open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thimphu (Steed)

**Thimphu** (üüb Bhuutaans: ཐིམ་ཕུ [tʰimpʰu]) as at hoodsteed faan Bhuutaan an det Thimphu Distrikt. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 79.185 lidj (2005).

## Geografii
At steed leit uun't deel faan de Thimphu Struum (uk *Wang Chuu Struum* of *Raidāk Struum* neemd as), wat hög walter hee an faan a nuurd tu a süüd troch't hart faan't steed leept. Uk wan a berger, wat at steed amlei, faan 2000 tu 3800 meeter huuch san, as at steed salew twesken 2248 an 2648 meeter huuch.

## Biljen

Thimphu-10-vom Buddha Dordenma-Dzong-2015-gje.jpg|Thimphu
Thimphu-36-Hauptstrasse-2015-gje.jpg|Banersteed
Thimphu-Buddha Dordenma-52-Halle-Minibuddhas-2015-gje.jpg|Buddha Dordenma
Thimphu-Dzong-08-2015-gje.jpg|Kluasterborig
Thimphu-Markt-06-2015-gje.jpg|Markels
Thimphu-Nationalchoerten-04-2015-gje.jpg|Teenk-Chörten


## Kwelen
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan** (üüb Dschawi: بندر سري بڬاوان [ˌbanda səˌri bəˈɡawan]) as at hoodsteed faan Bruunei. Det hee 202.715 lidj (2011).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Jakarta

**Jakarta** ([dʒaˈkarta]) as en prowins an at hoodsteed faan Indoneesien. At steed leit uun a nuurdwaast üüb't eilun Jaawa. Det hee 9.586.705 lidj (2010).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen


## Luke uk diar
Phongsaalii (Prowins)

Det **Phongsaalii Prowins** (üüb Lao: ແຂວງຜົ້ງສາລີ [kʰuɛːŋ pʰoŋsa:li:]) as ian faan dön sööwentanj prowinsen faan Laos. Det hee 177.989 lidj (2015). At hoodsteed as Phongsaalii.

## Kwelen
Vientiane (Steed)

**Vientiane** (üüb Lao: ວຽງຈັນ [wíəŋ tɕàn]) as at hoodsteed faan Laos. Det hee 620.157 lidj (2015).

## Geografii
### Kliima

## Kwelen
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** [ˈkuala ˈlumpʊr] as at hoodsteed an en bundesteritoorium faan Malaysia. Det hee 1.305.792 lidj (2000).

## Geografii
At steed hee elwen distrikten:
* Bukit Bintang
* Titiwangsa
* Setiawangsa
* Wangsa Maju
* Batu
* Kepong
* Segambut
* Lembah Pantai
* Seputeh
* Bandar Tun Razak
* Cheras

### Kliima

## Kwelen
Mjanmaar

**Mjanmaar**, amtelk Republiik faan’t Unioon Mjanmaar (üüb Birmaans: ပြည်ထောင် စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် *Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw* [pjìdàʊɴzṵ θàɴməda̰ mjəmà nàɪɴŋàɴdɔ]) as en stoot uun a süüduast faan Aasien. Uun a nuurduast leit Schiina, uun a süüduast lei Thailun an Laos, uun a süüd an süüdwaast leit a Golf faan Bengaalen, an uun a nuurdwaast lei Inje an Bangladesch. At hoodsteed faan't lun as Naypyidaw.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

## Histoore
At lun wiar en britisk kolonii. Det wurd de 4. Janewoore 1948 suwereen.

## Kwelen
Kampong Cham (Prowins)

Det **Kampong Cham Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តកំពង់ចាម *Khaet Kâmpóng Cham* [kʰaet kɑmpoŋ cam]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 925.992 lidj (2008). At hoodsteed as Kampong Cham.

## Kwelen
Kep (Prowins)

Det **Kep Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តកែបកែប *Khaet Kêb* [kʰaet kaːe̯p]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 35.753 lidj (2008). At hoodsteed as Kep.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau distrikten:

* Damnak Chang’aeur
* Kep

## Histoore
At prowins wurd 2008 üüs ian faan dön neist prowinsen uun Kambodscha grünjlaanjen.

## Kwelen
Kampong Chhnang (Prowins)

Det **Kampong Chhnang Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តខេត្តកំពង់ឆ្នាំង *Khaet Kâmpóng Chhnăng* [kʰaet kɑmpɔːŋ cʰnaːŋ]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 472.341 lidj (2008). At hoodsteed as Kampong Chhnang.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht distrikten:

* Baribour
* Chol Kiri
* Kampong Chhnang
* Kampong Leaeng
* Kampong Tralach
* Rolea B’ier
* Sameakki Mean Chey
* Tuek Phos

## Kwelen
Tboung Khmum (Prowins)

Det **Tboung Khmum Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តត្បូងឃ្មុំ *Khaet Tbong Khmŭm* [kʰaet tɓouŋ kʰmum]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 754.000 lidj (2008). At hoodsteed as Suong.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen distrikten:

* Dambae
* Krouch Chhmar
* Memot
* Ou Reang Ov
* Ponhea Kraek
* Tboung Khmum
* Krong Suong

## Kwelen
Bibliothèque nationale de France

At **** (**BnF**) as det fransöösk natsionaabibleteek uun Pariis. Hat skal skraften saamle, apwaare, an för a minsken tugengelk maagee. Diarför werket hat mä internatjunaal iinrachtangen tuup.

Ööders üs det Sjiisk Natsionaalbibleteek saamelt det BnF ales, ei bluas skraften ütj of auer Frankrik. Hat ferwaaret auer 30 miljuun skraften as as sodenang ian faan a gratst bibleteeken üüb a eerd. At BnF feert uk det digitalisiaret bibleteek *Gallica*.

## Luke uk diar

## Ferwisang efter bütjen
* Wääbsteed faan't Bibliothèque Nationale de France
Kampong Speu (Prowins)

Det **Kampong Speu Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តខេត្តកំពង់ស្ពឺ *Khet Kâmpóng Spœ* [kʰaet kɑmpɔːŋ spɨː]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 716.944 lidj (2008). At hoodsteed as Chbar Mon.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht distrikten:

* Basedth
* Chbar Mon
* Kong Pisei
* Aoral
* Odongk
* Phnom Sruoch
* Samraong Tong
* Thpong

## Kwelen
Kampot (Prowins)

Det **Kampot Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តកំពត *Khet Kâmpôt* [kʰaet kɑmpɔːt]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 585.850 lidj (2008). At hoodsteed as Kampot.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht distrikten:
* Angkor Chey
* Banteay Meas 
* Chhuk
* Chum Kiri
* Dang Tong
* Kampong Trach
* Kampot
* Tuek Chhou

## Kwelen
Kampong Thom (Prowins)

Det **Kampong Thom Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តកំពង់ធំ *Khet Kâmpóng Thum* [kʰaet kɑmpɔːŋ tʰom]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 631.409 lidj (2008). At hoodsteed as Stueng Saen.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht distrikten:

* Baray
* Kampong Svay
* Prasat Balangk
* Prasat Sambour
* Sandaan
* Santuk
* Stoung
* Stueng Saen

## Kwelen
Filipiinen

A **Filipiinen** (amtelk *Republiik faan a Filipiinen*,  [], ) san en lun an en skööl faan 7.641 eilunen uun a waastelk Pasiifik. Jo hiar tu Süüduastaasien. Jo san di fiftgratst eilunstoot üüb a eerd efter Indoneesien, Madagaskar, Papua-Nei-Guinea an Jaapan.

A Filipiinen san bütj Uast-Timor det iansagst lun uun Aasien mä katuulsk muarhaid bi a iinwenern.

Hör nööm haa a Filipiinen füngen faan di spoonsk siamaan Ruy López de Villalobos: Hi näämd a eilunen tu iaren faan di spoonsk prens Philipp II. *Las Islas Filipinas*.

## Geografii
### Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:

### Koorden


A Filipiinen haa 17 regiuunen mä 81 prowinsen:


### Regiuunen
#### [[Luzon]] <small>(Nuurd)</small>
* Metro Manila (*National Capital Region* of NCR, Hoodstäädregiuun)  
* Ilocos (Regiuun I)
* Kordilleerenregiuun (*Cordillera Administrative Region* of CAR)
* Cagayan Dääl (Regiuun II)
* Madel-Luzon (Regiuun III)
* CALABARZON (Regiuun IV-A = Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, Quezon)
* MIMAROPA (Regiuun IV-B = Mindoro, Marinduque, Romblon, Palawan)
* Bicol-Regiuun (Regiuun V)

#### [[Visayas]] <small>(Maden)</small>
* Waast-Visayas (Regiuun VI)
* Madel-Visayas (Regiuun VII)
* Uast-Visayas (Regiuun VIII)

#### [[Mindanao]] <small>(Süüd)</small>
* Zamboanga Hualeweilun (Regiuun IX)
* Nuurd-Mindanao  (Regiuun X)
* Davao-Regiuun (Regiuun XI)
* SOCCSKSARGEN (Regiuun XII = South Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani, General Santos City)
* Caraga (Regiuun XIII)
* Autonoom Regiuun uun Moslem Mindanao (*Autonomous Region Of Muslim Mindanao* of ARMM)

## Spriaken an fulken


Mä 'Filipinos' ment am a iinwenern faan a Filipiinen, jo san oober nian ianhaidelk fulk. 95% faan a iinwenern hiar tu fulken, diar austroneesk spriaken snaake. Jo san fööraal faan Taiwan iinwaanert, man uk faan Süüdschiina kaam leederhen muaren diartu. 

Auer 90% faan a Filipinos san krastenminsken. Jo haa di gluuw uunnimen tu tidjen üs jo eilunen en spoonsk kolonii wiar.

Sowat 5% san moslems.

An do san diar noch letjer fulken of stamer, diar neder oner di iinflööd faan Spoonien, noch faan a islaam kimen san.

* *[[Filipino]]* as det amtsspriak an gongt üüb *[[Tagaalog]]* turag. Hat woort faan 25% üs mamenspriak üüb det eilun Luzon (uun't nuurden) snaaket, an 80% ferstun det gud.

* Ööder spriaken mä muar üs ian miljuun spreegern san: *Cebuano*, *Iloko*, *Hiligaynon* of *Ilonggo*, *Bikol*, *Waray-Waray*, *Kapampangan*, *Pangasinan*,  *Maranao*, *Maguindanao* an *Tausug*. 

## Kwelen


## Luke uk diar

* Malaiisk Archipeel
ISO 3166-2:PH

Der aktuelle Landescode wurde im November 2015 zuletzt aktualisiert.

## Kodierliste
### Bezirke

### Provinzen

## Einzelnachweise


## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
* Geografische Übersicht der philippinischen Regionen und Provinzen
Dili (Steed)

**Dili** as at hoodsteed faan Uast-Timor. Det hee 244.584 lidj (2015).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At gemeend Dili hee seeks ferwaltingsposten (üüb Portugiisk: *postos administrativos*)
* Atauro
* Cristo Rei
* Dom Aleixo
* Metinaro
* Nain Feto
* Vera Cruz

## Kwelen
Pailin (Prowins)

Det **Pailin Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តប៉ៃលិន *Khaet Pailĭn* [kʰaet pai lɨn]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 70.486 lidj (2008). At hoodsteed as Pailin.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau distrikten:

* Pailin
* Sala Krau

## Kwelen
Preah Vihear (Prowins)

Det **Preah Vihear Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តព្រះវិហារ *Khet Preăh Vihéar* [kʰaet preə̯̆h ʋihiə]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 171.139 lidj (2008). At hoodsteed as Tbaeng Meanchey.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen distrikten:

* Chey Saen
* Chhaeb
* Choam Khsant
* Kuleaen
* Rovieng
* Sangkom Thmei
* Tbaeng Meanchey

## Kwelen
Filipiino

**Filipiino** (, *Spriak faan a Filipiinen*) as di amtelk nööm faan't amtsspriak faan a Filipiinen. Det as en standardisiaret furem faan't Tagaalog, diar faan fölen üs mamenspriak snaaket woort.

## Luke uk diar
Tagaalog

**Tagaalog** () as det miast spreegen spriak üüb a Filipiinen. Di nööm komt faan *tagá* = ufkemst an *ílog* = struum. Tuiarst wiar Tagaalog det spriak faan a Tagaalen, diar trinjam Manila lewe, man daalang as diar det amtsspriak Filipiino faan wurden.

## Spriadkoord

## Luke uk diar

* Online-wurdenbuk (Sjiisk–Tagaalog)
Koh Kong (Prowins)

Det **Koh Kong Prowins** (üüb Khmer: ខេត្តកោះកុង *Khet Kaôh Kông* [kʰaet kɑh koŋ]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 117.481 lidj (2008). At hoodsteed as Khemarak Phoumin.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen distrikten:

* Botum Sakor
* Kiri Sakor
* Khemarak Phoumin
* Smach Mean Chey
* Mondol Seima
* Srae Ambel
* Thma Bang

## Kwelen
Jerewan

**Jerewan** (Armeensk: *Երևան*, Aserbaidschaansk: *İrəvan*, Rüsk: *Ереван*) as at hoodsteed faan Armeenien an uk en prowins. Det hee 1.060.138 lidj (2011).

## Geografii
### Kliima

### Iindialang faan Ferwaltang
At stääd hää 12 distrikten:
* Adschapnjak
* Arabkir
* Awan
* Dawtaschen
* Erebuni
* Kanaker-Sejtun
* Kentron
* Malatia-Sebastia
* Nork-Marasch
* Nor Nork
* Nubaraschen
* Schengawit

## Biljen


Yerevan-Republic Square-22-Government-2019-gje.jpg|En regiaringsbau
Yerevan-Cascade-44-Public art-2019-gje.jpg|Treepenkaskaad
Yerevan-Cascade-32-Stadtblick-2019-gje.jpg|Ütjsicht faan't Treepenkaskaad
Yerevan-2800th anniversary park-04-2019-gje.jpg|2800. Juarsdai Park
Yerevan-Matenadaran-18-2019-gje.jpg|Matenadaran
Yerevan-Cathedral-04-Andranik Ozanyan-2019-gje.jpg|Doom
Yerevan-St Sarkis-08-2019-gje.jpg|St. Sarkis
Yerevan-Tsitsernakaberd-34-2019-gje.jpg|Tsitsernakaberd


## Kwelen
Abacá

At **Abacá** (*Musa textilis*) woort uk *Manilahenep* näämd, hat as oober en Banaan (*Musa*) an hää niks mä Henep (*Cannabis sativa*) tu dun. Didiar slach faan Banaanen (*Musaceae*) woort ei tu iidjen aptaanj, man för triader an riaper. Fööraal uun a siafaard woort detdiar *manila* brükt. Uk ööder banaan-slacher wurd brükt för ünlik slacher faan triader, liinen of riaper.

## Bilen

Abaca_Fiber.jpg|Abaca-triader
Abacá Mat.jpg|Abaca-maten faan a Filipiinen
Textielmuseum-cabinet-11.jpg|Abaca-liinen (*manila*)


## Luke uk diar

* [ Iindrach bi *GRIN Taxonomy for Plants*] (ingelsk)
Manila (stääd)

**Manila** (amtelk: *City of Manila*; Filipiino *Lungsod ng Maynila*) as det hoodstääd faan a Filipiinen.

## Kliima

## Sasterstääden

## Futnuuten


## Luke uk diar
Steven Runciman

**James Cochran Stevenson Runciman** (* 7. Jüüle 1903 uun Northumberland; † 1. Nofember 2000 uun Radway, Warwickshire) wiar en britisk histooriker, diar för sin werken tu’t madeläälerns bekäänd as.

## Leewent
Hi wiar de naist dring faan Walter Runciman, 1st Viscount Runciman faan Doxford an Hilda Runciman, Viscountess Runciman faan Doxford. Sin aalern wiar lasmooten för die Liberal Party uun det Britisk Parlament. San ualaatj faan aatjen eeg, Walter Runciman, 1. Baron Runciman, wiar en gratriader. San aptooch fing er uun Eton, tu liker tidj mä George Orwell, diar en naar frinj wurd. 1921 begand er bi Trinity College, Cambridge sin stuudium auer histoore.
Library of Congress Control Number

At **Library of Congress Control Number** (**LCCN**) as en käännumer faan't *Library of Congress* uun Ameerikoo för persuunen, buken an slachwurden. 

Ööder käändooten faan't Library of Congress san:
* Library of Congress Classification (LCC)
* Library of Congress Authorities (LCAuth), det as tu fergliken mä't Gemiansoom Normdatei (GND).

## Bispalen
* ␣␣␣92022183 (92-22183) *Knapp: Elliptic curves* (Buk)
* ␣␣2002024184 (2002-024184) *Marker: Model theory* (Buk)
* n␣␣50036535 (n50-36535) *[[Guy Davenport]]* (Persuun)
* n␣␣94112934 (n94-112934) *[[Barack Obama]]* (Persuun)
* no2008168642 (no2008-168642) *United States. President (2009-: Obama)* (Persuun)
* sh␣85092242 (sh85-92242) *Noncommutative rings* (Slachwurd)

## Luke uk diar
* Struktuur faan't LCCN (ingelsk)
Virtual International Authority File

At **Virtual International Authority File** (**VIAF**) as en dootenbeenk för persuunendooten. Hat as en kooperatjuun faan flook natjunaalbibleteeken an woort faan't Online Computer Library Center (OCLC) bedrewen. Det projekt as 2003 faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek an det amerikoonsk Library of Congress üüb a bian steld wurden an werket sant 2012.

## Dialnemern
(Stant Nofember 2016):

* Bibliotheca Alexandrina, Egypten
* National Library of Australia, Austraalien
* Open VLACC, Belgien
* Biblioteca Nacional de Chile, Chiile
* Dansk BiblioteksCenter (DBC), Denemark
* Deutsche Nationalbibliothek, Sjiisklun
* Bibliothèque nationale de France, Frankrik
* Système universitaire de documentation, Frankrik
* Irische Nationalbibliothek, Irlun
* The National Library of Israel, Israel
* Istituto Centrale per il Catalogo Unico, Itaalien
* Nationale Parlamentsbibliothek, Jaapan
* Library and Archives Canada, Kanada
* Bibliothèque et Archives nationales du Québec, Kanada
* National Library of Korea, Korea
* National- und Universitätsbibliothek Zagreb, Kroatien
* Lettische Nationalbibliothek, Letlun
* Lebanese National Library, Liibanon
* Bibliothèque nationale de Luxembourg, Luxemborag
* Bibliothèque Nationale du Royaume du Maroc, Marokko
* Königliche Bibliothek der Niederlande, Neederlunen
* BIBSYS, Norweegen
* Biblioteka Narodowa, Poolen
* Narodowy Uniwersalny Katalog (NUKAT), Poolen
* Biblioteca Nacional de Portugal, Portugal
* Russische Staatsbibliothek, Ruslun
* Königliche Bibliothek zu Stockholm, Sweeden
* Schweizerische Nationalbibliothek, Sweits
* RERO, Sweits
* National Library Board, Singapuur
* Biblioteca Nacional de España, Spoonien
* Biblioteca de Catalunya, Spoonien
* National Central Library, Taiwan
* Nationalbibliothek der Tschechischen Republik, Tschechien
* Széchényi-Nationalbibliothek, Ungarn
* Biblioteca Apostolica Vaticana, Watikaan
* Getty Research Institute, USA
* Library of Congress, USA
* Perseus Project, USA
* Syriac Reference Portal, USA
* Wikidata
* International Standard Name Identifier

## Luke uk diar
* VIAF wääbsteed, ingelsk
* Beskriiwang faan di bedriiwer OCLC huuchsjiisk
* VIAF bi Wikidata
International Standard Name Identifier

A **International Standard Name Identifier** (**ISNI**) as en taal mä 16 steeden an leit iandüüdag det identiteet faan en persuun fääst. A ISNI as faan't ISO ütjwerket wurden oner det numer **ISO 27729**.

* ISNI liket det Virtual International Authority File (VIAF), häält oober muar dooten.

* Uk ORCID liket ISNI, an as mä det norm ISO 27729 kompatiibel.

## Luke uk diar
* Wääbsteed faan isni.org
Gemiansoom Normdatei

At **Gemiansoom Normdatei** (**GND**, ingelsk: Integrated Authority File) as en datei för persuunen, iinrachtangen, buken an slachwurden. Hat woort faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek bedrewen. 

Föörgungern faan GND wiar:
* Persuunnöömdatei (PND)
* Gemiansoom Iinrachtangdatei (GKD)
* Slachwurdnormdatei (SWD)
* Ianhaidsslachwurddatei faan't Sjiisk Musiikarchiif (DMA-EST)
Sant 2012 san jo tuupfeerd wurden tu't GND. Sant 2014 wurd a dooten efter't salew oort an wiis apnimen üs bi't Library of Congress.

## Luke uk diar
* DNB-Portaal (Sjiisk Natsionaalbibleteek)
LIBRIS

**LIBRIS** stäänt för „**LIBR**ary **I**nformation **S**ystem“ an as en kataloog faan't *Könanglik Bibleteek uun [[Stockholm]]*.

Det internatjunaal ufkörtang as „SE-LIBR“. An det „SELIBR“-numer woort üs normdatei brükt.

## Ferwisangen
* Wääbsteed
Système universitaire de documentation

Di kataloog **** (SUDOC) as en fransöösken dokumentatsioonskataloog faan uniwersiteetsbibleteeken sant 1999. Hi woort bedrewen faan't **' (ABES).

Mä sin normdatei **' (IdRef) werket SUDOC tuup mä't ** (VIAF).

## Luke uk diar
* Système universitaire de documentation (SUDOC)
* Autorités SUDOC (IdRef)
MusicBrainz

**MusicBrainz** as en frei dootenbeenk mä informatsioonen auer musiikern.

Auer *MusicBrainz-ID*s jaft at tugang tu:
* Konstlern (Artists)
* Ütjgoowen (Releases)
* Release Groups
* Apnoomen (Recordings)
* Werken (Works)
* Ferbinjangen (Relationships)
* Slachwurden (Tags)

## Luke uk diar
* Wääbsteed
National Library of Australia

At **National Library of Australia** (*Austraalisk Natsionaal Bibleteek*) sat uun Canberra an ferwaaret arke buk, diar uun Austraalien drükt woort. AT NLA as uk tustendag för ISSN-numern, ISMN-numern an CIP-tiitelapnaamen uun Austraalien.

## Luke uk diar

## Ferwisang efter bütjen
* Wääbsteed faan't National Library of Australia
National Diet Library

At **National Diet Library** (, *Kokuritsu Kokkai Toshokan*) as det natsionaalbibleteek faan Jaapan sant 1948. Hat werket so üs det Library of Congress uun Ameerikoo. Diar san fööraal tau iinrachtangen uun Nagatachō (Tokio) und Kyōto.

Det bibleteek häält auer 30 miljoon dokumenten: ~10 miljoon buken (~ 7 miljoon japoonsken an ~ 3 miljoonen uun ööder spriaken), 12 miljoon tidjskraften an bleeden, an 13 miljoon ööder meedien (mikroformen, nuuten, digitaal meedien). Hat as ian faan a gratst bibleteeken üüb a eerd.

## Luke uk diar

## Ferwisang efter bütjen
* 
* NDL – Wääbsteed üüb ingelsk
SNAC

**SNAC** of **Social Networks and Archival Context** as en amerikoonsk iinrachtang, am histoorisk dooten tu finjen an tuuptufeeren.

Hat as 2010 iinracht wurden mä halep faan't National Endowment for the Humanities (NEH) bi't National Archives and Records Administration (NARA).

## Ferwisang efter bütjen
* Wääbsteed (ingelsk)
BIBSYS

**BIBSYS** as en onernemen faan't wedenskapsministeerium uun Noorweegen. Hat as en dootenbeenk för wedenskapelk iinrachtangen. BIBSYS werket tuup mä aal a uniwersiteeten an det *Natsionaalbibleteek faan Noorweegen*. Det iinrachtang sat uun Trondheim.

## Luke uk diar
*Om Bibsys (uun Noorsk)
Union List of Artist Names

At **Union List of Artist Names** (ULAN) as en dootenbeenk mä ~ 293.000&nbsp;nöömer an ööder informatjuunen auer konstlern. Hat woort bedrewen faan't *Getty Research Institute*.

ULAN werket uk mä't VIAF tuup.

## Ferwisangen
*Union List of Artist Names (wääbsteed)
Netherlands Institute for Art History

**Netherlands Institute for Art History** as di ingelsk ütjdruk för't **Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie** (RKD). Hat sat uun Den Haag an hiart tu a bedüüdenst konsthistoorisk bibleteeken üüb a welt.

## Luke uk diar
* Wääbsteed
Havank

**Havank**, deknööm faan **Hendrikus Frederikus van der Kallen** (*19. Febrewoore 1904 uun Ljouwert, Fryslân;  † 22. Jüüne 1964, uk diar), wiar en waastfresk skriiwer.

## Leewent

Hendrikus Frederikus van der Kallen, repnööm Rieks, wiar de äälst dring faan Martinus van der Kallen an Jacoba Huberdina Maria Louwhoff, diar't üüb a Wirdummerdyk uun Ljouwert en hüs hed. At familje wiar katoolisk, do ging Rieks uun Eindhoven bi de augustiinsk prääster tu’t gümnaasium. Hi skul prääster wurd, man hi hed ääder a iargits skriiwer tu wurden. 

## Werken
* *Het mysterie van St. Eustache*(1935)
: *At hiamelkhaid faan St. Eustache*: Ferbreeger uun rau Samuel Goldstream bewenet det ual sloot St. Eustache uun fraansöösk Flandern. Auer dat hi füftanj juar uun a sloot lewet, dee hi en fest, diartu uk Superintendant Silvère nuadiget wurd. A sloot hee en spuuklegend, man det skintj, dat at legend laben as, auer dat a spuuk maaget bewener faan det ual sloot duad.
* *Het raadsel van de drie gestalten* (1936) - at riadlis faan dön trii gestalten.
* *Het spookslot aan de Loire* (1936) - at spuuksloot bi a Loire.
* *Het probleem van de twee hulzen* (1937) - at probleem faan dön tau sliawen.
* *De man uit de verte* (1937) - a maan faan fiarens.
* *De NV Mateor*  (1938)
* *Er klopt iets niet* (1938) - wat stemet ei.
* *Vier vreemde vrienden* (1939) - fjauer freem frinjer.
* *De cycloop* (1939)
* *Hoofden op hol* (1939) - hool hööd.
* *Polka mazurka* (1939)
* *De Schaduw grijpt in* (1940) - a skaad grapt iin.
* *Drie dartele doodgravers* (1943) - trii desig duadsgreewer.
* *De Schaduw is terug* (1946) - a skaad as turag.
* *Lijk halfstok* (1948)
* *In memoriam de Schaduw* (1948)
* *De versierde bedstee* (1949)
* *Schaduw waarom?* (1949)
* *De weduwe in de wilgen* (1950)
* *Deurwaarders delirium* (1950)
* *Het geheim van de zevende sleutel* (1951)
* *De verkavelde bruidegom* (1952)
* *De zwarte pontifex* (1953)
* *Havank omnibus* (1953)
* *Circus Mikkenie* (1953)
* *Spaanse pepers* (1954)
* *Dodemans dollars* (1955)
* *De Schaduw & Co* (1957)
* *Vier schaduwen en een spook* (1958)
* *Caviaar en cocaïne* (1959)
* *Menuet te Middernacht* (1964)
National Library of the Czech Republic

**National Library of the Czech Republic** as di internatjunaal nööm för't  **Natjunaalbibleteek faan't Tschechisk Republiik** (*Národní knihovna České republiky, NK ČR*). Hat sat uun Prag an onerstäänt det kultuurministeerium. Diar lei wel son sääks miljuun dokumenten.

## Luke uk diar
* Wääbsteed
Biblioteca Nacional de España

At **Biblioteca Nacional de España** (BNE) as det *Spoonsk Natjunaalbibleteek*. Hat as 1712 grünjlaanj wurden an sat uun Madrid. Diar wurd son 26 miljuun dokumenten ferwaaret. At BNE as ian faan a gratst bibleteeken üüb a welt.

## Luke uk diar
* Wääbsteed
Isaac Newton

Sir **Isaac Newton** [ˌaɪzək ˈnjuːtən] (* 25. Deetsember 1642 / 4. Janewoore 1643 uun Woolsthorpe-by-Colsterworth uun Lincolnshire; † 20. Marts 1726 / 31. Marts 1727 uun Kensington) wiar en ingels natüürforsker. Uun’t spriik faan sin tidj, wat twesken natüürelk teologii, natüürwedenskapen, alchemii an filosofii noch ei skarep skääst, wurd Newton üüs filosoof beteekent. Hi wiar a skriiwer faan dön *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica* (Matemaatisk Prinsipien faan Natüürelk Filosofii), diaruun hi mä sin *[[gesets faan grawitatschuun]]* det uniwersel grawitatschuun beskreew an a gesetsen faan beweeging formuliaret, huarmä hi a grünjstian för det klasisk mechaanik lai.

## Luke uk diar
Nikolaus Kopernikus

**Nikolaus Kopernikus** (* 19. Febrewoore 1473 uun Toruń; † 24. Mei 1543 uun Frombork) wiar en doomher faan det Fürstbisdoom Ermlun uun Preussen an uk astronoom an dokter, diar uk för matematiik an kartografii lewet. Uun sin hoodwerk *De Revolutionibus Orbium Coelestium* (Faan a Rewolutschuunen faan a Lochtkuugler) beskreew hi en sansentrisk bilj faan a wäält, diarefter a eerd en planeet as, ham am sin aanj aaks dreit an ham uk üüs dön öler planeeten am a san reert.
1473

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 13. August: Nicolò Marcello wurd *Doge* faan Venedig.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 19. Febrewoore: Nikolaus Kopernikus, astronoom († 1543)
* 17. Marts: Jaakob IV., köning faan Skotlun († 1513)
* 26. Oktuuber: Friedrich faan Saksen, huuchmääster faan de Tjiisk Orden († 1510)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 28. Jüüle: Niccolò Tron, *Doge* faan Venedig (* 1399)
* 08. Nofember: Sibet Attena, uastfresk hoodling (* amanbi 1425)
Johannes Kepler

**Johannes Kepler** (* 27. Deetsember 1571 uun Weil der Stadt; † 15. Nofember 1630 uun Regensburg) wiar en tsjiisk natüürfilosoof, matemaatiker, astronoom, astroloog, optiker an ewangeelisk teoloog. 

## Leewent

Hi wurd 27. Deetsember 1571 uun det frei rikssteed Weil der Stadt (wat nü dial faan Stuttgart as). San ualaatj, Sebald Kepler, wiar bürgermääster faan detheer steed. San aatj wiar Heinrich Kepler, en hanelsmaan, an sin mam wiar Katherina Guldenmann, diar en krüüswüfhood wiar an lääder faan hekserei uunklaaget wurd.

Faan 1594 tu 1600 wiar hi lunskapsmatemaatiker faan Steiermark uun Graz. Hi onerrachtet matemaatik bi det ewangeelisk stiftsskuul, wat det katoolsk Uniwersiteet faan Graz jinauersted. Uun Prag 1600-1601 wiar hi för’t iarst asistent faan de deensk astronoom Tycho Brahe, do keiserelk matemaatiker oner Keiser Rudolf II.. Detheer steling hääl hi onder a efterfulgern faan Rudolf, Matthias I. an Ferdinand II. tu 1627. Faan 1612 tu 1626 wirket hi üübtu üüs lunskapsmatemaatiker uun Linz. Tuletst tiinet hi Generool Wallenstein üüs astroloogisk beriader. 

Johannes Kepler foon a natüürgesetsen, huarefter a planeeten jo am a san reer. Hi maaget at optik tu en feek faan wedenskapelk onerschüking an besteedigt ütjfinjingen, wat san tidjmaaker Galileo Galilei mä't teleskoop maaget hed. Hi täält diarmä tu a begrünjigern faan dön modern wedenskapen.

## Luke uk diar
1571

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 29. September: Michelangelo Merisi da Caravaggio, italjeens konstmooler († 1610)
* 27. Deetsember: Johannes Kepler, tsjiisk natüürfilosoof, matemaatiker, astronoom, astroloog, optiker an ewangeelisk teoloog († 1630)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1659

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
**Ünbekäänd Dootem**
* Henry Purcell, ingels komponist († 1695)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 10. Oktuuber: Abel Tasman, holuns siafeerer (* 1603)
1656

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 08. Nofember: Sir Edmond Halley, ingels astronoom, matemaatiker, kartograaf, geofüsiker an meteoroloog († 1742)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1672

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 25. Mei: Jørgen Iversen Dyppel wurd guwernöör faan St. Thomas uun dön Deensk Waastindien.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
Internatsionaal Organisatsion för Standardisiarang

At **Internatsionaal Organisatsion för Standardisiarang**&nbsp;– kurt **ISO** (faan  *isos* = *likedenang*) as en onernemen uun a Sweits an werket för ianhaidelk standards üüb a welt. ISO as för ales tustendag bütj elektroonik an telekomunikatsion.

Tuup mä
* IEC (Internatsionaal Elektrotechnisk Komision) an
* ITU (Internatsionaal Telekomunikatsions Union) as
ISO uun't WSC (World Standards Cooperation) tuupslööden.

## Bispalen
* ISO 233 Amskriiwen faan araabisk skraft tu latiinsk skraft
* ISO 639 Nöömer an ufkörtangen faan spriaken (Nuurdfresk as ISO 639-3 frr)
* ISO 1000 SI-ianhaiden
* ISO 2108 Numernsüsteem för buken (ISBN)
* ISO 3166 Codes för lunen
* ISO 4217 Codes för münten
* ISO 8859 Tiakenkataloogen för computern (ASCII)
* ISO 80000 Gratin an ianhaiden uun a matematiik an füsiik

## Luke uk diar
* Amtelk wääbsteed (ingelsk, fransöösk, rüsk)
John Flamsteed

**John Flamsteed** (* 19. August 1646 uun Denby; † 31. Deetsember 1719 uun Greenwich) wiar en ingels astronoom an faan 1675 de iarst hoofastronoom (üüb Ingels: *Astronomer Royal*) fan det ingels köninghüs.

## Luke uk diar

* Johann Bayer
Christiaan Huygens

**Christiaan Huygens** (14. April, 1629 uun Den Haag; † 8. Jüüle 1695 uk diar) wiar en holuns astronoom, matemaatiker an füsiker.

## Luke uk diar
Maria Kunitz

**Maria Kunitz** (* 29. Mei 1610 uun Wohlau, Hertoochdoom Wohlau; † 22. August 1664 uun Pitschen) wiar ian faan dön wichtig wüfelk astronoomer faan det iar neitidj uun Europa. Hat skreew *Urania Propitia* (1650), wat ferbeedret tabelen faan a planeeten hee.
Johannes Fabricius

**Johannes Fabricius** (* 8. Janewoore 1587 uun Resterhafe, Uastfresklun; † 10. Janewoore 1617 uun Dresden) wiar en uastfresk astronoom. Hi wiar dring faan a astronoom David Fabricius. Tuup foon jo a sanplaker.
David Fabricius

**David Fabricius** (* 9. Marts 1564 uun Esens, Uastfresklun; † 7. Mei 1617 uun Osteel) wiar en uastfresk teoloog, amatöörastronooom an kartograaf. Hi foon't feranerlikhaid faan a stäär Mira an wiar a aatj faan Johannes Fabricius, diar 1611 üüs de iarst maan en wedenskapelk ufhanling auer a sanplaker skreew.
Tycho Brahe

**Tycho Brahe** (* 14. Deetsember 1546 üüb Sloot Knutstorp, Skåne, Denemark; † 24. Oktuuber 1601 uun Prag) wiar en deensken astronoom.

1991 as de damper MF Tycho Brahe efter ham neemd wurden.

## Luke uk diar

*  MF Tycho Brahe (damper)
1599

**1599** wiar det njüügen-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 06. Jüüne: Diego Velázquez, spoonsk konstmooler (* 1660)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1546

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 04. Jüüle: Murad III., sultaan faan det Osmaans Rik († 1595)
* 14. Deetsember: Tycho Brahe, deensk astronoom († 1601)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
Weimar Republiik

At **Weimar Republiik** wiar di nööm faan't Sjiisk Rik efter a Iarst Weltkriich faan 1918 bit 1933. At republiik begand di 9. Nofember 1918 üüs det Sjiisk Republiik ütjrepen wurd. At republiik wurd efter't stääd Weimar, huar faan di 6. Febrewoore 1919 tu di 21. Mei 1920 det iarst Natschunaalfersoomling tupseed, näämd. Det amtelk nööm faan a stoot wiar man det *Tjiisk Rik*. Det kaam di 30. Janewoore 1933, üüs Adolf Hitler tu a rikskansler näämd wurd, tu aanj.

## Iindialang faan Ferwaltang
Republiiken:
* Republik Baden (hoodstääd: Karlsruhe)

Folkstooten:
* Volksstaat Hessen (hoodstääd: Darmstadt)
* Volksstaat Reuß (hoodstääd: Gera) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freier Volksstaat Württemberg	(hoodstääd: Stuttgart)

Freistooten:
* Freistaat Anhalt (hoodstääd: Dessau)
* Freistaat Bayern (hoodstääd: München)	
* Freistaat Braunschweig (hoodstääd: Braunschweig)
* Freistaat Coburg (hoodstääd: Coburg) - wurd 1920 dial faan a Freistoot Bayern.
* Freistaat Gotha (hoodstääd: Gotha) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freistaat Lippe (hoodstääd: Detmold)
* Freistaat Mecklenburg-Schwerin (hoodstääd: Schwerin) - wurd 1933 dial faan Mecklenburg.
* Freistaat Mecklenburg-Strelitz (hoodstääd: Neustrelitz) - wurd 1933 dial faan Mecklenburg.
* Freistaat Oldenburg (hoodstääd: Oldenburg)
* Freistaat Preußen	(hoodstääd: Berlin)
* Freistaat Sachsen	(hoodstääd: Dresden)
* Freistaat Schaumburg-Lippe (hoodstääd: Bückeburg)
* Freistaat Thüringen (hoodstääd: Erfurt) - 1920 grünjlaanjen.
* Freistaat Sachsen-Altenburg (hoodstääd: Altenburg) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freistaat Sachsen-Meiningen (hoodstääd: Meiningen) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freistaat Sachsen-Weimar-Eisenach	(hoodstääd: Weimar) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freistaat Schwarzburg-Rudolstadt	(hoodstääd: Rudolstadt) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freistaat Schwarzburg-Sondershausen	(hoodstääd: Sondershausen) - wurd 1920 dial faan Thüringen.
* Freistaat Waldeck-Pyrmont	(hoodstääd: Arolsen) - Pyrmont wurd 1921 dial faan Preußen; Waldeck wurd 1929 dial faan Preußen.

Frei an Hansestääden:
* Freie Hansestadt Bremen.	
* Freie und Hansestadt Hamburg.	
* Freie und Hansestadt Lübeck.

## Luke uk diar
* Alfred Hugenberg
* Gustav Stresemann
* Friedrich Ebert
* Philipp Scheidemann
* Franz von Papen
* Kurt von Schleicher
DDR

**DDR** as det ufkörtang för **Deutsche Demokratische Republik**. Hat wiar di uastelk dial faan't diald Sjiisk Rik efter a Ööder Weltkriich. Miast wurd a DDR **Uastsjiisklun** näämd. Mä't aanj faan a Kuul Kriich ging a DDR oner.

## Geografii
### Iindialang faan Ferwaltang

Det DDR hed sant 1961 15 betsirken:

# Berlin
# Cottbus
# Dresden
# Erfurt
# Frankfurt (Oder)
# Gera
# Halle
# Karl-Marx-Stadt
# Leipzig
# Magdeburg
# Neubrandenburg
# Potsdam
# Rostock
# Schwerin
# Suhl
 
## Histoore
Det DDR wurd di 7. Oktuuber 1949 grünjlaanjen, fiiw muuner efter det Bundesrepubliik Sjiisklun.

## Persöönelkhaiden
* Wilhelm Pieck
* Walter Ulbricht
* Willi Stoph
* Erich Honecker
* Egon Krenz
* Manfred Gerlach
* Sabine Bergmann-Pohl

## Luke uk diar
* Berliin Müür
* Apstant faan de 17. Jüüne 1953
* Ministeerium för Stootsseekerhaid (Stasi)
Robert Hooke

**Robert Hooke** (* 18. Jüüle / 28. Jüüle 1635  uun Freshwater, Isle of Wight; † 3. Marts 1702 / 14. Marts 1703  uun London) wiar en ingels uniwersaalgeliarden, di fööraal troch at elastisiteetsgesets, wat efter ham neemd wurd, bekäänd as.

Hooke sin wirkin as naar mä dön iarst juartjiinsten faan't bestunen faan det Royal Society ferbünjen. Bi Gresham College onerracht hi üüs Prufeser för Geometrii an hääl dön *Cutler-Föörleesingen*. Efter de grat brant faan 1666 uun London wiar Hooke üüs fermeeder an architekt bi’t welerapbagen faan London bedialigt. At monument, wat am a brant tu teenken halept, wurd faan ham skeeben.

## Luke uk diar
Sjiisklun 1945 bit 1949

Efter a Ööder Weltkriich as det Sjiisk Rik apdiald wurden tu a sjauer grat määchten, diar a kriich wonen haa: Ferianagt Könangrik, Frankrik, Ameerikoo an Sowjetunion. Di uastelk dial kaam tu Poolen, di nuurdelk dial faan Uastpreußen kaam tu't Sowjetunion. At Saarlun kaam iarst 1957 tu Waastsjiisklun

A waastelk dialen (saner't Saarlun) san 1949 tuupslööden wurden tu a Bundesrepublik Sjiisklun, di uastelk dial as tu a DDR wurden.

## Luke uk diar
* Berliin Blokaad
Waastsjiisklun

**Waastsjiisklun** as di waastelk dial faan't diald Sjiisklun efter a Ööder Weltkriich. Di amtelk nööm wiar **Bundesrepubliik Sjiisklun**. 

## Luke uk diar
* Konrad Adenauer
* Ludwig Erhard
* Kurt Georg Kiesinger
* Willy Brandt
* Helmut Schmidt
* Helmut Kohl
Elisabetha Hevelius

**Elisabetha Catherina Koopmann Hevelius** (* 17. Janewoore 1647 uun Danzig; † 22. Deetsember 1693 uk diar) wiar en astronoom. Hat wiar det naist wüf faan a biarbrauer, astronoom, riadsher an bürgermääster faan Danzig, Johannes Hevelius.

## Luke uk diar
1574

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 15. Deetsember: Murad III. wurd sultaan faan det Osmaans Rik.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 13. Deetsember: Selim II., sultaan faan det Osmaans Rik (* 1524)
1460

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 05. Marts: A ferdrach faan Ripen wurd ütjstääld.
* 03. August: Jaakob III. wurd köning faan Skotlun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 01. Jüüne: Enno I., graaf faan Uastfresklun († 1491)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 03. August: Jaakob II., köning faan Skotlun (* 1430)
* 20. September: Gilles Binchois, nederluns komponist (* amanbi 1400)
1567

**1567** wiar det sööwen-an-söstigst juar faan det 16. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 24. Jüüle: Köningin Maria I. faan Skotlun toonket uf. San dring, Jaakob VI., wurd köning faan't lun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 15. Mei (krasnet): Claudio Monteverdi, italjeens komponist († 1643)
* 13. Nofember: Moritz faan Oraanien, Graaf faan Nassau-Dillenburg, Steedhualer faan Holun an Sialun, Utrecht, Geldern an Overijssel an uk Koptein-Generool faan a Lun- an Siastridjkreeften faan dön Ferianigt Neederlunen († 1625)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 10. Febrewoore: Henry Stuart, Lord Darnley, skots eedelmaan, köningin Maria I. hör maan (* 1545)
* 04. Nofember: Gerolamo Priuli, *Doge* faan Venedig (* 1486)
Enno I. (Uastfresklun)

**Enno I.** (* 1. Jüüne 1460; † 19. Febrewoore 1491) wiar faan 1466 tu 1491 graaf faan Uastfresklun. 

## Leewent
Enno I. wiar de iarst dring faan Ulrich I. ütj at Hüs Cirksena an sin wüf Theda Ukena. Hi hed för’t iarst öler intresin, üüs a efterfuliger faan Ulrich I. uun tu treeden. So bleew at ferwalting faan Uastfresklun uun sin mam Theda sin hunen. Iarst uun a juaren efter 1480 auernaam Enno muar an muar apgoowen faan regiaring. En föörmelk auernemin faan’t regiaring wiar det man ei. 1489 bruch Enno uun mägungin faan Viktor Frese tu’n pilgerreis iin uun det Halig Lun ap, huar hi uun Jerusalem bi det Halig Greef tu a reder slaanjen wurd. Uun sin wechweesen ferliibet ham sin saster Almut iin uun de westfeelisk aadlig Engelmaan faan Horstell, a drost faan’t Friedeburg. Hat smeset sogoor plooner faan at frei, wat Almuts mam Theda ei tuleet. Alikent ging Almut tup mä san bradgung ap üüb at Friedeburg an naam üüs ütjstjüür sin familjenschmuk mä. Hat saad för was, dat sin bruler mä’t leefde wiar. Üüs Enno lääder turag tu Uastfresklun kaam, kaam diarfaan ufsen at jindial föör’n dai. Uun liawin, dat at saster faan san bradgung wechfeert wurden as, ging hi dol tu’t ferfulging faan’t paar auer. Uun at fial kurt föör’t Friedeburg stääld hi a drost tu’t reede. A drost bested üüb sin leefde an ded Almut ei weler häär. Noch tutidjs lingt hi at Friedeburg, ferfulget faan Enno. Do Enno fersoocht a borigskoot, wat mä is bedobet wiar, mä sin swaar rüsting auer tu skridjin. At is bost tu, an hi ging oner. Hi stoorew uun’t ääler faan bluat 30 juar.
1528

**1528** wiar det aacht-an-twuntigst juar faan det 16. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 14. Febrewoore: Edzard I., graaf faan Uastfresklun (* 1461)
* 06. April: Albrecht Dürer, konstler (* 1471)
Dorothea Mackellar

**Isobel Marion Dorothea Mackellar**, üüs **Dorothea Mackellar** bekäänd (* 1. Jüüle 1885 uun Point Piper, Sydney, Austraalien; † 14. Janewoore 1968 uun Paddington, Sydney), wiar en austraalisk skriiwer. Uun Austraalien as hat bekäänd för a stak *My Country* (*Min Lun*), fööraal för a räen *I love a sunburnt country/A land of sweeping plains,/Of ragged mountain ranges,/Of droughts and flooding rains* (*Ik haa leew en sanferbraand lun/En lun faan widj eewener/Faan taakig keeden berger/Faan drööchten an huuchweederrin*).
1464

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 28. Febrewoore: Zhu Jianshen wurd keiser faan Schiina üüs Chenghua.
* 23. Deetsember: Ulrich I. faan det Cirksena Familje wurd graaf faan Uastfresklun.
**Ünbekäänd dootem**
* Isa-Beg Ishaković wurd weler guwernöör faan det osmaans prowins Bosnien.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 23. Febrewoore: Keiser Tianshun faan Schiina (* 1427)
* 11. August: Nikolaus faan Kues, tjiisk kardinaal (* 1401)
* 14. August: Paap Pius II. (* 1405)
Ulrich I. (Uastfresklun)

**Ulrich I.** (*amanbi 1408 wel uun Norden; †25. of 26. September 1466 uun Emden) wiar faan 1464 tu 1466 de iarst graaf faan Uastfresklun. Hi wiar dring faan Enno Edzardisna an Gela faan Manslagt. Sin iarst wüf wiar Folka faan Esens, diar saner jongen 1452 stoorew. 1453 freid hi Theda Ukena, foomen faan Uko faan Oldersum.

## Jongen
* Heba (* 1457; † 1476)
* Gela (* 1458); † 1497)
* Enno I. (* 1460; † 1491) 
* Edzard I. (* 1462, † 1528)
* Uko (* 1463; † 1507)
* Almuth (* 1465; † 1522 of 1523)
Theda Ukena

**Theda Ukena** (*1432 uun Oldersum; †16 November 1494 uun Greetsiel) wiar faan 1466 tu 1491 reegent faan Uastfresklun. Hat wiar Ulrich I. sin wüf an wiar reegent för san dring Enno I. efter a duas faan san maan.
1526

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 29. August: En osmaans armee oner Süleyman I. sin feering woon jin en ungaars armee a slacht bi Mohács. Köning Ludwig II. faan Ungarn an Böömen stoorew.
* 16. Deetsember: Ferdinand faan Habsburg wurd köning faan Ungarn.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 25. Janewoore: Adolf I., hertooch faan Sleeswich-Holstian-Gottorf († 1586)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 19. Mei: Go-Kashiwabara, keiser faan Jaapaan (* 1462)
Edzard I. (Uastfresklun)

**Edzard I.** (*1461 uun Greetsiel; †14. Febrewoore 1528 uun Emden) wiar faan 1491 tu 1528 graaf faan Uastfresklun. Hi wiar Ulrich I. an Theda Ukena hör naist dring.
Enno II. (Uastfresklun)

**Enno II.** (*1505; †24 September 1540 uun Emden) wiar faan 1528 tu 1540 graaf faan Uastfresklun. Hi wiar Edzard I. an Elisabeth faan Rietberg hör naist dring.

## Jongen
* Elisabet (* 1531, † 1555)
* Edzard II. (* 1532, † 1599)
* Hedwig (* 1535, † 1616)
* Anna (* 1534, † 1552)
* Kristoffel (* 1536, † 1566)
* Johann II. (* 1538, † 1591)
Edzard II. (Uastfresklun)

**Edzard II.** (* 24. Jüüne 1532; † 1. Marts 1599) wiar faan 1560 tu 1599 graaf faan Uastfresklun. Hi wiar Enno II. an Anna faan Oldenborig hör dring. 1. Oktuuber 1559 freid hi uun Stockholm Katharina Wasa, at foomen faan de sweeds köning Gustav I.. Edzard wiar de iansig uastfresk lunsher, diar al ens en köningsfoomen freid.
1538

**1538** wiar det aacht-an-dörtigst juar faan det 16. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 06. August: At steed Bogotá wurd grünjlaanjen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
1541

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* Det stääd Morelia uun Meksiko woort grünjlaanj.
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 23. Janewoore: Gottschalk faan Ahlefeldt, letst katuulsk baskop faan Sleeswich (* 1475)
1542

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 14. Deetsember: Maria wurd köningin faan Skotlun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 08. Deetsember: Maria, köningin faan Skotlun († 1587)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 14. Deetsember: Jaakob V., köning faan Skotlun (* 1512).
1495

**1495** wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 15. juarhunert. 

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 20. Janewoore: Yeonsangun wurd köning faan det Joseon Köningrik uun Korea.
* 25. Oktuuber: Manuel I. wurd köning faan Portugal.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 26. Janewoore: Keiser Go-Nara faan Jaapaan († 1557)
* 27. April: Süleyman I., osmaans sultaan († 1566)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 20. Janewoore: Seongjong, köning faan det Joseon Köningrik uun Korea (* 1457)
* 25. Oktuuber: Köning Johannes II. faan Portugal (* 1455)
1492

**1492** wiar det tau-an-neegentigst juar faan det 15. juarhunert. 

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 02. Janewoore: A spanjern naam Granada. At Köningrik Granada kaam tu aanj.
* 31. Marts: Köningin Isabella I. an Ferdinand II. onertiiknet dat *Alhambra-Edikt* tu a ferdriiwing faan al a juuden faan Spanje.
* 12. Oktuuber: Christof Kolumbus lingt a Bahamas.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 12. September: Lorenzo di Piero de’ Medici, hertooch faan Urbino an hersker faan Florens († 1519)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 08. April: Lorenzo il Magnifico, italjeens poliitiker an steedher faan Florens (* 1449)
1487

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 22. September: Zhu Youcheng wurd keiser faan Schiina üüs Hongzhi.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 09. September: Keiser Chenghua faan Schiina (* 1447)
1485

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 22. August: Slacht bi Bosworth - Köning Richard III. wurd ambroocht an Henry Tudor wurd köning üüs Heinrich VII..
* 19. Nofember: Marco Barbarigo wurd *Doge* faan Venedig.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 22. August: Richard III., köning faan Ingelun.
* 04. Nofember: Giovanni Mocenigo, *Doge* faan Venedig (* 1409)
1482

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 27. Marts: Maria, hertoogin faan Burgund (* 1457)

**Ünbekäänd Dootem**
* Axayacatl, hersker faan det astekisk steed Tenochtitlán.
Axayacatl

**Axayacatl** († 1482) wiar faan 1469 tu 1482 hersker faan det asteekisk steed Tenochtitlán. Hi wiar dring faan Tezozómoc, diar dring faan Itzcóatl wiar, an Atotoztli, at foomen faan san föörgunger Moctezuma I..
1488

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 11. Jüüne: Jaakob IV. wurd köning faan Skotlun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 11. Jüüne: Jaakob III., köning faan Skotlun (* 1451 of 1452)
1479

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Jüüne: At Universiteet Kopenhuuwen wurd faan Köning Christian I. apsaat.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 25. Marts: Wasili III., gratfürst faan Moskau († 1533)
* 16. Jüüne: Bogdan III., prins faan Moldau († 1517)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
Whangarei

**Whangarei** (/ˌfɒŋəˈreɪ/ of /ˌwɒŋəˈreɪ/; üüb Māori: [faŋaˈɾɛi]) as en steed üüb det Nuurd-Eilun faan Nei-Sialun. Det hee 52.600 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Northland Regiuun.

## Kwelen
Perth (Steed uun Austraalien)

**Perth** (ütjspriik üüb Ingels: [ˈpɜːrθ] ) as en steed uun a waast faan Austraalien. At steed hee 1.874.577 lidj (2016). Det as at hoodsteed faan't bundeslun Western Australia.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee 30 lokaal ferwaltingsgebiiten:

**City**
*City of Armadale
*City of Bayswater
*City of Belmont
*City of Canning
*City of Cockburn
*City of Fremantle
*City of Gosnells
*City of Joondalup
*City of Kalamunda
*City of Kwinana
*City of Melville
*City of Nedlands
*City of Perth
*City of Rockingham
*City of South Perth
*City of Stirling
*City of Subiaco
*City of Swan
*City of Vincent
*City of Wanneroo

**Shire**
*Shire of Mundaring
*Shire of Peppermint Grove
*Shire of Serpentine-Jarrahdale

**Town**
*Town of Bassendean
*Town of Cambridge
*Town of Claremont
*Town of Cottesloe
*Town of East Fremantle
*Town of Mosman Park
*Town of Victoria Park

## Kwelen
Chris Watson

**John Christian Watson** ([ˈwɒtsən]; üüs *John Christian Tanck* bäären; * 9. April 1867 – † 18. Nofember 1941), wiar en austraalisk poliitiker an twesken 27. April an 18. August 1904 traad premier-minister faan Austraalien. Hi war de iarst premier-minister faan det *[[Australian Labor Party]]* (ALP; Austraalisk Werkernpartei).
George Reid

**Sir George Houstoun Reid** ([ɹiːd]; (* 25. Febrewoore 1845 uun Johnstone, Skotlun; † 12. September 1918 uun London, Ingelun) wiar en austraalisk poliitiker an twesken 18. August 1904 an 5. Jüüle 1905 de fjuard premier-minister faan Austraalien. Hi wiar uk iar twesken 1894 an 1899 premier faan New South Wales.
Andrew Fisher

**Andrew Fisher** ([ˈfɪʃə]; * 29. August 1862 uun Crosshouse, Ayrshire, Skotlun; † 22. Oktuuber 1928 uun London) wiar en austraalisk poliitiker an triisis premier-minister faan Australien: faan 13. Nofember 1908 tu 2. Jüüne 1909, faan 29. April 1910 tu 24. Jüüne 1913 an faan 17. September 1914 tu 27. Oktuuber 1915.
Joseph Cook

**Sir Joseph Cook** ([kʊk]; * 7. Deetsember 1860 uun Silverdale, Staffordshire, Ingelun; † 30. Jüüle 1947 uun Sydney, New South Wales) wiar en austraalisk poliitiker an faan 24. Jüüne 1913 tu 17. September 1914 de seekst premier-minister faan Austraalien.
Klangsbel/wi

**Klangsbel** (ää Tjüsk: *Klanxbüll*, ääw Doansk: *Klangsbøl*) äs en gemiine oon e Krais Noordfreeskluin. E gemiine läit oon't nord fuon e kris än hiirt taa't Amt Sörtoner. Et hjit 1006 mänske (2020).

## Geografii
E gemiine äs diil fuon e Wiringhiird. Diil fuon e Hindenburgdoom läit oon't weest fuon e gemiine.

## Fulk
### Spreeke
Dat Wiringhiirder Freesk äs oon Klangsbel spräägen.

## Persöölikhaide
* Broder Clausen (1900-1962)

## Kwäle
Astuurien

**Astuurien** (üüb Spaans: *Asturias* of amtelk *Principado de Asturias*, üüb Astuurisk *Asturies* of *Principáu d'Asturies*) as en prowins an en autonoom gemianskap uun a nuurdwaast faan Spanje. Uun a nuurd leit Biskaya, uun a uast Kantaabrien, uun a süüd Kastiilien an León an uun a waast Galitsien. Det autonoom gemianskap hee 1.075.179 lidj (2011). At hoodsteed faan't gemianskap as Oviedo.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't gemianskap san:

## Kwelen
Kantaabrien

**Kantaabrien** (üüb Spaans: *Cantabria*) as en prowins an en autonoom gemianskap uun a nuurd faan Spanje. Det hee 584.507 lidj (2021). At hoodsteed faan't gemianskap as Santander.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Kantaabrien san:

### Indialing faan Ferwalting
Kantaabrien hee 10 ferwaltingsinhaiden (üüb Spaans: *comarcas*):
* Asón-Agüera
* Besaya
* Campoo-Los Valles
* Costa Occidental
* Costa Oriental
* Liébana
* Saja-Nansa
* Santander
* Trasmiera
* Valles Pasiegos

## Kwelen


## Luke uk diar
* Kantaabrisk Sia