Kameruun

**Kameruun** [kaməˈruːn], amtelk **Republiik faan Kameruun** (üüb Fraansöösk: *Cameroun* [kaməˈʁun] ; üüb Ingels: *Cameroon* [ˈkʰæməˌɹuːn, ˌkʰæməˈɹuːn]) as en lun uun a maden faan Aafrika.  Uun a waast leit Nigeeria, uun a nuurduast Tschad, uun a süüduast det Madelaafrikoons Republiik, uun a waast de Atlantisk Ootseaan an uun a süüd lei det Republiik Kongo, Gabuun an Ekwatoriaal-Guinea.  At lun hee 17.463.836 lidj (2005).  At hoodsteed as Yaoundé. 

## Geografii

### Geograafisk Laag
Kameruun as det traad-an-föftigst gratst lun üüb a eerd. At lun dialt grensen mä seeks lunen. Det lingst grens (1975 km) faan Kameruun wurt mä Nigeeria an det kurtst (183 km) mä Ekwatoriaal-Guinea diald. At lun dialt uk en 1116 km lung grens mä Tschad, en 901 km lung mä det Madelaafrikoons Republiik, en 494 km lung mä det Republiik Kongo an en 349 km lung mä Gabuun.

### Lunskap

#### Berger
De huuchst berig uun’t lun as a Kameruunberig, wat 4095 m huuch as. Öler berger san: de Oku Berig (3011 m), de Mekoua Berig (2,703 m), de Neshele Berig (2621 m), de Lekwé Berig (2485 m), de Chappal Waddi Berig (2419 m), de Manengouba Berig (2411 m), de Lekwé Khi Berig (2271 m), de Koupé Berig (2064 m) an de Tugyi Berig (2029 m).

#### Struumer an Sian
Uun a süüd san dön Ntem, Nyong, Sanaga an Wouri, wat iin uun de Golf faan Guinea luup. Dön Dja an Kadéï luup iin uun de Niiger Struum.
Uun a nuurd as de Bénoué, wat uk iin uun de Niiger Struum leept. En öler struum, de Logone, leept iin uun a Tschadsia. Dial faan a sia leit uun Kameruun.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Kameruun san:

### Indialing faan Ferwalting
Kameruun hee tjiin regiuunen.

## Befölkring

### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan't lun san Fraansöösk an Ingels. Do san diar oober uk noch 230 öler spriiken: 55 afro-asiaatisk spriiken, 2 nilo-saharaans an 173 Niger-Kongo spriiken. Diar hiar 1 waastalantisk, 32 Adamaua-Ubangi an 142 Benue-Kongo spriiken (mä 130 Bantuspriiken) tu. A wichtigsten san Fulfulde (*Adamaua-Fuula*), Kanuri, a Kotoko (Mandage) spriiken an Schuwa, uun a süüd feraal Bantuspriiken mä Duala, Basaa, Kpe-Mboko, Malimba-Yasa, Makaa, Njem, Ndsimu, Ngoumba, Kounabémbé an Beti-Fang spriikwiisen mä Ewondo, Bulu an Fang. En graten dial snaaket uk Azande spriiken of öler Bantoid spriiken üs t.b. Ngemba.

## Histoore

 
Faan 1884 ap tu 1916 wiar Kameruun en tjiisk kolonii. Efter a Iarst Wäältkrich wurd at lun en britisk-fraansöösk Mandaat. Fraansöösk Kameruun wurd 1. Janewoore 1960 an Britisk Kameruun 1. Oktuuber 1961 suwereen. Ahmadou Ahidjo wiar de iarst president (1961-1982). Sant suwereniteet jaft at uun dön Nord-Ouest an Sud-Ouest Regiuunen, huar Ingels faan a miast lidj spreegen wurt, leewen bestreewingen am autonomii. Faan 2016 tu 2018 jeew at protesten, wat faan’t armee deelslaanjen wurd. Sant detheer tidj stridj separatisten jin’t regiaring.

## Politiik
Kameruun as en republiik. A stootsboowenhood as a president, diar iansis a sööwen juar weelet wurt. Paul Biya as sant 1982 president an Philémon Yang as sant 2009 premier-minister faan't lun. Det Cameroon People's Democratic Movement as det partei faan't regiaring.

### Bütjenpolitiik
Kameruun as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960. Det as uk sant 1995 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de madelaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Madelaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.

## Literatüür
**Üüb Fraansöösk**
* Mongo Beti: *Main basse sur le Cameroun. Autopsie d’une décolonisation* (1972). Neuauflage bei La Découverte, Paris 2003.
* Thomas Deltombe, Manuel Domergue, Jacob Tatsitsa: *Kamerun!: Une guerre cachée aux origines de la Françafrique (1948–1971).* Editions La Découverte, Paris 2011, .
* Max F. Dippold: *Une bibliographie du Cameroun. Les écrits en langue allemande.* Kraus Thomson Organization Ltd, Liechtenstein, 1971.
* Engelbert Mveng SJ: *Histoire du Cameroun.* Présence Africaine, Paris 1963.
* Adalbert Owona: *Naissance du Cameroun, 1884–1914.* Racines du Présent, L´Harmatann, Paris 1996, .
**Üüb Ingels**
* International Business Publications: *Cameroon Country Study Guide*. International Business Publications, 2005, .
* D. Murphy: *Cameroon with Egbert* (1960). Flamingo, New Edition (1999), .
* Ben West: *Cameroon.* Bradt Pubn, 2008, .
**Üüb Spaans**
* Joan Riera: *Rumbo A Camerún.* LAERTES S. A., Barcelona 2007, .
**Üüb Tjiisk**
* Christian Bommarius: *Der gute Deutsche. Die Ermordung Manga Bells in Kamerun 1914.* Berenberg Verlag, Berlin 2015, .
* *Kleiner Deutscher Kolonialatlas*, in 3. Auflage hrsg. von der Deutschen Kolonialgesellschaft im Verlag Dietrich Reimer (Ernst Vohsen), Berlin 1899, mit Bemerkungen zu den Karten (Beschreibung der Kolonialgebiete). Ausgabe 2002 der Verlagsgruppe Weltbild GmbH in Augsburg, .
* Regina Fuchs, Stefanie Michels: *Kamerun.* Reise Know-How Verlag Därr, 2004.
* Alexandre Kum’a N’dumbe: *Das Deutsche Kaiserreich in Kamerun. Wie Deutschland in Kamerun seine Kolonialmacht aufbauen konnte.* 1840–1910, Berlin 2008.
* Théophile Owona: *Die Souveränität und Legitimität des Staates Kamerun.* tuduv-Verlag, München 1991, .
* Uwe Schulte-Varendorff: *Krieg in Kamerun. Die deutsche Kolonie im Ersten Weltkrieg*. Chr. Links-Verlag, Berlin 2011, .

## Ianselefterwisen