open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iveco E-Way

Di **Iveco E-Way** es en Elektrobus wat ön Frankrik fan Heuliez , en Daachterfirma fan Iveco üttaacht en becht uur. Heuliez jert sa üs uk Magirus tö di Iveco.

Sa jit di Heuliez *GX 137 E Court* bi Iveco *Iveco E-Way 9,5*,  da kumt di *137 E Long* of *Iveco E-Way 10,7*, di *GX 337 E* of *Iveco E-Way 12* sa üs di *GX 437 E*, wat üs Tauwain-Bus *Iveco E-Way 18* forkoopet uur.

Di Achteraks es en Portālaks wat ön di Meren flak becht es. Diarom ken di Böört fan fuarn bit achtern lik döörlaap. Ön jen Sir fan di Achteraks es en Elektro-Synchroon-Maskiin me 160 kW (2.500 Nm, bi di 18 m-Bus 2.401 Nm), fuar di 18 m-Bus kumt en Maskiin me 200 kW en 2.200 Nm diartö.

Di Bateriien sen fan Moduuli me ombi 60 kWh töhopseet. Di kuurt Bus heer  fjuur Moduuli me töhop 245 kWh üp Taak , di 10,7 m-Bus heer mung 245 en 350 kWh, di 12 m-Bus heer 280 bit 385 kWh, di lüng 18 m-Wain kumt üp ombi 400 kWh.

Āpleeren uur aur di Nacht, man wan em mermung leer wel, da ken em en Panogrāfensysteen fo, wat fan boowen dial üp dit Bus-Taak giar en senerlich Baterii me 73 of 88 kWh bi di 12 m-Bus sa üs 102 of 117 kWh bi di 18 m-Bus heer. Des Helpbateriien sen fan Lithium-Titanāt-Oxid maaket en ken senerlig waker me bit tö 450 kW Leerkraft āpleeren uur. Me des Stroom uur di Laapwai forleengert.

## Rekordfaarten
Iveco Magirus ön Ulm sa üs uk di Busfirma *Verkehrsbetriebe Bachstein* ön Celle haa forsaacht, hur fiir em me jen Akku-Leering kumt. Em kür me 61 Kilowattstünen üp 100 km en Laapwai fan 543 km üp Liinientour omset.  .

En bet mener heer Iveco Magirus me en *Heuliez GX 337* (Lik me *Iveco E-Way 12*) skafet,  dit waar 527 km. Dit wiar man niin Liinienfaart. Des Bus heer en Aķku me 385 kWh hurfan em 335 kWh ütfo ken (385 kWh brutto, 87 % of 335 kWh netto).

MAN heer me sin *[[MAN Lion's City E|Lion's City E]]*, wat en Akku fan 480 kWh heer en Liinienaartig Faart fan 550 km maaket. 
Wan em me 87 % of 417 kWh netto reeknet, kum bi 0,61 kWh fuar en Kilomeeter 684 km Laapwai üt.
Diarfan es man nönt bikeent.

Di Akkus en di Öndreft sen fan di lik Aart, en dit Wecht es uk ek fuul üđers. Em mut jit niisgiirig wiis.

## Galerii

Iveco E-Way 001.jpg
Iveco E-Way 002.jpg
Iveco E-Way 003.jpg
Iveco E-Way 004.jpg


## Luki uk jir
* Heuliez aur jaar GX-Reeg
* Iveco aur di E-Way
* Electrive.net aur di tau Iveco E-Way 12 fuar Rostock
* Di Rostocker Straatenbaan-AG aur höör nii Elektrobusi.

## Futnooten
Iveco

Di **Iveco** of IVECO (**I**ndustrial **Ve**hicle **Co**rporation) waar 1974 üs jest fan Fiat aliining grünjlair. 1975 slööt jam forskelig Firmen tö des "Corparation" töhop.

### Struktuur fan Iveco 1975
Tö Iveco haa jam 1975 des LKW-Firmen töhopslööten:

* Fiat Veicoli Industriali S.p.A., (Turin/Italien)
* Lancia Veicoli Speciali S.p.A., (Bozen/Italien)
* OM (Officine Meccaniche, (Brescia/Italien)
* UNIC S.A., (Puteaux/Frankrik)
* Magirus-Deutz AG (Ulm/Dütsklön)

Fan *Magirus-Deutz* waar 1983 di *Iveco-Magirus AG*, wan Klöckner-Humboldt-Deutz 1980 ütstiigen wiar en di Firma "Magirus-Bus" 1982 techtmaaket uuren wiar.

Leeterhen  waar forskelig Firmen aurnomen. Töhop me *Renault* waar di Busfirma *Irisbus* iipenmaaket, hur di Karoseriifirma *Heuliez* töjert. Leeterhen waar di Diili koopet, wat Renault töjert en sa waar Irisbus weđer techtmaaket en Heuliez kām tö Iveco.

## Elektrowainer
Fan *Heuliez* kumt di Elektrobus-Reeg GX x37 E, wat uk üs *[[Iveco E-Way]]* forkoopet uur.

Di litj Transporter *Iveco Daily* kumt fan *OM* ön Itālien, hur di sent 1977 becht uur.

## Futnooten
Oskarshamn

**Oskarshamn** as jü treedgrutst stää önj e prowins Kalmar, Swärik. E stää läit önjt ååsten foon e prowins, bai e Ååstsiie. Dåt heet 18.907 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Oskarshamn Komuun.

## Kwäle
Tingsryd (Komuun)

Det **Tingsryd Komuun** (üüb Sweedsk: *Tingsryds kommun*) as ian faan a komuunen uun det Kronoberg Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüduast faan't prowins. Det hee 12.393 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Tingsryd.

## Geografii
;Steeden
* Tingsryd
* Ryd
* Urshult
* Väckelsång
* Konga
* Linneryd
* Rävemåla

## Weblinks
* Websidj faan't Komuun (üüb Sweedsk)

## Kwelen
Färjestaden

**Färjestaden** as jü seekstgrutst stää önj e prowins Kalmar, Swärik. E stää läit önjt ååsten foon e prowins, önj jü Mörbylånga Komuun, bai e söödweestküst foon Öland Ailönj. Dåt heet 6073 inboogere (2020).

## Ferkiir

Jü Ölandbru (aw Sweedsch: *Ölandsbron*) än en fäär ferbine Färjestaden ma Kalmar.

## Kwäle
Lindsdal

**Lindsdal** as jü soowentgrutst stää önj e prowins Kalmar, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins, önj jü Kalmar Komuun, näibai e stää Kalmar. Dåt heet 5977 inboogere (2020).
## Kwäle
Nybro

**Nybro** as jü fiirdgrutst stää önj e prowins Kalmar, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins. Dåt heet 13.583 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Nybro Komuun

## Kwäle
Ljungby

**Ljungby** as jü tweedgrutst stää önj e prowins Kronoberg, Swärik. E stää läit önjt nordweesten foon e prowins. Dåt heet 16.052 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Ljungby Komuun.

## Kwäle
Rottne

**Rottne** as jü tiintgrutst stää önj e prowins Kronoberg, Swärik. E stää läit önjt nordååsten foon e prowins, önj jü Växjö Komuun. Dåt heet 2434 inboogere (2020).

## Kwäle
Auersaatang

En **auersaatang** as det auerdreegen faan en (miast skraftelken) tekst faan ian spriak tu en ööder. Mä *auersaatang* ment'am miast det, wat bi't *auersaaten* (at dun) ütjkomt.

Teksten läät jo normoolerwiis ei *ian-tu-ian* auersaat. An jo hinge faan't persuun uf, diar det auersaatang föörnamt. Diaram jaft'at nian 'rocht' of 'ferkiard' auersaatang. Di/det auersaater skal leewen:
* entskias, hün wurd of ütjdruk best paaset
* begrip, wat di/det skriiwer faan a tekst eegentelk mend hää
* en grat spriakkompetens haa, am tesken ünlik warianten ütjtusjüken
* fersjük, nian aanj meenang mä iin tu bringen

## Kompjuuterauersaatang
Daalang woort muar an muar mä kompjuutern auersaat. Mä halep faan konstelk inteligens loket det ans beeder of ringer, t.b.
* Google translate
* Babelfish
Do san diar uk noch 'wurdenbuken' uun't näät, diar faan redaktöören bedrewen wurd, t.b.:
* dict.cc
* friisk.org

## Luke uk diar
Leeskonst

At **leeskonst** as ian faan a wichtagst kultuurtechniken. Hoker ei lees an skriiw koon, komt uun't leewent man swaar turocht. Diaram liar jongen det leesen an skriiwen al uun a iarst skuuljuaren. Hoker mä 14 juaren noch ei lees koon, täält üs *an'alfa'beet*.

## Alfabetisiarang

Det weltkoord wiset mä blä klöör, huar tumanst 80 % faan a minsken lees an skriiw kön. Am ringsten sjocht det uun flook Sahel-Lunen an uun Afghaanistaan ütj (ruad an güül klöör).

Di uundial faan alfabetisiaret minsken spelet en grat rol bi't fäästleien faan a HDI-indeks. Di madelwäärs faan aal a lunen leit bi son 80%.

Det wurd 'alfabetisiaret' ment ei ünbedingt, dat en alfabeetskraft liard woort. Uun Sjiina of Jaapan liar a minsken hialandaal ööder skraften, san oober likes 'alfabetisiaret'.



## Luke uk diar
Luleå (Komuun)

Det **Luleå Komuun** (üüb Sweedsk: *Luleå kommun*) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüduast faan't prowins. Det hee 78.105 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Luleå.

## Geografii
;Steeden
* Luleå
* Gammelstaden
* Bergnäset
* Södra Sunderbyn
* Råneå
* Antnäs
* Alvik
* Rutvik
* Måttsund
* Bensbyn
* Bälinge
* Ersnäs
* Kallax
* Karlsvik
* Klöverträsk
* Jämtön
* Brändön
* Persön

## Kwelen
Sial

At **Sial** as en ütjdruk mä flook ünlik bedüüdangen. Algemian as at sial det, wat gans banen uun steget.

* Uun a psüchologii as at sial di *geist*, at weesen faan en minsk.

* Uun a religioon as at sial det, wat en minsk tu en *indiwiiduum* maaget, sin eegenoort. At sial lewet widjer, wan en minsk stareft.

* Uun a filosofii woort diarauer spikeliaret, of lif an sial mäenööder ferbünjen san. Diarbi gongt'at uk diaram, hün iinflööd lif an sial üübenööder haa.

* Uun a medesiin witj'am daalang, dat at sial (at weesen) grat iinflööd üüb a sünjhaid hää. Diarmä befaadet ham at *psychosomaatik*.

* Uun a technik ment at sial leewen det, wat gans banen uun en baudial, t.b. uun en liin of en kaabel as.

## Luke uk diar
OPEC

A **OPEC** (faan ingelsk *Organization of the Petroleum Exporting Countries*) as en ferian faan stooten, diar eerdööle eksportiare. Sin ferwaltang sat uun Wien.

Mäfulgern san tu tidj (2021) Algeerien, Angoola, Ekwatoriaalguinea, Gabuun, Iraan, Iraak, at Republiik Kongo, Kuwait, Liibyen, Nigeeria, Saudi-Araabien, a Ferianagt Araabisk Emiraaten an Weenesuela. Jodiar lunen wan sowat 40 prosent faan't eerdööle üüb a eerd.

Jo haa jo tuupslööden, am di pris för eerdööle stabiil an mögels huuch tu hualen. Diarför hual jo a mengden kurt, an wat knaap as, woort am so jüürer betaalet. Man enkelt lunen gongt di iinflööd tu widj, an jo wel diar ei (muar) mämaage. Diartu hiar a USA, at Ferianagt Könangrik, Indoneesien, Kataar an Ekwadoor.

## OPEC +
Am di iinflööd faan OPEC starker tu maagin, werket OPEC uun enkelt fraagen uk noch mä ööder lunen tuup: Ruslun, Kasachstaan, Meksiko, Omaan, Sudaan, Malaysia.

## Luke uk diar
Auckland (Steed uun Nei-Sialun)

**Auckland** ([ˈɔːk.lənd]; üüb Maori: *Tāmaki-makau-rau* of *Ākarana*) as det gratst steed uun Nei-Sialun. At Steed leit uun a nuurd faan Nuurd-Eilun. Det hee 1.440.300 lidj (2022).

## Geografii
Auckland leit üüb de 380 km lung an tu 80 km briad luntong uun a nuurd faan Nuurd-Eilun. At steed leit twesken tau huuwner: det Manukau-Huuwen uun a süüd, wat tu det Tasman-Sia ferbünjen as an de Waitematā-Huuwen uun a nuurd, wat tu a Pasiifik ferbünjen as. Uun a uast as de Hauraki-Golf, uun a süüduast dön Hunua-Berger, an uun a waast an nuurdwaast dön Waitākere-Berger an öler letjer berger.

## Histoore
At gebiit faan't Auckland faan nü wurd amanbi't juar 1350 faan a Maori besiidelt. Feestmaaget taarpen (üüb Maori: *pā*) wurd uun't gebiit bagd. At steed Auckland wurd de 18. September 1840 grünjlaanjen. At steed wiar faan 1840 tu 1865 at hoodsteed faan Nei-Sialun.

## Kultüür

Det gratst uniwersiteet uun Nei-Sialun, det *[[University of Auckland]]* (Maori nööm sant 2021: *Waipapa Taumata Rau*; iar *Te Whare Wānanga o Tāmaki-makaurau*), as uun Auckland.

## Kwelen
James Watt

**James Watt** [] (*  uun Greenock; † 25. August 1819 uun Heathfield, Staffordshire) wiar en skotsen ütjfinjer. Sin wichtagst ütjfinjang wiar 1769 det ferbeedert dampmaskiin.

## Leewent
Watt sin aalern wiar aarem, oober kluuk. San aatj wiar temermaan, hää oober uk nautisk instrumenten baud. Di ualaatj wiar skuulmääster för matematiik. Al di jong James wiar neiskiarag, hää plaanten an stianer saamelt, an föl leesen. Tuiarst hää hi mechaanik liard, moost oober nian aanj werksteed eeben maage, auer hi det sööwen juar loong liartidj ufbreegen hed. Bi't uniwersiteet faan Glasgow füng hi en steed üs instrumentenbauer, an hää diar kompaasen an kwadranten baud. Diar hää'er uk di wichtag ökonoom Adam Smith käänen liard.

Efter James Watt as det SI-ianhaid för di efekt Watt näämd wurden.

## Luke uk diar
Guuswiin

**Guuswiin** uur üs Grap tö Weeter sair, wat em drinkt. Des Aart fan Humoor, wan em nönt beeters heer jeft et uk üp üđer Spraaken.

## Etymologii

Di ārem Lir her fuar't Miist hok Diirt sa üs Sjip, Henen en Gös. Sa her ja altert inoch tö iit en kür noch töfreer wiis. Fuar Drink tö gineet sa üs Wiin her ja aaftinoch dit Jil ek, en sa droonk ja dit salev üs di Guus, dit Weeter, wat uk di Wiin fuar di Gös nēmt waar.

Sa kumt et da uk, dat di Ironii ek altert bluat sarkastisk meent wiis mut.
Wan em sair "Ik drink min Guuswiin, dit es efen sa gur.", da ken dit uk meen, dat em diarme töfreer es, en Aart fan Nögenhair.

## "Guuswiin" üp üđer Spraaken

## Futnooten
Charles de Gaulle

**Charles André Joseph Marie de Gaulle** ([ʃaʁl də ɡol]; * 22. Nofember 1890 uun Lille, Département Nord; † 9. Nofember 1970 uun Colombey-les-Deux-Églises, Département Haute-Marne) wiar en fraansöösken generaal an poliitiker an faan 1959 tu 1969 president faan Frankrik an kofürst faan Andora. Al faan 1944 bit 1946 wiar'er president faan't prowisoorisk regiarang.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan Frankrik (Füft Republiik)*: Charles de Gaulle (1959-1969), Georges Pompidou (1969-1974), Valéry Giscard d'Estaing (1974-1981), François Mitterrand (1981-1995), Jacques Chirac (1995-2007), Nicolas Sarkozy (2007-2012), François Hollande (2012-2017), Emmanuel Macron (2017-).
Lekeberg (Komuun)

Det **Lekeberg Komuun** (üüb Sweedsk: *Lekebergs kommun*) as ian faan a komuunen uun det Örebro Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 8603 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Fjugesta.

## Kwelen
Kiruna

**Kiruna** as jü fiirdgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt norden foon e prowins. Dåt heet 17.395 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Kiruna Komuun.

## Kwäle
Gammelstaden

**Gammelstaden** as jü nüügentgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins, önj jü Luleå Komuun, önjt nordweesten foon e stää Luleå. Dåt heet 4836 inboogere (2020).

## Kwäle
Freising

**Freising** as en grut krisstää önj dåt tjüsch bundeslönj Bayern. E stää läit önjt sööden foont bundeslönj, bai di Isar Struum. Dåt heet 48.582 inboogere (2021). Dåt as e hoodstää foon e Lönjkris Freising.

## Ferkiir
E Lufthuuwen München läit önjt söödenååsten foon e stää.

## Kwäle
Udbyhøj Kābelföri

Di **Udbyhøj-Kābelföri** es en Elektroföri wat ön di Randersfjord ön Nuurđuast-Deenemark faart.
Sa üs uk di Straussee-Föri faart jü ek frii man aur Spilen ön Wiiren langs.

Jü waar 2006 üs Dieselföri becht. 2021 waar jü ombecht, dat jü nü Stroom fuar höör Elektromotor aur en Kābeltrumel fair.
Di Föri wiar altert ön en Tochwiir önerwai wat höör hen en töbeek toog. Fan des "Kābel" kumt uk di Noom. Di Wrangel löp me Elektromotooren, en di Dieselmaskiinen maaket jer di Stroom diarfuar. Des Systeem ken altert weđer ön Gang braacht uur.

Wan di Föri fuarof ombi 100 Liitern Diesel (Brenwert ~1.000 kWh) fuar en Dai nomen heer, da leengi nü 150 bit 200 kWh.
Di Dieselmaskiin waar man ek ütbecht, dat em jam nüti ken wan me di Stroom wat ek slaaget.

Wan en Skep twert tö di Föriskepsliinie döör di Randersfjord wel, da ken dit Kābel dial üp Grünj leten uur.

## Luki uk jir
* https://web.archive.org/web/20230122163137/https://faergejournalen.dk/fjord_faerger/udbyhoej_kabelfaerge_2006.htm
* En Video üp YouTube aur di Kābelföri ön Randersfjord
* https://www.faergelejet.dk/faerge.php?id=154
Straussee-Föri

Die **Straussee-Föri** es en Elektroföri wat ek frii faart man ön Liinen föört uur. Di Stroom fuar di 7,5 kW-Maskiin kumt fan en 230 Volt-Kābel, wat boowen aur di Skepsliinie giar.

Di Liinie giar fan Strausberg ön Brandenborig tö Uunihüüsingern ön di üđer Sir fan di Straussee  (*Jenseits des Sees* (Waldseite)). Jü es 370 Meetern lüng. 

Di Föri es üs Teenkstair iinskrewen, en Strausberg es uk mal bikeent diarfuar.

Di Wai aur di See jert tö di ÖPNV fan di *Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg (VBB)*, jü heer diarom di Liiniennumer Föriskepsliinie 39. Jü heer man höör ain Tariif. Ön't Jaar aak ombi 40.000 Mensken me di Strausseeföri.

## Luki uk jir
* https://www.strausberger-eisenbahn.de/strausseefaehre/
*
MF Tycho Brahe

Di ** MF Tycho Brahe** faart sent 1991 mung Helsingør ön Deenemark en Helsingborg ön Sweeden. Di Wai aur di Öresund es ombi 4 km lüng, en dit Skep es diarfuar knap 20 Minüten üp Wai.

Sent 2018 es dit Skep jen fan di gurtest Elektro-Föriskeepen üp Wārel.

## Elektroföri
Di Öndreft wiar dieselelektrisk aur 4 Röđerpropelern. 2016 waar Bateriien me en Kapatsiteet fan 4,16 MWh iinbecht, wat uk bi dit Sesterskep MF Aurora af Helsingborg maaket waar. Sa kür di ual Öndreft bliif, bluat di Motooren kām nii. 2022 fing jen fan di Skeepen nii Akkus me 6,3 MWh, wat uk leenger fuarhual skel.

## Noom
Di Tycho Brahe heer höör Noom eeđer di deensk Astronoom Tycho Brahe.

## Daaten

Dit Skep ken 1250 Pasagiiri en 240 Pkw me langs fo.

## Ombechning
Di Tycho Brahe en höör Sesterskep *[[MF Aurora af Helsingborg]]* fing 2018 Akkumulatooren me 4,16 MWh fuar ark Skep. Me des Energii kür ark Skep 3,5 Faarten maaki, man dit wiar ek gur fuar di Akkus.
Diarom uur di Skeepen ark Lop eeđerleeren, wan ja iin ön en Haawen fastmaaki. Dit maaket en Roboterjerem, en dit waaret mung 5 en 9 Minüten bi 6,3 MW Leerkraft. Fuar jen Wai sen ombi 1.175 kWh nöörig, en sa ken di Bateriien mung 40 bit 60 % SOC (State of Charge) hölen uur.

Tau fan di Dieselmaskiinen sen ön ark Skep blefen, dat ja aur Generatooren help ken, wan dit jens niin Stroom fuar dit Eeđerleering jeft of wat önsteken es.

Di Bateriien set iin ön fjuur Containers wat boowen üp Taak stuun. Ark Skep es diarfan ombi 280 Tenen swaarer uuren.

Fuar biiring Skeepen heer dit Ombechning knap 30 Mio. € kostet, di EU heer me 13,15 Mio. € holpen. Dit Subventsjoonsprogram jeet *Connecting Europe Facility*. Uk di Āpleerstatsjoonen ön Helsingborg en Helsingør sen diarme bitaalet uuren.

## Skelter

Tycho Brahe (11853347315).jpg
MF Tycho Brahe.jpg
MF Tycho Brahe (2).jpg


## Weblinks
* YouTube-Interview me di Chef-Injenjöör fan ''ForSea'' (engelsk)

## Einzelnachweise
Mjölby (Komuun)

Det **Mjölby Komuun** (üüb Sweedsk: *Mjölby kommun*) as ian faan a komuunen uun det Östergötland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a waast faan't prowins. Det hee 27.758 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Mjölby.

## Kwelen
E 6

At **E 6** as det **Euroopastruat 6**. Hat as gud 3.000 kilomeetern lung, an det lingst trochgungen struatenferbinjang uun Skandinaawien. Hat begant uun Süüdsweeden uun't huuwenstääd Trelleborg, ferlääpt am a nuurd troch Malmö an Göteborg, auer a grens tu Norweegen hen tu Oslo, an do widjer am a nuurd bit Kirkenes.

## Luke uk diar
E 4

At **E 4** as det **Euroopastruat 4**. Hat as gud 1.500 kilomeetern lung an ferlääpt faan Helsingborg swäärs troch Süüdsweeden tu Stockholm, an do loongs at uastküst faan Sweeden hen tu Tornio uun Finlun.

## Luke uk diar
MS Hamburg

A **MS Hamburg** as en krüsfaartdamper, diar 1997 faan't MTW Schiffswerft uun Wismar baud wurden as. Hat fäärt sant 2012 för *Plantours Kreuzfahrten*. Hör iarst nööm wiar **Columbus**, do **C.Columbus**, an hää oner didiar nööm för Hapag-Lloyd uk muarsis Nuurdfresklun besoocht. 

Auer det skap ei so griisegrat as, koon hat uk auer a slüüsen faan a St.-Lorenz Struum ap uun a Grat Sian raise.

## Bilen

MS c Columbus.jpg|MS *C.Columbus* mä Hapag-Lloyd klöören (22.&nbsp;Mei 2002)
MS Hamburg an der Überseebrücke in Hamburg am 07-06-12.jpg|MS *Hamburg* uun Hamborag (7.&nbsp;Jüüne 2012)


## Kwelen


## Luke uk diar

* Beracht uun weser-kurier.de (23.09.2020)
* Beracht uun shz.de (28.04.2022)
* Krüsfaart 2023 mä Dragseth Duo
Burlöv (Komuun)

Det **Burlöv Komuun** (üüb Sweedsk: *Burlövs kommun*) as ian faan a komuunen uun det Skåne Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 19.753 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Arlöv, wat dial faan't steed Malmö as.

## Geografii
;Steeden
* dial faan't steed Malmö
* Åkarp
* Burlövs egnahem

## Histoore
At komuun wurd de 1. Janewoore 1971 grünjlaanjen.

## Kwelen
Malmö (Komuun)

Det **Malmö Komuun** of **Malmö Steed** (üüb Sweedsk: *Malmö kommun* an *Malmö stad*) as ian faan a komuunen uun det Skåne Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 351.749 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Malmö.

## Geografii
;Steeden
* Malmö
* Bunkeflostrand
* Oxie
* Tygelsjö
* Vintrie
* Skumparp

## Kwelen
Klasifikatsioonselskap

En **klasifikatsioonselskap** as en onernemen mä eksperten för a skapsbau. Jo kontroliare di tustant faan frachtskeb, tankskeb of krüsfaartskeb. För sportbuaten san jo oober ei tustendag, diarför jaft'at uun Euroopa en CE-Norm.

## Selskapen
Daalang jaft'at weltwidj twaalew internatsionaal gudkäänd klasifikatsioonselskapen:
* American Bureau of Shipping (ABS), USA
* Bureau Veritas (BV), Frankrik
* China Classification Society (CCS), Sjiina
* DNV GL, det wiar ans Det Norske Veritas an Germanischer Lloyd, Noorweegen/Sjiisklun
* Hrvatski Registar Brodova (CRS), Kroaatien
* Indian Register of Shipping (IRS), Indien
* Korean Register of Shipping (KRS), Korea
* Lloyd’s Register of Shipping (LRS), Ingelun
* Nippon Kaiji Kyōkai (NK), Jaapan
* Polski Rejestr Statków (PRS), Poolen
* Registro Italiano Navale (RINA), Itaalien
Rovaniemi

**Rovaniemi** as at hoodsteed faan't Lunskap Lapplun uun Finlun. At steed leit uun a süüdwaast faan't lunskap. Det hee 54.062 lidj (2020).

## Kwelen
Tornio

**Tornio** as det traadgratst steed uun't Lunskap Lapplun uun Finlun. At steed leit uun a süüdwaast faan't lunskap, bi't grens tu Sweeden. Det hee 16.596 lidj (2020).

## Ferkiar
*  At Euroopastruat 4 leept faan Tornio tu Helsingborg uun a süüd faan Sweeden.

## Kwelen
Trelleborg (Komuun)

Det **Trelleborg Komuun** (üüb Sweedsk: *Trelleborgs kommun*) as ian faan a komuunen uun det Skåne Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 46.231 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Trelleborg.

## Geografii
;Steeden
* Trelleborg
* Anderslöv
* Gislövs läge och Simremarken
* Smygehamn
* Skegrie
* Beddingestrand
* Klagstorp
* Alstad

## Weblinks
* Trelleborg kommun

## Kwelen
Google/sö

**Google** es en *Sjukmaskiin* fuar't Internet fan dit Firma *Google LLC*. Hat es di miist bisaacht Sir ön't Nat üp Wārel en uur ön't Jaar muar üs tau Biljoonen maal (= 2.000.000.000.000) āprepen. Üđer Sjukmaskiinen sa üs *Bing*, *Yandex* (Rusk) *Ecosia*, *Duck Duck Go* of *Baidu* (kineesk) ken diar lung ek mehual. 

Google es man uk mal niisgiirig, en diarom es dit ek dit Beest en dö wat ark'jen dēr.

## Luki uk diar
* Google ön't Nat
Badge Engineering

**Badge Engineering** meent, dat jen Model fan en Maskiin öner forskelig Marken forkoopet uur.

Des jeft et al leenger bi Tauimaskiinen en sok Giraaten, wan forskelig Fabriiken to jen Konsern hiir. Aur en leenger Tir her Bosch en Siemens binai lik Giraaten (BSH-Ker, Bosch-Siemens-Haushaltsgeräte). 

Uk bi Autos jeft et dit al leenger. Sa ken em di *Peugeot Partner* uk üs *Citroën Berlingo* fo. Di *Fiat Dobló* uur uk üs *Opel Combo* forkoopet. Di Forskelen sen muar fuar't Oog.
Tö di VW-Konsern hiir masi Firmen, sa üs Škoda of SEAT/Cupra. Al leenger uur fuar forskelig Modeli jen technisk Bāsis konstruiaret, hur da en bet forskelig Marken, Leechtern en Püntjikraam önbecht uur.
Di MAN TGE 3.140 E jeft et uk üs VW Crafter. Biiring kum fan dit salev Werk.

Di Firmen spaari diarme fuul Jil aurdat et mal jüür es en konstruiari en nii Maskiin of Wain.

## Trii Aarten
Aaftinoch konstruiaret en OEM (Original Equipment Manufacturer) sa üs VW, Renault of Toyota en Wain en forkoopet des Model uk öner üđer Konsernmarken (aaftinoch bi VW of Stellantis) of aur Kooperatsjoonen (aaftinoch bi Renault).

Di taust Aart es, dat en Firma en Wain konstruiaret en da tö en OEM forkoopet, dat des di salev bech ken.

Di trēr Aart ken wiis, dat en OEM en Wain konstruiari let en da forkoopet. Litj Firmen sa üs Sonomotors kür üđers gaar niin Wain üp Straat fo.
Likert es man bi di Sion ek sair, dat di aurhaur jens üp Straat kumt.

## Galerii

Audi 50 sst.JPG|1970er Jaaaren: Di *Audi 50* wiar en bet beeter ütstafiaret …
Polo 1 b h sst.jpg|… en di binai lik *VW Polo I* jaav dit uk söner Spail en Sküül töögen Senskiin ön di rocht Sir.


Opel Vivaro 20090905 front.JPG|Di Opel Vivaro wiar bit 2019 en "Trafic" fan dit Bedford-Werk ön Luton, Engelön, en nü uur diar "Peugeot Traveller" üs "Opel Zafira Life" becht.
Nissan Primastar front 20080301.jpg|Nissan Primastar
Renault Trafic II front 20080120.jpg|Renault Trafic
LFB Dog Investigation.jpg|Vauxhall Vivaro
Botkyrka (Komuun)

Det **Botkyrka Komuun** (üüb Sweedsk: *Botkyrka kommun*) as ian faan a komuunen uun det Stockholm Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 94.606 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Tumba.

## Geografii
At komuun as dial faan det Stockholm Steedgebiit (*Stockholms tätort*).

;Steeddialen uun det Stockholm Steedgebiit
* Alby
* Fittja
* Hallunda-Norsborg
* Tullinge

;Öler Steeden 
* Tumba, wat as mä det Salem Komuun diald. 
* Norra Riksten
* Sibble

## Kwelen
Lycopodiaceae

A **Lycopodiaceae** san det iansagst plaantenfamile uun det order Lycopodiales. Tuup mä Isoetales an Selaginellales hiar jo tu a Lycopodiopsida, diar al föör 420 miljoon juaren üüb a eerd wiar.

## Onerfamilin an sköölen
* Lycopodielloideae
*: Brownseya – Lateristachys – Lycopodiella – Palhinhaea – Pseudolycopodiella
* Lycopodiastroideae
*: Lycopodiastrum
* Lycopodioideae
*: Austrolycopodium – Dendrolycopodium – Diphasiastrum – Diphasium – Lycopodiastrum – Lycopodium – Pseudodiphasium – Pseudolycopodium – Spinulum
* Huperzioideae
*: Huperzia – Phlegmariurus – Phylloglossum

## Luke uk diar
Isoetes

A ***Isoetes*** of uk ***Isoëtes*** san det iansagst plaantenskööl uun det famile Isoetaceae an det order Isoetales. Tuup mä Lycopodiales an Selaginellales hiar jo tu a Lycopodiopsida, diar al föör 420 miljoon juaren üüb a eerd wiar. 

Diar hiar wel son 150 bit 180 slacher tu. Uun Madeleuroopa waaks diar man tau faan:
* *Isoetes lacustris*
* *Isoetes echinospora*

IsoetesLacustris.jpg|*I. lacustris*
Isoetes echinospora 148732838.jpg|*I. echinospora*


## Luke uk diar
Selaginella

A ***Selaginella*** san det iansagst plaantenskööl uun det famile Selaginellaceae an det order Selaginellales. Tuup mä Lycopodiales an Isoetales hiar jo tu a Lycopodiopsida, diar al föör 420 miljoon juaren üüb a eerd wiar.

Diar hiar son 700 slacher tu, huar man trii faan uun Euroopa waaks:
* *Selaginella helvetica*
* *Selaginella selaginoides*
* *Selaginella denticulata*

Illustration Selaginella helvetica1.jpg|*S. helvetica*
Selaginella selaginoides - Niitvälja bog.jpg|*S. selaginoides*
Selaginella denticulata La Palma01.jpg|*S. denticulata*


## Onersköölen
S. subg. Selaginella – S. subg. Boreoselaginella – S. subg. Pulviniella – S. subg. Ericetorum – S. subg. Heterostachys – S. subg. Stachygynandrum

## Luke uk diar
Karlskoga

**Karlskoga** as jü tweedgrutst stää önj e Prowins Örebro, Swärik. E stää läit önjt weesten foon e prowins, bai di Möckeln-Siie. Dåt heet 27.740 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Karlskoga Komuun.

## Kwäle
E 22

At **E 22** as det **Euroopastruat 22**. Hat as gud 5.000 kilomeetern lung an ferlääpt faan waast tu uast troch Nuurdeuroopa. At E 22 begant uun't huuwenstääd Holyhead uun Wales, lääpt troch Ingelun, a Neederlunen, Nuurdsjiisklun, (Damper TravemündeTrelleborg, *TT-Liinje*, *Könangsliinje*), Süüdsweeden, Letlun an Ruslun bit Moskau an noch widjer bit Ischim.

## Luke uk diar
Askersund

**Askersund** as jü njüügentgrutst stää önj e Prowins Örebro, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins bai e Vättern siie. Dåt heet 4181 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Askersund Komuun.

## Kwäle
Stockholms tätort

**Stockholms tätort** as det hoodstäädregiuun faan Stockholm (komuun) mä elwen amlungemeenen (Stant: 2015). Det as ei detsalew üs det prowins Stockholms län, man bluas en dial diarfaan. Diar wene son 1,5 miljoon minsken.

Stockholms tätort as nian ferwaltangsianhaid, a komuunen werke för jo salew. Hat as fölmuar en ploonangsregiuun, a komuunen werke tuup, am grater apgoowen üs t.b. di bau faan industriiuunlaagen, struaten, iisenboonen of huuwner beeder mäenööder uftustemin.

## Komuunen

## Luke uk diar
* Stockholm (Komuun)
* Stockholms län (Prowins)
Östhammar (Komuun)

Det **Östhammar Komuun** (üüb Sweedsk: *Östhammars kommun*) as ian faan a komuunen uun det Uppsala Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a nuurduast faan't prowins. Det hee 22.364 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Östhammar.

## Kwelen
Arendal

**Arendal** as jü tweedgrutst stää önj e Prowins Agder önj Norweegen. E stää läit önjt ååsten foon e prowins, bai e küst foont Skagerrak. Dåt heet 37.861 inboogere (2021). Dåt as e hoodstää foon jü Arendal Komuun.

## Kwäle
Kamera

En **Kamera** es en optisk Giraat hur em Skelter me "iinfang" ken. Di Noom kumt fan *Camera obscura* (Junk Rüm me litj Luki-Hol).

Eeđer di Bechningsaart es dit forskelig, weđer di Skelter bluat tö en Skirem gung of āpteeknet uur. Wan dit muar üs jen Skelt es en wat weeget uur wat ön Gang es, da snaket em fan Videografii, wan en mal litj Sküür fasthölen uur, da es dit Fotografii

## Slacher

* Knipser, en Fotoaparaat
** Sjukhol- of Kompaktkamera
** SLR Single Lens Reflex - Analoog-Spailreflex-Kamera  
** DSLR Digital Single Lens Reflex - Digitāl-Spailreflex-Kamera
** DSLM Digital Single Lens Mirrorless - Digitālkamera söner Spail

* "Film"-Kamera
** Super 8-Kamera
** Videokamera me Magneetbjen
** Videokamera me Digitālāpteekning
** "Moonitorkamera", fuar di Seekerhair fuar Plaatsen sa üs Baanen, Baanhofstairen en Spaarikasen, me of söner Āpteekning

## Skeltern

 LEI0440 Leica IIIf chrom - Sn. 580566 1951-52-M39 Blitzsynchron front view-6531 hf-.jpg|En Kompaktkamera fan Leica (1950ern). Döör dit Skukhol sjocht em en bet üđers üs di Kamera dit āpnemt.

Canon EOS 80D 1.JPG|Di Canon EOS 80 D es en DSLR-Kamera fuar Hobbyfotogrāfen, dānen al en bet muar diarfan forstuun.

Canon T-70.jpg|Di Canon T 70 es en mal moderni Analog-SLR, wat ön di 1980er Jaaren ön Moori wiar. Jü wiar dit jest Model, hur em di Film ek muar me di Hun fiiđerdrai kür, bluat me di iinbecht Mootor.

Nikon Z 7II with Nikkor Z 24-70mm F4 S - by Henry Söderlund (50723434183).jpg|Di Nikon Z 7 es en DSLM, mirrorless, söner Spail

Panasonic-SD1-front-left.jpg|Fan di Uurter *Camera* en *Recorder* waar *Camcorder* maaket.



## Luki uk jir
Hässleholm

**Hässleholm** as jü tiintgrutst stää önj e Prowins Skåne, Swärik. E stää läit önjt norden foon e prowins. Dåt heet 19.435 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Hässleholm Komuun.

## Kwäle
Spailreflex-Kamera

En **Spailreflexkamera** es en Aart fan Fotoapparaat en jert tö di Kameras.

Üp Engelsk jit des *Single Lens Reflex Camera (SLR)*, en wan dit en Digitālkamera es, kumt en D diarfuar, da es dit en *D*SLR. Wan em en Zoom-Objektiiv me forstelbaar Brenfiirens heer, da ken em döör dit Sjuk-Hol keen, hur'ling dit Skelt "ütskiaren" uur. Wan di Kamera sa'n Knop heer, da ken em sagaar fuarof se, hur junk dit Skelt fan dit iinstelt Iipening uur of weđer di Achtergrün skarp uur.

Diaraur hen jeft et uk Spailreflexkameras me *tau* likaartig Linsen. Des jit da *TLR* (Two Lens Reflex).Senerlig es ön en TLR, dat em ek me di salev Parallaks dit Motiiv döör dit Sjuk-Hol sjocht üs dit leeter āpnomen uur, aurdat dit Leecht döör en üđer Objektiiv en Spailen diar henreflektiaret uur.Bi en TLR kür em uk ek se, wan di Brenfiirens foranert wiar, man diarfuar es di uk ek taacht. Em luket diar fan boowen iin. 
Fuaral uur es Kameras iin ön Studios üp Statiiv iinseet, wan Skelter fuar di Pass of Köörforloof maaket uur skel. Diarfuar haa ja en kuurt Brenfiirens en let jam gur skarp iinstel.

Senerlig bi Portraits es en kuurt Brenfiirens gur. Da ken em di Mensk skarp fo en di Achtergrün let höm önskarp iinstel. Dit jit da en *Bokeh*, wat önskarp trinjom dit Gisicht es.


Mamiya C330 TLR camera with 80mm F2.8 interchangable lens.jpg|En TLR heer en Lens bluat fuar dit Sjuk-Hol. Dit meent, dat di Parallaks fan't Oog forskelig fan des es hur dit Skelt me maaket uur. 

Error_de_paralelaje.png|Forskelig Höölern fuar Oog en Objektiiv maaki en *Parallaksenfail*.


## Hur'ling en (D)SLR aarbert





Em luket boowen iin (8), en dit Leecht kumt fan dit Objektiiv (1) aur di Spail (2) ein jit tau Spailen (7) tö dit Oog. 

Wan en Skelt maaket uur, klapt di Spail (2) hoog en dit Leecht giar fan dit Objektiiv lik döör naa achtern tö di Sensor of Film (4). Numer 3 es di Forslüt.

Di Kast trinjom Numer 7 jit uk *Pentaprisma*, aurdat di 5 Huken heer.

## TTL

Bi en Spailreflex me jen Lens luket en diar uk döör, wan em iin ön dit Sjuk-Hol luket.
Uk di Sensooren, hur di Kamera me "sjocht", hurfuul Leecht bütenfuar es of hur'ling di Autofokus skarp stel skel sen *achter* di Lens, dit Signaal fan dit Skelt mut diar döör.

Üp Engelsk jit des TTL (Through the lens). Me di TTL-Technik ken di Forskel me iinreeknet uur, wan em en üđer Objektiiv ön sin Kamera set of diar wat ön forstelt.

## Senerlig om Spailreflexkameras
Ük wan di Noom fan dit Sjuk-Hol kumt es dit ek aliining, wat fuaral om SLR en DSLR senerlig es.

Diar es bi di miist Modeli uk:
*Em ken forskelig Objektiivi önset.
*Em ken en senerlig Lait-Giraat önset of en Studio-Laitönlaag önstjüüri.
*Em ken frii me di Autofokus of me di Hun skarp stel.
*Em ken Blening en Tir frii iinstel
*Em ken di Blening, di ISO-Wert of di Tir iinstel en dit Üđer maaket di Automātik

Diarom ken em me di Spailreflex senerlig fuul maaki.

## Luki uk jir
*
Parallaks

Di **Parallaks**  (fan ualgreeks  *parállaxis* „Foranering, hen en töbeek gung“) es di Winkel, hur'ling em eeđer en Objekt luket. Des foranert höm diareeđer, fan hur em tö dit Objekt staant.

Bi di Astronomii kumt et mal üp di rocht Parallaks ön, aurdat em diarme meet ken, hur fiir en Stiar fan di Öört wech es.

Bi di Fotografii snaket em fan *Parallaksenfailen*, wan dit Sjuk-Hol wat Üđers weeget üs dit Objektiiv achterön āpnemt. Des kumt fuaral bi iinfach Kompaktkameras sa üs uk bi TLR-Kameras fuar. Hat jeft man uk Sjuk-Höölern, wat di Parallaksenfail kompensiari of weegi ken. 
(D)SLR-Kameras haa niin Parallaksenfail, aurdat em döör dit Objektiiv luket, wat uk dit Skelt āpnemt.

Jüst bi di Fotografii ken em me di Parallaks uk aarberi. Wan em en bet dial giar, da sjocht en Objekt aaftinoch en ben gurter of interesanter üt.

Meet-Instrumenti, hur et en bet muar üp önkumt jaa aaftinoch en Spail achter jaar Weeger, dat em likfuar, me di rocht Parallaks oflast, wat meeten uur.

## Skeltern

Parallaxenfehler Spiegelskala.jpg|Parallaksenfail: Di Weeger deekt ek di spailt Achtergrün, em staant sküüv diarfuar. Sa last em ombi 9,5, man fan em lik diarfuar wiar, da kām em üp 9,6 of nai bi des.

Error de paralelaje.png|Parallaksenfail bi Kompaktkameras

Leuchtrahmensucher mit Parallaxenmarkierungen.jpg|Bi Sjuk-Höölern me Ljuchtraamen uur di Parallaksenfail weeget, dat em sin Kamera en bet üđers ütrocht ken.

Contax III IMG 5349-white.JPG|Di *Contax III rangefinder* es uk fuar Makro taacht. Dat em diar uk āpnemt wat em sen heer, es boowen en Sjuk-Hol me Lensen önseet uuren, wat di Parallaksenfail kompensiaret.

MAN_Lion's_City_E_12_Söl_002.JPG|Fuar dit Skelt fan des Bus es di Fotogrāf en bet dial üp Kneebiin, ombi 1,00 m Oogenhoogdi gingen ("Springporen-Perspektiiwi"). 

MAN_Lion's_City_E_12_001.JPG|Des Skelt es me en Oogenhoogdi fan ombi 1,60 m āpnomen. Dit sjocht en bet "lungsomer" üt üs dit fan di Springporen-Perspektiiwi.


## Luki uk jir

* 
* Alpha Centauri, hurling em Fiirens ön di Wārelsrüm meet (1) ~ 18 min

* Alpha Centauri, hurling em Fiirens ön di Wārelsrüm meet (2) ~ 15 min

* Alpha Centauri, hurling em Fiirens ön di Wārelsrüm meet (3) ~ 15 min
Lens (Optik)

En **Lens** (uk *Lins*) es en optisk Giraat, hur dit Leecht döörskiin ken. Senerlig es bi en Lens, dat altert tömendst jen Sir krüm sleepen es. 

Dit döörskiinen Leecht uur *[[breegen|breeken]]* en tö di Meren töhopföört (bi en *Saamellens*) of ütenachtlerstriilet (bi en *Striililens*). En *konvex* sleepen Lens *saamelt*, en en *konkāv* sleepen Lens *striilet*.

Di Noom kumt fan di Plaant Lins, war ütsjocht üs en Lens, wat bikonvex sleepen es. Em sair man ek Lens tö di Lins wat em it.

## Biteekningen en Skeltern

## Luke uk diar

* Fresnel-Lens
Hamer

En **Hamer** es en Werktjüch, wat ön't Hunwerk brükt uur. Hi es aaftinoch fan Iirsen en di Stal es fuar't Miist fan Holt maaket.

Swaarer Hamern me 1 bit 4 kg Wecht en kuurt Stal jit Festhamern. Des haa tau lik Baanen.
Hamern aur 5 kg Wecht jit Mookers, beeter Maakers. Sok haa aaftinoch Baan en Fen, man hat jeft uk Mookers me tau Baanen.

## En litj Dechting

Wan di Hamerhaur üp di Haur haut,
Me di Haur rocht üp di Haur
Sair di Haur höm "Sii man aua,
Wan Di haut di Hamerhaur.".

(Ken eeđer di Wiis fan Mackie Messer süngen uur)

## Galerii

Hamer_001.jpg|En Mooker
Hamer_002.jpg|Dit Wecht fan dit Iirsen es 5 kg.
Hamer_003.jpg|Di Festhamer heer 1.250 g.
Hamer_004.jpg|Ark Slach fan Hamer heer sin ain Norm (DIN=Deutsche Industrienorm)
Hamer_005.jpg|3 Hamern fan 300 g bit 5 kg en en Penselööler ön di Achtergrünj


## Luki uk jir
Skrüüwenpomp eeđer Archimedes

Di **Skrüüwenpomp eeđer Archimedes** waar fan Archimedes üttaacht, dat hi bi Weeter kām.

Didiar Pomp es en Skrüüw, wat iin ön en Röör drait uur. Des Aart Pompen es aur Jaarhönerten fuaral ön Egypten langs di Niil ön Gang wesen. Man uk tö delings Tiren sen sok Pompen fuaral ön Holön of Deenemark ön Gang, dat em benenlöns Weeter üt iin ön di Nuurđsee fair. Diar laap ja fuaral me Winjkraft.

## Skeltern

Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|Hü det pomp werket
Flutter-Mühle-Moorsee.jpg|Fan en Winjmeln öndrewen Skrüüwenpomp
Ferry-rudder-and-propeller.jpg|En Skepskrüüw aarbert eeđer ditsalev Prinsiip
Arkimedes skruv Södertälje.jpg|Archimedes sin Skrüüw fuar Jungen tö spöli
Operation_of_a_truck_mixer.gif|Skrüüwenpomp iin ön en Betontrumel: Jen Wai röört dit om, üđer Wai om pompt dit üt.
Concrete pumping in Jyväskylä2.JPG|Uk di gurt Betonpompen sen aaftjens Skrüüwenpompen.


## Luki uk diar
Prinsiip fan Archimedes

Dit **Prinsiip fan Archimedes** es en Natuurgisets, wat Archimedes ütfünen heer. Dit meent, dat ales, wat swumt, bluat sa fiir iin ön't Weeter dükt, bit dat di Rüm öner Weeter (sin *Fordrenging*) jüst so swaar as üs dit Ding hömsalev.
Ön dit Skelt rochts dükt di Klots me sin Wecht (FP) naa önern. Manbluat sa fiir bit dat di Rüm öner Weeter (Vi) jüst sa swaar es üs (Fp). Di Kraft wat di Klots aur Weeter halt (Fa) es di *Āpdrift* en jüst sa stark üs  (FP).

## Forskel mung Swet- en Saaltweeter
Di Ellen heer ombi 650 Tenen Wecht. Bi Swetweeter wiar dit ombi 650.000 Liitern, bi dit Saaltweeter fan di Uastsee es dit ombi 3% forskelig diarfan. Dit wiar da ombi 650 döör 1,03 = 631.067 Liitern.
En Skep giar iin ön Saaltweeter ombi 3 % mener diip, dit sen bi 2,5 Meetern Diipgung ombi 7,5 cm, bi 5 Meetern al 15 cm. Dit ken fuar di salev Diipgung iin ön Saaltweeter muar Leering me langs fo üs iin ön Swetweeter.

## Forsjuk

## Luki uk diar

## Futnooten
Lens (muardüüdag)

Wat menst dü?

* Lins (Plaant), di Plaantenslach?
* Linsen (Plaanten), di Plaantenfamilje?

* Lins (Optik), fuar Fotografii en muar, üp Aamring?
* Lens (Optik), fuar Fotografii en muar, üp Sölring?

* Lens (Frankrik), stääd uun't Département Pas-de-Calais
Götene (Komuun)

Det **Götene Komuun** (üüb Sweedsk: *Götene kommun*) as ian faan a komuunen uun det Västra Götaland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a nuurduast faan't prowins. Det hee 13.263 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Götene.

## Kwelen
Fresnel-Lens

Di **Fresnel-Lens** [], uk Trapenlens waar ombi 1822 fan di fransöösk Füüsiker Augustin Jean Fresnel üttaacht en wiar jest bluat fuar Füürtürner taacht.

Didiar Aart, Lensen tö maaki spaaret man masi Materiaal, en diarom uur dit uk üđers fuul sa omseet. 

Aur di Trapenforem es dit ek sa gur fuar Optik, man em ken mal gur Leecht diarme striili of töhopfaat. Sa haa uk Overhead-Projektooren Fresnel-Lensen fuar't Leecht man en normaali Lens fuar di Projektsjoon.

## Skeltern

Datei:Fresnel-Linse Rücklicht.jpg|Fresnel-Lens ön dit Achterleecht fan en Auto.
Image:Fresnel_lens_loschen_hg.jpg|Fresnel-"Görtel"-Lens fan di Füürtorn Breemerhaawen.
Datei:Amrum Leuchtturm 6.jpg|Lamp en Drailens fan di Füürturn üp Aamrem.
Datei:Fresnel img 2749 (2959920033).jpg|"Melting pennies" - söner Komentār.
File:Magnifying-fresnel-lens.jpg|Di Optik falt altert en bet bleek üt, man em ken dach keen, wat em sjocht.


## Luki uk diar

* Lens (Optik)
Klaksvík

**Klaksvík** ([ˈklakːsvʊik]; üüb Deensk: *Klaksvig*) as det naistgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüdwaast faan't eilun Borðoy. Det hee 5024 lidj (2022). Det as at hoodsteed faan det Klaksvík Komuun.

## Geografii
Trinjenam't steed stun a berger Myrkjanoyrarfjall (689 m), Háafjall (647 m), Hálgafelli (503 m) an Klakkur (414 m). 

## Kwelen
Hoyvík

**Hoyvík** ([ˈhɔivʊɪk]; üüb Deensk: *Højvig*) as det traadgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüduast faan't eilun Streymoy, uun det Tórshavn Komuun. Det hee 4484 lidj (2022).

## Geografii
De Hoydal Struum (*Hoydalsá*), wat uun a süüd faan Hoyvík leept, skääst at steed faan Tórshavn.

## Kwelen
Tórshavn (Komuun)

Det **Tórshavn Komuun** (üüb Fääröisk: *Tórshavnar kommuna*, üüb Deensk: *Tórshavn Kommune*) as ian faan a komuunen uun a Fääröer. At komuun leit uun a süüd faan't eilun Streymoy. Det hee 22.754 lidj (2022). At hoodsteed faan't komuun as Tórshavn.

## Geografii
;Eilunen
A eilunen Hestur an Koltur, tu a süüdwaast faan Streymoy, an't eilun Nólsoy, tu a süüduast, hiar uk tu't komuun. 

;Steeden an Taarpen

## Kwelen
Streymoy

**Streymoy** ([ˈstɹɛimɔi] of [ˈstɹɛimɪ]; üüb Deensk: *Strømø*) as det gratst eilun uun a Fääröer. At eilun leit uun a nuurdwaast faan a eilunskööl. Tu a nuurduast leit Eysturoy, tu a süüdwaast Vágar an tu a süüd Sandoy. Uun a süüd bi a uasteeg faan Streymoy leit Tórshavn, at hoodsteed faan a eilunen.

## Geografii

;Steeden an Taarpen
Steeden an Taarpen üüb't eilun san:

* Nesvík as nü ünbewenet.

; Indialing faan Ferwalting
: At eilun as uun fjauer komuunen onerdiald:
* Kvívík
* Sunda (dialwiis)
* Tórshavn (dialwiis)
* Vestmanna

## Luke uk diar

## Kwelen
Eysturoy

**Eysturoy** ([ˈɛstʊrˌɔiː]; üüb Deensk: *Østerø*) as det naistgratst eilun uun a Fääröer. At eilun leit uun a nuurd faan't eilunskööl. Tu a süüdwaast leit Streymoy an tu a nuurduast lei Kalsoy an Borðoy. 

## Geografii

;Steeden an Taarpen

## Luke uk diar
Argir

**Argir** ([ˈaɹʤɪɹ]; üüb Deensk: *Arge*) as det fjuardgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüduast faan't eilun Streymoy, uun det Tórshavn Komuun. Det hee 2442 lidj (2022).

## Geografii
De Sand Struum (*Sandá*), wat uun a nuurd faan Argir leept, skääst at steed faan Tórshavn.

## Kwelen
Fuglafjørður

**Fuglafjørður** (üüb Deensk: *Fuglefjord*) as det füftgratst steed uun a Fääröer. At steed leit bi a uasteeg faan't eilun Eysturoy. Det hee 1603 lidj (2022). Det as at hoodsteed faan det Fuglafjørður Komuun.

## Kwelen
Vágar

**Vágar** ([ˈvɔːar], uk *Vágoy*; üüb Deensk: *Vågø*) as det traadgratst eilun uun a Fääröer. At eilun leit uun a waast faan't eilunskööl. Tu a nuurduast leit Streymoy an tu a waast Mykines. 

## Geografii

;Sian
* Fjallavatn uun a nuurd.
* Sørvágsvatn uun a süüd.

;Steeden an Taarpen
* Miðvágur
* Sørvágur
* Sandavágur
* Bøur
* Vatnsoyrar
* Gásadalur

## Luke uk diar
Vara (Komuun)

Det **Vara Komuun** (üüb Sweedsk: *Vara kommun*) as ian faan a komuunen uun det Västra Götaland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a maden faan't prowins. Det hee 16.162 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Vara.

## Kwelen
Vestmanna

**Vestmanna** (üüb Deensk: *Vestmannahavn*) as det sööwenstgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a nuurdwaast faan't eilun Streymoy. Det hee 1264 lidj (2022). Det as at hoodsteed faan det Vestmanna Komuun.

## Kwelen
Suðuroy

**Suðuroy** ([ˈsuːvʊrɔɪ] of [ˈsuːrɪ]; üüb Deensk: *Suderø*) as det fjuardgratst an süüdermiast eilun uun a Fääröer. Tu a nuurd lei Lítla Dímun, Stóra Dímun, Skúvoy an Sandoy.

## Geografii
At jaft en letj eilun, Sumbiarhólmur, wat nai bi't süüdwaasteeg faan Suðuroy leit.

;Steeden an Taarpen
* Akrar
* Fámjin
* Froðba
* Hov
* Hvalba
* Lopra
* Porkeri
* Sandvík
* Sumba
* Trongisvágur
* Tvøroyri
* Vágur
* Ørðavík
* Ørðavíkarlíð

## Luke uk diar
Vágur

**Vágur** ([ˈvɔavʊɹ]; üüb Deensk: *Våg*) as det seekstgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüd faan't eilun Suðuroy. Det hee 1380 lidj (2022). Det as at hoodsteed faan det Vágur Komuun.

## Kwelen
Saltangará

**Saltangará** (üüb Deensk: *Saltangerå*) as det tjiinstgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüd faan't eilun Eysturoy, uun det Runavík Komuun. Det hee 1100 lidj (2022).

## Kwelen
Sørvágur

**Sørvágur** ([ˈsœrvɔavʊr]; üüb Deensk: *Sørvåg*)  as det aachstgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüdwaast faan't eilun Vágar. Det hee 1152 lidj (2022). Det as at hoodsteed faan det Sørvágur Komuun.

## Kwelen
Miðvágur

**Miðvágur** ([ˈmiːvɔavuɹ]; üüb Deensk: *Midvåg*) as det njüügenstgratst steed uun a Fääröer. At steed leit uun a süüduast faan't eilun Vágar, uun det Vágar Komuun. Det hee 1136 lidj (2022).

## Kwelen
Horsens

**Horsens** as en stää önjt Dånsch, ap Jutlönj. E stää läit önjt söödååsten foon e Regjoon Midtjylland. Deer booge 61.074 manschene (2022). Dåt as e treedgrutst stää önj Midtjylland. Dåt as e hoodstää foon jü Horsens Komuun.

## Kwäle
Nyborg

**Nyborg** as en stää bai e ååstküst foont ailönj Fyn, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as jü nüügentgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 17.525 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Nyborg Komuun.

## Persöönlikhäide
* Christian II., foon 1513 tu 1523 Kining foont Dånsch än Norweegen än Hiirtuch foon Slaswik än Holstiinj, wörd 1481 önjt Sloot önj Nyborg tuläid.

## Kwäle
Nørresundby

**Nørresundby** as jü treedgrutst stää önj e Regjoon Nordjylland, önjt Dånsch. E stää läit awt ailönj Vendsyssel-Thy, önj jü Aalborg Komuun, aw e janereege foon e Limfjord foon Aalborg. Dåt heet 23.736 manschne (2022).

## Kwäle
Motala

**Motala** as jü treedgrutst stää önj e Prowins Östergötland, Swärik. E stää läit önjt weesten foon e prowins, bai e Vättern-Siie. Dåt heet 31.340 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Motala Komuun.

## Kwäle
Åby (Norrköping)

**Åby** as jü soowentgrutst stää önj e Prowins Östergötland, Swärik. E stää läit önjt nordååsten foon e prowins, önj jü Norrköping Komuun. Dåt heet 7157 inboogere (2020).

## Kwäle
Ljungsbro

**Ljungsbro** as jü nüügentgrutst stää önj e Prowins Östergötland, Swärik. E stää läit önj e mal foon e prowins, önj jü Linköping Komuun. Dåt heet 6783 inboogere (2020).

## Kwäle
Bålsta

**Bålsta** as jü treedgrutst stää önj e Prowins Uppsala, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins. Dåt heet 15.294 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Håbo Komuun.

## Kwäle
Storvreta

**Storvreta** as jü soowentgrutst stää önj e Prowins Uppsala, Swärik. E stää läit önj e mal foon e prowins, önj jü Uppsala Komuun. Dåt heet 6360 inboogere (2020).

## Kwäle
Alsike

**Alsike** as jü nüügentgrutst stää önj e Prowins Uppsala, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins, önj jü Knivsta Komuun. Dåt heet 5057 inboogere (2020).

## Kwäle
Prowins Chiang Rai

Det **Chiang Rai Prowins** (üüb Thai: จังหวัดเชียงราย *Changwat Chiang Rai* [t͡ɕāŋ.wàt t͡ɕʰīa̯ŋ.rāːj]) as ian faan dön prowinsen faan Thailun. At prowins leit uun a nuurd faan't lun an hiart tu det Nuurdthailun Regiuun. Det hee 1.172.928 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Chiang Rai.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Chiang Rai Prowins hee 18 distrikten:

## Kwelen
Kristinehamn

**Kristinehamn** as jü tweedgrutst stää önj e Prowins Värmland, Swärik. E stää läit önjt söödååsten foon e prowins bai e Vänern siie. Dåt heet 18.597 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Kristinehamn Komuun.

## Kwäle
Sunne

**Sunne** as jü tiintgrutst stää önj e Prowins Värmland, Swärik. E stää läit önj e mal foon e prowins. Dåt heet 5106 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Sunne Komuun.

## Kwäle
Vänern

A **Vänern** as en sia uun't süüdwaasten faan Sweeden tesken a prowinsen Värmland an Västra Götaland. Hi as 5.519,1&nbsp;km² grat, an efter Ladogasia an Onegasia uun Ruslun di traadgratst sia  uun Euroopa. Auer a Göta-Kanaal as a Vänern mä a Vätternsia ferbünjen.

Uun a Vänern lewe 35 ünlik slacher faan fasker.

## Kwelen


## Luke uk diar
Vättern

A **Vättern**  as di naistgratst sia uun Sweeden. Hi as ferbünjen mä di noch grater sia Vänern auer a Göta-Kanaal, an lääpt uf efter a Uastsia auer a Motala ström.

A Vättern as 1886&nbsp;km² grat, an diarmä a naistgratst sia uun Sweeden, an a elwenstgratst sia uun Euroopa.

## Kwelen


## Luke uk diar
Göta-Kanaal

A **Göta-Kanaal** as en weederwai faan a Vänernsia uun Sweeden troch a Vätternsia hen tu a Uastsia. Hi as 190,5 kilomeetern lung, an ferlääpt dialwiis troch natüürelk sian. Di eegentelk kanaal as 87,3 kilomeetern lung, an uun a juaren 1810 bit 1832 faan sweedsk soldooten grobet wurden. Diarbi gongt'at auer 58 slüüsen.

Det ferbinjang tu a Nuurdsia ferlääpt auer a Vänern, Trollhätte-Kanaal an Göta älv deel tu Göteborg bi't Kattegat. Det hialer ferbinjang faan Nuurd- tu Uastsia swäärs troch Süüdsweeden as 390 kilomeetern lung.

## Luke uk diar
Zhuang spriak

**Zhuang** (aanj nööm *Vahcuengh*, *Vaƅcueŋƅ* of Sawndip 话壮, ) as en saamelnööm för en hialer rä spriakwiisen faan't Zhuang fulk uun Sjiina. A miast spreegern lewe uun't autonoom regiuun Guangxi, huar Zhuang uk amtspriak as. Hat as en gudkäänd spriak, diar uun skuulen onerracht woort.

Manuscripts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03931.JPG|Zhuang/Sawndip skraft


Zhuang hiart tu a Tai-Kadai spriaken an as nai mä Thai an Lao.

## Kwelen


## Luke uk diar