open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fuzhou

**Fuzhou** (üüb Schineesk: 福州 *Fúzhōu*) as en steed uun a süüduast faan Schiina. Det hee 7.115.369 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Fujian Prowins.

## Kwelen
Guiyang

**Guiyang** (üüb Schineesk: 贵阳 *Guìyáng*) as en steed uun a süüd faan Schiina. Det hee 2.520.061 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Guizhou Prowins.

## Kwelen
Shijiazhuang

**Shijiazhuang** (üüb Schineesk: 石家庄 *Shíjiāzhuāng*) as en steed uun a nuurduast faan Schiina. Det hee 3.095.219 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Hebei Prowins.

## Kwelen
Karoo

At **Karoo** (ütjspreegen: ) as en hualewwüüst uun't huuchlun faan Süüdafrikoo an uun't süüdelk Namiibia. Hat as 500.000 km² grat an maaget en traaden faan Süüdafrikoo ütj.

Uun't Karoo jaft at ünlik loonskapen, huar at iin- an ufdialang oober ei seeker as:
* **Letj Karoo**, Oner Karoo, 250m bit 400 m huuch
* **Grat Karoo**, Madelkaroo, 600m bit 900 m 
* **Boower Karoo**, Central Plateau, Highveld, 1000m bit 1800m
* **Sukkulentenkaroo**, uun't waasten
* **Namakaroo**, uun't uasten

## Nööm
Di nööm Karoo komt faan *kurú* uf. Det as en wurd uun det spriak faan a San, diar heer iar lewet an jaaget haa. Uun hör spriak ment det "drüg, skraal lun".

## Bilen

South Africa - Kleine Karoo.JPG|mini|Letj Karoo
Nuweveld Mountains (32640358171).jpg|Grat Karoo
Karoo P1030687.JPG|Sukkulentenkaroo
Hill at Karoo National Park.png|Huug uun a *Karoo Natjunaalpark*


## Luke uk diar
EvoBus

Di **EvoBus GmbH** es en Daachterselskep fan di Daimler AG. Bi EvoBus uur Busi üttaacht en becht, sa üs em uk Köörstaalern fuar ain Karoseriien fo ken. Diaraur hen uur uk Tiinsten trinjom Busi en jaar Bidreft önböören ("OmniPlus").

EvoBus waar grünjlair, üs di Mercedes-Benz-Busofdiiling di Busfirma Setra aurnomen her, di Firmen waar töhopslööten. EvoBus heer ön Euroopa soks Werki, hur wat becht uur en 18 Stairen, hur di Busi forkoopet uur.

Produtsiaret uur di Busi öner di Noomen *Mercedes-Benz* en *Setra*. 

Ön't Jaar 2016 kür EvoBus 26.226 Busi aur di hiili Wārel forkoopi

EvoBus experimentiaret al leenger me Weeterstoföndreft, sa üs uk Busi me Öörtgas önböören waar. Sent 2019 jeft et di Bateriibus E-Citaro

## Skeltern

Daimler_MiniBus_Söl_001.JPG|Daimler MiniBus ön Dortmund jert uk tö EvoBus.
Daimler_MiniBus_Söl_002.JPG|Fan Daimler MiniBus jeft et jit niin Elektrobus.



## Weblinks

* www.evobus.de
* www.omniplus.de

## Einzelnachweise
Zhengzhou

**Zhengzhou** (üüb Schineesk: 郑州 *Zhèngzhōu*) as en steed uun a uast faan Schiina. Det hee 3.677.032 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Henan Prowins.

## Kwelen
Sukkulent

**Sukkulenten** (faan lat. *sucus* ‚saft‘ of *suculentus* ‚saftag‘) san plaanten, diar miast uun drüg regiuunen lewe an auer en loong tidj weeder apwaare kön. Diar san trii oorten faan, diarefter iindiald, huar's det weeder waare:
* Bleedsukkulenten
* Stamsukkulenten
* Rutsukkulenten

## Familin
Sukkulenten san nian takson, jo jaft at uun flook plaantensköölen:
Agave, Aloe, Anacampseros, Astroloba, Avonia, Bowiea, Brighamia, Crassula, Didiereaceae, Dudleya, Echeveria, Faucaria, Fouquieria, Gasteria, Gonialoe, Haworthia, Haworthiopsis, Huernia, Kalanchoe, Sansevieria, Sempervivum, Stapelia, Tulista, an noch flooken muar.

## Bilen

Aloe Ferox Windhoek Namibia.jpg|*[[Aloe ferox]]*, een bleedsukkulent
Suculentas RBGS 13.jpg|En *[[Agave]]*, en stam- en bleedsukkulent
Baobob tree.jpg|*[[Adansonia digitata]]*, en stamsukkulent
Salicornia europaea.jpg|*[[Salicornia europaea]]*



## Luke uk diar
Kap-Aloe

At **Kap-Aloe** (*Aloe ferox*) as en plaantenslach uun det skööl faan a Aloen (*Aloe*) uun det famile faan a Gäärsbuumplaanten (Asphodelaceae).

Hat wääkst fööraal uun Lesotho an uun a süüdafrikoons prowinsen Waastkap, Uastkap, Freistoot an KwaZulu-Natal uun drüg bosklun.

## Luke uk diar
Nanjing

**Nanjing** (üüb Schineesk: 南京 *Nánjīng* ) as en steed uun a uast faan Schiina. Det hee 5.827.888 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Jiangsu Prowins.

## Geografii
A steed leit bi de Jangtse Struum.

## Kwelen
Baobab

A **Baobab** (faan araabisk *bu-hubub*, *Adansonia digitata*) het uk **Afrikoonsk Aabenbruadbuum**. Hi hiart tu a Malwenplaanten (Malvaceae) an wääkst fööraal uun a troopen faan Afrikoo.

## Bilen

Starr 070727-7655 Adansonia digitata.jpg|Twiig mä bleeden
Adansonia digitata 20050823 flower.png|Bloos
Adansonia digitata MS 6682-2.JPG|Apskäären bloos
Adansonia digitata 2004-09-23.JPG|Früchten ("aabenbruad")



## Luke uk diar
Xining

**Xining** (üüb Schineesk: 西宁 *Xīníng*) as en steed uun a maden faan Schiina. Det hee 1.153.417 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Qinghai Prowins.

## Kwelen
Xi'an

**Xi'an** (üüb Schineesk: 西安 *Xī'ān*) as en steed uun a maden faan Schiina. Det hee 5.403.052 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Shaanxi Prowins.

## At Belukin Wäärt
* De iarst Kaiser faan Schiina, Qin Shihuangdi, sin greefmool mä sin *terakota-armee* leit nai bi't steed.

## Kwelen
Qingdao

**Qingdao** (iar *Tsingtao* of *Tsingtau*; üüb Schineesk: 青岛 *Qīngdǎo*) as en steed uun det Shandong Prowins faan Schiina. A nööm faan't steed het „Green Eilun“. Det hee 4.556.077 lidj (2010).

## Geografii

### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee trii steeden (Jiaozhou, Pingdu an Laixi) an sööwen distrikten:
* Shinan (市南区 *Shìnán Qū* of „Süüdsteed“)
* Shibei (市北区 *Shìběi Qū* of „Nuurdsteed“)
* Huangdao (黄岛区 *Huángdǎo Qū* of „Güül Eilun“)
* Laoshan (崂山区 *Láoshān Qū*)
* Licang (李沧区 *Lǐcāng Qū*)
* Chengyang (城阳区 *Chéngyáng Qū*)
* Jimo (即墨区 *Jímò Qū*)

## Histoore
Faan 1897 tu 1914 wiar at steed at hoodsteed faan det tjiisk Kiautschou Pachtgebiet.

## Biljen

Datei:Qingdao_02.JPG|At Hüs faan de Tjiisk Guwernöör
Datei:Qingdao_04.jpg|De Ual Boonhoof


## Kwelen
Taiyuan

**Taiyuan** (üüb Schineesk: 太原 *Tàiyuán*) as en steed uun a nuurduast faan Schiina. Det hee 3.154.157 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Shanxi Prowins.

## Kwelen
Jinan

**Jinan** (üüb Schineesk: 济南 *Jìnán*) as en steed uun a uast faan Schiina. Det hee 3.641.562 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Shandong Prowins.

## Kwelen
Chengdu

**Chengdu** (üüb Schineesk: 成都 *Chéngdū*) as en steed uun a maden faan Schiina. Det hee 7.701.692 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Sichuan Prowins.


Chengdu-30-Tor zur neuen Altstadt-2012-gje.jpg
Chengdu-Hotel O+O-08-2012-gje.jpg
Chengdu-Feuertopfessen-02-2012-gje.jpg
Chengdu-Pandareservat-22-2012-gje.jpg
Chengdu-Pandareservat-38-Roter Panda-2012-gje.jpg


## Kwelen
Kunming

**Kunming** (üüb Schineesk: 昆明 *Kūnmíng*) as en steed uun a süüd faan Schiina. Det hee 3.385.363 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Yunnan Prowins.

## Kwelen
Pandemii

En **pandemii** as det spriaden faan en kraankes bi minsken auer a hialer eerd. Hat gongt widjer üs en **epidemii**, diar miast bluas uun enkelt lunen apträät. Det ment oober ei, dat arke lun bi en pandemii bedraapt as.

Det wurd *pandemii* komt faan ualgreks πανδημία pandēmía (*at hialer fulk*). Diar steget uk det bedüüdang uun, dat det bluas minsken bedraapt. Bi diarten snaaket am ei faan en pandemii, man diarför faan en *panzootii*.

## Pandemiin
* Antoniinisk Pest, 165–180. Pookenpandemii uun't Röömsk Rik; 5 miljoon duaden.
* Justiniaansk Pest, sant 541 bit iin uun't 8. juarhunert. Ütjliaset faan *[[Yersinia pestis]]*.
* *Suart Duas*, 1347–1352. Faan Madelaasien bit hial Euroopa; 25 miljoon duaden, det wiar en traaden faan a europeesk iinwenern. *Yersinia pestis*.
* Traad Pest, sant 1896. Begand uun Sjiina; 12 miljoon duaden. *Yersinia pestis*.
* HIV/AIDS, sant amanbi 1980. Amanbi 75 miljoon minsken haa det, 32 miljoonen san stürwen (bit 2018).
* COVID-19 (sant Detsember 2019), begand uun Sjiina; as noch ei föörbi: SARS-CoV-2

## Influenza
Uk gripe (*Influenza*) koon tu en pandemii mä miljoonen faan duaden wurd. 
* Spoonsk Gripe (1918–1920), 20–50 miljoon duaden: *Influenza-A-Virus H1N1*
* Asiaatisk Gripe (1957/58), 1–4 miljoon duaden: *Influenza-A-Virus A/H2N2*
* Hongkonggripe (1968), 1–4 miljoon duaden: *Influenza-A-Virus A/H3N2*
* Rüsk Gripe (1977/78), 700.000 duaden: *Influenza-A-Virus H1N1*
* Fögelgripe (2005), woort (noch) ei faan minsk tu minsk auerdraanj: *Influenza-A-Virus H5N1*
* Swingripe (2009/10), 100.000–400.000 duaden: *Influenza-A-Virus H1N1*

## Luke uk diar
COVID-19

**COVID-19** (faan ingelsk: COrona VIrus Disease 2019) as en kraankes, diar faan di Coronawiirus SARS-CoV-2 ütjliaset woort. Hat as tuiarst uun Detsember 2019 uun det stääd Wuhan uun Sjiina aptreeden an woort troch drööber uun a öösem auerdraanj. Diar as 2020 en pandemii faan wurden. 

## Ferluup

Ei arken, di faan di wiirus bedraapt as, woort swaar krank. Enkelten mark det goorei, öödern fu hoost an snoot an fiiber üs bi en ööder sjocht uk. Man hoker al kraank as of uun en huuch ääler, koon en spatleeger fu, of uk sterew.

## Pandemii
Efter hög wegen ging detdiar sjocht ei bluas uun Sjiina am, man üüb a hialer eerd. An amdat det ei tu gau spräät woort, skel a minsken mögels ei ferraise, ööder lidj ei a hun du an uk ööders muar üüb renelkhaid aachte. Uun Sjiisklun an flook ööder lunen haa a skuulen an a miast loodens an wiartskaften uun a muuner April an Mei sacht maaget. Det koord wiset leewen di leetst stant: amso jonker det klöör, amso muar kraanken san diar:

## Hialang
Bi a miast minsken hialet det sjocht faan salew weder ütj. Man för a öödern jaft at noch nian medesiin, auer di wiirus noch nei as.

Sant Detsember 2020 jaft at en imfmedel, man bit aaltumaal imfet san, gung noch muuner hen.

## Luke uk diar
Taiwan Struat

At **Taiwan Struat** (() of uk **Formosa Struat** () as en 180 km briad weederstruat tesken Taiwan an det sjineesk fäästlun. Hat leit tesken at Uastsjineesk Sia uun't nuurden an at Süüdsjineesk Sia uun't süüden. Diar as föl skapsferkiar an faskerei.

Maden uun leit en skööl faan eilunen, diar tu Taiwan hiar, a Peskadooren, det ment: *Faskereilunen*.

## Luke uk diar
Min spriaken

A **Min** () san en skööl faan sjineesk spriaken, diar uun't süüduastelk Sjiina an faan flook Sjineesen uun ööder lunen faan Süüduastaasien snaaket wurd.

Uun Taiwan het det Taiwaans spriak *Hō-ló-oē*. Üüb a Filipiinen het det *Lán-lâng-oē* (= *spriak faan üüs fulk*).

Di nööm komt faan di struum Min Jiang uf.

## Spriakwiisen

## Luke uk diar
Min Jiang (Fujian)

Di **Min Jiang** () as di gratst faan 600 struumer uun det sjineesk prowins Fujian. Hi komt faan a Wuyi-Berger deel, diar det prowins Fujian faan det prowins Jiangxi ufdial. Di struum lääpt uf, huar det Taiwan-Struat uun't Uastsjineesk Sia auergongt bi Fuzhou.

Efter di struum as det sjineesk spriakwiis faan a Min spriaken näämd.

## Luke uk diar
Qin Shihuangdi

**Qin Shihuangdi** (üüb Schineesk: 秦始皇帝 *Qín Shǐhuángdì*; bäären *Ying Zheng*, 嬴政 *Yíng Zhèng*; * 259 f.Kr. uun Handan; † 10. September 210 f.Kr. uun Shaqiu) wiar faan 247 f.Kr. tu san duas de iarst keiser faan Schiina an a grünjleier faan det Qin-Dynastii. Sin greefmool uun Xi'an hee det bekäänd *terakota armee*.

## Luke uk diar
* *Keisern faan det Qin-Dynastii*: Qin Shihuangdi (247-210 f.Kr.), Qin Er Shihuangdi (210-207 f.Kr.), *köning*: Ziying (Oktuuber-Deetsember 207 f.Kr.).
247 f.Kr.

## Bejewenhaiden
**Ünbekäänd dootem**
* Qin Shihuangdi wurd de iarst keiser faan Schiina an faan det Qin-Dynastii.
Friisk.org

**Friisk.org** as en online auersaater faan Tanno Hüttenrauch an Michael Wehar. Diarmä könst dü faan Sjiisk tu Sölring auersaat an uk amkiard. Uun uugenblak (Maarts 2020) werke jo tau widjer mä a spriakwiisen Halagfresk an Gooshiirder. Uun a naist juaren skel aal a Nuurdfresk spriakwiisen diar uun föörkem.

Auer Friisk.org fanjst dü uk ferwisangen tu ööder Sölring projekten üüb YouTube an Instagram.

## Literatüür
* T. Hüttenrauch and M. Wehar. An Online Dictionary for Dialects of North Frisian. Proceedings of the EURALI Workshop @LREC2022. http://www.lrec-conf.org/proceedings/lrec2022/workshops/EURALI/pdf/2022.eurali-1.15.pdf

## Luke uk diar
* Nuurdfresk wurdenbuken
* Friisk.org Wääbsteed
* Iindrach üüb Wikidata
Renault

**Renault**  [] es en franzk Autofirma. 1999 slööt Renault höm me Nissan en Mitsubishi töhop. Renault-Nissan-Mitsubishi es jen fan di gurtest Autofabriiken üp Wārel. Ön't Jaar 2015 her Renault ombi 120.000 Aarberers ön Gang, en des haa 2,8 Miljoonen Autos becht. Fan di dütsk Automarker fing Renault ön't Jaar 2014 3,5% of. Diarme wiar dit di taust-starkst bütlöning Autofirma ön Dütsklön. 

Me 66,3 Mrd. US-Dollar, wat ön't Jaar omseet waar, kür 5,8 Mrd. USD wonen uur, en diarme es Renault eeđer Forbes Global 2000 üp Stair 135 fan di gurtest Firmen aurhaur (Stant: 2017). 

## Histoorie
Di trii Brüđern Louis (1877-1944), Fernand (1865–1909) en Marcel Renault (1872–1903) haa ön di 25. Februwaari fan 1899 jaar Firma iipenmaaket.

Hat jit man, dat di Firma al tö Jööl 1898 tö Wārel kemen es, aurdat Louis Renault me en Auto önerwai wiar, wat hi fan Holt töhopklüđert her. 12 Liren wil di Wain üp Slach uk haa. Des waar da dit jest Model, dit Model A.

Di Firma wukseti waker, al 1900 her Renault ombi 100 Aarberers ön Gang. Gurt es di Firma man 1906 uuren, üs fan en Firma ön Paris 250 Taksis bistelt waar.

Eeđer di Duaren fan sin Brüđern maaketi Louis Renault en Aktienselskep fan sin Firma en waar salev üs Techniker iinstelt.
Hi kür da masi Taachten omseet sa üs di Trumelbremsi, di Tjensteeker tö't Iinskrüüwen, di Gurt fuar di Seekerhair en hok muar.

Al 1929 böör Renault en Wain ön, wat me 3,7 Liitern Bensiin ombi 50 km/h laap kür.

## Elektromodeli
Sent 2012 uur uk Elektroautos önböören.

* Twizy
* Zoe
* Kangoo ZE
* Master ZE

Diaraurhen uur di trēr Twingo töhop me di Smart becht, en di Smart jeft et uk me Elektromotor.

## Futnooten
Miljaard

Ian **miljaard** as di nööm för en taal, för en ian mä njügen nolen. 1.000.000.000 = 109. Dü könst uk sai: ian miljaard as düüsen mool düüsen mool düüsen (1.000 * 1.000 * 1.000).

Di nööm komt faan't latiinsk wurd mille „düüsen“ uf.

## Ufkörtang
Uun a technik hää'm det flooksis mä sok grat taalen tu dun, an do woort ian miljaard mä det föörwurd **Giga-** ufkört, t.b. ian Gigabyte.

## Luke uk diar
Kutaisi (Steed)

**Kutaisi** (üüb Georgisk: ქუთაისი [kʰutʰɑisi]) as at hoodsteed faan det Imereetien Regiuun an det traadgratst steed uun Georgien. Det leit uun a uast faan't lun. Det hee 147.635 lidj (2014). 

## Ferkiar
At steed hee en lochthuuwen.

## Kwelen
Gori (Steed)

**Gori** (üüb Georgisk: გორი [ɡɔri]) as at hoodsteed faan det Baner Kartlien Regiuun uun Georgien. Det leit uun a maden faan't lun. Det hee 48.143 lidj (2014). Det as uk at hoodsteed faan det Gori Munisipaliteet.

## Persöönelkhaiden
* Joosef Staalin (*Iosseb Bessarionis dse Dschughaschwili*, 1878-1953), hoodmaan faan det Sowjetunioon, wurd uun Gori bäären.

## Kwelen
Telawi (Steed)

**Telawi** (üüb Georgisk: თელავი [tʰɛlɑvi]) as at hoodsteed faan det Kacheetien Regiuun uun Georgien. Det leit uun a uast faan't lun. Det hee 19.629 lidj (2014). Det as uk at hoodsteed faan det Telawi Munisipaliteet.

## Kwelen
Rustawi (Steed)

**Rustawi** (üüb Georgisk: რუსთავი [rustʰɑvi]) as at hoodsteed faan det Liiger Kartlien Regiuun uun Georgien. Det leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 125.103 lidj (2014).

## Kwelen
Renault Kangoo Z.E.

Di **Renault Kangoo Z.E.**  es en Elektroauto. Hat jert tö di Modeli, wat Renault ombecht of nii üttaacht heer, dat des emisjoonsfrii laap ken. 
Di Kangoo II, hur di Kangoo ZE fan maaket es, lapt al sent 2008 me Bensiin of Diesel. Dit Elektromodel waar 2011 fuarstelt.

## Bechningsreegen

Di jest Bechningsreeg waar fan 2011 bit 2013 forkoopet. Di Baterii kür 22 kWh hual. 2013 kām di taust Reeg me en nii Nöös en en Baterii, wat 33 kWh hual kür.  Di Laapwai eeđer NEFZ wiar bi di jest Reeg 170 km, en me di nii Baterii 270 km.
 
Renault_Kangoo_Taust Elektro_001.JPG|Hok Renault Kangoo ZE fan di taust Bechningsreeg me 33-kWh-Baterii laap bi di Benen-Diken-Hof ön Kairem. Lüng Karoseri.
Renault_Kangoo_Taust_Elektro_002.JPG|Bi di Forkooper staant en kuurt Kangoo ZE, achtern söner Winingern en me Sküüvdüür rochts.


## Futnooten
Voyager 2

**Voyager 2** as en rümsond, diar at NASA mä  am Jupiter, Saturnus, Uranus an Neptunus forsket. At rümsond as uun sin skak det likedening üüs sin sasterskap Voyager 1. Det wurd 20. August 1977 startet. Det floog 1979 at planeet Jupiter, 1981 Saturnus, 1985 Uranus an 1989 Neptunus föörbi. Det as det iansig rümskap, wat üüb a naite faan Uranus an Neptuun kimen as. Diarauer kem dön miast biljen, wat wi faan döndeer tau isplaneeten sä, faan detheer rümskap. At sond reert ham nü faan't sansüsteem wech an iin uun det interstelar rüm.
Voyager 1

**Voyager 1** as en rümsond, diar at NASA mä am Jupiter an Saturnus forsket. At rümsond as uun sin skak det likedening üüs sin sasterskap Voyager 2. Det wurd 5. September 1977 startet. Faan Janewoore tu April 1979 floog at rümskap at planeet Jupiter an uun Nofember 1980 at planeet Saturnus föörbi. At sond reert ham nü faan't sansüsteem wech an iin uun det interstelar rüm.

## Biljen

790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|Tidjraagersekwens faan't Naierkemen faan Voyager 1 tu Jupiter
Crescent_Saturn_as_seen_from_Voyager_1.jpg|thumb|Saturnus
Renault Twizy

Di **Renault Twizy** es en Elektroauto. Hat jert tö di Modeli, wat Renault ombecht of nii üttaacht heer, dat des emisjoonsfrii laap ken. Dit Program jit Zéro Émission 

 
Di Twizy waar 2011 fuarstelt.

## Tau Maskiinen
Di *Twizy Urban 45* lapt 45 km/h me en Maskiinenkraft fan 4 kW. Bi't Önköören ken di Kraft bit 7,6 kW gung. Dit Draimoment giar bit 33 Nm.Des Model ken em me en iinfachi Forseekeringsnumer köör, wan em en Köörforloof Klas AM heer.

Üs *Urban, Color* of *Technic* uur di wakeri Twizy önböören. Des heer en Maskiinenkraft fan 8 bit tö 12,5 kW en lapt 80 km/h. Dit Draimoment es 57 Nm.

Sent 2013 jeft et uk en *Twizy Cargo*, diar waant di Achterseet, en em ken Kraam fan achtern iinleer.

## Luki uk jir

* Youtube-Video zur Entwicklung des Renault Twizy (englisch)

## Futnooten
Robert II. (Skotlun)

**Robert II.** (* 2. Marts 1316 uun Paisley, Renfrewshire; † 19. April 1390 uun Dundonald Castle, Ayrshire) wiar faan 1371 tu san duas köning faan Skotlun. Föör hi köning wurd, war hi rikshoofmääster (üüb Ingels: *High Steward*) faan't lun. Hi lai at köningsdynastii faan a Stewarts grünj. Hi wiar de iansig dring faan Walter Stewart an Marjorie Bruce, köning Robert the Bruce an sin iarst wüf Isabella faan Mar hör foomen.

## Luke uk diar
* *Köninger an Köninginen faan Skotlun (Stewart/Stuart Dynastii)*: Robert II. (1371-1390), Robert III. (1390-1406), Jaakob I. (1406-1437), Jaakob II. (1460-1488), Jaakob III. (1460-1488), Jaakob IV. (1488-1513), Jaakob V. (1513-1542), Maria I. (1542-1567), Jaakob VI. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob VII. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Skotlun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
Likstroom

**Likstroom** ( uk *DC - Direct Current*) es en elektrisk Stroom, wat sin Macht en sin Wai ek foranert.. Uk likmaaket Wekselstroom ("miskstruum") jit Likstroom, wan di Wai höm ek anert.

## Teeken


Riin of pulsiarendi Likstroom ken fan Bateriien wonen uur of fan Solaarselen en Solaarmoduuli.

Fan Wekselstroom ken Likstroom maaket uur me en elektroonisk Giraat fan Diooden, Kondensatooren en Spuulen.


## Futnooten


## Luke uk diar

* Wakselstruum Wekselstroom
* Dreistruum Draistroom
Renault Zoe

Di **Renault Zoe**  es en Elektroauto. Hat jert tö di Modeli, wat Renault ombecht of nii üttaacht heer, dat des emisjoonsfrii laap ken. 
Des Model es sent 2013 üp Straat.
Di Noom es üs en Könstuurt fan "Zéro émission" maaket uuren (Zéro é, Z''o é, ...).

## Bechningsreegen
Di Zoe her tömrendst tau forskeligi Motooren en trii Bateriien. Diarom es dit beeter en maaki en Tabeli diaraur.

## Skeltern

Renault Zoe 005.JPG|Di Zoe es uk aaft privaat ön Gang.
Renault Zoe 006_Teeken.JPG|Des Zoe heer en Baterii me 41kWh, wat "ZE 40" jit. 
Renault Zoe 007_Teeken.JPG|Des Zoe heer en Baterii me 52kWh, wat "ZE 50" jit. 


## Daaten

## Futnooten
Jaakob VI. an I. (Köning faan Skotlun, Ingelun an Irlun)

Köning **Jaakob VI.** (faan Skotlun) an **I.** (faan Ingelun an Irlun; üüb Ingels: *James VI.* of *James I.*; * 19. Jüüne 1566 uun Edinburgh, Skotlun; † 27. Marts 1625 uun Theobalds Park, Graafskap Hertfordshire, Ingelun) wiar faan 1567 köning faan Skotlun an faan 1603 tu san duas köning faan Ingelun an Irlun.

## Luke uk diar
* *Köninger an Köninginen faan Skotlun (Stewart/Stuart Dynastii)*: Robert II. (1371-1390), Robert III. (1390-1406), Jaakob I. (1406-1437), Jaakob II. (1460-1488), Jaakob III. (1460-1488), Jaakob IV. (1488-1513), Jaakob V. (1513-1542), Maria I. (1542-1567), Jaakob VI. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob VII. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Skotlun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
* *Köninger an Köninginen faan Ingelun uun det 17. juarhunert*: Elisabeth I. (1558-1603), Jaakob I. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob II. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Ingelun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
Glasgow

**Glasgow** ([ˈɡlæzɡoʊ], [ˈɡlɑːzɡoʊ] of [ˈɡlɑːsɡoʊ], üüb Skots: *Glesga* [ˈɡlezɡə]; üüb Geelisk: *Glaschu* [ˈkl̪ˠas̪əxu]) as det gratst steed an en council area uun Skotlun. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 590.570 lidj (2011).

## Kwelen
1337

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* Köning Robert III. (Skotlun) († 1406)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
Nuadjil

**Nuadjil** woort brükt, wan det amtelk jil niks muar wäärs as. Efter grat katastroofen üs en kriich lääpt a wiartskap ei muar of noch ei weder. Man a lidj skel jo lewe an brük iarst ans en nuadjil för't nuadagst.

Efter a Iarst Weltkriich hää't furchboor loong düüret, iar a wiartskap ham weder ferhaalet hed. Tuiarst kaam a lidj noch mä nuadjil faan hör stääd of gemeen turocht. Oober ales wiar knaap, an a ianfachst dingen üs t.b. bruad wurd jüürer an jüürer. Tuleetst as mä miljaarden betaalet wurden.

Mä a motiiwen üüb det nuadjil as uun a ufstemangstidj uk stemang maaget wurden för of jin Sjiisklun of Denemark:


Notgeld Flensburg 50 Pfg.jpg|Flensborag 50 Panang
Husbyholz, Notgeld, 1921, 50 Pfenning, Gemeindehaus, Rückseite.jpg|Husbyholz 50 Panang
Notgeld Tingleff 1 Mark.jpg|Tinglev 1 Mark


## Nuurdfresklun
Uk uun Nuurdfresklun hed bal arke gemeen sin aanj nuadjil. Üüb enkelt skiiner as en spreegwurd üüb Nuurdfresk.
; Fäästääg

Notgeld Niebüll 50 Pfg 2.jpg|Naibel 50 Panang


; Söl

Notgeld Archsum 2 Mark A.jpg|Ārichsem 2 Mark
Kampen 1 mark 1.jpg|Kaamp 1 Mark
Keitum 2 mark 2.jpg|Kairem 2 Mark
List 50 Pfg.jpg|List 50 Panang
Notgeld Morsum 1 Mark.jpg|Muasem 1 Mark
Notgeld Tinnum 2 Mark A.jpg|Tinem 2 Mark
Notgeld Westerland Krieger 1 Mark B.jpg|Weesterlön 1 Mark


; Feer

Notgeld Boldixum 1 Mark.jpg|Bualigsem 1 Mark
Notgeld Wyk 1 Mark A.jpg|A Wik 1 Mark


; Oomram

Notgeld Norddorf 25 Pfg B.jpg|Noorsaarep 25 Panang
Notgeld Norddorf 50 Pfg.jpg|Noorsaarep 50 Panang
Notgeld Wittdün 1 Mark A Deutsch 1.jpg|Witjdün 1 Mark


; Halaglun

Notgeld Helgoland 500.jpg|Halaglun 500 miljaarden Mark


## Luke uk diar
Renault Master Z.E.

Di **Renault Master Z.E.** es en Elektroauto. Hat jert tö di Modeli, wat Renault ombecht of nii üttaacht heer, dat des emisjoonsfrii laap ken. 
Di Master III, hur di Master ZE fan maaket es, lapt al sent 2010 me Bensiin of Diesel. Dit Elektromodel waar 2018 fuarstelt.
Di Maskiin es fan di Renault Zoe, di Baterii es fan di Kangoo Z.E..

Renault stjüürt Wainer üt di laapend Seerie tö en Ombechningsfirma, hur di Elektrotechnik iinbecht uur.

Di Master Z. E. es me 21,5 kWh fuar 100 km öndönen, man dit ken waker muar uur, wan em wat āpleeren heer of wan di Winj fan fuarn kumt.
Aurdat di Motor en bet swak üp Brest es, ken di Master Z.E. bluat 15% önstiig, wan di lerig es.

## Futnooten
Paisley

**Paisley** ([ˈpeɪzli], üüb Geelisk: *Pàislig*) as det füftgratst steed uun Skotlun. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 76.830 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det *[[unitary authority]]* Renfrewshire.

## Persöönelkhaiden
* Robert II. (1316-1390), köning faan Skotlun, wurd uun Paisley bäären.

## Kwelen
Aberdeen

**Aberdeen** ([æbəˈdiːn], üüb Skots: *Aiberdeen* [ebərˈdin]; üüb Geelisk: *Obar Dheathain* [ˈopər ˈʝɛhɪn]) as det treedgratst steed an en council area uun Skotlun. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 195.040 lidj (2011).

## Kwelen


## Luke uk diar
Dundee

**Dundee** ([dʌnˈdiː], üüb Geelisk: *Dùn Dèagh*) as det fjuardgratst steed an en council area uun Skotlun. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 147.390 lidj (2011).

## Kwelen
Lublin (Steed)

**Lublin** as en steed an uk en steedkreis uun a uast faan Poolen. Det hee 349.103 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Lublin Prowins.

## Kwelen
Baarlook

**Baarlook** (*Allium ursinum*) es - sa üs uk di üđer Aarten fan Look- en Plantenaart iin ön di Famiilie fan di Amaryllisplanten (Amaryllidaceae). Maning Slacher haa en skarp Hārem, en dit komt fan't Alliin, wat diarbenen es.

## Wat em me Baarlook bigen ken
Böterskiiv Baarlook 001.JPG|En Böterskiiv me Baarlook-Böter

Baarlook let höm gur iin ön Böter iit, man em ken di Bleeren uk litj haki en aur sin Iit striili. Wan dit leenger fuarhual skel, da ken em uk en Baarlook-Pesto maaki.Em ken uk Baarlook-Ketchup koopi of salev maaki, dit halt uk en gur Tir sin Smak.

## Hok Slacher fan Look
* Pore (*Allium ampeloprasum*)
* Skalot (*Allium cepa*, mä *Allium ascalonicum*) 
* Witlook (*Allium sativum*)
* Gērslook (*Allium schoenoprasum*) 
* Baarlook (*Allium ursinum*)

## Önerkeren fan Allium
A. subg. Allium – A. subg. Amerallium – A. subg. Anguinum – A. subg. Bromatorrhiza – A. subg. Butomissa – A. subg. Caloscordum – A. subg. Cepa – A. subg. Cyathophora – A. subg. Melanocrommyum – A. subg. Microscordum – A. subg. Nectaroscordum – A. subg. Polyprason – A. subg. Porphyroprason – A. subg. Reticulatobulbosa – A. subg. Rhizirideum – A. subg. Vvedenskya

## Luki uk diar
Gamprin (Gemeend)

**Gamprin** as ian faan dön elwen gemeenden faan Liechtenstein. At gemeend leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 1606 lidj (2010). 

## Geografii
At gemeend bestäänt ütj tau dialen, wat faan det Eschen Gemeend skääsd san. At waastdial, wat a grater faan dön tau dialen as, leit bi de Rhein Struum. Det hee tau taarpen:
* Gamprin
* Bendern

## Kwelen
Schaan (Gemeend)

**Schaan** as ian faan dön elwen gemeenden faan Liechtenstein. At gemeend leit uun a nuurd an süüduast faan't lun. Det hee 5767 lidj (2010). 

## Geografii
Eksklaawen faan dön Vaduz (Vaduzer Riet an Forst) an Planken (Riet an Wes) Gemeenden lei banen't gemeend. At gemeend hee uk sin aanj ekslaawen, tau letjen, wat uun det Planken Gemeend lei, an tau graten, wat uun a süüduast faan't lun lei.

## Kwelen
Tesla Inc.

**Tesla, Inc.** (bit tö di 1. Febriwaari 2017 *Tesla Motors*) es en amerikaansk Firma, wat Elektroautos, Bateriien (Sa üs di Tesla Powerwall) en Solaarönlaagen becht en forkoopet. Üs di Sen fan di Firma uur "dit Önsküüwen fan di Aurgang tö fuarhualing Energii" nēmt.

## Noom
Di Noom kumt fan Nikola Tesla, diar noch fan Kroatien kām. Di Rochten fuar di Noom skül em jest fan di *Tesla a. s.* ön Tschechien fo. Sent 2010 sen di Rochten fuar di Noom aurleten. 

## Elektroautos
### Roadster
Dit jest Auto, wat ön Seerie becht waar, wiar di Tesla Roadster. Dit wiar uk di jest elektrisk Seerienwain üp Wārel. Di Roadster waar fan 2008 bist 2012 becht.

### Roadster 2020
2017 waar di Prototyp fan en nii Roadster fuarstelt, wat aur 400 km/h laap skel. Me ombi 200 kWh Batteriikapatsiteet skel di Laapwai aur 1.000 km wiis.
Di Sküüvtir fan 0 üp 97 km/h (0 bit 60 Miilen) skel 1,9 Sekunden wiis, fan 0 üp 160 km/h skel dit 4,2 Sekunden waari. Diaraur wiar dit dit wakerst Seerienauto, wat jens becht uuren es.

### Model S
Bit deling (2020) lapt dit Model S. Fuarstelt waar dit al 2009, üp Straat es dit sent Juuli 2012 önerwai.
Dit Model S es di jest ain Produktsjoon fan Tesla.

Di Luksuswain me aartig Damp ön di Maskiin ken me Öndreft aur Achterweelen of ali fjuur Weelen koopet uur, Da jeft et jit en "Performance"-Model, wat dit Auto fan 0 üp 100 km/h ön 2,7 Sekunden sküüv ken.

### Model X
Muar Plaats üs dit Model S man likert fuar't Miist di salev Technik heer dit Model X. Fuarstelt waar des al 2012, üp Straat kām dit 2015. Dit Model X kumt me en Jungensbaank achtern iin ön di Wain üp bit tö 7 Plaatsen. Di Achterdüüren jit "Falcon wings", aurdat jaa elektrisk naa boowen swing en diarbi hualev töhopklapet uur.

### Model 3
Ön di Marts 2016 waar dit Model 3 skul jest Model E jit, man fuar des Noom heer Ford di Rochten āpskriiv leten. Sa waar diarfan dit Model 3. Sent Juuli 2017 uur des Wain becht.
Dit Model 3 es 28 cm kuurter üs dit Model S en uur me tau Bateriien önböören: 50 kWh fuar ombi 215 Miilen of ~350km en 75 kWh fuar 310 Miilen / ombi 500 km.

### Model Y
Sa üs dit Model X eeđer dit Model S kām, kumt nü dit Model Y eeđer dit Model 3. Dit heer muar Plaats en skel fuar Dütsklön iin ön di nii "Gigafactory" ön Berliin-Branenborig becht uur.
Dit Model Y es di jest Wain, hur Tesla en Wāremkerpomp iinbecht.

## Futnooten
Tesla Model S

Di **Tesla Model S** es en Elektroauto. Hat uur fuaral ön di USA becht, man em stjüürt uk CKD-Kasten naa di Neđerlönen, hur ja fuar Euroopa töhopseet uur.

## Wat aur di Baterii
Sa üs em dit al bi di Tesla Roadster (2008) maaket heer, uur di Köörbaterii fan 18650-Selen, wat Lithium-Ioonen-Bateriien sen, töhopluaret. Des sen al jaarlung fuar Laptops ön Gang . Koopet uur des fuar't Miist fan Panasonic.

Dit ken em höm sa fuarstel: 1 Seli heer 3,6 Volt Spaning en 3,5 Ah Kapatsiteet. Skrekelt em 10 diarfan ön Reeg, uur di Spaning hooger, dit sen da 36 Volt en 3,5 Ah Kapatsiteet, dit sen 126 Wattstünen.
Skrekelt em diarfan 4 Reegen paraleel, da oor di Stroomkraft of Kapatsiteet multiplitsiaret, diarfan uur 504 Wattstünen. Sa sjocht dit bi 10 x 4=40 Selen üt, wat 10R 4P (10 ön **R**eeg, fjuur **p**araleel) töhopluaret sen.
Des leengt al fuar en Elektroweel. Di Bireekningen sen diar uk jit beeter forklaaret (Pedelec#Seerienakku_Bosch_Classic)

En sa ken em förter reekni: En Reeg fan düüsend Selen heer 360 Volt, diarfan fjuur paraleel sen 5,04 kWh. 
Maaket em en Reeg fan 27 Selen, kumt em üp ombi 96 Volt, diarfan 62 Reegen paraleel sen ombi 6 kWh, diar kür em al en Renault Twizy me köör.

Dit Model S me 85-kWh-Baterii heer 7.104 enkelt Selen (Typ 18650), wat fan 16 Moduuli („Bricks“) töhopseet es. Jen Moduul muar en em heer en 100 kWh-Baterii.
Di jest Tesla Roadster her 6831 enkelt Selen.

Dit Model me 40-kWh-Variante waar ek fuul koopet en diarom ek becht. Hoken des bistelt her, fing en 60kWh-Baterii, wat aur Software üp 40kWh dialstjüüret waar. Di beeteri Sküüvkraft fan dit 60 kWh-Model blef diarbi bihölen.

## Skeltern

Tesla_Model S_P75_001.JPG|Di Benen-Diken-Hof ön Kairem heer sent hok Jaaren en Tesla Model S me 75 kWh-Baterii.
Tesla Model S P75 002.JPG|Dit Model S es fuar ombi 25  bikeent, man dit giar uk jens me 16, wan em üppaset.
Tesla Model S P75 003.JPG|Fan fuarn sjocht di Tesla gaar ek sa gurt üt üs sin Bensiinkoleegen fan Mercedes.
 Tesla_Model S_001.JPG|En Tesla Model S me gleesen Taak ön Woningstair.
Tesla_Model S_P75_2_001.JPG|Dailk fuar leenger (Skelt ön Kaamp maaket).
Tesla_Model_S_P75_2_003.JPG| Töhop me en Bateriiaart, wat al 300.000 km en muar löpen es, kür dit fuarhualing wiis.
Tesla_Model_S_P75_2_002.JPG|Sent 2019 ken em di 75kWh-Baterii ek muar fo.


## Daaten fan di Technik
### Delings Wainer (2020)

Sent Juuni 2019 ken em bluat jit me 100 kWh-Baterii bistel. Dit gönstigeri Model me 75 kWh uur āpdönen.

### Wesen Ütstafiaringen
Dit Model S wiar dit jest elektrisk Seerienauto ön di Klas, en sa jaav dit ön di jest Jaaren masi Foraneringen.

## Futnooten
Elon Musk

**Elon Reeve Musk** ([ˈiːlɒn ˈmʌsk]; * 28. Jüüne 1971 uun Pretoria) as en kanaadisk-US-onernemer, di faan Süüdaafrika kaam. Hi hed paart uun't grünjlaanjen faan det online-betaalsüsteem PayPal. Hi wiar uk a grünjleier faan det priwaat rümfaartonernemen SpaceX an de elektroautomaager Tesla Inc..

## Luke uk diar
Rakvere (Steed)

**Rakvere** (üüb Tjiisk: *Wesenberg*) as en steed uun Eestlun. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 17.983 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Lääne-Viru Lunkreis.

## Kwelen
Nikola Tesla

**Nikola Tesla** (üüb Serbisk (Kyrilisk: Никола Тесла; * 10. Jüüle 1856 uun Smiljan, Kroatisk Militeergrens, Keiserdoom Uasterrik; † 7. Janewoore 1943 uun New York, Ferianigt Stooten) wiar en serbisk-amerikoons ütjfinjer, füüsiker an elektroinschenjöör.

## Luke uk diar
Keiserdoom Uasterrik

At **Keiserdoom Uasterrik** wiar faan 1804 tu 1867 en madeleuropeeisk multinatschunaal gratmeecht, wat troch proklamatschuun ütj at rik faan a Habsburgern skeeben wurd. Det wiar uun Euroopa, efter det Rüs Keiserrik an det Ferianigt Köningrik det traadgratst rik. Tup mä Preussen wiar det ian faan dön tau gratmeechten faan de Tjiisk Bund. Geograafisk wiar det efter det Rüs Rik an det Iarst Fraansöösk Rik faan Napoleon Bonaparte det traadgratst rik uun Euroopa (621.538 km²). Det wurd üs reakschuun tu det Iarst Fraansöösk Rik proklamiaret. A keiser faan't rik wiar uk kaiser faan det Halig Röömsk Rik, iar det 1806 apliaset wurd. At Keiserdoom Uasterrik wurd efter det uasterriks-ungarisk ütjlik faan 8. Jüüne 1867 tu at dopelmonarchii Uasterrik-Ungarn.

## Keisern

Datei:Tominz_Francesco_I.jpg|**[[Franz I. (Uasterrik)|Franz I.]]**(1804-1835)
Datei:Leopold Kupelwieser - Kaiser Ferdinand I.jpg|**[[Ferdinand I. (Uasterrik)|Ferdinand I.]]**(1835-1848)
Datei:Franz_joseph1.jpg|**[[Franz Josef I.]]**(1848-1867)


## Bejewenhaiden
Herbert Marcuse

**Herbert Marcuse** ([maɐ̯ˈkuːzə]; * 19. Jüüle 1898 uun Berliin; † 29. Jüüle 1979 uun Starnberg) wiar en tjiisk-ameerikoons filosoof, sosioloog an politoloog, diar mä det *Frankfurt School* faan Kritisk Teorii ferbünjen as. Hi studiaret uun det Humboldt Uniwersiteet uun Berliin an Freiburg Germanistik an Filosofii. Uun Freiburg studiaret hi bi Martin Heidegger an üüs föl faan sin generatschuun hed hi wat uu so föl auer Heidegger an sin skraften *Sein und Zeit* (1927). Hi wiar en wichtig figüür uun't Instituut för Sosiaalforsking uun Frankfurt, wat lääder üüs *Frankfurt Skuul* bekäänd wurd. Uun sin werken, kritisiaret hi Kapitalismus, neimuudis technologii, histoorisk materialismus an populeerkultüür, an skreew, dat jo nei skaken faan sosiaal kontrol san. 

Efter't Adolf Hitler sin meechtauerdreeging ferleet Marcuse 1933 Tjiisklun an lewet hi för kurt tidj uun Genf an Pariis. Entelk ging hi 1934 iin uun dön Ferianigt Stooten. Twesken 1943 an 1950, Marcuse werket för det US-regiaring bi det *Office of Strategic Services* (wat lääder det *Central Intelligence Agency* wurd). Uun detdiar tidj skreew hi *Soviet Marxism: A Critical Analysis* (1958 ütjden), diaruun hi at ideologii faan det Komunistisk Partei faan det Sowjetunioon kritisiaret. Uun dön 1960 an 1970 juaren wurd hi üüs de wichtigst teoreetiker faan det Nei Lacht an a studentbeweegingen faan Waasttjiisklun, Frankrik, an dön Ferianigt Stooten bekäänd; högen teenk, dat hi "a aatj faan det Nei Lacht" wiar. Sin bekäänst werken san *Eros and Civilization* (1955) an *One-Dimensional Man* (1964). Sin ideen inspiriaret föl radikaal intelektuelen an poliitisk aktiwisten uun dön 1960 an 1970 juaren.

## Luke uk diar
Adygeeja

At **Republiik Adygeeja** (üüb Adygeeisk: Адыгэ Республик *Ādəɣă Respwblik*, üüb Rüs: Республика Адыгея *Respublika Adygeja*) as en letj autonoom republiik uun det Süüdrüslun regiuun faan Rüslun. Det hee 439.996 lidj (2010). At hoodsteed faan't republiik as Maikop. 

## Geografii
### Lunskap

At lun uun a nuurd faan't republiik as flaak an uun a süüd san dön Kaukasus Berger. Dön tau gratst berger uun Adygeeja san de Tschgusch Berig (3238 m) an de Fischt Berig (2868 m). De Kuban Struum maaget dial faan at nuurdgrens faan't republiik.

### Kliima

### Steeden
Dön fjauer gratst steeden uun't republiik san:

### Iindialing faan Ferwalting
At republiik hee tau steedkreiser (Maikop an Adygejsk) an sööwen distrikten:

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2010. Efter a resultooten hee't republiik 439.996 lidj: 235.471 diarfaan san wüfhööd an 204.525 karmen.

### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan't republiik san Rüs an Adygeeisk.

## Histoore
Adygeeja wurd 27. Jüüle 1922 üüs en autonoom prowins uun Rüslun grünjlaanjen. Det wurd 3. Jüüle 1991 en autonoom republiik. De iarst president faan't republiik wiar Aslan Dscharimow, diar 5. Janewoore 1992 woolet wurd an tu 2002 uun't baantje bleew.

Öler presidenten faan't republik san: Hasret Sowmen (2002-2007), Aslan Tchakuschinow (2007-2017), an Murat Kumpilow (2017-).

## Kwelen
Adygeeisk

Det **Adygee(i)sk Spriik** (uk *Waast-Tscherkesisk*; aanjnööm: Адыгабзэ *Ādəɣābză*; üüb Rüs: Адыге́йский Язы́к *Adygéjskij Jazýk*) as ian faan dön Nuurdwaastkaukaasisk Spriiken. Det as bitu fan Rüs det amtelk spriik faan det autonoom republiik Adygeeja uun a süüd faan Rüslun. Det wurd faan hög Tscherkes-stamer uun Adygeeja üüs skraftspriik brükt. Uun Rüslun snaake 117.489 lidj Adygeeisk üüs mamenspriik(2010). At jaft noch 277.000 spreegern faan't spriik uun a Türkei (fööraal uun Kayseri, Tokat an Kahramanmaraş). Uk lewe amanbi 4000 Tscherkes uun Galilea uun Israel. At onerracht uun skuulen uun dön taarpen Kfar Kama an Rehaniye as uun't Adygeeisk. Det as nai tu det Kabardiinisk Spriik.

## Alfabeet
Sant 1938 as at spriik uun det Kyrilisk Skraft skrewen.

## Gramatiik
### Pronoomen
* **сэ** *să*: ik.
* **о** *o*: dü. 
* **ар** *ār*: hi, hat.
* **тэ** *tă*: wi.
* **шъо** *ŝo*: jam. 
* **ахэр** *āxăr*: jo. 
 
## Taalen
* (1) зы [zə], (2) тIу [ṭ°], (3) щы [š̍ə], (4) плIы [pḷə], (5) тху [tx°], (6) хы [xə], (7) блы [blə], (8) ий [jəj], (9) бгъу [bġ°], (10) пшIы [pṣ̂ə].

## Kwelen
Abasiinisk

Det **Abasiinisk Spriik** (aanjnööm: Абаза Бызшва *Abaza Bəzšwa*; üüb Rüs: Абази́нский Язы́к *Abazínskij Jazýk*) as ian faan dön Nuurdwaastkaukaasisk Spriiken. Det as ian faan fiiw amtelk spriiken uun Karatschai-Tscherkesien uun a süüd faan Rüslun. Uun Rüslun jaft at 37.831 spreegern (2010). Uk lewe amanbi 10.000 spreegern faan't spriik uun a Türkei (fööraal uun Kayseri, Tokat an Kahramanmaraş).

## Alfabeet
Sant 1938 as at spriik uun det Kyrilisk Skraft skrewen.

## Gramatiik
### Pronoomen
* **са(ра)** *sa(ra)*: ik.
* **уа(ра)** *wa(ra)*: dü (m.).
* **ба(ра)** *ba(ra)*: dü (w.).
* **йара** *jara*: hi.
* **ла(ра)** *la(ra)*: hat (w.).
* **хIа(ра)** *ħa(ra)*: wi.
* **шва(ра)** *šwa(ra)*: jam.
* **дара** *dara*: jo.

## Taalen
* (1) закӏы [zakʼə], (2) гӏвба [ʕʷəbɑ], (3) хпа [χpɑ], (4) пщба [pʃbɑ], (5) хвба [χʷbɑ], (6) цба [t͡sbɑ], (7) бжьба [bʒbɑ], (8) агӀба [aʕba], (9) жвба [ʒʷba], (10) жваба [ʒʷaba]

## Kwelen
Kabardiinisk

At **Kabardiin(i)sk Spriik** (uk *Uast-Tscherkesisk*; aanjnööm Къэбэрдеибзэ *Qăbărdeibză*; üüb Rüs: Кабарди́но-Черке́сский Язы́к *Kabardíno-Čerkésskij Jazýk*) as ian faan dön Nuurdwaastkaukaasisk Spriiken. At spriik hee amanbi 1,6 miljuunen spreegern, diar uun dialen faan dön republiiken Kabardiino-Balkaarien an Karatschai-Tscherkesien uun a süüd faan Rüslun (mä 515.672 spreegern uun't juar 2010), uun a Türkei (fööraal uun Kayseri,  Tokat an Kahramanmaraş), Jordaanien an Syrien lewe. Det as nai tu det Adygeeisk Spriik.

## Alfabeet
Sant 1936 as at spriik uun det Kyrilisk Skraft skrewen.

## Gramatiik
### Pronoomen
* **сэ** *sa*: ik.
* **уэ** *wa*: dü.
* **дэ** *da*: wi.  
* **фэ** *fa*: jam.

## Taalen
* (1) зы [zə], (2) тӏу [tʼʷ], (3) щы [ɕə], (4) плӏы [pɬʼə], (5) тху [txʷ], (6) хы [xə], (7) блы [bɮə] of [blə], (8) и [jə] of [əj], (9) бгъу [bʁʷ], (10) пщӏы [pɕʼə].

## Kwelen
Kayseri (Steed)

**Kayseri** ([ˈkajseɾi]; iar *Caesarea in Cappadocia*; üüb Greks: Καισάρεια *Kaisáreia*) as en steed uun a maden faan det Madelanatoolien Regiuun, uun a Türkei. Det hee 955.542 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Kayseri Prowins.

## Kwelen
Kabardiino-Balkaarien

At **Republiik Kabardiino-Balkaarien** (üüb Kabardiinisk: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ *Qabardej-Bałqar Respublika*, üüb Balkaarisk: Къабарты-Малкъар Республика *Qabartı-Malqar Respublika*, üüb Rüs: Кабарди́но-Балка́рская Респу́блика *Kabardíno-Balkárskaja Respúblika*) as en autonoom republiik uun det Nuurdkaukasus Regiuun faan Rüslun. Uun a nuurd leit det Stawropol Regiuun, uun a uast Nuurdoseetien-Alaanien, uun a süüd Georgien an uun a waast Karatschai-Tscherkesien. Det hee 859.939 lidj (2010). At hoodsteed faan't republik as Naltschik.

## Geografii

### Kliima

### Steeden
Dön aacht gratst steeden uun't republiik san:

## Befölkring
### Spriiken
Dön amtelk spriiken san Kabardiinisk, Balkaarisk an Rüs.

## Kwelen
Karatschai-Tscherkesien

At **Republiik Karatschai-Tscherkesien** (üüb Karatschai-Balkaarisk: Къарачай-Черкес Республика *Qaraçay-Çerkes Respublika*, üüb Kabardiinisk: Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ *Qarašej-Šardžas Respublika*, üüb Rüs: Карача́ево-Черке́сская Респу́блика *Karačájevo-Čerkésskaja Respúblika*, üüb Abasiinisk: Къарча-Черкес Республика *Qarča-Čerkes Respublika*, üüb Nogai: Қарашай-Шеркеш Республика *Karaşay-Şerkeş Respublika*) as en autonoom republiik uun det Nuurdkaukasus Regiuun faan Rüslun. Det hee 477.859 lidj (2010). At hoodsteed faan't republiik as Tscherkessk.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

## Befölkring
### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan't republiik san Kabardiinisk, Karatschai-Balkaarisk, Rüs, Nogai an Abasiinisk.

## Kwelen
Bilecik (Steed)

**Bilecik** [biled͡ʒik] as en steed uun a uast faan det Marmara Regiuun, uun a Türkei. Det hee 65.362 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Bilecik Prowins.

## Kwelen
Aksaray (Prowins)

Det **Aksaray Prowins** (üüb Türkisk: *Aksaray ili*) as en prowins uun det Madelanatoolien Regiuun faan a Türkei. Det hee 416.367 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Aksaray.

## Geografii
At prowins leit uun det Kapadookien lunskap.

### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee sant 2017 aacht distrikten:

## Kwelen
Samsun (Steed)

**Samsun** as en steed uun det Suart-Sia-Regiuun faan a Türkei. Det hee 617.788 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Samsun Prowins.

## Kwelen
Citroën

**Citroën**  es en franzk Autofirma. Di Firma heer altert fan di iinfachst Kraamwain bit tö gurt Luksuswainer di hiile reeg önböören.
Bikeent sen fuaral di *Traction Avant*, dit jest gurt Auto me öndrewen Fuarweelen, di *ID/DS* me lucht-Ööl-Feđering (Hydropneumātik), di *SM* me M üs Maserati-V6-Motor, wat di klötig Aarberers iin ön di Werkstairen ek rocht iinstel kür, di *2CV/Dyane*, uk üs Kraamwain *Fourgonnette* bikeent sa üs uk di *GS* me Fjuurkolben-Boxer fuarn en me Lucht köölet.

Al leenger es di Citroën S.A. en Daachterfirma fan di *Peugeot S.A.*, wat töhop üs *[[Groupe PSA]]* bikeent es. Sa sen forskeligi Modeli lik becht, fuaral bi di Kraamwainern  . 
Di *Peugeot Partner* jit uk *[[Citroën Berlingo]]*, di Citroën C-Zéro jit uk Peugeot IOn esf..

## Elektrowainer
Al ön di niigentiger Jaaren waar ön Frankrik Elektroautos ütskrewen. Diarfan kām Wainer sa üs di *Citroën Saxo /Peugeot 104 électrique* of di *Citroën Berlingo/Peugeot Partner électrique* me Maskiinen fan 15,5 kW en Gauhairen ombi 100 km/h. Des Modeli her Nickel-Kadmium-Bateriien, wat ek sa gur wiar üs delings Lithiumbateriien en uk jit di *Memory-Efekt* keenti. Em kür des ek leer üs em meenti en maast höm uk jit muar diarom bikömeri. Di Laapwai wiar twesken 80 en 150 km, 150 me fuul gur Wel.

Ombi 2010 heer Citroën töhop me Mitsubishi di *Mitsubishi I-MiEV/Citroën C-Zéro/Peugeot IOn* üttacht en fan 2014 ön forkoopet. Diarfan skel uk di technik fuar di *Berlingo II électrique* kemen wiis.
Murad IV.

**Murad IV.** (üüb Osmaans Türkisk: مراد رابع‎, *Murād-ı Rābiʿ*; * 27. Jüüle 1612; 8 Febrewoore 1640) wiar faan 10. September 1623 tu san duas a sultaan faan det Osmaans Rik.

## Luke uk diar
* *Sultaanen faan det Osmaans Rik uun dön sööwentanjst an aagetanjst juarhunerten*: Ahmed I. (1603-1617), Mustafa I. (1617-1618), Osman II. (1618-1622), Mustafa I. (weler, 1622-1623), Murad IV. (1623-1640), Ibrahim (1640-1648), Mehmed IV. (1648-1687), Süleyman II. (1687-1691), Ahmed II. (1691-1695), Mustafa II. (1695-1703), Ahmed III. (1703-1730), Mahmud I. (1730-1754), Osman III. (1754-1757), Mustafa III. (1757-1774), Abdülhamid I. (1774-1789).
Nuurdoseetien-Alaanien

**Nuurdoseetien-Alaanien** (üüb Oseetisk: Республикӕ Цӕгат Ирыстон — Алани *Respublikæ Cægat Iryston — Alani* [resˈpublikə t͡səˈgät iɾɨˈʃton äˈläni]; üüb Rüs: Респу́блика Се́верная Осе́тия — Ала́ния *Respúblika Sévernaja Osétija — Alánija* [rʲɪˈspublʲɪkə ˈsʲevʲɪrnəjə ɐˈsʲetʲɪjə ɐˈlanʲɪjə]) as en autonoom republiik uun det Nuurdkaukasus Regiuun faan Rüslun. Det hee 9.428.826 lidj (2010). At hoodsteed faan't republiik as Wladikawkas.

## Geografii
### Kliima




### Steeden
Dön fiiw gratst steeden uun't republiik san:

### Iindialing faan Ferwalting
At republiik hee aacht distrikten:

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2010. Efter a resultooten hee't republiik 712.980 lidj: 381.969 diarfaan san wüfhööd an 331.011 karmen.

### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan't republiik san Oseetisk an Rüs.

## Kwelen


## Luke uk diar
Kysyl

**Kysyl** (üüb Tuwiinisk an Rüs: Кызыл *Kızıl* an *Kyzyl*) as at hoodsteed faan det Tuwa Republiik uun Rüslun. Det leit uun a maden faan't republiik. Det hee 109.918 lidj (2010). A nööm faan't steed het *ruad* üüb Tuwiinisk.

## Kwelen
Maikop

**Maikop** (üüb Adygeeisk: Мыекъуапэ *Myjæqwapæ* [məjaqʷaːpa]; üüb Rüs: Майкоп *Majkop* [mɐjˈkop]) as at hoodsteed faan Adygeeja. At steed lei bi de Belaja Struum. Det hee 144.249 lidj (2010).

## Kwelen
Ulan-Ude

**Ulan-Ude** (üüb Burjaatisk: Улаан-Үдэ *Ulaan-Üde* [ʔʊˈlaˑɴ ʔʉˌdə]; üüb Rüs: Улан-Удэ *Ulan-Ude* [ʊˈlan ʊˈdɛ]) as at hoodsteed faan Burjaatien, uun Rüslun. At steed leit bi a mös faan de Uda Struum iin uun de Selenga Struum. Det hee 404.426 lidj (2010). Det as det traadgratst steed uun de Fiar Uasten Bundesdistrikt.

## Sastersteeden
* Anyang, Süüdkorea
* Berkeley, Ferianigt Stooten 
* Changchun, Schiina
* Tschita, Rüslun
* Darchan, Mongolei
* Donetsjk, Ukraine
* Elista, Rüslun
* Erdenet, Mongolei
* Erenhot, Schiina
* Grozny, Rüslun
* Haeju, Nuurdkorea
* Hohhot, Schiina
* Hulunbuir, Schiina
* Lanzhou, Schiina
* Manzhouli, Schiina
* Rumoi, Jaapaan
* Taipei, Taiwan
* Ulaanbaatar, Mongolei
* Ulanqab, Schiina
* Jalta, Ukraine
* Yamagata, Jaapaan
* Yeongwol Amt, Süüdkorea

## Kwelen
Elista

**Elista** (üüb Kalmükisk: Элст *Elst*; üüb Rüs: Элиста́ *Elistá*) as at hoodsteed faan Kalmükien. Det hee 103.749 lidj (2010)

## Kwelen
Baku

**Baku** (üüb Aserbaidschaansk: *Bakı* [bɑˈcɯ]) as at hoodsteed faan Aserbaidschaan. At steed leit uun a uast faan't lun bi't Kaspisk Sia. Det hee 1.229.100 lidj (2015).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
Baku hee elwen distrikten:
* Binəqədi
* Nərimanov
* Nəsimi
* Nizami
* Qaradağ
* Sabunçu
* Səbail
* Suraxanı
* Xətai
* Xəzər
* Yasamal

### Kliima

## Kwelen