open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Åmt Pälweerm

Et **Åmt Pälweerm** as en åmt önj e Kris Nordfraschlönj önj Slaswik-Holstiinj. Et heet 1414 manschne (2019). E hoodstää foont åmt as Hüsem.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
Et åmt heet fjouer gemiine:

## Kwäle
Åmt Fäär-Oomram/mo

Et **Åmt Fäär-Oomram** as en åmt önj e Kris Nordfraschlönj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt bestoont üt da tou ailönje, Fäär än Oomram, wat tut weesten foon e fååstewål lade. Et heet 10.493 manschne (2019). E hoodstää foont åmt as E Wiik.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
Et åmt heet 15 gemiine:

## Inboogere
Aw Oomram wårt e spräkwise Öömrang än aw Fäär wårt e spräkwise Fering snååked.

## Histoori
Et åmt wörd di 1. Ismoune 2007 foont Åmt Oomram, et Åmt Fäär-Lönj än e åmtsfri stää E Wiik mååged.


Amt Foehr-Land in NF.PNG|Et Åmt Fäär-Lönj
Amt Amrum in NF.PNG|Et Åmt Oomram


## Politiik

;Åmtsforstönjere
* Heidi Braun (sunt 2008)

## Weblinks
* E websid foont åmt

## Kwäle
Jever (Stääd)

**Jever** as en stääd an ianhaidsgemeen uun a Lunkreis Friesland uun Niidersaksen. At stääd hää 14.413 lidj (2019).

## Histoore
Faan det 15. juarhunert tu 1818 wiar at stääd at residensstääd faan't Herskap Jever.

## Kwelen
Matthias Petersen

**Matthias Petersen** (* 24. Deetsember 1632 uun Olersem; † 16. September 1706; uk *Matz Peters*) wiar en komandöör an waalfenger faan Olersem üüb Feer.
Jever (Herskap)

At **Herskap Jever** wiar en teritoorium faan det Hilig Röömsk Rik. Det lai uun a uast faan det Uastfresk Hualeweilun. Uun a süüd lai at Groofskap Oldenborig an uun a waast at Groofskap Uastfresklun. At herskap kaam faan't tupslütjen faan Rüstringen, Östringen an Wangerlun.

## A Heren
;At Hüs Wiemken (1380–1575)
* Edo Wiemken de Ääler (1380–1410)
* Sibet Papinga (1410–1433)
* Hayo Harlda (1433–1438)
* Tanno Duren (1438–1468)
* Hajo (Jever) (1468)
* Edo Wiemken de Junger (1468–1511)
* Anna (1511–1536)
* Maria von Jever (1511–1575)

;At Hüs Oldenburg (1575–1667)
* Johann VII. (1575–1603)
* Anton Günther (1603–1667)

;At Hüs Anhalt-Zerbst (1667–1793)
* Johann (1667)
* Karl Wilhelm (1667–1718)
* Johann August (1718–1742)
* Johann Ludwig II. von Anhalt-Zerbst(-Dornburg) (1742–1746)
* Christian August (1742–1747)
* Friedrich August (1747–1793)

;Rüslun (1793–1807)
* Katharina II. (1793–1796)
* Paul I. (1796–1801)
* Aleksander I. (1801–1807)

;Holun (1807–1813)
* Louis Bonaparte (1807–1810)

;Frankrik (1810–1813)
* Napoléon Bonaparte (1810–1813)

;Rüslun (1813–1818)
* Aleksander I. (1813–1818)
Amt Sörtoner

Et **Amt Sörtoner** äs en amt oon e Krais Noordfreeskluin oon Sleeswii-Holstiin. Et amt läit oon't noord fuon e krais. Et hjit 39.738 mänske (2019). E hoorstäär fuont amt äs Naibel.

## Geografii
E Wiringhiird läit oon't noordweest fuon't amt.

;Gemiine
* Ämelsbel-Hoorbel
* Braarep
* Doobel
* Klangsbel
* Kläksbel
* Leegem
* Naisjösbel
* Oowentoft
* Runees

... än oore.

## Kwäle
Krais Noordfreeskluin

E **Krais Noordfreeskluin** (ääw Tjüsk: *Nordfriesland*, ääw Doansk: *Nordfrisland*) äs oan fuon e kraise foon Sleeswii-Holstiin. Et läit oon't noordweest fuon't bundesluin. Et hjit 165.951 mänske (2019). E hoorstäär fuon e kris äs Hüsem.

## Kiik uk dir
* Amt Feer-Oomrem
* Amt Fjoal
* Amt Luinskäp Sol
* Amt Mädel-Noordfreeskluin
* Amt Noordsäie-Treene
* Amt Pälwirm
* Amt Sörtoner

## Kwäle
Katharina II. (Rüslun)

**Katharina II.**, neemd **Katharina det Grat** (üüb Rüs: Екатери́на Вели́кая *Jekaterína Velíkaja*; * 2. Mei 1729 üüs *Sophie Auguste Friederike von Anhalt-Zerbst* uun Stettin; † 6. / 17. Nofember 1796 uun Sankt Petersburg), wiar faan de 9. Jüüle 1762 keiserin faan Rüslun an faan 1793, efter san bruler Friedrich August, Fürst faan Anhalt-Zerbst san duas, herin faan Jever.
Oowentoft/wi

**Oowentoft** (ääw Tjüsk än Doansk: *Aventoft*) äs en gemiine oon e Krais Noordfreeskluin. E gemiine läit oon't noord fuon e kris än hiirt taa't Amt Sörtoner. Et hjit 420 mänske (2020).

## Geografii
E gemiine äs diil fuon e Wiringhiird, bai e gräns taa Dänemåårk.

## Kwäle
Åmt Elmshorn-Land

Et **Åmt Elmshorn-Land** as en åmt önj e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt nordweesten foon e kris. Et heet 13.189 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Elmshorn, uk wan e stää niinj diilj foont åmt as.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Klein Nordende
* Klein Offenseth-Sparrieshoop
* Kölln-Reisiek
* Raa-Besenbek
* Seester
* Seestermühe
* Seeth-Ekholt

## Kwäle
Åmt Geest und Marsch Südholstein

Et **Åmt Geest und Marsch Südholstein** as en åmt önj e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Et heet 23.632 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Moorrege.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Appen
* Groß Nordende
* Haselau
* Haseldorf
* Heidgraben
* Heist
* Hetlingen
* Holm
* Moorrege
* Neuendeich

## Kwäle
Åmt Rantzau

Et **Åmt Rantzau** as en åmt önj e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt norden foon e kris. Et heet 8788 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Barmstedt, uk wan e stää niinj diilj foont åmt as.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bevern
* Bilsen
* Bokholt-Hanredder
* Bullenkuhlen
* Ellerhoop
* Groß Offenseth-Aspern
* Heede
* Hemdingen
* Langeln
* Lutzhorn

## Kwäle
Glücksburg (Ostsee)

**Glücksburg (Ostsee)** unti **Luksborj (Ååstsiie)** (aw Dånsch: *Lyksborg*) as en åmtsfri stää önj e Kris Slaswik-Flansborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt nordååsten foont bundeslönj. Dåt heet 6114 inboogere (2019).

## Kwäle


## Kiik uk deer
* Hüs Glücksburg
Handewitt

**Handewitt** (aw Dånsch: *Hanved*) as en åmtsfri gemiine önj e Kris Slaswik-Flansborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt nordååsten foont bundeslönj. Dåt heet 11.110 inboogere (2019).

## Kwäle
Åmt Achterwehr

Et **Åmt Achterwehr** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt ååsten foon e kris. Et heet 11.487 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Achterwehr.

## Geografii
;Gemiine
* Achterwehr
* Bredenbek
* Felde
* Krummwisch
* Melsdorf
* Ottendorf
* Quarnbek
* Westensee

## Kwäle
Åmt Bordesholm

Et **Åmt Bordesholm** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt söödååsten foon e kris. Et heet 14.549 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Bordesholm.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bissee
* Bordesholm
* Brügge
* Grevenkrug
* Groß Buchwald
* Hoffeld
* Loop
* Mühbrook
* Negenharrie
* Reesdorf
* Schmalstede
* Schönbek
* Sören
* Wattenbek

## Kwäle
Åmt Dänischenhagen

Et **Åmt Dänischenhagen** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt nordååsten foon e kris. Et heet 9046 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Dänischenhagen.

## Geografii
;Gemiine
* Dänischenhagen
* Noer
* Schwedeneck
* Strande

## Kwäle
Åmt Dänischer Wohld

Et **Åmt Dänischer Wohld** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt söödååsten foon e kris. Et heet 17.055 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Gettorf.

## Geografii
;Gemiine
* Felm
* Gettorf
* Lindau
* Neudorf-Bornstein
* Neuwittenbek
* Osdorf
* Schinkel
* Tüttendorf

## Kwäle
Slaswik (Stää)

**Slaswik** (aw Dånsch: *Slesvig*) as en åmtsfri stää önj e Kris Slaswik-Flansborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt nordååsten foont bundeslönj. Dåt heet 25.416 inboogere (2019).

## Kwäle
Åmt Eiderkanal

Et **Åmt Eiderkanal** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önj e mal foon e kris. Et heet 12.762 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Osterrönfeld.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bovenau
* Haßmoor
* Ostenfeld (Rendsburg)
* Osterrönfeld
* Rade bei Rendsburg
* Schacht-Audorf
* Schülldorf

## Kwäle
Åmt Bokhorst-Wankendorf

Et **Åmt Bokhorst-Wankendorf** as en åmt önj e Kris Plön önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt söödweesten foon e kris. Et heet 8046 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Wankendorf.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Belau
* Großharrie
* Rendswühren
* Ruhwinkel
* Schillsdorf
* Stolpe
* Tasdorf
* Wankendorf

## Kwäle
Åmt Lütjenburg

Et **Åmt Lütjenburg** as en åmt önj e Kris Plön önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt nordååsten foon e kris. Et heet 15.251 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Lütjenburg.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Behrensdorf
* Blekendorf
* Dannau
* Giekau
* Helmstorf
* Högsdorf
* Hohenfelde
* Hohwacht
* Kirchnüchel
* Klamp
* Kletkamp
* Lütjenburg
* Panker
* Schwartbuck
* Tröndel

## Kwäle
Åmt Probstei

Et **Åmt Probstei** as en åmt önj e Kris Plön önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt norden foon e kris. Et heet 21.660 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Schönberg.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Barsbek
* Bendfeld
* Brodersdorf
* Fahren
* Fiefbergen
* Höhndorf
* Köhn
* Krokau
* Krummbek
* Laboe
* Lutterbek
* Passade
* Prasdorf
* Probsteierhagen
* Schönberg
* Stakendorf
* Stein
* Stoltenberg
* Wendtorf
* Wisch

## Kwäle
Åmt Selent/Schlesen

Et **Åmt Selent/Schlesen** as en åmt önj e Kris Plön önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önj mal foon e kris. Et heet 5803 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Selent.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Dobersdorf
* Fargau-Pratjau
* Lammershagen
* Martensrade
* Mucheln
* Schlesen
* Selent

## Kwäle
Åmt Flintbek

Et **Åmt Flintbek** wus as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj bit Moi 2023. Et åmt läi önjt ååsten foon e kris. Et heet tuleest 8004 inboogere hätj (2019). E hoodstää foont åmt wus Flintbek.

## Geografii
;Gemiine
* Böhnhusen
* Flintbek
* Schönhorst
* Techelsdorf

Da fjouer gemiine hiire nü tu't Åmt Eidertal.

## Kwäle
Åmt Fockbek

Et **Åmt Fockbek** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt weesten foon e kris. Et heet 10.883 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Fockbek.

## Geografii
;Gemiine
* Alt Duvenstedt
* Fockbek
* Nübbel
* Rickert

## Kwäle
Åmt Jevenstedt

Et **Åmt Jevenstedt** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Et heet 11.510 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Jevenstedt.

## Geografii
;Gemiine
* Brinjahe
* Embühren
* Haale
* Hamweddel
* Hörsten
* Jevenstedt
* Luhnstedt
* Schülp bei Rendsburg
* Stafstedt
* Westerrönfeld

## Kwäle
Åmt Mittelholstein

Et **Åmt Mittelholstein** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Et heet 23.947 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Hohenwestedt.

## Geografii
;Gemiine
* Arpsdorf
* Aukrug
* Beldorf
* Bendorf
* Beringstedt
* Bornholt
* Ehndorf
* Gokels
* Grauel
* Hanerau-Hademarschen
* Heinkenborstel
* Hohenwestedt
* Jahrsdorf
* Lütjenwestedt
* Oldenbüttel
* Meezen
* Mörel
* Nienborstel
* Nindorf
* Osterstedt
* Padenstedt
* Rade bei Hohenwestedt
* Remmels
* Seefeld
* Steenfeld
* Tackesdorf
* Tappendorf
* Thaden
* Todenbüttel
* Wapelfeld

## Kwäle
Åmt Schlei-Ostsee

Et **Åmt Schlei-Ostsee** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt nordweesten foon e kris. Et heet 18.845 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Eckernförde, uk wan e stää niinj diilj foont åmt as.

## Geografii
;Gemiine
* Altenhof
* Barkelsby
* Brodersby
* Damp
* Dörphof
* Fleckeby
* Gammelby
* Goosefeld
* Güby
* Holzdorf
* Hummelfeld
* Karby
* Kosel
* Loose
* Rieseby
* Thumby
* Waabs
* Windeby
* Winnemark 

## Kwäle
Åmt Nortorfer Land

Et **Åmt Nortorfer Land** as en åmt önj e Kris Rendsborj-Eckernförde önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Et heet 18.534 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Nortorf.

## Geografii
;Gemiine
* Bargstedt
* Bokel
* Borgdorf-Seedorf
* Brammer
* Dätgen
* Eisendorf
* Ellerdorf
* Emkendorf
* Gnutz
* Groß Vollstedt
* Krogaspe
* Langwedel
* Nortorf
* Oldenhütten
* Schülp bei Nortorf
* Timmaspe
* Warder

## Kwäle
Heewer (Struum)/go

Di **Heewer** (åw Tjüsch: *Heverstrom*, åw Dånsch: *Hever Strøm* änti *Heveren*) äs en struum foon eeb än floud, deer ount noorden foont huulefäiloun Ääderstää dört noordfreesch heef låpt. Dat speeled åw en broit foon süwat 30 km diile foon dat uul äiloun Stroun wäch än äs oun e luup foon e histoori jümer wi en grün tut soorj for e foolk åw e äiloune Polweerm än (läär huulefäiloun) Noordstroun. Däling bant e Heewer e huuwen oun Hüsem dört heef mä di ääben Noordsäi.
Åmt Bad Bramstedt-Land

Et **Åmt Bad Bramstedt-Land** as en åmt önj e Kris Segebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt weesten foon e kris. Et heet 11.047 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Bad Bramstedt.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Armstedt
* Bimöhlen
* Borstel
* Föhrden-Barl
* Fuhlendorf
* Großenaspe
* Hagen
* Hardebek
* Hasenkrug
* Heidmoor
* Hitzhusen
* Mönkloh
* Weddelbrook
* Wiemersdorf

## Kwäle
Åmt Boostedt-Rickling

Et **Åmt Boostedt-Rickling** as en åmt önj e Kris Segebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt norden foon e kris. Et heet 14.079 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Boostedt.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Boostedt
* Daldorf
* Groß Kummerfeld
* Heidmühlen
* Latendorf
* Rickling

## Kwäle
Åmt Kisdorf

Et **Åmt Kisdorf** as en åmt önj e Kris Segebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Et heet 10.749 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Kattendorf.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Hüttblek
* Kattendorf
* Kisdorf
* Oersdorf
* Sievershütten
* Struvenhütten
* Stuvenborn
* Wakendorf II
* Winsen

## Kwäle
Åmt Leezen

Et **Åmt Leezen** as en åmt önj e Kris Segebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt söödååsten foon e kris. Et heet 8740 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Leezen.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bark
* Bebensee
* Fredesdorf
* Groß Niendorf
* Högersdorf
* Kükels
* Leezen
* Mözen
* Neversdorf
* Schwissel
* Todesfelde
* Wittenborn
;Gemiinfri Gebiit
* Buchholz (Forstgutsbezirk) 

## Kwäle
Åmt Trave-Land

Et **Åmt Trave-Land** as en åmt önj e Kris Segebärj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt ååsten foon e kris. Et heet 20.204 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Bad Segeberg.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bahrenhof
* Blunk
* Bühnsdorf
* Dreggers
* Fahrenkrug
* Geschendorf
* Glasau
* Groß Rönnau
* Klein Gladebrügge
* Klein Rönnau
* Krems II
* Negernbötel
* Nehms
* Neuengörs
* Pronstorf
* Rohlstorf
* Schackendorf
* Schieren
* Seedorf
* Stipsdorf
* Strukdorf
* Travenhorst
* Traventhal
* Wakendorf I
* Weede
* Wensin
* Westerrade

## Kwäle
Preetz

**Preetz** as en åmtsfri stää önj e Kris Plön, önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt ååsten foont bundeslönj. Dåt heet 15.952 inboogere (2019).

## Kwäle
Plautdietsch

**Plautdietsch** as en uastplaatsjiisk spriakwiis, diar uun't madelääler fööraal uun Uasteuroopa spreegen wurden as. Hat as daalang bekäänd üs spriak faan a rüsk mennoniiten. 

Daalang lewe flook Plautdietsch-spreegern uun Sjiisklun, auer jo uun a 1990er juaren faan Ruslun amsiidelt wurden san. Man uk uun Ameerikoo lewe bedüüden taalen faan spreegern.

## Tekstbispal
; Üüsen Feeder 

Ons Voda em Himmel!
Dien Nome saul heilich jehoole woare.
Lot dien Ritj kome;
lot dien Welle opp Ieed jrod soo
jedone woare aus em Himmel.
Jeff ons daut Broot, daut wie vondoag brucke.
Vejeff ons onse Schult,
soo aus wie dee vejewe, dee sich aun ons veschuljcht habe.
Brinj ons nich en Vesieetjunk,
oba bewoa ons von dem Beese.
Wiels die jehiet daut Ritj
en dee Krauft en dee Harlichtjeit
opp emma en emma.
Amen.


## Luke uk diar

* Online-Wurdenbuk: ''Deutsch-Plautdietsch, Plautdietsch-Deutsch, Russisch-Plautdietsch'' (faan Waldemar Penner)
Barmstedt

**Barmstedt** (aw Plååttjüsch: *Barmsteed*) as en åmtsfri stää önj e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 10.356 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foont Åmt Rantzau, uk wan e stää niinj diilj foont åmt as.

## Kwäle
Mennoniiten

A **Mennoniiten** san en krastelk hööw, diar uun't madelääler apkimen as. Hör seenken an gluuw as nai mä a Amischen an a Hutterer. Jo men fööraal, dat iarst woksen minsken krasent wurd skel, an ei letj jongen. Hör nööm gongt turag üüb Menno Simons (1496-1561), en teoloog faan Waastfresklun. Flook mennoniiten skul uun't 18. juarhunert efter Uasteuroopa an Ameerikoo ütjwaanre.


Verbreitung der Täuferbewegung 1525-1550.png|Mennoniiten an nai sköölen uun't madelääler.
Friedrichstadt mennonitenkirche und alte boerse.jpg|Mennoniitensark uun Friedrichstääd (Nuurdfresklun)


## Luke uk diar
Tornesch

**Tornesch** (aw Plååttjüsch: *Torneesch*) as en åmtsfri stää önj e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 14.066 inboogere (2019).

## Kwäle
Bönningstedt

**Bönningstedt** (aw Plååttjüsch: *Bönningsteed*) as en åmtsfri gemiine önj e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 4520 inboogere (2019). 

## Kwäle
Schwentinental

**Schwentinental** as en åmtsfri stää önj e Kris Plön önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 13.762 inboogere (2019).

## Kwäle
Ascheberg (Holstiinj)

**Ascheberg** as en åmtsfri gemiine önj e Kris Plön önj Slaswik-Holstiinj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris, bai e weestküst foon di Großer Plöner Siie. Dåt heet 2895 inboogere (2019)

## Kwäle
Pinneberri (Stad)

**Pinneberri** es e Hoadstad fan de Pinneberri Krais uun Sleeswich-Holstean. E Stad lait uun’e Siid’n fan’e Krais. Dat hat 43.667 Lid’n (2019).

## Kweln
Haashood Kuugelfask

A **Haashood Kuugelfask** (*Lagocephalus sceleratus*) as en slach faan Bianfasker uun det order faan a Kuugelfaskoortagen (Tetraodontiformes). Di latiinsk nööm sait, dat jodiar fasker man sjauer tes haa. Likes san jo gefeerelk, auer jo böös giftag san. Uun hör liwer as Tetrodotoxin. Di fask woort knaap ään meeter lung.

Üs a Sueskanaal baud wurden as, san Haashood Kuugelfasker faan't Araabisk Sia uun't Madlunsia iinwaanert. An nü maage jo a faskern diar böös komer, auer jo ööder fasker uun't faskernäät apfreed.

## Luke uk diar
Kuugelfasker

**Kuugelfasker** (Tetraodontidae, det ment: *sjauer tes diarten*) san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Kuugelfaskoortagen (Tetraodontiformes). Diar hiar son 200 slacher tu. Kuugelfasker san giftag, uun hör liwer as Tetrodotoxin. Man wan diar rocht mä amgingen woort, kön jo eden wurd. Uun Jaapan het jo *Fugu*.

## Sköölen
Amblyrhynchotes – †Archaeotetraodon – Arothron – Auriglobus – Canthigaster – Carinotetraodon – Chelonodon – Chelonodontops – Chonerhinos – Colomesus – Contusus – Dichotomyctere – Ephippion – Feroxodon – Gastrophysus – Geneion – Javichthys – Lagocephalus – Leiodon – †Leithaodon – Liosaccus – Marilyna – Monotrete – Omegaphora – Pao – Pelagocephalus – Polyspina – Reicheltia – Sphoeroides – Takifugu – Tetractenos – Tetraodon – Torquigener – Tylerius

## Enkelt slacher
* Haashood Kuugelfask (Lagocephalus sceleratus)

## Luke uk diar
Kuugelfaskoortagen

A **Kuugelfaskoortagen** (Tetraodontiformes) san en order faan Bianfasker (Osteichthyes) mä 430 bekäänd slacher uun tjiin familin.

## Familin
Aracanidae – Balistidae – †Balkariidae – Diodontidae – Molidae – Monacanthidae – Ostraciidae – Tetraodontidae – Triacanthidae – Triacanthodidae – Triodontidae – †Bolcabalistidae – †Cretatriacanthidae – †Eoplectidae – †Eospinidae – †Moclaybalistidae – †Plectocretacicidae – †Protobalistidae – †Protriacanthidae – †Spinacanthidae

#### Enkelt slacher
* Molidae (Muunfasker)
* Tetraodontidae
*: Haashood Kuugelfask (*Lagocephalus sceleratus*)

## Luke uk diar
Åmt Breitenburg

E **Åmt Breitenburg** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 8623 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Breitenburg.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Auufer
* Breitenberg
* Breitenburg
* Kollmoor
* Kronsmoor
* Lägerdorf
* Moordiek
* Münsterdorf
* Oelixdorf
* Westermoor
* Wittenbergen

## Kwäle
Åmt Horst-Herzhorn

E **Åmt Horst-Herzhorn** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 15.936 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Horst.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Altenmoor
* Blomesche Wildnis
* Borsfleth
* Engelbrechtsche Wildnis
* Herzhorn
* Hohenfelde
* Horst
* Kiebitzreihe
* Kollmar
* Krempdorf
* Neuendorf bei Elmshorn
* Sommerland

## Kwäle
Åmt Itzehoe-Land

E **Åmt Itzehoe-Land** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 10.263 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Itzehoe.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bekdorf
* Bekmünde
* Drage
* Heiligenstedten
* Heiligenstedtenerkamp
* Hodorf
* Hohenaspe
* Huje
* Kaaks
* Kleve
* Krummendiek
* Lohbarbek
* Mehlbek
* Moorhusen
* Oldendorf
* Ottenbüttel
* Peissen
* Schlotfeld
* Silzen
* Winseldorf

## Kwäle
Åmt Kellinghusen

E **Åmt Kellinghusen** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 22.750 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Kellinghusen.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Brokstedt
* Fitzbek
* Hennstedt
* Hingstheide
* Hohenlockstedt
* Kellinghusen (stää än gemiine)
* Lockstedt
* Mühlenbarbek
* Oeschebüttel
* Poyenberg
* Quarnstedt
* Rade
* Rosdorf
* Sarlhusen
* Störkathen
* Wiedenborstel
* Willenscharen
* Wrist
* Wulfsmoor

## Kwäle
Åmt Krempermarsch

E **Åmt Krempermarsch** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 9294 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Krempe.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Bahrenfleth
* Dägeling
* Elskop
* Grevenkop
* Krempe (stää än gemiine)
* Kremperheide
* Krempermoor
* Neuenbrook
* Rethwisch
* Süderau

## Kwäle
Åmt Schenefeld

E **Åmt Schenefeld** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 10.645 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Schenefeld.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Aasbüttel
* Agethorst
* Besdorf
* Bokelrehm
* Bokhorst
* Christinenthal
* Gribbohm
* Hadenfeld
* Holstenniendorf
* Kaisborstel
* Looft
* Nienbüttel
* Nutteln
* Oldenborstel
* Pöschendorf
* Puls
* Reher
* Schenefeld
* Vaale
* Vaalermoor
* Wacken
* Warringholz

## Kwäle
Åmt Wilstermarsch

E **Åmt Wilstermarsch** as en åmt önj e Kris Stiinjborj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 6481 inboogere (2019). E hoodstää foont åmt as Wilster, uk wan e stää niinj diilj foont åmt as.

## Geografii
### Indiiling foon Ferwålting
;Gemiine
* Aebtissinwisch
* Beidenfleth
* Brokdorf
* Büttel
* Dammfleth
* Ecklak
* Kudensee
* Landrecht
* Landscheide
* Neuendorf-Sachsenbande
* Nortorf
* Sankt Margarethen
* Stördorf
* Wewelsfleth

## Kwäle
Pinnebärj (Stää)

**Pinnebärj** as e hoodstää foon e Kris Pinnebärj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 43.667 inboogere (2019).

## Kwäle
Pinneberg (Berag)

A **Pinneberg** as en  huugen berag üüb Halaglun an di huuchst berag diar an uk uun a hialer Kreis Pinneberg, huar Halaglun tuhiart.

Üs Halaglun 1947 bombardiaret wurden as, blääw a Pinneberg üs huuchst ponkt auer.

## Kwelen


## Luke uk diar
Benedikt von Ahlefeldt (Lunroat)

**Benedikt von Ahlefeldt** (uk *Bendix von Ahlefeldt*; * 7. Nowember 1717; † 1776 uun Uetersen) wear Kommandant fan deät Lun en Lunroat uun Uetersen.

## Lewwen
Benedikt von Ahlefeldt wear de Geheem Roat en Kantsleipräsident Benedikt von Ahlefeldt (1685-1739) en siin uur Wüf Magdalena Sibylla, Greäwin fan Dernath (1695–1723), herrem Djong. Hi wear deänsk Koamerjunker en Lointnant fan de deänsk Gard an fan 1748 Madjoor uun deät Füünsk Regiment. Fan 1753 tu 1764 wear hi Kommandant fan deät Lun en dan tu 1772 Lunroat uun Uetersen, wear hi ni ferhairoatet 1776 stürrow.
Norderstedt

**Norderstedt** as en stää än åmtsfri gemiine önj e Kris Segebärj ön Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt sööden foon e kris. Dåt hee 79.357 inboogere .

## Kwäle
Sleeswich-Holstian/hf

**Sleeswich-Holstian** is ian foon de seekstään bundeslööne foon Tutsklöön. Dat heet 2.910.875 jude (2020). E häädstää foont bundeslöön is Kiil.

## Geografii
### Indialing foon Ferwalting
;Kraisfrai Stäänge
* Flensborch
* Kiil
* Lübeck
* Naimünster

;Kraise
* Dithmeerske
* Härtoochdom Lauenborch
* Pinnebeerch
* Plöön
* Rendsborch-Eckernförde
* Seegebeerch
* Sleeswich-Flensborch
* Stianborch
* Uustholstian

## Löök ok dir
* *Ööre buneslööne öön Tutsklöön:* Brandenborch, Saarlöön, Sleeswich-Holstian

## Kule
Eestlöön

**Eestlöön**, amtlik **Republiik foon Eestlöön** (uwe Eestnisk: *Eesti* än *Eesti Vabariik*), is en löön öön't nöörduusten foon Euroopa. Öön't nöörden än't wästen lait e Uustsii än öön't uusten Ruslöön. Et löön heet 1.330.068 jude (2021). E häädstää foon't löön is Tallinn. 

## Geografii
### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön't löön sän:

## Kule
Prowins Drenthe/hf

**Drenthe** is ian foon de twälef prowinse foon Hollöön. E prowins lait öön't nöörduusten foon't löön. Dat heet 502.051 jude (2023). E häädstää foon e prowins is Assen.

## Löök ok dir
* *Prowinse foon Hollöön:* Drenthe, Flevolöön, Gelderlöön, Groningen, Limborch, Nöördbrabant, Nöördhollöön, Overijssel, Siilöön, Sööhollöön, Utrecht, Wästfreesklöön.

## Kule
Eckernförde

**Eckernförde** as en åmtsfri stää önj e Kris Rendsborj-Eckernförde. E stää läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 21.637 inboogere (2020). Dåt as uk e hoodstää foont Åmt Schlei-Ostsee, uk wan e stää niinj diilj foont åmt as.

## Kwelen
Büdelsdorf

**Büdelsdorf** (aw Dånsch: *Bydelstorp*, aw Plååttjüsch: *Büdelsdörp*) as en åmtsfri stää önj e Kris Rendsborj-Eckernförde. E stää läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 10.466 inboogere (2020).

## Kwelen
Öösterrik

**Öösterrik** is en löön öön e maade foon Euroopa. Öön't nöörden laie Tutsklöön än Tschechien, öön't söö'en Sloweenien än Itoalien, öön't uusten et Slowakai än Ungarn än öön't wästen e Swaits än Liechtenstein. Dat heet 8.932.664 jude (2021) E häädstää foon't löön is Wien.

## Kule
Nöördirlöön

**Nöördirlöön** is en löön öön't nöördwästen foon Euroopa. Et löön is dial foon dat Ferianigt Käningrik. Dat lait uwe et nöörddial foon't ailöön Irlöön. Et löön heet 1.895.510 jude (2020). E häädstää foon't löön is Belfast.

## Geografii
### Stäänge
De tiin grotste stäänge öön't löön sän:

### Indialing foon Ferwalting
Nöördirlöön heet 11 distrikte: 

## Kule
Republiik Irlöön

Et **Republiik Irlöön** (uwe Ingelsk: *Republic of Ireland*, uwe Irsk: *Poblacht na hÉireann*), is en löön öön't wästen foon Euroopa. Dat lait uwe et söödial foon't ailöön Irlöön; uwe et nöörddial foon't ailöön laid Nöördirlöön, wat tu't Ferianigt Käningrik hiirt. Öön't uusten lait ju Irsk Sii än öön't söö'en än wästen e Atlantik. Et löön heet 4.761.865 jude (2016). E häädstää foon't löön is Dublin. 

## Geografii
### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön't löön sän:

## Kule
Wales/hf

**Wales** (uwe Waliisisk: *Cymru*) is en löön öön't nöördwästen foon Euroopa. Et löön is dial foon dat Ferianigt Käningrik. Dat lait öön't wästen foon't ailöön Grotbritanien. Dat heet 3.152.879 jude (2019). E häädstää foon't löön is Cardiff.

## Geografii
### Stäänge
De tiin grotste stäänge öön't löön sän:

## Kule
Mont Blanc

A **Mont Blanc** [] (of uk **Montblanc**,  **Monte Bianco** [], det ment: *witj berag*) as en berag üüb a grens tesken Frankrik an Itaalien. Mä en hööchde faan  as hi di huuchst berag faan a Alpen an uk faan a EU.

Of a Mont Blanc uk a huuchst berag faan Euroopa as, hinget diarfaan uf, huar det grens tesken Euroopa an Aasien taanj woort. A Elbrus uun a Kaukasus as mä en hööchde faan  noch aal wat huuger.

## Koord

## Luke uk diar
Loire

A **Loire** [] (latiinsk *Lĭgĕr*, oksitaans *Léger*, bretoonsk *Liger*) as mä en lengde faan 1006 kilomeetern di lingst struum uun Frankrik. Hi komt faan't Sentraalmasiif deel an lääpt uf uun a Atlantik bi Saint-Nazaire.

Efter a Loire san sääks departmenten uun Frankrik näämd wurden: Haute-Loire, Loire, Saône-et-Loire, Indre-et-Loire, Maine-et-Loire an Loire-Atlantique, an uk tau regiuunen: Centre-Val de Loire an Pays de la Loire.

## Koord mä tustruumer

## Luke uk diar
Sentraalmasiif

At **Sentraalmasiif** () as en beragkeed uun a maden faan't süüdelk Frankrik an amanbi 85.000 km2 grat. Hat as uun't madel 700 m huuch, di huuchst ponkt as a Puy de Sancy mä en hööchde faan .

## Luke uk diar
Moolkfisel

At **Moolkfisel**, **Gusfisel** of **Swinmoolk** (*Sonchus oleraceus*) as en plaantenslach uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Hat koon uk eden wurd.

## Bilen

Amanida de lletsons9.JPG|Saloot mä Moolkfisel-bleeden, skaloten, tomooten, gurken an wochler.



## Luke uk diar
Moolkfisler

A **Moolkfisler** of **Gusfisler** (*Sonchus*) san en plaantenskööl uun't famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).

## Onersköölen
S. subg. Dendroseris – S. subg. Dendrosonchus – S. subg. Origosonchus – S. subg. Sonchus

### Slacher

S. acaulis – S. adscendens – S. afromontanus – S. agrestis – S. amboinensis – S. andrenarum – S. angulatus – S. aquatilis – S. araraticus – S. arboreus – S. arvensis – S. asper – S. beltraniae –S. berteroanus – S. bipontini – S. bornmuelleri – S. bourgeaui – S. brachylobus – S. brachyotus – S. brasiliensis – S. brassicifolius – S. briquetianus – S. bulbosus – S. bupleuroides – S. camporum – S. canariensis – S. capensis – S. capillaris – S. cavanillesianus – S. cavanillesii – S. congestus – S. crassifolius – S. crepioides – S. crispus – S. daltonii – S. denticulato-lanceolata – S. denticulato-platyphylla – S. diffusus – S. dregeanus – S. dulosus – S. elongatus – S. eriopus – S. erythraeae – S. erythropappus – S. erzincanicus – S. esperanzae – S. fauces-orci – S. filifolius – S. fragilis – S. friesii – S. fruticosus – S. gandogeri – S. gibbosus – S. gigas – S. gomerensis – S. gonzalezpadronii – S. gramineus – S. grandifolius – S. gummifer – S. heterophyllus – S. hierrensis – S. hothae – S. hydrophilus – S. hypochaeroides – S. integrifolius – S. intermedius – S. jacottetianus – S. jainii – S. kirkii – S. laceratus – S. laciniatus – S. laevis – S. leptocephalus – S. lidii – S. lingianus – S. luxurians – S. macrocarpus – S. maculigerus – S. maritimus – S. masguindalii – S. mauritanicus – S. megalocarpa – S. malayanus – S. melanolepis – S. micranthus – S. microcarpus – S. microcephalus – S. monanthus – S. neglectus – S. nigricans – S. novocastellanus – S. novae-zelandiae – S. obtusilobus – S. occidentalis – S. oleraceus – S. ortunoi – S. oxyspermus – S. palmensis – S. palustris – S. pendulus – S. pensylvanicus – S. perfoliatus – S. phoeniciformis – S. pinnatifidus – S. pinnatus – S. pitardii – S. platylepis – S. pustulatus – S. radicatus – S. regis-jubae – S. rotundilobus – S. saudensis – S. schweinfurthii – S. setosus – S. sosnowskyi – S. splendens – S. stenophyllus – S. subacaulis – S. suberosus – S. tectifolius – S. tenax – S. tenerrimus – S. tigridus – S. toletanus – S. transcaspicus – S. tuberifer – S. ustulatus – S. vaginatus – S. webbii – S. wightianus – S. wildpretii – S. wilmsii – S. yendoi


Enkelt slacher:
: Gusfisel, Moolkfisel, Swinmoolk (*Sonchus oleraceus*)

## Luke uk diar
Philipp II. (Spanje)

**Philipp II.** (üüb Spaans: *Felipe II*, üüb Portugiisk: *Filipe I*, üüb Italjeens: *Filippo II*; üüb Waastfresk: *Filips II*; ; * 21. Mei 1527 uun a Palacio de Pimentel, Valladolid; † 13. September 1598 uun El Escorial, nai bi Madrid) wiar faan de 25 Jüüle 1554 üüs Philipp I. köning faan Neapel an Sisiilien, faan de 16. Janewoore 1556 üüs Philipp II. köning faan Spanje an Sardiinien an faan de 12. September 1580 uk üüs Philipp I. köning faan Portugal. Hi wiar uk hersker faan dön Spaans Neederlunen, diarfaan Waastfresklun en dial wiar. Hi wiar uk, üüs köningin Maria I. san maan, faan de 25. Jüüle 1554 tu de 17. Nofember 1558, köning faan Ingelun an Irlun. Hi hiart tu't familje faan Habsburg. Üüs hi köning wiar, wiar det Spaans Rik üüb de huuchst ponkt faan sin iinflööd an meecht. A Filipiinen, wat a spanjers faan 1565 tu kolonisiaren begand, wurd efter ham neemd. Uun sin reegiment ferlus Spanje a nuurd faan dön Spaans Neederlunen, wat de nei suwereen stoot a Neederlunen wurd. Hi fersoocht 1588 Ingelun, wat en frinj faan a Neederlunen wiar, iin tu faalen, man loket ei.

Hi wiar fjauersis befreid:
* sin iarst wüf faan 1543 wiar Maria Manuela faan Portugal ​(1527–1545) .​
* sin naist wüf faan 1554 wiar Maria I., köningin faan Ingelun ​(1516-1558).​
* sin traad wüf faan 1559 wiar Elisabeth faan Valois ​(1545-1568).​
* sin fjuard an letst wüf faan 1570 wiar Anna faan Uasterrik ​(1549-1580).
Valladolid (Stää)

**Valladolid** (Ütspreegen aw Spånsch: [baʎaðoˈlið]) as en stää önj Spånjen, än e hoodstää foont Prowins Valladolid än foon Kastiilien än León. E stää läit önjt norden foont lönj. Dåt heet 299.265 inboogere (2020).

## Persöönlikhäide
* Philipp II. (1527-1598), 1556-1598 kining foon Spånje, wus önj Valladolid tuläid.

## Kwäle
Wollemia

**Wollemia** of uk **Wollemi Fjüüren** san en skööl faan konifeeren (näädelbuumer) uun det famile Araucariaceae. At skööl wurd tu 1994 bluat faan Fosiilien uun Austraalien, Nei-Sialun an Antarktikaa käänd. Uun detdiar juar wurd a slach *Wollemia nobilis* uun en rinwalt uun de Wollemi Natschunaalpark (diarefter det neemd as) uun New South Wales fünjen. Det wuks uun en rä faan naar sunstiansluchten mä skoor sidjen, ütj a wai an 150 km uun a nuurdwaast faan Sydney.
Altenkrempe

**Altenkrempe** as en gemiine foont Åmt Ostholstein-Mitte önj e Kris Ååstholstiinj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 1114 inboogere (2019).

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. Krölemoune 2018.

## Kwäle
Bosau

**Bosau** as en gemiine foont Åmt Großer Plöner See önj e Kris Ååstholstiinj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 3389 inboogere (2019).

## Fötjnoote än Kwäle
List foon Gemiine önj e Kris Segebärj

E **[[Kris Segebärj]]** heet 95 gemiine:
(Dåt Åmt aw e koord *Kaltenkirchen-Land* håt sunt de 1. April 2022 Åmt Auenland Südholstein.)

## Kwäle
Kellenhusen (Ostsee)

**Kellenhusen (Ostsee)** as en åmtsfri gemiine önj e Kris Ååstholstiinj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris, bai jü Lübeck Bucht. Dåt heet 1125 inboogere (2019).

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. Krölemoune 2018.

## Kwäle
Lensahn

**Lensahn** as en gemiine foont Åmt Lensahn önj e Kris Ååstholstiinj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 4938 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foont Åmt Lensahn.

## Politiik
A Gemiinefertreesing heet 18 sate. Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. Krölemoune 2018.

## Kwäle
Meklenborig Bocht

Det **Meklenborig Bocht** (üüb Tjiisk: *Mecklenburger Bucht* of *Mecklenburgische Bucht*, üüb Deensk *Mecklenburg Bugt*) as en bocht, wat uun a süüdwaast faan't Uastsia leit. Det as det gratst bocht uun det tjiisk dial faan't Uastsia. Uun a süüd an uast leit at bundeslun Meklenborig-Föörpomern an uun a waast leit at bundeslun Sleeswich-Holstian. At liinje, wat at nuurdgrens faan't bocht maaget, lingt faan't uastspas faan't eilun Fehmarn, Staberhuk, uun Sleeswich-Holstian tu't nuurdspas faan det hualew eilun Darß, Darßer Ort, uun Meklenborig-Föörpomern. Det Lübeck Bocht an det Wismar Bocht san dialen faan det Meklenborig Bocht. Uun't bocht lei a eilunen Poel, Walfisch an Langenwerder, wat nai bi Wismar san. Dön gratst huuwner bi't bocht san Lübeck, Rostock an Wismar. 

Det Meklenborig Bocht as mä det Kiil Bocht faan a Fehmarnsun ferbünjen.
Njiblem/mo

**Njiblem** (aw Tjüsch: *Nieblum*, aw Dånsch: *Niblum*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram foon e Kris Nordfraschlönj. Önjt norden lade e gemiine Aalkersem, Madlem, Wraksem, önjt ååsten läit E Wiik, önjt sööden et Heef än önjt weesten Borigsem. Dåt heet 592 inboogere (2020). 

## Geografii
Et toorp *Njiblem* läit önj e mal foon e gemiine. Et toorp *Guating* läit önjt söödweesten.

## Inboogere
Huum, wat foon Njiblem kamt, as aw Fering en *njiblembüür* (mörtål *njiblembüüren*).

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Ööwenem/mo

**Ööwenem** (aw Tjüsch: *Oevenum*, aw Dånsch: *Øvenum*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt nordååsten foont ailönj Fäär. Önjt nord än nordååsten läit et Heef, önjt söödäästen än sööden e gemiine Wraksem, än önjt weesten Madlem. Dåt heet 473 inboogere (2019).

## Geografii
Et toorp *Ööwenem* läit önjt sööden foon e gemiine. Di *Uasterlun-Feer Siltooch* skååst et sööden foon e gemiine foon e räst.

## Inboogere
Huum, wat foon Ööwenem kamt, as aw Fering en *ööwenembüür* (mörtål *ööwenembüüren*).

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Olersem/mo

**Olersem** (aw Tjüsch än Dånsch: *Oldsum*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt norden änt söödweesten foont ailönj Fäär. E gemiine heet tou diile: trinam dåt grutst diilj, wat önjt norden foont ailönj as, läit önjt norden et Heef, lade önjt ååsten e gemiine Madlem än Aalkersem, önjt sööden Borigsem än Söleraanj, än läit önjt weesten Dunsem. Trinam dåt latjer diilj, wat önjt söödweesten foont ailönj as, läit önjt norden e gemiine Söleraanj, önjt ååsten Borigsem, önjt söödweesten Wiisem, än önjt sööden än weesten Ödersem. Dåt heet 505 inboogere (2019).

## Geografii
E gemiine heet trii toorpe, *Olersem*, *Klantem* än *Taftem* wat önjt sööden foon e gemiine lade. Olersem as dåt weestlikst toorp än Taftem dåt ååstlikst; Klantem as önjtwasche.

## Inboogere
Huum, wat foon Olersem kamt, as aw Fering en *olersembüür* (mörtål *olersembüüren*). Dåt weesdringer Fering wårt önj Olersem, Klantem än Taftem snååked.

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Söleraanj/mo

**Söleraanj** (unti aw Mooring: **Sööderiinje**; aw Öömrang: *Söderaanj*, aw Tjüsch: *Süderende*, aw Dånsch: *Syderende*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt weesten foont ailönj Fäär. Önjt norden än nordååsten läit dåt gruter diilj foon e gemiine Olersem, önjt söödååsten Borigsem, önjt sööden dåt latjer diilj foon Olersem, önjt söödweesten Ödersem än önjt nordweesten Dunsem. Dåt heet 188 inboogere (2019).

## Geografii
Et toorp *Söleraanj* läit önjt norden foon e gemiine.

## Inboogere
Huum, wat foon Söleraanj kamt, as aw Fering en *söleraanjbüür* (mörtål *söleraanjbüüren*). Dåt weesdringer Fering wårt önj Söleraanj snååked.

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Wiisem/mo

**Wiisem** (aw Tjüsch: *Witsum*, aw Dånsch: *Vitsum*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt söödweesten foont ailönj Fäär. Tut norden än nordååsten läit e gemiine Borigsem, tut söödååsten Njiblem, tut sööden et Heef, tut weesten Ödersem än tut nordweesten dåt latjer diilj foon Olersem. Wiisem heet 48 inboogere (2019).

## Geografii
Et toorp *Wiisem* läit önjt norden foon e gemiine.

## Inboogere
En mansche foon Wiisem wårt aw Fering *wiisembüür* nåmt (mörtål *wiisembüüren*).

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomrem. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Wraksem/mo

**Wraksem** (aw Tjüsch: *Wrixum*, aw Dånsch: *Vraksem*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt ååsten foont ailönj Fäär. Önjt nordååsten läit et Heef, önjt ååsten än söödååsten e gemiine E Wiik, önjt sööden Njiblem, önjt söödweesten Madlem, än önjt nordweesten än norden Ööwenem. Dåt heet 608 inboogere (2019).

## Geografii
Et toorp *Wraksem* läit önjt söödååsten foon e gemiine.

## Inboogere
Huum, wat foon Wraksem kamt, as aw Fering en *wraksembüür* (mörtål *wraksembüüren*).

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
Ödersem/mo

**Ödersem** (aw Tjüsch: *Utersum*, aw Dånsch: *Yttersum*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt söödweesten foont ailönj Fäär. Önjt norden läit e gemiine Dunsem, önjt nordååsten Söleraanj, önjt ååsten dåt latjer diilj foon e gemiine Olersem, önjt söödååsten Wiisem än önjt sööden än weesten et Heef. Dåt heet 398 inboogere (2019).

## Geografii
Et toorp *Ödersem* läit önjt weesten foon e gemiine. Et toorp *Hedehüsem* läit önjt söödååsten.

## Inboogere
Huum, wat foon Ödersem kamt, as aw Fering en *ödersembüür* (mörtål *ödersembüüren*). Dåt weesdringer Fering wårt önj Ödersem än Hedehüsem snååked.

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.

## Kwäle
E Wiik/mo

**E Wiik** (aw Fering: *A Wik*, aw Plååttjüsch: *De Wyk* unti *De Wiek*, aw Tjüsch: *Wyk auf Föhr*, aw Dånsch: *Vyk på Før*) as en stää än gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E stää läit önjt söödååsten än ååsten foont ailönj Fäär. Önjt nordååsten, ååsten än söödååsten läit et Heef, önjt söödweesten e gemiine Njiblem än önjt nordweesten Wraksem. Dåt heet 4280 inboogere (2020).

## Geografii
Bai e stää *E Wiik*, wat önjt sööden foon e gemiine läit, san e toorp *Bualigsem* önjt weesten än *Süüdstrun*, wat eentlik diilj foon e stää as.

## Inboogere
En karmen, wat foon E Wiik kamt, as aw Fering en *wiksen* (mörtål *wiksen*). En wüf foon e stää as en *wiks*, ouerdåt et uurd en äinschapsuurd as.

## Kwäle
Noorsaarep/mo

**Noorsaarep** (aw Tjüsch: *Norddorf auf Amrum*, aw Dånsch: *Nordtorp*) as en gemiine önjt Åmt Fäär-Oomram önj e Kris Nordfraschlönj. E gemiine läit önjt norden foont ailönj Oomram. Dåt heet 578 inboogere (2020).

## Geografii
Et toorp *Noorsaarep* läit önj söödååsten foon e gemiine. Et Ood as dåt nordlikst diilj foon e gemiine änt ailönj. Di huuchst punkt awt ailönj, A Siadler (32m), läit önjt sööden foon e gemiine.

## Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Oomram.

## Kwäle
Gulfask

A **Gulfask** (Carassius gibelio *forma* auratus, of uk: *Carassius auratus*) as en Bianfask uun det famile faan a Karper (Cyprinidae). Hi as en onerslach (eegentelk: en *furem*) faan *[[Carassius gibelio]]* an woort al sant düüsen juaren aptaanj; tuiarst uun Sjiina. 

A gulfask woort uk üs aanj slach uunsen, do het hi *[[Carassius auratus]]*. 

## Luke uk diar
Wangels

**Wangels** as en gemiine foont Åmt Oldenburg-Land önj e Kris Ååstholstiinj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 2145 inboogere (2019).

## Kwäle
Schashagen

**Schashagen** as en gemiine foont Åmt Ostholstein-Mitte önj e Kris Ååstholstiinj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris, bai jü Lübeck Bucht. Dåt heet 2129 inboogere (2019).

## Kwäle
Piranjas

**Piranjas** (faan't Tupí-Guaraní: *pirá* - „fask“ an *anha* - „tus“) san en auerskööl faan Bianfasker uun det famile faan a Serrasalmidae. Diar hiar fiiw sköölen tu. Jo haa skarep tes an san diar bekäänd för, dat jo uk grater diarten of minsken uungrip.

## Sköölen
* Catoprion, 2 slacher
* Megapiranha (†)
* Pristobrycon, 5 slacher
* Pygocentrus, 4 slacher
* Pygopristis, 1 slach
* Serrasalmus, 26 slacher

## Ufstamang

## Luke uk diar
Albersdorf (Holstiinj)

**Albersdorf** as en gemiine foont Åmt Mitteldithmarschen önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 3708 inboogere (2019). E stää as, tuhuupe ma Meldorf, en hoodstää foont Åmt.

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Barlt

**Barlt** as en gemiine foont Åmt Mitteldithmarschen önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt sööden foon e kris, bai jü Dithmjarsche Bucht. Dåt heet 752 inboogere (2019).

## Geografii
Di Gräine Küstwäi gungt dör e gemiine.

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Characiformes

A **Characiformes** san en order faan Bianfasker (Osteichthyes). Diar hiar muar üs 2.200 slacher uun 270 sköölen an 25 familin tu. 

## Familin
Acestrorhynchidae - Alestidae - Anostomidae - Bryconidae - Chalceidae - Characidae - Chilodontidae - Citharinidae - Crenuchidae - Ctenoluciidae - Curimatidae - Cynodontidae - Distichodontidae - Erythrinidae - Gasteropelecidae - Hemiodontidae - Hepsetidae - Iguanodectidae - Lebiasinidae - Parodontidae - Prochilodontidae - Serrasalmidae - Triportheidae - †Salminopsidae

## Luke uk diar
Serrasalmidae

**Serrasalmidae** san en famile faan Bianfasker uun det order faan a Characiformes. Jo lewe uun a troopen faan Süüdameerikoo, uasten faan a Anden.

## Sköölen
*[[Acnodon]]*&nbsp;- *[[Catoprion]]*&nbsp;- *[[Colossoma]]*&nbsp;- *[[Metynnis]]*&nbsp;- *[[Mylesinus]]*&nbsp;- *[[Myletes]]*&nbsp;- *[[Myleus]]*&nbsp;- *[[Myloplus]]*&nbsp;- *[[Mylossoma]]*&nbsp;- *[[Ossubtus]]*&nbsp;- *[[Piaractus]]*&nbsp;- *[[Pristobrycon]]*&nbsp;- *[[Pygocentrus]]*&nbsp;- *[[Pygopristis]]*&nbsp;- *[[Serrasalmus]]*&nbsp;- *[[Tometes]]*&nbsp;- *[[Utiaritichthys]]*&nbsp;- †

A sköölen *[[Catoprion]]*&nbsp;- *[[Pristobrycon]]*&nbsp;- *[[Pygocentrus]]*&nbsp;- *[[Pygopristis]]*&nbsp;- *[[Serrasalmus]]* an † wurd mäenööder üs Piranjas betiakent.

## Luke uk diar
Mureenen

**Mureenen** (Muraenidae) san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Ialoortagen (Anguilliformes). Diar hiar son 200 slacher tu, diar uun a troopen an subtroopen lewe. Fölen lewe uun koralenraber. Enkelt slacher wurd bit sjauer meeter lung.

Uun Süüdeuroopa san diar tau slacher: 
* Madlunsia-Mureen (*Muraena helena*)
* Brün Mureen (*Gymnothorax unicolor*)

Murenahelena.jpg|*Muraena helena*
Murión (Gymnothorax unicolor), Madeira, Portugal, 2019-05-31, DD 50.jpg|*Gymnothorax unicolor*


## Sköölen
* Onerfamile Muraeninae
*: Diaphenchelys – Echidna – Enchelycore – Enchelynassa – Gymnomuraena – Gymnothorax – Monopenchelys – Muraena – Pseudechidna – Rhinomuraena – Strophidon
* Onerfamile Uropterygiinae
*: Anarchias – Channomuraena – Scuticaria – Uropterygius

## Luke uk diar
Tetrodotoxin

**Tetrodotoxin** (faan  „sjauer“ an  „tus“), kurt **TTX**, as en nerfengift. Hat komt föör uun't liwer faan Kuugelfasker (Tetraodontidae) an ööder diarten.

## Kwelen


## Luke uk diar
Burg (Dithmarschen)

**Burg (Dithmarschen)** as e hoodstää foont Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt söödååsten foon e kris. Dåt heet 4159 inboogere (2019).

## Geografii
Di Nord-Ååstsiie Kanool låpt döört ååsten foon e gemiine.

## Ferkiir
Burg (Dithmarschen) heet en hüüljpunkt aw e Mjarschboon.

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Hellschen-Heringsand-Unterschaar

**Hellschen-Heringsand-Unterschaar** as en gemiine foont Åmt Büsum-Wesselburen önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 167 inboogere (2019). E noome foone e gemiine heet 32 tiikne: et as di långste noome foon en gemiine önj Tjüschlönj.

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Hennstedt (Dithmjarsche)

**Hennstedt** as en gemiine foont Åmt Kirchspielslandgemeinden Eider önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt norden foon e kris, bai di Ääder Struum. Dåt heet 1975 inboogere (2019). Dåt as et hoodstää foont Åmt Kirchspielslandgemeinden Eider.

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Kaiser-Wilhelm-Koog

**Kaiser-Wilhelm-Koog** as en gemiine foont Åmt Marne-Nordsee önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris, bai e müs foon di Elbe Struum. Dåt heet 348 inboogere (2019).

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Ualnoorsk

At wurd **Ualnoorsk** as brükt för dön nuurdgermaans spriikwiisen, wat faan det 9. juarhunert tu det 13. juarhunert (uun Skandinaawien) of det 15. juarhunert (üüb a eilunen) snaaket wurd. Det aanjbeteeking för a spriikwiisen wiar *dǫnsk tunga* of *dansk tunga* („deensk tong“). A spriikwiisen wurd för't iarst uun Denemark, Noorweegen, Sweeden an bi a süüdewaasteeg faan Finlun snaaket an do breet jo uun't tidj faan a Wiikingern tu dön Orkney Eilunen, dön Shetland Eilunen (huar lääder det Norn wurd), dialen faan Skotlun, Irlun, a maden faan Ingelun, a Fääröer, Islun an Greenlun ütj.

## Sköölen
A spriikwiisen hiart tu trii sköölen: *ualwaastnoorsk*, *ualuastnoorsk* an *ualgutnisk*. Uun't skööl ualwaastnoorsk wiar det ualnoorsk uun Noorweegen an ualisluns. Uun't skööl ualuastnoorsk wiar ualdeensk an ualsweedsk. Ualgutnisk wurd üüb't eilun Gotland uun't Uastsia snaaket.

Bispalen faan ünlikhaiden twesken ualwaastnoorsk an ualuastnoorsk: