen

Landschaft von Patagonien.jpg|Loonskap faan Patagoonien, Argentiinien
Torres del Paine, Patagonia (2004).jpg|Torres del Paine, Chiile
Fitz_Roy_2.jpg|Fitz Roy, tesken Chiile an Argentiinien
Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|Perito Moreno istong, Argentiinien


## Luke uk diar
ISO 3166-2:SB

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Central (Salomoonen)

Det letj prowins **Central** leit sowat uun a maden faan di eilunstoot Salomoonen. Süüdermuar leit det prowins Guadalcanal.

Tu *Central* hiar flook letjer eilunen an sköölen faan eilunen:
* Aeaun
* Gavutu
* Mbanika
* Pavuvu
* Savo
* Tanambogo
* Tulagi
* Russell-Eilunen
* Nggela-Eilunen

At hoodstääd Tulagi leit üüb det eilun mä di salew nööm: Tulagi Eilun.

A eilunen uun't Central-prowins san tuup 615 km² grat. Efter't fulkstäälang faan 2009 lewe diar 26.051 lidj.

## Futnuuten

* citypopulation.de
Central Intelligence Agency

At **Central Intelligence Agency** (**CIA**) as di bütjluns ferswäären siinst faan a USA. Ham gongt det fööraal am informatjuunen auer ööder lunen.

Uun Ameerikoo jaft at uk noch at *National Security Agency* (NSA), man jo werke diar fööraal mä technisk iinrachtangen; at CIA werket fööraal mä informatjuunen faan minsken.

## Luke uk diar
* The World Factbook

* Wääbsteed faan't CIA (ingelsk)
Program faan a Feriand Natjuunen för't widjerkemen

At **Program faan a Feriand Natjuunen för't widjerkemen** (ingelsk: United Nations Development Programme, **UNDP**) as en iinrachtang faan a Feriand Natjuunen (UNO).

## Apgoowen
At UNDP sat uun New York, hää oober uk büroos uun Washington, D.C., Genf, Brüssel, Kopenhuuwen an Tokio. Letjer büroos san uun 166 lunen auer a hialer welt ferdiald.

Det iinrachtang wal fööraal a aaremst lunen üüb a welt (LLDC=Least Developed Countries) halep. Diar gongt at am aaremmud, HIV/AIDS, demokratisiarang, energii an amweltfraagen.

Arke juar wurd amanbi 62 miljaarden US-Dooler faan det program ütjden. Det jil komt fööraal faan a G7-lunen.

## Luke uk diar

* Amtelk wääbsteed