open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marie Tångeberg

**Marie Tångeberg** (beeren *Siewertsen*, * 8. Oktober 1924 ön di Marienkoog) es en nuurđfriisk Pedagoogin en Autoorin.

Jü es bikeent fuar höör Aarber fuar di Nuurđfriisk Spraak, fuaral Frasch. Jü wiar di bööwerst Skuulmaister bi di Skuul fan Risem.

## Aarbersleewent
Ön di jerst Jaaren aarberti Marie Tångeberg fuaral ön Önerrocht fuar di Deensk Spraak en Kultuur.
Ön't Jaar 1956 uur jü di bööwerst Skuulmaister, en 1961 maaketi jü di jerst friisk Mooderspraakenskuul diarfan. Di "Deensk Menerhair" en di Kultusminister sair nönt diartöögen.
Fan Marie Tångeberg sen uk Boker ütdönen uuren. 
Des sen ön Mooringer Spreekwiis skrewen, sa üs dit ön do Böökinghiart trinjom Risem-Loonham spreeken uur.

## Boker
* Föögle önj Nordfraschlönj *(Fügler ön Nuurđfriislön)*. Foriining for Nationale Friiske, Risem-Lunham/Risum-Lindholm 1992 
* Söl önj bile an tääle *(Söl(?) ön Skelter en Fortelings)*. Nordfriisk Instituut, Bräist/Bredstedt 1995
* Lees an liir frasch önj hüüse an schölj *(Lees en liir Frasch ön Hüs en Skuul)*. Matthiesen, Husum 2000
* Foon boole an swåmpe *(Fan Porhurđer(?) en Swaampen)*. Nordfriisk Instituut, Bräist/Bredstedt 2006

## Prisen en Iaringen
* 1995: Hans-Momsen-Pris
* 1999: Bundsfortiinstkrüts ön't Bjen

## Luki uk jir
* 
* Ansprache der Friisk Foriining zum 85. Geburtstag (dütsk, aurset fan Mooring)
* Histoorii fan di Risum Skole/Risem Schölj
* Di jerst fan tau Filmi me höör, hur jü wat aur üs Itüüs en höör Aarber fortelt.

## Futnooten


Eeđer https://web.archive.org/web/20090415132039/http://www.opus.ub.uni-erlangen.de/opus/volltexte/2008/952/pdf/IZD_Arhammar_Das_Nordfriesische.pdf es höör Faamensnaam "Siewertsen-Vriesema" wesen.
Galice-Applegate spriak

**Galice-Applegate spriak** of **Galice spriak** (aanj nööm: **?** ; ingelsk: *Galice - Applegate or Applegate - Galice language, Galice language*) as det atapaskisk spriak faan't Galice-Applegate fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Süüdwaast-Oregon (Galice Creek an Applegate River) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.  

## Spriakwiisen
*Taltushtuntede (Galice)
*Dakubetede (Applegate, Nabiltse)

## Futnuuten
 

## Ferwis efter bütjen
*http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=gce
*http://multitree.org/codes/gce.html
Nordfriesland

Wat meenst Dü?
* Regioon Nuurđfriislön' (Uk üp üđer Spreekwiisen)
* Krais Nuurđfriislön (Uk üp üđer Spreekwiisen)
* Nordfriesland (Skep, 1995) Föriskep fan di W.D.R.
* Nordfriesland (Pasajiirskep), 1988
* Nordfriesland (bleed)

* Nordfriislon (konstwurd)
## Futnuuten
Kosowo

**Kosowo** (uk *a Kosowo* of *at Kosowo*; , ) täält üs De-facto-regime an as en republiik uun Süüduasteuroopa. Diar lewe sowat 1,7 miljuun minsken, at hoodstääd as Priština.

## Geografii
### Stääden
A tjiin gratst stääden uun't lun san:

### Ferwaltang

## Luke uk diar

## Futnuuten
Hein Hoop

**Hein Hoop** (* 16. Deetsember 1927 uun Gråsten, Denemark; † 25. Mei 1986 uun Büttel-Eck) wiar en sjiisken skriiwer an konstler. 

## Leewent
Hein liard det telgin faan holt an hää konst uun Ameerikoo studiaret. Uun Katingsiel üüb Eidersteed hää'er uun en ual dikerhüs wenet an werket üs telger, mooler, tiakner, skriiwer an aksioonskonstler. Hi hää för a Münchner Lach- und Schießgesellschaft an det bleed Pardon skrewen. Miast skrääw hi üüb plaatsjiisk. Sin staken san faan Knut Kiesewetter, Hannes Wader, Lonzo Westphal, Fiede Kay, Volker Lechtenbrink an Liederjan süngen wurden. 

Hein Hoop hää a "waaskonst" erfünjen, wat en regiunaal furem faan Land Art as. Bekäänd wurden as hi mä sin "waasolümpiaad" bi Brunsbüttel, mä't "ööle-pestiwal" an det instalatsion "tidjendör".

Mä di sweedsk stakenskriiwer Carl Michael Bellman (1740-1795) feeld Hein ham ferbünjen an hää flook staken tu't huuchsjiisk an plaatsjiisk auerdraanj. Efter Hein Hoop san duas haa Hannes Wader, Klaus Hoffmann an Reinhard Mey en CD mä sin staken ütjden: *Liebe, Schnaps, Tod – Wader singt Bellman*.

A 25. Mei 1986 wurd di swaar kraank Hein Hoop nai bi Hüsem duad uun sin auto fünjen.

## Werken
### Buken
* *Aktionen im Watt*. Segebrecht, Marne 1984, .
* *Grimmige Märchen. In Hoch- und Plattdeutsch*. Tuup mä Henning Venske. Verlag Davids Drucke, Celle 1978, .
* *Käpten Kidd. Lieder und Shanties*. Mä tiaknangen. Davids Drucke, Celle 1977
* *De Landkommun. Plattdeutsche Komödie mit Gesang in 3 Akten*. Eidam-Verlag, Tönning 1979
* *Carl Michael Bellman; Hein Hoop: Der Tod ist doch ein böser Bär*. Staken üüb huuch- an plaatsjiisk. Verlag Davids Drucke, 1978, .
* *Reimlichkeiten*. Eidam-Verlag, Tönning 1978
* *Lisa, Gudrun, Freya, alle hin, auweia. Satirische Bretterlieder*. Struck, Hamburg 1978
* *De See is frie. Nüe plattdütsche Leder.*  .
* *Bänkeltexte*. Katingsiel-Eiderstedt. Galerie am Eiderdamm 1975

### Aksioonen
* *Gezeitentür*. Performance-aktsjuun (1972) bi a Nuurdsiaküst. En dör uun a waas wurd faan a flud eeben an faan a ääb weder sacht maaget. A NDR hää det apnimen.   
* *Trutz Blanker Hohn. Ein Friesical von Henning Venske und Hein Hoop*. Musiik faan Lonzo Westphal. Pläne, 1979, LP
* *Nordfriesische Mittelstreckenrakete „Kating 1“*

## Literatüür
* Manfred Hausin: *Liebe, Schnaps, Tod. Hein Hoop – der Narr von Eiderstedt*. Uun: *Muschelhaufen, Jahresschrift für Literatur und Grafik*, Nr. 45. Viersen 2005. 

## Ferwisang efter bütjen
* Wattopedia
* Hein Hoop
Acanthephippium

**Acanthephippium** (*Acanthephippium*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 12 slacher uun Aasien.

 
## Slacher
# *[[Acanthephippium bicolor]]* 
# *[[Acanthephippium chrysoglossum]]* 
# *[[Acanthephippium curtisii]]* 
# *[[Acanthephippium eburneum]]* 
# *[[Acanthephippium gougahensis]]* 
# *[[Acanthephippium javanicum]]* 
# *[[Acanthephippium lilacinum]]* 
# *[[Acanthephippium mantinianum]]* 
# *[[Acanthephippium parviflorum]]* 
# *[[Acanthephippium sinense]]* 
# *[[Acanthephippium splendidum]]* 
# *[[Acanthephippium striatum]]* 
# *[[Acanthephippium sylhetense]]* 

## Ferwis efter bütjen
Aa

**Aa** (lat. *Aa* ; < Pieter van der Aa, 1669 - 1733) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 26 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

 
## Slacher
# *[[Aa achalensis]]* (Argentiinien)
# *[[Aa argyrolepis]]* (Kolumbien, Ekwadoor)
# *[[Aa calceata]]* (Peruu, Boliiwien)
# *[[Aa colombiana]]* (Kolumbien, Ekwadoor)
# *[[Aa denticulata]]* (Kolumbien, Ekwadoor)
# *[[Aa erosa]]* (Peruu)
# *[[Aa fiebrigii]]* (Boliiwien)
# *[[Aa gymnandra]]* (Boliiwien)
# *[[Aa hartwegii]]* (Kolumbien, Ekwadoor, Weenesuela)
# *[[Aa hieronymi]]* (Argentiinien)
# *[[Aa inaequalis]]* (Peruu, Boliiwien)
# *[[Aa leucantha]]* (Kolumbien, Ekwadoor)
# *[[Aa lorentzii]]* (Argentiinien)
# *[[Aa macra]]* (Ekwadoor)
# *[[Aa maderoi]]* (Kolumbien, Ekwadoor, Weenesuela)
# *[[Aa mandonii]]* (Peruu, Boliiwien)
# *[[Aa matthewsii]]* (Peruu)
# *[[Aa microtidis]]* (Boliiwien)
# *[[Aa nervosa]]* (Chile)
# *[[Aa paleacea]]* (Costa Rica, Boliiwien)
# *[[Aa riobambae]]* (Ekwadoor)
# *[[Aa rosei]]* (Peruu)
# *[[Aa schickendanzii]]* (Argentiinien)
# *[[Aa sphaeroglossa]]* (Boliiwien)
# *[[Aa trilobulata]]* (Boliiwien)
# *[[Aa weddeliana]]* (Peruu an Argentiinien) 

## Ferwis efter bütjen
ISO 3166-2:AL

Uun't juar 2002 san a qarken tu't iarst tooch codiaret wurden. 

### Qarken

### Kreiser

## Kwelen


## Luke uk diar
* ISO 3166-2 Luncodes
* ISO 3166-1 Luncodes uun domainnöömer
Trinambai

**Trinambai** ( *trinjambi*) as en wurd uun't frasch an hää det ütjskriiwang faan't Nordfriisk Instituut auer "det smokst wurd 2009" wonen. Det wurd as swaar uun ööder spriaken tu auersaaten an ment ei bluas, wat trinjam mi as, man uk, hü ales mäenööder tuuphinget. At werkskööl "spriak an literatüür" faan't instituut hää det wurd mad hunert öödern ütjsoocht.

## Brüken uun't sweedsk
En sweedsk onernemen hää detdiar wurd för hör bedriif auernimen, auer't en paasen wurd uun't sweedsk spriak ei jaft: ''Trinambai''. Jo wel diarmä ütjsai, dat hör onernemen nai mä lidj an lunskap as.

## Literatüür
* Trinambai - Et smukst nordfriisk uurd 2009, tidjskraft Nordfriesland 168, 2009 PDF
* Nichts und niemand wird ausgeschlossen, Nordfriesland Tageblatt, 20. Oktuuber 2009

## Ferwis efter bütjen
* NDR beracht uun "Fresk för en arken", 25. Jüüne 2009
Aberrantia

**Aberrantia** (lat. *Aberrantia*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*).  

## Ferwis efter bütjen
Albaanien/öö

**Albaanien** as en lun uun Süüduast-Euroopa. Uun't nuurden lei Montenegro an Kosovo, uun't uasten Nuurd-Matsedoonien an uun't süüden Griichenlun. Uun't waasten leit a Aadria, wat en dial faan't Madlunsia as.

## Ferwaltang
Albaanien as iindiald tu twaalew regiuunen (*[[qark]]s)*).

## Kwelen


## Ferwisang efter bütjen
Acacallis

**Acacallis** (lat. *Acacallis*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 5-6 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Föörkemen
Uun Brasiilien, Venezuela, Peruu an Kolumbien kem Acacallis föör. 

## Slacher
# *[[Acacallis coerulea]]* (Rchb. f.) Schltr. (1918) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f.)
# *[[Acacallis cyanea]]* Lindl. (1853) (= *Aganisia cyanea* (Lindl.) Rchb.f)
# *[[Acacallis fimbriata]]* (Rchb. f.) Schltr. (1918) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f)
# *[[Acacallis hoehnei]]* (Hoehne) Schltr. (1918) (= *Aganisia cyanea* (Lindl.) Rchb.f.)
# *[[Acacallis oliveriana]]* (Rchb. f.) Schltr. (1914) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f.)
# *[[Acacallis rosariana]]* V.P.Castro & da Silva (2001) (niet geplaatst)

## Ferwis efter bütjen
Abdominea

**Abdominea** (lat. *Abdominea minimiflora*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft 1 slach uun Süüduast-Asien.

## Ferwis efter bütjen
Acampe

**Acampe** (lat. *Acampe*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 7 slacher uun Afrikoo an Aasien.

## Slacher
# *[[Acampe carinata]]*
# *[[Acampe cephalotes]]*
# *[[Acampe ochracea]]*
# *[[Acampe pachyglossa]]*
# *[[Acampe praemorsa]]*
# *[[Acampe rigida]]*
# *[[Acampe thailandica]]*

## Ferwis efter bütjen
ISO 3166-2:AG

## Einzelnachweise


----
*Siehe auch:*
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Bahaamas

A **Bahaamas** (ingelsk *The Bahamas*) san en lun an en grat skööl faan eilunen uun a Kariibik. Jo lei uun't süüduasten faan a Ferianagt Stooten an uun't nuurduasten faan Kuuba. Faan jo 700 eilunen san man 30 bewenet.

## Geografii
Dön tjiin gratst eilunen uun't lun san:

# North Andros
# Great Inagua
# South Andros
# Great Abaco
# Grand Bahama
# Long Island
# Acklins
# Eleuthera
# Cat Island
# Mayaguana 

### Kliima

### Stääden
Dön njügen gratst stääden uun't lun san:

## Politiik
Bahaamas as sant 1973 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Ferwisang efter bütjen

## Futnuuten
Aceratorchis

**Aceratorchis** (lat. *Aceratorchis*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft wel 2 slacher uun China.

## Slacher
# *[[Aceratorchis albiflora]]*: Tibet to Yunnan (China)
# *[[Aceratorchis tschiliensis]]*: Qinghai to Madel-China

## Ferwis efter bütjen
Acianthus

**Acianthus** (lat. *Acianthus*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 21 slacher uun Austraalien, Neisialun an Neikaledoonien.

## Slacher

# *[[Acianthus aegeridantennatus]]* N.Hallé
# *[[Acianthus amplexicaulis]]* (F.M.Bailey) Rolfe
# *[[Acianthus atepalus]]* Rchb.f.
# *[[Acianthus bracteatus]]* Rendle
# *[[Acianthus caudatus]]* R.Br.
# *[[Acianthus confusus]]* Guillaumin
# *[[Acianthus corniculatus]]* Rendle
# *[[Acianthus cymbalariifolius]]* F.Muell. & Kraenzl.
# *[[Acianthus elegans]]* Rchb.f.
# *[[Acianthus exsertus]]* R.Br. 
# *[[Acianthus fornicatus]]* R.Br.
# *[[Acianthus grandiflorus]]* Schltr.
# *[[Acianthus halleanus]]* Kores
# *[[Acianthus heptadactylus]]* Kraenzl.
# *[[Acianthus ledwardii]]* Rupp
# *[[Acianthus macroglossus]]* Schltr.
# *[[Acianthus oxyglossus]]* Schltr.
# *[[Acianthus sinclairii]]* Hook.f.
# *[[Acianthus tenuilabris]]* Schltr.
# *[[Acianthus veillonis]]* N.Hallé
# *[[Acianthus viridis]]* Hook.f.

## Ferwis efter bütjen
Antiigua an Barbuuda

**Antiigua an Barbuda** (iar *Dulcina*) as en lun an en skööl faan eilunen uun a Kariibik. Uun't uasten leit a Atlantik an uun't waasten at Kariibisk Sia.

## Geografii
### Kliima

### Stääden an Taarpen
Dön tjiin gratst stääden an taarpen uun't lun san:

# Saint John's
# All Saints
# Barnes Hill / Carlisle / Powells
# Bendals / Emanuel / Greencastle
# Bolans
# Cedar Grove
# Clare Hall
# Codrington
# Crosbies
# English Harbour / Marsh Village

### Iindialang faan Ferwaltang
Antiigua an Barbuuda hää sääks sarkspalen (üüb Ingelsk: *Parishes*) an tau ufhingig gebiiten (üüb Ingelsk: *Dependencies*; Barbuuda an Redonda):

## Politiik
Antiigua an Barbuuda as sant 1981 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Ferwisang efter bütjen

## Kwelen
Acineta

**Acineta** (lat. *Acineta*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 18 slacher uun Süüd- an Madel-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Acineta alticola]]* : Venezuela.
# *[[Acineta antioquiae]]* : Kolumbien.
# *[[Acineta barkeri]]* : Meksiko - Guatemaala.
# *[[Acineta beyrodtiana]]* : Kolumbien.
# *[[Acineta chrysantha]]* : Süüduast-Meksikoo - Panama.
# *[[Acineta confusa]]* : Madel-Ameerikoo.
# *[[Acineta cryptodonta]]* : Madel-Ameerikoo. 
# *[[Acineta dalessandroi]]* : Süüd-Ekwadoor.
# *[[Acineta densa]]* : Madel-Ameerikoo.
# *[[Acineta erythroxantha]]* : Kolumbien - Nuurdwaast-Weenesuela.
# *[[Acineta hagsateri]]* : Meksiko.
# *[[Acineta hennisiana]]* : Kolumbien.
# *[[Acineta hrubyana]]* : Kolumbien.
# *[[Acineta mireyae]]* : Panama.
# *[[Acineta salazarii]]* : Meksiko - El Salvador.
# *[[Acineta sella-turcica]]* : Madel-Ameerikoo.
# *[[Acineta sulcata]]* : Kolumbien.
# *[[Acineta superba]]* : Panama - Suurinam an Ekwadoor.

## Iinkrüsagt slacher (''hübriiden'')
* ***Aciopea*** (*Acienta* x *[[Stanhopea]]*)
* ***Acinbreea*** (*Acineta* x *[[Embreea]]*)

## Ferwis efter bütjen
Ackermania

**Ackermania** (lat. *Ackermania* < James D. Ackerman) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 5 slacher uun Süüd-Ameerikoo. 

## Slacher
* *[[Ackermania caudata]]* : Peruu (Cordillera del Cóndor), Kolumbien an Ekwadoor.
* *[[Ackermania cornuta]]*
* *[[Ackermania hajekii]]* : Peruu. 
* *[[Ackermania jarae]]* : Peruu (Huánuco).
* *[[Ackermania palorae]]*

## Ferwis efter bütjen
Acostaea

**Acostaea** san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 6 slacher uun Süüd- an Madel-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Acostaea bicornis]]* : Panama.
# *[[Acostaea campylotyle]]* : Kolumbien an Nuurd-Ekwadoor.
# *[[Acostaea costaricensis]]* : Costa Rica - Ekwadoor.
# *[[Acostaea tenax]]* : Kolumbien.
# *[[Acostaea trilobata]]* : Ekwadoor.
# *[[Acostaea unicornis]]* : Panama.

## Ferwis efter bütjen
Acrolophia

**Acrolophia** (lat. *Acrolophia*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 7 slacher uun Süüd-Afrikoo.

## Slacher
# *[[Acrolophia bolusii]]* 
# *[[Acrolophia capensis]]* 
# *[[Acrolophia cochlearis]]* 
# *[[Acrolophia lamellata]]*  
# *[[Acrolophia lunata]]*  
# *[[Acrolophia micrantha]]* 
# *[[Acrolophia ustulata]]*  

## Ferwis efter bütjen
Ada

**Ada** (lat. *Ada*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 16 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Ada allenii]]* : Panama.
# *[[Ada andreettae]]* : Ekwadoor.
# *[[Ada aurantiaca]]* : Venezuela, Kolumbien an Ekwadoor.
# *[[Ada bennettiorum]]* : Peruu.
# *[[Ada brachypus]]* : Ekwadoor, Peruu an Boliiwien.
# *[[Ada chlorops]]* : Costa Rica, Nikaraagua, Panama.
# *[[Ada escobariana]]* : Kolumbien.
# *[[Ada euodes]]* : Kolumbien, Ekwadoor an Peruu.
# *[[Ada farinifera]]* : Ekwadoor an Kolumbien.
# *[[Ada glumacea]]* : Venezuela, Kolumbien, Ekwadoor an Peruu.
# *[[Ada keiliana]]* : Kolumbien ... Guyana.
# *[[Ada mendozae]]* : Ekwadoor.
# *[[Ada ocanensis]]* : Venezuela, Kolumbien, Ekwadoor, Peruu an Boliiwien.
# *[[Ada peruviana]]* : Peruu.
# *[[Ada pozoi]]* : Ekwadoor an Peruu.
# *[[Ada rolandoi]]* : Peruu.

## Ferwis efter bütjen
Adenochilus

**Adenochilus** (lat. *Adenochilus*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). 

## Ferwis efter bütjen
Adenoncos

**Adenoncos** (lat. *Adenoncos*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 20 slacher uun Malaysia an Nei Guinea. 

## Slacher
# *[[Adenoncos adenoncoides]]*
# *[[Adenoncos borneensis]]*
# *[[Adenoncos buruensis]]*
# *[[Adenoncos celebica]]*
# *[[Adenoncos elongata]]*
# *[[Adenoncos macranthus]]*
# *[[Adenoncos major]]*
# *[[Adenoncos nasonioides]]*
# *[[Adenoncos papuana]]*
# *[[Adenoncos parviflora]]*
# *[[Adenoncos quadrangularis]]*
# *[[Adenoncos saccata]]*
# *[[Adenoncos suborbicularis]]*
# *[[Adenoncos sumatrana]]*
# *[[Adenoncos triangularis]]*
# *[[Adenoncos triloba]]*
# *[[Adenoncos uniflora]]*
# *[[Adenoncos vesiculosa]]*
# *[[Adenoncos virens]]*
# *[[Adenoncos vivax]]*

## Ferwis efter bütjen
Acriopsis

**Acriopsis** (lat. *Acriopsis*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 8 slacher uun tropisk Süüduast-Aasien.

## Slacher
# *[[Acriopsis carrii]]*  
# *[[Acriopsis densiflora]]*  
# *[[Acriopsis emarginata]]*  
# *[[Acriopsis gracilis]]*  
# *[[Acriopsis indica]]*  
# *[[Acriopsis latifolia]]*  
# *[[Acriopsis liliifolia]]*  
# *[[Acriopsis ridleyi]]*  

## Ferwis efter bütjen
Acrochaene

**Acrochaene** (lat. *Acrochaene*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 2 slacher uun Indien an Süüduast-Aasien.

## Slacher
# *[[Acrochaene punctata]]*
# *[[Acrochaene rimanni]]*

## Ferwis efter bütjen
Aerangis

**Aerangis** (lat. *Aerangis*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 50 slacher uun tropisk Afrikoo (31 slacher) an Madagaskar (21 slacher).

## Slacher
# *[[Aerangis alata]]*
# *[[Aerangis albidiflora]]*
# *[[Aerangis albido-rubra]]*
# *[[Aerangis antennophoro]]*
# *[[Aerangis aporoides]]*
# *[[Aerangis appendiculata]]*
# *[[Aerangis arachnites]]*
# *[[Aerangis arachnopus]]*
# *[[Aerangis articulata]]*
# *[[Aerangis biloba]]*
# *[[Aerangis brachycarpa]]*
# *[[Aerangis calligera]]*
# *[[Aerangis caudata]]*
# *[[Aerangis citrata]]*
# *[[Aerangis clavigera]]*
# *[[Aerangis collum-cygni]]*
# *[[Aerangis coriacea]]*
# *[[Aerangis cryptodon]]*
# *[[Aerangis curnowiana]]*
# *[[Aerangis decaryana]]*
# *[[Aerangis distincta]]*
# *[[Aerangis ellisii]]*
# *[[Aerangis fastuosa]]*
# *[[Aerangis flabellifolia]]*
# *[[Aerangis friesiorum]]*
# *[[Aerangis fuscata]]*
# *[[Aerangis grandiflora]]*
# *[[Aerangis hyaloides]]*
# *[[Aerangis jacksonii]]*
# *[[Aerangis kirkii]]*
# *[[Aerangis kotschyana]]*
# *[[Aerangis luteo-alba]]* 
# *[[Aerangis macrocentra]]*
# *[[Aerangis malmquistiana]]* 
# *[[Aerangis mitrata]]*
# *[[Aerangis modesta]]*
# *[[Aerangis neoperrieri]]*
# *[[Aerangis ramosa]]*
# *[[Aerangis rhodosticta]]*
# *[[Aerangis roseocalcarata]]*
# *[[Aerangis sanderiana]]*
# *[[Aerangis scottii]]*
# *[[Aerangis somalensis]]*
# *[[Aerangis spiculata]]*
# *[[Aerangis stylosa]]*
# *[[Aerangis thomsonii]]*
# *[[Aerangis ugandensis]]*
# *[[Aerangis umbonata]]*
# *[[Aerangis venosa]]*
# *[[Aerangis verdickii]]*

## Iinkrüsagt slacher (''hübriiden'')
* *[[×Aerangaeris]]* (*Aerangis* × *[[Rangaeris]]*)
* *[[×Amesangis]]* (*Aerangis* × *[[Amesiella]]*)
* *[[×Angrangis]]* (*Aerangis* × *[[Angraecum]]*)
* *[[×Diaphanangis]]* (*Aerangis* × *[[Diaphananthe]]*)
* *[[×Euryangis]]* (*Aerangis* × *[[Eurychone]]*)
* *[[×Summerangis]]* (*Aerangis* × *[[Summerhayesia]]*)
* *[[×Thesaera]]* (*Aerangis* × *[[Aeranthes]]*)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Aeranthes

**Aeranthes** (lat. *Aeranthes*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 48 (Kew: 128) slacher uun Madagaskar.

## Slacher
# *[[Aeranthes adenopoda]]*
# *[[Aeranthes aemula]]*
# *[[Aeranthes africana]]*
# *[[Aeranthes albidiflora]]*
# *[[Aeranthes ambrensis]]*
# *[[Aeranthes angustidens]]*
# *[[Aeranthes antennophora]]*
# *[[Aeranthes arachnitis]]*
# *[[Aeranthes bathieana]]*
# *[[Aeranthes biauriculata]]*
# *[[Aeranthes brevivaginans]]*
# *[[Aeranthes campbelliae]]*
# *[[Aeranthes carnosa]]*
# *[[Aeranthes caudata]]*
# *[[Aeranthes crassifolia]]*
# *[[Aeranthes denticulata]]*
# *[[Aeranthes dentiens]]*
# *[[Aeranthes ecalcarata]]*
# *[[Aeranthes erectiflora]]*
# *[[Aeranthes filipes]]*
# *[[Aeranthes grandiflora]]*
# *[[Aeranthes henricii]]*
# *[[Aeranthes hermannii]]*
# *[[Aeranthes laxiflora]]*
# *[[Aeranthes leandriana]]*
# *[[Aeranthes longipes]]*
# *[[Aeranthes moratii]]*
# *[[Aeranthes multinodis]]*
# *[[Aeranthes neoperrieri]]*
# *[[Aeranthes nidus]]*
# *[[Aeranthes orophila]]*
# *[[Aeranthes orthopoda]]*
# *[[Aeranthes parkesii]]*
# *[[Aeranthes parvula]]*
# *[[Aeranthes peyrotii]]*
# *[[Aeranthes polyanthemus]]*
# *[[Aeranthes ramosa]]*
# *[[Aeranthes robusta]]*
# *[[Aeranthes sambiranoensis]]*
# *[[Aeranthes schlechteri]]*
# *[[Aeranthes setiformis]]*
# *[[Aeranthes setipes]]*
# *[[Aeranthes strangulata]]*
# *[[Aeranthes subramosa]]*
# *[[Aeranthes tenella]]*
# *[[Aeranthes tricalcarata]]*
# *[[Aeranthes tropophila]]*
# *[[Aeranthes virginalis]]*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Aerides

**Aerides** (lat. *Aerides*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 20-26 (Kew: 207) slacher uun tropisk Aasien.

## Slacher
# *[[Aerides augustianum]]*
# *[[Aerides crassifolium]]*
# *[[Aerides crispum]]*
# *[[Aerides emericii]]*
# *[[Aerides falcata]]*
# *[[Aerides flabellata]]*
# *[[Aerides houlletiana]]*
# *[[Aerides inflexa]]*
# *[[Aerides × jansonii]]*
# *[[Aerides krabiense]]*
# *[[Aerides lawrenciae]]*
# *[[Aerides leeana]]*
# *[[Aerides macmorlandii]]*
# *[[Aerides maculosa]]*
# *[[Aerides multiflorum]]*
# *[[Aerides odorata]]*
# *[[Aerides orthocentrum]]*
# *[[Aerides quinquevulnera]]*
# *[[Aerides ringens]]*
# *[[Aerides roebelenii]]*
# *[[Aerides rosea]]*
# *[[Aerides savageanum]]*
# *[[Aerides shibatianum]]*
# *[[Aerides sukauensis]]*
# *[[Aerides thibautianum]]*
# *[[Aerides timoranum]]*

## Slacher hübriiden
* *[[Aerides × jansonii]]* (*[[Aerides falcata]]* x *[[Aerides odorata]]*)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Aganisia

**Aganisia** (lat. *Aganisia*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 3 (Kew: 15) slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Föörkemen
Uun Trinidad an Tobago, Brasiilien, Kolumbien, Venezuela, Guyana an Peruu kem *Aganisia* föör. 

## Sünoniimen
* Acacallis Lindl.
** *Acacallis cyanea* Lindl. (1853) (= *Aganisia cyanea* (Lindl.) Rchb.f)
** *Acacallis hoehnei* (Hoehne) Schltr. (1918) (= *Aganisia cyanea* (Lindl.) Rchb.f.)
** *Acacallis coerulea* (Rchb. f.) Schltr. (1918) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f.)
** *Acacallis fimbriata* (Rchb. f.) Schltr. (1918) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f)
** *Acacallis oliveriana* (Rchb. f.) Schltr. (1914) (= *Aganisia fimbriata* Rchb.f.)
** *Acacallis rosariana* V.P.Castro & da Silva (2001) (= ?)

## Slacher
# *[[Aganisia cyanea]]* 
# *[[Aganisia fimbriata]]*
# *[[Aganisia pulchella]]*

## Iinkrüsagt slacher (''hübriiden'')
* x*Downsara*. = *Aganisia* x *[[Batemannia]]* x *[[Otostylis]]* x *[[Zygosepalum]]*
* x*Hamelwellsara* = *Aganisia* x *[[Batemanniana]]*x *[[Otostylis]]* x *[[Zygopetalum]]* x *[[Zygosepalum]]*
* x*Masonara* = *[[Promenaea]]* x *Aganisia* x *[[Batemanniana]]* x *[[Colax]]* x *[[Otostylis]]* x *[[Zygopetalum]]* x *[[Zygosepalum]]*
* x*Otonisia* = *Aganisia* x *[[Otostylis]]*
* x*Zygonisia * = *Aganisia* x *[[Zygopetalum]]*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Aglossorrhyncha

**Aglossorrhyncha** (lat. *Aglossorrhyncha*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 13 (Kew: 18) slacher uun Oseaanien.

## Slacher
# *[[Aglossorrhyncha aurea]]* Schltr.
# *[[Aglossorrhyncha biflora]]* J.J.Sm.
# *[[Aglossorrhyncha bilobula]]* Kores
# *[[Aglossorrhyncha fruticicola]]* J.J.Sm.
# *[[Aglossorrhyncha galanthiflora]]* J.J.Sm.
# *[[Aglossorrhyncha jabiensis]]* J.J.Sm.
# *[[Aglossorrhyncha lucida]]* Schltr.
## *Aglossorrhyncha lucida* var. *dischorensis* Schltr.
## *Aglossorrhyncha lucida* var. *lucida*
## *Aglossorrhyncha lucida* var. *wariana* Schltr.
# *[[Aglossorrhyncha micronesiaca]]* Schltr.
# *[[Aglossorrhyncha peculiaris]]* J.J.Sm.
# *[[Aglossorrhyncha serrulata]]* Schltr.
# *[[Aglossorrhyncha stenophylla]]* Schltr.
# *[[Aglossorrhyncha torricellensi]]* Schltr.
# *[[Aglossorrhyncha viridis]]* Schltr.

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Amerorchis

**Amerorchis** (lat. *Amerorchis rotundifolia*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft 1 slach uun Nuurd-Ameerikoo.

## Ferwis efter bütjen
Amesiella

**Amesiella** (lat. *Amesiella*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 3 slacher üüb a Philippinen.

## Slacher
# *[[Amesiella minor]]* 
# *[[Amesiella monticola]]* 
# *[[Amesiella philippinensis]]*

## Ferwis efter bütjen
Frederik Paulsen/sö

**Frederik Paulsen** (* 31. Juuli 1909 ön Daagibel; † 03. Juuli 1997 ön Aalkersem üp Föör) wiar normaalerwiis *Friedrich Paulsen* nēmt. Hi wiar Dochter fan di Meditsiin.
Paulsen heer FERRING Pharmaceuticals āpbecht.

## Leewent
Paulsen waar ön dit nuurđfriisk Tērp Daagibel beeren. Sin Aalern kām fan Föör. 
Sin Firma jit FERRING eeđer sin Mooderspraak.

1933 bigenti Paulsen, Meditsiin tö studiarin, en dit wiar ön Kiel. Hi fing man bal Strir me di Nazis, en diarom wiar dit beeter fuar höm en forswinj fan Dütsklön. 1935 ging hi da aur Basel ön di Sjweits naa Malmö ön Sweeden. Diar blef hi da.
1942 waar Frederik Paulsen sweedsk Staatsbüürer. Hi bigenti, di Hormoone tö bilukin, en wat diarfan kām, dit leengti fuar sin Firma, *Ferring Pharmaceutics*, diar hi ön't Jaar 1950 di Grün lair. 
Friedrich Paulsen foranerti sin Fuarnaaam hentö "Frederik" wan hi en Sweedi waar.

Üs Paulsen 60 Jaaren ual wiar, diar hi sin Firma tö sin Seen, Frederik Paulsen, di Jüngeri.

1988 waar di Ferring Stifting ön Alkersem grünjlair. Frederik Paulsen wel diarme en Iinrochting āpbech, diar fuar di Fering Spraak en Kultuur aarbert.

Paulsen es knap 88 Jaaren ual uuren. Hi es ön Alkersem stürewen.

## Luki uk jir
* Leewentslaap (Engelsk)
* Leewentslaap (Dütsk)
* Ferring Stiftung
Alamania

**Alamania** (lat. *Alamania punicea*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft 1 slach (wel 2 onerslacher) uun Meksiko.

## Sünoniim
**Epidendrum puniceum* (Lex.) Rchb.f. (1862)

## Onerslacher
# *Alamania punicea* subsp. *greenwoodiana*
# *Alamania punicea* subsp. *punicea*

## Futnuuten


## Ferwisang efter bütjen
Altensteinia

**Altensteinia** *Aglossorrhyncha*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 7 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Altensteinia boliviensis]]* 
# *[[Altensteinia citrina]]* 
# *[[Altensteinia elliptica]]*  
# *[[Altensteinia fimbriata]]*  
# *[[Altensteinia longispicata]]* 
# *[[Altensteinia marginata]]*  
# *[[Altensteinia virescens]]* 

## Ferwis efter bütjen
Francis Beaufort/sö

Sir **Francis Beaufort**, ütspreeken [boˈfort], (* 7. Mai 1774 ön Navan, County Meath, uun Irlön; † 17. Detsember 1857 ön Hove, Sussex, Engelun) wiar Hüdrograaf fan di engelsk Admiraliteet. Hi maaketi diar Seekaarten, en des jerten tö di beest Kaarten ön des Tir. 
Leeterhen uur di Beaufort-Tabeli eeđer höm nēmt.

## Histoorii fan di Beaufort-Tabeli
Det Beaufort-Tabeli es gaar ek fan Francis Beaufort āpstelt uuren. 
Waarskiint't, dat di fan Alexander Dalrymple maaket uuren es, di Hüdrograaf fan di "East India Company". 
Dalrymple es diarüp kemen, üs hi di Winjmelnern biluketi.

Aur sin hiili Leewent her Beaufort Daiboker aur't Weđer skrewen. Ön 't Jaar 1806 skreew hi diar iin, dat hi faan da ön en Tabeli aur di Kraft fan di Winj maaki wel, en des skul 13 Harthairen weegi.
Des Tabeli skul me "Niin Winj" bigen en me "Orkan" ǎphual.
1807 waar di Tabeli förter ütaarbert, en Beaufort skreew āp, hok Sail en Folskep bi hok Winjmacht drai kür. 
Bi 5 Beaufort kür jit ali Sailer stuun bliv, bi 6 en muar skul jen eeđer't üđer dialhaalet uur.

1829 waar Beaufort Hüdrograaf fan di engelsk Admiraliteet, en fan 1838 ön waar sin Tabeli fan't Amt iinföört. Des fing tö des Tir man jit niin Naam. 
Ön't Jaar 1906 waar di Tabeli fan di engelsk Weđertiinst Met Office dach üs "Beaufort scale" ütdönen.

## Beaufort-Tabeli<small></small>

## Luki uk jir

* [Beaufort ön't Archiv fan di Royal Society](http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=(Surname='Beaufort')&dsqPos=1) (Engelsk)

*Beaufort-Tabeli (Sölring Bidrach tö di Prisāpgaav fan't Nuurđfriisk Instituut)

## Futnuuten
Amphigena

**Amphigena** (lat. *Amphigena*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 5 (?) slacher.

## Slacher
# *Amphigena cochlearis*
# *Amphigena esterhuyseniae*
# *Amphigena leptostachya*
# *Amphigena salteri*
# *Amphigena tenuis*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Anacamptis

**Anacamptis** (lat. *Amphigena*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 27 slacher uun Euraasien an Nuurd-Afrikoo.

## Slacher
# *[[Anacamptis boryi]]* (Griichenlun, Kreeta)
# *[[Anacamptis caspia]]*
# *[[Anacamptis champagneuxii]]* (Waastelk Madlunsia)
# *[[Anacamptis collina]]* (Madlunsia tu Süüd-Turkmeenistan)
# *[[Anacamptis coriophora]]* (Euroopa, Madlunsia tu Waast-Aasien)
## *Anacamptis coriophora* ssp. *coriophora* (Euroopa tu Waast-Aasien)
## *Anacamptis coriophora* ssp. *fragrans* (Madlunsia tu Uraal)
# *[[Anacamptis fragrans]]* 
# *[[Anacamptis israelitica]]* (Nuurd-Israel, Palestiina)
# *[[Anacamptis laxiflora]]* (Waast- an Madel-Euroopa, Madlunsia tu Madelaasien)
# *[[Anacamptis longicornu]]* (Waast- an Madel-Madlunsia)
# *[[Anacamptis morio]]* 
# *[[Anacamptis palustris]]* (Euroopa, Madlunsia tu Madelaasien)
## *Anacamptis palustris* ssp. *elegans* (Euroopa tu Madelaasien)
## *Anacamptis palustris* ssp. *palustris* (Waast- an Madel-Euroopa, Madlunsia tu Iraan)
## *Anacamptis palustris* ssp. *robusta* (Waast-Maroko)
# *[[Anacamptis papilionacea]]* (Madlunsia tu Iraan)
## *Anacamptis papilionacea* var. *cyrenaica* (Nurrduast-Liibien)
## *Anacamptis papilionacea* var. *papilionacea* (Madlunsia tu Iran)
# *[[Anacamptis picta]]* 
# *[[Anacamptis pyramidalis]]* 
## *Anacamptis pyramidalis* ssp./var. *sanguinea* 
## *Anacamptis pyramidalis* ssp./var. *tanayensis* 
## *Anacamptis pyramidalis* ssp./var. *urvilleana* 
## *Anacamptis pyramidalis* var. *alba*
# *[[Anacamptis robusta]]* 
# *[[Anacamptis sancta]]* (Uastelk madlunsia tu Kaukasus)
# *[[Anacamptis syriaca]]* (Zypern, Türkei tu Liibanon)

## Krüsagt slacher (hübriiden) faan Anacamptis
# *[[Anacamptis × albuferensis]]* (*A. fragrans* × *A. robusta*) (Majorka)
# *[[Anacamptis × bornemanniae]]* (*A. longicornu* × *A. papilionacea*) (Nuurd-Afrikoo, Sardiinien)
# *[[Anacamptis × duquesnei]]* (*A. palustris* × *A. pyramidalis*) (Frankrik)
# *[[Anacamptis × feinbruniae]]* (*A. caspia* × *A. israelitica*)
# *[[Anacamptis × gennarii]]* (*A. morio* × *A. papilinocea*) (Waastelk Madlunsia)
# *[[Anacamptis × klingei]]* (*A. laxiflora* × *A. pyramidalis*) (Frankrik)
# *[[Anacamptis × laniccae]]* (*A. morio* × *A. pyramidalis*) (Sjweits, Frankrik)
# *[[Anacamptis × lesbiensis]]* (*A. pyramidalis* × *A. sancta*) (Uastelk Ägäis eilunen)
# *[[Anacamptis × simarrensis]]* (*A. fragrans* × *A. pyramidalis*) (Frankrik, Itaalien, Griichenlun)
# *[[Anacamptis × van-lookenii]]* (*A. papilionacea* × *A. pyramidalis*) (Frankrik)

## Iinkrüsagt slacher (hübriden) mä ööder orchideen
* *[[×Anacamptiplatanthera]]* (*Anacamptis* × *[[Platanthera]]*) 
* *[[×Dactylocamptis]]* (*Anacamptis* × *[[Dactylorhiza]]*) 
* *[[×Gymnanacamptis]]* (*Anacamptis* × *[[Gymnadenia]]*) 
* *[[×Serapicamptis]]* (*Anacamptis* × *[[Serapias]]*)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Siadplaanten

A **siadplaanten** (*Spermatophyta* of *Spermatophytina*) san en onerufdialang faan a plaanten mä 5 klasen. Jo fermuare jo auer siad. (An ei auer spöören.)

## Süstemaatik
*  **[[Näädelbuumer]]** (*Coniferopsida* of *Pinophyta*)
*  *[[Cycadopsida]]* of *Cycadophyta*
*  *[[Ginkgoopsida]]* of Ginkgophyta*
*  *Gnetopsida* of *Gnetophyta*
*  *'Bloosenplaanten*' (*Magnoliopsida* of *Magnoliophyta'')

## Ferwisang efter bütjen
Huuger Plaanten

**Huuger Plaanten** (*Tracheophytes* of *Tracheophyta*) san plaanten, diar weeder an mineraalien troch spesialisiaret selen skebe. Sodenang as diar en ferskeel tu möösk.

## Beskriiwang
Huuger plaanten bestun ütj en rut, aaksen an bleeden.

## Süstemaatik
* I *[[Lycopodiophyta]]* 
** *[[Lycopodiopsida]]* 

* II *[[Pteridophyta]]* of *Monilophyta*
** *[[Equisetopsida]]*
** *[[Marattiopsida]]*
** *[[Polypodiopsida]]*
** *[[Psilotopsida]]*

* III Siadplaanten (*Spermatophyta* of *Spermatophytina*) 
** **[[Näädelbuumer]] (''Coniferopsida'' of ''Pinophyta'')**
** *[[Cycadopsida]]* of *Cycadophyta*
** *[[Ginkgoopsida]]* of *Ginkgophyta*
** *[[Gnetopsida]] of *Gnetophyta*
** *'Bloosenplaanten (*Magnoliopsida* of *Magnoliophyta*)'''

## Luke uk diar
Euraasien

**Euraasien** as en geograafisken ütjdrük för Euroopa an Aasien üs ään kontinent. Hi as 55 miljuun kwadrootkilomeetern grat, an diar wene amanbi 4,7 miljaarden minsken. Föör 250 miljuun juaren san *Euroopa* an *Aasien* tuupwoksen.

## A grens
A grens tesken Euroopa an Aasien as ei iandüüdag. Miast woort en streg taanj faan a Bosporus uun't waasten faan a Türkei, troch at Suart Sia, auer a Kaukasus tu't Kaspisk Sia, loongs a Uraal struum an Uraalberger hen tu a rüsk eilunen Nowaja Semlja uun't Arktisk Sia.

## Ferwisang efter bütjen
Ancipitia

**Ancipitia** (lat. *Ancipitia*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 28 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Ancipitia anceps]]*
# *[[Ancipitia anthrax]]* 
# *[[Ancipitia caniceps]]* 
# *[[Ancipitia caprina]]* 
# *[[Ancipitia condorensis]]* 
# *[[Ancipitia crocodiliceps]]* 
# *[[Ancipitia cypelligera]]* 
# *[[Ancipitia driessenii]]* 
# *[[Ancipitia dunstervillei]]* 
# *[[Ancipitia duplex]]* 
# *[[Ancipitia eumecocaulon]]* 
# *[[Ancipitia furcifera]]* 
# *[[Ancipitia glochis]]* 
# *[[Ancipitia gratiosa]]* 
# *[[Ancipitia harpago]]* 
# *[[Ancipitia inornata]]* 
# *[[Ancipitia jimii]]* 
# *[[Ancipitia londonoi]]* 
# *[[Ancipitia membracidoides]]* 
# *[[Ancipitia niveoglobula]]* 
# *[[Ancipitia odobeniceps]]* 
# *[[Ancipitia onagriceps]]* 
# *[[Ancipitia praecipua]]* 
# *[[Ancipitia solium]]* 
# *[[Ancipitia spathulipetala]]* 
# *[[Ancipitia tetragona]]* 
# *[[Ancipitia viduata]]* 
# *[[Ancipitia vorator]]*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Ancistrochilus

**Ancistrochilus** (lat. *Ancistrochilus*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 2 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Ancistrochilus rothschildianus]]* (waast-tropisk Afrikoo tu Uganda)
# *[[Ancistrochilus thomsonianus]]* (Süüd-Nigeeria tu waast-madel tropisk Afrikoo)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Ancistrorhynchus

**Ancistrorhynchus** (lat. *Ancistrorhynchus*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 18 slacher uun tropisk Afrikoo.

## Slacher
# *[[Ancistrorhynchus akeassiae]]*  
# *[[Ancistrorhynchus brevifolius]]*  
# *[[Ancistrorhynchus capitatus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus cephalotes]]*  
# *[[Ancistrorhynchus clandestinus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus constrictus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus crystalensis]]*  
# *[[Ancistrorhynchus laxiflorus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus metteniae]]*  
# *[[Ancistrorhynchus ovatus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus parviflorus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus paysanii]]*  
# *[[Ancistrorhynchus recurvus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus refractus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus schumanii]]*  
# *[[Ancistrorhynchus serratus]]*  
# *[[Ancistrorhynchus straussii]]*  
# *[[Ancistrorhynchus tenuicaulis]]*  

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Androcorys

**Androcorys** (lat. *Androcorys*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 6 slacher uun Uast-Aasien.

## Slacher
# *[[Androcorys gracilis]]* (King & Pantl.) Schltr.
# *[[Androcorys ophioglossoides]]* Schltr. 
# *[[Androcorys oxysepalus]]* K.Y.Lang
# *[[Androcorys pugioniformis]]* (Lindl. ex Hook f.) K.Y.Lang
# *[[Androcorys pusillus]]* (Ohwi & Fukuy.) Masam.
# *[[Androcorys spiralis]]* Tang & F.T.Wang.

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Angraecopsis

**Angraecopsis** (lat. *Angraecopsis*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 22 slacher uun Afrikoo.

## Slacher
# *[[Angraecopsis amaniensis]]*
# *[[Angraecopsis breviloba]]*
# *[[Angraecopsis cryptantha]]*
# *[[Angraecopsis dolabriformis]]*
# *[[Angraecopsis elliptica]]*
# *[[Angraecopsis gassneri]]*
# *[[Angraecopsis gracillima]]*
# *[[Angraecopsis hallei]]*
# *[[Angraecopsis holochila]]*
# *[[Angraecopsis ischnopus]]*
# *[[Angraecopsis lisowskii]]*
# *[[Angraecopsis lovettii]]*
# *[[Angraecopsis macrophylla]]*
# *[[Angraecopsis malawiensis]]*
# *[[Angraecopsis parva]]*
# *[[Angraecopsis parviflora]]*
# *[[Angraecopsis pobeguinii]]*
# *[[Angraecopsis pusilla]]*
# *[[Angraecopsis tenerrima]]*
# *[[Angraecopsis thomensis]]*
# *[[Angraecopsis tridens]]*
# *[[Angraecopsis trifurca]]*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Amitostigma

**Amitostigma** (lat. *Amitostigma*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 27 slacher uun Uast-Aasien.

## Slacher
# *[[Amitostigma alpestre]]* 
# *[[Amitostigma amplexifolium]]* 
# *[[Amitostigma basifoliatum]]* 
# *[[Amitostigma bifoliatum]]* 
# *[[Amitostigma capitatum]]* 
# *[[Amitostigma dolichocentrum]]* 
# *[[Amitostigma faberi]]* 
# *[[Amitostigma farreri]]* 
# *[[Amitostigma gonggashanicum]]* 
# *[[Amitostigma gracile]]* 
# *[[Amitostigma keiskei]]* 
# *[[Amitostigma keiskeoides]]* 
# *[[Amitostigma kinoshitae]]* 
# *[[Amitostigma lepidum]]* 
# *[[Amitostigma monanthum]]* 
# *[[Amitostigma papilionaceum]]* 
# *[[Amitostigma parciflorum]]* 
# *[[Amitostigma physoceras]]* 
# *[[Amitostigma pinguicula]]* 
# *[[Amitostigma simplex]]* 
# *[[Amitostigma tetralobum]]* 
# *[[Amitostigma thailandicum]]* 
# *[[Amitostigma tibeticum]]* 
# *[[Amitostigma tominagae]]* 
# *[[Amitostigma trifurcatum]]* 
# *[[Amitostigma wenshanense]]* 
# *[[Amitostigma yueanum]]* 

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Spargeloortagen

A **Spargeloortagen** (Asparagales) san en order faan plaanten mä 14 familin. Enkelt slacher üs Spargel of Pore haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken. Öödern üs Krokusen of Orchideen wurd för hör smok bloosen aptaanj.

## Aal a familin mä enkelt sköölen an slacher
*  Amaryllisplaanten (Amaryllidaceae)
: *[[Agapanthus]]*
: Look (*Allium*) 
:: Pore (*Allium ampeloprasum*)
:: Skalot (*Allium cepa*, mä *Allium ascalonicum*) 
:: Lookskalot (*Allium fistulosum*)
:: Knooplook (*Allium sativum*)
:: Gäärslook (*Allium schoenoprasum*) 
:: Baarlook (*Allium ursinum*)
: *[[Amaryllis]]*
: Rederstäären (*Hippeastrum*)
: Aprilbluumen (*Narcissus*) 
:: Puaskruus (*Narcissus pseudonarcissus*)
:: Pingstruus (*Narcissus poeticus*)

*  Spargelplaanten (Asparagaceae)
: Agaawen (*Agave*)
:: Siisal (*Agave sisalana*)
: Spargel (Skööl) (*Asparagus*)
:: (Guard-)Spargel (*Asparagus officinalis*)
: *[[Convallaria]]*
:: Meiklooken (*Convallaria majalis*)
: Draagbuumer (*Dracaena*)
:: Kanaarisk Draagbuum (*Dracaena draco*)
: *[[Sansevieria]]*
: *[[Yucca]]*("pualmer")

*  Gäärsbuumplaanten (Asphodelaceae) 

*  Asteliaceae

*  Julklooken (Blandfordia, Blandfordiaceae)

*  Boryaceae

*  Doryanthaceae

*  Hypoxidaceae

*  Irisplaanten (Iridaceae)
: Krokusen (*Crocus*)
:: Safraan, Saweraan (*Crocus sativus*)
: Gladioolen (*Gladiolus*)
: Iris (*Iris*)
:: Güül wüf(en) (*Iris pseudacorus*)

*  Ixioliriaceae

*  Lanariaceae

*  Orchideen (Orchidaceae)

*  Tecophilaeaceae

* Xanthorrhoeaceae → Asphodelaceae

*  Xeronemataceae

## Luke uk diar
Ansellia

**Ansellia** (lat. *Ansellia*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft 1 slach uun Afrikoo.

## Onerslacher
**Ansellia africana* subsp. *africana*
**Ansellia africana* subsp. *australis*

## Iinkrüsagt slacher (hübriiden) mä ööder orchideen
* *Anaphorchis* (*xGraphorchis*)
* *Ansidium* (*xCymbidium*)
* *Catasellia* (*xCatasetum*)
* *Cycsellia* (*xCychnoches*)
* *Cyrtellia* (*xCyrtopodium*)
* *Eulosellia* (*xEulophia*)
* *Galeansellia* (*xGaleandra*)
* *Mormosellia* (*xMormodes*) 
* *Promellia* (*xPromenaea*)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Pider Lüng

**Pidder Lüng** es en Balādi fan di dütsk Dechter Detlev von Liliencron (1844–1909).

Dat Dechting es fuaral bi di Weeterkant fan di Nuurđsee bikeent.
Biskrewen uur, hur'ling di Sölringer töögen di Deenen öngingen sen, en dit pasiaret üp en historisiarendi Aart en Wiis. 
Di Personalisiaring fan ali Sölringer es Pider Lüng, en Fesker fan Hörnem. 
Des raaket di Amtman fan Töner, Henning Pogwisch, di Personalisiaring fan di deensk Regiaring tö des Tir. 
Pogwisch forsjukt en fo Stjüüren fan di Sölringer. Üp sin Wai heer hi uk en Pröst en Lönsknechti me langs, wat Knefen ön di Feken haa.
Iin ön dat Feskerhüs fan Pider Lüng en sin Familii snaki ja, en diarbi fing ja Strir meenachtler.
Pider Lüng giar't fuaral aur di Friihairen, tö wat di Friisen en uunet Rocht haa, en diaraur sjocht hi uk ek, huraur hi Jil hentö di Deenen bitaali skel.

Fuarüt fan di Balaad es ön en ekstra Dechting āpskrewen, wat fuar Friihair meent wiar:

::*Frii es de Feskfang,       Frei ist der Fischfang,<br />
::*frii es de Jaght,          frei ist die Jagd,*<br />
::*frii es de Strönthgang,      frei ist der Strandgang,*<br />
::*frii es de Naght,          frei ist die Nacht,*<br />
::*frii es de See, de wilde See    frei ist die See, die wilde See*<br />
::*en de Hornemmer Rhee.     an der Hörnumer Reede.''

Pogwisch uur da jit aariger en spüt iin ön di Greenkualsop, wat üp di Aun staant.
Da nemt Pider Lüng höm bi di Jak en drükt sin Haur iin ön di hiti Kualsop, bit dat hi duar es. 
Di Lönsknechti maaki Pider Lüng da me jaar Knefen duar. Achter des laap ja aur Söl en bringi masi Fortröt aur ali Sölringer.
 

Fuar di Balaad uur uk en Melodii skrewen, fan Achim Reichel. Di Plati jit Regenballade.

## Weblinks
* 
* 
*: fan Nis Albrecht Johannsen üp Frasch.

## Einzelnachweise
Uunet Rocht

**Uunet Rocht** es Rocht, wat ek āpskrewen es. Hat uur önnemen, wan et lung sa wesen es (Praktitsiaret Ööwing, *latiinsk "consuetudo"*) en wan dit tö di algimiini Meening aur di Nöörighair paset (Latiinsk *opinio necessitatis* of *opinio iuris*).
Wan en uunet Rocht tö en bistemet Plaats jert, sa üs tö en Gimiindi, uur dit "Observanz" nēmt.

## Bigrep
Uunet Rocht uur iin ön masi Rochtsördningen üs ain Rocht önnemen. 
Dat "kanonisk Rocht" es di ualest Rochtsördning. Bi des jeft et trii Aarten fan uunet Rocht:
* Wat tö't Gisets paset (*secundum legem*)
* Wat ek tö't Gisets paset (*contra legem*)
* Wat twesken di "Hööler" ön ark Rochtsördning paset (*praeter legem*)

Senerk Wichtighair heer dat uunet Rocht bi dat Rocht fan di Fulker.
Uk ön Dütsklön es't möögelk, dat em wat aur uunet Rochtsrailen döörfo ken. Diar snaket em fan "Iinfachrocht".

Uunet Rocht kumt ek fan en Bisjuk bi't Girocht. Hat "wukset" fan lung Ööwing (*longa consuetudo*). 
Sa gur üs arkenjen skel dit rocht finj, sa üs dit es. Wan dit ek sa es, da waant di Rochtsmeening(*opinio iuris*).
Sa kumt uunet Rocht ek fan Gisetse, en hat ken uk wiis, dat et diartöögen ön giar.
 Wan di "opinio iuris" waant, da es dit bluat en Uunethair, wat ek fuar Rocht döörgung mut 
 (Uunethairen ken niin Rocht maaki).

Wan en Rochter fent, dat di "opinio iuris" ek waant, en wan niin Gisets forleengt, dat aur di Rochtslaag wat āpskrewen wiis skel, da es dat uunet Rocht sa gur üs en Gisets.

## Forwiisen
"Uunet Rocht" kumt fuar iin ön Pider Lüng

## Einzelnachweise
US Dooler

Di **US-[[Dooler]]** (Ufkörtang: USD; Sümbool: $) as at münt faan a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo, woort oober uk uun föl ööder lunen üs amtelk münt brükt. 

En US-Dooler woort tu 10 Dime (1 Dime = 10 Cents) of 100 Cents iindiald. Det 5-Cents-stak het uk "nickel", an det 25-Cents-stak het "quarter". Di green 1-Dooler-skiin het uk "greenback" of "buck".

## Jilskiiner

## Jilstaken

## Luke uk diar

* US-Dooler ( an )
Anoectochilus

**Anoectochilus** (lat. *Anoectochilus*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 50 slacher uun Süüd-Aasien.

## Slacher
# *[[Anoectochilus albolineatus]]* 
# *[[Anoectochilus albomarginatus]]* 
# *[[Anoectochilus annamenis]]* 
# *[[Anoectochilus baotingensis]]* 
# *[[Anoectochilus brevilabris]]* 
# *[[Anoectochilus brevistylus]]* 
# *[[Anoectochilus burmannicus]]* 
# *[[Anoectochilus calcareus]]* 
# *[[Anoectochilus candidus]]* 
# *[[Anoectochilus chapaensis]]* 
# *[[Anoectochilus clarkei]]* 
# *[[Anoectochilus crispus]]* 
# *[[Anoectochilus daoensis]]* 
# *[[Anoectochilus dewildeorum]]* 
# *[[Anoectochilus elatus]]* 
# *[[Anoectochilus elwesii]]* 
# *[[Anoectochilus emeiensis]]* 
# *[[Anoectochilus falconis]]* 
# *[[Anoectochilus flavescens]]* 
# *[[Anoectochilus formosanus]]* 
# *[[Anoectochilus geniculatus]]* 
# *[[Anoectochilus grandiflorus]]* 
# *[[Anoectochilus imitans]]* 
# *[[Anoectochilus inabai]]* 
# *[[Anoectochilus insignis]]* 
# *[[Anoectochilus integrilabris]]* 
# *[[Anoectochilus kinabaluensis]]* 
# *[[Anoectochilus klabatensis]]* 
# *[[Anoectochilus koshunensis]]* 
# *[[Anoectochilus lanceolatus]]* 
# *[[Anoectochilus longicalcaratus]]* 
# *[[Anoectochilus lylei]]* 
# *[[Anoectochilus narasimhanii]]* 
# *[[Anoectochilus nicobaricus]]* 
# *[[Anoectochilus papuanus]]* 
# *[[Anoectochilus pectinatus]]* 
# *[[Anoectochilus petelotii]]* 
# *[[Anoectochilus pingbianensis]]* 
# *[[Anoectochilus reinwardtii]]* 
# *[[Anoectochilus repens]]* 
# *[[Anoectochilus rhombilabius']]*
# *[[Anoectochilus sandvicensis]]* 
# *[[Anoectochilus setaceus]]* 
# *[[Anoectochilus sikkimensis]]* 
# *[[Anoectochilus subregularis]]* 
# *[[Anoectochilus sumatranus]]* 
# *[[Anoectochilus tetrapterus]]* 
# *[[Anoectochilus tridentatus]]* 
# *[[Anoectochilus xingrenensis]]* 
# *[[Anoectochilus yatesiae]]* 
# *[[Anoectochilus zhejiangensis]]*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Anguloa

**Anguloa** (lat. *Anguloa*) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (*Orchidaceae*). At jaft sowat 13 slacher uun Süüd-Ameerikoo.

## Slacher
# *[[Anguloa × acostae]]* 
# *[[Anguloa brevilabris]]*
# *[[Anguloa cliftonii]]*
# *[[Anguloa clowesii]]*
# *[[Anguloa dubia]]*
# *[[Anguloa eburnea]]*
# *[[Anguloa hohenlohii]]*
# *[[Anguloa × rolfei]]* 
# *[[Anguloa × ruckeri]]* 
# *[[Anguloa × speciosa]]* 
# *[[Anguloa tognettiae]]*
# *[[Anguloa uniflora]]*
# *[[Anguloa virginalis]]*

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
Erk-Uwe Schrahé

## Leewent
**Erk-Uwe Carl Schrahé** (* 16. Bārichtmuun 1931 ön Ārichsem, † 27. Ismuun 2018) heer Sölring liirt, wan hi al aur 50 Jaaren ual wiar. Diarbi her hi sa fuul Früger, dat hi wat diarfuar dö wel, dat des Spraak āprocht hualen uur ken.
Wan hi en bet snaki kür, da wel hi uk skriif. 
Di Bigening wiar Boker en Aarberen sa üs 
* "Deutsch-Söl'ring zum Söl'ring Uurterbok von Boy P. Möller"(Sölring Foriining, 1991)
* "Hüs- en Straatennaamen" (Sölring Foriining, 1994)
* Di Fjuur Evangelien (meaarbert), 2006
* Kalender, wat help skul, di Sölring Spraak tö liir.

Masi Energii en Aarber es iin ön dat "Sölring Uurterbok" (Uurterbokstair fan di Christian-Albrechts-Uniwersiteet, 2006) gingen. Söner des kür em deling (2011) gaar ek muar Sölring liir, aurdat et sa fuul mener snaket uur.

## Iaringen
* Tö sin 75. Gibursdai es en Bidrach iin ön't Bleer fan't Nuurđfriisk Instituut ütdönen uuren.
*Dit es en senerk Iaring, aurdat di Skriiwers ek fan Söl kum, en dach üp Sölring skrewen haa.*
* Tö Iaren fan sin Tachentigst Gibursdai ön't Jaar 2011 uur sin Bok "Di Litji Prins" drukt.
*Senerk es diaraur, dat et jit bluat üs Kopii fuarliit, wat me Skriifmaskiin skrewen es.<br>Hat maaket noch rocht fuul Aarber, dit digitaal törocht tö fo.*
* Ön di 9. Detsembermuun 2012 heer Schrahé di 49. C. P. Hansen - Pris fingen.

## Mait aur di "Litj Prins" / Film

Erk-Uwe Schrahé fortelt jir wat aur di "Litj Prins".



Jir hok Bispölen aur di Aarber, wat höm Schrahé me sin Skriifmaskiin en en Kopiarer maaket heer.

Titel Litj Prins.gif|Titelbleer
SirTrii_Litj_Prins.gif|Sir Numer Trii
Süper_Litj_Prins.gif|Di Bigening fan't Kapitel aur di Süper.


## Bruarwening
Di Bruarwening fan Schrahé es fan di Tachentigerjaaren ön Postmaister wesen, hi her di Poststair ön Raantem.

## Futnooten


## Teksten

## Luki uk jir
* En Bleer, hurbenen en Bidrach tö di 75. Gibursdai fan Schrahé staant (NF-Instituut)
* Biiki-Önspraak, Raantem 2002
* Wråålsliteratuur aw Sölring (NFT)