open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bundesdaiswool 2021

At **wool tu di 20. Bundesdai** as di 26. September 2021 weesen.

## Wichtag Partein
* CDU – *Krastelk Demokraatisk Unioon foon Sjiisklun* (ei uun Bayern) an CSU – *Krastelk-Sosiaal Unioon* (bluat uun Bayern).
* SPD – *Sosiaaldemokraatisk Partei foon Sjiisklun* (uun aal bundeslunen)
* FDP – *Frei Demokraatisk Partei* (uun aal bundeslunen)
* Bündnis 90/Die Grünen (uun aal bundeslunen)
* Die Linke (uun aal bundeslunen)
* AfD – *Alternatiif för Sjiisklun* (uun aal bundeslunen)
* SSW - *Süüdsleeswigs Weelerferbant*

## Kandidooten för Bundeskansler
Fiiw partein haa ian of een kandidoot an tau partein, det AfD an Die Linke, haa tau kandidooten üs föörst maan/wüf:

Grundsteinlegung_MiQua-7004_(cropped).jpg|CSU/CSU - Armin Laschet
2021-07-06_Olaf_Scholz_SPD_8619.JPG|SPD - Olaf Scholz
2020-02-14_Christian_Lindner_(Bundestagsprojekt_2020)_by_Sandro_Halank–2.jpg|FDP - Christian Lindner
Annalena_Baerbock_(cropped,_2).jpg|Bündnis 90/Die Grünen - Annalena Baerbock
Stefan Seidler.jpg|SSW - Stefan Seidler


2019-09-01_Wahlabend_Sachsen_by_Sandro_Halank–039.jpg|AfD - Alice Weidel
Tino_Chrupalla,_2020_(cropped).jpg|AfD - Tino Chrupalla
MK61753_Janine_Wissler_(Hessischer_Landtag_2019).jpg|Die Linke - Janine Wissler
2018-06-09_Bundesparteitag_Die_Linke_2018_in_Leipzig_by_Sandro_Halank–141.jpg|Die Linke - Dietmar Bartsch


## Amfraagen

## Resultooten
A Bundesdai hää 299 woolkreiser.

At regiarang saat ham tuup faan trii partein: SPD, A Greenen an FDP. Bundeskansler as Olaf Scholz wurden.

## Luke uk diar
* Bundesdaiwoolkreis Nuurdfresklun - Dithmarschen Nuurd

## Kwelen
Åmt Arensharde

Et **Åmt Arensharde** (aw Dånsch: *Arns Herred*) as en åmt önj e Kris Slaswik-Flansborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt weesten foon e kris. Et heet 14.373 manschne (2019). E hoodstää foont åmt as Silberstedt.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
Et åmt heet 9 gemiine:

## Kwäle
Katharine Fedders

**Katharine Fedders** (* 28. Janewoore 1867 uun Koolnbütel; † 19. Oktuuber 1941 uun Berlin), befreid **Katharine Saling**, bekäänd üs **K. v. d. Eider** wiar en huuchsjiisk  skriiwer. Hat skrääw faan a minsken üüb Eidersteed.

## Werken
* *Kihrwedder* (1906), efterdrükt 1994
* *Meerumschlungen* (1908), efterdrükt 1995, nei ütjden 2020 faan Arno Bammé an Thomas Steensen
* *Bis zum bitteren Ende* (1911), efterdrükt 1998
* *Antje Möller* (1911), efterdrükt 1997
* *Madame Engel* (1912) [= *Bis zum bitteren Ende* (1911)]

## Pseudonüümen

Eider, K. von der
Eider, K. v. d.
Eider, Käthe von der
Eider, Kurt von der
Fedders, Anne Katharine
Fedders, Katharine 
Saling, Katharine 
Saling, Anne Katharine 


## Literatüür
* Dau, Jan: *Realität und Fiktion in K. v. d. Eiders Schleswig-Holsteinischem Dorfroman "Kihrwedder"*. Klagenfurt. 1993.
* Arno Bammé: *K. v. d. Eider, die Erzählerin eiderstedtischer Dorfgeschichten*. München, Wien. 1997.

## Ferwisang efter bütjen
* 
* K. Fedders uun Nordfriisk Futuur (NFI)
Risem Muur

At **Risem Muur** as en weesen muurregiuun tesken Risem-Lonham an Naibel (3). Noch uun't 15. juarhunert wiar det en geesteilun. Hat as leederhen tu a Kurnkuuch wurden. Uun't 16. juarhunert begand det iindikin faan a Uastermaask (1) an Waastermaask (2) uun't Böökinghiird.

Efter't Risem Muur as det Nuurdfresk spriakwiis Mooring näämd, det san a warianten faan Risem-Lonham (Ååstermooring) an Naibel (Weestermooring). Tu't Böökinghiirder Frasch hiar oober uk a warianten faan't Waastermaask uun Galmsbel, Doogebel, Foortuft, Waiguurd mä tu.
Kris Dithmjarsche

E **Kris Dithmjarsche** as en lönjkris önj Slaswik-Holstiinj bai e Weestsiie. E kris läit önjt weesten foon e diiljstoot. Önjt norden läit Nordfraschlönj, önjt noordååsten Slaswik-Flansborj, önjt ååsten Rendsborj-Eckernförde, önjt söödååsten Steinborj, önjt sööden de Elbe Struum än önjt weesten e Weestsiie. Et heet 133.193 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Heide.

## Geografii
Di Ääder Struum läit önjt norden än di Nord-Ååstsiie Kanool läit önjt sööden.

### Indiiling foon Ferwalting
E Kris Dithmjarsche heet tou åmtsfrie stääse än seeks åmte:

E kris heet 114 gemiine. Kiik: *[[List foon Gemiine önj e Kris Dithmjarsche]]*.

## Manschne
* 1970: 134.000 (70.300 wüfe, 63.700 karmene).
* 1980: 130.400 (wüfe: 68.300, karmene: 62.200)
* 1990: 129.300 (wüfe: 66.400, karmene: 62.900)
* 2000: 137.200 (wüfe: 69.800, karmene: 67.400)

## Histoore
;Grünleeding
E kris wörd 1970 grünläid, eefter da üülje krise Sööderdithmjarsche än Norderdithmjarsche tuhuupeläid wörd.


Kreis Norderdithmarschen in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Norderdithmjarsche (1965)
Kreis Süderdithmarschen in Schleswig-Holstein 1965.svg|E Kris Sööderdithmjarsche (1965)


;Üülje Gemiine
Sunt e grünleeding foon e kris wörden daheere gemiine diile foon oudere gemiine:

## Politiik
E krisdäi heet 54 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.

E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013:

Et hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsidentin sunt di 28. önj e Samermoune 2018 as Ute Borwieck-Dethlefs (CDU).

Oudere krispräsidente/krispräsidentine wjarn:
* Hermann Glüsing (CDU; foon di 11. önj e Krölemoune 1970 tu di 25. önj e Härfstmoune 1981)
* Rolf Gosau (CDU; foon di 20. önj e Ismoune 1982 tu di 20. önj e Gjarsmoune 1998)
* Karsten Peters (CDU; foon di 21. Gjarsmoune 1998 tu di 19. önj e Samermoune 2013)
* Hans-Harald Böttger (CDU; foon di 20. Samermoune 2013 tu di 27. önj e Samermoune 2018)

## Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:

## Kwele
Salwert

A **Salwert** (sjiisk: *Sylvert*) as en geesthuug waasten faan Wiisem üüb det eilun Feer, an mä 11 meetern di huuchst ponkt faan't eilun.

## Spreegwurd
*Wat a [[Mount Everest]] för a eerd, as a Salwert för Feer.*

## Luke uk diar
* mapcarta.com
Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn

Et **Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn** as en åmt önj e Kris Dithmjarsche önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt söödååsten foon e kris. Et heet 15.443 manschne (2019). E hoodstää foont åmt as Burg (Dithmarschen).

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine

## Kwäle
Åmt Mitteldithmarschen

Et **Åmt Mitteldithmarschen** as en åmt önj e Kris Dithmjarsche önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önj e mal foon e kris. Et heet 23.170 manschne (2019). E hoodstääse foont åmt san Meldorf än Albersdorf.

## Geografii
### Indiilingen foon Ferwålting
;Gemiine

## Kwäle
Dithmarschen (Krais)/ha

**Dithmarschen Krais** es iaan fan de elben Kraiser fan Sleeswich-Holstean. Dat hat 133.193 Lid’n (2019). E Hoadstad fan e Krais es Heide.

## Kweln
Pfeltsisk

**Pfeltsisk** (aanj nööm: *Pälzisch*) as en skööl faan spriakwiisen, diar iindiald wurd tu en Waastpfeltsisk an en Uastpfeltsisk (mä Kuurpfeltsisk) onerskööl.

## Koord


Ferskeel:
- tu't Mooselfrenkisk uun't nuurden: dat/das
- tu't Hesisk uun't nuurduasten: fescht/fest
- tu't Süüdfrenkisk uun't süüden: appel/apfel
- tu't Lothringisk uun't süüdwaasten: hus/haus

## Tekstbispalen (<small>''Üüsen Feeder''</small>)
*Süüdpfeltsisk:*
: Unser Vadder im Himmel / Dei(n) Name sell heilich sei, / Dei Kenichsherrschaft sell kumme, / Dei(n) Wille sell gschehe / uf de Erd genauso wie im Himmel. / Geb uns heit das Brot, was mer de Daach brauchen, / un vergeb uns unser Schuld / genauso wie mir denne vergewwe, wo an uns schuldich worre sin. / Un fiehr uns nit in Versuchung, / rett uns awwer vum Beese. / Dir gheert jo die Herrschaft / un die Kraft / un die Herrlichkeit / bis in alli Ewichkeit. / Amen.

*Waastpfeltsisk:*
: Unser Babbe im Himmel / Dei Nåme soll heilich sinn, / Dei Reich soll komme, / Was de willsch, soll basseere / uf de Erd grad wie im Himmel. / Geb uns heit es Brot, was mer de Daach iwwer brauche, / un vergeb uns unser Schuld / genauso wie mer dene vergewwe, wo uns Unrecht geduhn hann.* / Un fiehr uns net in Versuchung, / sondern* erlees uns vum Beese. / Weil der jo es Reich geheert / un die Kraft / un die Herrlichkäät / bis in alli Ewichkäät. / Amen.

*Saarpfeltsisk:*
: Unser Vadder owwe im Himmel / Geheilichd soll dei Name sinn / Dei Reich soll komme / Was de willsch, soll basseere / Im Himmel genau wie uff de Erd / Gebb uns heid ess Brod, wo mer de Daa iwwer brauche / Unn ve(r)gebb uns unser Schuld, / Wie a mer unsre Schuldicher ve(r)gebbe. / Unn fehr uns nedd in Vesuchung / sonnern* erlees uns vum Beese / Weil deer jo es Reich geherd / unn die Krafd / unn die Herrlichkääd / biss in all Ewichkääd / Ame

*Föörpfeltsisk:*
: Unsa Vadda im Himmel / Doi(n) Nåme soll hailisch soi, / Doi Raisch soll kumme, / Des wu du willschd, soll bassiere / wie im Himmel, so aa uff de Erd / Unsa däglisch Brood geb uns haid, un vagebb uns unsa Schuld / eweso wie ma denne vagewwe, wu on uns schuldisch worre sin. / Un duh uns ned in Vasuchung fihre, / sondan ealees uns vum Beese. / Wail dia s’Reisch g(e)heead / un die Grafd / un die Healischkaid / in Ewischkaid. / Aamen.

## Luke uk diar
Plöön (Krais)/ha

De **Plöön Krais** es iaan fan de elben Kraiser fan Sleeswich-Holstean. E Krais lait uun’e Oos fan’t Bundeslun. Uun’e Noort lait Kil Boch, uun’e Oos de Oosholstean Krais, uun’e Siid de Seegeberri Krais, uun’e Siidwes Neumünster en uun’e Wes de Rendsbörri-Eckernförde Krais en uun’e Nürwes Kil. Dat hat 128.686 Lid’n (2011). E Hoadstad fan e Krais es Plöön.

## Kweln
Rendsbörri-Eckernförde (Krais)

De **Rendsbörri-Eckernförde Krais** es iaan fan de elben Kraiser fan Sleeswich-Holstean.  E Krais lait uun’e Med'n fan’t Bundeslun. Uun’e Nürwes lait de Sleeswich-Flensbörri Krais, uun’e Nür-oos de Kil Boch, uun’e Oos lai Kil en de Plöön Krais, uun’e Siid Neumünster, de Seegeberri Krais en Steanberri Krais en uun’e Wes de Dithmarschen. Dat hat 274.098 Lid'n (2019). E Hoadstad fan e Krais es Rendsbörri.

## Kweln
Hesisk

**Hesisk** as en skööl faan spriakwiisen, diar fööraal uun Hessen, man uk diar ambi snaaket wurd.

## Koord


Onersköölen:
- Süüdhesisk (Frankfurt, Wiesbaden, Darmstadt)
- Madelhesisk (Taunus, Lahn, Wetterau)
- Witgensteiner (tesken Madel- an Nuurdhesisk)
- Nuurdhesisk
- Uasthesisk (Fulda)

## Luke uk diar
Herzogdoom Lauenbörri (Krais)

De **Herzogdoom Lauenbörri Krais** es iaan fan de elben Kraiser fan Sleeswich-Holstean. E Krais lait uun’e Siidoos fan’t Bundeslun. Uun’e Noort lait Lübeck, uun’e Oos Mecklenbörri-Feerpommern, uun’e Siid lai Niidersaksen en Hambörri en uun’e Wes lait de Stormarn Krais. Dat hat 198.019 Lid'n (2019). E Hoadstad fan e Krais es Ratzeburg.

## Kweln
Stormarn (Krais)/ha

De **Stormarn Krais** es iaan fan de elben Kraiser fan Sleeswich-Holstean. E Krais lait uun’e Siid fan’t Bundeslun. Dat hat 244.156 Lid'n (2019). E Hoadstad fan e Krais es Bad Oldesloe.

## Kweln
Sleeswich-Holstean

**Sleeswich-Holstean** es iaan fan de söstain bundeslun'n fan Diitsklun. Dat lait uun'e Noort fan't lun. Uun'e Noort lait Deänemark, uun'e Oos de Oossee, uun'e Siidwes lai Niidersaksen, Hamböörii en uun'e Sidoos Meklenbööri-Feerpommern en uun’e Wes de Noordsee. Dat hat 2.903.773 Lid'n (2019). E Hoadstad fan e Krais es Kil.

## Geografii
Amten:
* Dithmarschen
* Herzogdoom Lauenbörri
* Noortfriislun
* Oosholstean
* Pinneberri
* Plöön
* Rendsbörri-Eckernförde
* Seegeberri
* Sleeswich-Flensbörri
* Steanbörri
* Stormarn

## Kweln
Edgar Wallace

**Richard Horatio Edgar Wallace** ([ˈwɔlɪs]; * 1. Gjarsmoune 1875 önj Greenwich bai London; † 10. Biikenmoune 1932 önj Hollywood, California) wus en änglisch jurnalist än schriwster foon krimis än teooterstöögne.

## Böke aw Mooring
Sin 1929 ütjääwen bök *The India Rubber Men: Inspector John Wade* (1953 in önjt Tjüsch as „Das Gasthaus an der Themse“ ouerseet) wörd 2020 as *Dåt loschiir-hüs bai e Thames* foon jü Mooring schriwster Marie Tångeberg ouerseet.

## Kiik uk deer
* ''Edgar Wallace aw frasch'', Friisk Foriining, di 5. önj e krölemoune 2020.
Uastfrenkisk

**Uastfrenkisk**, det as det "eegentelk" Frenkisk, as en skööl faan boowersjiisk spriakwiisen an woort uun Franken uun Nuurdbayern snaaket. Det spriak lingt oober uk widjer iin tu Baden-Württemberg an Tüüringen.

Tuup mä Süüdfrenkisk het det skööl Nuurdboowersjiisk.

## Spriakwiisen
* Hohenlohisk: Crailsheim, Schwäbisch Hall, Gerabronn, Künzelsau, Öhringen, Bad Mergentheim, Rothenburg ob der Tauber
* Ansbachisk: Ansbach, Neustadt an der Aisch
* Rhönerisk: Bad Kissingen, Bischofsheim in der Rhön, Gersfeld, Hilders, Bad Salzungen
* Boowerfrenkisk: Bayreuth, Burgkunstadt, Kronach, Kulmbach, Hof
* Mainfrenkisk
*: Taubergründisk: Wertheim, Tauberbischofsheim
*: Onerfrenkisk: Würzburg, Schweinfurt
*: Grabfeldisk: Bad Königshofen, Mellrichstadt, Römhild, Frankenheim
*: Hennebergisk: Meiningen, Zella-Mehlis, Suhl, Schleusingen
*: Itzgründisk: Coburg, Neustadt, Michelau, Sonneberg, Hildburghausen
*: Bambergisk: Bamberg, Forchheim
* Nürnbergs: Nürnberg
* Vogtluns: Töpen, Joditz, Plauen, Klingenthal.

## Bispalwurden

## Luke uk diar
Süüdfrenkisk

**Süüdfrenkisk** as en boowersjiisk spriakwiis nuurden faan Stuttgart an süüden faan Heidelberg am Karlsruhe an Heilbronn.

Süüdfrenkisk woort üs auergungspriakwiis tesken madelsjiisk an boowersjiisk uunsen.

Tuup mä Uastfrenkisk het det skööl Nuurdboowersjiisk.

## Onerspriakwiisen
* Karlsruhe ("Brigantensjiisk")
* Kraichgau
* Unterland
* Odenwald
Alemanisk-Sweebisk

**Alemanisk-Sweebisk** as en skööl faan boowersjiisk spriakwiisen uun Süüdwaastsjiisklun an a Sweits. Tuup wurd jo uk üs Alemanisk (widjer faadet) of Waastboowersjiisk beskrewen.

## Iindialang
; Sweebisk
* Sweebisk (laachtblä) uun't nuurduasten (üüb a Sweebisk Alb, uasten bit tu a struum Lech)
; Alemanisk (naier faadet)
: Liachalemanisk (madelblä):
* Boowerrheinalemanisk (Elsesisk) uun't nuurdwaasten (loongs a boower Rhein)
* Bodensiaalemanisk uun't uasten (nuurden an uasten faan a Bodensia)
* Alemán Coloniero (uun Colonia Tovar, Weenesuela)
: Huuch- an Huuchstalemanisk ("Schwyzerdütsch", jonkblä):
* Huuchalemanisk uun a maden (Nuurdsweits)
* Huuchstalemanisk uun't süüden (Süüdsweits)

## Luke uk diar
Sweebisk Alb

At **Sweebisk Alb** as en keed faan madelhuuch berger uun Süüdsjiisklun an lingt bit iin uun a Sweits. Hat as 180 bit 200&nbsp;km lung, 35&nbsp;bit 40&nbsp;km briad an 5887,35&nbsp;km² grat. Di huuchst ponkt as a Lemberg mä en hööchde faan . At stianang as fööraal Kalk faan't Jura tidjääler.

## Bilen

Albhochflaeche.jpg|Ääkerlun üüb't Alb üüb 700&nbsp;m hööchde
Albtrauf_Sonnenaufgang_Mittlere-Schwaebische-Alb.jpg|Ütjsicht üüb a nuurder kaant faan't Alb
Burg Hohenzollern mit Schwarzwald2-b.jpg|Borag Hohenzollern, uun a bääftgrünj a Suartwalt


## Luke uk diar
Lech (struum)

A **Lech** as en struum uun Tirool (Uastenrik) an Süüdsjiisklun. Hi hää san hood naibi a Formarin Sia an lääpt uf efter nuurden iin uun a Donau.

A Lech as uk en spriakgrens tesken Sweebisk uun't waasten an Bairisk uun't uasten.

## Luke uk diar
Rendsborch-Eckernförde (Krais)

Di **Rendsborch-Eckernförde Krais** is aon foon de älben kraise foon Sleeswich-Holstian. E krais lait öön'e maade foon’t bundeslöön. Dat heet 274.098 jude (2019). E häädstää foon e krais is Rendsborch.

## Kule
Dithmeersche (Krais)

Di **Dithmeersche Krais** (aw Tjüsch: *Kreis Dithmarschen*, aw Daansch: *Kreis Ditmarsken*) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't noordweesten fun't bundesloun. Oun't noorden lait di Noordfräischloun Krais, oun't noordaasten di Sleeswich-Flensborj Krais, oun't aasten di Rendsborj-Eckernförde Krais, oun't sööaasten di Stiinborj Krais, oun't sööen di Elbe Struum än oun't weesten e Noordsäie. Dat heet 133.193 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Heide.

## Geografii
Mä en grotens fun 1428 km² äs e krais di fiirdgrotste oun Sleeswich-Holstiin.

## Jüde
Et jeeft nü 5310 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.

* 1987 - 127.883
* 1995 - 133.428 (+ 5545)
* 2001 - 137.447 (+ 4019)
* 2011 - 133.900 (- 3547)
* 2019 - 133.193 (- 707)

## Kwäle
Härtoochdoom Lauenborj (Krais)

Di **Härtoochdoom Lauenborj Krais** (aw Tjüsch: *Kreis Herzogtum Lauenburg*, aw Daansch: *Kreis Herzogtum Lauenburg* änti *Lauenborg*) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't sööaasten fun't bundesloun. Oun't noorden lait Lübeck, oun't aasten Meklenborj-Foorpomern, oun't sööen läie Niidersaksen än Hamborj än oun't weesten lait di Stormarn Krais. Dat heet 198.019 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Ratzeburg.

## Geografii
Mä en grotens fun 1263 km² äs e krais di füftmänste oun Sleeswich-Holstiin.

## Jüde
Et jeeft nü 44.546 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.

* 1987 - 153.473
* 1995 - 170.058 (+ 16.585)
* 2001 - 181.661 (+ 11.603)
* 2011 - 187.137 (+ 5476)
* 2019 - 198.019 (+ 10.882)

## Kwäle
Plöön (Krais)/go

Di **Plöön Krais** (aw Tjüsch: *Kreis Plön*, aw Daansch: *Kreis Pløn*) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't aasten fun't bundesloun. Oun't noorden lait di Kil Bucht, oun't aasten di Aastholstiin Krais, oun't sööen di Segebeerch Krais, oun't sööweesten Neumünster, oun't weesten di Rendsborj-Eckernförde Krais än oun't noordweesten Kil. Dat heet 128.686 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Plöön.

## Geografii
Mä en grotens fun 1084 km² äs e krais di fiirdmänste oun Sleeswich-Holstiin.

Säie:
* Großer Plöner See
* Selenter See

## Jüde
Et jeeft nü 12.794 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.

* 1987 - 115.892
* 1995 - 125.391
* 2001 - 133.624
* 2011 - 127.676
* 2019 - 128.686

## Kwäle
Sleeswich-Flensborj (Krais)

Di **Sleeswich-Flensborj Krais** (aw Tjüsch: *Kreis Schleswig-Flensburg*, aw Daansch: *Kreis Slesvig-Flensborg*) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't noordaasten fun't bundesloun. Oun't noorden läie dat Daansch än Flensborj, oun't aasten lait e Aastsäie, oun't sööaasten di Rendsborj-Eckernförde Krais, oun't sööweesten di Dithmeersche Krais än oun't weesten di Noordfräischloun Krais. Dat heet 201.156 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Sleeswich.

## Geografii
Mä en grotens fun 2071 km² äs e krais di treedgrotste oun Sleeswich-Holstiin.

## Jüde
Et jeeft nü 24.655 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.

* 1987 - 176.501
* 1995 - 188.129 (+ 11.628)
* 2001 - 198.390 (+ 10.261)
* 2011 - 196.025 (- 2365)
* 2019 - 201.156 (+ 5131)

## Kwäle
Stiinborj (Krais)

Di **Stiinborj Krais** (aw Tjüsch än Daansch: *Kreis Steinburg*) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't sööaasten fun't bundesloun. Oun't noorden lait di Rendsborj-Eckernförde Krais, oun’t aasten läie di Segebeerch Krais än di Pinnebeerch Krais, oun’t sööweesten lait di Elbe Struum än oun’t noordweesten Dithmeersche. Dat heet 131.013 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Itzehoe.

## Geografii
Mä en grotens fun 1056 km² äs e krais di treedmänste oun Sleeswich-Holstiin.

## Jüde
Et jeeft nü 5393 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.

* 1987 - 125.620
* 1995 - 133.184 (+ 7564)
* 2001 - 136.548 (+ 3364)
* 2011 - 130.785 (- 5763)
* 2019 - 131.013 (+ 228)

## Kwäle
Noordfräischloun (Krais)

*Am e artiikel åw Hoolmer Freesch tu leesen, wee sü goud än klik [[Noordfreeschloun (Krais)|heer]].* 

Di **Noordfräischloun Krais** (aw Tjüsch: *Kreis Nordfriesland*, aw Daansch: *Kreis Nordfrisland*) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't noordweesten fun't bundesloun. Oun't noorden lait et Daansch, oun't aasten di Sleeswich-Flensborj Krais, oun't sööen di Dithmeersche Krais än oun't weesten e Noordsäi. Dat heet 165.951 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Hüsem.

## Kwäle
Otto II. (HRR)

**Otto II.** (* 955; † 7. Detsember 983 uun Rom) wiar Röömsk-Tjiisk Keiser faan 973 bit 983. Hi wul det Hilag Röömsk Rik (HRR) efter Süüditaalien ütjwidje, man det hee ei loket. An uk uun't uasten hed'er ei föl lok mä a Slaawen.

## Luke uk diar

* Otto I.
Otto III. (HRR)

**Otto III.** (* 980; † 23. Janewoore 1002 uun Castel Paterno) wiar Röömsk-Tjiisk Keiser faan't Hilag Röömsk Rik (HRR) faan 996 bit 1002. Üs hi noch letj wiar, hed sin mam, det wedwüf faan Otto II. Keiserin **Theophanu** at saien.

## Luke uk diar

* Otto II.
Hiiumaa

**Hiiumaa** (aw Tjüsch än Sweedisch: *Dagö*, aw Dånsch: *Dagø*) as dåt oudergrutste estnisch ailönj. Dåt as 989 km² grut än hiirt tuhuupe ma iinjsist oudere ailönje tu di lönjkris "Hiiu maakond".

## Stääse
* Kärdla
* Käina 
* Kõrgessaare

## Ferkiir
Et jeeft en fäär, wat twasche Heltermaa (25km foon Kärdla) än Rohuküla aw di estnische fååstewål kjart.

## Bile

Kopu lighthouse.JPG|Kõpu Iiljtörn
Malvastechapell.jpg|Kapel foon Malvaste
Talo Tammelan kylässä.JPG|Üülj börehüs önj Tammela
Sorven museo.JPG|Museeum foon Sõru
Tahkunan majakka.jpg|Iiljtörn foon Tahkuna
Heinrich II. (HRR)

**Heinrich II.** (* 6. Mei 973 of 978; † 13. Jüüle 1024 uun Grone) wiar Röömsk-Tjiisk Keiser faan't Hilag Röömsk Rik (HRR) faan 1014 bit 1024.

## Luke uk diar
Muhu

**Muhu** (aw Tjüsch än Sweedisch: *Moon*) as dåt treedgrutste estnisch ailönj. Dåt as 198 km² grut än hiirt tu di lönjkris "Saare maakond".

## Stääse
* Liiva
* Nõmmküla
* Hellamaa
* Koguva
* Kuivastu
* Pädaste
Ludwig di Froom

**Ludwig I.** (**di Froom** näämd, * 778 uun Chasseneuil, † 20. Jüüne 840 uun Ingelheim bi a Rhein) wiar könang faan't Frankenrik üs efterfulger faan Karl di Grat an keiser faan 813–840. Man sin dringer küd ei ianag wurd, an so as det Frankenrik mä di Ferdrach faan Verdun 843 apdiald wurden:


* Uun't waasten lai at Waastfrankenrik oner Karl di Kaal, di föörgunger faan Frankrik
* Uun't uasten lai at Uastfrankenrik oner Ludwig di Sjiisk, di föörgunger faan't Hilag Röömsk Rik
* Diartesken lai det *Madelrik* Lotharingen oner Lothar I.. Det hää oober ei loong bestenen.

## Luke uk diar

* Karl de Grat
Lothar I. (Frankenrik)

**Lothar I.** (* 795, † 29. September 855 uun't Abtei Prüm) wiar faan 814 bit 817 Könang faan Bayern, faan 817 bit 855 Röömsk Keiser, faan 822 bit 855 Onerkönang faan Itaalien an faan 843 bit 855 Könang faan't *Madelrik*. Det wiar di madelst dial faan't apdiald Frankenrik.

## Apdialang faan't Madelrik


Üs Lothar I. swaar kraank wurd, diald hi sin könangrik di 19. September 855 ap tu sin dringer:

(*Dialang faan Prüm*)

* Ludwig II. (825–875) wurd Keiser an Könang faan Itaalien (ruad).
* Karl faan a Provence († 863) füng at Provence an di gratst dial faan Burgund (brons), det fool efter Karl san duas Ludwig II. tu.
* Lothar II. († 869) füng di nuurder dial faan't Madelrik Lotharingen (güül), det wurd efter Lothar II. san duas tesken at Waastfrankenrik an Uastfrankenrik apdiald.

## Luke uk diar

* Karl di Grat
Nuurdalbingien

**Nuurdalbingien** wiar ian faan dön fjauer dialen faan't Hertoochdoom Saksen. Det leit uun a nuurd faan de Ialew Struum, uun't Holstian faan nü. Uun a nuurd lai det Deensk Mark, a Bütjenlunen (*Uthlande*) faan Denemark an uun a uast a Limes Saxoniae.

Efter det *Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum* (1076) faan a chronist Adam faan Breemen hed Nuurdalbingien trii gauen:

* Dithmarschen - loongs a eeg faan a Nuurdsia faan a mös faan a Ialew uun a süüd tu a Eider uun a nuurd.
* Holstian - trinjenam de Stör Struum.
* Stormarn - bi a nuurder eeg faan a Ialew nai bi Hamborig.

## Luke uk diar
* *Dialen faan't Ualsaksen*: Engern, Nuurdalbingien, Uastfaalen, Waastfaalen.
Ludwig II. (Itaalien)

**Ludwig II.** (* 825, † 12. August 875 bi Brescia) wiar sant 839 Könang faan Itaalien, sant 844 Könang faan a Langobarden, sant 850 Röömsk Mäkeiser an sant 855 Röömsk Keiser.

Üs hi stoorew, auernaam san unkel Karl di Kaal 875 det könangrik faan Ludwig II. an wurd Röömsk Keiser. Man Karl stoorew uk al tau juar leeder.

## Luke uk diar
Karl di Kaal

**Karl II.** (**di Kaal** näämd, * 13. Jüüne 823 uun  Frankfurt am Main; † 6. Oktuuber 877 uun Avrieux) wiar faan 843 bit 877 Könang faan't Waastfrankenrik an efter di duas faan san bruders dring  Ludwig II. (Itaalien) faan 855 bit 877 Könang faan Itaalien an Röömsk Keiser.

## Könangrik

## Luke uk diar
Ludwig di Sjiisk

**Ludwig II.** (**di Sjiisk** näämd, * ~806, † 28. August 876 uun Frankfurt am Main) wiar sant 817 Onerkönang faan Bayern, sant 826 Könang. Faan 843 bit 876 wiar Ludwig II. di iarst Könang faan't Uastfrankenrik.

## Könangrik

## Luke uk diar
Karl III. (Uastfrankenrik)

**Karl III.** (**di Fäät**, * 839; † 13. Janewoore 888 uun Neudingen) wiar faan 876 bis 887 Könang faan't Uastfrankenrik, faan 879 bit 887 Könang faan Itaalien, sant 882 Könang faan Bayern, Franken an Saksen, faan 885 bit 887 uk Könang faan't Waastfrankenrik an faan 881 bit 887 Röömsk Keiser.

Ham fool en hialer rä könangriken tu, auer flooken uun sin famile faan a Karolingern föör ham stoorew.

## Luke uk diar
Deensk-Hanseaatisk Krich

De **Deensk-Hanseaatisk Krich** (uk *Kalmar-Hanse Krich*, *Krich am Sleeswich* of *Suntolkrich*) faan 1426 tu 1435 wiar en militeer- an wiartskapspoliitisk konflikt twesken det Kalmar Unioon, wat faan Denemark oner Köning Erik VII. dominiaret wurd, an't Hanse. At hoodgrünj för a krich wiar't iinfeeren faan a suntol faan Denemark. A krich wiar uk mä de Deensk-Holstianisk Krich am Sleeswich (1409/22–1435), a konflikt twesken at Hanse an Holun (1422–1441) an det Sweedsk Rewolt faan 1434/36 ferbünjen. 

1427 fersoocht saldooten faan Holstian an't Hanse, Flensborig tu nemen, man det hee ei loket. Graaf Heinrich IV. faan Holstian fool an a riadsher faan Hamborig, Johann Kletze, wurd för at deellaag feroontwurdelk maaget an henracht. 1431 loket a Holstianern an Hanseaaten, oner't feering faan Heinrich san efterfuliger Adolf VIII., at steed tu nemen.

Diar wiar uk siasliiker uun a Öresund (11.-25. Jüüle 1427), bi Kopenhuuwen (6. April-15. Jüüne 1428) an bi Dänholm (4-8 Mei 1429).

A krich kaam uun Jüüle 1435 mä a Frees faan Vordingborg tu aanj.
980

## Bäären
* Otto III. (HRR) († 1002)
* Avicenna, persisk wedenskapsmaan, bäären föör 980 († 1037)
795

## Bäären
* Lothar I. (Frankenrik) († 855)

## Störwen
**Ünbekäänd dootem**
* Wisan, hoodmaan faan a Abodriiten (* *ünbekäänd*)
Ualingels

Det **Ualingels Spriik** (uk *Angelseksisk*; aanj nööm *Ænglisc* ['æŋ.glɪʃ] of *Englisc*) as det Ingels, wat twesken 550 an 1066 uun't Ingelun an a süüd faan't Skotlun snaaket wurd. 

Det hed fjauer spriikwisen:
* Kentisk, wat uun't köningrik Kent, uun a süüduast faan Ingelun snaaket wurd.
* Northumbrisk, wat uun't köningrik Nuurdhumbrien, uun a nuurd faan Ingelun an a süüd faan Skotlun, snaaket wurd.
* Mersisk, wat uun't köningrik Mersien, uun a maden faan Ingelun snaaket wurd.
* Waastseksisk, wat uun't köningrik Wesseks, uun a waast faan Ingelun snaaket wurd. 

## Gramatik
Ualingels nöömer haa fjauer kaasen: noominatiif, akusatiif, geenitiif an daatiif.

* Tu bispal: īeġland „eilun“ an frēond „frinj“:

## Bispal
Faan Beowulf (twesken det 8. an 11. juarhundert):
* Gewiton him ðā wīgend / wīca nēosian / frēondum befeallen, / Frȳsland gesēon, / hāmas ond hēaburh.	
: „Kaam am a kriigern / at aran tu schüken / faan frinjer beruuwert, / Fresklun tu sän, / a hüsing an huuchborig.“
Cobb County (Georgia)

**Cobb County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a nuurd faan a bundesstoot. Det hee 760.141 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Marietta.

## Kwelen
Columbia County (Georgia)

**Columbia County** as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a nuurduast faan a bundesstoot. Det hee 156.714 lidj (2019). At hoodsteeden faan't county san Appling an Evans.

## Kwelen
Geenitiif

De **Geenitiif Faal** ([ˈge:niti:f]; faan Latiins: *cāsus genitīvus*, faan *genitus*, üüb Fering "bäären") as een faan a faaler uun't gramatik, wat keentiikent, dat ian noomen tu'n öler noomen hiart. Uun det tjiisk skuulgramatik wurd a geenitiif uk *2. Fall*, *Wes-Fall* of *Wessen-Fall* neemd. Uun Fering wurt detheer ferbinjing twesken noomen mä at prepositschuun *faan* (t.b. a klang *faan* en fiar klook) of dön posesiif pronoomen *san*, *sin* of *hör* (t.b. a naibüür *sin* hüs) ütjdrükt.

## Brük an Form
Uun Ualfresk an öler spriiken üüs Tjiisk an Latiins as a aanj faan't wurd uun a geenitiif ünlik tu a aanj faan't wurd uun a noominatiif (at wurd so üüs det uun't wurdenbuk stäänt). Det as so ei bluat för noomen, man uk för adjektiiwen, artiikler, pronoomen asw..


Heer san tau bispalen uun Ualfresk:
* faan en sechelk noomen:
„...nēn mōder ne āch te sellane hire **bernes** erwe“:
- ...nian mam mut hör ('faan ham' (w.)) **kint sin** arewdial ferkuupe.
Uun a noominatiif as **bernes** *bern*.


* faan en menelk noomen: 
„**...thēra penninga** ēnne thā āsega, thene ōtherne thā skeltata, thene thredda thā liudum“:
- ...**faan a peninger** een tu a Asega, de öler tu a Skeltata, de traad tu a lidj.
Uun a noominatiif as **thēra penninga** *thī penning*.


Heer san bispalen faan Tjiisk:
* „das Haus **des Nachbarn**“ 
* „der Klang **einer fernen Glocke**“


An bispalen faan Latiins:
* „librī **Cicerōnis**“: *[[Cicero]] sin* buken. 
Uun a noominatiif as **Cicerōnis** *Cicerō*.


* „de origine, situ, qualitate et quantitate **Frisiae**“: 
- auer a uursprüng, brüken an't gratens **faan Freesklun** (tiitel faan en buk faan de waastfresk skriiwer Cornelius Kempius).
Uun a noominatiif as **Frisiae** *Frisia*.


De *-s* geenitiif, wat uun Ualfresk för föl menelk an sechelk noomen brükt wurd, wurt noch uun Fering brükt. Det wurt mä a nöömer faan persuunen (t.b. *Maikes* bral) an wurden för aanjen (t.b. *ualaatjs* hüs) brükt. Deheer geenitiif as uk mä wurden üüs "en stak" an (t.b. en stak *toorts*) an *wat* (wat *tuums*) brükt; an uk mä't prepositschuun *tu* (t.b. tu *präästers*). At jaft fraasen, diaruun a geenitiif uun Fering brükt wurt: t.b. "öler *lidjs* kroom", "ik mei hal *marigs* üüb bruad" an "uun *Gods* nööm". 


Uun Fering jaft at uk en öler geenitiif mä *-en-* uun tupsaatingen (t.b. aatj*en*hüs 


A geenitiif as uk uun öler nuurdfreesk spriikwiisen: t.b. üüb Mooring, haa wurden mä *-er* uk *-s* (t.b. näiber „naibüür“ > *näibers* hüs) an haa öler wurden *-(e)ns* (åte „ualaatj“ > *åtens* püp „ualaatjs piip“; Maike > *Maikens* påp „Maikes pop“, mam > *mamens* hul „mams hud“).

## Luke uk diar
* *Faaler uun't gramatik*: noominatiif, geenitiif, daatiif, akusatiif, ablaatiif, wokatiif.

## Kwäle
Ulsan

**Ulsan** (üüb Koreaans: 울산 [ul.s͈an], amtelk 울산광역시 *Ulsan Gwangyeoksi*) as det aachstgratst steed an en gratsteed (en steed üüs en prowins) uun Süüdkorea. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd leit Nuurd Gyeongsang Prowins, uun a uast det Jaapaans Sia ("Uastsia"), uun a süüd Busan an uun a waast Süüd Gyeongsang Prowins. Det hee 1.168.469 lidj (2010).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee fjauer steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*) an een lunkreis (üüb Koreaans: 군 *gun*)

* De Nuurd Steedkreis (북구 / 北區 *Buk-gu*)
* De Uast Steedkreis (동구 / 東區 *Dong-gu*)
* De Maden Steedkreis (중구 / 中區 *Jung-gu*)
* De Süüd Steedkreis (남구 / 南區 *Nam-gu*)
* De Ulju Lunkreis (울주군 / 蔚州郡 *Ulju-gun*)

## Kwelen
Goyang

**Goyang** (üüb Koreaans: 고양 [ko.jaŋ], amtelk 고양시 *Goyang-si*) as det njüügenstgratst steed uun Süüdkorea. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun, uun det Gyeonggi Prowins. Det hee 1.078.859 lidj (2010).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee trii steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*):

* De Uast Ilsan Steedkreis (일산동구 / 山東區 *Ilsandong-gu*)
* De Waast Ilsan Steedkreis (일산서구 / 山西區 *Ilsanseo-gu*)
* De Deogyang Steedkreis (덕양구 / 德陽區 *Deogyang-gu*)

## Kwelen
Yongin

**Yongin** (üüb Koreaans:  용인 [joŋ.in], amtelk 용인시 *Yongin-si*) as det tjiinstgratst steed uun Süüdkorea. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun uun Gyeonggi Prowins. Det hee 1.078.591 lidj (2010).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee trii steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*):

*    De Cheoin Steedkreis (처인구 / 處仁區 *Cheoin-gu*)
*    De Giheung Steedkreis (기흥구 / 器興區 *Giheung-gu*)
*    De Suji Steedkreis (수지구 / 水枝區 *Suji-gu*)

## Kwelen
Cheongju

**Cheongju** (üüb Koreaans: 청주 / 淸州 [tɕʰʌŋ.dʑu], amtelk 청주시 / 淸州市 *Cheongju-si*) as at hoodsteed an gratst steed uun det Nuurd Chungcheong Prowins uun Süüdkorea. Det hee 853.714 lidj (2019).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee fjauer steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*):

* De Heungdeok Steedkreis (흥덕구 / 興德區 *Heungdeok-gu*)
* De Seowon Steedkreis (서원구 / 西原區 *Seowon-gu*)
* De Sangdang Steedkreis (상당구 / 上黨區 *Sangdang-gu*)
* De Cheongwon Steedkreis (청원구 / 淸原區 *Cheongwon-gu*)

## Kwelen
Andong

**Andong** (üüb Koreaans: 안동 / 安東 [an.doŋ] amtelk: 안동시 / 安東市 *Andong-si*) as at hoodsteed faan det Nuurd Gyeongsang Prowins uun Süüdkorea. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 161.533 lidj (2019).

## Kwelen
Ansan

**Ansan** (üüb Koreaans: 안산 / 安山 [an.san], amtelk: 안산시 / 安山市 *Ansan-si*) as en steed uun det Gyeonggi Prowins uun Süüdkorea. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 707.385 lidj (2019).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee tau steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu*):

* De Sangnok Steedkreis (상록구 / 常綠區 *Sangnok-gu*)
* De Danwon Steedkreis (단원구 / 檀園區 *Danwon-gu*)

## Kwelen
Anyang (Süüdkorea)

**Anyang** (üüb Koreaans: 안양 / 安養 [a.njaŋ], amtelk 안양시 / 安養市 *Anyang-si*) as en steed uun det Gyeonggi Prowins uun Süüdkorea. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 574.464 lidj (2019)

## Kwelen
Yeoncheon (Lunkreis)

De **Yeoncheon Lunkreis** (üüb Koreaans: 연천군 / 漣川郡 *Yeoncheon-gun*) as een faan a lunkreiser uun det Gyeonggi Prowins uun Süüdkorea. A lunkreis leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 44.839 lidj (2019). At hoodsteed faan a lunkreis as Yeoncheon.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee tau steedgemeenden (Yeoncheon an Jeongok) an 8 lungemeenden:

* Det Gunnam Lungemeend (군남면 / 郡南面 *Gunnam-myeon*)
* Det Cheongsan Lungemeend (청산면 / 靑山面 *Cheongsan-myeon*)
* Det Baekhak Lungemeend (백학면 / 百鶴面 *Baekhak-myeon*)
* Det Misan Lungemeend (미산면 / 嵋山面 *Misan-myeon*)
* Det Wangjing Lungemeend (왕징면 / 旺澄面 *Wangjing-myeon*)
* Det Sinseo Lungemeend (신서면 / 新西面 *Sinseo-myeon*)
* Det Jung Lungemeend (중면 / 中面 *Jung-myeon*)
* Det Jangnam Lungemeend (장남면 / 長南面 *Jangnam-myeon*)

## Kwelen
Chagang (Prowins)

Det **Chagang Prowins** (üüb Koreaans: 자강도 / 慈江道 *Chagang-do*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit at Folksrepubliik Schiina, uun a uast lei det Ryanggang Prowins an det Süüd Hamgyŏng Prowins, uun a süüd leit det Süüd P'yŏngan Prowins an uun a waast det Nuurd P'yŏngan Prowins. Det hee 1.299.830 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Kanggye.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii steeden (üüb Koreaans: 시 / 市 *shi*):

* Hŭich’ŏn (희천시 / 熙川市)
* Kanggye (강계시 / 江界市)
* Manp'o (만포시 / 滿浦市)

An 15 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Changgang Lunkreis (장강군 / 長江郡)
* Chasŏng Lunkreis (자성군 / 慈城郡)
* Chŏnch'ŏn Lunkreis (전천군 / 前川郡)
* Ch'osan Lunkreis (초산군 / 楚山郡)
* Chunggang Lunkreis (중강군 / 中江郡)
* Hwap'yŏng Lunkreis (화평군 / 和坪郡)
* Kop'ung Lunkreis (고풍군 / 古豐郡)
* Rangrim Lunkreis (랑림군 / 狼林郡)
* Ryongrim Lunkreis (룡림군 / 龍林郡)
* Shijung Lunkreis (시중군 / 時中郡)
* Sŏnggan Lunkreis (성간군 / 城干郡)
* Songwŏn Lunkreis (송원군 / 松原郡)
* Ushi Lunkreis (우시군 / 雩時郡)
* Wiwŏn Lunkreis (위원군 / 渭原郡)
* Tongsan Lunkreis (동신군 / 東新郡)

## Kwelen
Ryanggang (Prowins)

Det **Ryanggang Prowins** (üüb Koreaans: 량강도 / 兩江道 *Ryanggang-do*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. Uun a nuurd leit at Folksrepubliik Schiina, uun a uast det Nuurd Hamgyŏng Prowins, uun a süüd det Süüd Hamgyŏng Prowins an uun a waast det Chagang Prowins. Det hee 719.269 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Hyesan.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee tau steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Hyesan (혜산시 / 惠山市)
* Samjiyŏn (삼지연시 / 三池淵郡)

An njüügen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Kapsan Lunkreis (갑산군 / 甲山郡)
* Kimjŏngsuk Lunkreis (김정숙군 / 金貞淑郡)
* Kimhyŏn Lunkreis (김형권군 / 金亨權郡)
* Kimhyŏngjik Lunkreis (김형직군 / 金亨稷郡)
* Paegam Lunkreis (백암군 / 白岩郡)
* Poch'ŏn Lunkreis (보천군 / 普天郡)
* P'ungsŏn Lunkreis (풍서군 / 豊西郡)
* Samsu Lunkreis (삼수군 / 三水郡)
* Taehongdan Lunkreis (대홍단군 / 大紅湍郡)
* Unhŭng Lunkreis (운흥군 / 雲興郡)

## Kwelen
Kangwŏn (Prowins)

**Kangwŏn Prowins** (üüb Koreaans: 강원도/ 江原道 *Kangwŏn-do*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd an nuurduast leit det Jaapaans Sia ("Uastsia"), uun a süüduast an süüd Süüdkorea, uun a waast det Nuurd Hwanghae Prowins an uun a nuurdwaast lei det Süüd P'yŏngan Prowins an det Süüd Hamgyŏng Prowins. Det hee 1.477.582 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Wŏnsan.

## Geografii
Uun a süüduast faan't prowins leit det Turistenregiuun Kŭmgang-san.

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee tau steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Munchŏn (문천시 / 文川市)
* Wŏnsan (원산시 / 元山市)

An 15 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Anbyŏn Lunkreis (안변군 / 安邊郡)
* Ch'angdo Lunkreis (창도군 / 昌道郡)
* Ch'ŏrwŏn Lunkreis (철원군 / 鐵原郡) 
* Ch'ŏnnae Lunkreis (천내군 / 川內郡)
* Hoeyang Lunkreis (회양군 / 淮陽郡)
* Ich'ŏn Lunkreis (이천군 / 伊川郡)
* Kimhwa Lunkreis (김화군 / 金化郡)
* Kosan Lunkreis (고산군 / 高山郡)
* Kosŏng Lunkreis (고성군 / 固城郡)
* Kŭmgang Lunkreis (금강군 / 金剛郡)
* P'an'gyo Lunkreis (판교군 / 板橋郡)
* Pŏptong Lunkreis (법동군 / 法洞郡)
* Pyŏnggang Lunkreis (평강군 / 平康郡)
* Sep'o Lunkreis (세포군 / 洗浦郡)
* T'ongch'ŏn Lunkreis (통천군 / 通川郡)

## Luke uk diar
* Gangwon Prowins uun Süüdkorea.

## Kwelen
Nuurd Hamgyŏng (Prowins)

Det **Nuurd Hamgyŏng Prowins** (üüb Koreaans: 함경북도 / 咸鏡北道 *Hamgyŏng-pukto*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurd lei at Folksrepubliik Schiina an Rüslun, uun a uast det Jaapaans Sia („Uastsia”), uun a süüdwaast det Süüd Hamgyŏng Prowins an uun a waast det Ryanggang Prowins. Det hee 2.327.362 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Ch'ŏngjin.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Ch'ŏngjin (청진시 / 淸津市)
* Hoeryŏng (회령시 / 會寧市)
* Kimch'aek (김책시 / 金策市)

An 12 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Hwasŏng Lunkreis (화성군 / 化城郡)
* Hwatae Lunkreis (화대군 / 花臺郡)
* Kilchu Lunkreis (길주군 / 吉州郡)
* Kyŏngsŏng Lunkreis (경성군 / 鏡城郡)
* Musan Lunkreis (무산군 / 茂山郡)
* Myŏngch'ŏn Lunkreis (명천군 / 明川郡)
* Onsŏng Lunkreis (온성군 / 穩城郡)
* Ŏrang Lunkreis (어랑군 / 漁郞郡)
* Puryŏng Lunkreis (부령군 / 富寧郡)
* Saepyŏl Lunkreis (새별군 / 賽別郡)
* Ŭntŏk Lunkreis (은덕군 / 恩德郡)
* Yŏnsa Lunkreis (연사군 / 延社郡)

## Kwelen
Nuurd Hwanghae (Prowins)

Det **Nuurd Hwanghae Prowins** (üüb Koreaans: 황해북도 / 黃海北道 *Hwanghae-pukto*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd lei det Süüd P'yŏngan Prowins an Pjöngjang, uun a uast leit det Kangwŏn Prowins, uun a süüduast Süüdkorea, uun a süüd Kaesŏng, uun a süüdwaast det Süüd Hwanghae Prowins an uun a nuurdwaast lei at Güül Sia an Namp'o. Det hee 2.113.672 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as P'yŏngsŏng.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Sariwŏn (사리원시 / 沙里院市)
* Songnim (송림시 / 松林市)

An 16 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Changp'ung Lunkreis (장풍군 / 長豐郡)
* Hwangju Lunkreis (황주군 / 黃州郡)
* Rinsan Lunkreis (린산군 / 麟山郡)
* Kaep'ung Lunkreis (개풍군 / 開豐郡)
* Koksan Lunkreis (곡산군 / 谷山郡)
* Kŭmch'ŏn Lunkreis (금천군 / 金川郡)
* Pongsan Lunkreis (봉산군 / 鳳山郡)
* P'yŏngsan Lunkreis (평산군 / 平山郡)
* Singye Lunkreis (신계군 / 新溪郡)
* Sinp'yŏng Lunkreis (신평군 / 新坪郡)
* Sŏhŭng Lunkreis (서흥군 / 瑞興郡)
* Suan Lunkreis (수안군 / 送安郡)
* Tosan Lunkreis (토산군 / 兎山郡)
* Ŭnp'a Lunkreis (은파군 / 銀波郡)
* Yŏnsan Lunkreis (연산군 / 延山郡)
* Yŏntan Lunkreis (연탄군 / 燕灘郡)

## Kwelen
Yangpyeong (Lunkreis)

De **Yangpyeong Lunkreis** (üüb Koreaans: 양평군 / 揚平郡 *Yangpyeong-gun*) as een faan a lunkreiser uun det Gyeonggi Prowins uun Süüdkorea. A lunkreis leit uun a uast faan't prowins. Det hee 118.374 lidj (2019). At hoodsteed faan a lunkreis as Yangpyeong.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee ian steedgemeend (Yangpyeong) an 11 lungemeenden:

* Det Gangsang Lungemeend (강상면 / 江上面 *Gansang-myeon*)
* Det Gangha Lungemeend (강하면 / 江下面 *Gangha-myeon*)
* Det Yangseon Lungemeend (양서면 / 楊西面 *Yangseon-myeon*)
* Det Okcheon Lungemeend (옥천면 / 玉泉面 *Okcheon-myeon*)
* Det Seojong Lungemeend (서종면 / 西宗面 *Seojong-myeon*)
* Det Danwol Lungemeend (단월면 / 丹月面 *Danwol-myeon*)
* Det Cheongun Lungemeend (청운면 / 靑雲面 *Cheongun-myeon*)
* Det Yangdong Lungemeend (양동면 / 楊東面 *Yangdong-myeon*)
* Det Jipyeong Lungemeend (지평면 / 砥平面 *Jipyeong-myeon*)
* Det Yongmun Lungemeend (용문면 / 龍門面 *Yongmun-myeon*)
* Det Gegun Lungemeend (개군면  / 介軍面 *Gegun-myeon*)

## Kwelen
Gapyeong (Lunkreis)

De **Gapyeong Lunkreis** (üüb Koreaans: 가평군 / 加平郡 *Gapyeong-gun*) as een faan a lunkreiser uun det Gyeonggi Prowins uun Süüdkorea. A lunkreis leit uun a uast faan't prowins. Det hee 63.462 lidj (2019). At hoodsteed faan a lunkreis as Gapyeong.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee ian steedgemeend (Gapyeong) an 5 lungemeenden:

* Det Seorak Lungemeend (설악면 / 雪岳面 *Seorak-myeon*)
* Det Cheongpyeong Lungemeend (청평면 / 淸平面 *Cheongpyeong-myeon*)
* Det Sang Lungemeend (상면 / 上面 *Sang-myeon*)
* Det Jojong Lungemeend (조종면 / 朝宗面 *Jojong-myeon*)
* Det Buk Lungemeend (북면 / 北面  *Buk-myeon*)	

## Kwelen
Süüd Hwanghae (Prowins)

Det **Süüd Hwanghae Prowins** (üüb Koreaans: 황해남도 / 黃海南道 *Hwanghae-namdo*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit Namp'o, uun a nuurduast leit det Nuurd Hwanghae Prowins, uun a süüduast Kaesŏng an uun a süüd an waast det Güül Sia. Det hee 2.310.485 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Haeju.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee ian steed (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Haeju (해주시 / 海州市)

An 19 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Anak Lunkreis (안악군 / 安岳郡)
* Paekch'ŏn Lunkreis (백천군 / 白川郡)
* Pongch'ŏng Lunkreis (봉천군 / 峰泉郡)
* Pyŏksŏng Lunkreis (벽성군 / 碧城郡)
* Chaeryŏng Lunkreis (재령군 / 載寧郡)
* Changyŏn Lunkreis (장연군 / 長淵郡)
* Ch'ŏngdan Lunkreis (청단군 / 靑丹郡)
* Kangryŏng Lunkreis (강령군 / 康翎郡)
* Kwail Lunkreis (과일군 / 瓜飴郡)
* Ongjin Lunkreis (옹진군 / 甕津郡)
* Samch'ŏn Lunkreis (삼천군 / 三泉郡)
* Sinch'ŏn Lunkreis (신천군 / 信川郡)
* Sinwŏn Lunkreis (신원군 / 新院郡)
* Songhwa Lunkreis (송화군 / 松禾郡)
* T'aet'an Lunkreis (태탄군 / 苔灘郡)
* Ŭnryul Lunkreis (은률군 / 殷栗郡)
* Ŭnch'ŏn Lunkreis (은천군 / 銀泉郡)
* Yŏnan Lunkreis (연안군 / 延安郡)
* Ryongyŏn Lunkreis (룡연군 / 龍淵郡)

## Kwelen
Süüd P'yŏngan (Prowins)

Det **Süüd P'yŏngan Prowins** (üüb Koreaans: 평안남도 / 平安南道 *P'yŏngan-namdo*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a maden an waast faan't lun. Uun a nuurd leit det Chagang Prowins, uun a nuurduast an uast det Süüd Hamgyŏng Prowins, uun a süüduast det Kangwŏn Prowins, uun a süüd lei det Nuurd Hwanghae Prowins, Pjöngjang an Namp'o, uun a waast leit det Güül Sia an uun a nuurdwaast det Nuurd P'yŏngan Prowins. Det hee 4.051.696 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as P'yŏngsŏng.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Anju (안주시 / 安州市)
* Kaech'ŏn (개선시 / 開城市)
* P'yŏngsŏng (평성시 / 平城市)
* Sunch'ŏn (순천시 / 順天市)
* Tŏkch’ŏn (덕천시 / 德川市)

Trii steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu* an 지구 *chigu*):

* Ch'ŏngnam Steedkreis (청남구 / 清南區)
* Tŭkchang Steedkreis (득장지구 / 得場地區)
* Ungok Steedkreis (운곡지구 / 雲谷地區)

An 14 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Hoech'ang Lunkreis (회창군 / 檜倉郡)
* Maengsan Lunkreis (맹산군 / 孟山郡)
* Mundŏk Lunkreis (문덕군 / 文德郡)
* Pukch'ang Lunkreis (북창군 / 北倉郡)
* P'yŏngwŏn Lunkreis (평원군 / 平原君)
* Sinyang Lunkreis (신양군 / 新陽郡)
* Sŏmgch'ŏn Lunkreis (성천군 / 成川郡)
* Sukch'ŏn Lunkreis (숙천군 / 肅川郡)
* Chŭngsan Lunkreis (증산군 / 甑山郡)
* Taehŭng Lunkreis (대흥군 / 大興郡)
* Taedong Lunkreis (대동군 / 大同郡)
* Ŭnsan Lunkreis (은산군 / 殷山郡)
* Yangdŏk Lunkreis (양덕군 / 陽德郡)
* Nyŏngwŏn Lunkreis (녕원군 / 寧遠郡)

## Kwelen
An Giang (Prowins)

Det **An Giang Prowins** (üüb Wjetnameesk: *Tỉnh An Giang* [ʔaːŋ jaːŋ] ) as ian faan dön aachtantwuntig prowinsen uun Wjetnam. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 2.142.709 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Long Xuyên. Uun't juar 2025 as det prowins tuuplaanj wurden mä't prowins Kiên Giang. 

## 2025
sant a 1. Jüüle 2025:

## Kwelen


## Luke uk diar
Bắc Giang (Prowins)

Det **Bắc Giang Prowins** (üüb Wjetnameesk: Tỉnh Bắc Giang) wiar ian faan dön aacht-an-föftig prowinsen uun Wjetnam. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 1.554.131 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins wiar Bắc Giang.

Uun't juar 2025 as det prowins tuuplaanj wurden mä't prowins Bắc Ninh.

## Kwelen
Süüd Hamgyŏng (Prowins)

Det **Süüd Hamgyŏng Prowins** (üüb Koreaans: 함경남도 / 咸鏡南道 *Hamgyŏng-namdo*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd leit det Ryanggang Prowins, uun a nuurduast det Nuurd Hamgyŏng Prowins, uun a uast an süüduast det Jaapaans Sia, uun a süüd det Kangwŏn Prowins, uun a süüdwaast det Süüd P'yŏngan Prowins an uun a nuurdwaast det Chagang Prowins. Det hee 3.066.013 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Hamhŭng. 

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauer steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Hamhŭng (함흥시 / 咸興市)
* Hŭngnam (흥남시 / 興南市)
* Shinp'o (신포시 / 新浦市)
* Tanch'ŏn (단천시 / 端川市)

Tau steedkreiser (üüb Koreaans: 구 *gu* an 지구 *chigu*):

* Sutong Steedkreis (수동구 / 水洞區)
* Kŭmho Steedkreis (금호지구 / 琴湖地區)

An 15 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Changchin Lunkreis (장진군 / 長津郡)
* Chŏngp'yŏng Lunkreis (정평군 / 定平郡)
* Hamchu Lunkreis (함주군 / 咸州郡)
* Hŏch'ŏn Lunkreis (허천군 / 虛川郡)
* Hongwŏn Lunkreis (홍원군 / 洪原郡)
* Riwŏn Lunkreis (리원군 / 利原郡)
* Kowŏn Lunkreis (고원군 / 高原郡)
* Kŭmya Lunkreis (금야군 / 金野郡)
* Rakwŏn Lunkreis (락원군 / 樂園郡)
* Puchŏn Lunkreis (부전군 / 赴戰郡)
* Pukch'ŏng Lunkreis(북청군 / 北靑郡)
* Sinhŭng Lunkreis (신흥군 / 新興郡)
* Tŏksŏng Lunkreis (덕성군 / 德城郡)
* Yŏngkwang Lunkreis (영광군 / 榮光郡)
* Yotŏk Lunkreis (요덕군 / 耀德郡)

## Kwelen
Nuurd P'yŏngan (Prowins)

Det **Nuurd P'yŏngan Prowins** (üüb Koreaans: 평안북도 / 平安北道 *P'yŏngan-pukto*) as ian faan a prowinsen uun Nuurdkorea. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurduast leit det Chagang Prowins, uun a süüduast det Süüd P'yŏngan Prowins, uun a süüdwaast det Güül Sia an üün a nuurdwaast Schiina. Det hee 2.728.662 lidj (2008). At hoodsteed faan't prowins as Sinŭiju. 

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii steeden (üüb Koreaans: 시 *shi*):

* Chŏngju (정주시 / 定州市)
* Kusŏng (구성시 / 龜城市)
* Sinŭiju (신의주시 / 新義州市)

An 22 lunkreiser (üüb Koreaans: 군 *kun*):

* Ch'angsŏng Lunkreis (창성군 / 昌城郡)
* Ch'ŏlsan Lunkreis (철산군 / 鐵山郡)
* Ch'ŏnma Lunkreis (천마군 / 天摩郡)
* Hyangsan Lunkreis (향산군 / 香山郡)
* Kujang Lunkreis (구장군 / 球場郡)
* Kwaksan Lunkreis (곽산군 / 郭山郡)
* Nyŏngbyŏn Lunkreis (녕변군 / 寧邊郡)
* Pakch'ŏn Lunkreis (박천군 / 博川郡)
* P'ihyŏn Lunkreis (피현군 / 枇峴郡)
* Pyŏktong Lunkreis (벽동군 / 碧潼郡)
* Ryongch'ŏn Lunkreis (룡천군 / 龍川郡)
* Sakchu Lunkreis (삭주군 / 朔州郡)
* Shindo Lunkreis (신도군 / 薪島郡)
* Sŏnch'ŏn Lunkreis (선천군 / 宣川郡)
* T'aech'ŏn Lunkreis (태천군 / 泰川郡)
* Taegwan Lunkreis (대관군 / 大館郡)
* Tongch'ang Lunkreis (동창군 / 東倉郡)
* Tongrim Lunkreis (동림군 / 東林郡)
* Ŭiju Lunkreis (의주군 / 義州郡)
* Unjŏn Lunkreis (운전군 / 雲田郡)
* Unsan Lunkreis (운산군 / 雲山郡)
* Yŏmju Lunkreis (염주군 / 鹽州郡)

## Kwelen
Bình Định (Prowins)

Det **Bình Định Prowins** (üüb Wjetnameesk: *Tỉnh Bình Định*) wiar ian faan dön aacht-an-föftig prowinsen uun Wjetnam. At prowins leit uun a maden faan't lun. Det hee 1.506.300 lidj (2023). At hoodsteed faan’t prowins wiar Quy Nhơn.

Uun't juar 2025 as det prowins tuuplaanj wurden mä't prowins Gia Lai.

## Kwelen
Arnolf faan Kärnten

**Arnolf faan Kärnten** (uk *Arnulf* of *Arnold*; * am 850; † 8. Detsember 899 uun Regensburg) wiar sant 887 Könang faan't Uastfrankenrik an faan 896 bit 899 Röömsk Keiser.

## Luke uk diar
Ludwig det Kint

**Ludwig IV.** (**det Kint**, * 893 uun Altötting; † 20. of 24. September 911 woorskiinelk uun Frankfurt am Main) wiar di iansagst iarelk dring faan keiser Arnolf faan Kärnten an sodenang san efterfulger. Uun't juar 900 as hi uun en ääler faan sääks juaren  keiser wurden. Sin mam wiar Oda faan a  Konradiinern.

## Luke uk diar
Konrad I. (Uastfrankenrik)

**Konrad I.** (* am 881; † 23. Detsember 918 uun Weilburg) wiar sant 906 Hertooch faan Franken an faan 911 bit 918 Könang faan't Uastfrankenrik. 

## Luke uk diar
936

## Stürwen
* 02. Jüüle:  Heinrich I. (Uastfrankenrik), könang faan't Uastfrankenrik (* 876)

## Bejewenhiaden
* Harald I. Blätus wurd könang faan Denemark
Karlmann (Uastfrankenrik)

**Karlmann**, latiinsk **Karlomannus rex**, uk: **Karlmann faan Bayern** (* am 830; † 22. of 29. September 880 uun Altötting) wiar faan 876 bis 880 Könang faan Bayern, Könang faan't Uastfrankenrik, an faan 877 bit 879 Könang faan Itaalien.

Karlmann wiar di äälst dring faan Ludwig di Sjiisk an Hemma, doochter faan di Groof faan Altdorf.

## Luke uk diar
Ludwig III. (Uastfrankenrik)

**Ludwig III.** (**di Jonger**, * am 835; † 20. Janewoore 882 uun Frankfurt am Main) wiar faan 876 bit 882 Könang faan't Uastfrankenrik.

Ludwig wiar di naist dring faan Ludwig di Sjiisk an sin wüf Hemma. 

## Luke uk diar
Heinrich I. (Uastfrankenrik)

**Heinrich I.** (* am 876; † 2. Jüüle 936 uun Memleben) wiar sant 912 Hertooch faan Saksen an faan 919 bit 936 Könang faan't Uastfrankenrik.

## Luke uk diar