open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mooring/sö

**Mooring** es en nuurđfriisk Spreekwiis, wat fuaral ön en trinjom dit Mor fan Risem (5a/5b) snaket uur. Diarfan kum uk di Noom. 
Mooring jert tö dit Böökinghiarter Frasch (5), wat jen fan di Spreekwiisen es, wat aaft snaket uur (Haupt-Spreekwiis). Aurdat Mooring jit maning Spreekers heer, uur aaftinoch "Mooring" tö dit Böökinghiarter Frasch sair, en dit es normaalerwiis ek rocht sa. 

## Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.

## Luki uk jir
* Frasch baidrääge aw Tjabelstünj
* Spraakenkursus EduNordfriisk foon't NFI
Imereetien (Regiuun)

Det **Imereetien Regiuun** (üüb Georgisk: იმერეთის მხარე *Imeretis Mchare* [imɛrɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurd leit det Ratscha-Letschchumi an Liager Swaneetien Regiuun, uun a uast det Baner Kartlien Regiuun, uun a süüduast det Samts'che-Dschawacheetien Regiuun, uun a süüdwaast det Guurien Regiuun an uun a waast det Mingreelien an Boower Swaneetien Regiuun. Det hee 533.906 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Kutaisi.

De nuurduastelk dial faan Imereetien as dial faan Süüdoseetien. Det regiuun hee ham 1990 faan Georgien ufspleden an schocht ham salew üs suwereenen stoot.

## Geografii
### Kliima

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee elwen munisipaliteeten an ian steed (Kutaisi).

A munisipaliteeten san:

## Luke uk diar
* At Köningrik Imereetien, en Georgisk köningrik, wat faan 1463 tu 1810 wooret.

## Kwelen
Kacheetien (Regiuun)

Det **Kacheetien Regiuun** (üüb Georgisk: კახეთის მხარე *Kachetis Mchare* [kʼaxɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Det hee 318.583 lidj (2014). Uun a nuurduast leit Ruslun, uun a süüduast leit Aserbaidschan, uun a süüdwaast det Liiger Kartlien Regiuun an uun a nuurdwaast det Mts'cheta-Mtianeetien Regiuun. At hoodsteed faan’t regiuun as Telawi.

## Geografii
### Kliima

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee aacht munisipaliteeten an ian steed (Telawi).

A munisipaliteeten san:

## Luke uk diar
* At Köningrik Kacheetien, en georgisk köningrik, wat faan 1465 tu 1762 wooret.

## Kwelen
Liiger Kartlien

Det **Liiger Kartlien Regiuun** (üüb Georgisk: ქვემო ქართლის მხარე *Kwemo Kartlis Mchare* [kʰvɛmɔ kʰartʰlis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurd lei dön Baner Kartlien, Mts'cheta-Mtianeetien an Tiflis Regiuunen, uun a nuurduast leit det Kacheetien Regiuun, uun a süüduast Aserbaidschan, uun a süüd Armeenien an uun a waast det Samts'che-Dschawacheetien Regiuun. Det hee 423.986 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Rustawi.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks munisipaliteeten an ian steed (Rustawi).

A munisipaliteeten san:

## Luke uk diar
* At Köningrik Kartlien, en Georgisk köningrik, wat faan 1478 tu 1762 wooret.

## Kwelen
Gooshiarter Friisk

**Gooshiarter Friisk** es en Nuurđfriisk Spreekwiis, wat üp Fastlön twesken Hüsem en Lünghuurn (Of *dit Huurn*) spreeken uur. Süđergooshiarter (9) es 1981 ütstürewen, fan Merelgooshiarter (8) jeft et jit en Hunfol Spreekers. Sadeling lewet dit Gooshiarter Friisk deling fuaral üs Nuurđergooshiarter(7) Spreekwiis me di Varianten:
: **Hoorninger**, trinjom Lünghuurn/Di Huurn (E Hoorne)
: **Hoolmer** (Uk *Holmer Freesch*), trinjom Ockholm (E Hoolme)
Haligfriisk es uk nai bi Gooshiarter Friisk.

## Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.

## Gooshiarter Gramatiik
### Werben
#### Helpswerben
Üp Holmer Spreekwiis:

## Literatuur
* Ernst Brandt "Die nordfriesische Sprache der Goesharden", Halle, 1913
* V.Tams Jörgensen "Kleines Friesisches Wörterbuch der Nordergoesharder Mundart", 144 S., Nordfriisk Instituut, Bräist, 1981
Guurien (Regiuun)

Det **Guurien Regiuun** (üüb Georgisk: გურიის მხარე *Guriis Mchare* [guriis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurdwaast leit det Mingreelien an Boower Swaneetien Regiuun, uun a nuurduast det Imereetien Regiuun, uun a süüduast det Samts'che-Dshawacheetien Regiuun, uun a süüd det autooom republiik faan Adschaarien an uun a waast det Suart Sia. Det hee 113.350 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Osurgeti.

## Geografii
### Kliima

### Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't regiuun san:

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii lunkreiser an ian steed (Osurgeti).

A lunkreiser san:

## Kwelen
Kartlien

Wat menst dü?

* Kartlien (Köningrik)
* Baner Kartlien, en regiuun uun Georgien
* Liiger Kartlien, en regiuun uun Georgien
Mingreelien an Boower Swaneetien

Det **Mingreelien an Boower Swaneetien Regiuun** (üüb Georgisk: სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარე *Samegrelos da Semo Swanetis Mchare* [samɛgrɛlɔs da sɛmɔ svanɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurd leit Ruslun, uun a nuurduast det Ratscha-Letschchumi an Liager Swaneetien Regiuun, uun a süüduast det Imereetien Regiuun, uun a süüd det Guurien Regiuun, uun a waast det Suart Sia an uun a nuurdwaast det (*de-jure*) autonoom republiik faan Abchaasien. Det hee 330.761 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Sugdidi.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee aacht munisipaliteeten an ian steed (Poti).

A munisipaliteeten san:

## Kwelen
Mts'cheta-Mtianeetien

Det **Mts'cheta-Mtianeetien** Regiuun (üüb Georgisk: მცხეთა-მთიანეთის მხარე *Mtscheta-Mtianetis Mchare* [mt͡sʰxɛtʰa mtʰianɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurd leit Ruslun, uun a uast det Kacheetien Regiuun, uun a süüd lei dön Liiger Kartlien an Tiflis Regiuunen an uun a waast det Baner Kartlien Regiuun. Det hee 94.573 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Mts'cheta.

De waastelk dial faan Mts'cheta-Mtianeetien as dial faan Süüdoseetien. Det regiuun hee ham 1990 faan Georgien ufspleden an schocht ham salew üs suwereenen stoot.

## Geografii
### Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden uun taarpen uun't regiuun san:

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw munisipaliteeten.

A munisipaliteeten san:

## Luke uk diar
* Sas'chori

## Kwelen
Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien

Det **Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien Regiuun** (üüb Georgisk: რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარე *Ratscha-Letschchumis da Kwemo Swanetis Mchare* [rat͡ʃʼa lɛt͡ʃʰxumis da kʰvɛmɔ svanɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurduast leit Ruslun, uun a süüduast det Baner Kartlien Regiuun, uun a süüd det Imereetien Regiuun an uun a waast an nuurdwaast det Mingreelien an Boower Swaneetien Regiuun. Det hee 32.089 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Ambrolauri.

Det süüd-uastelk dial faan Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien as dial faan Süüdoseetien. Det regiuun hee ham 1990 faan Georgien ufspleden an schocht ham salew üs suwereenen stoot.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer munisipaliteeten.

A munisipaliteeten san:

## Kwelen
Aragatsotn (Prowins)

Det **Aragatsotn Prowins** (üüb Armeens: Արագածոտնի մարզ *Aragacotni marz* [ɑɾɑɡɑt͡sɔtni mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 132.925 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Aschtarak.

## Geografii

De huuchst ponkt uun Armeenien, de Aragats Berig leit uun a nuurd faan't prowins.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauer distrikten:

## Kwelen
Jens Jessen/sö

**Jens Jessen** (* 1959 ön Naibel) heer üs Skuulmaister üp Aamrem aarbert. 
Sent 2009 helpt hi me en bech di Nuurdfresk Wikipedia āp.

## Leewent
Jens wiar jest üp Aamrem tö Skuul. 1978 kür hi bi di Friedrich-Paulsen-Skuul ön Naibel sin Abituur maaki. 
Bi di Pedagoogisk Hoogskuul ön Kiil heer hi studiaret, dat hi en Skuulmaister fuar Mathematik en Geografii waar. Tö di salev Tir wiar hi bi di Nuurđfriisk Uurterbokstair bi Prof. Bo Sjölin, Dr. Ommo Wilts en Dr. Alastair Walker, om friisk Filologii tö studiarin.
Eeđer des ging hi tö di Foriining Jordsand, en dit wiar sin Siwiiltiinst. Fan 1987 bit 2013 wiar hi Skuulmaister bi di Öömrang Skuul üp Oomram.
Ön di 1990er Jaaren wiar hi aktiif bi't European Bureau for Lesser-Used Languages an bi't Nordfriisk Instituut. 
Sent 2009 helpt hi me, di Nuurđfriisk Wikipedia tö maaki, en sin Reer heer en gurt Wert fuar ark jen, diar diar wat skriif mai.

## Skreften
Jens heer en Hunfol Boker auerseet of tömendst meholpen:
* Polyglott spriakfeerer öömrang. Stianood 1992.
* James Krüss: At fertelang faan't han an faan't ai. 1992. Auerseet. Iindrach uun't DNB. 
* R.Goscinny & A.Uderzo: Asterix an Maestria. 1993. - Auerseet.
* Carlo Collodi: Pinocchio. 1993. - Auerseet. Iindrach uun't DNB. 
* Ommo Wilts: Friesische Formenlehre in Tabellen. 3: Amrum. 1995. Husum Druck, Hüsem. - Meaarbert. 
* Thea Andresen: Öömrang komeedin. 1996. - Biaarbert. Iindrach uun't DNB. 
* Jens Jessen: Dön tau menkner - jo tau menkner. Efter det waastfresk teel "De twa mantsjes" faan Fokje de Jong-Peenstra. 1996. Iindrach uun't DNB. 
* John F. Hooker: Robin Hood. 1998. - Auerseet. Iindrach uun't DNB. 
* Heather Amery: Usborne, Min iarst düüsen wurden öömrang. 1998. Bräist, Nordfriisk Instituut. Iindrach uun't DNB. 
* Reinhard Jannen: Deutsch-friesische Wörterliste, aus dem Wortmaterial des "Wurdenbuk för Feer an Oomram", Amrum, 1986. Noorsaarep 1991. Biaarbert 2001. Online
* Jens Jessen: Öömrang üüb a „Öömrang Skuul“. 2005. Uun: *[[Zwischen Eider und Wiedau]]*, Hüsem 2005, S. 98-100.
* Knut Jungbohn Clement: Der Lappenkorb von Gabe Schneider aus Westfrisland, mit Zuthaten aus Nord-Frisland. Leipzig 1847. Eeđerprentet 2013.

## Luki uk diar
Kap Arkona (muardüüdag)

Wat meenst dü?

**Kap Arkona** of **Cap Arcona** stuunt fuar:
* Kap Arkona (Rügen), di Kant fan Kualkstiin ön dit Ailön Rügen
* Füürtürner Kap Arkona, tau Füürtürner en en Pailtürn bi di Uastsee ön Mecklenborig-Fuarpommern.
* Kap Arkona (Heard), Kap ön dit Ailön Heard iin ön di süđern Indisk Oozean

üs Skepsnoom fuar:
* Kap Arkona (Skep), Hanelsskep fan di DDR (VEB Deutsche Seereederei Rostock, DSR)
* Cap Arcona (Skep, 1907), en Luksusdamper, wat eeđer dit Kap Arkona üp Rügen nēmt wiar
* Cap Arcona (Skep, 1927), en Luksusdamper, wat eeđer dit Kap Arkona üp Rügen nēmt wiar en ön di 3. Maimuun 1945 fan engelsk Fliigern öner Weeter sjoten waar

**Siehe auch:**
* Arkona
Wilhelm Gustloff (Skep)

Di **Wilhelm Gustloff** wiar en Krütsfaartskep fan di "Deutsche Arbeitsfront", wat di Nāzis üs jaar Organisatsjoon fan "Kraft durch Freude (KdF)" önskööwen her.
Ön di Taust Wārelkrich waar di Wilhelm Gustloff fuaral üs swumendi Kraankenhüs, Soldaatenskep, Uuniskep fuar di Krichsmariini iinseet.
Üs dit Skep fan dit Russen-U-Buat S-13 fuar Pomern öner Weeter skööten waar, skel ombi 9.000 Mensken ön Buurt wesen wiis. Diarme wiar dit jen fan di slimst Skepskatastroofen ön di Histoorii fan di Menskhair.

## Jit fan Sowjet-U-Buaten forseenket

* Steuben
* Goya

## Luki uk jir
Spiegel.de aur di Gustloff (Artiikel üt en Bok nomen) me Fotostreek
Goya (Skep, 1940)

Di **Goya** wiar en Frachtskep fan di Reederii „A/S J. Ludwig Mowinckels Rederi“ ön Bergen (Norwegen). Di Goya waar ön Oslo bi di Werev „Akers mekaniske verksted“ becht en fing sin Noom eeđer di spansk Könstmaaler Francisco de Goya. Di 4.&nbsp;April&nbsp;1940 waar dit Skep ön Faart braacht.
Des Skep waar di 16.&nbsp;April 1945 fan en Sowjet-U-Buat öner Weeter skööten üs di me aur di Maaten fuul flüchtendi Mensken bileeren wiar. Des es bit deling üs jen fan di slimst Katastroofen tö See bikeent. 
Ön't Jaar 1945 kām aur 20.000 Mensken ön di Uastsee om, üs di Skeepen *Goya*, *[[Wilhelm Gustloff (Skep)|Wilhelm Gustloff]]*,  *[[Cap Arcona (Skep, 1927)|Cap Arcona]]*, *[[Steuben]]* en jit hok litjeri Skeepen forseenket waar.

## Luki uk jir

* Peter Dreckmann: "Die Todesfahrt der Goya" - En MDR-Dokumentatsjoon fan 2003 (Wayback-Maskiin)
* Lisa Erdmann: ''Flüchtlingsschicksal: Wie die „Goya“ zum 7000-fachen Grab wurde''. In: *[[Spiegel Online]]*, 15. April 2005.

## Futnooten
Ararat (Prowins)

Det **Ararat Prowins** (üüb Armeens: Արարատի մարզ *Ararati marz* [ɑɾɑɾɑti mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 260.367 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Artaschat.

## Geografii
### Steeden

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii distrikten:

## Kwelen


## Luke uk diar
* Ararat (Berig)
Gegharkunik (Prowins)

Det **Gegharkunik Prowins** (üüb Armeens: Գեղարքունիքի մարզ *Gełark‘ownik‘i marz* [ɡɛʁɑɾkʰunikʰi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 235.075 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Gawar.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw distrikten:

## Kwelen
Wilhelm Gustloff (muardüüdag)

Wat meenst dü?

* Wilhelm Gustloff, Meföligster fan di NSDAP, diar 1936 duarsjoten waar
* Wilhelm Gustloff (Skep), en KdF-Skep, wat 1945 öner Weeter sjoten waar
Ljosna (Distrikt)

De **Ljosna Distrikt** (üüb Witjrüs: Лёзненскі раён *Lioznienski rajon*, üüb Rüs: Лиозненский район *Lioznenskij rajon*) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 17.659 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Ljosna.

## Kwelen
Tiflis

**Tiflis** (; bit 1936: ) as det hoodstääd faan Georgien. Hat as det gratst stääd uun't lun mä muar üs ian miljuun iinwenern.

## Geografii
### Indialang faan Ferwaltang
Sant 2013 hää Tiflis tjiin distrikten (üüb Georgisk: რაიონები *raionebi*, iantaal: რაიონი *raioni*):

## Kliima
Tiflis hää miatag kliima.

## Sasterstääden

## Panoraama

## Luke uk diar

## Kwelen
Adschaarien

**Adschaarien** (georgisk აჭარა / *Atschara*, amtelk აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა / *Atscharis Awtonomiuri Respublika*) as en *autonoom republiik* uun Georgien. Uun't süüden leit a Türkei an uun't waasten at Suart Sia.

## Indialang
Diar san sääks distrikten uun Adschaarien:

## Luke uk diar
* BBC-portree faan Adschaarien (ingelsk)

## Futnuuten
Madlunsiaregiuun

At **Madlunsiaregiuun** () as 120.000&nbsp;km² grat, an diarefter at sjuardgratst regiuun uun a Türkei. Hat leit bi't Madlunsia as en swaarponkt faan a fräämenferkiar.

## Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 8 diarfaan lei hialandaal an 7 dialwiis uun't Madlunsiaregiuun:

## Luke uk diar

## Kwelen
Suart-Sia-Regiuun

At **Suart-Sia-Regiuun** () as 141.000&nbsp;km² grat, an diarmä ian faan a grater regiuunen uun a Türkei. Hat leit bi't Suart Sia. Faan diar kem a miast haaselnöden, diar weltwidj ferkääft wurd. 

## Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen. 19 diarfaan haa hör hoodstääden uun't Suart-Sia-Regiuun:

Uk dialen faan dön Ardahan, Çankırı, Erzurum an Sivas Prowinsen lei uun det Suart-Sia-Regiuun, man lei hör hoodstääden uun öler regiuunen.

## Luke uk diar

## Kwelen
Süüduastanatoolien

**Süüduastanatoolien** () as man 75.000&nbsp;km² grat, an diarefter ian faan a letjer regiuunen uun a Türkei. Hat leit bi't grens tu Syrien.

## Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 9 diarfaan lei uun Süüduastanatoolien:

## Luke uk diar

## Kwelen
Uastanatoolien

**Uastanatoolien** () as 163.000&nbsp;km² grat, an diarefter at gratst faan a sööwen regiuunen uun a Türkei, man efter iinwenertaal as't at letjst. Uun Uastanatoolien lei a huuchst berger faan a Türkei: di Ararat (5.137 m), di Uludoruk (4.135 m), di Süphan Dağı (4.058 m).

## Geografii
Di Van-Sia leit uun a süüduast faan't regiuun.

### Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 16 diarfaan lei uun Uastanatoolien:

## Luke uk diar

## Kwelen
Madelanatoolien

**Madelanatoolien** () as 151.000&nbsp;km² grat, an diarmä det öödergratst regiuun uun a Türkei.

## Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen. 13 diarfaan haa hör hoodstääden uun Madelanatoolien:

Uk dialen faan dön Afyonkarahisar, Bilecik, Çorum an Tokat Prowinsen lei uun Madelanatoolien, man lei hör hoodstääden uun öler regiuunen.

## Luke uk diar

## Futnuuten
Ägäisregiuun

At **Ägäisregiuun** () as 79.000&nbsp;km² grat, an diarmä ian faan a letjer regiuunen uun a Türkei. Di nööm komt faan't Ägäis. Det regiuun as en swaarponkt faan a industrii uun't lun.

## Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 8 diarfaan lei uun't Ägäisregiuun:

## Luke uk diar
Türkisk spriak

At **Türkisk spriak** hiart tu a *[[oghuusisk]]* twiig faan a Turkspriaken. Hör aanj nööm as **', **'  of **'.

== Spriadkoord ==



== Skraft ==
Türkisk woort mä't [[latiinsk skraft]] skrewen, hää diarbi oober enkelt aparte tiaken:
<br>



== Gramatik ==
===Hoodwurden===
Türkisk hoodwurden haa sääks kaasen.



===Pronoomen===
* **men**: ik
* **sen**: dü
* **o**: hi, hat
* **biz**: wi
* **siz**: jam
* **onlar**: jo

Dön posesiiw pronoomen san sufiksen (t.b. ''kitap'' „buk“):
* kitab**ım**: min buk
* kitab**ın**: din buk
* kitab**ı**: sin/hör buk
* kitab**ımız**: üüs buk
* kitab**ınız''': jau buk

## Luke uk diar
Fudschaira (Emiraat)

Det **Fudschaira Emiraat** (üüb Araabsk: إمارة الفجيرة *Imārat Al-Fujairah* [al fud͡ʒajra]) as ian faan dön sööwen emiraaten faan dön Ferianigt Araabsk Emiraaten. Det hee 125.698 lidj (2005). At hoodsteed faan’t emiraat as Fudschairah.

## Kwelen
Ararat

Di berag **Ararat**, of uk **Grat Ararat** (, efter assyrisk *Urartu*;  of , , uun't amgungsspriak ), as en rauegen wulkaan uun't Armeensk Huuchlun uun Uastanatoolien nai bi't grens tu Armeenien an Iraan. Hi as mä 5.137 m di huuchst berag uun a Türkei. Di kurdisk nööm *<small></small>* ment *[[ialberag]]* (*<small></small>* ‚ial‘, *<small></small>* ‚berag‘).

Di letjer naiberberag as di **Letj Ararat** (, ) mä en hööchde faan 3.896 m. Sant 2004 lei bias berger uun en natsionaalpark.

## Bilen

Ararat – summit seen from Armenia.jpg|A toop faan uasten
MountArarat.jpg|Di Grat Ararat faan waasten
Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|At armeensk hoodstääd Jerewan mä di Ararat diarbääft


## Luke uk diar
DDR/sö

**DDR** es di Ofkörting fuar **Deutsche Demokratische Republik**. Des wiar di Uast-Diil fan dit wesen Dütsk Rik wat eeđer di Taust Wārelkrich diilet waar. Aaftinoch waar di DDR **Uastdütsklön** nēmt.

## Jir kenst uk hen

 (Sjiisk Keiserrik bit 1918) (Aamring)

 (1918-1933) (stomp) (Aamring)

 (stomp) (Aamring)

 (stomp) (Aamring)

 (1949 bit 1990) (stomp) (Aamring)

 (Sjiisklun sant 1990) (Sölring)
Kurdisk spriaken

**Kurdisk spriaken** () hiar tu't nuurdwaastelk skööl faan a Iraansk spriaken an sodenang uk tu't Indogermaans. Jo wurd uun't regiuun Kurdistaan snaaket, det leit dialwiis uun a Türkei, uun Syrien, uun a Iraak an uk uun a Iraan. 

## Spriaken uun't regiuun Kurdistaan
Kurdisk spriaken wurd iindiald efter:
* Nuurdkurdisk mä ~15 spriakwiisen
* Madelkurdisk mä ~12 spriakwiisen
* Süüdkurdisk mä ~2 spriakwiisen

## Spriakwiisen
* Kurmandji (Nuurdwaast-Kurdisk) (20 bit 30 Mio.)
** *mä: Tori; Sanjari, Judikani; Urfi, Botani, Bayazidi, Hakkari, Jezire; Aqrah, Dahuk, Amadiyah, Zakhu, Surchi; Qochani, Erzurumi, Birjandi, Alburzi; Herki, Shikaki*
* Madelkurdisk (Sorani, Kurdi) (5 bit 10 Mio.)
** *mä: Arbili, Pishdari, Kirkuki, Khanaqini, Kushnawi, Mukri; Sulaimani, Bingirdi, Garrusi, Ardalani, Sanandaji, Warmawa, Garmiyani; Jafi; Judeo-Kurdisch*
* Süüdkurdisk (4 Mio.)
** *mä: Kolyai, Kermanshahi, Garrusi Sanjabi, Malekshahi, Bayray, Kalhori, [[Laki]] ...*

## Skraft
A Kurden brük leewen det alfabeet faan hör lun, an sodenang jaft at Kurdisk mä araabisk skraft, en betj feranert latiinsk skraft of uk kyrilisk skraft.

## Futnuuten


## Luke uk diar
Hradec Králové (Regiuun)

Det **Hradec Králové Regiuun** (üüb Tschechisk: *Královéhradecký kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurd an uast leit Poolen, uun a süüduast leit det Pardubice Regiuun, uun a süüdwaast det Madelböömisk Regiuun an uun a nuurdwaast leit det Liberec Regiuun. Det hee 551.089 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Hradec Králové.

## Geografii
De Ialew Struum hee sin hood uun't regiuun uun dön Krkonoše Berger, nai bi't grens tu Poolen. Uun a berger stäänt de huuchst ponkt uun Tschechien, de Sněžka Berig (of "Snätoop"; 1603,3 m).

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten:

## Kwelen
Pardubice (Regiuun)

Det **Pardubice Regiuun** (üüb Tschechisk: *Pardubický kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Hradec Králové Regiuun, uun a nuurduast Poolen, uun a uast det Olomouc Regiuun, uun a süüduast det Süüdmäärisk Regiuun, uun a süüdwaast det Vysočina Regiuun an uun a waast det Süüdböömisk Regiuun. Det hee 518.337 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Pardubice.

## Geografi
De Ialew Struum leept troch't regiuun.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting

At regiuun hee fjauer distrikten:

## Persöönelkhaiden
* A komponist Bedřich Smetana (*Friedrich Smetana*; 1824-1884) wurd uun Litomyšl bäären.

## Kwelen
Süüdmäärisk Regiuun

Det **Süüdmäärisk Regiuun** (üüb Tschechisk: *Jihomoravský kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurd lei dön Pardubice, Olomouc an Zlin Regiuunen, uun a uast leit at Slowakei, uun a süüd Uasterrik an uun a waast lei dön Süüdböömisk an Vysočina Regiuunen. Det hee 1.183.207 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Brno.

## Geografii
### Kliima

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sööwen distrikten:

## Kwelen
Madelböömisk Regiuun

Det **Madelböömisk Regiuun** (üüb Tschechisk: *Středočeský kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a waast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Liberec Regiuun, uun a nuurduast lei dön Hradec Králové an Pardubice Regiuunen, uun a süüduast leit det Vysočina Regiuun, uun a süüd det Süüdböömisk Regiuun, uun a süüdwaast det Plzeň Regiuun an uun a nuurdwaast det Ústí Regiuun. Det Prag Hoodsteed Regiuun leit üüs enklaawe banen detheer regiuun. Det hee 1.352.795 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Prag, uk wan at steed nian dial faan’t regiuun as.

## Geografii
De Ialew Struum leept troch't regiuun.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee twaalew distrikten:

## Persöönelkhaiden
* A komponist Antonín Dvořák (1841-1904) wurd uun Nelahozeves, nai bi Kralupy nad Vltavou, bäären.

## Kwelen
Olomouc (Regiuun)

Det **Olomouc Regiuun** (üüb Tschechisk: *Olomoucký kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 633.178 lidj (2018). Uun a nuurd leit Poolen, uun a nuurduast det Määrisk-Schleesisk Regiuun, uun a süüduast det Zlín Regiuun, uun a süüdwaast det Süüdmäärisk Regiuun, an uun a waast det Pardubice Regiuun. At hoodsteed faan’t regiuun as Olomouc.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten:

## Kwelen
Plzeň (Regiuun)

Det **Plzeň Regiuun** (üüb Tschechisk: *Plzeňský kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd leit dön Karlovy Vary an Ústi Regiuunen, uun a nuurduast det Madelböömisk Regiuun, uun a süüduast det Süüdböömisk Regiuun an uun a süüdwaast an waast Tjiisklun. Det hee 580.816 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Plzeň.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sööwen distrikten:

## Kwelen
Määrisk-Schleesisk Regiuun

Det **Määrisk-Schleesisk Regiuun** (üüb Tschechisk: *Moravskoslezský kraj*) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurd an nuurduast leit Poolen, uun a süüduast at Slowakei, uun a süüduast det Zlín Regiuun, uun an uun a süüdwaast an waast det Olomouc Regiuun. Det hee 1.205.886 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Ostrava.

## Geografii
Dön Beskiiden Berger, en dial faan dön Karpaaten, stun uun a süüduast faan't regiuun.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks distrikten:

## Kwelen
Deutschland (Skep, 1924)

Di **Deutschland** waar somtirs uk *Deutschland IV* nēmt, det em forskeligi Skeepen me di Noom *Deutschland beeter ütenachtler hual kür. Jü wiar en [[Liinienskep (Handelsmarine)|Liinienskep]], wat me höör Dampmaskiin fuaral aur di Atlantik faar skul. Di Reederii wiar di [[Hamburg-Amerikanische Packetfahrt-Actien-Gesellschaft|HAPAG]]. Bi di Forseenking ön di 3. Mai 1945 sen masi Mensken omkemen.

Die *Deutschland* waar üs Jest fan fjuur Skeepen becht, en tö di salev Tir waar uk dit Sesterskel *Albert Ballin* becht. Di 27. Marts 1924 waar jü ön Tiinst nomen. Jü löp naa [[Southampton]] en achterön naa [[New York City|New York]]. 1929 fing di Deutschland nii Maskiinen en kür da 19 Kneten (Fuarof 16 kn) faar. 1933 wwaar dit Skep leenger maaket (197 m, fuarof 183,73 m) en nii formeeten (21.046 BRT, fuarof 20.602 BRT). Dit Skep her uk Kabiinen fuar 180 Pasajiiri ön di jest Klas, 400 ön di taust Klas en 935 ön di trēr Klas. Di Deutschland her tau Skrüüwen en fjuur Meesten.

==Ön di Krich==
Fan't Jaar 1940 ön waar jü üs Uuniskep fuar di Krichsmariini ön Gotenhafen nütet. Üs 1945 flücht Mensken en önskööten Soldaaten aur di Uastsee skul, kür di Deutschland ombi 70.000 Mensken fan [[Uastpreußen]] en [[Weestpreußen]] naa Weesten fo.

Öm di Aprilmuun fan 1945 waar di Deutschland üs [[Lazaretskep]] ombecht, en em bigenti, dit Skep wit öntömaalin. Em her man bluat Fārev fuar di Skostiiner, en ön jen kür em üp jen Sir uk en [[Internationale Rotkreuz- und Rothalbmond-Bewegung#Symbole|Ruar Krüts]] maali. Di 3. Mai 1945 waar dit Skep iiö ön di [[Lübecker Bucht]] bi [[Neustadt in Holstein|Neustadt]] fan di salev Fliigers öner Weeter skööten, hoken uk di *Cap Arcona* en di *Thielbek* forseenket. - Ön di Deutschland wiar niin KZ-Insasen man maning Soldaaten en Manskep fan't Skep. Ombi 80 Man kür jit fan Buurt kum jer dat di Deutschland forseenket waar.<br>
1948 waar dit Wrak leftet en üp Skramel braacht.

== Literatuur ==
* Roy Nesbit: *Cap Arcona. Atrocity or accident?* In: *Aeroplane Monthly'', issue June 1984 (engl.)

## Luki uk jir
* Details zum Schiff (engl.)

## Futnooten
Haatstinger Mērsk

Di Haatstinger Mērsk (go. Haatstinger Määrsch, (däänsk: Hatsted Marsk, sjiisk: Hattstedtermarsch) es en Gimiindi ön di Krais Nuurđfriislön, Amt Nuurđsee-Treene.

Me 3.526 ha es di Haatstinger Mērsk jen fan di gurtest Gimiinden iin ön dit Amt. 
Fua't Miist es dit green Lön, en bluat of en tö sjocht em Hüüsingern, aaftinoch üp Wereven. Di Lönshoogdi giar fan ombi 2 m bit 5m aur Normaal Nul. Di hooger Stairen sen fuar't Miist fiiđer uasterfuar, hur dit hentö di Geest giar. Di Geest giar man süđerfuar uk naa Weesten bit hentö di Heef, en diar es dit Tērp Schoobel (go. Schööbel), wat deling tö Hüsem jert en niin Dik nöörig heer, aurdat dit hoog inoch liit. Fan des *Geest-Tung* ken ön jen of di üđer Stair en bet hooger Lön kum.

Di Friisk Spraak uur diar sa gur üs ek muar snaket, jer waar diar Gooshiarter Friisk snaket, deling es dit Platdütsk, en uk diarfan uur lungsem bluat jit Dütsk.

## Luki uk diar

* Gimiindi Haatstinger Mērsk

## Futnooten
Suart hool

En **suart hool** as en aparte objekt uun't uniwersum, diar son gewaltag swaarkrääft hää, dat diar nian materiool, an uk ei ans det laacht of elektromagneetisk strualen faan ütjgung, wan jo det suart hool tu nai kimen san.

Efter det relatiwiteetsteorii faan Albert Einstein woort det rümtidj faan en suart hool ferfuremt.

## Bereegnang
Di sjiisk astronoom Karl Schwarzschild hää bereegent, dat en suart hool en grate hää faan ei muar üs
: \textstyle r = 2 G M \cdot c^{-2}
Diarbi as G at grawitatjuunstaal, M at mase an c at faard faan't laacht.

Wan üüs san en kuugel wiar mä en raadius faan 3 km, do wiar hat so sacht, dat diar nian laacht muar faan ütjging.

An üüs eerd (r \approx 6378 \ \rm km) wiar iarst do en suart hool, wan hat bi't salew mase bluas noch ään sentimeeter grat wiar.

## Luke uk diar

## Ööders wat
Di nööm 'suart hool' woort uk brükt för sjiisk: 'Gefängnis'. Man hoker diar iin komt, komt uk miast weder ütj, wan det tidj uflepen as. Hoker en astronoomisk suart hool tu nai komt, komt diar nimer weder ütj.
Schoobel

**Schoobel** (go.: *Schööbel*, deensk: *Skobøl*, Dütsk: *Schobüll*) es sent 2007 en Diil fan Hüsem ön Nuurđfriislön ön Sleeswig-Holstiin. Ön Schoobel uuni ombi 1600 Mensken üp 7,8&nbsp;km². Naa di Hüsemböör Meren sen dit 4&nbsp;km.

## Geografii en Forkiir

Schoobel liit ön di nuurđweestern Huk fan Hüsem bi di Weeterkant. Uasterfuar lapt di Bundesstraat 5 fan Hüsem naa Naibel. Schoobel es di iinigst Plaats ön di sleeswig-holstiinsk Weesterkant, hur di Geest bit tö di Nuurđsee giar. Aurdat di Geest wat hooger liit, tört em fuar Schoobel niin Dik bech. 

Hälbel (dänisch: *Halebøl*, dütsk: *Halebüll*) ön Nuurđen en Hukensbel (dänisch: *Hokkensbøl*, dütsk: *Hockensbüll*) sa üs Lund (süđern) sen jit Diili fan di wesen Gimiindi Schoobel.

## Histoorii

Schoobel es en Sērktērp, wat om 1200 jest Lop dialskrewen stön. Di Noom kumt fan *Soubu* of *Skovby* en meent*Waldtērp* (deensk skov ≈ Wald). Wan di Wald wechsaaget uuren wiar, es diar Hiir wukset. Ön di Bigening fan't 20. Jaarhönert waar weđer Bosken en Boomer plaantet. Sent 1954 stuunt di Wald üs en Diil fan di Schoobeler Bārig öner Lönskepssküül. Sent 1974  es dit uk en Fuarhaalingswald (Forördning fan't Lön Sleeswig-Holstiin)

Aur di Sērk, dit "Kirchlein am Meer", weet em ek oltefuul. Em meent, dat jü ön't 13.&nbsp;Jaarhönert becht uuren es. Di Sērk stuunt ön di "Schoobeler Bārig", wat me 31 m aur NN jen fan di hoogst Plaatsen fan di sleeswig-holstiinsk Weesterkant es. Aur en lung Tir wiar dit "Kirchlein am Meer" uk üs en Seeteeken fuar Skeepen nöörig, wat naa Hüsem faar wil. Delings Sērkhüüsing es man fan ombi dit Jaar 1600. 1780 breek di Türn önsteken, en achterön waar en nii Jen becht, wat ek sa hoog wiar en beeter me di Winj ön di Weeterkant omkür.

Schoobel jert sent di 1. Januwaari fan 2007 tö di Stat Hüsem.

## Wertskep
Jer waar fuaral ön Buererii en Hopkrabenfeskin aarbert, deling uur ön Schoobel muar uunet, en di Mensken köör naa Hüsem tö Bruarwening.
Muar en muar nemt uk di Tourismus sin Plaats, sa heer Schoobel al leenger en Campingplaats, hur em masi Saaken koopi ken, wat aaftinoch fuar Touristen taacht sen.

## Uuremin
Di Hüsemböör Statdiil Schoobel es üs Luchtkuurtērp ütteeknet.

## Futnooten



## Literatuur
* Paul Klinghammer: Das Landschaftsschutzgebiet Schobüller Berg und der Erholungswald Schobüll, in: Verein für Naturschutz und Landschaftspflege Mittleres Nordfriesland (Hg.): Unsere Natur, Nr. 8, 1991. In: Kreisarchiv Nordfriesland.
* Dieter Reichardt: *Schobüll – Ein Rundgang durch das Dorf*. Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 2002, .
* *Schobüll. Eine Chronik in Berichten und Geschichten - Schobüll. Halebüll. Hockensbüll. Lund*. Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 2014, .

## Weblinks
Vysočina

Det **Vysočina Regiuun** (üüb Tschechisk: *Kraj Vysočina* [ˈvɪsotʃɪna]) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurduast leit det Pardubice Regiuun, uun a süüduast det Süüdmäärisk Regiuun, uun a süüdwaast det Süüdböömisk Regiuun an uun a nuurdwaast det Madelböömisk Regiuun. Det hee 508.916 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Jihlava.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten:

## Persöönelkhaiden
* A komponist Gustav Mahler (1860-1911) wurd uun Kaliště u Humpolce (nai bi Pelhřimov) bäären.

## Kwelen
Rümtidj

At **Rümtidj** as en matemaatisk mögelkhaid, am Rüm an Tidj gemiansoom tu beskriiwen. 

Wi minsken belewe rüm an tidj üs tau dingen, diar goor niks mäenööder tu dun haa. Uk uun a füsiik wurd rüm an tidj normoolerwiis ei tuupsmeden. Iarst do, wan wi det mä't faard faan't laacht tu dun fu, hinge rüm an tidj faanenööder uf. Üs Albert Einstein bi sin relatiwiteetsteorii werket hää, kaam hi üüb di soocht, det tidj üs en sjuard dimension iintufeeren, bitu jo trii dimensioonen faan a rüm.

Det matemaatisk grünjlaag för en rümtidj mä sjauer dimensioonen as oober iarst leederhen faan Hermann Minkowski ütjwerket wurden. Det het efter ham uk *Minkowski-Rüm*, ufkört \mathbb M^4.

## Luke uk diar
Grawitatsioonstaal

| Genauigkeit   =  4{,}7 \cdot 10^{-5}
| WertCgs       = 
| WertPlanck    = 
| Formel        = 
| Anmerkung     = SI-wäärs efter: CODATA 2014 (ferwisang)
}}

At **grawitatsioonstaal** (Formeltiaken G of \gamma) as en grünjtaal, diar det natüürelk swaarkrääft bestemet. Mä detdiar taal könst dü det krääft bereegne, hü stark tau masin arkööder uuntji. Hü det mäenööder tuuphinget, hää Isaac Newton ütjfünjen an uun sin grawitatsioonsreegel beskrewen.

An efter Albert Einstein sin relatiwiteetsteorii bestemet det grawitatsioonstaal, hü stark at rümtidj faan en mase ferfuremt woort.

Det grawitatsioonstaal as

: G = (6{,}674\;08\pm 0{,}000\;31) \cdot 10^{-11}\,\mathrm{\frac{m^3}{kg \cdot s^2}}


## Bereegnang

Efter Newton sin grawiatatsioonsreegel bereegent ham det grawitatsioonskrääft faan tau masin efter:

: F = G\, \frac{m_1 \, m_2}{r^2}

Diarbi as G det grawitatsioonstaal, m_1 an m_2 san a masin an  r as a wai tesken a swaarponkter faan m_1 an m_2.
Swaarponkt

Di **swaarponkt** faan en ding as di madelponkt faan sin mase, dü könst uk sai: di masinmadelponkt.

## Swaarponkt an madelponkt


Bi en kuugel ütj ian an detsalew materiool as di swaarponkt uun di geomeetrisk madelponkt. Wan en kuugel oober tu heleft ütj iisen, an det ööder heleft ütj holt as, do tralet hat ei, man blaft mä det swaarer, iisen heleft oner leien, auer uun det iisen heleft di swaarponkt leit.

## Bestemang
Bi ünreegelmiatag figuuren könst dü di swaarponkt finj, wan dü jo uun't luad hingest:

A luaden san a *swaarliinjin*; huar jo krüsge, as di *swaarponkt*.

## Luke uk diar
Esch an der Alzette (Kantoon)

De **Esch an der Alzette Kantoon** (üüb Luksemborgisk: *Kanton Esch-Uelzecht*, üüb Tjiisk: *Kanton Esch an der Alzette*, üüb Fraansöösk: *Canton d'Esch-sur-Alzette*) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a süüd faan't lun. Det hee 185.184 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Esch an der Alzette.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee fjauertanj gemeenden:

## Kwelen
Athen (Skep, 1936)

### Mensken kum frii
Di KZ-Insasen kām frii, löp üp Kai ombi en fuan bi di Laagern fan di *Glückskleewerki* wat tö iit. Ön di Baanhof stön en Toch me Aast, Soker en Böter, wat bal eten wiar. Uk di Insasen fan't KZ Stutthof wiar bliir, dat ja diar wat finj kür.

### Eeđer di Krich
Iin ön di Leeringsrüm fan di *Athen* sweelti en Jöl. Ön Buurt wiar jit masi Munitsjoon, en diarom waar dit Skep üt Haawen sleept. Dit ging man gur, en di Athen waar 1946 tö Sowjetunioon dönen, en diar waar diar di *General Brusiloff* fan. Ön't Jaar 1947 ging dit Frachtskep naa Poolen, nii Noom *Waryński*, en löp bi di Gdynia-Ameryka Linie. 1951 aurnoom di Polskie Linie Oceaniczne dit Skep en let dit bit 1970 naa Süđameerikaa en töbeek faar. 1971 kām dit Skep ön Stettin üp Skramel.

## Literatuur
* Gerhard Besier (Hrsg.): *Jehovas Zeugen in Europa – Geschichte und Gegenwart. Band 1*. LIT Verlag, Münster 2013, . 
* Jan Erik Schulte, Arbeitskreis der NS-Gedenkstätten in NRW (Hrsg.): *Konzentrationslager im Rheinland und in Westfalen 1933-1945*. Verlag Ferdinand Schöningh GmbH & Co KG 2005, .

## Einzelnachweise
Basshunter

**Basshunter**, unti **Jonas Erik Altberg** (* 22. Deetsember 1984 önj Halmstad) as en sweedsk schungster, produsent än DJ.

## Diskografii
### Albums
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Singles
* „The Big Show“ (2004)
* „Welcome to Rainbow“ (2006)
* „Boten Anna“ (2006)
* „Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA“ (2006)
* „Jingle Bells“ (2006)
* „Vifta med händerna“ (2006)
* „Now You're Gone“ (2007)
* „Please Don't Go“ (2008)
* „All I Ever Wanted“ (2008)
* „Angel in the Night“ (2008)
* „Russia Privjet (Hardlanger Remix)“ (2008)
* „I Miss You“ (2008)
* „Walk on Water“ (2009)
* „Al final“ (2009)
* „Every Morning“ (2009)
* „I Promised Myself“ (2009)
* „Saturday“ (2010)
* „Fest i hela huset“ (2011)
* „Northern Light“ (2012)
* „Dream on the Dancefloor“ (2012)
* „Crash & Burn“ (2013)
* „Calling Time“ (2013)
* „Elinor“ (2013)
* „Masterpiece“ (2018)
* „Home“ (2019)
* „Angels Ain't Listening“ (2020)
* „Life Speaks to Me“ (2021)
* „End the Lies“ (& Alien Cut) (2022)
* „Ingen kan slå (Boten Anna)“ (Victor Leksell) (2023)

## Kiik uk deer

* Ofisjäl websid
Nikolaus II. (Ruslun)

**Nikolaus II.** (üüb Rüs: Николай II *Nikolaj II*; bäären üüs **Nikolaus Aleksandrowitsch Romanow**, üüb Rüs: Николай Александрович Романов *Nikolaj Aleksandrovič Romanov*; * 18 Mei 1868 uun Tsarskoje Selo; † 17. Jüüle 1918 uun Jekaterinburg) wiar de letst keiser faan Ruslun faan 1. Nofember 1894 tu sin uftooking 15. Marts 1917 auer't Febrewoorerewolutschoon. Hi wiar de äälst dring faan de Tsarewitch Aleksander an Maria Fjodorowna (bäären Dagmar faan Denemark). Efter sin uftooking wurd hi mä sin familje interniaret an 17. Jüüle 1918 faan a Bolschewiken uun Jekaterinburg ambroocht. 

## Luke uk diar
* *Keiser faan Ruslun uun dön 19. an 20. juarhunerten*: Paul I. (1796-1801), Aleksander I. (1801-1825), Nikolaus I. (1825-1855), Aleksander II. (1855-1881), Aleksander III. (1881-1894), Nikolaus II. (1894-1917).
Aleksander III. (Ruslun)

**Alexander III.** (üüb Rüs: Александр III; bäären **Alexander Alexandrowitsch Romanow**, üüb Rüs: Александр Александрович Романов *Aleksandr Aleksandrovič Romanov*; * 10. Marts 1845 uun de Wonterpalast, Sankt Petersburg; † 1. Nofember 1894 uun Liwadija-Palast, Krim) wiar faan 1881 tu 1894 keiser faan Ruslun. Hi wiar de naist dring faan Tsarewitsch Aleksander an Marie faan Hessen-Darmstadt.

## Luke uk diar
* *Keiser faan Ruslun uun dön 19. an 20. juarhunerten*: Paul I. (1796-1801), Aleksander I. (1801-1825), Nikolaus I. (1825-1855), Aleksander II. (1855-1881), Aleksander III. (1881-1894), Nikolaus II. (1894-1917).
Sokerswaampen

**Sokerswaampen** (***Saccharomyces***) san en skööl faan kwegels-swaampen uun det order Echt Kwegels (*Saccharomycetales*). 

## Slacher

S. acidi-lactici – S. alboliquefaciens – S. allii – S. alvearius – S. anguillulae – S. anobii – S. aquifolii – S. arboricola – S. awamori – S. bayanus – S. betae – S. betulae – S. bisporus – S. bombycis – S. brassicae – S. capsularis – S. cariocanus – S. casei – S. cerasi – S. cerevisiae – S. cheresiensis – S. chodatii – S. cidri – S. ciferrii – S. cirratus – S. citrus – S. clava – S. comesii – S. conglomeratus – S. conomeli-limbati – S. coprogenus – S. cretaceus – S. delbrueckii – S. diospyri – S. etiennei – S. eubayanus – S. fermentati  – S. fischlinii – S. florenzanoi – S. galacticola – S. gentianae – S. globulosus – S. granulatus – S. granulomatogenes – S. granulomatosus – S. guilliermondii – S. hagiwarae – S. inaequalis  – S. inconspicuus – S. infiltrans – S. javanicus – S. joergensenii – S. juillardensis – S. jurei – S. keiskeanus – S. kudriavzevii – S. kyushuensis – S. lactis – S. laghbi – S. laryngitidis – S. lateritius – S. lebenis – S. lemonnieri – S. lendneri – S. liquefaciens – S. lochheadii – S. longus – S. loussonnensis – S. luciae  – S. ludwigii – S. macropsidis-lanionis – S. mali-duclaux – S. mali-risler – S. membranogenes – S. merdarius – S. microspora – S. mikatae – S. minor – S. minor-taette – S. miso-alpha – S. miso-beta – S. miso-gamma – S. multiformis – S. nadsonii – S. nicotianae – S. nigra – S. nilssonii – S. occultus – S. olei – S. opuntiae – S. orientalis – S. oxycocci – S. panis-fermenti – S. paradoxus  – S. parasitaris – S. parasiticus – S. pastorianus – S. pinophthorus – S. pomorum – S. pseudococci-farinosi – S. pseudomycoderma – S. pseudotubercolaris – S. psoriasis – S. radaisii – S. reessii – S. ribis – S. rosaceus – S. rosei – S. roseus – S. roseus-rotundatus – S. saaz – S. sacchari – S. saitoanus – S. samboni – S. sardous – S. secundus – S. sennae – S. septicus – S. shirokoji – S. sphaericus – S. symbioticus – S. theobromae – S. theobromae-fermentans – S. tomentosus – S. torulosus – S. tuac – S. tumefaciens – S. tyricola – S. vafer – S. winlockii – S. wuertzii – S. xeres – S. zimmeri – S. zopfii

#### Enkelt slacher
* Kwegels (*Saccharomyces cerevisiae*)

## Luke uk diar
Saccharomycetaceae

**Saccharomycetaceae** san en famile faan Swaampen (Fungi) uun det order Echt Kwegels (*Saccharomycetales*). 

## Sköölen
Cyniclomyces – Hagleromyces – Kazachstania – Kluyveromyces – Lachancea – Nakaseomyces – Naumovozyma – Saccharomyces – Tetrapisispora – Torulaspora – Vanderwaltozyma – Yueomyces – Zygosaccharomyces – Zygotorulaspora

## Luke uk diar
Tschechisk spriak

At **tschechisk spriak** (tschechisk: *český jazyk* of *čeština*) as en waastslaawisk spriak an hiart tu't indogermaans. Gud 10 miljuun minsken snaake tschechisk üs mamenspriak.

## Spriakwiisen

Diar san 5 spriakwiisen faan't Tschechisk:
# Tschechisk (Böhmsk) skööl (a – Nuurduast, b – Maden, c – Süüdwaast, d – Böhmsk-mährisk)
# Madelmährisk
# Uastmährisk
# Schleesisk (a – Schleesisk-mährisk (*Lachisk*), b – Schleesisk-poolsk)
# Bi a grensen misket; föör 1945: Sjiisk

## Futnuuten
Swaamp (Stellaria)

At **swaamp** (*Stellaria media*) as en plaant uun det famile faan a neegelken (Caryophyllaceae).

Hat woort miast üs ünkrüüs uunsen, koon oober uk üs greenen of uun a medesiin brükt wurd.

## Luke uk diar

*
Swaampen (Stellaria)

**Swaampen ** (*Stellaria*) san en skööl faan plaanten uun det famile faan a neegelken (Caryophyllaceae). Diar hiar wel son 120 bit 200 slacher tu.

## Slacher
S. alaschanica – S. alaskana – S. alexeenkoana – S. alsine – S. alsinoides – S. altimontana – S. amblyosepala – S. americana – S. anagalloides – S. angarae – S. angustifolia – S. antillana – S. antoniana – S. apetala – S. aphanantha – S. aphananthoidea – S. arenarioides – S. arisanensis – S. arvalis – S. australis – S. bistyla – S. borealis – S. brachypetala – S. bungeana – S. calycantha – S. celsa – S. cherleriae – S. chilensis – S. chinensis – S. cilicica – S. circinata – S. concinna – S. congestiflora – S. corei – S. crassifolia – S. crispa – S. cryptopetala – S. cupaniana – S. cuspidata – S. dahurica – S. darvasievii – S. debilis – S. decipiens – S. decumbens – S. delavayi – S. depressa – S. devendrae – S. dianthifolia – S. dichotoma – S. dicranoides – S. discolor – S. diversiflora – S. elatinoides – S. emirnensis – S. erlangeriana – S. eschscholtziana – S. fenzlii – S. filicaulis – S. filiformis – S. fischeriana – S. flaccida – S. gracilenta – S. graminea – S. gyangtsensis – S. gyirongensis – S. hebecalyx – S. henryi – S. himalayensis – S. hintoniorum – S. hippoctona – S. holostea – S. howardii – S. humifusa – S. imbricata – S. infracta – S. inundata – S. irazuensis – S. irrigua – S. jacutica – S. karatavica – S. koelzii – S. kolymensis – S. kotschyana – S. krylovii – S. laevis – S. lanata – S. lanipes – S. leptoclada – S. littoralis – S. longifolia – S. longipes – S. mainlingensis – S. mannii – S. martjanovii – S. media – S. merzbacheri – S. miahuatlana – S. minuta – S. minutifolia – S. monosperma – S. montana – S. montioides – S. multiflora – S. neglecta – S. nemorum – S. nepalensis – S. nipponica – S. nitens – S. nubigena – S. obtusa – S. omeiensis – S. ovata – S. ovatifolia – S. oxycoccoides – S. palustris – S. papillata – S. parva – S. parviflora – S. parviumbellata – S. patens – S. pauciflora – S. pedersenii – S. perfoliata – S. persica – S. petiolaris – S. petraea – S. pilosoides – S. pinvalliaca – S. platyphylla – S. porsildii – S. postii – S. pterosperma – S. pubera – S. pulvinata – S. pungens – S. pusilla – S. radians – S. recurvata – S. reticulivena – S. rigida – S. roughii – S. ruscifolia – S. salicifolia – S. sarcophylla – S. scaturiginella – S. schischkinii – S. schugnanica – S. semivestita – S. sennii – S. serpens – S. sessiliflora – S. sikaramensis – S. sikkimensis – S. soongorica – S. souliei – S. strongylosepala – S. subumbellata – S. tibetica – S. tomentella – S. turkestanica – S. uchiyamana – S. uda – S. umbellata – S. venezuelana – S. vestita – S. viridifolia – S. wallichiana – S. weddellii – S. williamsiana – S. winkleri – S. wushanensis – S. yungasensis – S. yunnanensis – S. zangnanensis – S. zhuxiensis – S. zolotuchinii

## Luke uk diar
Wien/fe

**Wien** as at hoodsteed, det gratst steed an en bundeslun faan Uasterrik. At steed leit uun a uast faan't lun. At steed hee 1.888.776 lidj (2018).

## Geografii
At steed hee 23 distrikten:

## Kwelen
Echt Kwegels

**Echt Kwegels** (*Saccharomycetales*) as en order faan swaampen (*Fungi*). Hat as det iansagst order uun det klas *[[Saccharomycetes]]*.

## Familin
Alloascoideaceae – Ascoideaceae - Cephaloascaceae - Debaryomycetaceae - Dipodascaceae - Endomycetaceae - Eremotheciaceae - Lipomycetaceae - Metschnikowiaceae - Phaffomycetaceae – Pichiaceae – Saccharomycetaceae - Saccharomycodaceae - Saccharomycopsidaceae - Trichomonascaceae – Trigonopsidaceae

## Luke uk diar
Witamiin

**Witamiinen** san orgaanisk ferbinjangen, diar di minsk nuadag brükt, oober ei salew auer san stoofwaksel produsiare koon. Det bedüüdet, dat witamiinen faan bütjen mä iidj an drank apnimen wurd skel. 

## Nöömer an ufkörtangen
Faan 20 witamiinen, diar bit daalang bekäänd san, tääl 13 üs nuadag för di minsk.

## Luke uk diar
Kwantenmechaanik

**Kwantenmechaanik** as en teorii uun a füsiik auer eegenskapen an gesetsen faan mateerie. Bit diar hen küd a füüsikern a welt beskriiw, diar wi sä kön. Man för liitjeletj dialen üs atoomen tääl ööder reegeln.

## Orbitaalen
Iar mend am, a elektroonen flä trinjam en atoomkial üüb en fääst boon so üs a muun trinjam a eerd. Daalang witj am, dat jodiar elektroonenboonen bluas di rüm san, huar en elektron ham woorskiinelk aphäält, det orbitaal.

## Grünjleiern
Grünjleiern faan detdiar nei teorii wiar fööraal:

Max_Planck,_1938_-_Foto_von_Hugo_Erfurth.jpg|Max PlanckNobelpris 1918
Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|Werner HeisenbergNobelpris 1932
Erwin Schrödinger (1933).jpg|Erwin SchrödingerNobelpris 1933
Paul Dirac, 1933.jpg|Paul DiracNobelpris 1933


## Luke uk diar

* Orbitaal
Planck Taal

At **Planck Taal** h as di bröök faan energii (E) an frekwens (f) faan en Photon. Bereegnang:

: E = h \cdot f of h = \tfrac{E}{f}    .

Det täält uk för ööder atomaar dialen an hör kwantenmechaanisk faas.
CODATA

**CODATA** ment **Committee on Data for Science and Technology**, an det as en onernemen, diar uun Paris sat.

Hat skal diar för surge, dat dü di üüb dooten uun wedenskap an technologii ferläät könst. Fööraal gont at diar am füsikaalisk konstanten, so üs:

* Grawitatsioonstaal
* Planck-taal
* Faard faan't laacht
* ..

## Luke uk diar
* www.codata.org – Wääbsteed faan CODATA
*
Slach

Di **slach** (lat. an uk ingelsk: *Species*) as en bioloogisk betiaknang för en diart, en plaant of en swaamp. Slacher, diar enööder like, san en *skööl* (Genus), an so gongt det iindialang widjer bit tu't *rik* (Regnum) an *domeen*.

## Slacher
Am käänt daalang sowat 3 miljuun slacher. A miast bekäänd slacher üüb a eerd hiar tu det *klas* faan a insekten:

## Luke uk diar
* Taksonomii faan diarten an plaanten