open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BMW

Di **BMW AG** es en Autofabrik ön Bayern. Jü heer masi litjer Firmen aurnomen, en sa snaket em deling uk hol fan di "BMW Group".

## Histoorie
BMW es fan en Maskiinenfirma uuren, wat Motooren fuar Luchtskeepen becht. Di jest gurter Aarber wiar Motooren fuar Fliigern, wat ön senerlig Flochthoogden jit laap kür. Dit Teeken fan BMW es diaraur uk en draiendi Propeler.

Eeđer di jest Wārelkrich maast ön Dütsklön niin Fliigermotooren becht uur, en sa kām em bal diarüp en bech Autos en Motoorweelen. 

Ön di taust Wārelkrich kām en Motoorweel me öndrewen Biwain fan BMW, en des kür di Wehrmacht gur brük.

Eeđer di taust Krich wiar dit Motoorweel (Me jen Kolben sa üs di BMW R 25) gönstiger tö haa üs en Auto, en sa wiar maning Mensken diarme önerwai. Leeter kām Kabiinenrulern sa üs di BMW Isetta üs Forbeetering diartö, en me di BMW 501 her em uk en gurt Wain, wat et üs *502* uk me 2,6-Liiter-V8-Motoor jaav.
Fuar di Gap twesken litj en gurt kām tö di 60er Jaaren di BMW 700 en di "Nii Klas", di BMW 1500, hur leeterhen di BMW "02" naa önern en di BMW 5er Reeg naa boowen waar. 
BMW wil en "Preemiumfirma" wiis, en sa maast en 6-Kolben-Maskiin ek waani. des kām 1968 me di BMW 2500.
Fan des Reeg waar ombi 1977 di BMW 7er-Reeg, wat üs jest ön Dütsklön Bremsen fing, wat ek blokiari (ABS)

BMW_502_V8_(03).jpg|2,6 en leeterhen 3,2 Liitern: di BMW 502 me V8
BMW_V8_5201180.jpg|Di BMW 505, en leengeri Versioon fuar Adenauer waar ek becht, aurdat hi me Hur üp Haur ek iinstiig kür.
BMW_Isetta_bubble_car_-_Flickr_-_exfordy.jpg
BMW_Isetta_Dreirad_(2015-08-28_3084_Ausschnitt).jpg
BMW_Isetta_300,_Bj._1957,_Polizei_(2015-08-29_3191_b).JPG|Des Isetta es bi di Politsai löpen.
BMW_600_Front.jpg|Di gurter BMW Isetta 600 kür höm ek döörseet.
Microlino_Red_Genf_2018.jpg|"Isetta 2018", di *Microlino*, en Elektroauto.


Di Motoorweelen sen fuaral ön di 60er en 70er Jaaren bikeent wesen, üs me di BMW /5 bit /7 nii Tau-Kolben-Boxer-Motooren becht waar, hur em uk üp leengeri Waien gur me önerwai wiis kür. 
Me di BMW R100RS (en /7) waar 1976 dit jest Motoorweel me fol Fuarkluađing fuarstelt.

BMW_R25_(1950).JPG|En R25 fan 1950
BMW_R-100-RS_in_BMW-Museum-Munich_(cropped).JPG|BMW R 100 RS


## Elektrowainer
Al leenger waar forsaacht, di ual Kolbenmaskiin me Weeterstof aur di Tir tö fo. Diarfuar heer em lung me di BMW 7er-Reeg experimentiaret. Tö en Tökumst kām des Aarberen man ek.

Me di BMW i3 waar dit jest Elektroauto üttaacht, en diarfuar waar uk en senerlig Fabrik becht, wat höör Stroom fuar't Miist salev maaket. Di *I3* jeft et uk me Range Extender, en Bensiinmotoor, wat di Baterii leer ken, wan di Stroom ek leengt.


BMW_I3_Söl_006.JPG|Bi di BMW I3 skel smeel en gurt Weelen help, dat em me di Energii rocht fiir köör ken.
BMW_I3_Söl_007.JPG|Uk bi des Auto maaket di Klöör fuul üt.


Muar wat fuar "Preemium" of "Sport" es di *BMW i8*. Des ken ek fuul muar üs waker ombi laap, kostet fuul Jil, en diarom raaket em diarfan uk el olterfuul Wainer.

### Futnooten
Daimler AG

Di **Daimler AG** seet ön Stuttgart en becht diar PkW sa üs Kraamwainer en uk Lastwainer sa üs Busi. Diaraur hen uur uk Finanstiinsten en Mobiliteetstiinsten önböören. Diarfuar heer di Daimler AG di trii Daachterfirmen *Mercedes-Benz AG*, *Daimler Truck AG* en *Daimler Mobility AG*. Des sen weđer fan di ual Twiigern *Mercedes-Benz Cars* en *Mercedes-Benz Vans* sa üs *Trucks & Buses* maaket uuren. Di Daachterfirmen haa salev uk Daachterfirmen fuar bal ark nii Böök, wat höm jen üttenkt. - En Rusenpop.

## Histoorie
Carl Benz her 1883 sin Firma iipenmaaket, en Gottlieb Daimler her uk en Motoorenwerk. Biiring kām ön di 20er Jaaren fan't 20st Jaarhönert ön Swaarhairen, en da haa ja tö *Daimler-Benz* fusioniaret.

## Elektroautos
Sent 2012 uur uk Elektroautos becht. Öner üđer Noomen heer di Daimler AG man al forskeligi Taachten ütprobiaret.

### Hurom di jest A-Klas bi di "Elchtest" omfeel
Bit 1997 heer di Daimler-Benz AG di nii A-Klas uk üs Elektroauto töjen üttaacht, dat di ön Seerie becht uur kür. Di ZEBRA-Baterii her 30 kWh Kapatsiteet, en diarme kür dit Auto ombi 200 km laap. Fuar di Baterii her dit Auto en debelt Böört ("Sandwichböört"), wat di Wain hooger maaketi. Eeđer dat dit „Clean Air Act und Zero Emission Mandate“ töbeeknomen uuren wiar, waar di Wain man bluat üs Bensiin- en Dieselwain becht. Da waanti dit Wecht fan di Baterii iin ön di Böört, en dit Auto stört bi di "Elchtest" om, wan em diarme olter waker öm di Huken wil.

### Mercedes-Benz B 250e
Fan di B-Klas waar me Bateriien en Maskiinen fan Tesla Elektrowainer üs *B 250 e* becht.

### Smart Elektro

Fan di Smart waar jens Elektrowainer becht, da waar di bistelt en kür ek ütlööwert uur, en tau Jaaren leeter jeft et di Smart bluat jit me Elektromaskiin.

## Alternatiiwen tö Bensiin
### Harburger Transporter
Ön di soowentiger Jaaren waar al Elektroautos becht. Volkswagen her me sin T2B Typ 2150 en Seerie, en da maaketi Daimler-Benz fan sin 206D en Weeterstofauto. Des dreev me Weeterstof en Bensiinmotor ön. Di Wain es noch en Prototyp blewen.


Datei:Hanomag_Bus_1.jpg|Di "Tempo Matador" waar en Hanomag. Di Technik waar leeter fuar di Hanomag F 25 / Mercedes 206D aurnomen.
Datei:Hanomag_henschel_f25_v_sst.jpg|En Hanomag F 25 me lüng Aksenstant.
Datei:Mercedes_l206_sst.jpg|Mercedes 206 D me Skreft ön di Düür en söner Stiarn
Datei:Harburger_v_sst.jpg|Jir waant di Skreft ön di Düür, man di Stiarn es diar.


### Weeterstof-en Hybridprojekti
#### Weeterstof me Kolbenmaskiinen
1984 waar en Projekt fuar Weeterstof me Bensiinmotooren maaket. 

#### Mercedes-Benz F-Cell
Di A-Klas me höör Sandwichböört böör Plaats fuar en Baterii. Di Plaats leengti man uk fuar di Öndreft fan en Brenstofselen-Öndreft me Elektromaskiin. Des waar me di jest A-Klas sa üs di B-Klas omseet, wat uk en debelt ("Sandwich"-) Böört heer.


Datei:Mercedes-Benz_A-class_F-Cell_DHL-Japan.jpg|En A-Klas bi DHL ön Jāpan.
Datei:B-Klasse-F-Cell-innen-IAA2009.jpg|Di B-Klas heer di Technik fuar't Miist iin ön di debelt "Sandwich"-Böört (2009).
Datei:Mercedes-Benz_B-Klasse_F-Cell_IMG_0889.jpg|Me di B-Klas es em uk jens 30.000 km trinjom di Wārel köört.


## Futnooten
Matrjoschka

**Matrjoschka** of *Matrjewka, Matrjeschka* (, wiss. Transliteration: *matrëška*) sen holten Popen, wat önmaalet sen en iin ön enachtler pasi. Ja kum fan Ruslön en haa di Aart fan en Talisman fuar des Liren.

## Wat aur di Popen

Di Popen uur fan (Linden-) en (Birken-)holt maaket. Üttaacht waar ja 1890 fan di Könst-Maaler Sergei Wassiljewitsch Maljutin, en di Könst-Snetjer Wassili Petrowitsch Swjosdotschkin heer di maaket. Ja skel fan en Pop üp di Taacht kemen wiis, wat fan Japan kemen wiar. Fukurokuju-Popen pasi man ek iin ön enachtler.

Ön Ruslön fuan di Mensken tö dit Jen fan't 19. Jaarhönert Spöltjüch gur, wat em ütenachtler nem kür, en sa kām di Maakers üp di Taacht, muar Popen tö maaki, wat iin ön enachler pasi. Di Figuuren skul en Buernwüf weegi, wat en ruar Sarafan ön her.Di Noom „Matrjoschka“ es di Diminutiv fan di Noom „Matrjona“, hur masi Buernwüfhaurn jeet. Des Noom giar üp dit latiinsk ** fuar Mooter töbeek (Üp Rusk , *mat′* of ialer , *mater′*).

Hat jaav Wüfkis en Mantjis fan di Popen. Di Wüfkis wiar mooterk, di Mantjis wiar stark fuar di Krich.

Öntwesken uur man fuaral Wüfkis maaket. Em bigent me di litjest Pop, en di nast skel trinjom des pasi. Di hoogst Könst es di Maalerii diarön, aurdat dit jaa hol tohoppasi skel. Diar mener Forskel twesken di Popen es, diar muar es di Sats wert.
Matrjoschka-Popen uur fuaral ön Nischni Nowgorod, di Oblast Moskau en Kirow maaket. Aur di jest Jaaren wiar di gurtest Sats Popen fan 3, 5, 7 of 10 Stek maaket, man öntwesken sen dit fuul muar uuren.

Di Rekord fan di aurmiist Matrjoschka-Popen waar 2003 ön di USA āpstelt, en dit wiar 51 Popen. Di gurtest Pop es 53,97 Zentimeetern of  Zoll hoog, di litjest meet bluat 0,31 Zentimeetern of (&nbsp;Zoll). 

Me Matrjoschkas uur uk Satiiri maaket. Diarbi sen Popen fan Wladimir Iljitsch Lenin, Iwan IV. (Ruslön)/ Iwan, di Grögelk of Peter ddi Gurt of en gurt Pop fan Boris Nikolajewitsch Jelzin of Wladimir Wladimirowitsch Putin maaket.

## Mes Noomen
Di Popen uur uk "Babouschka" nēmt, man des es mes, aurdat dit Uurt ek Mooter man Mootji jit. Bi di Grensi fan Uasterrik tö Ungarn uur uk Piroschka sair, dit jit sa füül üs "Rotkäppchen" üp dütsk. Mes es uk Mamuschka, wat sa fuul üs "Mama" jit en ek tö di Popen paset.

## Literatuur
* 

## Luki uk jir

* Geschichte der Matrjoschka auf russlandjournal.de

## Futnooten
Alwat/go

**Alwat** (åw Tjüsch: *Arlewatt*; åw Dånsch: *Arlevad*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 334 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Di Arluu Struum mååget e noordgräns foon e gemiine.

## Kwäle
Draage/go

**Draage**  (åw Tjüsch än Dånsch: *Drage*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 627 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Kacheetien (Köningrik)

At **Köningrik Kacheetien** (üüb Georgisk: კახეთის სამეფო *K'axetis Samepo*) wiar en köningrik wat faan det 15. juarhunert tu det 18. juarhunert uun a uast faan a Georgien faan daaling wiar. Det kaam faan't apdialing faan't Köningrik Georgien iin uun trii dialen (Kacheetien, Kartlien an Imereetien) uun't juar 1465 an bested mä muar kurt onerbreegen tu 1762, üüs Kacheetien mä't Köningrik Kartlien tuplaanjen wurd.

## Köninger
* 1465-1476 – Georg I.
* 1476–1511 – Aleksander I.
* 1511–1513 – Georg II.
* 1513–1520 – Dial faan't Köningrik Kartlien.
* 1520–1574 – Lewan
* 1574–1602 – Aleksander II.
* 1602 – Dawid I.
* 1602–1605 – Aleksander II. (weler)
* 1605 – Konstantiin I.
* 1605–1614 – Teimuras I.
* 1614–1615 – Dial faan Persien
* 1615–1615 – Teimuras I. (weler)
* 1616–1625 – Dial faan Persien
* 1625–1633 – Teimuras I. (weler)
* 1633–1633 – Dial faan Persien
* 1634–1648 – Teimuras I. (weler)
* 1648–1656 – Dial faan Persien (mä Kartlien tuplaanjen)
* 1656–1664 – Dial faan Persien
* 1664–1675 – Artschil
* 1675–1676 – Erekle I.
* 1676–1703 – Dial faan Persien
* 1703–1722 – Dawid II.
* 1722–1732 – Konstantiin II.
* 1732–1744 – Teimuras II.
* 1744–1762 – Erekle II.

## Luke uk diar
* Kacheetien-Hereetien, en köningrik, wat faan amanbi 1014 tu 1104 wooret.
Koolnbütel/go

**Koolnbütel** (åw Tjüsch: *Koldenbüttel*; åw Dånsch: *Koldenbyttel*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 915 foolk (2010). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Di Ääder Struum än di Treene Struum mååge fort mååst e söögräns foon e gemiine.

## Bile

Koldenbüttel grenzstein.JPG|Uul gränsstiin foon Koolnbütel


## Kwäle
BMW i3

Sa üs uk Daimler heer BMW fuar di Elektrowainer en Önerfirma maaket, *BMW i*. Des becht di **BMW i3** en aarbert ön nii Elektrowainer fan BMW.

## Maskiinen
Di 125kW-Maskiin sküüvt dit Auto ön 7,2 Sekunden üp 100 km/h. 2017 kām di *i3s* me en 134kW-Maskiin diartö, des skafet di Sprint ön 6,9 Sekunden.
Di i3 uur bi 150km/h elektroonisk ofrailet, di i3s mut 160km/h laap.

Me di Bensiinmotoor ken em uk köör, wan em ek wakerer üs me 115km/h köört. Da ken di Generaator dit skafi en leer töögen di Stroomforbrük ön. Fuar dit wat hi dēr nemt di 650ccm-Bensiinmotoor man en bet fuul Bensiin, di es ek duarfuar taacht.

## Bateriien
Di gurtest Baterii kām 2017 diartö, en fuarof kür em en *Range Extender*, en Bensiinmaskiin me 28 kW, fo. Di Bensiintank kür 9 Liitern hual. Me des Maskiin kür em me 2,5 kWh iin ön di Baterii leer.
Me di gurt Baterii waar di Bensiinmotor bluat jit fuar Japan en di USA önböören, ön Dütsklön ek muar.

### Brutto en netto?
Ark Lithium-Akku heer en BMS (Baterii-Management-Systeem), wat fuaral üppasi skel
* dat di Baterii ek tö wārem uur
* dat di Baterii ek tö kuul uur
* dat di Baterii en leeren uur, wan di Temperatuur dit ek tölet

diaraur hen paset dit BMS uk āp,
* dat di Baterii ek tö fol leeren uur
* dat di Baterii ek tö lerig maaket uur

En diarom ken em fan di Kapatsiteet (=brutto) fuar't Miist bluat 80 bit 90% (=netto) nüti.

## Galerii: Forskelen fan i3 tö i3s

BMW_i3_s_Söl_001.JPG|Di I3s heer ön di Fuarwain en bet muar suurt.
BMW_I3_Söl_008.JPG|Di iinfachi i3 sjocht en bet gleerer üt
BMW_i3_s_Söl_002.JPG|Di i3s heer suurt Weelen en suurt Kanten trinjom.
BMW_i3_s_Söl_003.JPG|Fan achtern sen dit bal bluat di Kanten ön di Mođerfangsters en di Skreft.
BMW_I3_Söl_009.JPG
BMW_i3_s_Söl_004.JPG|Fuar suurt Fārev trinjom dit S heer't noch ek leengt.
BMW_I3_Söl_010.JPG
BMW_i3_s_Söl_005.JPG|Dit Taak es bi di i3S uk ön di Kant suurt.
BMW_I3_Söl_011.JPG|Bi di taust Reeg fan di i3 uur Fuarklap en Taak suurt lakiaret, dat di Wain ek sa buanenbiinet ütsjocht.


## Jit Daaten

## Futnooten
Swåbstää/go

**Swåbstää** (åw Tjüsch: *Schwabstedt*; åw Dånsch: *Svavsted*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 1318 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
E gemiine bestoont üt tou diile, wat foon e gemiine Ramsteed schååsd sän. Di Treene Struum mååget e söögräns foon dä biie diile än e ååstgräns foont ååstdiil.

## Persöönlikhaide
* Nikolaus Bruhns (1665–1697), komponist
* Adolph Ernst Kroeger (1837-1882)
* Michael Naura (1934-2017)

## Bile

Schwabstedt 01.jpg|Swåbstää (1895)


## Kwäle
Ååstenfäil

**Ååstenfäil** (åw Tjüsch: *Ostenfeld*; åw Dånsch: *Østerfjolde*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 1531 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Di Treene Struum mååget e ååstgräns foon e gemiine.

## Histoori
Ååstenfäil woor 1352 dat eerst tooch nåmd.

## Kwäle
Wååbel/go

**Wååbel** (åw Tjüsch: *Wobbenbüll*; åw Dånsch: *Vobbenbøl*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 478 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Winert

Wat menst dü?

* Winert/go, åw hoolmer freesch
* Winert/mo, aw mooringer frasch
* Winert/öö, üüb öömrang
Haatstinger Meersch

**Haatstinger Meersch** (åw Tjüsch: *Hattstedtermarsch*; åw Dånsch: *Hatsted Marsk*) äs en gemiine oun e Gooshiird oun Noordfreeschloun. Et hee 304 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Di Arluu Struum mååget e noordgräns foon e gemiine.

## Kwäle
Amt Noordsäi-Treene

Et **Amt Noordsäi-Treene** äs en amt oun e Krais Noordfreeschloun oun Sleeswich-Holstiin. Et amt loit ount sööen foon e krais. E haudstää foont amt äs Mälst.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
Et amt heet sooben-än-twunti gemiine:

## Kwäle
Seet/go

**Seet** (åw Tjüsch: *Seeth*; åw Dånsch: *Sæd*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 592 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Simonsbeerj

**Simonsbeerj** (åw Tjüsch än Dånsch: *Simonsberg*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 788 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Mercedes-Benz AG

Di **Mercedes-Benz AG** becht Persoonen- en Lastwainer ön Dütsklön Jü es en Daachter fan di Daimler AG en set ön Stuttgart . Des AG es fan di "Mercedes-Benz Cars"-Pkw- en "Mercedes-Benz Vans"-Sparten. Dit wiar ön di 1. November 2019 

Dio Firma forkoopet Autos me di Marken *Mercedes-Benz* sa üs di Önermarken *Mercedes-Maybach en *Mercedes-AMG*, *Smart sa üs di  „Produkt- und Technologiemarke“ EQ fuar Elektrowainer.

Fan di 29. Juuni 1989 bit tö di 31. Marts 1997 wiar di Mercedes-Benz AG uk al Daachter fan di *Daimler-Benz AG* tö di diari Tir.

## Futnooten
Åldersbäk/go

**Åldersbäk** (åw Tjüsch: *Oldersbek*; åw Dånsch: *Oldersbæk*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 650 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Söörhaud

**Söörhaud**  (uk *Süürhaud*; åw Tjüsch: *Süderhöft*; åw Dånsch: *Sønderhøft*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 21 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Söörmeersch

**Söörmeersch** (uk *Süürmäärsch*; åw Tjüsch: *Südermarsch*; åw Dånsch: *Sønder Marsk*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 167 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Ülwesbel/go

**Ülwesbel** (åw Tjüsch: *Uelvesbüll*; åw Dånsch: *Ylvesbøl*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 283 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Witbäk/go

**Witbäk** (åw Tjüsch: *Wittbek*; åw Dånsch: *Vedbæk*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 808 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Di Treene Struum mååget e ååstgräns foon e gemiine. Jü Hüsemer Uu mååget e noordweestgräns.

## Kwäle
Mälst/go

**Mälst** (åw Tjüsch: *Mildstedt*; åw Dånsch: *Mildsted*) äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfreeschloun. Et heet 3781 foolk (2010). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Bile

Mildstedt Kirche 01.jpg|E schörk foon Mälst (1895)

## Kwäle
Widswort/go

**Widswort** (åw Tjüsch: *Witzwort*; åw Dånsch: *Vitsvort*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 1027 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Eliisabeth-Sophiien-Kuuch/go

Di **Eliisabeth-Sophiien-Kuuch** (åw Tjüsch: *Elisabeth-Sophien-Koog*; åw Dånsch: *Elisabeth-Sophie Kog*) äs en kuuch än gemiine åwt huulefäiloun Noordstroun oun Noordfreeschloun. Et heet 37 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Noordstroun (Gemiine)

**Noordstroun** (uk *E Stroun*; åw Tjüsch än Dånsch: *Nordstrand*) äs en gemiine åwt huulefäiloun Noordstroun oun Noordfreeschloun. Et heet 2273 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Kwäle
Rånterem/go

**Rånterem** (åw Tjüsch än Dånsch: *Rantrum*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 1636 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Jü Hüsemer Uu mååget fort mååst e noordgräns foon e gemiine.

## Kwäle
Winert/go

**Winert** (åw Tjüsch: *Winnert*; åw Dånsch: *Vinnert*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 720 fook (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.

## Geografii
Di Treene Struum mååget e sööååstgräns foon e gemiine.

## Kwäle
Smart

**Smart** (Ain Skriifwiis *smart*) es en Autofirma, wat di Daimler AG 1994 iipenmaaket heer.

## Jest Taachten
Al leenger saacht di Autofirmen eeđer en gur Wain, wat litjer wiis skul üs en VW Polo. 
Nicolas Hayek, diar di *Swatch-Ker* iipenmaaket her wil en Auto maaki, wat em sa üs uk en Jeremklok "jens efen" koopi kür. Jrest heer hi dit me VW forsaacht, man dit slaageti ek. Me Daimler saag dit beeter üt, man aur di Jaaren wiar em höm ek iinig, dat dit en Hybrid- of Elektrowain uur skul. Daimler saag niin Tökumst iin ön en Elektrowain. Sa heer Hayek al 1998 sin Öndiil ön di Firma tö Daimler forkoopet.

Di Smart-Autos waar fuaral me Bensiin- en Dieselmaskiinen forkoopet, man al tö't Jen fan 2019 skel di leest Bensiinmaskiin iinbecht uuren wiis. Dieselmaskiinen jeft et al leenger ek muar.

## Elektrowainer

### ED1
2006 kām di jest Elektrosmart (ED 1) üt, wat fan Ombechningsfirmen elektrifitsiaret uuren wiar. Des her ombi 30 kW Maskiinenkraft en kür me jen Leering fan sin *Zebra*-Baterii (Nātrium-Nickelkloriid-Seli fan 13,5 kWh) bit tö 115 km laap.

### ED2
Fan di taust Smart-Bechningsreeg kām 2009 en *smart ED 2* ("ED" üs "electric drive") me en Tesla-Baterii fan 16,5 kWh en 59 kW Maskiinenkraft her Des kür 112 km/h köör en noom ombi 12 kWh fuar 100 km.
Des Auto kür em ek koopi, diarme waar ön Berlin of bi RWE Saaken forsaacht. Leeterhen waar di Bateriien ütbecht en kām bi Remondis ön Lünen iin ön en Puferbaterii fan ombi 13MWh Kapatsiteet (Taust Bateriileewent).

### ED3
2011 waar en auraarberti Versioon fan di ED 2 üs ED 3 fuarstelt. Di Maskiin her 50 kW en 130 Nm Draikraft. Di Baterii her 17,6 kWh, en diarme kür di Wain aur 140 km laap. Di Baterii kām fan Kamenz, hur di *deutsche Automotive* jam becht. Di ED 3 kür ön 4,8 Sekunden üp 60 en ön 11,5 Sek. üp 100 km/h sküüv. Di Gauhair wiar 125 km/h, fuar 100 km wiar ombi 13 kWh nöörig.
Des Auto wiar dit trērbeest forkoopet Elektroauto (eeđer BMW i3 en Renault Zoe) ön Dütsklön, man dit waar dach 2015 fan di Marker nomen.

### ED4
Üs *ED 4* es 2016 di Elektroversioon fan di trēr Smart-Bechningsreeg (Smart 453 Fortwo ED 4/EQ) ütkemen. Des heer ön di Marts fan 2018 di nii Noom *Smart EQ* fingen en jert sa tö di Elektrowainer öner di Marki Mercedes-Benz EQ.
Di Maskiin kumt fan Renault ön Frankrik en heer 60 kW, 160 Nm Draikraft en uur bi 130 km/h ofrailet. Di Selen fuar di Bateriien fair di *Deutsche ACCUmotive* ön Kamenz fan LG Chem ön Koreea, wat en Fabriik ön Poolen heer. Fan 96 Stek uur en Baterii fan 17,6 kWh becht, hur di Smart ED 4 ombi 160 km me laap ken.

Dit Smart-Werk staant ön Hambach, Frankrik, man et jert tö di dütsk Firma Daimler.
Sent 2014 uur uk ön Sloweenien Smarts becht.

Fan 2022 ön wel Daimler töhop me di Kineesisk Firma *Geely* di Smart ön Kiina bech; Frankrik en Sloweenien skel techtmaaket uur.

## Luki uk jir

* Offizielle Website, smart.de
*
Smart 453 Fortwo ED 4/EQ

Di **Smart 453 Fortwo ED 4** es dit Elektroauto fan di trēr Bechningsreeg fan di Smart Fortwo. Di jest Reeg jeet 450, di Taust 451 en di Trēr sproong üp 453.
Sent 2018 jit dit Auto ek muar "ED" man "EQ", aurdat di nü tö Mercedes-Benz EQ teelt uur skel.

## Baterii
Di Selen fuar di Baterii kumt fan LG Chem. Des Firma fan Koreea heer en Bateriifabriik ön Poolen becht. Ön Kamenz uur des Selen tö di Bateriien töhopseet (Deutsche ACCUmotive).

Di Baterii fuar di Smart-Wainer heer 96 Selen. Diarfan uur netto 16,7 en brutto 17,6 kWh.


Datei:E-Smart_007.JPG|Dit ED-Logo; di Bokstaawen maaki Taachten om en Steekdoos.
Datei:E-Smart_004.JPG|Sent 2017 sen fuarn en achtern sok Plastikplaketen henklüvt, dit ual Logo feel wech.
Datei:E-Smart_003.JPG|Bi di ED stön fuarn en achtern uk "electric drive" önskrewen.


## Luki uk jir

## Futnooten
Ååsterheewer/go

**Ååsterheewer** (åw Tjüsch: *Osterhever*; åw Dånsch: *Østerhever*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et loit ount noorden foont Amt Ääderstää. Ount noorden loit di Noordsäi (di Heewer), ount ååsten Teedenbel, ount sööen Popenbel än ount weesten Weesterheewer. Et heet 252 foolk (2011). 

## Geografii
Ååsterhewer loit åwt huulefäiloun Ääderstää, 16 km ount noordweesten foon Taning än 12 km noordååsten foon Sankt Peter-Urdem.

Et gemiine heet trii kuuger:
* Naie Augustenkuuch (Neu-Augustenkoog)
* Noorderheewerkuuch-Weest (Norderheverkoog-West)
* Uule Augustenkuuch (Alt-Augustenkoog)

Stäänge:
* Meelndik (Mühlendeich)
* Pilkenkreuz
* Schockenbüll
* Seegaard
* Slatterack
* Volkersthof
* Westerhof

## Persöönlikhaide
* Hans-Alwin Ketels (1913–2017), böre än poliitiker (CDU).

## Kwäle
LG Chem

**LG Chem Ltd.** es en Kemiifirma fan Süđern Koreea. wat tö di LG-Ker jert. Des Ker jert tö di gurtest Kemiifirmen fan Süđern Koreea. Üp Wārel staant LG Chem üp Plaats 10.

## Twiigern

* **Petrokemii**
Fan des Twiig uur dit miist Jil fortiinet. Fan Öörtööl uur Etyleen, Propyleen, Polyolefiini, PVC, Wukmaakers, ABS, Acrylsüüri, Superansorber- Polycarbonaati, Syntheesikautschuk en hok muar maaket.

* **Baterii-Önlaagen**
Des Twiig maaket Bateriien fuar für IT-Giraaten, mobiili Hüsgiraaten, forskeligi Elektrofaartjüchen sa üs uk Baterii-Kraftwerksönlaagen. LG Chem wiar 1999 di jest Firma ön Süđern Koreea, wat Lithium-Ioonen-Bateriien becht. 
Uk fuar Elektroautos uur Bateriien becht. Jen fan di jest wiar di Chevrolet Volt/Opel Ampera, hur ön en Testwain eeđer trii Jaaren di Bateriien jit gur wiar. Öntwesken haa masi firmen bi LG bistelt (GM, Hyundai, Renault, Ford, Volvo, Tesla Motors, VW, Audi en jit muar).

Bateriien fuar Autos (Traktsjoonsbateriien) uur ön fjuur Fabriiken becht:
* Cheongju, Süđern Koreea
* Holland (Michigan), USA
* Nanjing, Kiina
* Kobierzyce, nai bi Breslau, Poolen

Di Fabriik ön Poolen heer soowen Liinien iin ön tau Halen. Jest Liinie fuar Renault, Jaguar en Land Rover; taust en fifst Liinie fuar Audi, Porsche en Daimler; trēr Liinie fuar Standardselen; di fjaart Liinie es fuar di MEB-Platforem fan VW önliar; di Sokst fuar Porsche; di Soowenst fuar di PSA-Ker. 

Aurdat sa fuul Bateriien bistelt waar, heer LG Chem forsaacht, di Produktsjoon tö forbeeteri. Des löp man ek rocht, en sa kām Autos üs di Audi e-tron leeter üt.

* **Moderni Werkstofi**
LG Chem maaket uk Materiaalien fuar Optik en Elektroonik. Sa uur fuar LCD (Liquid Crystal Displays) uk Omseetingen fan Glees maaket. LG Chem sair salev, dat jü di Wārels Marker fuar Polarisatooren fööret. Sawat es fuar Wiit Kristal-Skirremern nöörig, hur Fiirlukers Monitoori, Laptops, Tablets of Smartphones me becht uur.

Fur Weeter tö renski of wan em fan Seeweeter Drinkweeter maaki wel, jeft et Osmoosi-Membraanen. LG Chem heer 2014 di gurt amerikaansk Firma *NanoH2O Inc.* aurnomen en becht sok Membraanen sent 2018 uk ön Cheongju, Süđern Koreea. Em snaket diar fan RO (Reverse Osmose)-Membraanen.

Di Twiig fuar di Werkstofi maaket diaraur hen uk Stofi fuar OLED-Displays en Elektrooden-Materiaal fuar Bateriien. 

* **Boikemii**

Töhop me üđer Firmen fuaral ön Koreea forsjukt LG Chem, uk Fut tö faat.

## Futnooten
Åldenswort/go

**Åldenswort** (åw Tjüsch: *Oldenswort*; åw Dånsch: *Oldensvort*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et gemiine loit ount ååsten foont Amt Ääderstää. Ount noorden än noordååsten loit et Amt Noordsäi-Treene, ount sööååsten e Krais Dithmeersche, ount sööweesten läie Töning än Kotsenbel, ount weesten loit Teedenbel än ount noordweesten Noorderfriidrichenkuuch. Et heet 1274 foolk (2011). 

## Geografii
Et gebiit foon e gemiine långt ount noordweesten foon di leest booge foon di Ääder Struum, for san müs bai Taning oun jü Ääderstää Meersch. Et jeeft trii eksklaawe foon e gemiine oun jü Teedenbel gemiine.

Stäänge:
* Åldenswort (Oldenswort)
* Ååsteriine (Osterende)
* Axendorf
* Gunsbütel
* Haablek (Harblek)
* Hoierswort (Hoyerswort)
* Huuchbrusil (Hochbrücksiel)
* Langenhemme
* Oldehöft
* Osteroffenbüll
* Rethdeich
* Riep
* Söördik (Süderdeich)
* Söörfriidrichenkuuch (Süderfriedrichskoog)
* Steinbrennerhof
* Uuldik (Altendeich)
* Westeroffenbülldeich

## Bile

Hoyerswort.jpg|Et hiirenshüs Hoyerswort (1864)

## Persöönlikhaide
* Matthias Knutzen (1646–eewer 1674)
* Philipp Gabriel Hensler (1733–1805)
* Gert Tönnies (1851–1928)
* Ferdinand Tönnies (1855–1936)
* August von Thomsen (1864–1920)
* Carl Wilhelm Hugo Hamkens (1883–1962)
* Eduard Clasen (1901–1985)

## Kwäle
Folerwiik/go

**Folerwiik** (åw Tjüsch: *Vollerwiek*; åw Dånsch: *Follervig*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 205 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Geografii
E gemiine loit ount sööen foon dat huulef äiloun Ääderstää.

Stäänge:
* Batterie
* Bloksbeerj (Blocksberg) 
* Folerwiik (Vollerwiek)
* Meelndik (Mühlendeich)
* Meelnkuuch (Mühlenkoog)
* Spannbüllhörn
* Söördik (Süderdeich)
* Uuldik (Altendeich)
* Weesterdik (Westerdeich)

## Kwäle
Gaarding/go

**Gaarding** (åw Tjüsch än Dånsch: *Garding*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 2504 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Geografii
Stäänge:
* Gaarding (Garding)
* Siikbel (Siekbüll)

## Ferkiir
Et stää Gaarding heet en boonhuf.

## Bile

Garding 01.jpg|Gaarding (1895)
Bfgardingum1900.jpg|Boonhuf Gaarding (1900)


## Kwäle
Grothüsem-Kuuch/go

**Grothüsem-Kuuch** (åw Tjüsch: *Grothusenkoog*; åw Dånsch: *Grothusen Kog*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 22 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Histoore
E Grothüsem-Kuuch äs eewer Otto Johann von Grothusen (1627-1697), tjüsch soldoot oun sweedisch tiinst, nåmed. Oun e Januar 1693 woor et loun foon e kuuch foon nü tu von Grothusen for trau tiinst foon hiirtuuch Christian Albrecht foon Holstiin-Gottorf (1641-1694/5) däin. A dikgroof Ove Lorenz foon Wält wås åån foont foolk, deer tu ham giil däi, am et loun tu diken. As von Grothusen ount jeer 1697 störw, årwd Lorenz e kuuch.

## Kwäle
Katriinenheerd/go

**Katriinenheerd** (åw Tjüsch: *Katharinenheerd*; åw Dånsch: *Katrineherd*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 179 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Ferkiir
Et stää Katriinenheerd heet en boonhuf.

## Bile

Katharinenheerd 01.jpg|Katriinenheerd (1895)


## Kwäle
Kotsenbel/go

**Kotsenbel** (åw Tjüsch: *Kotzenbüll*; åw Dånsch: *Kotzenbøl*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 227 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Kwäle
Noorderfriidrichenkuuch/go

**Noorderfriidrichenkuuch** (åw Tjüsch: *Norderfriedrichskoog*; åw Dånsch: *Nørre Frederikskog*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 48 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Geografii
Noorderfriidrichenkuuch loit süwat 18 km ount norden foon Taning än 20 km ount sööweesten foon Hüsem am e noordküst foont huulefäiloun Ääderstää.

## Histoori
E kuuch woor 1696 uner Magnus von Wedderkop (1637-1721) indiked än eewer Frederik IV., 1699-1730 köning foont Dånsch än hiirtuuch foon Sleeswich-Holstiin, nåmed.

## Kwäle
Popenbel/go

**Popenbel** (åw Tjüsch: *Poppenbüll*; åw Dånsch: *Poppenbøl*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 237 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Kwäle
Sankt Peter-Urdem/go

**Sankt Peter-Urdem** (åw Tjüsch än Dånsch: *Sankt Peter-Ording*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 3916 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Ferkiir
Et jeeft tweer boonhufe: *Båå Sankt Peter Söö* än *Båå Sankt Peter-Urdem*.

## Bile

Ording Westerhever 01.jpg|Sankt Peter-Urdem mä Weesterheewer oun e äädergrün (1895)
St. Peter Strand 01.jpg|E stroun foon Sankt Peter-Urdem (1895)
St. Peter Kirche 01.jpg|E schörk foon Sankt Peter-Urdem (1895)


## Kwäle
Süüdkoreaans Won

Di **Won** (₩) as det münt faan Süüdkorea. Hi woort efter ISO 4217 ufkört mä KRW. Ään Won hää 100 Chŏn / Jeon, det hää oober nian bedüüdang muar. För 1 Euro feist dü al muar üs 1.000 Won.

## Jilstaken an -skiiner

Jilstaken tu 1 of 5 Won wurd knaap noch brükt.

## Luke uk diar
Audi

Di **Audi AG** set ön Ingolstadt (Bayern) en es en dütsk Autofirma. Sent dit Jen fan di 1960er Jaaren jert Audi tö di VW-Konsern. Sent di 2000er Jaaren sair em uk Preemium-Autofirma tö Audi. 

## Noom
August Horch her di Rochten ön sin Noom tö di *Horch & Cie. Motorwagenwerke Zwickau* dönen en wiar höm me des ek muar iinig. Sa ging hi diarfan of en wil salev Autos bech. Üs Noom waar di Imperativ fan "hiir", üp latiinsk "audire", hurfan di Imperativ "audi!" ("Nü hiir dach!") jit ütsaacht.

## Logo
1928 her di *Zschopauer Motorenwerke J. S. Rasmussen AG*, me sin Marki *[[DKW]]* di Rochten ön di Noom "Audi Werke Zwickau" koopet. 
Al 1932 kām di Firma Horch en Audi weđer töhop. Me Wanderer, DKW en Horch en di Audi waar di Auto-Union maaket, wat aur di fjuur Ringi weeget waar.

Di Auto Union waar eeđer di taust Wārelkrich liquidiaret.

## Eeđer di Krich
Di Auto Union becht fuaral iinfachi Wainer me Tautakt-Maskiinen öner di Marki DKW. Des wiar ön di 60er Jaaren ek muar rocht tö forkoopin, en Audi her en "Fjuurtakt-Mereldrok-Motor" üttaacht.
Em wil dit "Nii" hol komunitsiari, en sa waar di Marki anert. Eeđer di DKW F102 kām sa di Audi F103. Des löp bit 1972, üs di Audi 80 ütkām, wat leeterhen uk tö en gur Diil di jest VW Passat waar.

## Inovatsjoonen
Des sen Bispölen, fuar wat Audi senerlig bikeent uuren es.

* Ombi 1965 di Mereldrok-Motor kür me mener Bensiin muar Kraft haa üs em dit keenti. Di Köölweeterkraislaap waar uk forbeetert, en di Köölerventilaator löp bi des Maskiinen üs Jest ek muar altert me, di löp aur en Thermoskrekeler (spaaret Motorkraft). Des Foraneringen haa ön di soowentiger Jaaren fuaral uk VW holpen, weđer üp di Fet tö kum.
* Ombi 1973 waar fan Audi en nii Fuaraks-Geometrii fuarstelt, di "Negatiiwi Lenkrollradius", hurfan di Wain bi't Bremsin uk lik üt lapt, wan lefts en rochts di Straat forskelig gleer es.
* Di "Quattro"-Öndreft (Ombi 1980) her en "Viscokupplung" iin ön di Kardanwialter, wat diareeđer di Kraft tö di Fuar- of Achterweelen dēr üs dit nöörig wiar. - Bi VW jaav dit sawat uk nüs "syncro"-Öndreft.
* "Procon-Ten" (Ombi 1985) wiar en Systeem fuar di Seekerhair. Aur iirsern Wiiren waar dit Stjüürweel fan di Köörer wechtain, wan di Maskiin naa achtern skööwen waar.
* Me di jest fol forsinket Audi 100 waar 1988 en gurt Stööp tö beeteri Wainer dön, wat leenger fuarhöl.

## Elektrowainer
Al leenger becht Audi Hybridwainer, hur em me en litj Baterii ombi 60 km elektrisk köör ken.
Sent 2019 es me di Audi e-tron di jest Wain önerwai, wat en Elektroauto es.


Audi_e-tron_Söl_001.JPG|Di Audi e-tron es en 2,5-Tenen-Maskiin.


Di swaari "Quattro"-Technik es diarme ek muar nöörig, aurdat em iinfach ön Fuar- en Achteraks Elektromaskiinen iinbecht, wat aur en Elektroonik railet uur.

## Luki uk jir

* Natsir fan di Audi AG
* Newsroom fan di Audi AG
* 
* Audi (Auto Union) Katalog 1939

## Futnooten
Tååting/go

**Tååting** (åw Tjüsch än Dånsch: *Tating*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 953 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Ferkiir
Et stää Tååting heet en boonhuf.

## Bile

Tating Kirche 01.jpg|Jü Sankt Magnus Schörk oun Tååting (1895)


## Kwäle
Teedenbel/go

**Teedenbel** (åw Tjüsch: *Tetenbüll*; åw Dånsch: *Tetenbøl*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 660 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Kwäle
Schörkspal Gaarding/go

**Schörkspal Gaarding** (åw Tjüsch: *Kirchspiel Garding*; åw Dånsch: *Garding Landsogn*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 387 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Ferkiir
Et stää Sounwäil heet en boonhuf.

## Kwäle
Tümlauer Kuuch/go

**Tümlauer Kuuch** (åw Tjüsch: *Tümlauer-Koog*; åw Dånsch: *Tømlaus Kog*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 113 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Geografii
E kuuch loit bai jü Tümlauer Bucht, deereewer dat nåmed äs.

## Histoore
E kuuch woor 1935 indiked. Foor 1945 wås dat eewer e riksmarschall Hermann Göring (1893-1946) nåmed.

## Kwäle
Wält/go

**Wält** (åw Tjüsch: *Welt*; åw Dånsch: *Velt*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 226 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Kwäle
Weesterheewer/go

**Weesterheewer** (åw Tjüsch: *Westerhever*; åw Dånsch: *Vesterhever*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Ount noorden än ååsten loit e Noordsäi, ount ååsten e gemiine Ååsterheewer ount sööååsten e gemiine Popenbel än ount sööweesten jü Tümlauer Bucht. Et heet 127 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Ääderstää.

## Geografii
Ount noorden loit di Heewer än ount weesten e Weesterheewersoun. Bai e küst oun e noide foon e Weesterheewersoun stoont en iiltörn, dat Weesterheewer Iiltörn (1906).

Stäänge:
* Weesterheewer (Westerhever)
* Ahndel
* Leikenhüsem (Leikenhusen)
* Schanze
* Spåårheern (Sparhörn)
* Stiinkoote (Steinhütten)
* Stufhusen

## Persöönlikhaide
* Jacob Alberts (1860-1941), en kunstmååler, deer mååled wärke foon e Haliie mååget.

## Kwäle
Ååster-Uurst/go

**Ååster-Uurst** (åw Tjüsch: *Oster-Ohrstedt*; åw Dånsch: *Øster Ørsted*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 642 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Jaguar I-Pace

Di **Jaguar I-Pace** es en Elektroauto fan di Autofirma Jaguar Land Rover. Ön di Marts fan 2018 waar dit fuarstelt, en tö di Hārefst kür em dit koopi.

## Histoorie

Di Jaguar I-Pace waar ön di 1. Marts fan 2018 ön Graz fuarstelt. Diar uur di Wain uk bi dit Autowerk Magna Steyr becht. Ön disalev Liinie uur uk di Jaguar E-Pace, en Bensiin- en Dieselauto, becht. Fuar dit Publikum waar di F-Pace ön di 6. Marts ön di Auto-Salon ön Genf weeget.

2018 waar uk aur en Töhopaarber me Waymo fortelt, en Firma, wat ön autonoomi Wainer aarbert. 20.000 I-Pace-Wainer skel üs Platforem fuar Autos tiini, wat aliining köör ken. 

Sa üs uk bi di Audi e-tron uur di Temperatuur fan di Baterii aur en Glykoolkööling realisiaret, wat uk wārem maaki ken.

## Daaten

## Iaringen

2019 waar di I-Pace üs *Auto fan't Jaar fuar Euroopa* ütteknet. Ditsalev Jaar fing dit en *Güülen Stjüürwel* ön di Kategorii *Merelgurt SUV*.

## Futnooten
Årnfjål/go

**Årnfjål** (åw Tjüsch: *Ahrenviöl*; åw Dånsch: *Arenfjolde*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 519 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Årnfjålfäil/go

**Årnfjålfäil** (åw Tjüsch: *Ahrenviölfeld*; åw Dånsch: *Arenfjoldemark*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 235  foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Amt Mädel-Noordfreeschloun

Et **Amt Mädel-Noordfreeschloun** äs en amt oun e Krais Noordfreeschloun oun Sleeswich-Holstiin. Et amt loit oun e mäl foon e krais. E haudstää foont amt äs Breetst.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwalting
Et amt heet nüügentin gemiine:

## Kwäle
Bååmst/go

*Am e artiikel aw Hoorninger Fräisch tu leesen, wee sü goud än klik [[Baamst|heer]].*

**Bååmst** (åw Tjüsch: *Bohmstedt*, åw Dånsch: *Bomsted*) äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfreeschloun. E gemiine äs diil foon’t Amt Mädel-Noordfreeschloun. Oun’t noorden loit e gemiine Trölstrup, oun’t ååsten Noorst, oun’t sööen Alwat än oun’t weesten Åålamtoorp. E gemiine heet 762 foolk (2016).

## Persöönlikhaide
* Knut Kiesewetter (1941–2016), musiiker, deer åw e *Fresenhof* laawet.
* Peter Lustig (1937–2016), fiirsiinmoderatöör än schriwer, deer uk åw e *Fresenhof* laawet.

## Kwäle
Christoph Europa 5

**Christoph Europa 5** es di Hüüvskrüüwer fan di DRF-Luchtreting. DRF jit "Deutsche Rettungs-Flugwacht".
Di Hüüvskrüüwer heer sin Statsjoon ön Naibel bi't Kraankenhüs.

Di Maskiin es en BK 117.


Christoph Europa 5_Söl_001.JPG|Christoph Europa 5 es en fliigendi Kraankenrüm.
Christoph Europa 5_Söl_002.JPG|Jir uur di kraank Mensken iinleeren en uk bihanelt, wan dit nöörig uur.
Christoph Europa 5_Söl_003.JPG|Düüren techt, leest Forsörigin fan di Kraank...
Christoph Europa 5_Söl_004.JPG|Jir laap di Propelern al en di Piloot stigt iin...
Christoph Europa 5_Söl_005.JPG|En da giar't al waker naa Flensborig, Kiel of Heide tö't Kraankenhüs.
DRF-Luchtreting

Di **DRF Luchtreting** (jerer *Deutsche Rettungsflugwacht e.&nbsp;V.*) set ön Filderstadt en jert tö di Retingstiinsten ön Dütsklön.

## Retingstiinsten en SAR
Wat di DRF ön di Lucht dēr, dit maaket di DGzRS tö Weeter. Tö dit Systeem SAR (**S**earch **A**nd **R**escue) jert di DRF man **ek**, dit maaki di Hüüvskrüüwern en uk Fliigers fan Bundsweer en Mariini.

## Histoorie
1969 kām di Dreeng Björn Steiger tö Malöör, en hi stuarev, aurdat di Dochter ek waker inoch kum kür. Sin Aalern lair da di Grünj fuar di "Rettungsdienst-Stiftung Björn Steiger e.V.", leeterhen "Björn-Steiger-Stiftung", wat diarachter wiar, dat al 1972 di „*Deutsche Rettungsflugwacht German Air-Rescue (kuurt DRF)“e.&nbsp;V.* ön Gang kām. Di 19. Marts 1973 wiar di jest Retingsflocht me en Hüüvskrüüwer.

2008 waar di Stifting omorganisiaret, en fan da ön jeet jü "DRF Luftrettung".  Diartö jert en Foriining, hurfan di President Rudolf Böhmler es, sa üs en Stifting fuar di Gimiinhair. Töhop uur di Luchtreting üs *DRF Stiftung Luftrettung gemeinnützige Aktiengesellschaft* bidrewen, wat di Statsjoonen me di Hüüvskrüüwers ön Gang halt.
Uk di *ARA-Flugrettungs GmbH* ön Uasterrik sa üs di *Falck DRF Luftambulance A/S* ön Deenemark hiir tö di DRF.

## DRF ön Nuurđfriislön
Di Statsjoon fuar di Nuurđen fan Sleeswig-Holstiin es ön Naibel. Di Tiinstmaskiin jit altert "Christoph Europa 5". Dat di Maskiin "Europa" jit, kumt diarfan, dat diarme uk ön Süđern Jütlön, Deenemark holpen uur.
Bit tö di 8. Mai 2020 wiar diar aur 25 Jaaren en Hüüvskrüüver fan di Typ BK 117 iinseet. Diarfuar kām en EC 145 (EC jit *Eurocopter*), wat en bet gurter es. Di Maskiin es man en Föliger fan dit ual Model.
Aurdat di Hali ön Naibel tö litj es, uur tö di Hārefst 2020 naa Rendsborig omtain. Diarfuar uur nii Hali becht.

Di Kraanken uur fuaral fan litjer Kraankenhüüsingen naa Flensborig, Kiel en Heide ütflöögen, man hok kum uk fan di Ailönen naa Naibel iin ön't Kraankenhüs.

## Luki uk jir
* Natsir fan di DRF Luchtreting
* Natsir fan di ARA-Luchtreting
* Natsir fan di AP³ Luchtreting
* Natsir fan NorthernHelicopter
* Masi aur di DRF Luchtreting bi rth.info

## Futnooten
Kläksbel

**Kläksbel** (ääw Tjüsk: *Klixbüll*, ääw Doansk: *Klægsbøl*) äs en gemiine oon e Krais Noordfreeskluin. E gemiine läit oon't nord fuon e kris än hiirt taa't Amt Sörtoner. Dat hjit 1050 mänske (2020).

## Kwäle
Ämelsbel-Hoorbel/wi

**Ämelsbel-Hoorbel** (ääw Tjüsk: *Emmelsbüll-Horsbüll*, ääw Doansk: *Embsbøl-Horsbøl*) äs en gemiine oon e Krais Noordfreeskluin. E gemiine läit oon't noord fuon e kris än hiirt taa't Amt Sörtoner. Et hjit 887 mänske (2020).

## Geografii
E gemiine äs diil fuon e Wiringhiird.

## Fulk
### Spreeke
Dat Wiringhiirder Freesk äs oon Ämelsbel-Hoorbel spräägen. Taa 2007 würd et freesk oon e grünskool oon Ämelsbel onerrochted.

## Kwäle
Bjarntoorp/go

**Bjarntoorp** (åw Tjüsch: *Behrendorf*; åw Dånsch: *Bjerndrup*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 579 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Fjåål/go

**Fjåål** (åw Tjüsch: *Viöl*; åw Dånsch: *Fjolde*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 2036 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Bonlem/go

**Bonlem** (åw Tjüsch än Dånsch: *Bondelum*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 202 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Emst/go

**Emst** (åw Tjüsch: *Immenstedt*; åw Dånsch: *Immingsted*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 637 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Hååselün/go

**Hååselün** (åw Tjüsch: *Haselund*; åw Dånsch: *Haslund*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 910 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Salwit/go

**Salwit** (åw Tjüsch: *Sollwitt*; åw Dånsch: *Solved*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 299 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Swiasing/go

**Swiasing** (åw Tjüsch: *Schwesing*; åw Dånsch: *Svesing*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 915 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Jöömst/go

**Jöömst** (åw Tjüsch: *Löwenstedt*; åw Dånsch: *Lyngsted*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 658 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Noorst/go

**Noorst** (åw Tjüsch: *Norstedt*; åw Dånsch: *Nordsted*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 407 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Weester-Uurst/go

**Weester-Uurst** (åw Tjüsch: *Wester-Ohrstedt*; åw Dånsch: *Vester Ørsted*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 1041 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Fjåål.

## Kwäle
Polweerm/hf

**Polweerm** (uwe Tutsk: *Pellworm*; uwe Däänsk: *Pelvorm*) is en ian foon dä Nöördfreesk Ailööne. Et is ok, tohuup mä dä lidj ailööne Saarfaol än Saaruuch, en gemeende öön't Amt Polweerm öön'e Krais Nöördfreesklöön. Et gemeende heet 1201 jude (2011). 

## Geografii
Polweerm is dat treedgrotst nöördfreesk ailöön. Et ailöön waos et wästdial foon dat ual ailöön Ströön, wat 1634 öön'e Burchardiflööd tuniks maaget wud. Polweerm, Nöördströön än e Haliie sän bröökstugene foon dat ual ailöön.

* Kuuge:
# Uale Kuuch (Alter Koog)
# Bupheewerkuuch (Bupheverkoog)
# Grote Kuuch (Großer Koog)
# Grote Nöörderkuuch (Großer Norderkoog)
# Hunenkuuch (Hunnenkoog)
# Johann-Heimreichen-Kuuch (Johann-Heimreichs-Koog)
# Lidjer Kuuch (Kleiner Koog)
# Lidjer Nöörderkuuch (Kleiner Norderkoog)
# Mälste Kuuch (Mittelster Koog)
# Uustersiilkuuch (Ostersielkoog)
# Saarkuuch (Süderkoog)
# Utermarkerkuuch (Ütermarkerkoog)
# Wästerkuuch (Westerkoog)

## Kule
Åålmtoorp/go

**Åålmtoorp** (åw Tjüsch: *Almdorf*; åw Dånsch: *Almtorp*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 558 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Audi e-tron GE

Di **Audi e-tron** (Typ GE) es en Boowerklasi-SUV me Elektromaskiinen fan Audi. Audi heer fuar sin Elektrowainer en senerlig Marki *Audi e-tron* maaket.
Jest Stuudien fuar des Model waar al 2015 weeget.

## Daaten
**Boost**
Di e-tron sküüvt ön 5,7 Sekunden üp 100 km/h. Di Maskiinenkraft es 135 + 165 = 300 kW. Dit Systeem ken kuurt (Bit tö 8s) en Draikraft fan 664 Nm dö.

**Söner Boost**
Söner Boost sküüvt di e-tron ön 6,6s üp 100 km/h. Dit Systeem heer jit 265 kW en en Draikraft fan 561 Nm

**Fuar leenger**
Aur leenger ken di Öndreft en Kraft fan 100 kW dö. Di Gauhair uur bi 200 km/h ofrailet.

## e-tron 50 en e-tron 55
Hat jeft en Model *e-tron 55*, wat jir biskrewen es. Diaraur hen jeft et uk en Model *e-tron 50*, hur di Baterii bluat 71 kWh heer en jit muar Saaken en bet litjer ütfaal üs bi di *55*. 2020 skel uk jit en Model *e-tron s* me aur 900 Nm Draikraft fan trii Maskiinen ütkum.
Di e-tron 50 lapt bluat 190km/h.

Di Laapwai es twesken 320 en 430 km öndönen; di e-tron nemt diareeđer 23 bit 27 kWh fuar 100 km.

## Baterii

Di Baterii kumt fan LG Chem en heer en Spaning fan 396 Volt. Jü es fan 432 Pouch-Selen becht en wecht ombi 699 kg. Di Selen haa ark 60 Ah, en wan em jam paralleel skrekelt, kumt em üp 240 Ah.

Bi di *e-tron 50* es di Baterii fan Samsung SDI ön Koreea, en di Selen sen prismaatisk becht.

Di Temperatuur fan di Baterii uur aur en Glykoolkööling realisiaret, wat uk wārem maaki ken.

## Bremsen-Rensker en Brake by wire
Di e-tron heer fuarn Sokskolben-Skiiwenbremsen en achtern sok me jen Kolben. Bi en Elektrowain ken di kineetisk Energii jaa man töbeekwonen (rekuperiaret) uur, en da wöör di Bremsskiiwen jaa restig uur. Diarom heer di e-trom en Bremsen-Renskiprogram, wat fan salev jens bremset.
En wan sa'n Systeem salev bremsi skel, da ken dit jaa uk öntskiar, hur'ling bremset uur skel. Bit tö en neegatiiv Sküüvkraft fan 0,3 g (of 2,9 m/s²) uur rekuperiaret, en wat diaraur hen giar, diarfuar es di Skiiwenbremsönlaag.
Di Stjüüring giar aur en Stjüürgiraat. Des jit, dat em ek muar salev "töögen di Bremswiitighair" trapet, em stjüürt bluat jit en Giraat me sin elektroonisk Bremspedaal ön. Des jit *Brake by wire*, en di e-tron es dit jest Auto üp Straat, wat dit heer.

## Luki uk jir
* 
* Natsir
* Michael Gebhardt: ''Hier kommt der erste deutsche Tesla-X-Rivale''. In: *zeit.de*. . Fahrbericht.
Gelün/go

**Gelün** (åw Tjüsch än Dånsch: *Goldelund*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 413 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Golbäk/go

**Golbäk** (åw Tjüsch: *Goldebek*; åw Dånsch: *Goldebæk*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 337 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Ludwig Nissen

**Ludwig Nissen** (* 2. Deetsember 1855 oun Hüsem; † 26. Oktoober 1924 oun Brooklyn, New York) wås en diamanthoonler oun New York. Hi woor as stifter foon dat Ludwig-Nissen-Hüs oun Hüsem bekånd.

## Laawen
Di 2. Deetsember 1855 woor Ludwig Nissen as seekst foon Hans Friedrich Nissen (1821–1887) än Lucie Catherine Dawartz (1822–1898) järe tiin beerne oun Hüsem tuloid. Hi ging tu e foolksschoul än wooged deereewer as schriwer åwt amtsgericht oun dat Hüsem Sloot, weer tu dat seelben tid Theodor Storm as ruchter wooged. 1872 ging hi tu dä Feriind Stoote än loi mä Fred Schilling en juweelelooden *Schilling & Nissen* än läär sin oin firma *Ludwig Nissen & Co.* oun New York grün. Hi woor fåli rik än liird dä amerikoonsch präsidänte Theodore Roosevelt, William Howard Taft än Calvin Coolidge kånen. Åw en besäik tu Hüsem ount jeer 1921 däi hi bekånd, dat hi en *foolkshüs* grünläie wäil. Et foolkshüs woor 1933, nüügen jeernge eewer san duus, as dat Ludwig-Nissen-Hüs weermååget.
Kolkerhii/go

**Kolkerhii** (åw Tjüsch: *Kolkerheide*; åw Dånsch: *Kolkhede*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 58 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Årnshaud/go

**Årnshaud** (änti *Oornshaud*; åw Tjüsch: *Ahrenshöft*; åw Dånsch: *Arenshoved*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 515 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Sänebel/go

*Am e artiikel åw Madelgooshiider Freesch tu leesen, wee sü goud än klik [[Säänebel/go|heer]].* 

**Sänebel** (åw Tjüsch: *Sönnebüll*; åw Dånsch: *Sønnesbøl*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 267 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Strükem/go

**Strükem** (åw Tjüsch: *Struckum*; åw Dånsch: *Strukum*) äs en gemiine oun Noordfreeschloun. Et heet 993 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun.

## Kwäle
Mercedes-Benz EQC

Di **Mercedes-Benz EQC 400** (Bechningsreeg N 293) es en elektrisk SUV fan di Daimler AG.

Di EQC 400 uur ön Bremen sa üs uk ön Peking becht. Dit es niin nii Wain man en foranerti Mercedes GLC.

## Öndreft
Di Öndreft, becht fan Maskiin, Elektroonik sa üs Önerseeting me Diferentsjaal kum fan ZF (Zahnradfabrik Friedrichshafen).

Fuar- en Achteraks haa en Elektromaskiin. Töhop haa des Maskiinen en Kraft fan 300 kW sa üs en Draikraft fan 765 Nm. Di Wain uur bi 180 km/h ofrailet; fan 0 üp 100 km/h sküüvt di Wain ön 5,1 Sekunden.

## Baterii
Di 384 Pouch-Selen kum fan LG Chem ön Poolen en uur fan di Daimler-Daachterfirma *Deutsche ACCUmotive* ön Kamenz/Saksen töhopseet. Di Kapatsiteet es me 80 kWh of 210 Ah öndönen.

Di Temperatuur fan di Baterii uur aur en Glykoolkööling realisiaret, wat uk wārem maaki ken. 

Dit Leergiraat ken bluat 7,4 kWh āpnem, uk wan di Önslüt 22 kWh heer. Aur CCS giar dit me bit tö 110 kW Leerkraft wakerer.

## Daaten

## Luki uk jir

* Di Natsir tö di Mercedes-Benz-EQC