Tupí spriaken

A **Tupí spriaken** san en grat spriakfamile uun't uastelk Süüdameerikoo. Jo wurd spreegen uun Brasiilien, Paraguay, Boliiwien, Fransöösk Guayaana, nuurdelk Argentiinien, nuurduastelk Peruu an süüduastelk Kolumbien. A miast spreegern hää det Guaraní uun Paraguay mä son sjauer miljoon spreegern. Aal a öödern tuup san man son 200.000 spreegern.

## Iindialang
Di gratst dial maage a Tupí-Guaraní spriaken ütj. Aal a tjiin twiiger san:

* Tupí spriakfamile
** Arikém twiig
*** Karitiána (~ 200 uun Rondônia)
*** Arikém (ütjstürwen, iar Rondônia)
** Awetí twiig
*** Awetí (*Aueti*, *Auetö*) (~ 90 uun Mato Grosso)
** Juruna twiig
*** Juruna (*Yuruna*, *Yudya*) (~ 200 uun Mato Grosso; iar uun Pará)
*** Xipáya (2 uun Pará)
*** Manitsawá (ütjstürwen, iar uun Mato Grosso)
** Mawé twiig
*** Mawé (*Maué*, *Sateré-Mawé*) (6.000 uun Amazonas)
** Mondé-Zweig
*** Mondé (enkelten uun Rondônia)
*** Aruá (enkelten uun Rondônia)
*** Gavião (*Ikõro*, *Digüt*) (~ 350 uun Rondônia)
*** Suruí (*Paitér*) (~ 450 uun Rondônia an Mato Grosso)
*** Cinta-larga (~ 600 uun Mato Grosso an Rondônia)
*** Zoró (~ 300 uun Mato Grosso)
** Mundurukú twiig
*** Mundurukú (~ 7.000 uun Pará an Amazonas)
*** Kuruáya (5 uun Pará)
** Puruborá twiig
*** Puruborá (*Boruborá*) (enkelten uun Rondônia)
** Ramaráma twiig
*** Káro (*Arara, Urukú, Itogapúk, Ntogapíd, Ramaráma*) (~ 200 uun Rondônia)
*** Urumí (ütjstürwen, iar uun Rondônia)
** Tuparí twiig
*** Tuparí (~ 300 uun Rondônia)
*** Wayoró (*Ajurú*) (~ 80 uun Rondônia)
*** Mekéns (~ 150 uu Rondônia)
*** Makurap (ferlicht son 700 uun Rondônia)
*** Sakirabiát (ferlicht son 70 uun Rondônia)
*** Kepkiriwát (ütjstürwen, iar uun Rondônia)
** Tupí-Guaraní twiig
*** Onerskööl 1 (Guaraní)
**** Chiriguano (~ 50.000 uun Boliiwien, ~ 15.000 uun Argentiinien, ~ 2.000 uun Paraguay)
***** Avá (uun Paraguay *Guarayu*) (uun Boliiwien, Argentiniien, Paraguay)
****** Chané spriakwiis
****** Tapieté spriakwiis
***** Izoceño (uun Bolivien)
**** Guayakí (*Aché*) (~ 850 uun Paraguay)
**** - saner nööm -
***** Ual-Guaraní (16. bit 18. juarhunert)
****** Guaraní (~ 4.000.000 uun Paraguay an naibi Argentiinien an Brasiilien)
***** Kaiwá (*Pãi-Tavyterã*) (~ 10.000 uun Paraguay, ~ 9.000 uun Mato Grosso do Sul, ~ 500 uun Argentiinien)
***** Mbyá (~ 8.000 uun Paraguay, ~ 2.300 uun Espírito Santo, Rio de Janeiro, São Paulo, Paraná, Santa Catarina an Rio Grande do Sul, ~ 1.000–2.000 uun Argentinien)
***** Nhandéva (*Chiripá*) (~ 4.900 uun Paraná, São Paulo an Mato Grosso do Sul)
**** Xetá (enkelt spreegern, uun Paraná)
*** Onerskööl 2
**** Guarayu (~ 5.000 uun Boliiwien)
**** - saner nööm -
***** Sirionó (~ 500 uun Boliiwien)
****** Yuqui-Dialekt (~ 150 uun Boliiwien)
***** Jorá (*Hora*) (ütjstürwen, iar uun Boliiwien)
*** Onerskööl 3
**** Tupí (ütjstürwen, iar uun São Paulo)
***** Tupí Austral (*Língua Geral Paulista*) (iar uun't süüdelk Brasiilien)
**** Tupinambá (ütjstürwen, iar uun Rio de Janeiro bit Pará)
***** Nheengatú (*Língua Geral Amazônica*) (~ 3.000 uun Amazonas)
***** Kokáma/Omáwa
****** Kokáma (ferlicht son 2.000 uun Peruu, ~ 50 uun Amazonas, ~ 20 uun Kolumbien)
****** Omáwa (ütjstürwen)
****** Kokamíya (enkelten uun Peruu)
*** Onerskööl 4
**** Avá (*Canoeiro*) (~ 100 uun Tocantins)
**** Akwáwa
***** Asuriní do Tocantins (*Asuriní do Trocará*) (~ 200 uun Pará)
***** Suruí do Tocantins (*Suruí do Pará*) (~ 150 uun Pará)
***** Parakanã (~ 350 uun Pará)
**** Tapirapé (~ 200–350 uun Mato Grosso)
**** Tenetehára
***** Guajajára (~ 10.000 uun Maranhão)
***** Tembé (~ 100–200 uun Maranhão und Pará)
*** Onerskööl 5
**** Araweté (~ 200 uun Pará)
**** Asuriní do Xingu (~ 70 uun Pará)
**** Kayabí (~ 800 uun Mato Grosso an Pará)
*** Onerskööl 6
**** Apiaká (uun Mato Grosso)
**** Kawahíb
***** Amondawa (~ 50 uun Acre an Rondônia)
***** Karipuna (12–15 uun Acre an Rondônia)
***** Juma (9 uun Amazonas)
***** Parintintín (~ 130 uun Amazonas)
***** Tenharím (~ 260 uun Amazonas)
***** Uru-eu-wau-wau (~ 100 uun Rondônia)
*** Onerskööl 7
**** Kamayurá (*Kamaiurá*) (~ 270 uun Mato Grosso)
*** Onerskööl 8
**** nuurden faan a Amazonas
***** Emerillon (~ 200 uun Fransöösk Guayaana)
***** Wayampi (~ 650 uun Fransöösk-Guayaana, ~ 500 uun Amapá, ~ 10 uun Pará)
***** Zo'é (iar *Poturu*) (~ 180 uun Pará)
**** süüden faan a Amazonas
***** Anambé (enkelten, uun Pará)
***** Guajá (~ 350 uun Maranhão)
***** Urubú-Kaapor (~ 500 in Maranhão)
***** Takunyapé (ütjstürwen, iar uun Pará)
***** Turiwára (ferlicht ütjstürwen, uun Pará)
***** Amanayé (ferlicht ürjstürwen, uun Pará)

Enkelt wurden, diar wi daalang kään, kem faan Tupi spriaken uf: Tanga, Jaguar, Piranja.

## Literatuur
;Tupí
* 
* Aryon D. Rodrigues: *Tupí.* In: Robert M. W. Dixon, Alexandra Y. Aikhenvald (Hrsg.): *The Amazonian Languages.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1999, ISBN 0-521-57021-2, S. 107–124.
;Tupí-Guaraní
* Cheryl Jensen: *Tupí-Guaraní.* In: Robert M. W. Dixon, Alexandra Y. Aikhenvald (Hrsg.): *The Amazonian Languages.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 1999, ISBN 0-521-57021-2, S. 125–163.

## Kwelen


## Luke uk diar