Perioodisch tabäl

Jü **perioodisch tabäl foon da keemische elemänte** as en forstaling foon da bekånde keemische elemänte, ordned eefter elektroonestruktör sü dåt maning keemische äinschape ham döör jü tabäl änre aw en räigelmääsien wise.

## Jü perioodisch tabäl foon e elemänte
Dåt fülien bil wiset jü tabäl foon da diling bekånde elemänte. Ark elemänt as aplisted eefter sin atoomtål än keemisch sümbool. Wan huum e wiser boowen aw en sümbool hålt, schucht huum di noome foon dåt elemänt, än wan huum deeraw klikt, kamt huum tu di tuhiirene artiikel.

Jü perioodisch tabäl as en baispal foon en klassifikationssüsteem: Elemänte önj jüseelwi split unti diseelwie perioodische tabälefloose – ålsü deele önj e tabäl dåtseelwi blai – hääwe äänlike keemische äinschape.




'''Grupe'''
'''1'''
'''2'''
 
'''3'''
'''4'''
'''5'''
'''6'''
'''7'''
'''8'''
'''9'''
'''10'''
'''11'''
'''12'''
'''13'''
'''14'''
'''15'''
'''16'''
'''17'''
'''18'''


'''Perioode'''
 


'''1'''
1H
 
2He


'''2'''
3Li
4Be
 
 
5B
6C
7N
8O
9F
10Ne


'''3'''
11Na
12Mg
 
 
13Al
14Si
15P
16S
17Cl
18Ar


'''4'''
19K
20Ca
 
21Sc
22Ti
23V
24Cr
25Mn
26Fe
27Co
28Ni
29Cu
30Zn
31Ga
32Ge
33As
34Se
35Br
36Kr


'''5'''
37Rb
38Sr
 
39Y
40Zr
41Nb
42Mo
43Tc
44Ru
45Rh
46Pd
47Ag
48Cd
49In
50Sn
51Sb
52Te
53I
54Xe


'''6'''
55Cs
56Ba
*
71Lu
72Hf
73Ta
74W
75Re
76Os
77Ir
78Pt
79Au
80Hg
81Tl
82Pb
83Bi
84Po
85At
86Rn


'''7'''
87&nbsp;Fr&nbsp;
88Ra
**
103Lr
104Rf
105Db
106Sg
107Bh
108Hs
109Mt
110Ds
111Rg
112Cn
113Uut
114Uuq
115Uup
116Uuh
117Uus
118Uuo


 


* **[[Lanthanid]]e**
57La
58Ce
59Pr
60Nd
61Pm
62Sm
63Eu
64Gd
65Tb
66Dy
67Ho
68Er
69Tm
70Yb


** **[[Aktinid]]e**
89Ac
90Th
91Pa
92U
93Np
94Pu
95Am
96Cm
97Bk
98Cf
99Es
100Fm
101Md
102No




Kemisch ra foon jü periodisch tabäle

Alkalimetale
Jardalkalimetale
Lanthanide
Aktinide
Ouergungsmetale


Swåke metale
Metalloïde
Ai-metale
Halogeen
Äädelgase



Atoomtåle önj rüüdj djüse aw elemente wat ai natörlik aw e wråål forkaame.

## Histoori

Dåt systeem wörd ütwikeld tu en tid as er nuch ninte am e anerlike apbäg foont atoom bekånd wus. Da elemänte wörden ordned eefter jare atoommase. 

Di tjüsche Johann Wolfgang Döberreiner wus di jarste, wat er en tuhuupehångst fün twasche e atoommase än da keemische äinschape foon änkelte elemänte. Widere wörd hi ferbininge twasche da mase foon wase elemänte wis. Hi unerschåås ‚triitåle‘ foon tuhuupehingene elemänte. Di änglönjer John Alexander Reina Newlands fün üt, dåt deer en råigelmääsihäid foon oocht elemänte tu toochs bestöö än stald jü jarst *perioodisch* tabäl ap, ouers följk heet ham ütlååked, as hi sää, dåt huum dåt ferglike köö ma da oktaawe önj e musiik. Aptu pååsed sin systeem bloot tu da jarste perioode än ai tu da lääsere, wat långer san. 

Tuleest hääwe di tjüsche Lothar Meyer än di ruse Dmitry Mendeleyev 1879 jü jarst wersioon foon jü perioodisch tabäl as we's diling kåne, publisiird. Deerbai hääwe ja, as uk ål John A. R. Newlands, for teluur än jood jü masefüli amdraid. Deerdöör as e oueriinjstiming önj da äinschape ferbääderd wörden. Eefter dåt apkaamen foon e woogemekåånik as dütlik wörden, hü dåt köm. Dåt as nån tufål, dåt da perioode foon jüdeer tabäl jü eläktroonetål önj da schale foon e atoome fülie.

## Kiik uk deer
* 
* Perioodisch tabäle eefter IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry, änglisch)
* Dåt perioodesystem ma bile