open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ISO 3166-2:GT

## Einzelnachweise


----
*Siehe auch:*
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Krümwaal

A **Krümwaal** as en waal üüb't eilun Oomram, di faan Neebel auer Sössaarep tu Stianood ferlääpt.

## Beskriiwang
Di Krümwaal as 1800 m lung an ei huuger üs 2 m. Hi hää - muar of maner - det furem faan en hualwen kreis. Tu'n dial as hi auerpluuget wurden an knaap noch tu käänen, düütelk tu sen as hi tesken Sössaarep an Stianood. Bi Ualaanj woort hi faan't Stianoods klaf ufskäären. Di huk tesken Neebel an Stianood het uk "Waalaanj".

A wedenskapslidj san ei ians, huar di Krümwaal ans för uunlaanj wurden as. Hi as bi muar steeden eeben grobet wurden, oober diar as niks faan wäärs uun fünjen wurden. Woorskiinelk stamt hi ütj a wikingertidj, so aanj faan't 1. juardüüsen. Uun a madelponkt faan a waal-kreis leit Klafhuug, en huug ütj a bronsetidj. Daalang as a Krümwaal en archeoloogisk denkmool.

## Ferwisang efter bütjen
* ''LancewadPlan Amrum'' – Histoorisk lunskapen faan Oomram (ingelsk)
* Ferluup faan a Krümwaal bi't Öömrang Skuul
* ''Praehistorische Zeitschrift'' enkelt sidjen ütj binj 7–10, de Gruyter, Janewoore 1920
* "Hüs Krümwaal", en feerienhüs üüb Oomram

## Luke uk diar
* Seenksteeden faan Neebel

## Futnuuten
Lööw

A **Lööw**,  at **löw** (*Panthera leo*) as en slach faan Kaater (Felidae) an lewet uun Afrikoo an Indien.

## Onerslacher
Efter Wikispecies:
P. l. azandica – P. l. bleyenberghi – P. l. hollisteri – P. l. kamptzi – P. l. krugeri – P. l. leo – P. l. maculatus – P. l. nubica – P. l. persica – P. l. senegalensis – P. l. verneyi – P. l. nyanzae – P. l. roosevelti – P. l. somaliensis

## Spriadkoord

## Ferwisang efter bütjen
Greenlun

**Greenlun** (greenluns: *Kalaallit Nunaat* – „Lun faan a Greenlunern“; däänsk: *Grønland* []) as det gratst eilun faan a eerd, hiart efter a geografii tu Nuurd-Ameerikoo, an as poliitisk en dial faan't Könangrik Denemark.

## Spriaken
* Greenluns
* Däänsk

## Ferwaltang


Komuunen (2009-2017):

* Kujalleq 

* Qaasuitsup (ual)

* Qeqqata

* Sermersooq

Komuunen (sant 2018):

* Kujalleq 

* Avannaata (nei)
* Qeqertalik (nei)

* Qeqqata

* Sermersooq

Do san diar noch tau regiuunen, diar det regiarang direkt onersteld san:
* Nuurduast Greenlun Natsionaalpark
* Pituffik mä't *Thule Air Base* uun't nuurdwaasten

## Luke uk diar

* Greens an

## Futnuuten
Kariibik

A **Kariibik** as en regiuun uun a waastelk Atlantik tesken Nuurd- an Süüd-Ameerikoo. Di nööm hää't efter det fulk faan a Kariiben, diar heer lewet haa. A geografii täält a Kariibik mä tu Nuurd-Ameerikoo. Tu det regiuun hiar a Kariibisk Eilunen an at Kariibisk Sia. Kulturel hiart uk at nuurdküst faan Süüd-Ameerikoo diar mä tu.

## Iinwenern
Uun a Kariibik lewe amanbi 36 miljoon minsken. Faan a Kariiben, diar heer föör't besiidlang faan Euroopa lewet haa, san ei fölen auerblewen. Daalang lewe heer fööraal minsken, diar ans faan Euroopa, Afrikoo, Indien an Sjiina kimen san. Sodenang woort uun a Kariibik fööraal spoonsk an ingelsk, oober uk fransöösk an holuns snaaket. Mä det besiidlang san uk nei spriaken, a kreoolspriaken apkimen.

## Beskriiwang

## Lunen uun a Kariibik
* Antiigua an Barbuuda
* Bahaamas
* Barbaados
* Domiinika
* Dominikaans Republiik
* Grenaada
* Haiti
* Jamaika
* Kuuba
* St. Kitts an Nevis
* St. Lucia
* St. Vincent an Grenadiinen
* Trinidad an Tobago

## Eilunen uun a Kariibik mä ferbinjang tu ööder lunen
* Amerikoonsk Jongfoomen Eilunen (USA)
* Anguilla (Ferianagt Könangrik)
* Aruuba (Könangrik faan a Neederlunen)
* Bonaire (Könangrik faan a Neederlunen)
* Britisk Jongfoomen Eilunen (Ferianagt Könangrik)
* Corn Islands (Nikaraagua)
* Curacao (Könangrik faan a Neederlunen)
* Guadeloupe (Frankrik)
* Hispaniola (mä a stooten Haiti, Dominikaans Republiik)
* Isla Margarita, Coche an Cubagua (Venezuela)
* Islas de la Bahia (Honduuras) 
* Islas del Rosario (Kolumbien)
* Kaiman Eilunen (Ferianagt Könangrik)
* Martinique (Frankrik)
* Montserrat (Ferianagt Könangrik)
* Navassa (USA)
* Puerto Riko (USA)
* Saaba (Neederlunen)
* St. Barths (Frankrik)
* St. Martin (Neederlunen an Frankrik)
* San Andres an Providencia (Kolumbien)
* Sint Eustatius (Neederlunen)
* Turks an Caicos Eilunen (Ferianagt Könangrik)

## Sköölen faan eilunen
* Antilen
* Grat Antilen
* Letj Antilen
* Eilunen auer a Winj
*: Eilunen föör a Winj
*: Eilunen bi a Winj
* Eilunen oner a Winj
* Neederluns Antilen
* ABC-eilunen
* BES-eilunen

## Luke uk diar

* Kariibisk eilunen
* Kariiben
* Madel-Ameerikoo

## Ferwisang efter bütjen
* Fresk kariibik ;-)
Atlantisk Oosean

A **Atlantik** as ään faan a grat ooseanen üüb a eerd an leit tesken at Arktis uun't nuurden, Euroopa an Afrikoo uun't uasten, at Antarktis uun't süüden an Nuurd- an Süüd-Ameerikoo uun't waasten. 

A Atlantik häält 354,7&nbsp;miljuun&nbsp;km³ weeder an woort bit 9.219&nbsp;m jip. At as di oosean mä di miast skapsferkiar.

## Bochten an sian trinjam a Atlantik

## Luke uk diar

* Arktisk Sia
Indogermaans spriaken

A **indogermaans spriaken** san det spriakfamile mä a miast spreegern üüb a eerd, am täält amanbi trii miljaarden misken mä indogermaans mamenspriak.
Dü fanjst indogermaans spriaken üüb arke weltdial, auer a europeesk natsioonen uun't 15. juarhunert grat dialen faan a eerd besiidelt haa.

## Twiigen faan't indogermaans

### Laben spriaken

* **[[Albaansk]]**

* **[[Armeensk]]** 

* **[[Baltisk spriaken]]** 

* **[[Germaans spriaken]]**

* **[[Greks]]**

* **[[Indoiraansk spriaken]]**

* **[[Itaalisk spriaken]]**

* **[[Keltisk spriaken]]**

* **[[Slaawisk spriaken]]**

### Ütjstürwen spriaken
* Anatoolisk †
* Elymisk †
* Illyrisk †
* Lusitaanisk †
* Makedoonisk †
* Messapisk †
* Phrygisk †
* Sikulisk †
* Thrakisk †
* Tocharisk †
* Venetisk †

## Stambuum



## Luke uk diar
* 
* Uur-Indogermaans
Germaans spriaken

A **germaans spriaken** san en twiig faan a indogermaans spriaken. Diar hiar amanbi 15 spriaken tu, an 500 miljuun minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak. 700 miljuunen san't, wan dü jo mätäälst, diar's leeder tuliard haa.

## A grat germaans spriaken

* Ingelsk 340 miljuun spreegern + 180 miljuun tuliarden.
* Sjiisk 100 miljuun spreegern + 80 miljuun tuliarden.
* Holuns (25 Mio.)
* Sweedsk (10 Mio.)
* Afrikaans (6 Mio. + 10 Mio.)
* Däänsk (5,5 Mio.)
* Noorsk (5 Mio.)
* Plaatsjiisk (5 Mio.)
* Jidisk (3 Mio.)

## Iindialang
* **[[Germaans]]** 15 spriaken
** **[[Waastgermaans]]**
*** **Sjiisk an holuns** (Kontinentaalgermaans)
**** **Sjiisk**
***** Sjiisk (100 Mio. + 80 Mio.)
***** Jidisk (3 Mio.)
***** Luksemborags (Lëtzebuergesch) (300.000)
***** Pennsilwaanisk (100.000)
**** **Plaatsjiisk**
***** Plaatsjiisk (5 Mio.)
***** Plautdietsch (500.000)
**** **Holuns**
***** Holuns (25 Mio.)
***** Afrikaans (6 Mio. + 10 Mio.)
*** **[[Nuurdsiagermaans]]** (Ingwäoonisk, Anglo-Fresk)
**** Fresk (720.000) (Nuurdfresk, Waastfresk, Saaterfresk)
**** Ingelsk (340 Mio. +180 Mio.)
**** Skots
** **[[Nuurdgermaans]]**
*** **[[Skandinaawisk]]**
**** Däänsk (5,5 Mio.)
**** Sweedsk (9 Mio.)
**** Norweegs (5 Mio.)
*** **Isluns-Färöisk**
**** Isluns (300.000 + 50.000)
**** Färöisk (65.000)
**** Norn †
** **Uastgermaans** †
*** Gootisk oner ölern - *aal uastgermaans spriaken san ütjstürwen*

## Germaans an huuchsjiisk ütjspriakferanerangen

## Ferglik mä ööder spriaken

## Luke uk diar
*
Fresk spriiken

Dön **fresk spriiken** san en skööl faan trii spriiken.  Jo hiart tu de nuurdsiagermaansk twiich faan dön waastgermaansk spriiken.  Fresk wiar ap tu det seekstanjst juarhunert de spriik faan at ferwalting an rocht uun dön fresk küstlunen twesken det Vlie uun det waasten an det Wiiser uun det uasten.  Diarefter as a spriiken uun Uastfresklun ütjstörwen. Nütidjs wurd fresk noch faan bomlig 400.000 mensken snaaket, fööraal uun det holunsk lun Fresklun. Uk san uun Nuurdfresklun  muar fresk spriikwiisen uun at leewent blewen.

## Luke uk diar
* Friiske spräke (üüb feesteeg fresk)
Arktisk Sia

At **Arktisk Sia** (of uk: *Nuurdelk Is-Sia*, *Nuurdpulaarsia*, *Arktisk Oosean*) woort bit 5.608&nbsp;m jip, an as mä 14,09 Mio. km² di letjst oosean faan a eerd. Hat woort uk üs en dial faan a Atlantik uunsen an leit uun a Arktis.

## Kaantsian
Tu't Arktisk Sia hiar en hialer rä bochten:

## Luke uk diar

## Kwelen
Chicago

**Chicago** ()() (uk: **Chikago**) as en stääd uun di amerikoonsk bundesstoot Illinois. Diar lewe amanbi 2,7 miljuun minsken (2010), an diarmä as Chicago at traadgratst stääd uun Ameerikoo (USA). Wan Dü a föörstääden märeegenst, lewe uun det metropoolregiuun sogoor 9,7 miljuunen (2007).

## Luke uk diar

## Kwelen
ISO 3166-2:US

Diese bestehen aus zwei Buchstaben und außer für Amerikanisch-Ozeanien (US-UM) entsprechen sie den Adressierkürzeln der amerikanischen Post (United States Postal Service).

## Kodierliste
### Bundesstaaten und District

### Amerikanische Außengebiete

1Die amerikanischen Außengebiete haben eigene Geocode-Listen.

## Einzelnachweise


----
*Siehe auch:*
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Philadelphia

**Philadelphia** as en amerikoonsk stääd an uk en county uun Pennsylvania. Mä 1.449.634 iinwenern (2007) as't det sääkstgratst stääd uun Ameerikoo an det gratst uun Pennsylvania.

## Luke uk diar
* Moshulu

## Kwelen
Chester County PA

**Chester** ()**County** as en County uun Pennsylvania uun Ameerikoo mä 433.000 iinwenern (2000). Det ferwaltang sat uun West Chester PA.

## Beskriiwang

## Stääden (Citys) an gemeenen (Townships an Boroughs)

## Futnuuten
Newtown Township PA

At **Newtown Township** as en township uun Delaware County PA naibi Philadelphia uun Ameerikoo. Hat as 10,1 kwadrootmiilen grat (det san 26,2 km²) an hää 11.700 iinwenern (2000).

## Bilen

Datei:OctagonalSchool.JPG|Aachthuket skuul faan Newtown Square
Datei:Bartrams_Bridge_NRHP.JPG|Bartrams brag
Datei:Square_Tavern_Newtown.JPG|Newtown Square Tavern
File:Espicopal_Acad_int.JPG|Kapel faan't Episcopal Academy
File:Newtown_Twp_and_Library.jpg|Riadhüs an bibleteek
Datei:Apple_Vacations_HQ_Nwtwn_Sq_Delco.jpg|Apple vacations kontoor


## Ferwisang efter bütjen
Delaware County PA

**Delaware County** as en county uun Pennsylvania uun Ameerikoo mä 550.000 iinwenern (2000). At ferwaltang sat uun Media PA.

## Beskriiwang

## Stääden (Citys) an gemeenen (Boroughs an Townships)

## Futnuuten
Upper Darby Township

At **Upper Darby Township** as en township uun Delaware County PA uun Ameerikoo. Hat as 7,62 kwadrootmiilen grat (det san 19,74&nbsp;km²) an hää 81.821&nbsp;iinwenern (2000).

## Beskriiwang

## Ferwis efter bütjen

## Futnuuten
Township (USA)

En **township** uun Ameerikoo hää en histoorisk an en poliitisk bedüüdang.

## Histoorisk bedüüdang
Faan 1785 uf uun wurd det lun uun sjauerhuket "sections" apdiald, diar 1 miil lung an 1 miil briad wiar. 6 mool 6 sections wurd tu en grat kwadroot tuupslööden, det wiar en "township". Ian faan jo 36 sections wurd ferkääft, an faan det jil san skuulen baud wurden.

## Poliitisk bedüüdang
Daalang as en township en ferwaltangsianhaid. Uun a miast stooten uun a USA jaft det
* stääden (cities)
* stääddialen / föörstääden (boroughs)
* gemeenen (townships)
* letj saarpen of ööder regiuunen, diar ei tu en township hiar (CDPs, "census designated places")
En hialer rä faan sok ferwaltangsianhaiden hiar do tuup tu en "**[[county]]**", det as tu fergliken mä en lunkreis uun Sjiisklun. Det naist huuger ferwaltangsianhaid as do di bundesstoot, sowat üs en bundeslun.
Meksiko

**Meksiko** (spoonsk: *México*, , nahuatl: *Mexihco*, ) as en lun uun Nuurd-Ameerikoo mä 31 bundesstooten an at hoodstääd Meksiko-Stääd. Uun't nuurden lei a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo, uun't süüden an waasten a Pasiifik, uun't süüduasten Guatemaala, Belize an a Kariibik, an uun't uasten a Golf faan Meksiko. Uun Meksiko lewe 110 miljuun minsken, det as plaats 11 faan a lunen üüb a eerd.

## Geografii
Meksiko hää 31 bundesstooten + Meksiko Stääd:

## Luke uk diar

## Futnuuten
County

Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarst ans diar:

* County (USA)
* Township (USA)
* :Kategorie:Graafskap uun't Ferianigt Köningrik
Windrüüw

At **Windrüüw** (*Vitis vinifera vinifera* of uk *Vitis vinifera sativa*) as en onerslach faan a Winplaanten (*Vitis vinifera*). A früchten wurd üs windrüüwen of sinken ferkääft, of jo kem üs windrüüwensaft of win uun a loodens.


## Iindialang



## Slacher faan windrüüwen

**Kwelen tu't tabel:**


## Luke uk diar

* Alkohol
Iñupiaq

**Iñupiaq**, **Injupiak**, **Injupik** of **Alaska inuit** (iñu. **Iñupiatun**) as bütj Waastkanada inuit, Uastkanada inuit an Greenluns ian faan jo sjauer inuit spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 3.000 minsken fööraal uun Alaska an uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada.

## Spriakwiisen
* **Seward hualeweilun iñupiaq**: 
** **Beringstruat spriakwiis**: Ingalikmiut, Imaqłit, Kiŋikmiut, Tapqaġmiut, Ukiuvaŋmiut.
** **Qawiaraq spriakwiis**: Siñġaġmiut, Qaviaraġmiut, Ayaqsaaġiaaġmiut, Aziagmiut, Iġałuiŋmiut.
* **Nuurdalaska iñupiaq**
** **Nuurdwaastalaska spriakwiisen** of **Malimiut spriakwiisen** 
*** **Kotzebue spriakwiis** of **Nuurdmalimiut**: Pittaġmiut, Kaŋiġmiut, Qikiqtaġruŋmiut
*** **Kobuk spriakwiis** of **Süüdmalimiut**: Kuuŋmiut, Kiitaaŋmiut (Kiitaaġmiut), Siiḷviim Kaŋianiġmiut, Nuurvinmiut, Kuuvaum Kaŋiaġmiut, Akuniġmiut, Nuataaġmiut, Napaaqtuġmiut, Kivalliñiġmiut.
** **North Slope spriakwiisen**: 
*** **Point Hope spriakwiis**: Tikiġaġmiut
*** **North Slope spriakwiis**: Utuqqaġmiut, Siḷaliñaġmiut (: Kukparungmiut an Kunmiut), Kakligmiut (:Sidarumiut, Utkiavinmuit an Nuwukmiut), Kuulugruaġmiut, Ikpikpagmiut, Kuukpigmiut (: Kañianermiut, Killinermiut an Kagmalirmiut)
*** **Anaktuvuk Pass spriakwiis**: Nunataaġmiut
*** **Kanada spriakwiis** of **Uummarmiut** (Uummarmiutun)

## Skraften
### Alaska skraft
North Slope spriakwiisen buksteewer:




üübtu buksteewer:
* Diomede : **e**
* Bering : **w** , **z** , **zr**
* Kobuk : **’**
* Seward : **b**

### Kanada skraft
Uummarmiut spriakwiis buksteewer:




## Ferglik mä Alaska an Kanada spriakwiisen

## Det muartaal

## Taalen

## Wikipedia

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Iñupiaq Combined Dictionary 
*Interactive IñupiaQ Dictionary (det aachtang, if not downloaded of the Iñupiaq font: e = ñ / o = ł̣ / b = ġ / f = ŋ / j = ł / x = ḷ)
*Ugiuvaŋmiuraaqtuaksrat / Future King Island Speakers
*North Slope Iñupiaq Grammar Second Year (Preliminary Edition for Student Use Only) by Edna Ahgeak MacLean, Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks, seventh printing 2000
Waastkanada inuit

**Waastkanada inuit** of  **Inuvialuktun** (iñu. **Inuvialuktun** ; ingels: *Inuvialuktun, Inuvialuit language, Western Canadian Inuit language, Western Canadian Inuktitut language*) as bütj Iñupiaq, Uastkanada inuit an Greenluns ian faan jo sjauer inuit spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 400–700 minsken fööraal uun a Nuurdwaast-Teritoorien an uun Nunavut uun Kanada.

## Spriakwiisen
* **[[Siglitun]]** (ingels *Siglitun, Siglit, Inuvialuktun proper*). Uun a Nuurdwaast-Teritoorien Tuktuyaaqtuuq (Tuktoyaktuk), Paulatuuq (Paulatuk), Ikaasuk (Sachs harbour) an Inuuvik/Inuvik stääden. Fulken: * Qikiqtaruqmiut, Kupugmiut, Kittegaryumiut, Nuvuraqmiut, Avvagmiut, Nuunatahmiut* 
* **[[Inuinnaqtun]]** (inuit ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ; ingels *Inuinnaqtun, Inuinnaq, Copper Inuktitut*) 
** **[[Kangiryuarmiutun]]** (ingels *Kangiryuarmiutun subdialect*). Uun a Nuurdwaast-Teritoorien Ulukhaqtuuq (Ulukhaktok, Kangiryuaq, Holman) stääd. Fulken: *Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, (?) Haneragmiut, (?) Puivlirmiut, (?) Nagyuktomiut*
** **Iqaluktuuttiaq** (ingels *Cambridge subdialect*). Uun a Nunavut Iqaluktuuttiaq (ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ, Cambridge Bay) stääd. Fulken: *Ekaluktomiut, Kiglinirmiut*
** **Qurluqtuq** (ingels *Coppermine subdialect, Kugluktuk dialect*). Uun a Nunavut Qurluqtuq (ᖁᕐᓗᖅᑐᖅ, Kugluktuk, Coppermine) stääd. Fulken: *Akkuliakattangmiut, Noahognirmiut, Kogluktomiut, Wallirmiut, Asiagmiut, Pingangnaktomiut* 
** **Umingmaktuuq** (ingels *Bathurst subdialect*). Umingmaktuuq (Umingmaktok, Bathurst) stääd. Fulken: *Nennitagmiut, Kilusiktomiut* 
* **[[Natsilingmiutut]]** (inuit *Inuktitun*; ingels *Natsilingmiutut, Natsilik dialect*) 
** **Natsilik** (inuit *Nattilingmiutut*; ingels *Natsilik subdialect, Natsilik proper*). Uun a Nunavut ᑕᓗᕐᔪᐊᑦ (Talurjuat/Spence Bay) an ᓇᐅᔭᑦ (Naujat/Repulse Bay) stääden. Fulken: *Arvertormiut, Netsilingmiut, Kuungmiut*
** **Arviligjuaq** (ingels *Arviligjuaq subdialect*). Uun a Nunavut ᐊᕐᕕᓕᒡᔪᐊᖅ (Arviligjuaq/Pelly Bay) stääd. Fulken: *Arviligjuarmiut, Sinimiut* 
** **[[Utkuhiksalik]]** (inuit *Utkuhiksalingmiutitut*; ingels *Utkuhiksalik subdialect, Utkuhikhalik, Gjoa Haven dialect*). Uun a Nunavut ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ (Uqsuqtuuq/Gjoa Haven) но ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ Qamani'tuaq (Baker Lake) stääd. Fulken: *(?) Ahagmiut, (?) Hanningařuqmiut, (?) Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut* (ingels *Utkuhiksalik proper*)

Nuut: Uummarmiut of Uummarmiutun (Kanada iñupiaq) as spriakwiis üüb Alaska Iñupiaq spriak.

## Skraften
### Latin skraft
Uun a Northwest Territories buksteewer:





### Inuit skraft
Uun a Nunavut buksteewer:

## Det muartaal

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Inuvialuit Settlement Region – TK Study, August 2006 (1)
* Inuvialuit Settlement Region – TK Study, August 2006 (2)
Win (slach)

**Win** (*Vitis vinifera*) as en slach faan a winplaanten (*Vitis*) an komt fööraal trinjam at Madlunsia, uun Madeleuroopa an Süüdwaastaasien föör.

## Onerslacher
* Windrüüwen (*Vitis vinifera vinifera*)
* Echt Wil Win (*Vitis vinifera sylvestris*)

## Luke uk diar
Eskimo-Aleutisk spriaken

A **eskimo-aleutisk spriaken** san en  uun a Arktis.

Diar hiar amanbi 10 spriaken tu, an 102 000 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.

## Iindialang
* **Aleutisk spriaken**
** Aleutisk of Unangans (Unangam Tunuu) (150 snaake)
* **[[Eskimo spriaken]]**
** **[[Jupik spriaken]]**
*** Sirenik jupik (Uqeghllistun)  (†1997 - ütjstürwen)
*** Sibirisk jupik (Yupigestun) (1800 snaake)
*** Naukan jupik (Нывуӄаӷмит) (50 snaake)
*** Alaska jupik (Yugtun) (12.000 snaake)
**** Chevak tschupik (Cugtun) (50-100 snaake)
**** Nunivak tschupik (Cugtun) (50 snaake)
*** Alutiiq of Sugpiaq (Sugcestun, Sugtʼstun, Sugtestun, Alutiitstun) (400 snaake)
** **[[Inuit spriaken]]**
*** Iñupiaq of Alaska inuit (Iñupiatun) (3000 snaake)
**** Uummarmiutun of Kanada iñupiaq
*** Waastkanada inuit (Inuvialuktun) (400–700 snaake)
**** Siglitun 
**** Inuinnaqtun 
***** Kangiryuarmiutun
**** Natsilingmiutut 
***** Utkuhiksalik
*** Uastkanada inuit of Inuktitut (Inuktitut ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) (35 000 snaake)
**** Nunatsiavummiutut 
*** Greenluns (Kalaallisut) (57 000 snaake)

## Ferglik mä Aleut an Eskimo spriaken
Det tabel wiset enkelt aparte onerskiaser: **minsk** 

## Wikipedias

* Incubator üüb Alaska jupik

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Bibliography on Eskimo-Aleut Languages and Linguistics – 7/2004
Siadükern

A **Siadükern** san en order (Gaviiformes), en famile (Gaviidae) an en skööl (*Gavia*) faan a fögler (Aves). Jo fiiw slacher lewe trinjam a Arktis.

## Slacher
* Isdüker *Gavia immer*
* Güülnääb-Isdüker *Gavia adamsii*
* Prachtdüker, *Gavia arctica*
* Stäärdüker *Gavia stellata*
* Pasiifikdüker *Gavia pacifica*


Eistaucher (Gavia immer).jpg|*G. immer*
ColymbusAdamsiKeulemans.jpg|*G. adamsii*
Black-throated Diver, Oulu, Finland 02 (15195370798).jpg|*G. arctica*
Gavia Stellata Ölfusá 20090606.jpg|*G. stellata*
GaviaPacifica.jpg|*G. pacifica*


## Luke uk diar
Inuit spriaken

A **inuit spriaken** san en twiig faan a eskimo spriaken üüb eskimo-aleutisk spriaken. 

Diar hiar amanbi 4 spriaken tu, an 95.700 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak. 

## Iindialang
* Iñupiaq of Alaska inuit (Iñupiatun) (3000 snaake)
* Waastkanada inuit (Inuvialuktun) (400–700 snaake)
* Uastkanada inuit of Inuktitut (Inuktitut ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) (35 000 snaake)
* Greenluns (Kalaallisut) (57 000 snaake)

Det tabel wiset enkelt aparte onerskiaser: 





## Wikipedias

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Inuktitut–English Dictionary
* Nunavut Living Dictionary
* Interactive IñupiaQ Dictionary
* Oqaasileriffik Language database
Greenluns

**Greens**, **Greenluns**, **Greenluns inuit** of  **Kalaallisut** (green. **Kalaallisut** ; däänsk: *grønlandsk* ; ingels: *Greenlandic, Greenlandic Inupik, Greenlandic Inuktitut*) as bütj Iñupiaq, Waastkanada inuit an Uastkanada inuit ian faan jo sjauer inuit spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 57.000 minsken fööraal uun a Greenlun uun Denemark.

## Spriakwiisen
* **Nuurdgreenluns** (green. *Avannarhuarmiutut*, *Kalaallihut, Inuktun, Taissumanialungmiut, Inughuit*; ing. *North[ern] Greenlandic, dialect of Avanersuaq, Polar Greenlandic, Polar Inuit*; dään. *nordgrønlandsk, polareskimoisk i Thuleområdet*). Qaanaaq stääd.
* **Waastgreenluns** (green. *Kitaamiutut/Kalaallisut*; ing. *West[ern] Greenlandic, West Greenland Inuit, Dialect of Kitaa*; dään. *vestgrønlandsk*)
** Nuurdwaast-Greenluns (ing. *North West Greenlandic*; dään. *nordvestgrønlandsk*). Upernavik, Uummannaq, Diskobocht an Aasiaat stääden.
*** Avangnamiut (ing. *dialect of Upernavik*; dään. *Upernavik-dialekt*)
*** Kangaatsiaq-Uummannaq (ing. *Kangaatsiaq-Uummannaq [sub-]dialect*). Fulken: Qeqertarsuarmiut, Kangiamiut, Akunermiut.
** Madelwaast-Greenluns (ing. *Central West Greenlandic*; dään. *centralgrønlandsk*). Sisimiut, Maniitsoq an Nuuk stääden. Fulken: Quavaitmiut, Kalatditmiut. 
** Süüdwaast-Greenluns(ing. *South West Greenlandic*; *dään. sydvestgrønlandsk*). Paamiut, Qadortoq an Kap Farvel (Nunap Isua) stääden.
*** Paamiut (ing. *Paamiut (sub-)dialect*; dään. *Paamiut (kommunes) dialekt*)
*** Nanortalik-Qaqortoq (ing. *Nanortalik-Qaqortoq (sub-)dialect*; dään. *Qassimiut-Nanortalik dialekten*)
*** Kap Farvel (ing. *Kap Farvel*; dään. *Kap Farvel dialekten*)
* **Uastgreenluns** (ing. *East[ern] Greenlandic, East Greenland Inuit, dialect of Tunu*; dään. *østgrønlandsk*). Angmagssalik an Ittoqqortoormiut (Illoqqortoormiut) stääden. Fulken:  Angmagsalingmiut.

## Greenluns skraft




## Wikipedia

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Greenlandic at Omniglot
Jupik spriaken

A **jupik spriaken** san en twiig faan a eskimo spriaken üüb eskimo-aleutisk spriaken. 

Diar hiar amanbi 4 spriaken tu, an 14.250 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak. 

## Iindialang
* Sirenik jupik (Uqeghllistun)  († 1997 - ütjstürwen)
* Rocht jupik spriaken
** Sibirisch jupik (Yupigestun) (1.800 snaake)
** Naukan jupik (Нывуӄаӷмит) (50 snaake)
** Alaska jupik (Yugtun an  Cugtun) (12.000 snaake)
** Alutiiq of Sugpiaq (Sugcestun, Sugtʼstun, Sugtestun, Alutiitstun) (400 snaake)

## Jupik - Tschupik - Supik



## Wikipedias
* Incubator üüb Alaska jupik

## Futnuuten


## Luke uk heer
* Inuit spriaken
Aleutisk

**Aleutisk** of **Unangans** spriaken (aleutisk: **Unangam Tunuu**) — san en twiig faan a eskimo-aleutisk spriaken. Snaaket wurd jo faan amanbi 150 minsken fööraal uun a USA (Alaska) an uun Ruslun (Komandööreilunen).

## Spriakwiisen
efter: *Unangam Language Pre-contact Tribes and Dialects*

* **Widjwaast-aleutisk**
** **Sasignan** (ale. *Sasignan*; uast spriakwiisen *Sasxinan*; waast spriakwiisen *Sasxinas*; ing. *Attuan*). Attu, Agattu, Semichi eilunen.
** **Rus-Aleutisk creole** (ale. *Kasakam Unangangis* ; ing. *Copper Island Aleut*; rus. *медновский язык*). Kommandeureilunen.
* **Madelwaast-aleutisk** (ale. *Aliguutax̂*; ing. *Atkan, Western Aleut*]
** **Naahmiĝus**. Delarof (Amatignak, Tanaga) eilunen.
** **Niiĝuĝis**. Andreanof (Kanaga, Adak, Atka, Amlia, Seguam) eilunen.
* **Uast-aleutisk** (ale. *Eastern Unangan, Eastern Aleut*)
** **Akuuĝun** of **Uniiĝun**. Four Mountains (Amukta, Kagamil) eilunen.
** **Qawalangin**. Fox (Umnak, Samalga, waast Unalaska) eilunen.
** **Qigiiĝun**. Krenitzen (uast Unalaska, Akutan, Akun, Tigalda) eilunen.
** **Qagaan Tayaĝungin**. Sanak (Unimak, Sanak) eilunen.
** **Taxtamam Tunuu**. Belkofski.
** **Qaĝiiĝun**. Shumigan eilunen.



## Skraften
### Kyrilisk

### Latiinsk

## Det muartaal

## Mamenspriak
Aleutisk studententaalen uun a juaren 1987–1988:

Aleutisk skuuljongen üüb a Aleuten an a Pribilof eilunen (10. Oktuuber 2000):

*Atka %100
*Akutan %100
*St. Paul %97
*St. George %100
*King Cove %91
*Sand Point %86
*False Pass %83
*Nelson Lagoon %81
*Adak %73
*Nikolski %44
*Unalaska %19
*Cold Bay %17

## Kwelen


## Luke uk diar
* Aleuten
* www.alaskool.org (**The Map of the Aleut Tribes and Dialects**)
* Alice Taff and all. (2001), ''Phonetic structures of Aleut'', Journal of Phonetics (2001) 29, 231-271
Alaska jupik

**Alaska jupik** (jup. **Yugtun** ; spriakwiisen: **Cugtun**) as bütj Sirenik jupik, Sibirisch jupik, Naukan jupik an Alutiiq ian faan jo fiiw jupik spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 12.000 minsken fööraal uun Waast- an Süüdwaast-Alaska.

## Spriakwiisen
* **Unaliq-Pastuliq jupik** (ingels *Norton Sound Yup’ik*) 
** **Unalirmiut** (ingels *Unaliq subdialect*) Fulken: Atnegmiut, Kuuyuŋmiut, Eŋlutaleġmiut, Caxtulegmiut, Uŋallaqłiŋmiut, Tacirmiut 
** **Pastulirmiut** (ingels *Kotlik subdialect*) 
* **Yukon-Kuskokwim jupik** (ingels *General Central Yup’ik*). Fulken: Qerauranermiut, Kuigularmiut, Qip’ngayarmiut, Qaluyaarmiut, Marayaarmiut, Chnagmiut, Kuigpagmiut, Akulmiut, Caninermiut, Kusquqvagmiut (Unegkumiut, Kiatagmiut) 
* **Egegeik jupik** (jup. *Aglurmiut*; ingels *Egegik Yup’ik, Bristol Bay Yup’ik*)
* **[[Chevak tschupik]]** (jup. *Cugtun* (spriak) *Cup’ik* (sg) *Cupiik* (dual) *Cupiit* (pl); ingels *Cup’ik, Hooper Bay-Chevak Cup’ik*) 
* **[[Nunivak tschupik]]** (jup. *Cugtun* (spriak) *Cup’ig* (sg), *Cupiik* (dual), *Cupiit* (pl), *Nuniwarmiut*; ingels *Cup’ig, Nunivak Cup’ig, Nunivak Cup’ik)

== Skraft ==
<center>

</center>

== Ferglik mä Alaska an Kanada spriakwiisen ==


== Det muartaal ==





== Taalen ==


== Rüsk lianwurden / Rusisismus ==

[[Rüsk-Ameerikoo]] (1733 - 1867) Rusisismus :

**'cainik** (< rus. ''чайник'') sedel
***cukunak** / **cukunaq** (< rus. ''чугунок'') "cast iron pot"
***kaminiaq** (< rus. ''камин'') oonk
***kelipaq** (< rus. ''хлеб'') bruad
***kuskaq** (< rus. ''кошка'') [[kaat]]
***luuskaaq** (< rus. ''ложка'') skai
***mass'laq** (< rus. ''масло'') [[böder]]
***missuuk** (< rus. ''мешок'') pöös; sääk
***mulut'uuk** (< rus. ''молоток'') höömerk
***nuussiq** (< rus. ''нож'') kniif
***paltuuk** / **pal'tuuk** (< rus. ''пальто'') mantel
***puckaq** (< rus. ''бочка'') fäät; koon
***pucunaq** (< rus. ''бочонок'') fäät; koon
***putuskaq** (< rus. ''подушка'') hegen
***saarralaq** / **caarralaq** (< rus. ''сахар'') soker
***saayuq** / **caayuq** (< rus. ''чай'') tee
***sap'akiq** / **cap'akiq** ( < rus. ''сапоги'') skuch; steewel
***saskaq** / **caskaq** (< rus. ''чашка'') kop
***Slaaviq** Rüsk (ortodoks) jul
***spiickaaq** (< rus. ''спичка'') swaawelstook
***sulunaq** / **culunaq** (< rus. ''солонина'' ?) stookfask
***tiissicsaaq** (< rus. ''тысяча'') düüsen
***yaassiik*' : (< rus. *ящик'') kast; kasje

## Wikipedia
* Incubator üüb Alaska jupik

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Terryl Miller (2006), Yup'ik (Central Eskimo) Language Guide (and more!): a useful introduction to the Central Eskimo (Yup'ik) Language 
* https://web.archive.org/web/20171112133438/http://www.alaskool.org/language/central_yupik/yupik.html
* Yup'ik Eskimo Grammar, Irene Reed and all.(1977)
* Yup’ik/Cup’ik
* Qulirat Qanemcit-llu 
* Nunalleq Engel'umiut-llu, Sample Text from Nelson Island Placename Project, 2007
* Ayaprun Elitnaurvik : Yup'ik Word of the Week 
* Alaska Election Glossary, Yup’ik
Aarner

Di **Aarner**, (**iarner**, **oodler**, **jarn** ) sen gurt Gripfügler. Ja sen man likwel niin Order of Famiilie Fügler ön di Süstemaatik fan di Biologii. 

## Enkelt Slacher

:Order: Gripfügler (*Accipitriformes*)

:: Tö di Famiilie fan di Henmükeraartig Füglern (*Accipitridae*) hiir:
::: Raitaarn (*Circus aeruginosus*)
::: Guusaarn (*Haliaeetus albicilla*)
::: Withaurt Aarn (*Haliaeetus leucocephalus*)
::: Haast sin Aarn (*Hieraaetus moorei*) †

:: Tö di Famiilie *[[Pandionidae]]* jert:
::: Feskaarn (*Pandion haliaetus*)

## Luki uk diar
* Bundsfortiinstkrüts
* Spreekuurt aur Aarn en Kreek üp Youtube (39 Sekunden)
Chevak tschupik

**Chevak tschupik** (jup. **Cugtun**) as mä Unaliq-Pastuliq jupik, Yukon-Kuskokwim jupik, Egegeik jupik an Nunivak tschupik ian faan jo fiiw Alaska jupik spriakwiisen. Snaaket woort det faan amanbi 50-100 minsken fööraal uun't stääd Chevak uun Alaska.

## Skraft




## Jupik an Tschupik

     

## Taalen

## Rüsk lianwurden

Rüsk Ameerikoo (1733 - 1867) :

***caarralaq** (

## Ferwisang efter bütjen
*Alaskool: Chevak Cup’ik Glossary
*Alaskool: Guidebook for Integrating Cup'ik Culture and Curriculum
*Kashunamiut School District
*On the Facebook: Cup'ik Word Of The Day - Chevak by Rebecca Nayamin (Kashunamiut School Cup’ik Language Teacher)
Nunivak tschupik

**Nunivak tschupik** (jup. **Cugtun**) as mä Unaliq-Pastuliq jupik, Yukon-Kuskokwim jupik, Egegeik jupik an Chevak tschupik ian faan jo fiiw Alaska jupik spriakwiisen. Snaaket woort det faan amanbi 50 minsken fööraal üüb't eilun Nunivak uun Alaska.

## Skraft




## Det muartaal

## Taalen

## Rüsk lianwurden / Rusisismus

Rüsk-Ameerikoo (1733 - 1867) Rusisismus :

***caarralar** (

## Ferwis efter bütjen
*'''Nuniwarmiut Piciryarata Tamaryalkuti''' : Nunivak Island Cup'ig Language Preliminary Dictionary
*http://www.jstor.org/pss/40316565 Griffin, Dennis, *A history of human settlement on Nunivak Island, Alaska: Insights from recent investigations at Nash Harbor village*.
Alutiiq

**Alutiiq**, **Sugpiaq**, **Supik** of **Pazifik jupik ** (alu. **Sugcestun, Sugtʼstun, Sugtestun** of **Alutiitstun** ) as bütj Alaska jupik, Sibirisch jupik, Sirenik jupik an Naukan jupik ian faan jo fiiw jupik spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 400 minsken fööraal uun Süüd-Alaska.

## Spriakwiisen
***Waast-alutiiq** (alu. *Kaniagmiut*; ingels *Koniag Alutiiq, Koniag dialect, Alutiiq (sensu stricto)*)
**Fäästääg-waast-alutiiq (ingels *Koniag Alutiiq of Alaska Peninsula*)
***Ugaassarmiut (ingels *Ugashik subdialect*)
***Katmai (ingels *Katmai subdialect*)
**Eilun-waast-alutiiq (ingels *Koniag Alutiiq of Kodiak Island*)
***Qik'rtarmiut Sugpiat of Qik'rtarmiut Alutiit
****(ingels *Southern subdialect*). uun eilun Kodiak stääden Akhiok an Old Harbor.
****(ingels *Northern subdialect*). uun eilun Kodiak stääden Karluk, Larsen Bay, Port lions, Ouzinkie an Кодиак.
***Tangirnarmiut. uun Tangirnaq (Woody Island) eilun.
***Uast-alutiiq** (ingels *Chugach Alutiiq, Chugach dialect, Chugach Eskimo, Sugpiaq (sensu stricto)*)
**Fäästääg-uast-alutiiq (ingels *Chugach Alutiiq of Kenai Peninsula*). Fulken: Unegkurmiut, Yalegmiut.
**Eilun-uast-alutiiq (alu. *Chugachigmiut*; ingels *Chugach Alutiiq of Prince William Sound, Chugach proper*). Fulken: ''Tyanirmiut, Shuqlurmiut, Nutyirmiut, Palugvirmiut, Alukarmiut, Atyarmiut, Talitlarmiut, Kangirtlurmiut, Ugalakmiut.

## Skraft




## Taalen

## Muuner

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Alutiiq Museum, Alutiiq Word of the Week Archives (Шунды пуксён пал алютик)
*John E. Smelcer, Alutiiq Noun Dictionary and Pronunciation Guide, Common Nouns in Prince William Sound and Kenai Peninsula Region Alutiiq (Excluding Kodiak Island) (Шунды ӝужан пал алютик)
*Chugachigmiut, Regional Culture and Language Program
Sibirisk jupik

**Sibirisk jupik** (jup. **Yupigestun** ) as bütj Alaska jupik, Alutiiq, Sirenik jupik an Naukan jupik ian faan jo fiiw jupik spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 1.800 minsken fööraal üüb't St. Lawrence eilun uun Alaska an Tschukotka uun Ruslun.

## Spriakwiisen
* **Ungazik** (jup. *Уӈазиӷмӣ* sg *Уӈазиӷмӣт* pl; ingles *Chaplino dialect*; rus *Уназикский говор*). Ungazik (*Посёлок Унгазик* of *Чаплино*) saarep uun Ruslun (Tschukotka).
* **Avan** (rus *Аванский говор*). Avan (*Посёлок Аван*) saarep uun Ruslun (Tschukotka).
* **Imtuk** (rus *Имтукский говор*). Imtuk (*Посёлок Имтук*) saarep uun Ruslun (Tschukotka).
* **Sivuqaq** (jup. *Yupiget* [fulk], *Yupigestun* [spriak]; ingles *St. Lawrence Island Yupik*; rus *диалект острова Св. Лаврентия*). St. lawrence (Sivuqa = St. Lawrence) saarep uun USA (Alaska). Fulken: Sivuqarmiit, Pauvuilagmiit, Kukuligmiit, Sikuuvugmiit, Kialigagmiit.

## Skraften
### Kyrilisk

NOTES:
#  **ӈъ** = **ŋ**
#  **ӷ** = **г’** , **ӄ** = **к’** , **ӈ** = **н’** , **ў** = **w** , **ӽ** = **х’**
# * Foreign words.

### Latiinsk

## Muuner
***tanqiq** : muun
***Qaluvik** : Janewoore
***Nazighaghsiq** : Febrewoore
***Teghiglugsiq** : Maarts
***Lluughvik** : April
***Kiigem Aghnaa** : Mei
***Pinaghvik** : Jüüne
***Ellngaghvik** : Jüüle
***Palighvik** : August
***Kumlavik** : September
***Naayvaghvik** : Oktuuber
***Aqumuq** : Nofember
***Kaneghyengesiq** : Detsember

## Futnuuten


## Ferwisang efter bütjen
*https://web.archive.org/web/20160305005241/http://www.connexion-dte.dk/images/Word%20List/DYR%20FUGLE%20FISK.pdf
*Shinen, David C. 1962. "Notes on Saint Lawrence Island Yupik phonology." In Science in Alaska: Proceedings of the 12th Alaska Science Conference, Aug. 28-Sept. 1, 1961, 16-17. Ann Arbor: Edwards Brothers.
*Shinen, David C. and Marilene Shinen. 1978. "Some discourse features in Siberian Yupik Eskimo narrative." Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota 22: 29-46.
Eskimo spriaken

A **Eskimo spriaken** of **Jupik-Inuit spriaken** san en twiig faan a eskimo-aleutisk spriaken. 

Diar hiar amanbi 9 spriaken tu, an 102 000 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak. 

## Iindialang
# **[[Sirenik eskimo]]** († 1997 - ütjstürwen)
# **[[Jupik spriaken]]**
## **[[Sirenik jupik]]** († 1997 - ütjstürwen)
## **Rocht jupik spriaken**
### Sibirisch jupik (Yupigestun) (1.800 snaake)
### Naukan jupik (Нывуӄаӷмит) (50 snaake)
### Alaska jupik (Yugtun) (12.000 snaake)
#### Chevak tschupik (Cugtun) (50-100 snaake)
#### Nunivak tschupik (Cugtun) (50 snaake)
### Alutiiq of Sugpiaq (Sugcestun, Alutiitstun)  (400 snaake)
# **[[Inuit spriaken]]**
## Iñupiaq of Alaska inuit (Iñupiatun) (3000 snaake)
## Waastkanada inuit (Inuvialuktun) (400–700 snaake)
## Uastkanada inuit of Inuktitut (Inuktitut ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) (35 000 snaake)
## Greenluns (Kalaallisut) (57 000 snaake)

## Jupik an Inuit

## Wikipedias

* Incubator üüb Alaska jupik

## Futnuuten
Saiel

En **saiel** as en stak lanen, am diar en skap mä uuntudriiwen.

## Slacher
Üüb det bil faan't skap "Iskra" (rochts) koon am faan föören tu bääften ünlik slacher faan saiels kään:
: (Föör-)Staachsaiels: klüüwer an jaager
: Ruasaiels: fok, marssaiel, braamsaiel an roiaal
: (Madel-)Staachsaiels
: Gafelsaiel mä gafeltopsaiel
: Bermuudasaiel üs besaan

## Luke uk diar
Sirenik jupik

**Sirenik jupik** of **Sirenik eskimo** (jup. **Uqeghllistun**) as bütj Alaska jupik, Sibirisch jupik, Naukan jupik an Alutiiq ian faan jo fiiw jupik spriaken of as bütj Aleutisk spriaken an Eskimo spriaken ian faan jo trii Eskimo-aleutisk spriaken . Snaaket wurden as det fööraal uun Nuurduast-Ruslun (Tschukotka: Autonoom kreis faan a Tschuktschen). At leetst spreegerin wiar Valentina Vyje (Валентина Выйе).

* uun't juar 1895: uun't saarep Sirenik (Сиӷы́ных) snaake 79 minsken an uun't saarep Imtuk (Имтух) 43 minsken.
* uun't juar 1954: 130 minsken snaake.
* uun't juar 1980: 30 minsken snaake.
* uun't juar 1988: 4 minsken snaake.
* uun't juar 1997: (ütjstürwen). 

## Iindialang
Eskimo-aleutisk spriaken :
# **Aleutisk spriaken**
## Aleutisk of Unangans (Unangam Tunuu)
# **[[Eskimo spriaken]]**
## **Sirenik eskimo**
## **[[Jupik spriaken]]**
### **Sirenik jupik** 
### **Rocht jupik spriaken**
#### Sibirisch jupik (Yupigestun)
#### Naukan jupik (Нывуӄаӷмит)
#### Alaska jupik (Yugtun)
##### Chevak tschupik (Cugtun)
##### Nunivak tschupik (Cugtun)
#### Alutiiq of Sugpiaq (Sugcestun, Alutiitstun) 
## **[[Inuit spriaken]]**
### Iñupiaq of Alaska inuit (Iñupiatun) 
### Waastkanada inuit (Inuvialuktun) 
### Uastkanada inuit of Inuktitut (Inuktitut ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ)
### Greenluns (Kalaallisut)

## Skraft




## Det muartaal
Det dualtaal ei diar uun Sirenik jupik.

 

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Г. А. Меновщиков (1997), ''Сиреникских эскимосов язык'', Языки мира. Палеоазиатские языки. - М., 1997. - С. 81-84
* A. Nutawyi & N. Rodionova, (2008), *List of the Sireniki Yupik Sea Ice Terms.* Unpublished manuscript prepared for the SIKU project (in Yupik, with Russian parallels)
Naukan jupik

**Naukan jupik** (jup. **нывуӄаӷмит** [fulk]) as bütj Alaska jupik, Sibirisch jupik, Sirenik jupik an Alutiiq ian faan jo fiiw jupik spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 50 minsken fööraal uun't saarep Naukan uun Nuurduast-Ruslun (Tschukotka: Autonoom kreis faan a Tschuktschen). 

## Bispalwurden
* **yuk** minsk
* **anguyak** bütjluns; rus (fulk)
* **igurgiq** stäärdüker
* **nanuq** isbäär
* **ayveq** waalros
* **neghhsaq** selag
* **ulagaq** polaarfoos 
* **quyngiq** hüs rendiart
* **tuntu** wil rendiart
* **equt** wichel
* **qamawk** sled för rendiarten of hünjer
* **atekuk** parka
* **qulliik** boks
* **kamgek** (dual) **kamget** (pl); skuch, skur
* **nasaghaq, nasaq** hud
* **ayggaq** hoonkluas
* **eknitaq** lamp; laacht
* **awk** blud

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Steven A. Jacobson (2005), ''History of the Naukan Yupik Eskimo dictionary with implications for a future Siberian Yupik dictionary'', Études/Inuit/Studies 29 (1–2):149-161
* М. Членов, Уэленский язык – проблема идентификации]
* Эскимосов азиатских язык
Uummarmiutun

**Uummarmiutun**,  **Uummarmiut spriakwiis** of  **Kanada iñupiaq** (uum. **Uummarmiutun** ; iñu. **Uummaġmiutun**) as det Iñupiaq spriakwiis faan a stääden Inuvik an Aklavik uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada. 
 
## Skraft
Uummarmiut spriakwiis buksteewer:




Uun betuunet steeden jaft at:
*kurt wokoolen : **a i u **
*lung wokoolen : **aa ii uu**
*tautuuner:  **ai ui au iu ua ia**

## Ferglik mä Alaska an Kanada spriakwiisen

## Uummarmiutun an Inuvialuktun spriakwiisen

## Futnuuten


## Literatüür
* Lowe, Ronald. *Uummarmiut Uqalungiha Mumikhitchirutingit = Basic Uummarmiut Eskimo Dictionary*. Inuvik, N.W.T., Canada: Committee for Original Peoples Entitlement, 1984. 
* Lowe, Ronald. *Basic Uummarmiut Eskimo Grammar = Uummarmiut Uqalungiha Ilihauřřutikřangit*. C.O.P.E, 5. Inuvik, N.W.T.: Committee for Original Peoples Entitlement, 1985. 

## Ferwis efter bütjen
*Inuvaluit Region - Languages
Siglitun

**Siglitun**  of  **Siglit spriakwiis** (sig. **Siglitun** ; ingels *Siglitun, Siglit, Inuvialuktun proper*) as det Waastkanada inuit spriakwiis faan a stääden Tuktoyaktuk (*Tuktuyaaqtuuq*), Paulatuk (*Paulatuuq*), Sachs Harbour (*Ikaasuk*) an Inuvik (*Inuuvik*) uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada. 

Fulken: *Qikiqtaruqmiut, Kupugmiut, Kittegaryumiut, Nuvuraqmiut, Avvagmiut, Nuunatahmiut*

## Skraft
Siglitun spriakwiis buksteewer:




Uun betuunet steeden jaft at:
*kurt wokoolen : **a i u **
*lung wokoolen : **aa ii uu**
*tautuuner:  **ai ui au iu ua ia**

## Ferglik mä Siglitun an Uummarmiutun spriakwiisen
Ferglik mä Siglitun spriakwiis üüb Waastkanada inuit spriak an Uummarmiutun spriakwiis üüb Iñupiaq spriak:

## Det muartaal

## Gramatik
*relative* + *absolutive*:
:**tuktu****m** **niqa****a**  : Rendiartflecht
:**tuktu****m** **niaqu****a**  : Hood faan't rendiart
:**qimmi****m** **niaqu****a**  : Hood faan a hünj
:**tariu****m** **siku****a**  : Is (skosen)
:**tuktu****t** **nura****it**  : Jongdiarten faan't rendiart

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Inuvaluit Region - Languages
Inuinnaqtun

**Inuinnaqtun**  of  **Inuinnaq spriakwiis** (inu. **ᐃᓄᐃᓐᓇᖅᑐᓐ Inuinnaqtun** ; ingels *Inuinnaqtun, Inuinnaq dialect, Copper Inuktitut*) as det Waastkanada inuit spriakwiis uun a Nuurdwaast-Teritoorien an Nunavut uun Kanada. Snaaket woort det faan amanbi 2.000 minsken. At as det amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien an Nunavut.

## Spriakwiisen
* **[[Kangiryuarmiutun]]** (ingels *Kangiryuarmiutun subdialect*). Uun a Nuurdwaast-Teritoorien Ulukhaqtuuq (Ulukhaktok, Kangiryuaq, Holman) stääd. Fulken: *Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, (?) Haneragmiut, (?) Puivlirmiut, (?) Nagyuktomiut*
* **Iqaluktuuttiaq** (ingels *Cambridge subdialect*). Uun a Nunavut Iqaluktuuttiaq (ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ, Cambridge Bay) stääd. Fulken: *Ekaluktomiut, Kiglinirmiut*
* **Qurluqtuq** (ingels *Coppermine subdialect, Kugluktuk dialect*). Uun a Nunavut Qurluqtuq (ᖁᕐᓗᖅᑐᖅ, Kugluktuk, Coppermine) stääd. Fulken: *Akkuliakattangmiut, Noahognirmiut, Kogluktomiut, Wallirmiut, Asiagmiut, Pingangnaktomiut* 
* **Umingmaktuuq** (ingels *Bathurst subdialect*). Umingmaktuuq (Umingmaktok, Bathurst) stääd. Fulken: *Nennitagmiut, Kilusiktomiut* 

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
* Glossary, Kitikmeot Heritage
* Service Book of the Western Eskimos for Use in the Diocese of Mackenzie River Anglican liturgical text in Inuinnaqtun
Kangiryuarmiutun

**Kangiryuarmiutun**  of  **Kangiryuarmiut spriakwiis** (inu. **Kangiryuarmiutun** ; ingels *Kangiryuarmiutun, Kangiryuarmiut dialect*) as det Inuinnaqtun spriakwiis üüb Waastkanada inuit faan't stääd Ulukhaktok (*Ulukhaqtuuq, Kangiryuaq*) uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada. 

Fulken: *Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, (?) Haneragmiut, (?) Puivlirmiut, (?) Nagyuktomiut*

## Ferglik mä Siglitun, Kangiryuarmiutun an Inuinnaqtun spriakwiisen
Ferglik mä a Siglitun, Kangiryuarmiutun an Inuinnaqtun spriakwiisen üüb Waastkanada inuit: 

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Inuvaluit Region - Languages
Natsilingmiutut

**Natsilingmiutut** of **Natsilingmiut spriakwiis** (inu. **Inuktitun, Nattiliŋmiutut** ; ingels *Natsilik*, *Netsilik*, *Nattilik*, *Netsilingmiut*, *Natsilingmiutut*
, *Nattilingmiutut*
, *Nattiliŋmiutut* ) as en Waastkanada inuit spriakwiis uun Nunavut uun Kanada. 

## Spriakwiisen
* **Natsilik** (inuit *Nattilingmiutut*; ingels *Natsilik subdialect, Natsilik proper*). Uun a Nunavut ᑕᓗᕐᔪᐊᑦ (Talurjuat/Spence Bay) an ᓇᐅᔭᑦ (Naujat/Repulse Bay) stääden. Fulken: *Arvertormiut, Netsilingmiut, Kuungmiut*
* **Arviligjuaq** (ingels *Arviligjuaq subdialect*). Uun a Nunavut ᐊᕐᕕᓕᒡᔪᐊᖅ (Arviligjuaq/Pelly Bay) stääd. Fulken: *Arviligjuarmiut, Sinimiut* 
* **[[Utkuhiksalik]]** (inuit *Utkuhiksalingmiutitut*; ingels *Utkuhiksalik subdialect, Utkuhikhalik, Gjoa Haven dialect*). Uun a Nunavut ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ (Uqsuqtuuq/Gjoa Haven) но ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ Qamani'tuaq (Baker Lake) stääd. Fulken: *(?) Ahagmiut, (?) Hanningařuqmiut, (?) Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut* (ingels *Utkuhiksalik proper*)

## Inuit skraft
Uastkanada inuit an latin buksteewer:

üübtu natsilingmiut buksteewer:

:**[[š]]** 
::*Uqšuqtuuq* Gjoa Haven
::*hikšik* Urocitellus parryii
::*mikšaanut* auer
:**[[ř]]** /ɉ/ ( ᖬ řa ᖨ ři ᖪ řu ᖭ řaa ᖩ řii ᖫ řuu) 
::ᐃᖨ *iři* uug (cf. Inuktitut ᐃᔨ *iji*)
::ᐅᒡᖪᒃ *ugřuk* biardselag (cf. Inuktitut ᐅᒡᔪᒃ *ugjuq*)
::ᑭᐅᖪᖅ *kiuřuq* hi/hat swaaret (cf. Inuktitut ᑭᐅᔪᖅ *kiujuq*)
::ᐊᐱᕆᖪᖅ *apiriřuq* hi/hat fraaget (cf. Inuktitut ᐊᐱᕆᔪᖅ *apirijuq*)
:**[[ŋ]]**

## Ferglik mä Waast- an Uast-Kanada spriakwiisen
Ferglik mä Inuinnaqtun an Nattiliŋmiut spriakwiisen üüb Waastkanada inuit spriak an Kivallirmiut, Aggurmiut (Nuurd-Qikiqtaaluk) an Uqqurmiut (Süüd-Qikiqtaaluk) spriakwiisen üüb Uastkanada inuit spriak: 

## Futnuuten
Paartuanet Kloksdiarten

**Paartuanet Kloksdiarten** (*Artiodactyla* of uk *Paraxonia*) san en order faan Tetjdiarten (Mammalia) uun a biologii. A miasten san plaantenfreedern. Hör nööm haa's efter at lik taal faan a tuaner, det san tau of sjauer.

## Onerordern
* Suina (Swin, widjer faadet)
*: Suidae - Tayassuidae (Swin, naier faadet)
*: Hippopotamidae 
* Tylopoda (Kameelen, widjer faadet)
*: Camelidae
* Ruminantia (Kwetjkauern)
*:: *[[Pecora]]*
*: Antilocapridae - Bovidae - Cervidae - Giraffidae - Moschidae
*:: nian *Pecora*
*: Tragulidae

## Familin
:  Goobelroom (*Antilocapridae*)
:  Hurndiarten (*Bovidae*)
::  Antiloopen
:  Kameelen (*Camelidae*)
:  Hirsker (*Cervidae*)
:  Girafen (*Giraffidae*)
:  Hipos (*Hippopotamidae*)
:  Moskusdiarten (*Moschidae*)
:  Echt Swin (*Suidae*)
:  Naawelswin (*Tayassuidae*)
:  Sweraghirsker (*Tragulidae*)

## Luke uk diar

* Ünpaartuanet Kloksdiarten
* Cetartiodactyla
* Kwetjkauern

## Ööders wat

**Clogs** of **Klotsen** san en slach faan holtskur, diar bi't luupen flooksis jinenööder * 'klokse' *.
Erik Pontoppidan

**Erik Ludvigsen Pontoppidan**, den Yngre (di jonger), (* 3. September 1698 uun Aarhus; † 20. Detsember 1764 uun Kopenhuuwen) wiar en däänsken teoloog, histooriker an skriiwer.

## Leewent

## Werken
* *Dialogus; oder Unterredung Severi, Sinceri, und Simplicis von der Religion* (1726)
* *Reinheit der Lehre* (1726) 
* *Heller Glaubensspiegel* (1727)
* *Theatrum Daniae veteris et modernae*. Bremen 1730.
* *Kurzgefaßte Reformations-Historie der dänischen Kirche*. Lübeck 1734.
* *Kort Forestilling af de store Velgierninger*. Kopenhagen 1736.
* *Everriculum fermenti veteris* (1736)
* *Böse Sprichwörter* (1739)
* *Marmora Danica selectiora sive Inscriptionum*. Kopenhagen 1739–1741.
* *Gesta et vestigia Danorum extra Daniam*. Preuss, Leipzig, Kopenhagen 1740/41.
* *Anweisung zum Erkenntniß der Wahrheit zur Gottseligkeit, in einer deutlichen Erklärung über Martin Luthers Kleinen Katechismus, zum Gebrauch in den Kirchen und Schulen des Herzogthums Schleswig, des Herzogthums Holstein*. Altona 1741
* *Annales ecclesiæ danicæ diplomatici*. Möller, Kopenhagen 1741–1752.
* *Ein paar erweckliche Predigten vom Elend des irdischen Lebens und wie demselben möge geholfen werden*. Kothert, Bergen 1749.
* *Glossarium norvagicum*. Kothert, Bergen 1749.
* *Det forste Forsorg paa Norges Naturlige Historie*. Kopenhagen 1752.
* *Erich Pontoppidans ... Versuch einer natürlichen Historie von Norwegen*. Mumme, Kopenhagen, Flensburg 1753–1769.
* *Erich Pontoppidans ... Erbauliche Hirtenbriefe, welche er an die Priesterschaft des Bergischen Stifts geschrieben*. Berger & Boedner, Rostock 1754.
* *Menoza*. Kopenhagen 1754.
* *The natural history of Norway*. Linde, London 1755.
* *Erich Pontoppidans unvorgreifliche Bedenken über die natürliche Ursache der vielen und starken Erdbeben und des ungewöhnlichen Wetters, welches man seit einiger Zeit sowohl in als außer Europa vernommen hat*. Pelt, Kopenhagen 1757.
* *Erich Pontoppidans Kraft der Wahrheit, den atheistischen und naturalistischen Unglauben zu besiegen*. Pelt, Kopenhagen 1759.
* *Eutropii Philadelphi Oeconomiske Balance*. Godiche, Kopenhagen 1759.
* *Menoza, welcher die Welt umhergezogen, Christen zu suchen*. Kopenhagen 1759.
* *Sannleiki Gudhraedslunnar*. 1759.
* *Origines Hafnienses eller den kongelige Residentz-Stad Kiøbenhavn, forestillet i sin oprindelige Tilstand*. Godiche, Kopenhagen 1760.
* *Den Danske Atlas eller Konge-Riget Dannemark*. Kopenhagen 1763–1781.
* *Erich Pontoppidans kurzgefaßte Nachrichten, die Naturhistorie in Dänemark betreffend*. Rothe & Profft, Kopenhagen 1765 (p.m.).
* *Erich Pondoppidans schrift- und vernunftmäßige Abhandlung von der Unsterblichkeit menschlicher Seelen, von deren Befinden in dem Tode, von deren Zustand gleich nach dem Tode, bis an das jüngste Gericht*. Rothe, Kopenhagen 1766 (p.m.).

## Ferwisang efter bütjen
Utkuhiksalik

**Utkuhiksalingmiutitut**  of  **Utkuhiksalik spriakwiis** (inu. **Utkuhiksalingmiutitut** ; ingels *Utkuhiksalik*, *Utkuhikhalik*, *Utkuhikhaliq*, *Utkuhiksalingmiutitut*, *Utkuhiksalingmiutut*, *Utkuhiksalingmiut Inuktitut*, *Gjoa Haven dialect* ) as det Natsilingmiutut spriakwiis üüb Waastkanada inuit faan a stääden Uqsuqtuuq (*ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ, Gjoa Haven*) an Qamani'tuaq (*ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ, Baker Lake*) uun Nunavut uun Kanada. 

Fulken: *(?) Ahagmiut, (?) Hanningařuqmiut, (?) Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut* (ingels *Utkuhiksalik proper*)

## Ferglik mä Utkuhiksalik an Natsilik spriakwiisen
Ferglik mä a Utkuhiksalik an Natsilik spriakwiisen üüb Waastkanada inuit:

*Utkuhiksalik **ařgaq** 'hun'    (Natsilik proper **ažgak**)
*Utkuhiksalik **aqiřgiq** 'Lagopus'   (Natsilik proper **aqigžeq**)
*Utkuhiksalik **ipřit** 'dü' (Natsilik proper **ižvit**)

## Futnuuten


## Ferwis efter bütjen
*Utkuhiksalingmiut Inuktitut Dictionary Project ᑐᑭᕐᑲᖅᑐᑦ ᐅᑦᑯᓯᒃᓴᓕᖕᒥᐅᑦ ᐅᕐᑲᐅᓯᖕᒋᑦ