open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Autotoch

Di **Autotoch** köört twesken Naibel en Weesterlön, dit sen ombi 39 Kilomeetern.

## Histoorie
Bigent waar me di Transport fan Autos naa Söl al ön di 1930er Jaaren. Tö  Bigening maast di Autos aur di Rampen köör, wat fuar Kraitern becht wiar.
Ön di 1960er Jaaren kām di jest Waggons me tau Laagen fuar Autos, en diarfuar maast em uk nii Rampen haa,  dat di Autos diar önköör kür.
Ombi 2001 waar nii Autotochgarnituuren koopet, wat litjemer löp üs di ual Waggons. Me di forskelig Reformen en üđer Bööken, wat di Baan sa fuarher, haa jam di Noomen fan di Autotoch uk foranert: Ombi 2000 war dit "DB Autozug", en bet leeter fing di Toch di Noom "Sylt-Shuttle" en üs Leest waar ombi 2014 DB-Autozug weđer streeken en iin ön di DB-Fernverkehr AG integriaret.
Des her sin Sen, aurdat en Fiirlaaptoch, dit es en Toch fan DB-Fernverkehr, altert üs Jest köör mut, en di Regionāltoch mut teef.

## En nii Önbeering
Bitö kumt, dat 2014 en nii Firma, RDC fan Ameerikaa, uk me sin Autotoch köör wil. Di DB-Autotoch waar da bang om sin Rochten tö köör (Trasen), en taacht höm üs en Fekenspölster-Slach üt, dat di Autotoch man en Driifwain me langsnem skel, diar bit naa Bräist of Hüsem köört. Da heer hi leengeri Waien, bitaalet muar en fair muar Trasen üs di üđer Autotochfirma. Des Driifwainer uur üs D-Tochen föört en mut altert üs Jest köör. Di *Sylt Shuttle Plus*, sa jit dit Driifwain-Önbeering, es fuar't Miist lerig en forbrent aur ark Dai sent Detsember fan 2015 ombi 1.200 buit 1.500 Litern Diesel. Krait niin Huan eeđer.

### En bet wat aur RDC
Di blö Autotoch kumt fan RDC (Railroad Development Corporation) fan Ameerikaa. Des es bal aural ön Euroopa en Ameerikaa ön Gang en bringt aaftinoch Leewent üp Streeken, hur nönt muar löp. Sa her di Dütsk Baan di Auto-Raisitoch āpdönen, en RDC heer dit aur BTE (Bahn-Touristik-Express) weđer bigent. Di Tochen sen fuar't Miist gur biseet en Autos sa üs di Mensken diarfan aak me di Toch naa Lörrach of Villach ön Uasterrik. 

Uk "Flixtrain" kumt fan RDC en BTE. Dit wiar fuarof di HKX, di Hamborig-Köln-Express.

### Töbeek tö di Autotoch
RDC skul al ön di Detsembermuun fan 2015 bigen, man slaaget heer dit ek jerer üs ön di Oktoobermuun 2016. Hat jaav noch olerhun Theaater om dit Töleten fan di ombecht Waggons aur dit EBA (Eisenbahn-Bundesamt).
Em her trii of fjuur Loks fan di Typ Mak DE 2700 hüürt, en di Waggons her jen Laag fuar Autos. Di Tourismus-Experten wiar jest en bet nöölig, dat di Weelen fan di Autos aur holten Planken köör maast, man dit es öntwesken noch auriiten.
Likert sen di MaK-Loks en bet töstig, en ja maaki jaar Ofgas uk ek riin. 
Tö Bigening fan 2018 kām me en Siemens Vectron DE en aur di Maaten moderni Maskiin fuar di RDC-Tochen, ön di Juuli kām jit jen. RDC heer man dach tau Mak DE 2700 koopet, aurdat Firma Vossloh des ek muar haa en forhüüri wil. Nü laap des fuaral, wan jen fan di Vectron tö Inspektsjoon es.
Di Autotochen fan RDC sen ek fastlair, ja ken uk üs kuurt Tochen laap. Dit es mener gurtem, en mesken spaaret dit uk Diesel.

## Futnooten
Roque de los Muchachos

A **Roque de los Muchachos**  as mä en hööchde faan 2.426&nbsp;meetern di huuchst berag üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien).

## Bilen

## Luke uk diar
Tijarafe

**Tijarafe** as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma. Hat leit uun't nuurdwaasten. At ferwaltang sat uun't saarep El Pueblo.

## Saarpen

## Bilen

Mapa de Tijarafe.jpg|El Pueblo (grater bil)
Tijarafe Prois de Candelaria 2005-11.JPG|Prois de Candelaria"Piraatenbocht"
La Palma - Tijarafe - Cueva Bonita (Fancy II) 01 ies.jpg|Cueva Bonita


## Futnuuten


## Luke uk diar
Puntagorda

**Puntagorda** as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurdwaasten faan't eilun.

## Saarpen

## Bilen

Ayuntamiento Puntagorda La Palma-1.jpg|Ayuntamiento (Riadhüs)
Drago z02.jpg|Loonskap mä draagbuum
Descent to the harbour of Puerto de Puntagorda, La Palma, Canary Islands, 2015 - panoramio.jpg|Puerto de Puntagorda, huuwenbocht
Puerto de Puntagorda's High Street, La Palma, Canary Islands, 2015 - panoramio.jpg|Puerto de Puntagorda, höskin


## Futnuuten


## Luke uk diar
Draagbuumer

A **Draagbuumer** (*Dracaena*, faan , at draagwiifke) san en plaantenskööl uun det famile faan a Spargelplaanten (Asparagaceae). Diar hiar wel son 50 bit 150 slacher tu. Enkelt wedenskapslidj tääl uk a plaanten faan det skööl Sensevieria diar mä tu. Draagbummer waaks miast uun a troopen.

## Slacher
D. acaulis – D. acutissima – D. adamii – D. afromontana – D. aletriformis – D. americana – D. angustifolia – D. arborea – D. aubryana – D. aurea – D. bicolor – D. borneensis – D. brachyphylla – D. braunii – D. breviflora – D. bueana – D. bushii – D. calocephala – D. cambodiana – D. camerooniana – D. cantleyi – D. cerasifera – D. chiniana – D. cincta – D. cinnabari – D. cochinchinensis – D. concinna – D. conferta – D. congoensis – D. cristula – D. cubensis – D. curtisii – D. cuspidata – D.&nbsp;draco – D. ellenbeckiana – D. elliptica – D. fernaldii – D. finlaysonii – D. floribunda – D. fontanesiana – D. forbesii – D. fragrans – D. glomerata – D. goldieana – D. granulata – D. griffithii – D. haemanthoides – D. halapepe – D. halemanuensis – D. hewittii – D. hokouensis – D. hosei – D. impressivenia – D. jayniana – D. kaweesakii – D. kirkii – D. konaensis – D. kupensis – D. lancea – D. lancifolia – D. laxissima – D. longifolia – D. maingayi – D. mannii – D. marina – D. mokoko – D. multiflora – D. nitens – D. novoguineensis – D. nyangensis – D. ombet – D. ovata – D. pachyphylla – D. parviflora – D. penangensis – D. pendula – D. perrottetii – D. petiolata – D. phanerophlebia – D. phrynioides – D. porteri – D. praetermissa – D. purpurea – D. reflexa – D. rockii – D. rosulata – D. sanderiana – D. sarawakensis – D. scabra – D. serrulata – D. siamica – D. singapurensis – D. spicata – D. steudneri – D. surculosa – D. tamaranae – D. terniflora – D. tholloniana – D. thwaitesii – D. timorensis – D. trachystachys – D. transvaalensis – D. umbraculifera – D. umbratica – D. usambarensis – D. viridiflora – D. wakaensis – D. waltersiae – D. xiphophylla – D. yuccifolia

#### Enkelt slacher
* Kanaarisk Draagbuum (*Dracaena draco*)

## Luke uk diar
Fuencaliente de La Palma

**Fuencaliente de La Palma** as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit üüb a süüdspas faan't eilun.

## Saarpen

## Bilen

San Antonio volcano D81 6894 (32531733561).jpg|Di wulkaan Teneguia as 1971 at leetst tooch ütjbreegen.
Salinas de Fuencaliente 2005.jpg|Saliinen
ES-Lapalma-fuenca-indias.jpg|Las Indias an Los Quemados
Faro de Fuencaliente - panoramio.jpg|Ual an nei ialtürn üüb a süüdspas
Fuencaliente, Santa Cruz de Tenerife, Spain - panoramio (18).jpg|Los Canarios



## Futnuuten


## Luke uk diar
El Paso (La Palma)

**El Paso** as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun a berger üüb a waastelk ääg faan't *Cumbre*.

Uk di huuchst berag faan't eilun, di Roque de los Muchachos hiart mä tu det gemeen.

## Saarpen

## Bilen

La Palma - El Paso - Avenida Islas Canarias - Ayuntamiento 01 ies.jpg|Ayuntamiento (Riadhüs)
Haus in El Paso La Palma-1.jpg|Hüsang uun a stääd
E La Palma Vulkanlandschaft IMG 0136.JPG|Llano del Jable
Llano La Negra.jpg|Llano La Negra
Wolkenwasserfall ms1408101.jpg|Swarken liase jo ap (*Fön*) auer a *Cumbre Vieja*
La Cumbrecita PIC00028.JPG|La Cumbrecita
La Palma - El Paso - Roque de Los Muchachos + Mirador del Roque de los Muchachos2 + Mirador del Roque de los Muchachos3 01 ies.jpg|Roque de los Muchachos


## Luke uk diar

## Futnuuten
Kanaarisk Draagbuum

A **Kanaarisk Draagbuum** (*Dracaena draco*) as wel di bekäändst slach faan a Draagbuumer (*Dracaena*). Jo hiar tu a Spargeloortagen (Asparagales) uun det famile Asparagaceae.

Jo buumer kön böös ual wurd, an hör ruad harts as al faan a ual Guanchen üüb a Kanaarisk Eilunen brükt wurden. Diar woort daalang noch *draagblud* tu saad.

## Bilen

Dragons_Blood_Tree_(4054489997).jpg|Früchten
Dracaena draco 1.jpg|Frücht


## Luke uk diar
Garafía

**Garafía** (eegentelk: *Villa de Garafía*) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurden faan't eilun. At ferwaltang sat uun *Santo Domingo de Garafía*.

## Saarpen

## Bilen

Church La Palma.jpg|Señora de La Luz uun Santo Domingo
El Tablado 2006-11.JPG|El Tablado
Garafia Roque de Santo Domingo 2005-11.JPG|Roque de Santo Domingo
Petro.jpg|Petroglyphen uun La Zarza


## Futnuuten


## Luke uk diar
Barlovento (La Palma)

**Barlovento** (hinget tuup mä 'luv' = huar di winj faan komt) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurden faan't eilun an feit föl faan di Pasaatwinj uf. Hi komt faan nuurduast an suragt diar för föl muar rin üs üüb a waaster ääg.

## Saarpen

## Bilen

Faro de Punta Cumplida.jpg|Ialtürn *Faro de Punta Cumplida*
Barlovento - Piscinas de Fajana 07 ies.jpg|Swäämbat uun a Atlantik
Barlovento 07 ies.jpg|Virgin del Rosario
Red Soil - panoramio.jpg|Ruad eerd


## Futnuuten


## Luke uk diar
Lahojsk (Steed)

**Lahojsk** (üüb Witjrüs: Лаго́йск *Lahójsk*, üüb Rüs: Лого́йск *Lahójsk*) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.706 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Lahojsk Distrikt.

## Kwelen
Marjina Horka

**Marjina Horka** (üüb Witjrüs: Ма́р’іна Го́рка *Már’ina Hórka*, üüb Rüs: Ма́рьина Го́рка *Már’ina Hórka*) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 21.446 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Puchawitschy Distrikt.

## Kwelen
Weel (muardüüdag)

Wat menst dü?

* Weel (Rund), sölring
* Weel (Forkiirsmerel), sölring 
* Weel, öömrang (sölring: Wial)
San Andrés y Sauces

**San Andrés y Sauces** (uk: *Villa y Ciudad de San Andrés y Sauces*) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurduasten faan't eilun.

## Saarpen

## Bilen

Puente de Los Tilos 2003-11 01.jpg|Puente de Los Tilos(2003 noch uun bau)
La Palma - San Andres y Sauces - San Andres - Calle Plaza + Iglesia de San Andres 01 ies.jpg|San Andres
La Palma - San Andrés y Sauces - Calle El Melonar - Piscinas naturales El Charco Azul 13 ies.jpg|Charco Azul
La Palma - San Andrés y Sauces - Calle Los Tilos - Centro de Visitantes 06 ies.jpg|Los Tilos


## Futnuuten


## Luke uk diar
Puntallana

**Puntallana** as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurduasten faan't eilun.

## Saarpen

## Bilen

Puntallana_-_Playa_de_Nogales_08_ies.jpg|Playa de Nogales
Cascada de Los Tilos.jpg|Weederfaal Los Tilos
Cubo_de_la_Galga-Puntallana-La_Palma.jpg|Cubo de la Galga
La Palma - Puntallana - Tenagua - LP-1 + Calle la Lomadita 02 ies.jpg|Tenagua
Puntallana_Puerto_Trigo_Nov_2022.jpg|Puerto Trigo


## Futnuuten


## Luke uk diar
Phosphāt

En **Phosphāt** es en Saalt of en Ester fan Ortho-Phosphorsüüren (H3PO4).

## Slachen

## Futnooten


## Luki uk diar

* Phosphor
Bjalynitschy (Steed)

**Bjalynitschy** (üüb Witjrüs: Бялы́нічы *Bialýničy*, üüb Rüs: Белы́ничи *Belýniči*, üüb Poolsk: Białynicze) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.688 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Bjalynitschy Distrikt.

## Kwelen
Villa de Mazo

**Villa de Mazo** as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't süüduasten faan't eilun. At ferwaltang sat uun El Pueblo.

## Saarpen

## Bilen

Iglesia de Mazo 02.jpg|Iglesia de Mazo
La Palma - Brena Baja-Mazo - Airport (Mirador del Aeropuerto) 07 ies.jpg|Di fluuchplaats för't eilun
Casa Roja Mazo.JPG|Casa Roja, museum
La Palma - Villa de Mazo - La Salemera + Faro de Arenas Blancas (Lugar Playa La Salemera-Lomo Oscuro) 02 ies.jpg|La Salemera


## Futnuuten


## Luke uk diar
Mjadsel (Distrikt)

De **Mjadsel Distrikt** (üüb Witjrüs: Мя́дзельскі раён *Miádzieĺski rajon*, üüb Rüs: Мя́дельский райо́н *Mjádel’skij rajón*) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 29.599 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Mjadsel.

## Kwelen
Mjadsel (Steed)

**Mjadsel** (üüb Witjrüs: Мя́дзел *Miádziel* [ˈmʲadzʲel], üüb Rüs: Мя́дель *Mjádel’*, üüb Poolsk: *Miadzioł*, üüb Liitauisk: *Medilas*) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 7065 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Mjadsel Distrikt.

## Kwelen
Hlusk (Steed)

**Hlusk** (üüb Witjrüs: Глуск *Hlusk*, üüb Rüs: Глуск *Glusk*, üüb Poolsk: Hłusk) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 7402 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Hlusk Distrikt.

## Kwelen
Kastsjukowitschy (Steed)

**Kastsjukowitschy** (üüb Witjrüs: Касцюко́вічы *Kasciukóvičy*, üüb Rüs: Костюко́вичи *Kostjukóviči*, üüb Poolsk: Kościukowicze) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 15.993 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kastsjukowitschy Distrikt.

## Kwelen
Drybin (Steed)

**Drybin** (üüb Witjrüs: Дры́бін *Drýbin*, üüb Rüs: Дри́бин *Dríbin*, üüb Poolsk: Drybin) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 3298 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Drybin Distrikt.

## Kwelen
Chotsimsk (Steed)

**Chotsimsk** (üüb Witjrüs: Хо́цімск *Chócimsk*, üüb Rüs: Хо́тимск *Chótimsk*, üüb Poolsk: Chocimsk) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 7084 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Chotsimsk Distrikt.

## Kwelen
Klitschau (Steed)

**Klitschau** (üüb Witjrüs: Клі́чаў *Klíčaǔ*, üüb Rüs: Кли́чев *Klíčev*, üüb Poolsk: Kliczew) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 7521 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Klitschau Distrikt.

## Kwelen
Breña Baja

**Breña Baja** (aanj nööm: *La Muy Noble y Honorable Villa de Breña Baja*) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). At ferwaltang sat uun San José. Tu det gemeen hiart uk Los Cancajos, det as bütj Puerto Naos en swaarponkt faan a fräämenferkiar üüb't eilun.

## Saarpen

## Bilen

Los_Cancajos_04_ies.jpg|Los Cancajos
Lado_derecho_Iglesia_de_San_José_Breña_Baja-1.jpg|Iglesia de San José
La Palma San Antonio village R07.jpg|San Antonio
La Palma - Brena Baja - Los Cancajos (Mirador del Aeropuerto) 06 ies.jpg|Los Cancajos(grater bil)


## Futnuuten


## Luke uk diar
Krasnapolle (Steed)

**Krasnapolle** (üüb Witjrüs: Краснапо́лле *Krasnapóllie*, üüb Rüs: Краснопо́лье *Krasnopól’e*, üüb Poolsk: Krasnopole) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 6123 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Krasnapolle Distrikt.

## Kwelen
Kruhlaje (Steed)

**Kruhlaje** (üüb Witjrüs: Кру́глае *Krúhlaje*, üüb Rüs: Кру́глое *Krúgloje*, üüb Poolsk: Kruhłe) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 7529 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kruhlaje Distrikt.

## Kwelen
Krytschau (Steed)

**Krytschau** (üüb Witjrüs: Кры́чаў *Krýčaǔ*, üüb Rüs: Кри́чев *Kríčev*, üüb Poolsk: Krzyczew) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 27.202 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Krytschau Distrikt.

## Kwelen
Mstsislau (Steed)

**Mstsislau** (üüb Witjrüs: Мсцісла́ў *Mscisláǔ*, üüb Rüs: Мстисла́вль *Mstislávl’*, üüb Poolsk: Mścisław) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.804 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Mstsislau Distrikt.

## Kwelen
Kirausk (Steed)

**Kirausk** (üüb Witjrüs: Кі́раўск *Kíraǔsk*, üüb Rüs: Ки́ровск *Kírovsk*, üüb Poolsk: Kirowsk) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 8756 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kirausk Distrikt.

## Kwelen
Klimawitschy (Steed)

**Klimawitschy** (üüb Witjrüs: Клі́мавічы *Klímavičy*, üüb Rüs: Кли́мовичи *Klímoviči*, üüb Poolsk: Klimowicze) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 17.064 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Klimawitschy Distrikt.

## Kwelen
Schklou (Steed)

**Schklou** (üüb Witjrüs: Шклоў *Škloǔ*, üüb Rüs: Шклов *Šklov*, üüb Poolsk: Szkłów) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 16.439 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Schklou Distrikt.

## Kwelen
Slauharad (Steed)

**Slauharad** (üüb Witjrüs: Сла́ўгарад *Sláǔharad*, üüb Rüs: Сла́вгород *Slávgorod*, üüb Poolsk: Sławograd) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 7992 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Slauharad Distrikt.

## Kwelen
Tscherykau (Steed)

**Tscherykau** (üüb Witjrüs: Чэ́рыкаў *Čérykaǔ*, üüb Rüs: Че́риков *Čérikov*, üüb Poolsk: Czeryków) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 8177 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Tscherykau Distrikt.

## Kwelen
Biibel/sö

Di **Biibel** ( ‚Bokern‘; diarom uk **Bok fan di Bokern**) es en Saamling fan Skreften, wat fuar di Juuden en Kristen üs *Helig Skreft* teelt.

Di Biibel fuar di Juuden jit *Tanach*, en des heer trii Diili: Tora (Önwiising), Nevi’im (Profeeten) an Ketuvim (Skreften). Ja sen om dit Jaar 1200 f.Kr. āpskrewen uuren.

Di Kristen auernoom di Tanach, stelt di Skreften en bet om, en diar fan waar dit *Ual Testament*.
Leeter kām dit *Nii Testament* diartö, wat höm üs dit Evangeelium üp dit Leewent fan Jeeses Krist bitair. "testamenti" skel di ual en di nii Kontrakt fan Got me di Mensken meen, Symbooli diarfan sen di Riinböög fuar't ual testament en dit Krüts fuar dit nii Testament.
Di taudiiilig Biibel es dit iist prentet Bok, wat üp di miist Spraaken üp Wārel aurseet uuren es.

## Noom
Di Noom *Biibel* kumt fan dit greeksk Uurt βιβλίον (*Papyrus*-rol), en dit kumt fan *bíblos* of *býblos* (papyrus). Byblos jit uk di Haawenstat, hur Papyrus-Rolen maaket waar.

## Auerseetingen tö Friisk

* Uastfresk (Plaatschiisk): 
** *Dat Näi Testament in dat Ostfräske Plattdüts Öferset't von O. Boekhoff* (fert. Oldig Boekhoff, 1915)
* Nuurdfresk:
** *Dat Nii Testament en di Psalme* (Sölring; fert. Peter Michael Clemens (1804-1870), reekommen yn 1870 mar nea útjûn)
** *Dåt Evangelium fon Markus aw Mauringer-Frasch Auerset* (Mooring; fert. Alfred Boysen, 1954)
** *Dåt Evangelium fon Mattäus aw Mauringer-Frasch Auerset* (Mooring; fert. Alfred Boysen, 1955)
** *Di Fjuur Evangelien – Matthäus, Markus, Lukas, Johannes: üt dit Nii Testament* (Sölring; fert. Johann Frank, 2006)
* Molkwarder: 
** *Het Sechste Hae'stik fan Matthewes* (fert. Everwinus Wassenbergh, 1802; yn: *Taalkundige Bijdragen tot den Frieschen tongval I*)
* Saaterfresk:
** *Dät Näie Tästamänt un do Psoolme in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, Fräislound, Butjoarlound, Aastfräislound un do Groninger Umelounde* (fert. dr. Marron Fort, Oldenburg, 2003, )
* Skiermûntseagersk: 
** *Ut it Wes* (Gen. 22:1-19, it hiele boek *Ruth*, Ps. 23, 25, 27 en 42, Jes. 53, Mt. 5 o/m 7, Luk. 2:1-23 en 15:11-32 en Jeh. 20:11-18; fert. Douwe Fokkema sr., 1959)
** *It Evangeelje fan Mattheüs yn it Schiermonnikoogs* (yn twa dielen; fert. Douwe Fokkema sr., 1960/1961)
* Plaatschiisk:
** *Dat Ole un dat Nie Testament in unse Moderspraak* (fert. Johannes Jessen, 1937)
** *Dat Niee Testament: Plattdüütsch* (fert. Rudolf Muuß, 1975)
* Frysk:
** *Nije Fryske Bibeloersetting*, 1978

## Luki uk diar

## Futnooten
Kultivātor (Guart)

En **Kultivātor** es en Maskiin, wat üs en Aart fan Meln of Röörgirat fuar di Öört aarbert. Dit es diarfuar taacht, dat di Öört iipen fuar Weeter en Siit uur sa üs uk diarfuar, forskeligi Aarten fan Öört töhoptöaarberi of t. B. Kompost iintöaarberi.
Diarfuar haa des Giraaten Greevjükenweelen.

Kultivatooren hiir tö di Grubern, man Grubern sen gurter en kum achter di Treker. Üs Gruber fuar di Hun ken em uk en Iartapelbāricher nem, wan di Öört ek tö hart es.

Kultivatooren jeft et me 4 of 6 Greevjükenweelen sa üs me Bensiin- of Elektromaskiin.

## Skeltern

Datei:Mulch_001.JPG|Jir skel naist Jaar Iartaapelern wuksi. Di Plaats diarfuar waar me Sön önfelt, da waar diar Mulch fan haueti Gērs hensmeten en achterön en bet Kompost booven üp (Jir ek tö se). 

Datei:Kultivātor_Guart_001.JPG|Dit Hiili waar nü me di Kultivātor töhopföört, dat et aur di Wunter tö Plaanti-Öört uur ken.
Mjuks

**Mjuks** kumt bi di Buererii fan di Kraitern. Hat es ti Skit en di Pes (uk Eerel) töhop me wat, wat dit töhophalt, fuar't Miist Fođer, wat ek freten waar; aaftinoch uk Stre of haket Haawerhālemern of dit Hiili töhop.

Me Mjuks ken em orgānisk düngi, dit meent, dat dit help ken, dat Plaanten en Greentjüch beeter wuksi.

Ön di Guart uur dit hol fuar di Kompost nomen, en uk fuar Plaatsen, hur em ön di Uurs wat plaanti wel, maaket höm dit gur en smit en bet Mjuks t. B. fan Hingstern üp.
Prowins Santa Cruz de Tenerife

**Santa Cruz de Tenerife** as en spoonsk prowins. Diar hiar a eilunen Teneriffa, La Palma, La Gomera an El Hierro tu. Det hoodstääd as Santa Cruz de Tenerife. Tuup mä det prowins Las Palmas san jo tau det autonoom gemianskap faan a Kanaarisk Eilunen.

## Gemeenen uun det prowins efter iinwenertaal
* 1. Santa Cruz de Tenerife: 222.271 habitantes.
* 2. San Cristóbal de La Laguna: 153.187 habitantes.
* 3. Arona: 75.339 habitantes.
* 4. Adeje: 45.134 habitantes.
* 5. Villa de la Orotava: 41.706 habitantes.
* 6. Granadilla de Abona: 41.555 habitantes.
* 7. Los Realejos: 38.015 habitantes.
* 8. Puerto de la Cruz: 32.815 habitantes.
* 9. Candelaria: 25.957 habitantes.
* 10. Icod de los Vinos: 24.147 habitantes.
* 11. Tacoronte: 23.699 habitantes.
* 12. Los Llanos de Aridane: 21.145 habitantes.
* 13. Guía de Isora: 20.396 habitantes.
* 14. Güímar: 18.131 habitantes.
* 15. El Rosario: 17.383 habitantes.
* 16. San Miguel de Abona: 17.130 habitantes.
* 17. Santa Cruz de La Palma: 16.924 habitantes.
* 18. Santa Úrsula: 14.333 habitantes.
* 19. Santiago del Teide: 12.274 habitantes.
* 20. Tegueste: 10.874 habitantes.
* 21. San Sebastián de La Gomera: 9.120 habitantes.
* 22. El Sauzal: 9.065 habitantes.
* 23. La Victoria de Acentejo: 9.043 habitantes.
* 24. La Matanza de Acentejo: 8.655 habitantes.
* 25. Arico: 7.924 habitantes.
* 26. El Paso: 7.947 habitantes.
* 27. Breña Alta: 7.347  habitantes.
* 28. Tazacorte: 5.697 habitantes.
* 29. Arafo: 5.543 habitantes.
* 30.La Guancha: 5.475 habitantes.
* 31. Garachico: 5.413 habitantes.
* 32. Breña Baja: 5.259 habitantes.
* 33. Los Silos: 5.246 habitantes.
* 34. Buenavista del Norte: 5.151 habitantes.
* 35. Valle Gran Rey: 5.150 habitantes.
* 36. San Juan de la Rambla: 5.076 habitantes.
* 37. Valverde: 5.035 habitantes.
* 38. Villa de Mazo: 4.955 habitantes.
* 39. San Andrés y Sauces: 4.874 habitantes.
* 40. La Frontera: 4.124 habitantes.
* 41. Vallehermoso: 3.123 habitantes.
* 42. El Tanque: 2.965 habitantes.
* 43. Fasnia: 2.777 habitantes.
* 44. Tijarafe: 2.769 habitantes.
* 45. Puntallana: 2.425 habitantes.
* 46. Barlovento: 2.296 habitantes.
* 47. Hermigua: 2.183 habitantes.
* 48. Puntagorda: 2.177 habitantes.
* 49. Alajeró: 2.048 habitantes.
* 50. Fuencaliente: 1.898 habitantes.
* 51. Vilaflor: 1.843 habitantes.
* 52. El Pinar: 1.801 habitantes.
* 53. Garafía: 1.714 habitantes.
* 54. Agulo: 1.180 habitantes.

## Futnuuten


## Luke uk diar
Breña Alta

**Breña Alta** (hial nööm: **Villa de Breña Alta**) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). At ferwaltang sat uun San Pedro (de Breña Alta).

## Saarpen

## Bilen

La_Palma_-_Brena_Alta_-_San_Pedro_%2B_LP-202_(Mirador_de_la_Concepción)_01_ies.jpg|San Pedro
La_Palma_Playa_de_Bajamar_R02.jpg|Playa de Bajamarnaibi Santa Cruz
La Palma - Breña Alta - Camino La Corsillada - Monasterio del Císter 03 ies.jpg|Monasterio del Císter
Blick auf Santa Cruz.jpg|Ütjsicht auer Santa Cruz
Breña Alta 01 ies.jpg|Tunel troch at Cumbre auer tu a waaster ääg faan't eilun


## Futnuuten


## Luke uk diar
Los Cancajos

**Los Cancajos** as en saarep uun det gemeen Breña Baja üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't uasten faan't eilun an as efter 1980 en swaarponkt faan a fräämenferkiar wurden. Diarföör jääw't bluas Puerto Naos üüb a waaster ääg.

## Bilen

Barrios_de_Breña_Baja.png|Laag faan Los Cancajos uun det gemeen
La Palma - Brena Baja - Los Cancajos (Mirador del Aeropuerto) 03 ies.jpg|Hotel
La Palma - Brena Baja - Los Cancajos (Mirador de El Salto) 04 ies.jpg|Apartments 
Panorama Strand Los Cancajos.jpg|Strun 
LosCancajosSalinejpg.jpeg|Resten faan det ual *saliine*


## Luke uk diar
El Hierro

**El Hierro** [] as det bütjenst faan a Kanaarisk Eilunen, diar tu Spoonien hiar.

Hat hiart tu a sööwen grater eilunen faan a Kanaaren, as diarfaan oober at letjst. Hoodstääd as Valverde.

## Gemeenen
* Valverde
* La Frontera
* El Pinar

## Bilen

Punta de Arenas Blancas.JPG|Punta de Arenas Blancas
La Dehesa.jpg|La Dehesa
Charco Azul.JPG|Charco Azul


## Kliima

## Luke uk diar
Valverde (El Hierro)

**Valverde** as ian faan trii gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun El Hierro (Spoonien). Hat leit uun't uasten faan't eilun an as uk det hoodstääd.

## Saarpen
mä iinwenertaalen faan 2011:
* Caleta (281)
* Echedo (213)
* Erese (189)
* Guarazoca (352)
* Isora (404)
* Mocanal (952)
* Las Playas (110)
* Puerto de La Estaca (111)
* San Andrés (245)
* Tamaduste (286)
* Tiñor (31)
* Temijiraque (188)
* Valverde (1.686)

## Bilen

Tamaduste.JPG|El Tamaduste
Puerto de La Estaca, 2018.jpg|Puerto de La Estaca
Echedo.El Hierro.JPG|Echedo



## Futnuuten


## Luke uk diar
La Frontera (El Hierro)

**La Frontera** as ian faan trii gemeenen üüb det kanaarisk eilun El Hierro (Spoonien). Hat leit uun't waasten faan't eilun.

## Saarpen
mä iinwenertaalen faan 2005:
*La Frontera (1.354 Einwohner)
*Tigaday (1.231 Einwohner)
*Sabinosa (314 Einwohner)
*Las Puntas (234 Einwohner)

## Bilen

Campanario de Joapira - WLE Spain 2015.jpg|Campanario de Joapira
El Golfo - WLE Spain 2015.jpg|*El Golfo*, det bocht
Playa del Verodal, El Hierro, Canarias, España.JPG|Playa del Verodal


## Kwelen


## Luke uk diar
El Pinar de El Hierro

**El Pinar** as ian faan trii gemeenen üüb det kanaarisk eilun El Hierro (Spoonien). Hat leit uun't süüden faan't eilun.

## Saarpen
mä iinwenertaalen faan 2006:
*La Restinga (535)
*Las Casas (380)
*Taibique (876)

An do lewe diar noch 119 minsken ferstreielt auer't lun.

## Bilen

El Hierro SAT-El Pinar.jpg|Satelitenbil,di passatwinj staut ham uun't nuurden
La Restinga Harbour-El Hierro.jpg|La Restinga, di huuwen
Las Playas - Punta Bonanza - El Hierro.jpg|Punta de La Bonanza
Malpaso_el_hierro.jpg|Berag Malpaso


## Kwelen


## Luke uk diar
La Gomera

**La Gomera** as ian faan a Kanaarisk Eilunen, diar tu Spoonien hiar.

Hat hiart tu a sööwen grater eilunen faan a Kanaaren, as diarfaan oober at ööderletjst bääft El Hierro.

## Gemeenen

## Bilen

2010-12-17_Spain_CanaryIslands_LaGomera_SanSebastian.jpg|San Sebastian
Los_Organos_La_Gomera.JPG|*Los organos*, basalttürner
La Gomera - Roque Agando.jpg|Roque de Agando
Gomera-Hermigua-CTH.JPG|Hermigua


## Luke uk diar
San Sebastián de La Gomera

**San Sebastián de La Gomera** as det gratst faan sääks gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun La Gomera (Spoonien) an uk det hoodstääd. Hat leit uun't uasten faan't eilun.

## Stääddialen an saarpen
* Stääddialen La Lomada , El Calvario , Las Gallanas, La Gallarda 
* El Molinito an El Langrero, nuurdwaastelk 
* El Barranco, nuurdwaastelk
* La Laja, nuurdwaastelk 
* Barranco de Santiago, Tecina, Laguna de Santiago, Benchijigua, Vegaipala, Las Toscas, Ayamosna, Jerdune, Lo del Gato, El Cabrito, uun't süüdwaasten
* Enchereda (uk *Incherada*), nuurdwaastelk 

## At belukin wäärs
* *Torre del Conde* ()
* Museum *Casa de Colón* ()
* *Pozo de La Aguada* ()
* *Los Roques*
* *Barranco del Cabrito* ()
* Natuurskülregiuun *Puntallana* ()
* Natuurpark *Majona* ()
* *Parador Conde de La Gomera*, en fiin hotel uun ual müüren ()

## Kwelen


## Luke uk diar
Teneriffa

**Teneriffa** (spoonsk *Tenerife*) as det gratst faan a Kanaarisk Eilunen an hiart tu Spoonien. Det hoodstäd as Santa Cruz de Tenerife. A iinwenern het *Tinerfeños*.

## Kliima

## Gemeenen
Üüb Teneriffa san 31 gemeenen:

## Luke uk diar
Triana (Los Llanos)

**Triana** (mä **Las Rosas**) as en süüdelken stääddial faan Los Llanos de Aridane üüb det Kanaarisk Eilun La Palma (Spoonien).

*Montaña Triana* as en wulkaankeegel waastelk faan Triana uun Las Rosas.

## Bilen

Barrios de Los Llanos de Aridane.png|Laag faan Argual uun Los Llanos|Laag faan Triana uun Los Llanos
La Palma - Los Llanos - Carretera a Puerto Naos - Parque Antonio Gómez Felipe (Morera) 75 ies.jpg|Parque Antonio Gómez Felipe 
La Palma - Los Llanos - Carretera a Puerto Naos - Parque Antonio Gómez Felipe 04 ies.jpg|Parque Antonio Gómez Felipe 
La Palma - Los Llanos + Montana Triana + Montana de La Laguna (Montana Tenisca) 01 ies.jpg|Ütjsicht auer Triana / Las Rosas hen tu Montaña Triana (diarbääft: Montaña La Laguna)


## Luke uk diar
Las Manchas (La Palma)

**Las Manchas** as en ferstreielt siidlang üüb a waaster ääg faan det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat hiart dialwiis tu a gemeenen El Paso an Los Llanos de Aridane.

Nuurdelk faan Las Manchas ferlääpt en lavafial faan a *[[Cumbre Vieja]]* efter waasten deel bit uun a Atlantik. Diar as 1949 di wulkaan *San Juan* ütjbreegen an hää dialen faan Las Manchas fersködet. Auer diar näämen tu duas bi kaam, haa a iinwenern üs soonk en stunbil baud: *Santísima Virgen del Rosario de Fátima*.

a 19. September 2021 as ei widj faan diar en neien wulkaan ütjbregen: *[[Tajogaite]]*. Sin lava räänd auer't nuurdelk Las Manchas lik üüb Todoque tu an hää det hialer saarep begreewen. Waastelk faan Todoque lep det lava do iin uun a Atlantik.

## Saarpen
mä iinwenertaalen faan 2013.
* Las Manchas de Abajo (186, Los Llanos)
: mä *Cuatro Caminos*
* San Nicolás (de Las Manchas) (248, El Paso)
: mä *El Paraiso* (bit Sep. 2021) an *Jedey*

## Bilen

Plaza de La Glorieta.JPG|Plaza de La Glorieta uun Las Manchas de Abajo, maaget faan di konstler Luis Morera.
La Palma - Los Llanos de Aridane - Las Manchas - Camino El Callejón de Las Manchas + Casa Museo del Vino Las Manchas 01 ies.jpg|Winmuseum uun Las Manchas de Abajo.
Quatro Caminos - panoramio.jpg|Quatro caminos
La Palma - El Paso - Calle Tamanca - Santísima Virgen del Rosario de Fátima 02 ies.jpg|Santísima Virgen del Rosario de Fátima uun't lavafial nuurdelk faan Las Manchas (Llano del Banco).
Lava-Strom des Vulkans San Juan (Annamarie Ursula) P1220390.JPG|Lavafial 
I08 843 tubo volcánico de Todoque.jpg|Tubo volcánico uun't lavafial *Cueva de Las Palomas*


## Kwelen
Argual

**Argual** as en waastelken stääddial faan Los Llanos de Aridane üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien).

*Montaña Argual* as en wulkaankeegel süüdwaastelk faan Argual.

## Bilen

Barrios de Los Llanos de Aridane.png|Laag faan Argual uun Los Llanos
La Palma - Los Llanos - Calle Los Molinos - Acueducto de Argual 02 ies.jpg|Acueducto de Argual
La Palma - Los Llanos - Calle San Antonio - Llano de Argual 08 ies.jpg|Llano de Argual
Plaza Argual.jpg|Plaza Argual
La Palma - Los Llanos (Mirador del Time) 06 ies.jpg|Stääddialen faan waast tu uast: Argual (föör), Los Llanos (maden), Retamar (bääft) an Montaña Tenisca (rochts)


## Luke uk diar
Todoque

**Todoque** wiar en saarep uun det gemeen Los Llanos de Aridane üüb det Kanaarisk Eilun La Palma (Spoonien). Üs a 19. September 2021 di wulkaan *[[Tajogaite]]* ütjbruch, räänd en lavastruum auer det saarep wech, an hää knaap wat auer läät. A leetst hüsang wurd a 10. Oktuuber 2021 begreewen. Waastelk faan Todoque lep det lava do iin uun a Atlantik.

*Montaña Todoque* as en ualen wulkaankeegel waastelk faan Todoque.

Tesken Todoque an Las Manchas ferlääpt en lavafial faan a *Cumbre Vieja* deel bit uun a Atlantik. Diar as 1949 di wulkaan San Juan ütjbreegen an hää dialen faan Las Manchas fersködet.

## Bilen
#### föör September 2021

Barrios_de_Los_Llanos_de_Aridane.png|Laag faan Todoque uun Los Llanos
LP LosLlanosdeAridane.png|Laag faan Los Llanos üüb La Palma
La Palma - Los Llanos - Todoque + Tazacorte - Todoque volcano (LP-212 (Montana Rajada)) 01 ies.jpg|Montaña Todoque
Lapalma_westcoast_200606026.jpg|Ütjsicht faan Todoque efter nuurdwaast(grater bil)
Lava-Strom des Vulkans San Juan (Annamarie Ursula) P1220390.JPG|Lavafial tesken Todoque an Las Manchas
La Palma - Los Llanos - Carretera a Puerto Naos - Plaza Todoque + Iglesia San Pio X 01 ies.jpg|Sark *San Pio X* faan Todoque

#### sant September 2021

LUN 8419.jpg|Wulkaanütjbruch 2021
Map_of_2021_Cumbre_Vieja_eruption.png|At lava lääpt deel üüb Todoque an La Laguna (Sep/Okt/Nof 2021)
Buildings_destroyed_by_2021_Cumbre_Vieja_eruption.png|Lavafial Nofember 2021


## Luke uk diar
La Laguna (Los Llanos)

**La Laguna** as en saarep uun det gemeen Los Llanos de Aridane üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit süüdelk faan Los Llanos föör Todoque.

*Montaña Laguna* as en ualen wulkaankeegel waastelk faan Laguna.

Üs a 19. September 2021 di wulkaan *Tajogaite* ütjbruch, räänd en lavastruum üüb det saarep tu, an uun Oktuuber 2021 san grat dialen faan La Laguna fersködet wurden.

## Bilen

Barrios_de_Los_Llanos_de_Aridane.png|Laag faan La Laguna uun Los Llanos.
La Palma - Tazacorte + Los Llanos + Montana de La Laguna + Todoque volcano (Mirador del Time) 02 ies.jpg|Montaña de La Laguna (lachts), rochts diarbääft: Montaña Todoque
La Palma - Tazacorte + Montana de La Laguna (Mirador del Time) 01 ies.jpg|Montaña de La Laguna
Copernicus Monitoring Sheet of La Palma Eruption on 2021-10-01.jpg|A nuurdelk lavastruum räänd üüb La Laguna tu (Oktuuber 2021).


## Luke uk diar
Prowins Las Palmas

**Las Palmas** as en spoonsk prowins. Diar hiar a eilunen Gran Canaria, Fuerteventura, Lanzarote, La Graciosa, Alegranza, Montaña Clara, Lobos, Roque del Este an Roque del Oeste tu. Det hoodstääd as Las Palmas. Tuup mä det Prowins Santa Cruz de Tenerife san jo tau det autonoom gemianskap faan a Kanaarisk Eilunen.

## Gratst gemeenen
Stant 

## Kwelen


## Luke uk diar
Beschankowitschy (Steed)

**Beschankowitschy** (üüb Witjrüs: Бешанко́вічы *Biešankóvičy*, üüb Rüs: Бешенко́вичи *Bešenkóviči*, üüb Poolsk: Bieszenkowicze) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 7344 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Beschankowitschy Distrikt.

## Kwelen
Dubrouna (Steed)

**Dubrouna** (üüb Witjrüs: Дубро́ўна *Dubróǔna*, üüb Rüs: Дубро́вно *Dubróvno*, üüb Poolsk: Dubrowna) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 8041 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Dubrouna Distrikt.

## Kwelen
Braslau (Steed)

**Braslau** (üüb Witjrüs: Бра́слаў	*Bráslaǔ*, üüb Rüs: Бра́слав *Bráslav*, üüb Poolsk: Brasław) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 9516 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Braslau Distrikt.

## Kwelen
Dokschytsy (Steed)

**Dokschytsy** (üüb Witjrüs: До́кшыцы *Dókšycy*, üüb Rüs: До́кшицы *Dókšicy*, üüb Poolsk: Dokszyce) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 6628 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Dokschytsy Distrikt.

## Kwelen
Lepelj (Steed)

**Lepelj** (üüb Witjrüs: Ле́пель *Liépieĺ*, üüb Rüs: Ле́пель *Lépel’*, üüb Poolsk: Lepel) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 17.280 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Lepelj Distrikt.

## Kwelen
Ljosna (Steed)

**Ljosna** (üüb Witjrüs: Лёзна *Liózna*, üüb Rüs: Лио́зно *Liózno*, üüb Poolsk: Łoźna) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 6766 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Ljosna Distrikt.

## Kwelen
Hāremforslüt

En **Hāremforslüt** set iin ön en Oflaapröör en es diarfuar, dat di Hārem fan Kanaal of Skitküül ek iin ön't Hüs kum.

## Arten fan Hāremforslüten

#### Me Weeter

Dat dit ek hāremt, mut altert Weeter diarbenen staan. Ön't Beest mut altert wat achterön laap, dat dit ek ütdrüget.

Fuar't olermiist uur dit Ofloopröör öner Spöölstiiner sa döörböögen, dat diar altert Weeter benen staant. Döör Weeter ken di Lucht en diarme di Hārem ek kum. Üs en töhopstelt Pakeet fan Röören en Techtingen jit des en iinfachi *Siphon*.

En Forem diarfan es uk ön Hüsjikopen tö finj, man diar es dit iingööten en niin önskrüüwen Röören. 

Öner Spöölstiiner set aaft Faten, hur naa boowen en naa achtern en Röör önslööten uur. Des Fat jit uk *Borel*, di Hāremforslüt jit *Borelsiphon*.

Bi en *Böörtoflaap* es en Aart fan Traachter, hur ön di Meren en Oflaapröör öngööten es. Boowen üp set en Aart fan Ler, dat niin Strunt diar iimaal ken en uk niin Lucht utkum ken.

#### Söner Weeter
Bi en weeterfrii Urinal es jaa niin Weeter. Bi des halt en Silikoongumi-Slang dit Röör techt. Des giar bluat kuurt iipen, wan diar wat iinlapt, en achterön giar dit weđer techt.
Des Systeem mut of en tö rensket uur, aurdat höm Uriinstiin benen iin ön di Slang set, dat dit ek muar rocht techtmaaki ken.


Datei: Hāremforslüt Keramag_001.JPG|Di Hāremforslüt fan en Urinal *Keramag Centaurus*. Di Silikoongumislang halt di Oflaap techt, dat dit ek hāremt.
Datei: Hāremforslüt Keramag_002.JPG|Jir lapt jens en bet Weeter döör. Wan dit āphalt, giar di Slang weđer techt.
Mjory (Steed)

**Mjory** (üüb Witjrüs: Мёры *Mióry*, üüb Rüs: Мио́ры *Mióry*, üüb Poolsk: Miory) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 8188 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Mjory Distrikt.

## Kwelen
Uurterbok

En **Uurterbok** es fuar't Miist en Bok, wat di Uurtern fan en Spraak, wat em keent en di Uurter diartö fan en Spraak, wat em *ek* keent töögenaurstelt. 
Da jeft et jit Uurterbokern, wat di Uurter fan di Spraak forklaari, wat em liir wel. Tö des jert dit Uurterbok fan Boy-Peter Möller, en des forklaaret uk, hur di Uurter fan kum (*Etymoloogisk*).

Des ken jirfuar gur wiis:
* En skrewen Stek üp en Spraak, wat em ek hiilendal keent, tö forstuun, wan em som fan di Uurter ek forstuunt 
* En Stek üp en Spraak, wat em liir wel, skrewen uur skel en diartö Uurter waani 
* En skrewen Stek fan jen Spraak tö di Naist aurseet

Ön Sleeswig-Holstiin jeft et sa üs aural Uurterbokern fuar Spraaken fan di hiili Wārel, sa üs Engelsk, Franzk, Spansk esf..
Senerlig fuar di *Menerhairenspraaken* sa üs Friisk, sin forskeligi Spreekwiisen sa üs uk fuar Platdütsk jeft et Uurterbokern.

Online-Uurterlisten kür di Uurterbokern bit deling ek fan di Staalern fo.

## Uurterbokern fuar Menerhairenspraaken

**Platdütsk** 

* Der neue Sass, 7. Auflage 2013, Wachholtz-Verlag/Fehrs-Gilde 

### Friisk Müraarten
**Söl'ring**
* Söl'ring Uurterbok, Boy-Peter Möller 1916, eeđerprentet fan di Sölring Foriining 1993, 
* Sölring Uurterbok, Wörterbuch der sylterfriesischen Sprache, Ütdönen fan di Nuurđfriisk Uurterbokstair, CAU Kiel 2006, 

**Ek iin ön di Bokern**
* Repel en Uunen sen Uurter wat ek iin ön di Uurterbokern staan.

**Aamring / Öömrang**

**[[Nuurdfresk wurdenbuken|Luki uk jir]]** fuar Aamring en üđer Spreekwiisen sa üs uk fuar maur Bokern aur Sölring.
Hlybokaje (Steed)

**Hlybokaje** (üüb Witjrüs: Глыбо́кае *Hlybókaje*, üüb Rüs: Глубо́кое *Glubókoje*, üüb Poolsk: Głębokie) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 18.082 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Hlybokaje Distrikt.

## Kwelen
Haradok (Steed)

**Haradok** (üüb Witjrüs: Гарадо́к *Haradók*, üüb Rüs: Городо́к *Gorodók*, üüb Poolsk: Horodek) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 12.968 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Haradok Distrikt.

## Kwelen
Orscha (Steed)

**Orscha** (üüb Witjrüs an Rüs: О́рша *Órša*, üüb Poolsk: Orsza) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 117.225 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Orscha Distrikt.

## Kwelen
Pastawy (Steed)

**Pastawy** (üüb Witjrüs: Паста́вы *Pastávy*, üüb Rüs: Поста́вы *Postávy*, üüb Poolsk: Postawy) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 19.815 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Pastawy Distrikt.

## Kwelen
Rasony (Steed)

**Rasony** (üüb Witjrüs: Расо́ны *Rasóny*, üüb Rüs: Россо́ны *Rossóny*, üüb Poolsk: Rossony) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 5409 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Rasony Distrikt.

## Kwelen
Scharkauschtschyna (Steed)

**Scharkauschtschyna** (üüb Witjrüs: Ша́ркаўшчына *Šárkaǔščyna*, üüb Rüs: Ша́рковщина *Šárkovščyna*, üüb Poolsk: Szarkowszczyzna) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 6934 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Scharkauschtschyna Distrikt.

## Kwelen
Sjanno (Steed)

**Sjanno** (üüb Witjrüs: Сянно́ *Siannó*, üüb Rüs: Сенно́ *Sennó*, üüb Poolsk: Sienno) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 8007 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Sjanno Distrikt.

## Kwelen
Schumilina (Steed)

**Schumilina** (üüb Witjrüs: Шумі́ліна *Šumílina*, üüb Rüs: Шуми́лино *Šumílino*, üüb Poolsk: Szumilino) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 7506 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Schumilina Distrikt.

## Kwelen
B 5

At **B 5** as det **Bundesstruat 5** uun Sjiisklun. Hat ferlääpt faan't däänsk grens auer 555 km bit tu't grens mä Poolen.

## Ferluup
Det bundesstruat begant uun't nuurden bi Ellhöft, huar det däänsk *Primærrute 11* efter Tønder uunslot. Do gongt det bi a waastküst faan Schleswig-Holstian deel am a süüd troch a lunkreiser Nuurdfresklun, Dithmarschen an Steinburg bit Itzehoe. Det stak diarbääft bit Hamborag as faan det autoboon A 23 ufliaset wurden. Do gongt det widjer troch't süüduastelk Schleswig-Holstian, süüdwaastelk Mecklenburg-Föörpomern, Brandenburg an Berlin, an häält ap uun Frankfurt (Oder).

## Bilen

Straßenschild NF.jpg|Nuurdfresklun
Winterhuder Brücke 1.jpg|Hamborag
Pritzier Meilenstein B5 2012-07-25 066.JPG|Pritzier, ual miilstian
Ankündigung Ausfahrt B 1 auf A 10, Westseite (2009).jpg|Autoboon naibi Berlin


## Luke uk diar
Nawapolatsk (Steed)

**Nawapolatsk** (üüb Witjrüs: Навапо́лацк *Navapólack*, üüb Rüs: Новопо́лоцк *Novopólock*, üüb Poolsk: Nowopołock) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 98.138 lidj (2009).

## Kwelen
Talatschyn (Steed)

**Talatschyn** (üüb Witjrüs: Талачы́н *Talačýn*, üüb Rüs: Толо́чин *Tolóčyn*, üüb Poolsk: Tołoczyn) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.155 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Talatschyn Distrikt.

## Kwelen
Tschaschniki (Steed)

**Tschaschniki** (üüb Witjrüs: Ча́шнікі *Čášniki*, üüb Rüs: Ча́шники *Čášniki*, üüb Poolsk: Czaśniki) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 9203 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Tschaschniki Distrikt.

## Kwelen
Uschatschy (Steed)

**Uschatschy** (üüb Witjrüs: Уша́чы *Ušáčy*, üüb Rüs: Уша́чи *Ušáči*, üüb Poolsk: Uszacz) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 5514 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Uschatschy Distrikt.

## Kwelen
Werchnjadswinsk (Steed)

**Werhnjadswinsk** (üüb Witjrüs: Верхнядзві́нск *Vierchniadzvínsk*, üüb Rüs: Верхнедви́нск *Verchnedvínsk*, üüb Poolsk: Wierchniedźwińsk) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 7360 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Werchnjadswinsk Distrikt.

## Kwelen
Letisk

Det **Letisk Spriik** (aanjnööm: *latviešu valoda* [ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]) as ian faan dön Baltisk spriiken. Det as det amtelk spriik faan Letlun an ian faan dön fjauer-an-twuntig amtelk spriiken faan det EU. Letisk as a mamenspriik faan 1,3 miljuunen lidj uun Letlun an faan 100.000 lidj uun't ütjlun.

## Spriikwiisen
At jaft trii spriikwiisen faan't spriik: 
* Taamisk (*Lībiskais dialekts*)
* Madelletisk (*Vidus dialekts*)
* Huuchletisk (*Augšzemnieku dialekts*).
Düüna

A **Düüna** (; ; / **'; / **') as en 1020&nbsp;km lungen struum mä san müs uun't Riga-Bocht uun a Uastsia.

Di struum het üüb rüsk uk *Waastelk Dwina*, auer't uk noch en *[[Nuurdelk Dwina]]* jaft.

För Letlun as a Düüna en natsionaal sümbool; diar het hi uk *Daugaviņa māmuliņa* (*memk Düüna*).

## Bilen

Dvina-vitebsk.jpg|A Düüna bi Witsebsk
RigaDaugava2010Video.ogv|A Düüna (Daugava) bi Riga (2010)



## Futnuuten


## Luke uk diar
Balaklija (Distrikt)

De **Balaklija Distrikt** (üüb Ukrainisk: Балаклійський район *Balaklijs’kyj rajon*) wiar föör 2020 ian faan a distrikten faan det Charkiw Prowins faan Ukraine. Det hee 80.487 lidj (2018). At hoodsteed faan a distrikt as Balaklija.

## Histoore
A distrikt wurd de 18. Jüüle 2020 dial faan de Isjum Distrikt.

## Kwelen
Frankfurt (Oder)

**Frankfurt (Oder)** as en kreisfrei stääd bi a struum Oder uun't uastelk Brandenburg.

## Futnuuten


## Luke uk diar
A 23

At **A 23** as det **Bundesautoboon 23** (**BAB&nbsp;23**) an ferlääpt uun't süüdwaastelk Schleswig-Holstian auer en lengde faan 96 km. Hat begant naibi Heide uun Dithmarschen an lääpt iin uun a A 7 uun Hamborag. Hat woort uk *waastküstenautoboon* näämd. Dialwiis hää at A 23 det bundesstruat B 5 ufliaset. Diar san uk plooner, det A 23 efter nuurden tu ferlingrin.

## Bilen

Arboretum Ellerhoop-Rosarium Uetersen 02.jpg|Henwisang üüb't Arboretum an Rosarium
Störbrücke A23 Okt-2015 IMG 6887.JPG|Autoboonbrag auer a Stör bi Itzehoe
Aerial photograph 60D 2013 09 29 9321.JPG|Autoboonbrag auer a Nuurd-Uastsia-Kanool


## Luke uk diar
Nuurd-Uastsia-Kanaal

A **Nuurd-Uastsia-Kanaal** (sjiisk: *Nord-Ostsee-Kanal* (**NOK**), ingelsk: **Kiel Canal**) ferbanjt a Nuurdsia mä a Uastsia. Hi as en bundesweederstruat, an di kanaal mä di gratst siaskapsferkiar üüb a welt. 2016 san diar 29.284&nbsp;skeb trochkeerd. Hi as knaap 100&nbsp;kilomeetern lung tesken a slüüsen uun Brunsbüttel (Ialew, Nuurdsia) an Kiil-Holtenau (Uastsia).

Di wai troch a kanaal spaaret det tuur trinjam Jütlun troch Skagerrak an Kattegat. Sodenang as di wai amanbi 250 siamiilen kurter.

Di kanaal as uun man jüst aacht juaren faan 1887 bit 1895 baud wurden, an het doomools *Kaiser-Wilhelm-Kanal*. 

## Bilen

13-09-23-Fotoflug-Nordsee-RalfR-N3S 0008.jpg|Slüüs Brunsbüttel.
SMS Dresden German Cruiser LOC 16727.jpg|*SMS Dresden* tu keisertidjen.
NOK.Lotsenstation.Rüsterbergen.wmt.jpg|Luatsenstatsioon bi km 55.
Hochdonn, Fähre über den Nord-Ostsee-Kanal NIK 0273.JPG|Kanaaldamper bi Hochdonn.
Stamps of Germany (BRD) 1970, MiNr 628.jpg|Freimarke faan 1970, üs di kanaal 75 juar ual wiar.


## Luke uk diar
Komi (Republiik)

Det **Komi Republiik** (üüb Rüs: Респу́блика Ко́ми *Respúblika Kómi*, üüb Komi: Коми Республика *Komi Respublika*) as en autonoom republiik faan Ruslun. Det hee 830.235 lidj (2019). At hoodsteed faan’t republiik as Syktywkar.

## Geografii

At republiik leit uun de bütjerst nuurduast faan Euroopa. De Arktisk Kreis leit uun a nuurd faan't republiik.

### Lunskap

At lunskap as för't miast plaat, man uun a uast lei dön Uraal Berger. Uun a berger lei dön Manpupunjor-felsen, wat sööwen felspiiler ütj glamerskiifer san. At republiik hee föl uurwalten, wat sant 1995 UNESCO-Wäältnatüürarew san. Muar üüs 70% faan't republiik as walt an amanbi 15% as muur. 

Dön wichtigst struumer san a Petschora an uk de Wytschegda, wat en bistruum faan de Nuurdelk Dwina as. De Petschora hee sin hood nai bi't uastgrens faan't republiik an leept iin uun a waast an nuurd, troch det Archangelsk Prowins iin uun det Petschora Sia. De Wytschega hee sin hood uun a uast faan't republiik, nai bi de Petschora, an leept do iin uun a waast iin uun det Archangelsk Prowins. At jaft uk föl sian, diarmad san de Sindorskoje an de Jam.

### Kliima
A somern uun't republiik san kurt, man temelk warem. Wontern san lung an kul. 

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:

### Iindialing faan Ferwalting
Distrikten:
* Ischma
* Knjaschpogost
* Kortkeros
* Kojgorodok
* Prilusski
* Syktywdinsky
* Sysolsky
* Troitsko-Petschorsk
* Udorsky
* Ust-Kulom
* Ust-Tsilma
* Ust-Wymsky

## Befölkring

Efter det folksteeling faan 2010 uun Rüslun san 65,1% faan a lidj uun't republiik Rüsen, an 23,7% san Komi.

## Luke uk diar
* Archangelsk Guwernement
* Komi spriaken

## Kwelen
Kroaatisk spriak

At **kroaatisk spriak** (kroatisk *hrvatski jezik*) as en slaawisk spriak an hiart tu di twiig faan't Süüdslaawisk. Hat as nai mä Bosnisk an Serbisk, an jo kem aaltumaal faan't *Schtokaawisk* uf. Jodiar spriaken wurd tuup uk Serbokroatisk näämd, an a spreegern kön jo onerenööder gud ferstun.

## Spriakwiisen


Uk wan a serbokroaatisk spriaken aaltumaal faan't *Schtokaawisk* ufkem, so woort di ütjdruk Schtokaawisk (green) daalang bluas noch för ian kroaatisk spriakwiis brükt, diar uk uun Bosnien snaaket woort. Jo ööder kroaatisk spriakwiisen san Kaikaawisk (brons) an Tschakaawisk (blä).

Jo spriakwiisen haa hör nööm efter det fraagwurd *wat ?*.Det het diar do *schto ?*, *kai ?* of *tscha ?*.

## Futnuuten


## Luke uk diar
Bosnisk spriak

At **bosnisk spriak**  ( / ) as en slaawisk spriak an hiart tu a süüdslaawisk twiig. Hat as nai mä Kroatisk an Serbisk.

## Ferskeel tu ööder serbokroatisk spriaken (Bispalen)

## Luke uk diar
Itzehoe

**Itzehoe** (ütjspreegen [] as en stääd uun't süüdwaasten faan Schleswig-Holstian bi a struum Stör. Hat as kreisstääd faan di Kreis Steinburg.

## Futnuuten


## Luke uk diar