open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eilunen auer a Winj

**Eilunen auer a Winj** het a nuurdelk Letj Antilen.

## Nuurdelk dial <small>(''Leeward Islands'', [[Eilunen föör a Winj]])</small>

* Jongfoomen Eilunen (britisk an amerikoonsk)
* Anguilla (britisk)
* Sint Eustatius (holuns)
* Sint Maarten - Saint-Martin (holuns an fransöösk)
* Saint-Barthélemy (fransöösk)
* Saaba (holuns)
* Barbuuda (tu Antiigua an Barbuuda)
* St. Kitts an Nevis 
* Antiigua (tu Antiigua an Barbuuda)
* Montserrat (britisk)
* Guadeloupe (fransöösk)
* Marie-Galante (tu Guadeloupe)
* Aves (tu Venezuela)
* Domiinika

## Süüdelk dial <small>(''Windward Islands'', [[Eilunen bi a Winj]])</small>

* Martinique (fransöösk)
* St. Lucia 
* St. Vincent (tu St. Vincent an Grenadiinen)
* Grenadiinen (tu St. Vincent an Grenadiinen)
* Grenaada
* Barbaados
* Trinidad an Tobaago (!) täält am ei muar tu a Eilunen auer a winj, uun't Ingelsk tääl jo oober noch mä tu a Windward Islands.

## Luke uk diar

:
:
* Eilunen oner a Winj
Eilunen oner a Winj

A **Eilunen oner a Winj** (holuns: *Benedenwindse Eilanden*, ingelsk: *Leeward Antilles*) san en skööl faan eilunen uun't nuurden faan Süüd-Ameerikoo uun a Kariibik. Jo san di süüdelk dial faan a Letj Antilen an fu ei föl faan a Nuurduast-Pasaat uf. Sodenang as't diar uk drüger üs üüb a Eilunen auer a Winj.

## Beskriiwang
Margarita, Cubagua und Coche san tuup Nueva Esparta, en bundesstoot faan Weenesuela. A "ABC-eilunen" (Aruba, Bonaire an Curaçao) hiar tu't Könangrik faan a Neederlunen. Aal jo ööder knaap 600 eilunen hiar tuup mä't Aves-eilun tu a "Dependencias Federales" faan Weenesuela.

## A eilunen faan waast tu uast

## Luke uk diar
* Eilunen auer a Winj
BES-Eilunen

A **BES-Eilunen** of uk *aparte gemeenen* (holuns: *bijzondere gemeenten*) san trii eilunen uun a Kariibik, diar iartidjs tu a Neederluns Antilen hiard. Det san Bonaire, Sint Eustatius an Saaba. Jo wurd uk **Kariibisk Neederlun** (holuns: *Caribisch Nederland*) näämd.

## BES-Eilunen
A 10. Oktuuber 2010 san a Neederluns Antilen apliaset wurden, an sant di dai san jo trii eilunen "aparte gemeenen" faan a Neederlunen. Trii ööder eilunen faan a Neederluns Antilen hiar uk tu't Könangrik faan a Neederlunen, san oober suwereen stooten wurden: Aruuba, Curaçao an Sint Maarten. 

## Kwelen
Teenkstairen Kairem

Di **Teenkstairen ön Kairem üp Söl** staan ön di Listi fan di Teenkstairen ön di Gimiindi Söl.Luki uk öner Teenkstairen (Gimiindi Söl).

Di List es önern ön des Sir tö finj.

## [[Kairem]]

----

## Luki uk jir

* Lönsamt fuar Teenkstairen ön Sleeswig-Holstiin
* Di Listi fan't Lönsamt (2007)
Teenkstairen (Gimiindi Söl)

Ön di **List fan di Kultuurteenkstairen ön Sylt-Ost** wiar ali Teenkstairen āpskrewen, wat ön di Gimiindi Söl tö finj sen. 
Di Tērpsnaamen stön diarbi (Ofskrewen: 2007). Ön't Jaar 2023 ken em di List bal ek muar lees, aurdat em iinfach en List eeđer Alfabeet töhopklüđert heer, hur em da twert aur't Ailön jaaget uur.

Di Skelter mut em uk fan priwaat Teenkstairen maaki (§ 23, Tenkstairengisets fan Sleeswig-Holstiin).

## [[Ārichsem]]

## Dikjen-Deel (Raantem)

## [[Kairem]]

## [[Muasem]]

## [[Tinem]]

## [[Weesterlön]]

## Marinesiedlung (Weesterlön)
Di **Marinesiedlung** es wan't Militeer becht uuren. 
Dit wiar fan di 30er bit hentö di 50er Jaaren, en di Uuningen wiar fuar di Aarberers bi't Militeer.
Wan di Bundsweer fan Söl wechging, heer dat KLM (Kommunales Liegenschaftsmanagement) di Hüsen aurnemen, dat di Uuningen förter tö Sölringer önberen uur kür.
Di Hüüsinger sen langsen en bet senerk wesen. Nü ken di sa gau uk ek ofreten uur, aurdat di öner Teenkstairensjuts staan.

## Literatur
* Georg Dehio: *[[Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler]]*. Begründet vom Tag für Denkmalpflege 1900, Fortgeführt von Ernst Gall, Bearbeitet von Johannes Habich, Christoph Timm (Hamburg) und Lutz Wilde (Lübeck), Aktualisiert von Susanne Grötz und Klaus Jan Philipp (Hamburg) und Lutz Wilde (Schleswig-Holstein), 2009, Deutscher Kunstverlag München Berlin, 3. Auflage, .

## Luki uk jir

* Lönsamt fuar Teenkstairen ön Sleeswig-Holstiin
* List fan't Teenkstairenamt fuar Nuurđfriislön (PDF, skel ark Week nii kum)
* Portālsir fan't Lönsamt fuar di Teenkstairen ön di Kraisi (02/2023)
* Di List fan't Lönsamt fuar Nuurđfriislön (Archäologii, 02/2023)
* 

----
Teenkstairen Woningstair-Brēderep

Di **Teenkstairen ön Woningstair en Brēderep üp Söl** staan ön di Listi fan di Teenkstairen ön Sleeswig-Holstiin söner Lübeck.

Di List ken bi't Lönsamt fuar Teenkstairen biluket uur.

## [[Woningstair]] - [[Brēderep]]

----

## Luki uk jir

* Lönsamt fuar Teenkstairen ön Sleeswig-Holstiin
* Di Listi fan't Lönsamt (2007)
Neederlunen

A **Neederlunen** (holuns Nederland, waastfresk Nederlân) san ian faan sjauer lunen uun't Könangrik faan a Neederlunen. Miast sait am Holun, det as oober eegentelk ei rocht, auer Holun bluas di nuurdwaastelk dial faan't lun as. Diar lei a prowinsen Nuurdholun an Süüdholun.

Det lun leit uun Waasteuroopa, an trinjam lei Belgien uun't süüden, Sjiisklun uun't uasten, an a Nuurdsia uun't nuurden an waasten. Hoodstääd as Amsterdam, at regiarang sat uun Den Haag.

Tu a Neederlunen hiar uk noch trii eilunen uun a Kariibik. Bonaire, Sint Eustatius an Saaba san a BES-Eilunen an *aparte gemeenen* faan a Neederlunen.

## Luke uk diar
Könangrik faan a Neederlunen

At **Könangrik faan a Neederlunen** as en lun mä sjauer dialen uun Euroopa an a Kariibik. Arke dial hää sin aanj regiarang an jil. Tu't könangrik hiar a Neederlunen an a Kariibisk Eilunen Aruuba, Curaçao an Sint Maarten. Jodiar trii hiard bit 2010 tuup mä a BES-Eilunen tu a Neederluns Antilen.

## Loonsdialen

#### Könangrik, Neederlunen, Holun

## Luke uk diar

* Nederlönje
* Kariibik
Atlantis

**Atlantis** as en mytisch ailönjkontinänt, beschraawen foon di filosoof Platon (427 bit 347 f. Chr.) önj sin årben 'Timaios' än 'Kritias'. Dåt lönj schölj önj en grut natuurnatörkatasproofe unergungen wään. Eefter naie geofüsiikalische unersäkinge foon e atlantikboom as klåår wörden, dåt sunt jü histoori foon da manschne, sü en kontinänt önj e atlantik ai bestoon heet. Uk for oudere plåtse, tum biispel Zypern unti Syrien, jeeft et nån waasenschapelik bewis.

## Kiik uk deer
* Jürgen Spanuth
Ialtürn Oomram

Di **Ialtürn Oomram** leit uun't süüdwaasten faan't eilun Oomram an hiart tu't gemeen Neebel. Hi hiart tu a seenksteeden faan Neebel. Uun a somer könst dü ap efter boowen trääpe an fein auer't lun luke.

## Bilen

Datei:Amrum Postkarte 001.jpg|Üüb en ual postkoordnoch saner strimler
Datei:Amrum Leuchtturm 1.jpg
Datei:Amrum Leuchtturm 4.jpg


## Literatuur
* Erich Pörksen: *Die Wahrzeichen der Insel Amrum*. Breklumer Verlag 1987, .
* Reinhard Scheiblich:  *Leuchttürme an deutschen Küsten*. Delius Klasing Verlag 2003, .
* Reinhard Scheiblich, Hans Helge Staack: *Leuchttürme Lexikon*. Ellert & Richter Verlag 2001, .
* Bernt Hoffmann, Nikolaus Schmidt: *Die schönsten Leuchttürme Deutschlands*. Heel Verlag 2003, .
* Uwe Schnall: *Leuchttürme an deutschen Küsten*. Ellert & Richter Verlag 1999, .

## Luke uk diar

* Fresnel-lins

## Ferwisang efter bütjen
* leuchtturm-atlas.de
Gratdün

**Gratdün** as en 27 m huuch dün an uk en regiuun uun a gemeen Neebel

## Beskriiwang
Trinj am Gratdün stun en hunfol hüsang bi a Tanenwai, an boowenüüb stäänt a Ialtürn Oomram.
Fresnel-Lins

At **Fresnel-Lins** [] as am 1822 faan di fransöösk füüsiker Augustin Jean Fresnel erfünjen wurden an iarst bluas för ialtürner brükt wurden. Troch det bauoort küd föl materiool iinspaaret wurd. 

## Bilen

Datei:Fresnel-Linse Rücklicht.jpg|Lins faan en bääftlaacht faan en auto.
Image:Fresnel_lens_loschen_hg.jpg|Lins faan a ialtürn Breemerhuuwen.
Datei:Amrum Leuchtturm 6.jpg|Lamp an dreilins faan a Ialtürn Oomram.


## Luke uk diar

* Lins (Optik)
Sint Maarten

**Sint Maarten** as sant a 10. Oktuuber 2010 ian faan sjauer lunen uun't Könangrik faan a Neederlunen. Hat leit üüb a süüder ääg faan't eilun St. Martin uun a Kariibik. Di nuurder ääg het Saint-Martin an hiart tu Frankrik.

## Stääden an gemeenen

* Philipsburg (hoodstääd) mä 1.228 iinwenern
* Lower Prince's Quarter mä 8.123 iinwenern
* Dutch Cul de Sac mä 7.880 iinwenern
* Koolbaai mä 6.046 iinwenern
* Upper Prince's Quarter mä 4.020 iinwenern
* Little Bay (Fort Amsterdam) mä 2.176 iinwenern
* Simpson Bay mä 736 iinwenern
* Lowlands mä 232 iinwenern

## Bilen

Datei:Philipsburg St Maarten.jpg|Koolbai
Datei:Airport SXM.jpg|Airbus A340 faan a Air France lunagt


## Luke uk diar
* St. Martin

## Luke uk diar
Curaçao

**Curaçao** (Papiamentu: *Kòrsou*) as mä 444&nbsp;km² det gratst faan jo eilunen, diar iartidjs tu a Neederluns Antilen uun a Kariibik hiard. Tuup mä Bonaire an Aruuba föör a süüd-ameerikoonsk küst het detdiar skööl uk ABC-eilunen. Sant a 10.&nbsp;Oktuuber 2010 as Curacao en autonoom lun uun't Könangrik faan a Neederlunen.

## Persöönelkhaiden faan Curacao
* Vurnon Anita, Futbaalspeler
* Frank M. Arion (Frank Efraim Martinus), Skriiwer
* Izaline Calister, Sjongster
* Diangelo Cicilia, Gitarspeler
* Randal Corsen, Jazzpianist an Komponist
* Daisy Dee, Sjongster
* Nydia Ecury, Skriiwer
* Kizzy, Sjongster an Spelster uun Ameerikoo
* Andruw Jones, Baseball-speler
* Tania Kross, Mezzosopran-sjongster
* Pierre Lauffer, Skriiwer
* Guillermo Marchena, Slachtjüüger an Sjongster
* Robby Müller, Kameramaan
* Wim Statius Muller, Pianist an Komponist
* Jan Gerard Palm (1831–1906), Komponist
* Orlando Smeekes, Futbaalspeler
* Martin Verdonk, Jazz-musiiker
* Roelly Winklaar, Bodybuilder, waner faan New York Pro 2010

## Luke uk diar

## Futnuuten
Aruuba

**Aruuba** as tuup mä Bonaire an Curacao ian faan a trii ABC-eilunen föör a nuurdküst faan Süüd-Ameerikoo an hiart tu a Letj Antilen uun a Kariibik. Tuup mä Curacao, Sint Maarten an a Neederlunen hiart Aruuba tu't Könangrik faan a Neederlunen.

## Geografii
### Iindialang faan Ferwaltang
Aruuba hää 8 regiuunen:

## Futnuuten


## Luke uk diar
Bonaire

**Bonaire** as ian faan a ABC-eilunen uun a Kariibik an hiart tu a Eilunen oner a winj. Bit 2010 wiar't en dial faan a Neederluns Antilen, daalang as't tuup mä jo tau ööder BES-eilunen Sint Eustatius an Saaba en "aparte gemeen" faan a Neederlunen.

## Flag an woopen

Flag of Bonaire.svg|Flag faan Bonaire
Bonaire wapen.svg|Woopen faan Bonaire


## Stääden an gemeenen
* Kralendijk (Koralendik) mä 12.531&nbsp;iinwenern (Stant 25. April 2007)
** Playa (Maden) mä 1.963&nbsp;iinwenern
** Tera Kora mä 1.610&nbsp;iinwenern
** Nikiboko mä 2.633&nbsp;iinwenern
** Antriol mä 3.947&nbsp;iinwenern
** Nort Salinja mä 2.378&nbsp;iinwenern
* Rincon mä 1.788&nbsp;iinwenern

## Luke uk diar
Alastair Walker

**Dr. Alastair Walker** (* 1949) as en wedenskapsmaan för a fresk filologii. Hi as bäären uun't Ferianagt Könangrik an hää bi't CAU uun Kiel werket.

## Akadeemisk graaden
* B.A. (Hons), German and Linguistics, University of Reading, England
* M.Phil., German, University of Reading, England 
* Dr. phil., Friesisch, Deutsch und Allgemeine Sprachwissenschaft, Universität Kiel

## Werken
* mä Sjölin, B. an Wilts, O.: Frasch Uurdebök, Friesisches Wörterbuch. Neumünster 1988, 276 S. 
* mä Petersen, A., Sjölin, B. an Wilts, O.: Freesk Uurdebuk, Friesisches Wörterbuch. Neumünster 1994, 381 S. 
* Fering-Öömrang Wurdenbuk. Wörterbuch der friesischen Mundart von Föhr und Amrum. Herausgegeben von der Nordfriesischen Wörterbuchstelle der Christian-Albrechts-Universität Kiel. Neumünster 2002, 712 S. 

* Die nordfriesische Mundart der Bökingharde. Zu einer strukturell-dialektologischen Definition der Begriffe 'Haupt-', 'Unter-' und 'Dorfmundart'. Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik, Beihefte 33, Wiesbaden 1980, 382 S. 
* Die nordfriesischen Mundarten der Mittel- und Nordergoesharde. Kiel 2005 (= Estrikken/ Ålstråke 78), 225 + IV S. 

* mä Martinen, H.: The North Frisian language in primary education in North Frisia, Federal Republic of Germany. Fryske Akademy/EMU-projekt 18/19, Ljouwert/Leeuwarden 1988, 26 S. 
* North Frisian. The North Frisian language in education in Germany. Mercator Education, Ljouwert 1997, 22 S. 
* North Frisian. The North Frisian language in education in Germany. 2nd edition [hialandaal auerwerket]. Mercator Education, Ljouwert 2007, 56 S. 

* mä Wilts, O.: Hiir Frasch - Liir Frasch. Friesischer Sprachkurs, Frisian Language Course. Bredstedt 1976, 1980², 70 S. 
* mä Wilts, O.: Hiir Sölring - Liir Sölring. Friesischer Sprachkurs, Frisian Language Course. Bredstedt 1977, 1978², 87 S. 
* Astrid Lindgren, We bjarne foon Bullerbü. Ins Mooringer Friesisch übertragen von Marie Thomsen. Für den Schulgebrauch bearbeitet von Alastair Walker. Niebüll 1982, 51 S. 
* mä Sjölin, B.: Frasch for Önjfångere. Programmierter Lehrgang des Mooringer Friesisch, unter Mitarbeit von A. Walker zusammengestellt von B. Sjölin. Kiel 1986 (Didactica Frisica 2) 

* ... an noch flook muar spriakwedenskapelk skraften

## Kwelen


## Ferwisang efter bütjen
* Dr. Walker sin persöönelk sidj bi't uniwersiteet faan Kiil.
* Webzeitung Uni Kiel (26.02.2013)
Sint Eustatius

**Sint Eustatius** () as ian faan a trii BES-eilunen uun a Kariibik. Tuup mä Bonaire an Saaba as Sint Eustatius en "aparte gemeen" faan a Neederlunen.

## Ferwisang efter bütjen
Saaba

**Saaba** as det letjst eilun faan a Neederluns Antilen an hiart sant a 10. Oktuuber 2010 üs ian faan trii BES-eilunen tu a "aparte gemeenen" faan a Neederlunen uun a Kariibik.

## Saarpen

## Kwelen


## Ferwisang efter bütjen
Neederluns Antilen

A **Neederluns Antilen** wiar en skööl faan sääks eilunen uun a Kariibik an hiard tu't Könangrik faan a Neederlunen.

## Beskriiwang
Sant a 10. Oktuuber 2010 san Curaçao, Sint Maarten an Aruuba (al sant 1986) autonoom stooten uun't Könangrik faan a Neederlunen. A eilunen Bonaire, Saaba an Sint Eustatius (BES-eilunen) san "aparte gemeenen" faan a Neederlunen.

## Luke uk diar
ABC-Eilunen

**ABC-Eilunen** as en betiaknang för jo trii eilunen '''A'''ruuba, '''B'''onaire an '''C'''uraçao föör't nuurdküst faan Süüd-Ameerikoo. 

## Beskriiwang
Aruuba an Curaçao san autonoom lunen uun't Könangrik faan a Neederlunen, Bonaire as oober en "BES-eilun" an sodenang en "aparte gemeen" faan a Neederlunen. Bit tu a 10. Oktuuber 2010 wiar Bonaire an Curacao dial faan a Neederluns Antilen, Aruuba as al sant 1986 en autonoom lun.

## Luke uk diar
* Papiamento
1218

**1218** wiar det sööwentanjst juar faan det 13. juarhunert.

## Bäären
**ünbekäänd dootem** 
* Könang Abel faan Denemark († 1252)
1236

## Bejewenhaiden
* ünbekäänd dootem : St. Clemens sark üüb Oomram baud.

## Bäären
* 08. Oktuuber: Muhammad II. al-Faqih, emiir faan Granada († 1302)

## Störwen
14. juarhunert

At **14. juarhunert** begant mä't juar 1301 an häält mä't juar 1400 ap.

A iarst *huuchoonker* wurd baud, am ütj iisen det huuchwäärdager stial tu maagin.
19. juarhunert

At **19. juarhunert** begant mä't juar 1801 an häält mä't juar 1900 ap.

* Hebreewsk woort weder mamenspriak.
* At industriiwerk komt ap.
20. juarhunert

At **20. juarhunert** begant mä't juar 1901 an häält mä't juar 2000 ap. Mä det juar 2000 häält uk det 2. juardüüsen ap.
21. juarhunert

At **21. juarhunert** begant mä't juar 2001 an häält mä't juar 2100 ap. Mä det juar 2001 begant uk det 3. juardüüsen.
1626

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 05. önj e Uursmoune/Marts: Anton Heimreich, preester än schriwer foon di *Nordfriesische Chronik* (†  1685)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 17. Mai: Joan Pau Pujol, katalaans komponist (* 1570)
1685

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 06. Febrewoore: Jaakob II. wurd köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 05. Marts: Georg Friedrich Händel, tjiisk komponist († 1759)
* 31. Maarts: Johann Sebastian Bach, tjiisk komponist († 1750)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 06. Febrewoore: Kaarl II., köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun, 1660-1685 (* 1630)
**Ünbekäänd Dootem**
* Anton Heimreich, preester än schriwster (* 1626)
1698

**1698** wiar det aacht-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 03.September: Erik Pontoppidan, deensk-noorsk skriiwer († 1764)
1707

**1707** wiar det sööwenst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Mei: Ingelun an Skotlun ferianigt an wurd det Ferianigt Köningrik.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 23. Mei: Carl von Linné, sweedsk natüürwedenskapsmaan († 1778)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1735

**1735** wiar det fiiw-an-dörtigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 12. Mei: Johan Ludvig Holstein wurd stootsminister faan Denemark.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 23. Oktuuber: Hans Momsen, büür, matemaatiker an astronoom († 1811)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1754

**1754** wiar det fjauer-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 02. Febrewoore: Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, fraansöösk stootsmaan an diplomaat († 1838)
* 23. August: Ludwig XVI., köning faan Frankrik († 1793)
* 09. September: William Bligh, britisk siaofisiar an guwernöör faan New South Wales († 1817)
* 20. September/1. Oktuuber: Paul I., hertooch faan Holstian-Gottorf an keiser faan Rüslun († 1801)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 28. Janewoore: Ludvig Holberg, deens-noorsk dachter (* 1684)
* 13. Oktuuber: Hark Olufs, öömrang siamaan (* 1708)
* 13. Deetsember: Mahmud I., keiser faan det Osmaans Rik (* 1696)
1756

**1756** wiar det seeks-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* Det stääd Bjelovar woort grünjlaanj.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 27. Janewoore: Wolfgang Amadeus Mozart, kompoonist üt Ååstenrik († 1791)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1764

**1764** wiar det fjauer-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 05. September: Henriette Herz, skriiwer († 1847)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 20. Detsember: Erik Pontoppidan, däänsk teoloog, histooriker an skriiwer (* 1698)
1770

**1770** wiar det sööwentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* Aanj faan't barok (konstfurem)

* 20. April: James Cook siig a eeg faan New South Wales.
* 13. September: Johann Friedrich Struensee wurd stootsminister faan Denemark.
* 14. September: Uun Denemark wurd troch a minister Johann Friedrich Struensee det ünbeskrenket pressfreihaid iinfeerd.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 20. Marts: Friedrich Hölderlin, tjiisk dachter († 1843)
* 07. April: William Wordsworth, britisk dachter († 1850)
* 17. Detsember (krasnet): Ludwig van Beethoven, tjüsch kompoonist († 1827)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1774

**1774** wiar det fjauer-an-sööwentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 21. Janewoore: Abdülhamid I. wurd sultaan faan det Osmaans Rik.
* 10. Mei: Ludwig XVI. wurd köning faan Frankrik.

## Bäären

* 16. Marts: Matthew Flinders, britisk nawigatoor († 1814)
* 07. Mei: Francis Beaufort, ingelsk hüdrograaf († 1857)
* 05. September: Caspar David Friedrich, konstmooler († 1840)

## Störwen
* 10. Mei: Ludwig XV., köning faan Frankrik (* 1710)
* 22. September: Clemens XIV., poop (* 1705)
1778

**1778** wiar det aacht-an-sööwentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 08. Marts: Jean Henri Desmercières, *[[oktroj]]* an dikbager uun Nuurdfresklun (* 1687)
* 30. Mei: Voltaire, fraansöösk skriiwer an filosoof (* 1694)
* 02. Jüüle: Jean-Jacques Rousseau, fraansöösk skriiwer an filosoof (* 1712)
* 10. Janewoore: Carl von Linné, sweedsk natüürwedenskapsmaan (* 1707)
1787

**1787** wiar det sööwen-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 11. Janewoore: Wilhelm Herschel foon dön Uranus muuner Oberon an Titania.
* 01. Jüüle: Folksteeling uun Denemark.
* 29. Oktuuber: Wolfgang Amadeus Mozart sin ooper *Don Giovanni* hed premieer uun Prag.
* 07. Detsember: Delaware woort dial faan a Ferianagt Stooten.
* 12. Detsember: Pennsylvania woort dial faan a Ferianagt Stooten.
* 18. Detsember: New Jersey woort dial faan a Ferianagt Stooten.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 24. Janewoore: Christian Ludwig Brehm, sjiisk prääster an ornitoloog († 1864)
* 07. Febrewoore: Oluf Braren, fering konstmooler († 1839)
* 22. Nofember: Rasmus Rask, deensk indogermanist († 1832)
* 10. Detsember: Bende Bendsen, spräkemoon än priwootliirer († 1875)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 05. Deetsember: Sven Lagerbring, sweeds histooriker (* 1707)
* 09. Deetsember: Bernhard Joachim Hagen, tjiisk Komponist (* 1720)
* 18. Deetsember: Johann Jakob Dusch, tjiisk dachter (* 1725)
1791

**1791** wiar det ian-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 09. September: Washington, D.C. wurd grünjlaanjen. 

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 25. Mei: Keiser Minh Mạng faan Wjetnam († 1841)
* 22. f. d. Hārefstmuun: Michael Faraday, engelsk Eksperimentālfüüsiker († 1867)
* 01. Oktuuber: Sergej Aksakow, rüs skriiwer († 1859)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 05. Detsember: Wolfgang Amadeus Mozart, kompoonist üt Ååstenrik (* 1756)
1798

**1798** wiar det aacht-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä'n Mundai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 24. Jüüle: Napoleon naam Kairo.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 14. Janewoore: Johan Rudolf Thorbecke, liberaal holuns poliitiker an stootsteoreetiker († 1872)
* 29. Jüüne: Giacomo Leopardi, italjeens dachter († 1837)
* 28. August: Harro Harring, rewolutjuneer, dachter an mooler († 1870)
* 12. Oktuuber: Peter I., keiser faan Brasiilien († 1834)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 11. Janewoore: Erekle II., köning faan Kachetien an Kartlien-Kachetien (* 1720)
* 12. Febrewoore: Stanisław II. August, letst köning faan Poolen (* 1732)
2011

**2011** wiar det elwenst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj.
 **2011** wus dåt alwt iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Saneene.
 **2011** wiar dit elefst fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Seninj.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 11. Maarts : Uun Fukushima (Japan) gung atoomstruum-uunlagen efter en onerweeder-eerdbeewrin an en tsunami uunstaken an ferstruale det lun radioaktiif.
* Uun a somer san föl minsken faan't EHEC-bakteerium kraank wurden.
* 09. Jüüle : A Süüdsudaan woort suwereen.
* 3. Oktuuber: Helle Thorning-Schmidt wurd premierminister faan Denemark.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 12. August: Adeline Petersen, frisistin (* 1949)
* 03. Deetsember: Hans Hoeg, spriakpleeger (* 2017)
* 17. Deetsember: Cesária Évora, kapwerdisk sjongster (* 1941)

## Neis
*15. Janewoore : Wikipedia woort '''10 juar''' ual.

*17. Janewoore : Nordfriisk Wikipedia woort näämd üüb '''tagesschau.de'''

*19. Janewoore : Ein Friese mit eigener Marke (Nordsee Zeitung)

*09. Maarts: Theno feert en nei teooterstak ap (Amrum News)

* April: At Nordfriisk Instituut lööwet at **nei prisapgoow** faan a Tams Jörgensen Fonds ütj.

*04. Mei: Jenny Jürgensen as nei vize-presidentin bi a JEV sh:z-beracht

* Mei: A Friisk Foriining feert faan a 4. bit 10. Jüüle 2011 weder en spriakrais för jong lidj troch.

* Jüüne: At '''tjiisk-fering wurdenbuk''' as ütjkimen.

* 12. August: Adeline Petersen stürwen.

* 19. August: At **Nuurdfresk Wikipedia** woort  !

* 23. August: Die Kleine Sprachgeschichte. Nordfriesisch (Deutschlandradio)

* 01. September: Frasch raadio aw "Antenne Sylt"

* September:  as ei muar uun't näät. Enkelt sidjen kön noch auer't "wayback machine" fünjen wurd.

* 24. September: Föördrach auer't Nuurdfresk Wikipedia bi't Nordfriisk Instituut.

* 22. Oktuuber: **5.000 sidjen** üüb't Nuurdfresk Wikipedia.

* 19. Nofember: Beracht auer't Nuurdfresk Wikipedia uun't Nordfriesland Tageblatt.

* 03. Detsember: **Jü [[:stq:|Saaterfrasch Wikipedia]] heet 2.000 fule artiikle**.
2007

**2007** wiar det sööwenst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
 **2007** wus dåt soowent iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Moundi.
 **2007** wiar dit soowenst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Mondai.
 **2007** waos dat säämt iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Mööndii.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 27. Jüüne: Gordon Brown wurd premierminister faan dön Ferianigt Köningrik.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 15. Mei † Theo Griep
* 30. Jüüle: Ingmar Bergman, sweedsk filmkonstler (* 1918)
* 06. August † Gesina Lechte-Siemer
* 21. September † Brunhilde Hagge
2001

**2001** wiar det iarst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
 **2001** wus dåt jarst iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Moundi.
 **2001** wiar dit jest Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Mondai.
 **2001** waos dat iirst iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Mööndii.
 (*Hoolmer*) **2001** wås dat eerst jeer foon dat 21. jeerhunert. Dat jeer begäned mä en Moondi.

## Bejewenhaiden – Forfåle – Fuarfalen
* 15. Janewoore: Wikipedia woort iinracht.
* 01. April: A Neederlunen as det 1. lun, huar tau maaner of tau wüfen frei mut.
* 11. September: Nine-Eleven
* 8. Oktuuber: Arnold Rüütel wurd president faan Eestlun.
* 27. Nofember: Anders Fogh Rasmussen wurd premierminister faan Denemark.
* 31. Detsember : At D-Mark woort faan a Euro ufliaset.

## Bäären – Tuläid – Bēren

## Störwen – Stürwen
* 27. Janewoore: Marie José faan Belgien, letst köningin faan Itaalien (* 1906)
* 18. Febrewoore: Balthus, fraansöösk konstmooler (* 1908)
* 04. Marts: Jean René Bazaine, fraansöösk konstmooler (* 1904)
* 15. Marts: Gaetano Cozzi, itaalieens histooriker (* 1922)
* 01. Jüüne: Köning Birendra faan Nepaal (* 1944)
* 27. Jüüne: Tove Jansson, fins skriiwer (* 1914)
* 29. Jüüle: Edward Gierek, poolsk poliitiker (* 1913)
* 03. Nofember: Ernst Gombrich, uasterriks-ingels konsthistooriker (* 1909)
1803

**1803** wiar det traad juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Marts: Ohio wurd de 17. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
**Ünbekäänd Dootem**
* Chicago wurd üüs *Fort Dearborn* grünjlaanjen.

## Bäären – Tuläid – Bēren
* 25. Mei: Ralph Waldo Emerson, ameerikoons dachter an filosoof († 1882)
* 28. August: C. P. Hansen, Skuulmaister en Köster üp Söl († 1879)
* 04. Detsember: Knut Jungbohn Clement, öömrang skriiwer an wedenskapsmaan († 1873)

## Störwen – Stürwen
* 19. Janewoore: Marcus Herz, dochter an filosoof (* 1747) 
* 07. April: Toussaint Louverture, uunfeerer faan det Haitisk Revolutschuun (* amanbi 1743)
;**ünbekäänd dootem**
* George Bass, ingels forsker (* 1771)
11. juarhunert

At **11. juarhunert** begant mä't juar 1001 an häält mä't juar 1100 ap. Mä det juar 1001 begant uk det 2. juardüüsen.
1811

**1811** wiar det elwenst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 13. Febrewoore: Hamborig wurd dial faan det Fraansöösk Rik.
* 15. Mei: Paraguay woort suwereen.
* 05. Jüüle: Venezuela rept sin freihaid ütj.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 30. Marts: Robert Wilhelm Bunsen, tjiisk cheemiker († 1899)
* 30. Mei: Karl von Richthofen, jurist († 1888)
* 18. Jüüle: William Makepeace Thackeray, ingels skriiwer († 1863)
* 22. Oktuuber: Franz Liszt, ungarisk klawiarspeler an komponist († 1886)
* 16. Deetsember: Thomas Romein, waastfresk architekt († 1881)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 08. September: Peter Simon Pallas, sjiisk forsker (* 1741)
* 13. September: Hans Momsen (* 1735)
1814

**1814** wiar det fjauertanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 18. September: Eebenmaagin faan de Wiiner Kongres.
* 11. Nofember: Charles Hamilton wurd onerguwernöör faan Haliglun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 22. Ismoune/Janewoore: Eduard Zeller, teoloog än filosoof († 1908)
* 25. Febrewoore: Taras Schewtschenko, ukrainisk dachter († 1861)
* 07.Nofember/Mistmoune: Johann Jannsen, frasch dächter († 1885)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 19. Jüüle: Matthew Flinders, britisk nawigatoor (* 1774)
* 31. August: Arthur Phillip, iarsten Guvernöör faan New South Wales (* 1738)
1817

**1817** wiar det sööwentanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 10. Deetsember: Mississippi wurd de 20. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

**Ünbekäänd Dootem**
* Henry King wurd onerguwernöör faan Haliglun.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 12. Jüüle: Henry David Thoreau, US-ameerikoons dachter an filosoof († 1862)
* 14. September: Theodor Storm, schriwster († 1888)
* 30. Nofember: Theodor Mommsen, nordfrasch liirer än profäsor († 1903)
* 27. Deetsember: Nikolos Barataschwili, georgisk skriiwer († 1845)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 08. Marts: Anna Maria Lenngren, sweeds skriiwer (* 1754)
* 18. Jüüle: Jane Austen, britisk skriiwer (* 1775)
* 15. Oktuuber: Tadeusz Kościuszko, poolsk an ameerikoons generool (* 1746)
* 07. Deetsember: William Bligh, britisk siaofisiar an guwernöör (* 1754)
1820

**1820** wiar det twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 29. Janewoore: George IV. wurd köning faan det Ferianigt Köningrik an Hannover.
* 14. Febrewoore: Minh Mạng wurd keiser faan Wjetnam.
* 15. Marts: Maine wurd de 23. stoot faan dön Ferianigt Stooten.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 17. Janewoore: Anne Brontë, ingels skriiwer († 1849)
* 04. Nofember: Christian Johansen, skuulmääster an skriiwer († 1871)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 29. Janewoore: Köning Georg III. faan det Ferianigt Köningrik an Hannover (* 1738)
* 03. Febrewoore: Keiser Gia Long faan Wjetnam (* 1762)
1827

**1827** wiar det sööwen-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 05. Jüüne: Uun de greks stridj för suwereniteet moost det belaagert besaating üüb't Akropolis uun Atheen kapituliare. Osmaans saldooten besaat leederhen at steed.
* 06. Jüüle: Uun a ferdrach faan London beed a gratmeechten Gratbritanien, Frankrik an Rüslun hör fermadling bi't skeeben faan en suwereen Grekenlun uun.
* 27. September: Det *Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde* wurd faan Franciscus Binkes, Hendrik Amersfoordt an Freerk Fontein grünjlaanjen.
* 20. Oktuuber: Uun a slacht faan Navarino hed skeeb faan det Ferianigt Köningrik, Frankrik an Rüslun jin Osmaans an Egüptisk skeeb wonen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 03. Janewoore: Michel Rodange, luksemburgisk dachter († 1876)
* 23. Deetsember: Wilhelm von Tegetthoff, vise-admiraal an komandant faan det uasterriks-ungarisk krichsmariine († 1871)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 26. Marts: Ludwig van Beethoven, tjüsch kompoonist (* 1770)
* 12. August: William Blake, ingels skriiwer, dachter an konstmooler (* 1757)
* 10. Nofember: Hyltsje Hepkes van der Zee, waastfresk poliitiker (* 1754)
1834

**1834** wiar det fjauer-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 06. Marts: At steed faan York uun Kanada wurd Toronto amneemd.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 10. Janewoore: Simon Reinhard Bohn, fering dachter († 1879)
* 06. Febrewoore: Ludwig Ingwer Nommensen, misjonåår foon da Bataker aw Sumatra († 1918)
* 08. Febrewoore: Dmitri Iwanowitsch Mendelejew, rüsk cheemiker († 1907)
* 16. Febrewoore: Ernst Haeckel, bioloog († 1919)
* 14. Febrewoore: Henriette Hirschfeld-Tiburtius, jerst Tērdochter ön Dütsklön, wat en Wüfhaur wiar († 1911)
* 24. September: Peter I., keiser faan Brasiilien (* 1798)
1839

**1839** wiar det njüügen-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 02. Jüüle: Abdülmedschid I. wurd sultaan faan det Osmaans Rik.
* 03. Deetsember: Christian VIII. wurd köning faan Denemark.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 19. Janewoore: Paul Cézanne, fraansöösk konstmooler († 1906)
* 20. April: Karl I., rumeens prins an köning († 1914)
* 18. Mei: Böle Bonken, skuulmääster († 1926)
* 08. Jüüle: John D. Rockefeller, US-amerikoons onernemer († 1937)
* 30. Oktuuber: Alfred Sisley, fraansöösk konstmooler († 1899)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 22. Maarts: Oluf Braren, konstmooler faan Feer (* 1787)
* 03. Deetsember: Frederik VI., köning faan Denemark an (ap tu 1814) Noorweegen.
1844

**1844** wiar det fjauer-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 27. Febrewoore: At Dominikaans Republiik woort suwereen.
* 08. Marts: Oscar I. wurd köning faan Sweeden an Noorweegen.
**Ünbekäänd Dootem**
* Georg Ludwig Balemann wurd bürgermääster faan Kiil.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 30. Marts: Paul Verlaine, fraansöösk dachter († 1896)
* 03. Jüüne: Detlev von Liliencron, tjiisk dachter († 1909)
* 17. August: Menelik II., keiser faan Ethioopien († 1913)
* 15. Oktuuber: Friedrich Nietzsche, tjiisk filosoof († 1900)
* 22. of 23. Oktuuber: Sarah Bernhardt, fraansöösk teaaterspeler († 1923)
* 02. Nofember: Mehmed V., 35. sultaan faan det Osmaans Rik († 1918)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 12. Marts: Karl XIV. Johan, köning faan Sweeden an Noorweegen (* 1763)
* 24. September: Karl Friedrich Kielmeyer, tjiisk meedisiiner, natüürforsker, cheemiker an teoretisk bioloog (* 1765)
1846

**1846** wiar det seeks-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 28. Deetsember: Iowa wurd de 29. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* P. A. Oelrichs skraft det buk 

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 18. Mei : Peter Carl Fabergé, rüs gulsmas an juweliir († 1920)
* 16. Jüüle: Friedrich Paulsen, nordfrasch filosoof än pädagooge († 1908)
* 25. September: Wladimir Köppen, rüs-tjiisk wedenskapsmaan, för sin süstem faan kliimaklasifikatschuun bekäänd († 1940)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
1850

**1850** wiar det föftigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 18. Marts: American Express wurd faan Henry Wells an William Fargo grünjlaanjen.
* 02. Jüüle: A Frees faan Berlin broocht de Sleeswich-Holstians Krich twesken de Tjiisk Bund an Denemark tu aanj.
* 09. September: California wurd de 31. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 01. Oktuuber: Mä de *University of Sydney Act* wurd at Universiteet Sydney grünjlaanjen.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 13.Janewoore: Hermann Möller, dånschen histoorischen linguist († 1923)
* 15. Janewoore: Mihai Eminescu, rumeens dachter († 1889)
* 07. Marts: Tomáš Garrigue Masaryk, grünjleier an iarst president faan't Tschechoslowakei († 1937)
* 10. Mei: Thomas Lipton, britisk hanelsmaan an skeper faan't teemarke „Lipton“ († 1931)
* 05. August: Guy de Maupassant, fraansöösk skriiwer an dachter († 1893)
* 13. Nofember: Robert Louis Stevenson, skots skriiwer († 1894)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 20. Janewoore: Adam Oehlenschläger, deensk natschunooldachter faan't Romantiik (* 1779)
* 27. Febrewoore: Samuel Adams, US-amerikoons poliitiker (* 1805)
* 23 April: William Wordsworth, ingels dachter (* 1770)
* 02. Jüüle: Robert Peel, britisk stootsmaan an poliitiker (* 1788)
* 09. Jüüle: Zachary Taylor, US-amerikoons generool an 12. president faan de Ferianigt Stooten (* 1784)
* 18. August: Honoré de Balzac, fraansöösk skriiwer (* 1799)
* 26. August: Ludwig Philipp, Köning faan Frankrik (* 1773)
1852

**1852** wiar det tau-an-föftigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 17. Janewoore: De Süüdafrikoons Republiik (of Transvaal Republiik) wurd grünlaanjen.
* 02. Deetsember: President Charles-Louis-Napoleon Bonaparte leet ham üüs Napoleon III. tu a Keiser faan a Fransuusen krüüne.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 12. Janewoore: Joseph Joffre, fransöösk generool, marschal faan Frankrik († 1931)
* 26. Janewoore: Pierre Savorgnan de Brazza, fraansöösk forsker faan Aafrika († 1905)
* 02. Febrewoore: Abdülhak Hâmit, türkisk dramaatiker an lyriker († 1937)
* 04. Marts: Kristján Jónsson, isluns premierminister († 1926)
* 25. Jüüne: Antonio Gaudi,  spånsch arkitäkt († 1926)
* 03. August: Hans Andreas Carstensen, mooring dächter († 1917)
* 28. August: Ocke Nerong, fering dachter († 1909)
* 03. Nofember: Keiser Meiji faan Jaapaan († 1912)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 25. Janewoore: Fabian Gottlieb von Bellingshausen, rüs siakeerer (* 1778)
* 04. Marts: Nikolai Gogolj, rüs skriiwer (* 1809)
* 14. September: Arthur Wellesley, 1. Duke of Wellington, britisk generool (* 1769)
* 27. Nofember: Ada Lovelace, britisk matemaatiker (* 1815)
1855

**1855** wiar det fiiw-an-föftigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 1.-2. Janewoore: A Neijuarsflud 1855 rachtet swaar uunstaken üüb dön Uastfresk Eilunen uun.
* 02. Marts: Aleksander II. wurd Keiser faan Ruslun.
* 09. September: A Briten an Fransuusen naam Sewastopol.

;*ünbekäänd dootem*
* Christian Johansen sin buk  komt ütj.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 13. Febrewoore: Paul Deschanel, fraansöösk poliitiker an president faan det Traad Republiik († 1922)
* 17. Febrewoore: Otto Liman von Sanders, tjiisk generool († 1929)
* 11. Maarts: Nis Albrecht Johannsen, hiimstounsdachter foon e Moore († 1935)
* 26. Jüüle: Ferdinand Tönnies, Sotsjoloog, en Ökonoom en en Filosoof († 1936)
* 14. Oktuuber: Gerhard Martens, matruus an konstmooler († 1946)
* 02. Deetsember: Ludwig Nissen, diamantehoonler än stifter foon dat Ludwig-Nissen-Hüs oun Hüsem († 1924)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 02. Marts: Nikolaus I., Keiser faan Ruslun (* 1796)
* 06. Marts: Swen Hans Jensen, salring siamoon an bürgermääster foon Kil (* 1795)
* 31. Marts: Charlotte Brontë, britisk skriiwer (* 1816)
* 09. August: J. P. Hansen, salring skriiwer (* 1767)
* 11. Nofember: Søren Kierkegaard, deensk filosoof an teoloog (* 1813)
* 26. Nofember: Adam Mickiewicz, poolsk dachter (* 1798)
1857

**1856** wiar det sööwen-an-föftigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Janewoore: At eestnisk bleed Postimees wurd grünjlaanjen.
* 04. Marts: James Buchanan wurd president faan dön Ferianigt Stooten.
* 07. Marts: Richard Pattinson wurd onerguwernöör faan Haliglun.
* 31. Deetsember: Victoria enskääsd hör för Ottawa üüs hoodsteed faan Kanada.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 28. Janewoore: Christian Jensen, skuulmääster an regiunaalhistooriker († 1936)
* 22. Febrewoore: Robert Baden-Powell, britisk grünlaanjer faan’t stegelkfinjerbeweeging († 1941)
* 05. April: Alexander I., prins faan Bulgaarien († 1893)
* 18. April: Clarence Darrow, US-amerikoons afkoot († 1938)
* 15. September: William Howard Taft, US-amerikoons poliitiker, 27. president faan dön Ferianigt Stooten († 1930)
* 17. Oktuuber: Momme Andresen, tjüschen keemiker († 1951)
* 26. Nofember: Ferdinand de Saussure, sweitser spriikwedenskapsmaan († 1913)
* 21. Deetsember: Tjeerd Kuipers, waastfresk architekt († 1942)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 05. Jüüle: Froukje Herbig, waastfresk skuulmääster an skriiwer (* 1781)
* 14. Oktuuber: Johan Christian Clausen Dahl, noorsk lunskapsmooler (* 1788)
* 28. Oktuuber: Louis-Eugène Cavaignac, fraansöösk premierminister faan det Naist Republiik (* 1802)
* 17. Detsember: Francis Beaufort, hüdrograaf faan a ingelsk admiraliteet (* 1774)
1862

**1862** wiar det tau-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 31. Marts: Victor Hugo san romoon *[[Les Misérables]]* wurd ütjden.
* 25. April: Stridjkreeften oner Admiraal David Farragut naam New Orleans.
* 06. Jüüne: U.S. trupen naam Memphis.
* 22. September: Otto von Bismarck wurd minister-president faan Preussen.
* 31. Deetsember: Abraham Lincoln ontertiikent en gesets, dat West Virginia iin uun dön Ferianigt Stooten apnaam an Virginia iin uun tau dialen diald.
;*ünbekäänd dootem*
* Christian Johansen dää sin buken  an  ütj.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 23. Janewoore: David Hilbert, matemaatiker († 1943)
* 02. April / 14 April: Pjotr Stolypin, premier-minister faan Rüslun († 1911)
* 26. August: Theodor Siebs, tjüschen germanist († 1941)
* 22. Nofember: Otto Bremer, sjiisken germanist († 1936)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 18. Janewoore: John Tyler, president faan dön Ferianigt Stooten (* 1790)
* 04. April: Harmen Sytstra, waastfresk skriiwer (* 1817)
* 24. Jüüle: Martin Van Buren, president faan dön Ferianigt Stooten (* 1782)
1864

**1864** wiar det fjauer-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Febrewoore: de Naist Sleeswich-Holstian Krich begand, üüs prüüsisk saldooten skreed auer a Eider.
* 10. Marts: Ludwig II. wurd köning faan Bayern.
* 02.-07. September: En armee faan dön Ferianigt Stooten naam Atlanta. 
* 30. Oktuuber: de Naist Sleeswich-Holstian Krich kaam tu aanj.
* 31. Oktuuber: Nevada wurd de 36. stoot faan dön Ferianigt Stooten.
* 08. Nofember: Presidentskapswool uun dön Ferianigt Stooten: Abraham Lincoln wurd weler mä 55% faan a stemen tu a president weelet.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 22. Febrewoore: Jákup Jakobsen, feeröisk spriikwedenskapsmaan († 1918)
* 11. Jüüne: Richard Strauss, tjiisk komponist an dirigent († 1949)
* 14 Jüüne: Alois Alzheimer, tjiisk dochter († 1915)
* 24. Nofember: Henri de Toulouse-Lautrec, fraansöösk konstmooler († 1901)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 23.Jüüne: Christian Ludwig Brehm, sjiisk prääster an ornitoloog (* 1787)
1865

**1865** wiar det fiiw-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 02. April: Trupen faan dön Ferianigt Stooten naam at hoodsteed faan dön Konföderiaret Stooten, Richmond uun Virginia.
* 09. April: De Ameerikoons Bürgerkrich naam en aanj.
* 15. April: Abraham Lincoln, president faan dön Ferianigt Stooten, wurd uun en atentaat uun *[[Ford's Theatre]]* uun Washington ambroocht. Andrew Johnson wurd president.

## Biljen

18650410_Surrender_of_General_Lee_and_His_Whole_Army_-_The_New_York_Times.png|Tiitelsidj faan det *New York Times* auer a aanj faan de Ameerikoonsk Bürgerkrich


## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
### Marts-August
* 17. Marts: Gabriel Narutowicz, president faan Poolen († 1922)
* 13. Jüüne: William Butler Yeats, irsk dachter († 1939)
* 19. Jüüne: Alfred Hugenberg, tjiisk kuupmaan († 1951)
* 26. Jüüle: Philipp Scheidemann, riksministerpresident faan det Weimar Republiik († 1939)
* 24. August: Köning Ferdinand I. faan Rumeenien († 1927)
### Oktuuber-Deezember
* 19.Oktuuber: Andreas Hübbe, Aur-See- of Eksport-Koopman († 1941)
* 02. Nofember: Warren G. Harding, 29. president faan dön Ferianigt Stooten († 1923)
* 08. Deetsember: Jean Sibelius, fins komponist († 1957)
* 30. Deetsember: Rudyard Kipling, ingels skriiwer an dachter († 1936)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 15. April: Abraham Lincoln, president faan dön Ferianigt Stooten (* 1809)
* 21. Mei: Christian Jürgensen Thomsen, histooriker (* 1788)
* 10. Deetsember: Köning Leopold I. faan Belgien. (* 1790)
1870

**1870** wiar det sööwentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 01. Marts: De Tripel-Allians-Krich kaam uun Paraguay tu aanj.
* 15. Jüüle: Manitoba wurd en prowins faan Kanada.
* 19. Jüüle: De Tjiisk-Fraansöösk Krich begand mä det fraansöösk krichsferklaaring uun Preussen.
* 04. September: Keiser Napoleon III. wurd ufsaatet. Began faan det Traad Fraansöösk Republiik.
* 19. September: Det Belaagring faan Pariis begand.
* 20. September: Italjeens saldooten besaatet Room.
* 02. Oktuuber: Room wurd hoodsteed faan Itaalien.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren

### Janewoore

* 02. Janewoore: Ernst Barlach, tjiisk skriiwer, biljhauer an teekner († 1938)
* 03. Janewoore: Henry Handel Richardson, austraalisk skriiwer († 1946)
* 06. Janewoore: Gustav Bauer, tjiisk poliitiker, ministerpresident an rikskansler († 1944)
* 06. Janewoore: Eduard Stemplinger, tjiisk skriiwer († 1964)
* 08. Janewoore: Miguel Primo de Rivera, spaans generaal an diktatoor († 1930)
* 10. Janewoore: Hans von Raumer, tjiisk poliitiker an riksminister († 1965)
* 13. Janewoore: Henryk Opieński, poolsk kompoonist († 1942)
* 16. Janewoore: Ludwig Kohlen, tjiisk poliitiker († 1951)

### Febrewoore
* 02. Febrewoore: Annette Kolb, tjiisk skriiwer († 1967)
* 03. Febrewoore: Ada Negri, italjeens skriiwer († 1945)
* 16. Febrewoore: Dirk Jelles Troelstra, waastfresk dachter († 1902)

### Marts-Deetsember
* 22. April: Wladimir Leenin, rüs rewolutschoneer an feerer faan't Sowjetunioon († 1924)
* 26. April: Benedikt Momme Nissen, nuurdfresk konstmooler († 1943)
* 17. Jüüne: Erskine Childers, irsk skriiwer († 1922)
* 21. August: Alexander Eckener, konstmooler († 1944) 
* 31. August: Maria Montessori, italjeens peedagooge († 1952)
* 26. September: Köning Christian X. faan Denemark († 1947)
* 30. Nofember: Jan Jansonius, waastfresk poliitiker († 1957)
* 15. Detsember: Dr. Carl Haeberlin, medesiiner († 1954)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 15. Mei: Harro Harring, rewolutsjuneer, dachter an mooler (* 1798)
* 09. Jüüne: Charles Dickens, ingels skriiwer (* 1812)
* 13. Jüüle: Christian Albrecht Jensen, däänsk mooler (* 1792)
* 10. August: Peter Michael Clemens, sölring skriiwer (* 1804)
* 12. Oktuuber: Robert E. Lee, amerikoons generaal (* 1807)
* 05. Deetsember: Alexandre Dumas, fraansöösk skriiwer (* 1802)
1873

**1873** wiar det trii-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
* 30. Janewoore: De romoon *Le Tour du monde en quatre-vingts jours* (Rais am a Eerd uun 80 Daar) faan Jules Verne kaam tu'n föörskiin.
* 11. Febrewoore: Spanje wurd en republiik.
* 01. Jüüle: Prince Edward Eilun wurd en prowins faan Kanada.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 01. April: Sergei Rachmaninow, rüs klawiarspeler, komponist an dirigent († 1943)
* 17. Mei: Henri Barbusse, fraansöösk poliitiker an skriiwer († 1935)
* 09. Nofember: Fritz Thyssen, tjiisk onernemer († 1951)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 09. Janewoore: Napoleon III., fraansöösk president an Keiser faan dön Fransuusen (* 1809)
* 01. Mei: David Livingstone, skots aafrikaforsker (* 1813)
* 08. Mei: John Stuart Mill, ingels filosoof an ökonoom (* 1806)
* 22. Mei: Alessandro Manzoni, italjeens dachter an skriiwer (* 1785)
* 07. Oktuuber: Knut Jungbohn Clement, öömrangen skriiwer an wedenskapsmaan (* 1803)
1875

**1875** wiar det fiiw-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.

## Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
;*ünbekäänd dootem*
* Di Ialtürn Oomram as klaar.

## Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
* 23. Janewoore: Emil Hansen, dachter († 1955)
* 26. Marts: Syngman Rhee, iarst süüdkoreaansk president († 1965)
* 01. Gjarsmoune: Edgar Wallace, änglisch schriwster († 1932)
* 08. April: Albert I., Köning faan dön Belgiern († 1934)
* 11. Mei: Harriet Quimby, US-ameerkoons fliiger († 1912)

## Störwen – Sturwen – Stürwen
* 03. Jüüne: Georges Bizet, fraansöösk komponist (* 1838)
* 04. August: Hans Christian Andersen, deensk dachter an skriiwer (* 1805)
* 15. Oktuuber: Lorenz Friedrich Mechlenburg, prääster an wedenskapsmaan för't öömrang spriak (* 1799)
* 22. Detsember: Bende Bendsen, spräkemoon än priwootliirer (* 1787)