open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Los Roques

**Los Roques** (spoonsk: *Archipiélago Los Roques*) san en skööl faan eilunen föör't küst faan Weenesuela, uasten faan Las Aves. Jo hiar tu a Eilunen oner a winj, an wurd ferwaltet faan a Dependencias Federales. Diar wene son 1.500 minsken.

Tu Los Roques hiar 67 eilunen mä en grate faan 0,1 bit 1521 hektaar. Det hoodeilun *Gran Roque* as 182,2 hektaar grat, an det iansagst bewenet eilun. Diar jaft'at en fluuchplaats, diar mä letj fliigern faan Caracas uunflaanj woort. 

Trinjam Gran Roque leit en koralenrab mä en hialer rä raar diarten. 

## Luke uk diar
Rasŏn

**Rasŏn** as en huuwenstääd uun Nuurdkorea mä son 200.000 iinwenern. Sant 2010 täält Rasŏn üs ian faan trii *aparte stääden*. Rasŏn hää en freihanelshuuwen.

## Luke uk diar
Namp'o

**Namp'o** as det sjuardgratst stääd faan Nuurdkorea mä son 450.000 iinwenern. Sant 2010 täält Namp'o üs ian faan trii *aparte stääden*, diarföör wiar't dial faan't prowins P'yŏngan-namdo. Hat as en bedüüden industriistääd an ferkiarsmadelponkt mä uniwersiteeten, teootern an museen. Namp'o hää en bedüüdenen huuwen.

## Luke uk diar
La Tortuga

**La Tortuga** (spoonsk: *Isla La Tortuga*) as en ünbewenet eilun föör't küst faan Weenesuela, son 75 km süüdwaasten faan't Isla Margarita. Hat hiart tu a Eilunen oner a winj, an woort ferwaltet faan a Dependencias Federales.

Diar stäänt en ialtürn, an uk enkelt faskerhöskin. Trinjam lei noch trii letjer eilunen.

## Luke uk diar
Los Hermanos (eilunen)

**Los Hermanos** (spoonsk: *Islas Los Hermanos*), det ment: *a bredern* san en skööl faan ünbewenet eilunen föör't küst faan Weenesuela, son 12 km uasten faan La Blanquilla. Jo hiar tu a Eilunen oner a winj, an wurd ferwaltet faan a Dependencias Federales.

Tu Los Hermanos hiar aacht, dialwiis liitjeletj eilunen:
* *Isla La Orquilla*: 0,45 km² La  Horquilla (Jueves)
* *Islote El Rajao *0,03 km²
* *Isla Los Morochos*: 0,27 km² Los Morochos (Sábado y Viernes)
* *Islote Papelón*: 0,05 km²
* *Isla Grueso*: 0,68 km² Morro de afuera o grueso (Domingo)
* *Isla Pico* (*Isla Pando*): 0,41 km² Morro Pando o Isla del Pico  (Miércoles)
* *Isla Fondeadero*: 0,31 km² Morro El Fondeadero (Martes)
* *Isla Chiquito*: 0,02 km² Morro Chiquito (Lunes)

## Luke uk diar
Los Frailes (eilunen)

**Los Frailes** (spoonsk: *Archipiélago de Los Frailes*) san en skööl faan ünbewenet eilunen föör't küst faan Weenesuela, son 20 km nuurduasten faan't Isla Margarita. Jo hiar tu a Eilunen oner a winj, an wurd ferwaltet faan a Dependencias Federales.

Tu Los Frailes hiar tjiin, dialwiis liitjeletj eilunen:
* Roca del Norte 
* Chepere
* Guacaraida
* Puerto Real, uk: Fraile Grande, 2,2 km lung an 0,75 km² grat, as det gratst diarfaan.
* Nabobo
* Cominoto
* Macarare
* Guairiare
* La Balandra
* La Peche

: El Chaure
: Morro Blanco

## Luke uk diar
Los Testigos

**Los Testigos** (spoonsk: *Archipiélago Los Testigos*) san en skööl faan eilunen föör't küst faan Weenesuela, son 80 km nuurduasten faan't Isla Margarita. Jo hiar tu a Eilunen oner a winj, an wurd ferwaltet faan a Dependencias Federales. Diar wene knaap 200 minsken.

Tu Los Testigos hiar sääks eilunen, an flook liitjeletj felsen:
* *Isla Testigo Grande*, hoodeilun
* *Isla Conejo*, uastelk
* *Isla Iguana*, süüdelk, diar wene a miast lidj
* *Isla Morro Blanco*, süüdelk
* *Isla Noreste*, nuurduastelk
* *Isla Rajada*, uastelk

Üüb't Isla Iguana as uk en statsion faan't küstwacht *La Estación Secundaria de Guardacostas*.

## Luke uk diar
Isla Margarita

**Isla Margarita** as en eilun föör't küst faan Weenesuela, an hoodeilun faan a bundesstoot Nueva Esparta mä't hoodstääd La Asunción. Hat hiart tu a Eilunen oner a winj, an diar wene knaap 500.000 minsken.

At Isla Margarita lewet fööraal faan fräämenferkiar.

## Kliima



## Luke uk diar
Cubagua

**Cubagua** (spoonsk: *Isla de Cubagua*) as en letj eilun föör't küst faan Weenesuela, naibi't Isla Margarita mä son 50 iinwenern. Hat hiart jüst so tu a Eilunen oner a winj.

## Luke uk diar
La Désirade

**La Désirade** as en letj eilun faan di eilunstoot Guadeloupe uun a Kariibik. Diar wene knaap 1.500 minsken.

Üüb La Désirade lei sjauer saarpen:
*    Beauséjour (süüdwaast)
*    Baie-Mahault (nuurduast)
*    Les Galets (süüdwaast)
*    Le Souffleur (süüd)

## Luke uk diar
Îles des Saintes

A **Îles des Saintes** of **Les Saintes** san en skööl faan letj eilunen faan di eilunstoot Guadeloupe uun a Kariibik. Diar wene gud 2.500 minsken. Tau eilunen san bewenet: Terre-de-Haut an Terre-de-Bas.

## Luke uk diar
Tobaago

**Tobaago** as det letjer hoodeilun faan di eilunstoot Trinidad an Tobaago uun a Kariibik. Diar wene gud 60.000 minsken. Hat leit nuurduasten faan det grater hoodeilun Trinidad.

Tobaago as en *ward* mä tau *regiuunen* an sööwen *parishes* (sarkspalen):

## Luke uk diar
Carriacou an Petite Martinique

**Carriacou an Petite Martinique** san tau eilunen uun a Kariibik, an tuup en sarkspal faan di eilunstoot Grenaada.

Tu det sarkspal hiar uk noch trii letjer ünbewenet eilunen:

Jodiar eilunen hiar tu det eilun skööl faan a Grenadiinen, oober ei tu di eilunstoot St. Vincent an a Grenadiinen.

## Luke uk diar
Grenaada (Eilun)

**Grenaada** as det hoodeilun faan di eilunstoot Grenaada uun a Kariibik. Uun't juar 2019 haa diar gud 100.000 minsken lewet.

## Luke uk diar
Kaatstörtplaanten

A **Kaatstörtplaanten** (Lythraceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Myrtenoortagen (Myrtales). Jo waaks fööraal uun a troopen an subtroopen.

## Sköölen
Adenaria – Ammannia – Capuronia – Crenea – Cuphea – Decodon – Didiplis – Diplusodon – Duabanga – Galpinia – Ginoria – Heimia – Koehneria – Lafoensia – Lagerstroemia – Lawsonia – Lourtella – Lythrum – Pehria – Pemphis – Physocalymma – Pleurophora – Punica – Rotala – Socotria – Sonneratia – Tetrataxis – Trapa – Woodfordia

## Luke uk diar
Isla de Patos

At **Isla de Patos**, det ment: *[[eilun]] faan a [[anen]]* üüb spoonsk, as en ünbewenet eilun föör't küst faan Weenesuela, naibi Trinidad. Hat hiart tu a Eilunen oner a winj.

## Luke uk diar
Grande-Terre (Guadeloupe)

**Grande-Terre** as det uastelk hoodeilun faan di eilunstoot Guadeloupe uun a Kariibik. Diar wene knaap 200.000 minsken. Det ööder waastelk hoodeilun as Basse-Terre. Tesken a hoodeilunen ferlääpt en 50 meeter briad siaengde *Rivière Salée*, huar tau bragen auer feer.

## Luke uk diar
Granaataapelbuumer

A **Granaataapelbuumer** (*Punica*) san en plaantenskööl uun't famile faan a Lythraceae (Kaatstörtplaanten). Diar jaft'at man tau slacher faan.

## Slacher
* Granaataapelbuum (*Punica granatum*)
* Sokotra Granaataapelbuum (*Punica protopunica*)

Pommegranate tree01.JPG|*Punica granatum*
Pomegranate02 edit.jpg|Frücht faan *P. granatum*
Punica protopunica Socotra.JPG|*Punica protopunica*



## Luke uk diar
Gustavia

**Gustavia** as det hoodstääd faan't fransöösk bütjenlun St. Barths uun a Kariibik. Hat leit bi a waastküst, an diar wene knaap 10.000 lidj. Gustavia as *kwartiir* 17 faan 40 *quartieres* üüb't eilun.

Uun't sweedsk tidj (1785-1877) füng det stääd tjiin stääddialen:

## Luke uk diar
Isla de la Juventud

At **Isla de la Juventud** as en eilun uun't Kariibisk Sia, an hiart tu Kuuba. Bit 1978 hää't *Isla de Pinos* (sjüüreneilun) het. Hat as son 2.420 kwadrootkilomeetern grat, an diar wene son 85.000 minsken. Det eilun as nian aanj prowins, man en *aparte ferwaltet regiuun* (Municipio especial). Hoodsteed as Nueva Gerona. Tuup mä en hialer rä letjer eilunen trinjam san jo at Archipiélago de los Canarreos.

Coat_of_arms_of_the_Special_Municipality_of_Isla_de_la_Juventud.svg|Woopen
Isla_de_la_Juventud_in_Cuba.svg|Laag faan't eilun naibi Kuuba

Bütj Nueva Gerona san diar Santa Fe, La Demajagüa, Patria, Delio Chacón, La Reforma, Argelia, Atanagildo an La Victoria grater siidlangen üüb't eilun. Uun a 1960er an 70er juaren kaam diar föl jong lidj faan a hialer welt üüb't eilun tu liaren an tu werkin. Diaram as hat amnäämd wurden tu *Isla de Juventud* ~ *jöögeseilun*.

## Luke uk diar
Nueva Gerona

**Nueva Gerona** as at hoodstääd faan det eilun an *aparte ferwaltet regiuun* (Municipio especial) Isla de la Juventud naibi Kuuba. Diar wene son 60.000 minsken.

## Sasterstääden
* Girona (Spoonien)

## Luke uk diar
Canarreos Archipeel

At **Canarreos Archipeel** as en skööl faan eilunen uun't Kariibisk Sia naibi Kuuba. A tau gratsten san at Isla de la Juventud an Cayo Largo del Sur, an do san diar noch son 350 letjen.

Isla de la Juventud.jpg|Isla de la Juventud
CayoLargo ISS012-E-8962.jpg|Cayo Largo


## Luke uk diar
Cayo Largo del Sur

**Cayo Largo del Sur** of kurt: **Cayo Largo** as det naistgratst eilun faan det Canarreos Archipeel naibi Kuuba. Hat spelet en grat rol för a fräämenferkiar üüb Kuuba. Diar trinjam woort hal dükt. Det eilun hiart mä tu't gemeen Isla de la Juventud.

## Luke uk diar
Dinara

At **Dinara** as mä en hööchde faan  a huuchst berag uun Kroaatien.

Hat leit nei bi a grens tesken Kroaatien an Bosnien-Hertsegowina naibi det stääd Knin.

A Dinaarisk Berger san näämd efter Dinara.

## Luke uk diar
Dechtings fan Max Bossen

## Dechtings fan Max Bossen

**[[Max Bossen]]** heer ön sin leest 10 Leewentsjaaren aur 400 Dechtings en Steken skrewen. Jir sen hok diarfan töhopstelt.

### Wikisource

* 

**Me Audio**
* 
*
Dinaarisk Berger

A **Dinaarisk Berger**, **Dinaarisk Alpen** of **Dinariiden** san en keed faan berger uun Süüduasteuroopa, uasten faan a Aadria. Jo ling faan Kroatien auer Bosnien-Hertsegowina, Serbien an Monteneegro hen tu Nuurd-Albaanien.

## Luke uk diar
Knin

**Knin** [] (, ) as en stääd uun Kroaatien. Hat leit uun't groofskap Šibensko-kninska županija, an diar wene gud 10.000 lidj. 

Naibi leit at Dinara, a huuchst berag faan Kroaatien.

## Kliima



## Luke uk diar
Ličko-senjska županija

**** of **Lika-Senj** as ian faan 21 groofskapen, a ferwaltangsiindialangen faan Kroaatien. Diar wene gud 40.000 lidj. Hoodstääd an gratst stääd diar as Gospić.

## Luke uk diar
Vukovarsko-srijemska županija

**** of **Vukovar-Syrmien** as ian faan 21 groofskapen, a ferwaltangsiindialangen faan Kroaatien. Diar wene son 180.000 lidj. Hoodstääd as Vukovar, an gratst stääd diar as Vinkovci.

## Luke uk diar
Bjelovar

**Bjelovar** [] (ungaars *Belovár/Bélavár*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene son 35.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Bjelovar-Bilogora.

Tu det stääd hiar en hialer rä stääddialen an saarpen: Bjelovar, Breza, Brezovac, Ciglena, Galovac, Gornji Tomaš, Gudovac, Klokočevac, Kokinac, Kupinovac, Letičani, Mala Ciglena, Malo Korenovo, Novi Pavljani, Novoseljani, Obrovnica, Patkovac, Plavnice Gornje, Plavnice Stare, Prespa, Prgomelje, Prokljuvani, Puričani, Rajić, Stančići, Stari Pavljani, Tomaš, Trojstveni Markovac, Veliko Korenovo, Zvijerci an Ždralovi. 

## Luke uk diar
Sisak

**Sisak** [] (sjiisk *Sissek*, ungaars *Sziszek*, lat. *Siscia*, itajeensk *Sisek*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene son 48.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Sisak-Moslavina. Sisak hää en huuwen.

## Luke uk diar
Karlovac

**Karlovac** [] (sjiisk *Karlstadt*; ungaars *Károlyváros*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene son 50.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Karlovac. 

## Kliima



## Luke uk diar
Varaždin

**Varaždin** [] (ungaars *Varasd* []) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene gud 40.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Varaždin. 

## Luke uk diar
Koprivnica

**Koprivnica** [] (ungaars *Kapronca*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene knaap 30.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Koprivnica-Križevci. 

## Luke uk diar
Rijeka

**Rijeka** [] ( an ) as en huuwenstääd uun Kroaatien. Diar wene gud 100.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Primorje-Gorski Kotar. 

## Luke uk diar
Gospić

**Gospić** [] (sjiisk *Gospitsch*, itajeensk *Gospici* of *Gospich*, ungaars *Goszpics*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene gud 10.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Lika-Senj. 

## Luke uk diar
Virovitica

**Virovitica** [] (sjiisk *Wirowititz*, ungaars *Verőce*, itajeensk *Varaviza*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene son 20.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Virovitica-Podravina. 

## Luke uk diar
Heinrich Himmler

**Heinrich Luitpold Himmler** (* 7. Oktuuber 1900 uun München; † 23. Mei 1945 uun Lüneburg) wiar en poliitiker faan det NSDAP. Hi wiar, üüs riksfüürer faan't SS, een faan dön wichtigst lidj, diar för a Holocaust feroontwurdelk wiar.

## Luke uk diar
Zadar

**Zadar** [] () as en huuwenstääd uun Kroaatien. Diar wene son 70.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Zadar. 

Tu't stääd Zadar hiar uk noch enkelt saarpen, diar dialwiis üüb a eilunen trinjam lei: Babindub, Brgulje, Crno, Ist, Kožino, Mali Iž, Molat, Olib, Petrčane, Premuda, Rava, Silba, Veli Iž an Zapuntel.
## Kliima



## Luke uk diar
Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei

Det **Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei** (of *NSDAP*) wiar en rochtsekstreem poliitisk partei, wat uun det Weimar Republiik grünjlaanjen wurd. Dön wichtigst dialen faan't program an ideologii (of Natsionaalsotsialismus) faan't partei wiar radikaal Antisemitismus, Natsionaalismus an haad för Demokratii an Marxismus. A föörmaan faan 1921 tu 1945 wiar Adolf Hitler. Det wiar faan 1933 tu 1945 uun Tjiisklun det iansig tuleet partei.

## Luke uk diar
Tjiisk Rik 1933 bit 1945

A nööm **Tjiisk Rik 1933 bit 1945** beskraft Tjiisklun faan 1933 tu 1945, üüs at lun oner't kontrol faan Adolf Hitler an det NSDAP wiar.

## Bejewenhaiden
**1933**
* 30. Janewoore: Adolf Hitler wurd faan President von Hindenburg tu rikskansler neemd. 
* 27. Febrewoore: At Riksdaisbau braand. 
* 24. Marts: A Riksdai saad joo tu't Ermächtigungsgesetz, wat at grünjleien för det natsionaalsotsialistisk diktaatur wurd.
* 22. Marts: Det Konsentratsionslaager Dachau, det iarst faan a konsentratsionslaagern, wurd grünjlaanjen.
* 07. April: At Gesetz zur Wiederherstellung des Berufsbeamtentums wurd iinfeerd. Jüüdsk an öler beamten, diar det NSDAP-regiaring ei uun a tiinst wull, wiar entleet tu wurden.

**1934**
* 30. Jüüne: A Naacht faan dön Lung Kniiwer. 
* 02. August: President von Hindenburg stoorew an Hitler wurd tu a Füürer.

**1935**
* 15. September: Dön  Nürnberger Rassengesetze treed iin uun kreeft.

**1936**
* 07. Marts: Det entmilitarisiaret Rheinlun wurd besaat.

**1938**
* 13. Marts: Uasterrik wurd anektsiaret.
* 30. September: Det München Ufkemen - at Sudeetenlun uun't Tschechoslowakei wurd anektsiaret.
* 09.-10. Nofember: Kristalnaacht.

**1939**
* 15. Marts: At auwerbliiwsel faan't Tschechoslowakei wurd besaat.
* 24. August: Tjiisklun an't Sowjetunioon slood en eiuungripspakt.
* 01. September: At Wehrmacht marschiaret iin uun Poolen iin. Began faan de Naist Wäältkrich.

## Persöönelkhaiden
* Adolf Hitler
* Heinrich Himmler
* Hermann Göring
* Joseph Goebbels
* Martin Bormann
* Wilhelm Keitel
* Erich Raeder
* Karl Dönitz
* Albert Speer
* Joachim von Ribbentrop
* Walther Funk

## Luke uk diar
Osijek

**Osijek** [] (sjiisk *Esseg*, *Essegg* of *Essek,* )  as en stääd uun Kroaatien. Diar wene knaap 100.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Osijek-Baranja. 

Stääddialen, diar mä tu Osijek hiar, mä iinwenertalen faan 2021:
* Brijest – 1005
* Briješće – 1153
* Josipovac – 3602
* Klisa – 242
* Nemetin – 77
* Podravlje – 348
* Sarvaš – 1658
* Tenja – 6260
* Tvrđavica – 563
* Višnjevac – 5870

## Kliima



## Luke uk diar
Šibenik

**Šibenik** [] (sjiisk *Sibenning*, itajeensk *Sebenico*)  as en stääd uun Kroaatien. Diar wene gud 40.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Šibenik-Knin. 

Saarpen, diar mä tu Šibenik hiar, mä iinwenertalen:
Boraja, 249; Brnjica, 72; Brodarica, 2.534; Čvrljevo, 64; Danilo, 376; Danilo Biranj, 442; Danilo Kraljice, 104; Donje Polje, 267; Dubrava kod Šibenika, 1.185; Goriš, 147; Gradina, 303; Grebaštica, 937; Jadrtovac, 171; Kaprije, 189; Konjevrate, 179; Krapanj, 170; Lepenica, 68; Lozovac, 368; Mravnica, 70; Perković, 111; Podine, 26; Radonić, 79; Raslina, 567; Sitno Donje, 561; Slivno, 110; Vrpolje, 776; Vrsno, 67; Zaton, 978; Zlarin, 284; Žaborić, 479; Žirje, 103.

## Luke uk diar
Vukovar

**Vukovar** [] (, , ) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene gud 25.000 lidj. Föör a Jugoslaawienkriich (1991-1994) wiar't 45.000. Vukovar as hoodstääd faan't groofskap Vukovar-Syrmien. 

## Luke uk diar
Split

**Split** [] (itajeensk *Spalato*, greks *ἀσπάλαθος*, *aspálathos*) as at naistgratst stääd uun Kroaatien. Diar wene son 160.000 lidj, uun't juar 2011 wiar't noch 180.000. Hat as hoodstääd faan't groofskap Split-Dalmaatien. 

## Luke uk diar
Pazin

**Pazin** () as en stääd uun Kroaatien. Diar wene knaap 10.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Istrien. 

## Luke uk diar
Čakovec

**Čakovec** [] (sjiisk *Csakathurn* of *Tschakathurn*, ungaars *Csáktornya*) as en stääd uun Kroaatien. Diar wene gud 25.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Međimurje. 

## Luke uk diar
Dubrovnik

**Dubrovnik** [] (lat. *Rausium*, leeder *Ragusium*, itajeensk an sjiisk *Ragusa*) as en stääd uun a süüd faan Kroaatien. Diar wene gud 40.000 lidj. Hat as hoodstääd faan't groofskap Dubrovnik-Neretva. 

## Kliima

## Luke uk diar
Kumanovo

**Kumanovo** ([kuˈmanɔvɔ]; üüb Matsedoons: Куманово; üüb Albaans: *Kumanovë* of *Kumanova*) as det naistgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 75.051 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Bitola

**Bitola** ([ˈbitɔɫa]; üüb Matsedoons: Битола; üüb Albaans: *Manastir* of *Manastiri*) as det traadgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 69.287 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Štip

**Štip** ([ʃtip]; üüb Matsedoons: Штип; üüb Albaans: *Shtip* of *Shtipi*) as det seekstgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 42.000 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Prilep

**Prilep** ([ˈprilɛp]; üüb Matsedoons: Прилеп; üüb Albaans: *Përlep* of *Përlepi*) as det fjuardgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 63.308 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Tetovo

**Tetovo** ([ˈtɛtɔvɔ]; üüb Matsedoons: Тетово; üüb Albaans: *Tetovë* of *Tetova*) as det füftgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 63.176 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Veles

**Veles** ([ˈvɛlɛs]; üüb Matsedoons: Велес; üüb Albaans: *Veles* of *Velesi*) as det sööwenstgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 40.664 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Ohrid

**Ohrid** ([ˈɔxrit]; üüb Matsedoons: Охрид; üüb Albaans: *Ohër* of *Ohri*) as det aachstgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 38.818 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Strumica

**Strumica** ([ˈstrumitsa]; üüb Matsedoons: Струмица; üüb Albaans: *Strumicë* of *Strumica*) as det njüügenstgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 33.825 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Gostivar

**Gostivar** ([ˈɡɔstivar]; üüb Matsedoons: Гостивар; üüb Albaans: *Gostivar* of *Gostivari*) as det tjiinstgratst steed uun Nuurd-Matsedoonien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 32.814 lidj (2021).

## Kwelen an Futnuuten
Tjumen

**Tjumen** (; ) as at hoodstääd faan't prowins Oblast Tjumen uun Ruslun (Okrug Uraal). Diar wene gud 800.000 lidj. 

## Kliima
Tjumen hää en kontinentaalkliima mä hiat somern an kuul wontern.



## Luke uk diar
Sloweenien/fe

**Sloweenien**, amtelk **Republiik faan Sloweenien** (üüb Sloweens: *Slovenija* an *Republika Slovenija*), as en lun uun a maden faan Euroopa. Uun a nuurd leit Uasterrik, uun a uast Ungarn, uun a süüd Kroaatsien an uun a waast lei a Aadria an Itaalien. At lun hee 2.107.180 lidj (2022). At hoodsteed faan't lun as Ljubljana.

## Geografii
### Lunskap
Dön histoorisk lunskapen uun't lun san:
* Primorska (Küstenlun)
* Gorenjska (Boowerkrain)
* Notranjska (Banenkrain)
* Dolenjska (Onerkrain) an Bela krajina (Witjkrain)
* Koroška (Sloweens Kärnten)
* Štajerska (Onersteiermark)
* Prekmurje (Auermurgebiit)

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Iindialing faan Ferwalting
Sloweenien hee 212 gemeenden (üüb Sloweens *občine*, iantaal *občina*).

## Histoore
Föör 1991 wiar Sloweenien dial faan Jugoslaawien. 2004 wurd at lun dial faan det EU.

## Kwelen
Côn Đảo

**Côn Đảo** [] as en skööl faan eilunen uun't Süüdsjineesk Sia. Det san 16 eilunen mä en grate faan tuup 75&nbsp;km². Diar as man ian faan bewenet. Hat het Côn Sơn (of uk Côn Lôn), an diar wene son 5.000 lidj.

Côn Đảo hiard tu't prowins Bà Rịa-Vũng Tàu, sant 2025 tu Ho Chi Minh Steed.

## Luke uk diar
Phú Quốc

**Phú Quốc** [] as det gratst eilun faan Wjetnam, an leit uun a Golf faan Thailun. Hat as 568&nbsp;km² grat, an diar wene son 70.000 lidj. Hodstääd as Dương Đông.

Phú Quốc hää en fluuchplaats, an muar an muar fräämenferkiar. Det eilun hiard mä ööder letjen trinjam tu det prowins Kiên Giang, sant 2025 tu An Giang.

## Luke uk diar
Regiuun Uast (Nuurd-Matsedoonien)

At **Regiuun Uast** (üüb Matsedoons: Источен регион *Istočen region*; üüb Albaans: *Rajoni lindor*) as en statistisk regiuun uun Nuurd-Matsedoonien. Det hee 150.234 lidj (2021).

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee elwen gemeenden (üüb Matsedoons: Општини *Opštini*, iantaal Општина *Opština*; üüb Albaans: *Komunë* of *Komuna*).


## Kwelen an Futnuuten
Phan Xi Păng

A **Fansipan** (wjetnameesk *Phan Xi Păng* of *Phan Si Păng*) as en berag uun't Hoàng-Liên-Sơn-Bergem. Mä en hööchde faan  as hi a huuchst toop uun Wjetnam, an uk uun hial Indosjiina.

Hi leit üüb't grens tesken a prowinsen Lao Cai an Lai Châu uun a nuurdwaast faan Wjetnam.

## Luke uk diar
Indosjiina

**Indosjiina** as en ütjdruk för det fäästlunsregiuun uun Süüduastaasien, diar uasten faan Indien an süüden faan Sjiina leit.

Tu Indosjiina hiar a lunen:
* Wjetnam
* Laos
* Kambodscha
an en betj widjer faadet uk:
* Thailun
* Mjanmaar
* Malaysia (dialwiis)

## Luke uk diar
Fresk-Saksisk

**Fresk-Saksisk** as en ütjdruk för en hialer rä spriakwiisen bi a süüdelk Nuurdsia küst, diar nai mä't plaatsjiisk san, oober fresk *substraat* haa. Det ment, huar noch fresk eegenoorten uun san. Det komt diarfaan, dat diar iar fresk snaaket wurden as.

Daalang woort di ütjdruk uun a spriakwedenskap oober ei muar brükt. Det komt diarfaan, dat jodiar spriakwiisen eegentelk goorei alt nai mäarkööder san. Jo san diar nemelk tu gans ünlik tidjen apwoksen.

Det koord oner wiset Fresk-Saksisk üs en plaatsjiisk spriakwiis (4: East Frisian)

## Kwelen
Kosowo/fe

A/at **Kosowo**, amtelk **Republiik faan Kosowo** (üüb Albaans: *Kosovë* of *Kosova* an *Republika e Kosovës*; üüb Serbisk: Косово/*Kosovo* an Република Косово/*Republika Kosovo*), as en republiik uun a süüduast faan Euroopa. 117 faan dön 193 lasmaatstooten faan dön Feriand Natsioonen keen at republiik üüs suwereen stoot uun. Uun a nuurd an uast leit Serbien, uun a süüd Nuurd-Matsedoonien an uun a waast lei Albaanien an Monteneegro. At lun hee 1.602.515 lidj (2024). At hoodsteed faan't lun as Prishtina (üüb Serbisk: Приштина/Priština).

## Geografii
### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting

Kosowo hee sööwen regiuunen (üüb Albaans: *rajone*, bestemet form: *rajonet*, iantaal: *rajon*, bestemet form: *rajoni*; üüb Serbisk: окрузи/okruzi, iantaal: окрyг/okrug):


## Befölkring
### Spriiken
Dön amtelk spriiken faan Kosowo san Albaans an Serbisk.

## Kwelen
Maribor

**Maribor** (üüb Tjiisk: *Marburg an der Drau*) as det naistgratst steed uun Sloweenien. 
At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 96.302 lidj (2022).

## Kwelen
Kranj

**Kranj** (üüb Tjiisk: *Krainburg*) as det traadgratst steed uun Sloweenien. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 37.605 lidj (2022).

## Kwelen
Jean-Joseph Sanfourche

**Jean-Joseph Sanfourche** * (25. Jüüne 1929 uun Bordeaux; † 13. Marts 2010 uun Saint-Léonard-de-Noblat, Frankrik) wiar en fransöösken konstmooler an dachter. 

## Luke uk diar

* Bilen faan Sanfourche bi google.
Celje

**Celje** (üüb Tjiisk: *Zilli* of *Cilli*) as det fjuardgratst steed uun Sloweenien. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 37.122 lidj (2022).

## Kwelen
Koper

**Koper** (üüb Italjeens: *Capodistria*; üüb Tjiisk: *Gafers*) as det füftgratst steed uun Sloweenien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun, bi a Golf faan Triest. Det hee 25.913 lidj (2022).

## Kwelen
Golf faan Triest

A **Golf faan Triest** as en bocht faan't Madlunsia widj ap uun't nuurden faan a Aadria. Grater stääden an bedüüden huuwner diar san Triest an Koper.

## Luke uk diar
Arrondissement Limoges

At **Arrondissement Limoges** as en ferwaltangsianhaid faan Frankrik uun't Département Haute-Vienne, regiuun Normandie. Hoodstääd as Limoges.

## Gemeenen
Diar lei 17 kantoonen mä 108 gemeenen:

## Luke uk diar
Novo Mesto

**Novo Mesto** (üüb Tjiisk: *Rudolfswerth*, *Neustadtl* of *Neustädtl*) as det sööwenstgratst steed uun Sloweenien. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 23.984 lidj (2022).

## Kwelen
Trbovlje

**Trbovlje** (üüb Tjiisk: *Trifail*) as det tjiinstgratst steed uun Sloweenien. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 13.620 lidj (2022).

## Kwelen
Timișoara

**Timișoara** ([timiˈʃo̯ara]; üüb Ungaars: *Temesvár*) as det traadgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 308.500 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Timiș Kreis.

## Kwelen
Iași

**Iași** ([ˈjaʃʲ]; üüb Tjiisk: *Jassy*, *Jasch* of *Jassenmarkt*; üüb Ungaars: *Jászvásár*) as det fjuardgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 303.000 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Iași Kreis.

## Kwelen
Constanța

**Constanța** ([konˈstantsa]) as det füftgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a uast faan't lun, bi't Suartsia. Det hee 269.700 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Constanța Kreis.

## Kwelen
Brașov

**Brașov** (üüb Tjiisk: *Kronstadt*, Siebenbürgisk-Seksisk: *Kruunen* of *Kruhnen*; üüb Ungaars: *Brassó*) as det sööwenstgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a maden faan't lun, uun a Karpaaten. Det hee 246.200 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Brașov Kreis.

## Kwelen
Craiova

**Craiova** ([kraˈjova]) as det seekstgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun, nai bi de Jiu Struum. Det hee 246.400 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Dolj Kreis.

## Kwelen
Galați

**Galați** ([gaˈlatsʲ]; üüb Tjiisk: *Galatz*) as det aachstgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a uast faan't lun, bi de Donau Struum, nai bi't grens tu a Ukraine. Det hee 227.800 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Galați Kreis.

## Kwelen
Ploiești

**Ploiești** ([ploˈjeʃtʲ]) as det njüügenstgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 190.700 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Prahova Kreis.

## Kwelen
Autonoom Eestlun Guwernement

Det **Autonoom Eestlun Guwernement** (üüb Eestnisk: *Autonoomne Eestimaa kubermang*; üüb Rüs: Автоно́мная Эстля́ндская губе́рнія *Avtonómnaja Estljándskaja gubérnija*) wiar faan de 12. April 1917 faan de 24. Febrewoore 1918 en autonoom guwernement uun det Rüs Republiik. 

At guwernement wurd faan det ual Eestlun Guwernement an at nuurddial faan det Liiflun Guwernement, üüs resultoot faan det Rüs Rewolutsioon, skeeben. Jaan Poska, a bürgermeister faan Tallinn, wurd guwernöör. Uun Mai an Jüüne 1917 wiar frei muarparteienwoolen tu't prowinsfersoomling (üüb Eestnisk: *Maapäev*). 
De 5. Nofember 1917, Bolschewiken oner Jaan Anvelt auernaam at meecht. Narva an Iwangorod wurd de 3. Janewoore 1918 dial faan't guwernement.

Uun Febrewoore 1918, efter a freesferhandlingen twesken Tjiisklun an a Bolschewiken tu niks kaam, besaat det Tjiisk Armee det hial Eestlun. Een dai föör det Tjiisk Armee marschiaret iin uun Tallinn iin, draapt ham de 24. Febrewoore 1918 at Maapäev an ferklaaret at suwereniteet faan Eestlun.
Ādaži (Gemeend)

De **Ādaži Gemeend** (üüb Letisk: *Ādažu novads*) as een faan a gemeenden uun Letlun. At gemeend leit uun a maden faan't lun, uun a nuurduast faan Riga. Det hee 23.603 lidj (2025).

## Kwelen
E Horne

**E Horne** (aw Tjüsch: Langenhorn) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj twasche mjarsch än gååst. E gemiine bestoont üt e Weester- än Ååster-Horne, Äfkebel, Lehii än Mänkebel. Jü as diilj foont Åmt Madelst-Nordfraschlönj än e Nordergooshiird. Önj e Horne booge 3363 manschne (2024).

## Kwäle
Arrondissement Fort-de-France

**Fort-de-France** as ian faan sjauer *arrondissements*, det san distrikten üüb det eilun Martinique uun a Kariibik. Hoodstääd as Fort-de-France.

Martinique - Fort-de-France arrondissement.svg

Uun't arrondissement lei sjauer gemeenen:
* Fort-de-France
* Le Lamentin
* Saint-Joseph
* Schœlcher 

## Luke uk diar
Arrondissement La Trinité

**La Trinité** as ian faan sjauer *arrondissements*, det san distrikten üüb det eilun Martinique uun a Kariibik. Hoodstääd as La Trinité.

Martinique - La Trinité arrondissement.svg

Uun't arrondissement lei tjiin gemeenen:
* Basse-Pointe
* Grand’Rivière
* Gros-Morne 
* L’Ajoupa-Bouillon 
* La Trinité 
* Le Lorrain 
* Le Marigot 
* Le Robert 
* Macouba 
* Sainte-Marie 

## Luke uk diar
Arrondissement Le Marin

**Le Marin** as ian faan sjauer *arrondissements*, det san distrikten üüb det eilun Martinique uun a Kariibik. Hoodstääd as Le Marin.

Martinique - Le Marin arrondissement.svg

Uun't arrondissement lei twaalew gemeenen:
* Ducos 
* Le Diamant
* Le François 
* Le Marin 
* Le Vauclin 
* Les Anses-d’Arlet 
* Les Trois-Îlets 	
* Rivière-Pilote 
* Rivière-Salée 
* Sainte-Anne 
* Saint-Esprit
* Sainte-Luce 

## Luke uk diar
Arrondissement Saint-Pierre (Martinique)

**Saint-Pierre** as ian faan sjauer *arrondissements*, det san distrikten üüb det eilun Martinique uun a Kariibik. Hoodstääd as Saint-Pierre (Martinique).

Martinique - Saint-Pierre arrondissement.svg

Uun't arrondissement lei aacht gemeenen:
* Bellefontaine 
* Case-Pilote 	
* Fonds-Saint-Denis
* Le Carbet 
* Le Morne-Rouge 
* Le Morne-Vert 
* Le Prêcheur 
* Saint-Pierre 

## Luke uk diar
Hinche

**Hinche** as en stääd uun a uast faan Haiti. Hat as hoodstääd faan't Department Centre, an diar wene son 30.000 bit 40.000 lidj. 

## Luke uk diar
Cap-Haïtien

**Cap-Haïtien** as en stääd uun a nuurd faan Haiti. Hat as hoodstääd faan't Department Nord, an diar wene son 190.000 lidj. 

## Luke uk diar

* Toussaint Louverture
Aguascalientes

**Aguascalientes** (spoonsk för *warem weedern*) as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Aguascalientes. Diar wene son 950.000 lidj. 

## Kliima




## Luke uk diar
La Paz (Baja California Sur)

**La Paz** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Baja California Sur. Diar wene son 250.000 lidj. 

## Kliima




## Luke uk diar
San Francisco de Campeche

**San Francisco de Campeche** of man ianfach **Campeche** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Campeche. Diar wene son 300.000 lidj. 

## Luke uk diar
Tuxtla Gutiérrez

**Tuxtla Gutiérrez** (ütjspreegen: []) of man ianfach **Tuxtla** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Chiapas. Diar wene son 500.000 lidj. 

Escudo Tuxtla.png|Woopen


## Luke uk diar
Chihuahua (Steed)

**Chihuahua** (ütjspreegen: [], det ment üüb Nahuatl: 'drüg steed') as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Chihuahua. Diar wene son 900.000 lidj. 

Escudo de Armas de la Ciudad de Chihuahua.svg|Woopen


## Luke uk diar

* Chihuahua Wüüst

## Ööders wat
**Chihuahua** as uk di nööm faan en Meksikoons hünjras:

Chihuahuasmoothcoat.jpg|Kurthiar Chihuahua
Chihuahualongcoat.jpg|Lunghiar Chihuahua
Chihuahua

Wat menst dü?

* Chihuahua (Bundesstoot) uun Meksiko
* Chihuahua (Steed), hoodstääd faan Chihuahua
* Chihuahua Wüüst, wüüst uun Meksiko
* Chihuahua (Hünj), en hünjras faan Meksiko
Toluca de Lerdo

**Toluca de Lerdo** of man ianfach **Toluca** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Meksiko. Diar wene son 500.000 lidj. 

Municipio de Toluca 2.jpg|Woopen


## Kliima
Det stääd leit mä ~ 2.600 meetern temelk huuch, an diaram as't diar ei so furchboor hiat.



## Luke uk diar
Chilpancingo

**Chilpancingo de los Bravo** of ianfach **Chilpancingo** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Guerrero. Diar wene son 225.000 lidj. 

Escudo de Chilpancingo.jpg|Woopen


## Luke uk diar
Pachuca

**Pachuca de Soto** of ianfach **Pachuca** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Hidalgo. Diar wene son 300.000 lidj. 

Escudo de Pachuca de Soto.svg|Woopen


## Luke uk diar
Cuernavaca

**Cuernavaca** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Morelos. Diar wene son 380.000 lidj. 

Escudo Oficial Cuernavaca.gif|Woopen


## Luke uk diar
Tepic

**Tepic** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Nayarit. Diar wene son 400.000 lidj. 

Escudo Tepic.svg|Woopen


## Luke uk diar
Monterrey

**Monterrey** as en gratstääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Nuevo León. Diar wene son 1.200.000 lidj. Tuup mä't amlun san't son 5,4 miljoonen.

Escudo de Monterrey, Nuevo León, México.svg|Woopen


## Luke uk diar
Oaxaca de Juárez

**Oaxaca de Juárez** of man ianfach **Oaxaca** (Zapotekisk: *Ndua*) as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Oaxaca. Diar wene son 300.000 lidj. 

Donaji Shell Oax.JPG|Woopen


## Luke uk diar
Otomangue spriaken

A **Otomangue** spriaken (uk: **Oto-Mangue**) san en spriakfamile uun Madelameerikoo. Jo wurd fööraal uun Meksiko spreegen.

A spriak code efter ISO 639-2 as „oto“.

## Iindialang
Hat jaft son 1,9 miljoon spreegern uun Madel- an Süüd-Meksiko:
(Taalen efter: INEGI.ORG )
* Otomí *(Hñähñü, Hñähño):* Madelmeksiko (298.861 spreegern)
* Mazahua *(Hñatho):* Madelmeksiko (153.797)
* Chinantekisk: Meksiko: Oaxaca, Veracruz (144.394)
* Tlapanekisk: Meksiko: Guerrero (147.432)
* Mazatekisk: Meksiko: Oaxaca, Veracruz (237.212)
* Zapotekisk: Meksiko: Madel- an Uast-Oaxaca (490.845)
* Mikstekisk: Meksiko: Madel- an Süüdwaast-Oaxaca, Waast-Puebla, Uast-Guerrero (526.593)
* Amuzgo: Meksiko: Guerrero, Oaxaca (59.884)

## Kwelen

## Luke uk diar
* Ethnologue: Otomanguean
Heroica Puebla de Zaragoza

**Heroica Puebla de Zaragoza** of man ianfach **Puebla** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Puebla. Diar wene son 1.500.000 lidj. 

Escudo Puebla.png|Woopen


## Luke uk diar
Santiago de Querétaro

**Santiago de Querétaro** of man ianfach **Querétaro** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Querétaro. Diar wene son 860.000 lidj. 

Queretaro.svg|Woopen


## Kliima



## Luke uk diar
Chetumal

**Chetumal** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Quintana Roo. Diar wene son 170.000 lidj. 

Emblema Othon P. Blanco.svg|Woopen


## Kliima



## Luke uk diar
Leenshalag

**Leenshalag** (**Leenshali**, sjiisk *Lehnshallig*) wiar ans en halag sowat hualew wai tesken Naibel an Klangsbel. Hat as 1566 jüst so üs Hatesbelhalag an Kophalag mä uun a Godskuuch iindiket wurden.

Daalang as Leenshalag di nööm faan en ütjwiksteed faan a Maarskboon. Wan ian iisenboon faan Naibel komt, an det ööder faan Sal, do kön jo tau bi Leenshalag bienööder föörbikem. Ööders leit diar bluas ian boonspöör tesken Naibel an a Hindenburgdoom.

Lehnshallig 2.jpg|Ütjwiksteed 'Lehnshallig'.


## Luke uk diar
* stellwerke.info
* mapcarta.com
Godskuuch

A **Godskuuch** ( **Gutskuuch**,  **Gotskuuch**) as en kuuch uun a Wiidinghiird tesken Klangsbel an Ämesbel tu a waast, an Humptoorp an Klasbel tu a uast, an a Wiidau tu a nuurd. Hi as mä muar üs 10 kwadrootkilomeetern a gratst kuuch uun Nuurdfresklun.

A Godskuuch as 1566 iindiket wurden, an amfaadet doomools enkelt letj halgen üs Hatesbelhalag, Kophalag an Leenshalag. Det wonen lun lai son 2,60 meeter oner a siapeegel, an küd knaap nadagt wurd. Tuiarst hää di baumääster Claus Jansen Rollwagen uun't 17. Juarhunert en weederliasang efter süüd iinracht (üüb det koord: blä, *Rollwagentooch*). Man iarst uun a 1930er juaren as di kuuch gratendials drüglaanj wurden, so dat hi för a büürerei tu brüken wiar. Daalang woort hi uun a maden weder apstaud, an diar as en natüürskül regiuun bi apwoksen, huar sogoor gusiarner bräät.

## Luke uk diar
* 
* GuLV Gotteskoog
* Gotteskoogroute
* Wandern am Gotteskoogsee
Culiacán

**Culiacán** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Sinaloa. Diar wene son 800.000 lidj. 

Culiacan Escudo.PNG|Woopen


## Luke uk diar
San Luis Potosí (Steed)

**San Luis Potosí** of uk **SLP** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot San Luis Potosí. Diar wene son 850.000 lidj. 

Coat of arms of San Luis Potosi.svg|Woopen


## Luke uk diar
Hermosillo

**Hermosillo** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Sonora. Diar wene son 850.000 lidj. 

Escudo de Armas Hermosillo Sonora Mexico.GIF|Woopen


## Kliima



## Luke uk diar
Ciudad Victoria

**Ciudad Victoria** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Tamaulipas. Diar wene son 300.000 lidj. 

Victoria Tamaulipas escudo.jpg|Woopen


## Luke uk diar
Tlaxcala de Xicohténcatl

**Tlaxcala de Xicohténcatl** of man ianfach **Tlaxcala** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Tlaxcala. Diar wene son 15.000 lidj. 

EscudodeTlaxcala.png|Woopen


## Luke uk diar
Xalapa-Enríquez

**Xalapa-Enríquez**, **Xalapa de Enríquez** of man ianfach **Xalapa** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Veracruz. Diar wene son 500.000 lidj. 

Escudoxalapa.gif|Woopen


## Luke uk diar
Mérida (Meksiko)

**Mérida** as en stääd uun Meksiko, an hoodstääd faan a bundesstoot Yucatán. Diar wene son 1.000.000 lidj. 

Escudo de Merida Yucatan.svg|Woopen


## Luke uk diar
León de los Aldama

**León de los Aldama** of man ianfach **León** as en gratstääd uun Meksiko uun a bundesstoot Guanajuato. Diar wene son 1,5 miljoon lidj. 

Escudo leon2.jpg|Woopen


## Kliima



## Luke uk diar
Ciudad Juárez

**Ciudad Juárez** as en gratstääd uun Meksiko uun a bundesstoot Chihuahua lik bi a grens tu a USA. Diar wene son 1,5 miljoon lidj. Üüb a ööder ääg faan a grensstruum Rio Grande leit El Paso (Texas).

Coat of arms of Ciudad Juárez.svg|Woopen


## Kliima



## Luke uk diar
Zapopan

**Zapopan** as en gratstääd uun Meksiko uun a bundesstoot Jalisco naibi't hoodstääd Guadalajara. Diar wene son 1,5 miljoon lidj. 

Escudo de Zapopan.svg|Woopen


## Luke uk diar
Ciudad Nezahualcóyotl

**Ciudad Nezahualcóyotl** of man ianfach **Neza** as en gratstääd uun Meksiko uun a bundesstoot Meksiko Stoot naibi't hoodstääd Meksiko Stääd. Diar wene son 1,1 miljoon lidj. 

Glifo prehispánico de Nezahualcóyotl.svg|Woopen


## Luke uk diar
Pico de Orizaba

A **Pico de Orizaba** of uk **Citlaltépetl** as mä en hööchde faan  a huuchst berag faan Meksiko, an uk faan hial Nuurdameerikoo. Üüb san toop leit uk uun a somer noch snä.

Pico de Orizaba 1 Zoom.jpg|
Pico de Orizaba Cruzes.JPG|
Pico de Orizaba Slope.JPG|
15-07-14-Landschaft-zwischen-Mexico-und-Golfküste-RalfR-WMA 0456.jpg|
HAWC from LMT Aug 14 2014 02.jpg|


## Luke uk diar
Devonport (Tasmaanien)

**Devonport** as en stääd uun Tasmaanien (Austraalien). Diar wene son 25.000 lidj. Devonport hää en bedüüdenen huuwen.

## Kliima




## Luke uk diar
Oradea

**Oradea** (üüb Ungaars: *Nagyvárad*; üüb Tjiisk: *Großwardein*) as det tjiinstgratst steed uun Rumeenien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 187.000 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Bihor Kreis.

## Kwelen
Fereenigt Kennungrik

Deät **Fereenigt Kennungrik** (iip Ingelsk: *United Kingdom* ooder *UK*) es en Lun uun 'e Wessen fan Euroopa. Deät bestunt üt schtjuur Lun'n: Ingelun, Noortirlun, Skotlun en Wales. Fan 2022 es e Kennung fan 't Lun Kaarl III.. Deät Lun hat 66.983.488 Iinwuuners (2021). Deät Hoadstad fan 't Lun es London.

## Ferbindung med deät Lun
Fan 1807 tu 1890 wear deät Lun en kolonii fan deät Fereenigt Kennungrik.

## Kweln
Wynyard

**Wynyard** as en stääd uun Tasmaanien (Austraalien). Diar wene son 5.000 lidj. Naibi Wynyard as en fluuchplaats.

## Luke uk diar
Cabrero (Bío-Bío)

**Cabrero** as en stääd uun Chiile. Det stääd leit uun't Región del Bíobío (Regiuun VIII.), an diar wene son 30.000 lidj.

Bit iin uun't 19. juarhunert haa diar föl Mapuche lewet, iar jo faan hör lun ferjaaget wurden san. Daalang wene diar föl iinwaanrern.


Bandera de Cabrero (Chile).png|Flag
Escudo de Cabrero.svg|Woopen
Comuna de Cabrero.svg|Laag faan't gemeen Cabrero uun't Prowins Biobío


## Luke uk diar
Bad Honnef

**Bad Honnef** as en stääd uun Nuurdrhein-Waastfaalen. Hat leit uun a Rhein-Sieg-Kreis, an diar wene son 25.000 lidj.

DEU Bad Honnef COA.svg|Woopen
Bad Honnef in SU.svg|Bad Honnef uun a süüd faan a Rhein-Sieg-Kreis


## Luke uk diar
Hünjhei

A **Hünjhei** (*Galeorhinus galeus*, iar: *Squalus galeus*) as en slach faan Heifasker uun det famile faan a Gläädheier. Hi as di iansagst slach uun det skööl Galeorhinus.

Hünjheier san temelk slaank mä en spas snütj, an lewe weltwidj uun madel breetjin. Jo kön bit tau meetern lung wurd.

## Spriadkoord

Uun Spoonien wurd Hünjheier hal eden üs *Cazón en Adobo*. A finen smääk efter goorniks, wurd oober tu Sjiina eksportiaret, auer jo diar hal üs sop apkööget wurd.

Cazón Adobo (Valencia).jpg|Cazón en Adobo
Chinese cuisine-Shark fin soup-07.jpg|Heifin sop


## Luke uk diar

* Hünjheier föör Borkum (ndr.de 25.09.2025)
* WoRMS
* fishbase.org
Gläädheier

A **Gläädheier** (Triakidae) san en famile faan Heifasker (Selachii). Diar jaft'at njüügen sköölen mä tumanst 45 slacher faan. A miasten hiar tu det skööl *Mustelus*.

## Sköölen
Furgaleus - Galeorhinus - Gogolia - Hemitriakis - Hypogaleus - Iago - Mustelus - †Palaeotriakis - †Paratriakis - Scylliogaleus - Triakis
#### Enkelt slacher
* Hünjhei (*Galeorhinus galeus*)

## Luke uk diar

*
Garonne

A **Garonne** [] (latiinsk *Garumna* of *Garunna*, Araneesk/Katalaans *Garona*) as en struum uun Süüdfrankrik. Hi komt faan a Pyreneen deel an lääpt troch Toulouse an Bordeaux, iar hi mä a Dordogne tuuplääpt, an tuleetst ütj uun a Atlantik lääpt.

## Kwelen


## Luke uk diar
Estuaar

En **estuaar** as di auergung faan en struum iin uun en sia. Uun en estuaar jaft'at ääb an flud, an sodenang hiart en estuaar eegentelk ei muar tu a struum. Hat as muar en bocht.

Flooksis, so üs uun a Sjiisk Bocht, hää en estuaar det furem faan en traachter.

Ööders üs bi en struumdelta luup a sedimenten oober ütj uun't sia, an bliiw ei uun't bocht leien.

## Luke uk diar
Filter

En **filter** as en fiin sew. Hi koon grööw, fääst materiool faan fiin, luupen materiool ufsaamle, t.b. en kofefilter.

Di ütjdruk 'filter' woort oober uk uun a technik brükt, t.b.: 
* uun a elektrotechnik wurd enkelt frekwensen ütjfiltert,
* uun a fotografii wurd uk enkelt frekwensen (klöören) ütjfiltert,
* uun a matematiik wurd enkelt ütjsaagen ütjfiltert, am tu en algemian ütjsaag tu kemen,
* uun a software wurd enkelt dooten ütjfiltert, am jo widjer tu bewerkin,
* bi't bewerkin faan digitaal bilen wurd filter brükt, am di skak faan det bil tu feranrin.

## Luke uk diar
Bil

Mä en **bil** (**bilj**) men wi miast en **moolet bil** so üs rochts boowen faan Caspar David Friedrich.

Man hat jaft noch en hialer rä ööder bilen
; uun a technik:
* en tiaknang,
* en graafik (en drükt bil),
* en knipset bil, det koon mä analoog of digitaal technik maaget wurd,
* en enkelt bil faan en film,
; uun a filosofii an psüchologii:
* en beskriiwang,
* en föörstelang,
* en amskriiwang (* 'metapher' *)
; uun't teooter:
* en dial faan en teooterstak.
Prizren

**Prizren** (bestemet form: *Prizreni*; üüb Serbisk: Призрен/Prizren) as det naistgratst steed uun Kosowo. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 76.850 lidj (2024). Det as at hoodsteed faan det Prizren Regiuun.

## Geografii
De Lumbardhi i Prizrenit (üüb Serbisk: Призренска Бистрица/Prizrenska Bistrica) as en struum, wat troch't steed leept.

## Kwelen
Gironde (Struum)

A **Gironde** as en estuaar uun Waastfrankrik. Hat as di auergung faan a struumer Garonne an Dordogne iin uun a Atlantik. A Gironde as son 75&nbsp;km lung, bit 15&nbsp;km briad, an mä en grate faan 685&nbsp;km² at gratst estuaar uun Euroopa.  Üüb a lachter, süüder ääg leit at Département Gironde, üüb a rochter, nuurder ääg at Département Charente-Maritime.

## Kwelen


## Luke uk diar
Pejë

**Pejë** (bestemet form: *Peja*; üüb Serbisk: Пећ/Peć) as det seekstgratst steed uun Kosowo. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 41.171 lidj (2024). Det as at hoodsteed faan det Pejë Regiuun.

## Kwelen
Fushë Kosovë

**Fushë Kosovë** (bestemet form: *Fushë Kosova*; üüb Serbisk: Косово Поље/Kosovo Polje) as det sֲööwenstgratst steed uun Kosowo. At steed leit uun a uast faan't lun, nai bi Prishtina. Det hee 40.962 lidj (2024).

## Kwelen
Matiçan

**Matiçan** (uk **Matiqan**; bestemet formen: *Matiçani* of *Matiqani*; üüb Serbisk: Матичане/Matičane) as det aachstgratst steed uun Kosowo. At steed leit uun a uast faan't lun, nai bi Prishtina. Det hee 38.360 lidj (2024).

## Kwelen
Mitrovicë

**Mitrovicë** (bestemet form: *Mitrovica*; üüb Serbisk: Косовска Митровица/Kosovska Mitrovica) as det njüügenstgratst steed uun Kosowo. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 33.628 lidj (2024). Det as at hoodsteed faan det Mitrovicë Regiuun.

## Kwelen
Gjakovë (Regiuun)

Det **Gjakovë Regiuun** (üüb Albaans: *Rajoni i Gjakovës*; üüb Serbisk: Ђаковички округ/*Đakovički okrug*) as en regiuun uun Kosowo. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Det hee 152.216 lidj (2024). At hoodsteed faan't regiuun as Gjakovë.

## Geografii
### Gemeenden
At regiuun hee fjauer gemeenden:
* Deçan
* Gjakova
* Junik
* Rahovec

## Kwelen
Gjilan (Regiuun)

Det **Gjilan Regiuun** (üüb Albaans: *Rajoni i Gjilanit*; üüb Serbisk: Гњилански округ/*Gnjilanski okrug*) as en regiuun uun Kosowo. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Det hee 150.176 lidj (2024). At hoodsteed faan't regiuun as Gjilan.

## Geografii
### Gemeenden
At regiuun hee seeks gemeenden:
* Gjilan
* Kamenica
* Klokot
* Parteš
* Ranilug
* Viti

## Kwelen
Mitrovicë (Regiuun)

Det **Mitrovicë Regiuun** (üüb Albaans: *Rajoni i Mitrovicës*; üüb Serbisk: Косовскомитровачки округ/*Kosovskomitrovački okrug*) as en regiuun uun Kosowo. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 190.591 lidj (2024). At hoodsteed faan't regiuun as Mitrovicë.

## Geografii
### Gemeenden
At regiuun hee sööwen gemeenden:
* Leposavić
* Mitrovicë
* Nuurd Mitrovicë
* Skenderaj
* Vushtrri
* Zubin Potok
* Zvečan

## Kwelen
Prishtina (Regiuun)

Det **Prishtina Regiuun** (üüb Albaans: *Rajoni i Prishtinës*; üüb Serbisk: Приштински округ/*Prištinski okrug*) as en regiuun uun Kosowo. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 511.307 lidj (2024). At hoodsteed faan't regiuun as Prishtina.

## Geografii
### Gemeenden
At regiuun hee aacht gemeenden:
* Drenas
* Gračanica
* Fushë Kosovë
* Lipjan
* Novo Brdo
* Obiliq
* Podujeva
* Prishtina

## Kwelen
Prizren (Regiuun)

Det **Prizren Regiuun** (üüb Albaans: *Rajoni i Prizrenit*; üüb Serbisk: Призренски округ/*Prizrenski okrug*) as en regiuun uun Kosowo. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Det hee 271.386 lidj (2024). At hoodsteed faan't regiuun as Prizren.

## Geografii
### Gemeenden
At regiuun hee fiiw gemeenden:
* Dragash
* Malisheva
* Mamusha
* Prizren
* Suharekë

## Kwelen
Jüülerewolutsion

Det **Jüülerewolutsion** (üüb Fraansöösk: *La Révolution de Juillet*; uk  *Les Trois Glorieuses* of "dön Trii Gloorrik [Daar]") wiar en rewolutsion, wat faan de 27. tu de 29. Jüüle 1830 uun Frankrik düüret. Reaktsioneer politiik faan Köning Kaarl X. wiar a grünj för't rewolutsion. Üüs a köning fersoocht, at parlament ap tu liasin, ging hoonwerkern, werklidj an studenten üüb a struaten an twoong ham, uf tu toonkin. Louis-Philippe I., hertooch faan Orléans, wurd köning faan't lun. En konstiutsionel an parlamentaarisk monarchii wurd skeeben.

## Luke uk diar
* Fransöösk Rewolutsion
* Febrewoorerewolutsion 1848
Ludwig XV.

**Ludwig XV.** (üüb Fraansöösk: *Louis XV*; * 15. Febrewoore 1710 uun Versailles; † 10. Mei 1774 uk diar) wiar faan 1715 tu 1774 Köning faan Frankrik an Navarra an uk Kofürst faan Andorra. Hi wurd köning uun't ääler faan fiiw an san unkel Philippe, hertooch faan Orléans, wiar ap tu 1723 regent. Uun't sin regentskap ferlus at köningrik Neifrankrik (1763) uun Nuurdameerika, man woon at Hertoochdoom Lothringen (1766) an Korsika (1769). At aanj faan sin regentskap wiar Frankrik tutool ferskiljigt.