open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gauteng (Prowins)

Det **Gauteng Prowins** (üüb Süüd-Ndebele: *I-Gauteng*, üüb Setswana: *Profense ya Gauteng*, üüb Afrikaans: *Provinsie Gauteng*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Süüdaafrika. At prowins leit uun a nuurd-uast faan't lun. Uun a nuurd leit det Limpopo Prowins, uun a uast det Mpumalanga Prowins, uun a süüd det Freistoot Prowins an uun a waast det Nuurdwaast Prowins. Det hee 12.272.263 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Johannesburg.

## Geografii
Gauteng as det letjst prowins uun Süüdaafrika. Det leit amanbi 1740 m auer a siaspeegel an för't miast üüb en huuch flaaklun. A Witwatersrand mä sin föl kumer an knober, wat amanbi 80 km troch't maden faan't prowins ferluup, as en regiuun, mä Johannesberg üüs kern, huar ham föl gul finj kön. A Witwatersrand as uk weederskiasing för de Vaal an de Limpopo Struumer.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee trii steed-munisipaliteeten (Tshwane, Johannesburg an Ekurhuleni) an tau distrikt-munisipaliteeten (Sedibeng an Waastrand).

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter a resultooten hee't prowins 12.272.263 lidj: 6.189.875 faan a lidj san karmen an 6.082.388 san wüfhööd.

### Spriiken

Efter't folksteeling uun't juar 2001, 21,5 % faan't befölkring uun't prowins snaaket Zulu (*IsiZulu*), 12,5 % Ingels, 14,4 % Afrikaans, 13,1 % Sotho (*Sesotho*) an 10,7 % Nuurd-Sotho. Efter det letst folksteeling, uun't juar 2011, snaaket 19,8 % Zulu (↓ 1,7 %), 13,3 % Ingels (↑ 0,8 %), 12,4 % Afrikaans (↓ 2 %), 11,6 % Sotho (↓ 1,5 %), 10,6 % Nuurd-Sotho (↓ 0,1).

## Histoore
At prowins wurd 1994 grünjlaanjen, üüs dial faan det Transvaal Prowins an dialen faan a *[[Bantustan|bantustanen]]* Bophuthatswana an KwaNdebele tuplaanjen wurd.

## Politiik

Det *Gauteng Provincial Legislature* as at parlament faan't prowins. Det weelet at kabinet an a premier-minister faan't prowins faan't partei of koalitschuun, wat dön miast lasmaaten uun't parlament hee. A premier-minister faan't prowins sant 2014 as David Makhura faan det *African National Congress* (ANC). Det ANC as sant 1994 det starkst partei uun't parlament.

Dön ual premier-ministern san: Nomvula Mokonyane (2009-2014), Paul Mashatile (2008-2009), Mbhazima Shilowa (1999-2008), Mathole Motshekga (1998-1999), Tokyo Sexwale (1994-1998).

## Wiartskap
At prowins hed uun't juar 2016 en BIP faan 1507.082 miljuunen Rand, wat 34.6 % faan't BIP faan Süüdaafrika as. Gauteng drait miast tu't BIP faan't lun bi. Det Johannesburg Börse as det gratst börse uun Aafrika. Auer 140 lokaal an internatschunaal beenken haa hör hoodbüüros uun't prowins.

## Kwelen
Tano spriaken

**Tano spriaken** san en skööl faan spriaken uun det grater skööl faan a Potou-Tano spriaken.

## Iindialang
* Krobu

* Waast Tano
** Abure
** Eotile

* Madel Tano 
** Akan spriaken
** Bia spriaken
*** Nuurd Bia
**** Anyin
**** Baoulé
**** Chakosi (Anufo)
**** Sefwi (Sehwi)
*** Süüd Bia
**** Nzema
**** Ahanta
**** Jwira-Pepesa

* Guang spriaken
Mont Afadjato

A **Afadja(to)** as a huuchst berag faan Ghaana. Hi as 885 m huuch an hiart tu det Akwapim-Toogo keed.

Di nööm *Afadjato* komt faan det wurd *Avadzeto* uun't Ewe spriak uf, an det ment so föl üs "uun stridj mä a bosk".

## Luke uk diar
Mpumalanga (Prowins)

Det **Mpumalanga Prowins** (iar *Uast Transvaal*, 1994-1995; üüb Swaasi: *Sifundza seMpumalanga*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Süüdaafrika. A nööm faan't prowins het *Uast* uun dön Swaasi, Xhosa, Süüd-Ndebele an Zulu Spriiken. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurd leit det Limpopo Prowins, uun a nuurduast Mosambik, uun a süüduast lei Eswatini an det KwaZulu-Natal Prowins, uun a süüdwaast leit det Freistoot Prowins an uun a waast det Gauteng Prowins. Det hee 4.039.939 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Mbombela.

## Geografii
At waastdial faan Mpumalanga leit üüb at huuchveld, en huuch flaaklun, diarüüb en grat dial faan't inlun uun Süüdaafrika leit. Uun a nuurduast san a Drakensberger. Uun a uast faan a Drakensberger as at liichveld, wat subtroopisk plaanter hee. Üüb at liichveld leit at süüddial faan de Kruger-Natschunaalpark, wat det gratst wiljbewaaringsgebiit uun Süüdaafrika as.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee trii distrikt-munisipaliteeten:
* Ehlanzeni 
* Gert Sibande 
* Nkangala

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter a resultooten hee't prowins 4.039.939 lidj: 2.065.883 faan a lidj san wüfhööd an 1.974.055 san karmen.

### Spriiken

Efter't folksteeling uun't juar 2001, 30,8 % faan a lidj uun't prowins snaaket Swaasi (*SiSwati*), 26,4 % Zulu (*IsiZulu*), 12,1 % Süüd-Ndebele, 10,8 % Nuurd-Sotho an 6,2 % Afrikaans.

## Histoore
At prowins wurd 1994 üüs *Uast Transvaal Prowins* grünlaanjen, üüs det süüduast dial faan det Transvaal Prowins mä dialen faan a *[[Bantustan|bantustanen]]* KaNgwane, KwaNdebele, Gazankulu an Lebowa tuplaanjen wurd.

## Politiik

Det *Mpumalanga Provincial Legislature* as at parlament faan't prowins. Det weelet at kabinet an a premier-minister faan't prowins faan't partei of koalitschuun, wat dön miast lasmaaten uun't parlament hee. A premier-minister faan't prowins sant 2018 as Refilwe Mtsweni-Tsipane faan det *African National Congress* (ANC). Det ANC as sant 1994 det starkst partei uun't parlament.

Dön ual premier-ministern san: David Mabuza (2009-2018), Thabang Makwetla (2004-2009), Ndaweni Mahlangu (1999-2004), Mathews Phosa (1994-1999).

## Wiartskap
At prowins hed uun't juar 2016 en BIP faan 323.722 miljuunen Rand, wat 7,4 % faan't BIP faan Süüdaafrika as.

## Kwelen
Nuurdkap (Prowins)

Det **Nuurdkap Prowins** (üüb Afrikaans: *Provinsie Noord-Kaap*, üüb Tswana: *Kapa Bokone*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Süüdaafrika. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit Botsuana, uun a nuurduast det Nuurdwaast Prowins, uun a uast det Freistoot Prowins, uun a süüduast det Uastkap Prowins, uun a süüd det Waastkap Prowins, uun a waast a Atlantik an uun a nuurdwaast Namiibia. Det hee 1.145.861 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Kimberley.

## Geografii
Det Nuurdkap Prowins as det gratst prowins uun Süüdaafrika. Det as en flaak felsig regiuun an hee ei föl buumer an öler plaanten. At kliima as drüg, mä bluat amanbi 250 mm rian uun't juar. A süüd faan't prowins as dial faan det Grat Karoo, wat en hualewwüstenlunskap hee. Uun a nuurd leit dial faan det Kalahari-Wüst. De Oranje Struum leept troch't prowins tu Atlantik uun a waast.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee fiiw distrikt-munisipaliteeten:
* Frances Baard 
* John Taolo Gaetsewe 
* Namakwa
* Pixley ka Seme
* ZF Mgcawu

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter a resultooten hee't prowins 1.145.861 lidj: 580.889 faan a lidj san wüfhööd an 564.972 san karmen.

### Spriiken

Efter't folksteeling uun't juar 2001, 68 % faan a lidj uun't prowins snaaket Afrikaans an 20,8 % Tswana (*Setswana*).

## Histoore
At prowins wurd 1994 grünlaanjen. Iar wiar det dial faan det Kapprowins.

## Politiik

Det *Northern Cape Provincial Legislature* as at parlament faan't prowins. Det weelet at kabinet an a premier-minister faan't prowins faan't partei of koalitschuun, wat dön miast lasmaaten uun't parlament hee. A premier-minister faan't prowins sant 2019 as Zamani Saul faan det *African National Congress* (ANC). Det ANC as sant 1994 det starkst partei uun't parlament.

Dön ual premier-ministern san: Sylvia Lucas (2013-2019), Grizelda Cjiekella (2012-2013), Hazel Jenkins (2009-2013), Elizabeth Dipuo Peters (2004-2009), Manne Dipico (1994-2004).

## Wiartskap
At prowins hed uun't juar 2016 en BIP faan 90.833 miljuunen Rand, wat 2,1 % faan't BIP faan Süüdaafrika as.

## Kwelen
KwaZulu-Natal

Det **KwaZulu-Natal Prowins** (üüb Ingels: *KwaZulu-Natal Province*; üüb Zulu: *Isifundazwe saKwaZulu-Natal*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Süüdaafrika. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurd leit Eswatini, uun a nuurduast Mosambik, uun a uast de Indisk Oosean, uun a süüd det Uastkap Prowins, uun a waast lei Lesotho an det Freistoot Prowins an uun a nuurdwaast leit det Mpumalanga Prowins. Det hee 10.267.300 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Pietermaritzburg.

## Geografii
KwaZulu-Natal as at guardprowins faan Süüdaafrika. At lunskap hee trii soonen: flaak eegregiuunen, hüügelig flaaklun uun't inlun an uk tau soonen faan berger: a Drakensberger uun a waast an a Lebomboberger uun a nuurd. At kliima as uun't algemianen warem an fochtig, man uun det huucherlaanjen inlun kön't en wontrem uu so drüg an rocht kul wurd. Loongs a eeg sted iar troopisk walter, man daaling wurd heer flooksis sokerröör an troopisk früchten uunplaantet.
 
### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee ian steed-munisipaliteet (eThekwini) an tjiin distrikt-munisipaliteeten:
* Amajuba
* Zululun
* uMkhanyakude
* King Cetshwayo
* uMzinyathi
* Uthukela
* uMgungundlovu
* iLembe
* Ugu
* Harry Gwala

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter a resultooten hee't prowins 10.267.300 lidj: 5.388.625 faan a lidj san wüfhööd an 4.878.676 san karmen.

### Spriiken

Efter't folksteeling uun't juar 2001, 80,9 % faan't befölkring uun't prowins snaaket Zulu (*IsiZulu*) an 13,6 % Ingels.

## Histoore
At prowins wurd 1994 grünlaanjen, üüs at *[[bantustan]]* faan KwaZulu an dial faan't *bantustan* faan Transkei mä det Natal Prowins tuplaanjen wurd.

## Politiik

Det *KwaZulu-Natal Provincial Legislature* as at parlament faan't prowins. Det weelet at kabinet an a premier-minister faan't prowins faan't partei of koalitschuun, wat dön miast lasmaaten uun't parlament hee. A premier-minister faan't prowins sant 2019 as Sihle Zikalala faan det *African National Congress* (ANC). Det ANC as sant 2004 det starkst partei uun't parlament.

Dön ual premier-ministern san: Willies Mchunu (2016-2019), Senzo Mchunu (2013-2016), Zweli Mkhize (2009-2013), S'bu Ndebele (2004-2009), Lionel Mtshali (1999-2004), Ben Ngubane (1997-1999), Frank Mdlalose (1994-1997).

## Wiartskap
At prowins hed uun't juar 2016 en BIP faan 692.222 miljuunen Rand, wat 15,9 % faan't BIP faan Süüdaafrika as.

## Kwelen
Ewe

**Ewe** (aanj nööm: **Eʋegbe**, ) as en Niger-Kongo spriak an woort fööraal uun Süüduast-Ghaana an Süüd-Toogo snaaket.

## Koord
Ewe üs dial faan a *Gbe* spriaken (güül):

## Skraft
Det skraft as am 1900 iinfeerd wurden, üs Toogo en sjiisk kolonii wiar. Det as det latiinsk skraft mä enkelt aparte tiakens diarbi.

## Luke uk diar
Nuurdwaast (Prowins uun Süüdaafrika)

Det **Nuurdwaast Prowins** (üüb Ingels: *North West Province*, üüb Tswana: *Bokone Bophirima*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Süüdaafrika. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd an nuurdwaast leit Botsuana, uun a nuurduast det Limpopo Prowins, uun a uast det Gauteng Prowins, uun a süüduast det Freistoot Prowins an uun a süüdwaast det Nuurdkap Prowins. Det hee 3.509.953 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Mahikeng.

## Geografii
A Magaliesberger lei uun a nuurduast faan't prowins an de Vaal Struum maaget at grens uun a süüd. At süüddial faan a nuurdwaast as en widj gebiit faan flaak lun an a nuurddial hee ei föl buumer. 

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee fjauer distrikt-munisipaliteeten:
* Bojanala Platinum 
* Dr Ruth Segomotsi Mompati 
* Ngaka Modiri Molema
* Dr Kenneth Kaunda

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter a resultooten hee't prowins 3.509.953 lidj: 1.779.903 faan a lidj san karmen an 1.730.049 san wüfhööd.

### Spriiken

Efter't folksteeling uun't juar 2001, 65,4 % faan a lidj uun't prowins snaaket Tswana (*Setswana*) an 7,5 % Afrikaans.

## Histoore
At prowins wurd 1994 grünlaanjen, üüs dialen faan det Kapprowins an det Transvaal Prowins mä dial faan't *[[Bantustan|bantustan]]* Bophuthatswana tuplaanjen wurd.

## Politiik

Det *North West Provincial Legislature* as at parlament faan't prowins. Det weelet at kabinet an a premier-minister faan't prowins faan't partei of koalitschuun, wat dön miast lasmaaten uun't parlament hee. A premier-minister faan't prowins sant 2018 as Job Mokgoro faan det *African National Congress* (ANC). Det ANC as sant 1994 det starkst partei uun't parlament.

Dön ual premier-minister san: Wendy Nelson (Mei-Jüüne 2018), Supra Mahumapelo (2014-2018), Thandi Modise (2010-2014), Maureen Modiselle (2009-2010), Edna Molewa (2004-2009), Popo Molefe (1994-2004).

## Wiartskap
At prowins hed uun't juar 2016 en BIP faan 279.733 miljuunen Rand, wat 6,4 % faan't BIP faan Süüdaafrika as. Det wichtigst sektoor uun't wiartskap faan't a Nuurdwaast as a berigbau, wat muar üüs at heleft faan't BIP faan't prowins bidreecht. A hoodmineraalien san:
* gul, wat uun Orkney an Klerksorp ufbaut wurt; 
* platin, wat uun Rustenburg an Brits ufbaut wurt; an 
* diamanten, wat uun Lichtenburg, Christiana an Bloemhof ufbaut wurt.

## Kwelen
Uastkap (Prowins)

Det **Uastkap Prowins** (üüb Ingels: *Eastern Cape Province*, üüb Xhosa: *IPhondo laseMpuma-Koloni*, üüb Afrikaans: *Provinsie Oos-Kaap*) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Süüdaafrika. At prowins leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit det Freistoot Prowins, uun a nuurduast lei Lesotho an det Kwazulu-Natal Prowins, uun a uast an süüd leit de Indisk Oosean, uun a waast leit det Waastkap Prowins an uun a nuurdwaast det Nuurdkap Prowins. Det hee 6.562.053 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Bhisho.

## Geografii
At jaft grat onerskiasen uun't lunskap, faan a strunen uun't süüd an uast tu't gred uun't uastdial faan't banenlun an en dial faan det Grat Karoo uun a nuurdwaast. Uun a süüd san ütjdeenet walter. En rä faan berger ferleept troch a maden faan't prowins an a Witteberger an Drakensberger lei uun det nuurduastgrens. De huuchst ponkt uun't prowins as Ben Macdhui (3001 m), wat nai bi't grens tu Lesotho as.

### A Wäält faan a Plaanten
Det grat dial faan't lunskap faan't prowins as faan *fynbos*, en slach faan bosk- of hiaslun, bedobet.

### Steeden

 
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting

At prowins hee tau steed-munisipaliteeten (Buffalo City an Nelson Mandela Bay) an seeks distrikt-munisipaliteeten:
* Alfred Nzo
* Amathole
* Chris Hani
* Joe Gqabi
* Tambo
* Sarah Baartman

## Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter a resultooten hee't prowins 6.562.053 lidj: 3.472.353 faan a lidj san wüfhööd an 3.089.701 san karmen.

### Spriiken

Efter't folksteeling uun't juar 2001, 83,4 % faan a lidj uun't prowins snaaket Xhosa (*Isixhosa*) an 9,3 % Afrikaans.

## Histoore
At prowins wurd 1994 grünlaanjen, üüs dialen faan det Kapprowins an't *bantustan* Transkei mä't *bantustan* Ciskei tuplaanjen wurd.

## Politiik

Det *Eastern Cape Provincial Legislature* as at parlament faan't prowins. Det weelet at kabinet an a premier-minister faan't prowins faan't partei of koalitschuun, wat dön miast lasmaaten uun't parlament hee. A premier-minister faan't prowins sant 2019 as Oscar Mabuyane faan det *African National Congress* (ANC). Det ANC as sant 1994 det starkst partei uun't parlament.

Dön ual premier-ministern san: Phumulo Masualle (2014-2019), Noxolo Kiviet (2009-2014), Mbulelo Sogoni (2008-2009), Nosimo Balindlela (2004-2008), Makhenkesi Stofile (1997-2004), Raymond Mhlaba (1994-1997).

## Wiartskap
At prowins hed uun't juar 2016 en BIP faan 331.093 miljuunen Rand, wat 7,6 % faan't BIP faan Süüdaafrika as.

## Persöönelkhaiden
* Nelson Mandela (1918-2013), president faan Süüdaafrika, wurd uun't steed Mthatha bäären.

## Kwelen
Kapsteed

**Kapsteed** (üüb Afrikaans: *Kaapstad*, üüb Ingels: *Cape Town*, üüb Tjiisk: *Kapstadt*) as en steed uun Süüdaafrika. At steed leit uun süüdwaast faan’t lun, amanbi 1308 km tu a süüduast faan Pretoria. Det hee 3.430.992 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Waastkap Prowins.

## Kwelen
Durban (Steed)

**Durban** as det gratst steed faan det KwaZulu-Natal Prowins uun Süüdaafrika. Det hee 2.786.046 lidj (2011).

## Kwelen
Pretoria

**Pretoria** as at hoodsteed faan Süüdaafrika. At steed leit uun a nuurduast faan’t lun, uun det Gauteng Prowins. Det hee 1.763.336 lidj (2011).

## Geografii
### Kliima

## Persöönelkhaiden
* Elon Musk, onernemer, wurd 1971 uun Pretoria bäären.
* Eugène Marais (1871-1936), skriiwer, jurnalist an afkoot.

## Kwelen
Pietermaritzburg

**Pietermaritzburg** as en steed uun Süüdaafrika. At steed leit uun a süüduast faan’t lun, amanbi 481 km tu a süüduast faan Pretoria. Det hee 475.238 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det KwaZulu-Natal Prowins.

## Kwelen
Bloemfontein

**Bloemfontein** as en steed uun Süüdaafrika. Det leit uun a maden faan’t lun, amanbi 424 km tu a süüdwaast faan Pretoria. Det hee 464.591 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Freistoot Prowins.

## Kwelen
Johannesburg

**Johannesburg** as det gratst steed uun Süüdaafrika. At steed leit uun a nuurduast faan’t lun, amanbi 53 km tu a süüduast faan Pretoria. Det hee 7.860.781 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Gauteng Prowins.
## Kwelen
Mont Edouka

Di **Edouka** as en berag üüb det grens tesken Ghaana an Toogo. Hi as 785 m huuch an hiart tu det Akwapim-Toogo-Keed.

## Luke uk diar
geonames.org
Kwahu Plateau

At **Kwahu Plateau** as en keed faan berger uun't süüden faan Ghaana uun't Ashanti Regiuun an Eastern Regiuun. Hat as sowat 260 km lung an leit üüb a süüder ääg faan a Volta Stausia.

Di huuchst berag diar as di Mont Akwawa mä 711 meetern.

## Luke uk diar
* Encyclopaedia Britannica
* geonames.org
Mont Akwawa

Di **Akwawa** as mä 711 meetern ään faan a huuchst berger uun Ghaana. Hi leit uun't Kwahu Plateau uun't Eastern Regiuun süüdelk faan a Volta Stausia.

## Luke uk diar
* geonames.org
Akwapim-Toogo-Keed

At **Akwapim-Toogo-Keeed** as en keed faan berger uun't süüduasten faan Ghaana bi't grens tu Toogo loongs. Efter nuurduasten tu uun Toogo an Beniin het hat do Atakora-Keed.

Bi't liachst steed uun't süüden hää di Volta Struum ham en steed soocht, am en wai tu a Golf faan Guinea tu finjen. An diar as en gewaltagen staudoom baud wurden, di Akosombodoom. Diarbääft staut ham nü di Volta Struum ap tu di Volta Stausia.

## Bilen

Volta Region Ghana.jpg|Ütjsicht üüb a *Akwapim-Toogo* berger faan't Volta Regiuun uun Ghaana
Wli Falls01.jpg|*Wli Weederfaal* uun a naite faan Toogo



## Luke uk diar
* Encyclopaedia Britannica
* geoview.info
* geonames.org
Amazonas (Department uun Kolumbien)

Det **Amazonas Department** (üüb Spaans: *Departamento de Amazonas* [amaˈsonas]) as ian faan dön tau-an-dörtig departmenten uun Kolumbien. Det hee 77.900 lidj (2017). At hoodsteed faan’t department as Leticia.

## Histoore
At department wurd 5. Oktuuber 1991 grünjlaanjen.

## Kwelen
Amazonas

Wat menst dü?

* Amazonas (Bundesstoot uun Brasiilien)
* Amazonas (Department uun Kolumbien)
* Amazonas (Department uun Peruu)
* Amazonas (struum)
Amazonas (struum)

A **Amazonas** (, ) as en struum uun't nuurdelk Süüdameerikoo. Hi komt faan a Anden deel an lääpt naibi a ekwaator efter uasten uf iin uun en 200 km briad delta tu a Atlantik. Di Amazonas täält üs ööderlingst struum faan a eerd efter a Niil. Sin iintoochregiuun leit fööraal uun Brasiilien. Hi feert muar weeder üs a sääks naistlingst struumer tuup. 

San nööm feert di struum faan diar, huar a tustruumer Marañón an Ucayali uun Peruu tuupluup.

## Weederfeerang
Bi't stääd Óbidos, sowat 800&nbsp;km föör't delta, wurd arke juar 1,2 miljaarden tonen sediment trochskebet. Trii sjuarden diarfaan luup iin uun di Atlantik. Ian sjuarden woort üüb a leetst 800 km ufloogert.

Bi a peegel *Óbidos* wurd auer't hialer juar grat weedermengden meeden (uun m³/s):

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea  = left:50 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:250000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Jan.
  bar:Fév text:Feb.
  bar:Mar text:Maarts
  bar:Avr text:April
  bar:Mai text:Mei
  bar:Jun text:Jüüne
  bar:Jul text:Jüüle
  bar:Aoû text:Aug.
  bar:Sep text:Sep.
  bar:Oct text:Okt.
  bar:Nov text:Nof.
  bar:Déc text:Det.

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 140190.6
  bar:Fév from:0 till: 161675.6
  bar:Mar from:0 till: 185951.1
  bar:Avr from:0 till: 216819.6
  bar:Mai from:0 till: 243512.7
  bar:Jun from:0 till: 244157.9
  bar:Jul from:0 till: 223420.5
  bar:Aoû from:0 till: 188301.1
  bar:Sep from:0 till: 150287.7
  bar:Oct from:0 till: 121716.9
  bar:Nov from:0 till: 114752.7
  bar:Déc from:0 till: 123334.5

PlotData=
  bar:Jan at: 140190.6 fontsize:S text: 140191 shift:(-15,5)
  bar:Fév at: 161675.6 fontsize:S text: 161676 shift:(-15,5)
  bar:Mar at: 185951.1 fontsize:S text: 185951 shift:(-15,5)
  bar:Avr at: 216819.6 fontsize:S text: 216820 shift:(-15,5)
  bar:Mai at: 243512.7 fontsize:S text: 243513 shift:(-15,5)
  bar:Jun at: 244157.9 fontsize:S text: 244158 shift:(-15,5)
  bar:Jul at: 223420.5 fontsize:S text: 223421 shift:(-15,5)
  bar:Aoû at: 188301.1 fontsize:S text: 188301 shift:(-15,5)
  bar:Sep at: 150287.7 fontsize:S text: 150288 shift:(-15,5)
  bar:Oct at: 121716.9 fontsize:S text: 121717 shift:(-15,5)
  bar:Nov at: 114752.7 fontsize:S text: 114753 shift:(-15,5)
  bar:Déc at: 123334.5 fontsize:S text: 123335 shift:(-15,5)



## Luke uk diar

## Kwelen
Iintoochregiuun

At **iintoochregiuun** faan en struum as det areal, faan huar det rinweeder tu di struum hen uflääpt. Tesken tau iintoochregiuunen ferlääpt at weederskeel, det as miast en beragkeed.

## Luke uk diar
Óbidos (Pará)

**Óbidos** as en stääd uun Brasiilien. Hat leit uun di bundesstoot Pará.

Bi Óbidos as di Amazonas bluas tau kilomeeter briad, an diar stäänt en hüdroloogisk meedstatsioon.

## Luke uk diar
Weederskeel

At **weederskeel** as at grens tesken iintoochregiuunen faan struumer. Det as miast en beragkeed. Hat dialt di ufluup faan't rinweeder.

## Luke uk diar
Toogosia

Di **Toogosia** () as en 64 km² grat laguun uun't süüden faan Toogo naibi't stääd Aného uun't Regiuun Maritime.

Uun di sia woort fasket am karp, tong, stianbot an ööder fasker.

Naibi as di letjer Vogansia.

## Bilen

Datei:Lagune in Aného.jpg|Laguun faan Aného
 

## Luke uk diar

* geonames.org
Karp

A **Karp** (*Cyprinus carpio*) as en bianfask, di uun swetweeder lewet. Hi woort miast uun sian aptaanj an uun a wonter uffasket. För fölen as en Karp en festmial tu Jul. Wil karper san raar wurden.

## Koi

A **Koi** of **Nishikigoi** (japoonsk 錦鯉, *bruket karp*) as uk en Karp, di för sin smok klöören aptaanj woort. Diar jaft'at en hialer rä suurten faan: *Kōhaku, Sanke, Showa, Utsurimono, Bekko, Asagi/Shusui, Aragoke, Koromo / Goromo, Kawarimono, Hikarimuji-mono / Ogon, Hikari-moyomono, Hikari-utsurimono, Tancho, Kinginrin*.

## Luke uk diar
Stianbot

At **stianbot** (*Scophthalmus maximus*, of uk *Psetta maxima*, *Bothus maximus*, *Rhombus maximus L.*) as en platfask mä hör uugen üüb a lachter ääg. Di rochter ääg as witj, an di lachter ääg koon sin klöör di onergrünj uunpaase. 

## Luke uk diar
Haho Struum

Di **Haho** (uk: *Haya*) as en struum uun't süüden faan Toogo. Hi lääpt iin uun a Lac Togo.

## Luke uk diar
* geonames.org
Nangbeto Stausia

Di **Nangbeto Stausia** an en konstelken sia uun Toogo. Hi woort apstaud faan di **Nangbetodoom** naibi Atakpamé. Faan nuurden lääpt di Ogou Struum diar iin, an efter süüden lääpt hi weder uf. Di Ogou namt uk det weeder faan a Mono Struum an Anie Struum ap. Di ufluup hen tu a Golf faan Guinea het do weder Mono.

Di doom as 52 m huuch an sin krüün as 443 m briad.

## Luke uk diar
* geonames.org
Ogou Struum

Di struum **Ogou** uun Toogo namt det weeder faan a Mono Struum an Ofe Struum ap. Hi lääpt ütj uun di Nangbeto Stausia. 

## Luke uk diar
*geonames.org
Ofe Struum

Di struum **Ofe** uun Toogo komt faan't Centrale Regiuun an lääpt iin uun di Ogou Struum. Widjer boowen het hi weder *Ogou*. Sodenang san *Ogou* an *Ofe* wel tau ünlik nöömer för di salew struum.

## Luke uk diar
geonames.org (Ogou / Ofe)
Vogansia

Di **Vogansia** as en letjen sia naibi di grater Toogosia uun't süüden faan Toogo tesken a stääden Vogan an Aného uun't Regiuun Maritime.

## Luke uk diar
* geonames.org Vogan (stääd)
Kérou (Komuun)

Det **Kérou Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Kérou*) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurduast faan’t department. Uun a nuurd leit Burkiina Faaso, uun a uast lei dön Banikoara an Gogounou Komuunen uun det Alibori Department, uun a süüduast leit det Sinendé Komuun uun det Borgou Department, uun a süüd det Péhunco Komuun, uun a waast det Kouandé Komuun an uun a nuurdwaast det Tanguiéta Komuun. Det hee 100.197 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Kérou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fjauer arrondissementen:
* Brignamaro
* Firou
* Kaobagou
* Kérou

## Kwelen
Boukoumbé (Komuun)

Det **Boukoumbé Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Boukoumbé*) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t department. Uun a nuurduast leit det Tanguiéta Komuun, uun a uast det Toucountouna Komuun, uun a süüd det Natitingou Komuun, uun a waast Toogo an uun a nuurdwaast det Cobly Komuun. Det hee 82.450 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Boukoumbé.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee sööwen arrondissementen:
* Boukoumbé
* Dipoli
* Korontiéré
* Koussoucoingou
* Manta
* Natta
* Tabota

## Kwelen
Kouandé (Komuun)

Det **Kouandé Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Kouandé*) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a maden an a süüd faan’t department. Uun a nuurd leit det Kérou Komuun, uun a uast det Péhunco Komuun, uun a süüd lei det Donga Department an det Boukoumbé Komuun, uun a süüdwaast det Natitingou Komuun, uun a waast det Toucountouna Komuun an uun a nuurdwaast det Tanguiéta Komuun. Det hee 111.540 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Kouandé.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen:
* Kouandé Centre
* Birni
* Chabi Kouma
* Guilmaro
* Fô-Tancé
* Oroukayo

## Kwelen
Sweraghirsker

**Sweraghirsker** (*Tragulidae*) san en famile faan Paartuanet Klooksdiarten mä en hunfol slacher uun Afrikoo an Aasien. Jo san knaap grater üs Haasen. Jo san det iansagst famile mad a Kwetjkauern saner hurner.

## Sköölen an slacher
* Hyemoschus (Afrikoo)
*: H. aquaticus
* Moschiola (Indien)
*: M. indica
*: M. kathygre
*: M. meminna
* Tragulus (Süüduastaasien)
*: T. javanicus
*: T. kanchil
*: T. napu
*: T. nigricans
*: T. versicolor
*: T. williamsoni

## Luke uk diar
Natitingou (Komuun)

Det **Natitingou Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Natitingou*) as een faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüd faan’t department. Uun a nuurd leit det Toucountouna Komuun, uun a uast an süüd det Kouandé Komuun an uun a waast det Boukoumbé Komuun. Det hee 103.843 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Natitingou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee njüügen arrondissementen:
* Uun Natitingou steed:
*: 1. Arrondissement, 2. Arrondissement, 3. Arrondissement an 4. Arrondissement.
* Kotopounga
* Kouaba
* Kouandata
* Perma
* Tchoumi-Tchoumi

## Kwelen
Ahémé Sia

Di **Ahémé Sia** as en sia uun't süüdwaasten faan Beniin uun't Mono Department.

## Luke uk diar
* geonames.org
Grand-Popo Laguun

Det **Grand-Popo Laguun** as en strunsia uun't süüdwaasten faan Beniin uun't Mono Department. Diar lääpt faan waasten di Mono Struum iin, iar hi ütj uun a Golf faan Guinea uflääpt. Faan uasten lääpt di Kouffo Struum diar iin, wan hi di Ahémé Sia ferläät hää.

Di uastelk dial faan't laguun leit uun't Atlantique Department an het **Lagune de Ouidah**.

## Luke uk diar

* Grand-Popo (Komuun)
* Ouidah (Komuun)
Kouffo Struum

Di **Kouffo** (of uk **Couffo**) as en struum uun Beniin. Hi lääpt iin uun di Ahémé Sia.

## Luke uk diar
* Couffo Department
Pecora

**Pecora** san en auerfamile uun't onerorder faan a Kwetjkauern (Ruminantia). Hör gemiansoom kääntiaken as, dat jo en slach faan hurner üüb't hood dreeg. 

Diar hiar aal a familin faan a Kwetjkauern tu bütj a Sweraghirsker (*Tragulidae*).

## Familin
* Girafen (Giraffidae, stomp hurner)
* Moschusdiarten (Moschidae, kurt, spas hurner)
* Amerikoonsk Antiloopen (Antilocapridae, fertwiiget hurner)
* Hirsker (Cervidae, fertwiiget hurner)
* Hurndiarten (Bovidae, miast krüm of ferdreid hurner)

## Luke uk diar
Naawelswin

**Naawelswin** of **Pekariis** (Tayassuidae) san en famile faan Paartuanet Klooksdiarten an nai mä Swin.

## Slacher
* *Tayassu pecari*
* *Pecari tajacu*
* *Pecari maximus*
* *Catagonus wagneri*

## Luke uk diar
Tanguiéta (Komuun)

Det **Tanguiéta Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Tanguiéta*) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurdwaast faan’t department. Uun a nuurd an nuurdwaast leit Burkiina Faaso, uun a nuurduast det Kérou, uun a süüduast lei dön Kouandé an Toucountouna Komuunen, uun a süüd leit det Boukoumbé Komuun an uun a süüdwaast lei dön Matéri an Cobly Komuunen. Det hee 74.675 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Tanguiéta.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw arrondissementen:
* Cotiacou
* N'Dahonta
* Taiakou
* Tanongou
* Tanguiéta

## Kwelen
Toucountouna (Komuun)

Det **Toucountouna Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Toucountouna*) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a maden faan’t department. Uun a nuurd leit det Tanguiéta Komuun, uun a uast det Kouandé Komuun, uun a süüd det Natitingou Komuun an uun a süüdwaast det Boukoumbé. Det hee 39.779 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Toucountouna.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee trii arrondissementen:
* Kouarfa
* Tampégré 
* Toucountouna 

## Kwelen
Grand-Popo (Komuun)

__NOTOC__

**Grand-Popo** as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 57.636 minsken.

Uun't süüden faan't komuun leit det Grand-Popo Laguun. Tesken laguun an Atlantik stun faskerhüsang an feerienhüsang üüb en soonwaal.

Det **stääd Grand-Popo** leit üüb en 25 km lungen strimel lun lik bi a Atlantik.

## Arrondissements
* Adjaha mä 6.877 iinwenern
* Agoue, 18.029
* Avloh, 4.741
* Djanglanmey, 5.828
* Gbehoue, 5.977
* Sazoue, 4.445
* Grand-Popo, 11.739

## Bilen

Benin4.jpg|Markes faan Grand-Popo
Bord de mer à Grand-Popo.jpg|Strun bi Grand-Popo



## Luke uk diar

* geonames.org

## Referensen
Cingulata

**Cingulata** san en order faan tetjdiarten (*Mammalia*). Diar jaft at daalang bluas noch tau familin faan. Jo lewe uun Süüdameerikoo.

## Iindialang
; Auerfamile *Dasypoda*
* Famile Chlamyphoridae
*: Cabassous – Calyptophractus – Chaetophractus – Chlamyphorus – Euphractus – Priodontes – Tolypeutes – Zaedyus
* Famile Dasypodidae
*: Dasypus

## Luke uk diar
Ouidah (Komuun)

Det **Ouidah Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Ouidah*) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t department. Uun a nuurd leit det Tori-Bossito Komuun, uun a uast det Abomey-Calavi Komuun, uun a süüd at Atlantik, uun a süüdwaast det Mono Department an uun a nuurdwaast det Kpomassè Komuun. Det hee 162.034 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Ouidah.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tjiin arrondissementen:
* Avlékété
* Djégbadji
* Gakpè
* Ouakpé-Daho
* Ouidah I
* Ouidah II
* Ouidah III
* Ouidah IV
* Pahou
* Savi

## Kwelen
Sô-Ava (Komuun)

Det **Sô-Ava Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Sô-Ava*) as een faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüduast faan’t department. Uun a nuurduast an uast leit det Ouémé Department, uun a süüd det Littoral Department, uun a waast an nuurdwaast det Abomey-Calavi Komuun. Det hee 118.547 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Sô-Ava.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee sööwen arrondissementen:
* Ahomey-Lokpo
* Dékanmey
* Ganvié I
* Ganvié II
* Houédo-Aguékon
* Sô-Ava
* Vekky

## Kwelen
Toffo (Komuun)

Det **Toffo Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Toffo*) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurd faan’t department. Uun a nuurd leit det Zou Department, uun a uast det Zè Komuun, uun a süüd det Allada Komuun an uun a waast det Couffo Department. Det hee 101.585 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Toffo.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tjiin arrondissementen:
* Agué
* Colli-Agbamè
* Coussi
* Damè
* Djanglanmè
* Houégbo
* Kpomé
* Sè
* Séhouè
* Toffo-Agué

## Kwelen
Tori-Bossito (Komuun)

Det **Tori-Bossito Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Tori-Bossito*) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t department. Uun a nuurd leit det Allada Komuun, uun a nuurduast det Zè Komuun, uun a süüduast det Abomey-Calavi Komuun, uun a süüd det Ouidah Komuun an uun a waast det Kpomassè Komuun. Det hee 57.632 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Tori-Bossito.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen:
* Avamè
* Azohouè-Aliho
* Azohouè-Cada
* Tori-Bossito
* Tori-Cada
* Tori-Gare

## Kwelen
Zè (Komuun)

Det **Zè Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Zè*) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurduast faan’t department. Uun a nuurd leit det Zou Department, uun a nuurduast an uast det Ouémé Department, uun a süüduast det Abomey-Calavi Komuun, uun a süüdwaast det Tori-Bossito Komuun, uun a waast det Allada Komuun an uun a nuurdwaast det Toffo Komuun. Det hee 106.913 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Zè.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee elwen arrondissementen:
* Adjan
* Dawé
* Djigbé
* Dodji-Bata
* Hékanmè
* Koundokpoè
* Sèdjè-Dénou
* Sèdjè-Houégoudo
* Tangbo-Djevié
* Yokpo
* Zè

## Kwelen
Dermoptera

**Dermoptera** san en order faan tetjdiarten, huar't man ian skööl faan jaft: Cynocephalus. An uun detdiar sköl jaft at man jüst tau slacher. Dermoptera kön hör hidj apspään, an diarmä en stak troch a loft flä.

## Slacher
* Order: *Dermoptera*
*: Famile: *Cynocephalidae*
*:: Skööl: *Cynocephalus*
*::: *Cynocephalus volans*, Filipiinen
*::: *Cynocephalus variegatus* of *Galeopterus variegatus*, Malaysia, Indoneesien, Thailun

## Bilen

DistributionDermopteraCorrecting.png|SpriadkoordC. volans: greenC. variegatus: ruad
Cynocephalus volans Brehm1883 (white background).jpg|C. volans
Galeopterus variegatus (Taxidermied) at Göteborgs Naturhistoriska Museum 8078.jpg|C. variegatus



## Luke uk diar
Kalalé (Komuun)

Det **Kalalé Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Kalalé*) as ian faan dön aacht komuunen faan det Borgou Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurduast faan’t department. Det hee 168.882 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Kalalè.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen:
* Basso
* Bouka
* Dèrassi
* Dunkassa
* Kalalé
* Péonga

## Kwelen
Athiémé (Komuun)

**Athiémé** as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 56.483 minsken.

## Arrondissements
* Adohoun mä 19.356 iinwenern
* Atchannou, 8.582
* Dedekpoe, 4.579
* Kpinnou, 8.771
* Athiémé, 15.195

## Luke uk diar
* geonames.org

## Referensen
Bopa (Komuun)

**Bopa** as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 96.281 minsken.

## Arrondissements
* Agbodji mä 10.184 iinwenern
* Badazoui, 16.163
* Gbakpodji, 6.821
* Lobogo, 28.598
* Possotome, 7.782
* Yegodoe, 15.237
* Bopa, 11.496

## Luke uk diar

* geonames.org

## Referensen
Comè (Komuun)

**Comè** as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 79.989 minsken.

## Arrondissements
* Agatogbo mä 13.126 iinwenern
* Akodeha, 12.894
* Ouedeme-Pedah, 6.784
* Oumako, 4.599
* Comè, 42.586

## Luke uk diar

* geonames.org

## Referensen
Bopa (Steed)

**Bopa** as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Mono Department. Det hee 11.496 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Bopa Komuun.

## Kwelen

* geonames.org
Houéyogbé (Komuun)

**Houéyogbé** as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 101.893 minsken.

## Arrondissements
* Dahe mä 19.536 iinwenern
* Doutou, 32.597
* Honhoue, 7.682
* Zoungbonou, 8.804
* Houéyogbé, 6.647
* Se, 26.627

## Luke uk diar
* geonames.org

## Referensen
Lokossa (Komuun)

**Lokossa** as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 104.961 minsken.

## Arrondissements
* Agama, mä 17.734 iinwenern
* Houin, 8.400
* Koudo, 16.506
* Ouedeme, 15.075
* Lokossa, 47.246

## Luke uk diar

* geonames.org

## Referensen
Karimama (Steed uun Beniin)

**Karimama** as en steed an arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Alibori Department an hee 11.901 lidj (2013). Diar as det hoodsteed faan't Karimama Komuun.

Det arrondissement as apdiald tu *Karimama I*, *Karimama II*, *Gorouberi* an *Mamassi Peulh*

## Kwelen

* geonames.org
Natsionaalpark W

Di **Natsionaalpark W** as en natsionaalpark auer a grensen faan Beniin, Burkiina Faaso an Niiger. Sant 2017 as hi en UNESCO *weltarewdial*. 

## Bilen
; Loonskap

Bends in the River Niger which give W National Park its distinctive name.jpg|Efter det furem faan a Niiger Struum hää di natsionaalpark san nööm
Landsacpe dry stream park w niger 2006.jpg|Struumbaad saner weeder uun a drügtidj
W-National Park MS 6375.JPG|Bosk uun a natsionaalpark



; Diarten

Elephants bath park w wide 2006.jpg|Elefanten
Gazelle big road park w niger 2006148670716 94d943892c b.jpg|Hingstantiloop



## Luke uk diar

* Pendjari Natsionaalpark
Nikki (Komuun)

Det **Nikki Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Nikki*) as ian faan dön aacht komuunen faan det Borgou Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurduast faan’t department. Det hee 151.232 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Nikki.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee sööwen arrondissementen:
* Biro
* Gnonkourakali
* Nikki
* Ouénou
* Sérékalé
* Suya
* Tasso

## Kwelen
Kalalé (Steed)

**Kalalé** as en arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Borgou Department an hee 35.513 lidj (2013). Kalalé as at hoodsteed faan det Kalalé Komuun.

## Kwelen

* geonames.org
Toho Sia

Di **Toho Sia** (üüb fransöösk: *Lac Toho*) as en sia uun't süüdwaasten faan Beniin uun't Mono Department. Hi leit naibi Lokossa. 

## Luke uk diar
* geonames.org
Glazoué (Komuun)

Det **Glazoué Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Glazoué*) as ian faan dön seeks komuunen faan det Collines Department uun Beniin. At komuun leit uun a maden faan’t department. Det hee 124.431 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Glazoué.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tjiin arrondissementen:
* Aklankpa
* Assanté
* Glazoué
* Gomè
* Kpakpaza
* Magoumi
* Ouèdèmè
* Sokponta
* Thio
* Zaffé

## Kwelen
Bantè (Komuun)

Det **Bantè Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Bantè*) as ian faan dön seeks komuunen faan det Collines Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurdwaast faan’t department. Det hee 107.181 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Bantè.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee njüügen arrondissementen:
* Agoua
* Akpassi
* Atokoligbé
* Bantè
* Bobè
* Gouka
* Koko
* Lougba
* Pira

## Kwelen
Savalou (Komuun)

Det **Savalou Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Savalou*) as ian faan dön seeks komuunen faan det Collines Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t department. Det hee 144.549 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Savalou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fjauertanj arrondissementen:
* Djaloukou
* Doumè
* Gobada
* Kpataba
* Lahotan
* Lèma
* Logozohoué
* Monkpa
* Ottola
* Ouèssè
* Savalou-Aga
* Savalou-Agbado
* Savalou-Attakè
* Tchetti

## Kwelen
Savè (Steed)

**Savè** as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Collines Department an hee 31.444 lidj. Savè as at hoodsteed faan det Savè Komuun.

Det steed as apdiald tu trii arrondissementen: Adido (8.743), Boni (9.158) an Plateau (13.543 iinwenern).

## Kwelen

* geonames.org
Fransöösk Waastafrikoo

A fransöösk koloniin uun Waastafrikoo wiar faan 1895 bit 1958 tuupslööden tu **Fransöösk Waastafrikoo** (***Afrique-Occidentale française'', AOF'''). Jo wiar fertreeden troch en fransöösken generaalguwernöör. 

Efter a [[Ööder Weltkriich]] hää [[Frankrik]] 1946 a miast fransöösk koloniin tu't '''Union française''' (***Fransöösk Unioon***) tuupslööden.

Efter det föörbil faan't britisk [[Commonwealth]] skul a koloniin muar suwereniteet fu, oober likes mä Frankrik ferbünjen bliiw.

1958 as det Fransöösk Unioon noch ans nei ütjwerket wurden an het do '''Communauté française''' (***Fransöösk Gemianskap***).

== Communauté française ==


*   
an a lunen
*   (bit 1960/61, iar: Dahomey)
*   (bit 1960/61, iar: Overvolta)
*   (bit 1960/61)
*  
*  üs (Madel-) Kongo (sant 1960 uk:  )
*  
*   (bit 1960)
*   (bit 1960/61)
*   (bit 1960/61)
*  
*  
*   (bit 1958 üs: Ubangi-Schari)

Befrinjagt stooten:
*   
*  

== Fransöösk-Afrikoonsk Gemianskap ==



Uun't juar 1960 (det ''Afrikoonsk juar'') haa a miast weesen koloniin hör suwereniteet füngen, oober blääw ferbünjen üs '''Communauté Franco-Afro-Malgache''' (CFAM, ***Fransöösk-Afrikoonsk-Madagasisk Gemianskap**').

## Luke uk diar
Zè (Steed)

**Zè** as en arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Atlantique Department an hee 16.903 lidj (2013). Zè as at hoodsteed faan det Zè Komuun.

## Kwelen

* geonames.org
Mandaatlun

Tesken lunen an stooten as en **mandaat** en üübdrach faan en lun, a intresen faan en ööder lun woor tu nemen.

Det wurd komt faan latiinsk: *in manum datum* (uun a hun den). Di ütjdruk as miast brükt wurden för sjiisk koloniin, diar efter a Iarst Weltkriich ööder lunen auerdraanj wurden san. Man uk at Osmaansk Rik ging oner an skul dialen ufdu.

So as t.b. det jütidjs sjiisk kolonii *Toogolun* apdiald wurden tu en britisk mandaatlun (numer 6 üüb a koord, rochts) an en fransöösk mandaat (numer 7).

## Koord

* A-mandaaten: Det wiar lunen uun Fööraasien bütj a Türkei, diar tu't Osmaansk Rik hiard.
* B-mandaaten: Det wiar fööraal sjiisk koloniin uun Afrikoo.
* C-mandaaten: Det wiar fööraal eilunen uun Süüduastaasien.
Hualewjonken

**Hualewjonken** as en ualen brük üb Feer an Oomram. Hi gont al üüb a siafaartskuulen turag.

## Histoore
Uun't 17. an 18. juarhunert foor flook Öömrangen an Feringen tu sia üüb waalfang ap tu Greenlun. Man uun a wonter wiar's aran an studiaret nawigatjuun. Det iarst siafaartskuul as faan prääster Richardus Petri (1597–1678) uun Söderaanj grünjlaanj wurden. Man uk üüb Sal an uun Foortuft jääw't sok skuulen. Alian üüb Feer jääw't uun't 18. juarhunert muar üs 100 kopteins.

An wan a sialidj do di leed eftermade tuupkaam tu studiarin an tu snaakin, do wiar't al bal jonk: *hualewjonk*. Diar kaam di nööm för jodiar fersaamlangen faan.

## Nütidj
Hualewjonkensköölen jaft at daalang noch. Üüb Feer san det sköölen faan jong, ünbefreid maaner tesken 14 (freimaagin) an 30 juar. Uk üüb Oomram jaft at en hualewjonkenskööl, det san oober ääler maaner, diar a siafaard al besoonket haa.
Aplahoué (Komuun)

Det **Aplahoué Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune d’Aplahoué*) as ian faan dön seeks komuunen faan det Couffo Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurd faan’t department. Det hee 171.109 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Aplahoué.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee sööwen arrondissementen:
* Aplahoué
* Atomè
* Azovè
* Dekpo
* Godohou
* Kissamey
* Lonkly

## Kwelen
Harald I. Blätus

**Harald I. „Blätus“ Gormsson** (üüb Ualnoorsk: *Haraldr Blátǫnn*, üüb Deensk: *Harald Blåtand*; * amanbi 910 uun Denemark; † 1. Nofember 987 uun Jomsborig) wiar köning faan Denemark (amanbi 936/958–987) an Noorweegen (970–987).

## Ölers wat

Di mobiilfunk standard Bluetooth as neemd efter Harald Blätus. Uun det teeken san a ruunen ᚼ (h för Harald) an ᛒ (b för Blätus) uun.

## Luke uk diar
Zou Struum

Di **Zou** as en struum uun Beniin. Hi komt faan't Collines Department an lääpt iin uun di Ouémé Struum.

## Luke uk diar
* geonames.org
* Zou Department
Klouékanmè (Komuun)

Det **Klouékanmè Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Klouékanmè*) as ian faan dön seeks komuunen faan det Couffo Department uun Beniin. At komuun leit uun a uast faan’t department. Det hee 128.597 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Klouékanmè.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee aacht arrondissementen:
* Adjanhonmè
* Ahogbèya
* Aya-Hohoué
* Djotto
* Hondji
* Klouékanmè
* Lanta
* Tchikpé

## Kwelen
Bassila (Komuun)

Det **Bassila Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Bassila*) as ian faan dön fiiw komuunen faan det Donga Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüd faan’t department. Det hee 130.091 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Bassila.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fjauer arrondissementen:
* Alédjo
* Bassila
* Manigri
* Pénéssoulou

## Kwelen
Amalienborg Sloot

Det **Amalienborg Sloot** (üüb Deensk: *Amalienborg Slot* [aˈmæːˀljənbɒːˀw]) as at steedresidens faan det deensk köningin Margrethe II. uun Kopenhuuwen. Det deensk köningsfamilje hee tu daaling at sloot an’t uunweesenhaid faan’t köningin wurt troch hör standard sümbolisiaret. Wan det köningelk familje diar as, jaft at arken dai am a klook 12.00 at wachufliasing faan a garden föör’t sloot. At sloot as rocht en skööl faan fjauer enkelt paleen (Christian VII. sin Palee of *Moltke san Palee*, Christian VIII. sin Palee of *Levetzau sin Palee*, Frederik VIII. sin Palee of *Brockdorff sin Palee* an Christian IX. sin Palee of *Schack sin Palee*), wat am en aachthukig plaats lei. A paleen wurd uursprüngelk hüsing, wat üüs madelponkt faan en nei steeddial för muar deensk aadelsfamiljin wiar, man kaam mä’t tidj iin uun’t eegendoom faan’t köningsfamilje. Det Schack sin Palee hee’n museeum an det Moltke sin Palee kön troch feeringen beluket wurd.

## Luke uk diar
Toviklin (Steed)

**Toviklin** as en arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Couffo Department an hee 21.617 lidj (2013). Toviklin as at hoodsteed faan det Toviklin Komuun.

## Kwelen

* geonames.org
Dogbo (Komuun)

Det **Dogbo Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Dogbo*) of uk **Dogbo-Tota** as ian faan dön seeks komuunen faan det Couffo Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüd faan't department. Det hee 103.057 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Dogbo-Tota (Tota).

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee sööwen arrondissementen:
* Ayomi
* Deve
* Honton
* Lokogohoue
* Madjre
* Totchangni
* Tota

## Kwelen

* geonames.org
Ouaké (Komuun)

Det **Ouaké Komuun** (üüb Fraansöösk: *Commune de Ouaké*) as ian faan dön fiiw komuunen faan't Donga Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurd faan't department, as 663 km² grat an hee 74.289 lidj (2013). At hoodsteed faan’t komuun as Ouaké.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen:
* Badjoude mä 12.385 iinwenern
* Konde, 8.138
* Semere I, 13.622
* Semere II, 16.858
* Tchalinga, 6.027
* Ouaké, 17.259

## Kwelen

* geonames.org

## Luke uk diar
Djougou Lun

**Djougou Lun** wiar ian faan dön fiiw komuunen faan't Donga Department uun Beniin. At komuun lai uun a nuurduast faan't department, as tuup mä Djougou Steed 3.966 km² grat an hee (saner Djougou Steed) 173.039 lidj (2013).

Daaling san Djougou Lun an Djougou Steed tuup ian komuun.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At komuun hed njügen arrondissementen:
* Barei mä 12.849 iinwenern
* Barienou, 36.738
* Bellefoungou, 6.203
* Bougou, 9.505
* Kolokonde, 28.591
* Onklou, 24.153
* Patargo, 27.955
* Pelebina, 11.683
* Serou, 15.362

## Kwelen

* geonames.org