open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A Greenen

**A Greenen** (sjiisk: **Bündnis 90/Die Grünen**) san en poliitisk partei uun Sjiisklun an uk uun enkelt ööder lunen uun Euroopa. Jo san 1980 grünjlaanj wurden, fööraal üs stridjer jin atoomenergii. Leeder kaam ööder politisk ütjrachtangen diartu: frees an minskenrochten. 1990 slood A Greenen jo tuup mä't **Bündnis 90**, det wiar en ferbant, di uun a DDR för muar bürgerrochten strääd. Sant 1983 sat A Greenen uun a Bundesdai, tidjwiis uk uun a regiarang.

## Luke uk diar
Chelidonichthys

***Chelidonichthys*** as en skööl faan fasker uun det famile faan a Knorhööner (Triglidae). Diar hiar njügen slacher tu.

## Slacher
C. capensis – C. cuculus – C. gabonensis – C. ischyrus – C. kumu – C. lucerna – C. obscurus – C. queketti – C. spinosus

## Luke uk diar
Knorhööner

A **Knorhööner** (Triglidae) san en famile faan Bianfasker uun det order faan a Barschoortagen (Perciformes). Jo lewe miast uun flaak weeder auer sunag of modrag grünj. Jo kön mä hör swäämbleesen *knore*. Knorhööner freed letj fasker, kraaben an wokdiarten.

## Sköölen
Bellator – Bovitrigla – Chelidonichthys – Eutrigla – Lepidotrigla – Parapterygotrigla – Prionotus – Pterygotrigla – Trigla – Trigloporus

## Luke uk diar
Pyrrhocorax

***Pyrrhocorax*** as en skööl faan fögler uun det famile faan a Raawenfögler (Corvidae). Diar jaft at man tau slacher faan. Jo lewe uun a huuch berger faan Euraasien.

## Slacher
* Pyrrhocorax graculus, ~ 35 cm
* Pyrrhocorax pyrrhocorax, ~ 40 cm

Pyrrhocorax graculus 1 (Martin Mecnarowski).jpg|P. graculus
Alpenkrähe-Pyrrhocorax.jpg|P. pyrrhocorax
Choughmaps2.png|Spriadkoordgüül: P. graculusgreen:P. Pyrrhocoraxorangj: biasen



## Luke uk diar
Gems

At **Gems** (*Rupicapra rupicapra*) as en Hurndiart (Bovidae) an nai mä Sjep (Ovis) an Siigen (Capra). Hat lewet fööraal uun a Alpen, a Pyreneen an a Kaukasus.

## Bilen

Rupicapra range.jpg|Spriadkoordgrä: uun't Holozänruad: daalang



## Luke uk diar
Gemsen

A **Gemsen** (*Rupicapra*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an nai mä Sjep (Ovis) an Siigen (Capra). Diar jaft at sääks slacher faan, diar uun a huuch berger faan Süüdeuroopa bit tu a Kaukasus lewe.

## Slacher
* *Rupicapra asiatica*, Lydekker, 1908, Anatoolien
* *Rupicapra carpatica*, Couturier, 1938, Karpaaten
* *Rupicapra ornata*, Neumann, 1899, Abruzzen
* *Rupicapra parva*, Cabrera, 1911, Kantaabrien
* *Rupicapra pyrenaica*, Bonaparte, 1845, Pyreneen
* (Alpen-) Gems (*Rupicapra rupicapra*, Linnaeus, 1758)

## Luke uk diar
Micheil Saakaschwili

**Micheil Saakaschwili** (üüb Georgisk: მიხეილ სააკაშვილი [mɪχɛɪl sɑɑkʼɑʃvɪlɪ], üüb Ukrainisk: Михайло (Міхеіл) Ніколозович Саакашвілі *Mychajlo (Micheil) Nikolosowytsch Saakaschwili*; * 21. Deetsember 1967 uun Tiflis, Georgisk SSR, Sowjetunioon) as en (föör 2015) georgisk, (2017-2019) stootenluas an (2015-2017, sant 2019) ukrainisk poliitiker. 

Faan 2000 tu 2001 wiar hi georgisk justiisminister an faan 2002 tu 2004 föörstmaan faan't steedfersoomling faan Tiflis. Hi lai 2001 en nei poliitisk partei, det Ferianigt Natschunaal Beweeging, grünj. Efter't Ruusenrewolutschoon wurd hi 2004 tu a president faan't lun weelet an bleew tu 2013 president. Hi ging do tu't Ukraine an wurd beriader faan a president faan't lun. Faan Mei 2015 tu Nofember 2016 wiar hi guwernöör faan det Odessa Prowins uun Ukraine.

De 28. Jüüne 2018 wurd Saakaschwili faan en georgisk gericht uun wechweesen tu seeks juar uun't suart hüs ferurdialet. Uun a harewst 2021, kurt föör a komunaalwoolen, ging hi tu Georgien turag, an wurd faan't regiaring feestnimen.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan Georgien*: Swiad Gamsachurdia (1991-1992), Eduard Schewardnadse (1995-2003), Nino Burdschanadse (üüs stelfertreeder; 2003-2004, 2007-2008), Micheil Saakaschwili (2004-2007, 2008-2013), Giorgi Margwelaschwili (2013-2018), Salome Surabischwili (sant 2019).
Kemmelberag

A **Kemmelberag**, of ianfach **Kemmel** as en huug naibi Kemmel uun Waastflandern (Belgien). Hi as man 159 m huuch, man likes a huuchst berag uun Waastflandern. Boowen üüb a toop as en kriigerdenkmool för a fäälen soldooten uun a Iarst Weltkriich.

## Luke uk diar
Baarle-Hertog

**Baarle-Hertog** (fransöösk Baerle-Duc) as en eksklaawe faan Belgien uun a Neederlunen, an hiart tu't Prowins Antwerpen. Diar wene  minsken üüb en areaal faan 7,48&nbsp;kwadrootkilomeetern (Stant: ).

Tu Baarle-Hertog hiar 24 lunstaken, an diar banen uun lei uk weder staken, diar tu a Neederlunen hiar. Det grens lääpt leewen swäärs troch enkelt hüsang. Di Neederluns dial faan't stääd het Baarle-Nassau.

## Koorden

## Luke uk diar
EUROCONTROL

**EUROCONTROL** as en europeesk iinrachtang, diar ham am det seekerhaid uun a loftferkiar komert. Hat sat uun a Stääd Brüssel.

## Lasmooten

## Luke uk diar
Baarle-Nassau

**Baarle-Nassau** () as en holuns gemeen uun't Prowins Nuurdbrabant. Diar wene  minsken (Stant: ).

Det stääd Baarle hiart dialwiis tu a Neederlunen (Baarle-Nassau) an dialwiis tu Belgien (Baarle-Hertog).

## Koorden

## Kwelen


## Luke uk diar
Centraal Bureau voor de Statistiek

At **Centraal Bureau voor de Statistiek** (**CBS**) as det amt för statistik uun a Neederlunen.

Ään dial werket uun Heerlen (Prowins Limburg) an en öödern dial uun Voorburg naibi Den Haag.

## Luke uk diar
Moskusoks

A **Moskusoks** of uk **Sjepoks** (*Ovibos moschatus*) as en Hurndiart (Bovidae) an di iansagst slach uun det skööl *Ovibos*. Hi as nai mä Sjep (Ovis) an Siigen (Capra). Mantjin (roomer) wurd 1,50 m huuch an wiiftjin (sjep) 1,30m. Jo lewe uun a Tundra faan Greenlun, Kanada, Alaska an Sibiirien. Letj sköölen lewe uk uun Skandinaawien. At jaft daalang wel son trii bit sjauerdüüsen diarten.

## Spriadkoord

## Luke uk diar
Lööwen (Steed)

**Lööwen** (üüb Tjiisk: *Löwen*, üüb Neederluns: *Leuven*, üüb Fraansöösk: *Louvain*) as a hoodsteed faan det Fleemisk-Brabant Prowins uun Belgien.  At steed leit uun a maden faan't lun, amanbi 25 km uun a nuurduast faan Brüssel. Det hee 101.032 lidj (2021). Det as uk at hoodsteed faan det Lööwen Arrondissement.

## Biljen

Leuven.jpg|At Riadhüs
Leuven-22-Rathaus-Schmalseite-2002-gje.jpg|At Riadhüs
Leuven-10-Haeuserzeile-1982-gje.jpg
Leuven-24-Beginenhof-2002-gje.jpg
Leuven-26-Beginenhof-2002-gje.jpg
Leuven-36-Sint-Peter-Chorpartie-2002-gje.jpg|Sint Peter
Leuven_Sint-Donatuspark_01.jpg|Sint-Donatuspark


## Kwelen
Charleroi

**Charleroi** [ʃaʁləʁwa] as det gratst steed uun det Hennegau Prowins uun Belgien. At steed leit uun a süüd faan't lun, amanbi 49 km uun a süüduast faan Brüssel. Det hee 201.837 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Charleroi Arrondissement.

## Geografii
At steed hee fiiw distrikten:
* Centre
* Nord
* Sud
* Ouest
* Est

## Biljen

Charleroi-Hôtel-de-Ville.jpg|At Riadhüs
Église_Saint-Christophe_de_Charleroi_(DSCF7701).jpg|Det Saint-Christophe de Charleroi Sark
Palais_des_beaux-arts_de_Charleroi_(DSCF7692).jpg|Palais des Beaux-Arts
Caserne_Caporal_Trésignies_in_Charleroi_(DSCF7708).jpg|Kasern Caporal Trésignies


## Kwelen
Hasselt (Steed)

**Hasselt** as at hoodsteed faan det Limborig Prowins uun Belgien. At steed leit uun a nuurduast faan't lun, amanbi 70 km uun a nuurduast faan Brüssel. Det hee 79.089 lidj (2021). Det as uk at hoodsteed faan det Hasselt Arrondissement.

## Biljen

Hasselt-Rathaus-20060906.jpg|Ual Riadhüs
GrotemarktHasselt.jpg|Det Grat Markels


## Kwelen
Tahr Siig

At **Tahr Siig** (*Arabitragus jayakari* of uk *Hemitragus jayakari*) as en slach faan Hurndiarten (Bovidae) an di iansagst slach uun det skööl *Arabitragus*. Hat as nai mä Siigen (Capra) an lewet üüb't Araabisk Hualeweilun.

Det iindialang tu det skööl Hemitragus as daalang ei muar aktuel.

## Luke uk diar
Takiinen

A **Takiinen** (*Budorcas*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an nai mä Siigen (Capra). Auer jo Beesten (Bos) like, het jo uk *Beest-Gemsen* of *Gnuu-Siigen*. Takiinen lewe uun Aasien.

## Slacher
* *Budorcas bedfordi*
* *Budorcas taxicolor*
* *Budorcas tibetana*
* *Budorcas whitei*
Jodiar sjauer slacher wurd uk üs onerslacher faan *Budorcas taxicolor* uunsen:
: *B. t. bedfordi – B. t. taxicolor – B. t. tibetana – B. t. whitei*

## Luke uk diar
Boskgemsen

A **Boskgemsen** (*Capricornis*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo like Gemsen (Rupicapra) an san nai mä Siigen (Capra). Boskgemsen lewe uun Aasien.

## Slacher
* Capricornis crispus
* Capricornis maritimus
* Capricornis milneedwardsii 
* Capricornis rubidus
* Capricornis sumatraensis
* Capricornis swinhoei
* Capricornis thar

## Luke uk diar
Himalaya-Tahr-Siig

At ***Hemitragus jemlahicus*** of **Himalaya-Tahr-Siig** as en Hurndiart (Bovidae) an di iansagst slach uun det skööl *Hemitragus*. Hat as nai mä Siigen (Capra) an lewet uun't Himalaya.

## Hemitragus
Iar san tu det skööl *Hemitragus* uk noch ööder diarten reegent wurden, jo san oober wel dach ei so nai mäenööder:
* Tahr-Siig (*Hemitragus jayakari*, daalang: *Arabitragus jayakari*)
* Nilgiri-Tahr-Siig (*Hemitragus hylocrius*, daalang: *Nilgiritragus hylocrius*)

## Luke uk diar
Goraalen

A **Goraalen** of **Bosksiigen** (*Naemorhedus*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo san nai mä Siigen (Capra) an lewe uun Aasien.

## Slacher
* *Naemorhedus baileyi*
* *Naemorhedus bedfordi*
* *Naemorhedus caudatus*
* *Naemorhedus evansi*
* *Naemorhedus goral*
* *Naemorhedus griseus*

## Luke uk diar
Nilgiri-Tahr-Siig

At **Nilgiri-Tahr-Siig** (*Nilgiritragus hylocrius*, iar uk *[[Hemitragus]] hylocrius*) as en Hurndiart (Bovidae) an nai mä a Siigen (Capra). Hat lewet uun't süüdelk Indien.

## Luke uk diar
Snäsiig

At **Snäsiig** of **Beragsiig** (*Oreamnos americanus*) as en Hurndiart (Bovidae) an nai mä a Siigen (Capra). Hat lewet uun Nuurdameerikoo.

## Luke uk diar
Bläsjep

A **Bläsjep** (*Pseudois*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo san nai mä Sjep (Ovis) an Siigen (Capra), an lewe uun Aasien.

## Slacher
* Bläsjep (*Pseudois nayaur*)
* Letj Bläsjep (*Pseudois schaeferi*)

Bharal - Shreeram M V - Kibber, Spiti Valley, Himachal Pradesh, India.jpg|*P. nayaur*
Bundesarchiv Bild 135-S-06-24-35, Tibetexpedition, Erlegter Blauschafwidder.jpg|*P. schaeferi*



## Luke uk diar
Cephalophus

A **Cephalophus** san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo like letj Antiloopen.

## Slacher
C. adersi – C. brookei – C. callipygus – C. crusalbum – C. dorsalis – C. harveyi – C. jentinki – C. leucogaster – C. natalensis – C. niger – C. nigrifrons – C. ogilbyi – C. rubidus – C. rufilatus – C. silvicultor – C. spadix – C. weynsi – C. zebra

## Luke uk diar
Sylvicapra grimmia

At ***Sylvicapra grimmia*** as en Hurndiart (Bovidae), an di iansagst slach uun det skööl *Sylvicapra*. Hat liket en letj Antiloop an lewet uun't süüdelk Afrikoo.

## Luke uk diar
Kobus

A ***Kobus*** of uk **Weederromer** san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo like Antiloopen an lewe uun modrag regiuunen uun Afrikoo. 

## Slacher
* Puku *Kobus vardonii* (Livingstone, 1857)
* *Kobus anselli* (Cotterill, 2005)
* *Kobus kafuensis* (Haltenorth, 1963)
* Litsji *Kobus leche* (Gray, 1850)
* *Kobus megaceros* (Fitzinger, 1855)
* *Kobus robertsi* (Rothschild, 1907)
* *Kobus smithemani* (Lydekker, 1900)
* Kob *Kobus kob* (Erxleben, 1777)
* *Kobus loderi* (Lydekker, 1900)
* *Kobus leucotis* (Lichtenstein & Peters, 1854)
* *Kobus thomasi* (Sclater, 1895)
* *Kobus defassa (Rüppell, 1835)
* *Kobus ellipsiprymnus'' (Ogilby, 1833)

## Luke uk diar
Pelea capreolus

At ***Pelea capreolus*** of uk **Ree-Antiloop** as en Hurndiart (Bovidae) an di iansagst slach uun det skööl *Pelea*. Hat lewet uun Süüdafrikoo an Lesotho.

## Luke uk diar
Redunca

A ***Redunca*** of uk **Raidroomer** san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo like Antiloopen.

## Slacher
* *Redunca arundinum* (Boddaert, 1785)
* *Redunca bohor* (Rüppell, 1842)
* *Redunca cottoni* (Rothschild, 1902)
* *Redunca nigeriensis* (Blaine, 1913)
* *Redunca occidentalis* (Rothschild, 1907)
* *Redunca redunca* (Pallas, 1767)
* *Redunca adamauae* (Pfeffer, 1962)
* *Redunca chanleri* (Rothschild, 1895)
* *Redunca fulvorufula* (Afzelius, 1815)

## Luke uk diar
Impalas

A **Impalas** (*Aepyceros*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen. Diar jaft at tau slacher faan.

## Slacher
* *Aepyceros melampus* (Lichtenstein, 1812)
* *Aepyceros petersi* (Bocage, 1879)

ütjstürwen:
* *Aepyceros afarensis* Geraads, Bobe & Reed, 2012
* *Aepyceros datoadeni* Geraads, Melillo & Haile-Selassie, 2009
* *Aepyceros dietrichi* Gentry, 2011
* *Aepyceros premelampus* Harris, 2003
* *Aepyceros shungurae* Gentry, 1985

## Luke uk diar
Anderlecht

**Anderlecht** as en gemeend uun det Brüssel Regiuun uun Belgien. At gemeend leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 120.887 lidj (2021).

## Geografii

At gemeend hee 20 fjuardens:
# Centre historique
# Birmingham
# Biestebroeck
# Veeweyde
# Meir
# Scherdemael
# Broeck
# Moortebeek
# Peterbos
# Scheutveld
# Scheut
# Cureghem
# Petite Île
# Zoning industriel
# La Roue
# Trèfles
# Quartier des étangs
# Vogelenzang
# Neerpede
# Bon Air

## Kwelen
Tielenhemme

**Tielenhemme** as en gemiine foont Åmt Kirchspielslandgemeinden Eider önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 161 inboogere (2019).

## Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.

## Kwäle
Arlon (Steed)

**Arlon** (üüb Tjiisk an Luksemborgisk: *Arel*, üüb Neederluns: *Aarlen*) as at hoodsteed faan det Luksemborig Prowins uun Belgien. At steed leit uun a süüduast faan't lun, amanbi 167 uun a süüduast faan Brüssel an nai bi't grens tu't Grathertoochdoom Luksemborig. Det hee 30.393 lidj (2021).

## Biljen

Innenstadt_Arlon.jpg|Banensteed
Arlon_E1_JPG.jpg|At Sark Saint-Donat
Cimetière_Arlon_juif_01.jpg|Det Jüüds Hoof


## Kwelen
Alcelaphus

A **Eegentelk Kü-Antiloopen** (*Alcelaphus*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen. 

## Slacher
* *Alcelaphus buselaphus* († Pallas, 1766)
* *Alcelaphus caama* (É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803) - Süüdaafrikoons Küantiloop
* *Alcelaphus cokii* (Günther, 1884)
* *Alcelaphus lelwel* (Heuglin, 1877)
* *Alcelaphus lichtensteinii* (Peters, 1852))
* *Alcelaphus major* (Blyth, 1869)
* *Alcelaphus swaynei* (Sclater, 1892)
* *Alcelaphus tora* (Gray, 1873)

## Luke uk diar
Beatragus hunteri

At ***Beatragus hunteri*** of **Hunter Antiloop** (uk: *Damaliscus hunteri*) as en Hurndiart (Bovidae) an hiart tu a Kü-Antiloopen. Hat as di iansagst slach uun det skööl *Beatragus*.

## Luke uk diar
Gnuus

A **Gnuus** (*Connochaetes*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Kü-Antiloopen. 

## Slacher
* Witjbiard-Gnuu *Connochaetes albojubatus* (Thomas, 1892)
* Witjstört-Gnuu *Connochaetes gnou* (Zimmermann, 1780)
* Witjstrimel-Gnuu, Njassa-Gnuu *Connochaetes johnstoni* (Sclater, 1896)
* Serengeti-Witjbiard-Gnuu *Connochaetes mearnsi* (Heller, 1913)
* Strimel-Gnuu *Connochaetes taurinus* (Burchell, 1824)


Blue Wildebeest, Ngorongoro.jpg|*C. albojubatus*
Black Wildebeest.jpg|*C. gnou*

Gnu Streifengnu Connochaetus taurinus taurinus 050902.jpg|*C. taurinus*, jongdiart


## Luke uk diar
Damaliscus

A ***Damaliscus*** ("Sassabys" an "Topis") san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Kü-Antiloopen. 

## Slacher
* *Damaliscus eurus* (Blaine, 1914)
* *Damaliscus korrigum* (Ogilby, 1834)
* *Damaliscus jimela* (Matschie, 1892)
* *Damaliscus lunatus* (Burchell, 1824)
* *Damaliscus phillipsi* (Harper, 1939)
* *Damaliscus pygargus* (Pallas, 1767)
* *Damaliscus superstes* (Cotterill, 2003)
* *Damaliscus tiang* (Heuglin, 1863)
* *Damaliscus topi* (Blaine, 1914)
* *Damaliscus ugandae* (Blaine, 1914)

## Luke uk diar
Grat Kuudus

A **Grat Kuudus** (*Strepsiceros*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo hiar tu a Antiloopen an lewe uun Afrikoo. 

## Slacher
* *Strepsiceros chora* (Cretzschmar, 1826)
* *Strepsiceros cottoni* (Dollman & Burlace, 1928)
* *Strepsiceros strepsiceros* (Pallas, 1766)
* *Strepsiceros zambesiensis* (Lorentz, 1894)

En ööder betiaknang as:
* Slach: *[[Tragelaphus]] strepsiceros*
* Onerslacher: *T. s. chora – T. s. cottoni – T. s. strepsiceros – T. s. zambesiensis*

## Luke uk diar
Garna

At **Garna** (*Antilope cervicapra*) as en Hurndiart (Bovidae) an di iansagst slach uun det skööl *Antilope*. Hat lewet uun Süüdaasien, fööraal uun Indien, an as nai mä a Gatselen (*Gazella*).

## Luke uk diar
Dibatag

At **Dibatag** (*Ammodorcas clarkei*) as en Hurndiart (Bovidae), an di iansagst slach uun det skööl *Ammodorcas*. Di nööm komt faan't Somaali spriak, an ment *dabu* („stört“) an *tag* („aprocht“). Dibatags hual a stört aprocht bi't luupen. Jo lewe uun Uastafrikoo an san nai mä Gatselen (*Gazella*).

## Luke uk diar
Gerenuks

A **Gerenuks** (*Litocranius*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae), an nai mä Gatselen (*Gazella*). Jo haa en üübfaalen lungen hals. Uun't Somaali spriak het jo *garanug*. 

## Slacher
* Nuurdelk Gerenuk (*Litocranius sclateri*, Neumann, 1899); en betj grater slach
* Süüdelk Gerenuk (*Litocranius walleri*, Brooke, 1878); en betj letjer slach

Antilope girafe debout.jpg|*L. sclateri* (?)
San diego zoo group 3 DSC 0908 (35305473932).jpg|*L. walleri*


## Luke uk diar
Gatselen

A (Echt) **Gatselen** (*Gazella*) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo like ööder sköölen, diar mäenööder üs *Gatselenoortagen* (Antilopini) beskrewen wurd.

## Slacher
* *Gazella acaciae* (Mendelssohn, Groves & Shalmon, 1997)
* *Gazella bennettii* (Sykes, 1831)
* † *Gazella bilkis* (Groves & Lay, 1985)
* *Gazella christii* (Blyth, 1842)
* *Gazella cora* (C. H. Smith, 1827)
* *Gazella cuvieri* (Ogilby, 1841)
* *Gazella dareshurii Karami & Groves, 1993)
* *Gazella dorcas* (Linnaeus, 1758)
* *Gazella erlangeri* (Neumann, 1906)
* *Gazella fuscifrons* (Blanford, 1873)
* *Gazella gazella* (Pallas, 1766)
* *Gazella gracilicornis* (Stroganov, 1956)
* *Gazella karamii* (Groves, 1993)
* *Gazella leptoceros* (Cuvier, 1842)
* *Gazella marica* (Thomas, 1897)
* *Gazella muscatensis* (Brooke, 1874)
* *Gazella pelzelni* (Kohl, 1886)
* *Gazella salinarum* (Groves, 2003)
* † *Gazella saudiya* (Carruthers & Schwarz, 1935)
* *Gazella shikarii* (Groves, 1993)
* *Gazella spekei* (Blyth, 1873)
* *Gazella subgutturosa* (Güldenstädt, 1780)
* *Gazella yarkandensis'' (Blanford, 1875)

## Luke uk diar
Eudorcas

***Eudorcas*** san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini).

## Slacher
* *Eudorcas albonotata*
* *Eudorcas rufifrons*
* *Eudorcas rufina*
* *Eudorcas thomsonii*
* *Eudorcas tilonura*

## Luke uk diar
Sosiaaldemokraatisk Partei faan Tjiisklun

Det **Sosiaaldemokraatisk Partei faan Tjiisklun** (üüb Tjiisk: *Sozialdemokratische Partei Deutschlands*, kurt *SPD*; üüb Seeltersk: *Sozialdemokratiske Paatäi Düütsklounds*; üüb Plaattjiisk: *Sozialdemokratsche Partei Düütschland*; üüb Boowersorbisk: *Socialdemokratiska strona Němskeje*; üüb Liachsorbisk: *Socialdemokratiska strona Nimskeje*) as en sosiaaldemokraatisk partei uun Tjiisklun. At partei wurd 1875 grünjlaanjen. Det as tup mä det Krastelk Demokraatisk Unioon (CDU) ian faan dön tau gratst partein uun Tjiisklun.  Dön tau bundesföörlidj faan't partei sant de 6. Deetsember 2019 san Saskia Esken an Norbert Walter-Borjans. At partei wiar faan 2013 tu 2021 lasmaat faan't bundesregiaring. Det as uk lasmaat faan elwen faan dön seekstanj bundeslunregiaringen. Det woon uun a Bundesdaiswool 2021 dön miast saten.

Kanslern, diar faan det SPD wiar: Willy Brandt, Helmut Schmidt an Gerhard Schröder. A kansler faan nü, Olaf Scholz, as uk faan't partei.

## Luke uk diar
Daniel Günther

**Daniel Günther** (* 24. Jüüle 1973 uun Kiil) as sant de 28. Jüüne 2017 ministerpresident faan Sleeswich-Holstian. Hi as en poliitiker faan det CDU an hiart sant 2009 tu a lundai faan't bundeslun.
Antidorcas

A ***Antidorcas*** of **Springboker** san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini).

## Slacher
* *Antidorcas angolensis* (Blaine, 1922)
* *Antidorcas hofmeyri* (Thomas, 1926)
* ''Antidorcas marsupialis (Zimmermann, 1780)

## Luke uk diar
Nanger

A **Nanger** san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini).

## Slacher
* *Nanger dama*
* *Nanger granti*
* *Nanger soemmerringii*

## Luke uk diar
Saiga

A **Saiga** (*Saiga*) san en skööl faan tau (oner-)slacher Hurndiarten (Bovidae). Jo hiar tu a Antiloopen (Antilopinae) an lewe uun't gäärslun faan Euraasien. Saiga haa en apartin snütj, di en rüsel liket. 

## Slacher
* *Saiga borealis* (†)
* *Saiga tatarica*
*: *Saiga tatarica tatarica*
*: *Saiga tatarica mongolica*

## Luke uk diar
Beira (Diart)

At **Beira** (*Dorcatragus megalotis*) as en letj Antiloop (Antilopinae), an lewet uun't Hurn faan Afrikoo. Hat as di iansagst slach uun det skööl *Dorcatragus*.

## Luke uk diar
Dikdiks

A **Dikdiks** (*Madoqua*) san en skööl faan böös letj Antiloopen (Antilopinae). Jo san knaap grater üs en Haas. Di latiinsk nööm komt faan't amhaarisk wurd för jo diarten *medaqqwa* uf. Dikdiks lewe uun Uastafrikoo. Wan jo wechrään, maage jo en tuun, di ham üs *dik-dik* uunhiart.

## Slacher
; Onerskööl Madoqua
* *Madoqua hararensis* (Neumann, 1904)
* *Madoqua lawrancei* (Deake-Brockmann, 1926)
* *Madoqua phillipsi* (Thomas, 1894)
* *Madoqua piacentinii* (Drake-Brockmann, 1911)
* *Madoqua saltiana* (Desmarest, 1817)
* *Madoqua swaynei* (Thomas, 1894)
; Onerskööl Rhynchotragus
* *Madoqua cavendishi* (Thomas, 1898)
* *Madoqua damarensis* (Günther, 1880)
* *Madoqua guentheri* (Thomas, 1894)
* *Madoqua hindei* (Thomas, 1902)
* *Madoqua kirkii* (Günther, 1880))
* *Madoqua smithii* (Thomas, 1901)
* *Madoqua thomasi* (Neumann, 1905)

## Luke uk diar
Gent (Belgien)

**Gent** as at hoodsteed faan det Uastflandern Prowins uun Belgien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun, amanbi 50 km uun a nuurdwaast faan Brüssel. Det hee 263.703 lidj (2021). Det as uk at hoodsteed faan det Gent Arrondissement.

## Geografii
De Schelde Struum leept troch't süüddial faan't steed.

## Biljen

Datei:Belgium-12 (37660701324).jpg|At Graslei
Datei:Gent Gravensteen R01.jpg|Gravensteen


## Kwelen
Wavre

**Wavre** as at hoodsteed faan det Waloonisk-Brabant Prowins uun Belgien. At steed leit uun a maden faan't lun, amanbi 23 km uun a süüduast faan Brüssel. Det hee 34.826 lidj (2021).

## Biljen

Wavre_rue_de_la_Source.jpg|Rue de la Source
Wavre_-_Saint-Jean-Baptiste_-_vue_d'ensemble.JPG|Det Saint-Jean-Baptiste Sark


## Kwelen
Neotragus

A ***Neotragus*** san det skööl faan a letjst Antiloopen (Antilopinae). Jo san man 40 bit 50 cm lung an lewe uun Waastafrikoo.

## Slacher
* *Neotragus batesi* (de Winton, 1903)
* *Neotragus moschatus* (Von Dueben, 1846) 
* *Neotragus pygmaeus* (Linnaeus, 1758)

## Luke uk diar
Oribis

A **Oribis** (*Ourebia*) san en skööl faan Antiloopen (Antilopinae) an like Gatselen (Gazella).

## Slacher
* *Ourebia hastata* (Peters, 1852) - Serengeti
* *Ourebia montana* (Cretzschmar, 1826) - Sudaan
* *Ourebia ourebi* (Zimmermann, 1783)
* *Ourebia quadriscopa* (C. H. Smith, 1827) - Senegal

## Luke uk diar
Raphicerus

A ***Raphicerus*** san en skööl faan Antiloopen (Antilopinae). Jo lewe fööraal uun't süüdelk Afrikoo.

## Slacher
* *Raphicerus campestris* (afrikaans: *Steenbok*)
* *Raphicerus melanotis*
* *Raphicerus sharpei*

## Luke uk diar
Letj Kuudu

A **Letj Kuudu** (*Tragelaphus imberbis* of *Ammelaphus imberbis*) as en afrikoons Antiloop. At jaft uk Grat Kuudus (*Strepsiceros*).

## Spriadkoord

A Letj Kuudu lewet uun Uastafrikoo uun dialen faan a lunen Tansania, Keenia, Etioopien an Somaalia.

## Luke uk diar
Oreotragus

A ***Oreotragus*** san en skööl faan Antiloopen (Antilopinae). Jo lewe uun't süüdelk an uastelk Afrikoo.

## Slacher
* *Oreotragus aceratos* (Noack, 1899) - Tansania
* *Oreotragus aureus* (Heller, 1913) - Kenia
* *Oreotragus centralis* (Hinton, 1921) - Sambia
* *Oreotragus oreotragus* (Zimmermann, 1783) - Kap
* *Oreotragus porteousi* (Lydekker, 1911) - Nigeria
* *Oreotragus saltatrixoides* (Temminck, 1853) - Etioopien
* *Oreotragus schillingsi* (Neumann, 1902)
* *Oreotragus somalicus* (Neumann, 1902) - Somalia
* *Oreotragus stevensoni* (Roberts, 1946) - Simbabwe
* *Oreotragus tyleri* (Hinton, 1921) - Angola
* *Oreotragus transvaalensis* (Roberts, 1917) - Transvaal

## Luke uk diar
Okapi

At **Okapi** (*Okapia johnstoni*) of uk **Boskgiraf** as en Paartuanet Klooksdiart (Artiodactyla) uun't famile faan a Girafen (Giraffidae). Uun detdiar famile jaft at man ään öödern slach, at eegentelk Giraf (Giraffa).

Okapis lewe uun a Troopenwalt faan Afrikoo.

## Luke uk diar
Etterbeek

**Etterbeek** as en gemeend uun det Brüssel Regiuun uun Belgien. At gemeend leit uun a uast faan't regiuun. Det hee 48.473 lidj (2021).

## Kwelen
Elch

At **Elch** (*Alces alces*) as di gratst slach faan Hirsker (Cervidae). Hat lewet uun Nuurdeuroopa, Nuurdaasien an Nuurdameerikoo. At Elch as di iansagst slach uun det skööl *Alces*.

## Luke uk diar
Reen

A **Reen** (*Capreolus*) san en skööl faan Pecora mä tau slacher uun det famile faan a Hirsker (Cervidae).

## Slacher
* Europeesk Ree *Capreolus capreolus*
* Sibiirsk Ree *Capreolus pygargus*

Capreolus (js)11.jpg|Europeesk Ree (hole)
Paozikun530.jpg|Sibiirsk Ree (hole)
Deer (39387637324).jpg|Wiiftje (kü)
006 Wild baby fawn saved from certain and brutal death Photo by Giles Laurent.jpg|Jongdiart


## Luke uk diar
Mechelen

**Mechelen** ([ˈmɛxələ(n)]; üüb Fraansöösk: *Malines*) as det naistgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a süüd faan't prowins, amanbi 22 km uun a süüduast faan Antwerpen. Det hee 86.911 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Mechelen Arrondissement.

## Kwelen
Turnhout

**Turnhout** [ˈtʏr(ə)nɦʌut] as det traadgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurduast faan't prowins, amanbi 38 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 45.874 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Turnhout Arrondissement.

## Kwelen
Heist-op-den-Berg

**Heist-op-den-Berg** [ˌɦɛist ɔb dəm ˈbɛr(ə)x] as det fjuardgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a süüd faan't prowins, amanbi 28 km uun a süüduast faan Antwerpen. Det hee 43.096 lidj (2021).

## Sastersteeden
*  Arad uun Rumeenien, sant 2011.

## Kwelen
Geel (Belgien)

**Geel** [ɣeːl] as det füftgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a süüduast faan't prowins, amanbi 41 km uun a uast faan Antwerpen. Det hee 40.781 lidj (2021).

## Kwelen
Brasschaat

**Brasschaat** [brɑˈsxaːt] as det seekstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, amanbi 10 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 38.211 lidj (2021).

## Kwelen
Mol (Belgien)

**Mol** [mɔl] as det sööwenstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a uast faan't prowins, amanbi 50 km uun a uast faan Antwerpen. Det hee 37.021 lidj (2021).

## Kultüür
Mol wiar at aran faan det *Molse School* (of "Skuul faan Mol"), en skööl faan kunstmoolern uun det leed 19. juarhunert an det ääder 20. juarhunert. Dön moolet biljen faan detheer skuul san faan moolerisk an rustikaal steeden, büürsteeden asw. uun't gemeend. Dön bekäänst kunstmoolern faan't skuul wiar Jakob Smits (1855-1928) an Dirk Baksteen (1886-1971).

## Kwelen
Schoten

**Schoten** [ˈsxoːtə(n)] as det njüügenstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a waast faan't prowins, amanbi 8 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 34.291 lidj (2021).

## Kwelen
Brecht (Belgien)

**Brecht** [brɛxt] as det tjiinstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurd faan't prowins, amanbi 22 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 29.809 lidj (2021).

## Kwelen
Damhirsker

**Damhirsker** (*Dama*) san en skööl faan tau slacher madelgrat Hirsker (Cervidae).

## Slacher
* Damhirsk (*Dama dama*)
* Mesopotaamsk Damhirsk (*Dama mesopotamica*)

Bradgate Park fallow deer buck.jpg|*Dama dama*, hole
Dama dama - Rapperswil 2011-07-27 16-15-18.jpg|*Dama dama*, kü
Persian Fallow Deer 1.jpg|*Dama mesopotamica*


## Luke uk diar
Vilvoorde

**Vilvoorde** ([ˈvɪlvoːrdə]; üüb Fraansöösk: *Vilvorde*) as det naistgratst steed uun det Fleemisk-Brabant Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, amanbi 20 km uun a nuurdwaast faan Lööwen, nai bi't grens tu't Regiuun Brüssel. Det hee 45.715 lidj (2021).

## Kwelen
Ruadhirsker

A **Ruadhirsker** (*Cervus*) san en skööl faan grat Hirsker (Cervidae). Hük slacher tu detdiar skööl reegent wurd, as ei seeker, miast wurd tau bit fiiw slacher näämd.

## Slacher
* *Cervus albirostris*, *Przewalskium albirostris* – Witjlaphirsk, Tiibet
* *Cervus canadensis* – Wapiti, Kanada
* *Cervus elaphus* – Ruadhirsk, Euraasien
* *Cervus hanglu* – Sjineesk Ruadhirsk, Sjiina
* *Cervus nippon* – Sikahirsk, Jaapan

## Luke uk diar
Alfred Hugenberg

**Alfred Ernst Christian Alexander Hugenberg** (* 19. Jüüne 1865 uun Hannover; † 12. Marts 1951 uun Kükenbruch) wiar en tjiisk kuupmaan, meedienonernemer an poliitiker faan det DNVP. San konsern, de Hugenberg-Konsern, kontroliaret föl bleeden uun Tjiisklun. Hi ded uun sin bleeden natschunaalistisk an antidemokraatisk propaganda jin det Weimar Republiik ütj. Uun dön iarst muuner efter Adolf Hitler sin 1933 meechtgriping wiar hi minister för wiartskap, loonwiartskap an erneering.

## Luke uk diar
Moderhirsk

A **Moderhirsk** (*Blastocerus dichotomus*) as en Hirsk (Cervidae), di uun Süüdameerikoo trinjam struumauern lewet. Hi as di iansagst slach uun det skööl *Blastocerus*.

## Luke uk diar
Dilbeek

**Dilbeek** as det traadgratst steed uun det Fleemisk-Brabant Prowins, Belgien. At steed leit uun a waast faan't prowins, nai bi't grens tu't Regiuun Brüssel. Det hee 43.732 lidj (2021).

## Kwelen
Halle (Belgien)

**Halle** as det fjuardgratst steed uun det Fleemisk-Brabant Prowins, Belgien. At steed leit uun a süüdwaast faan't prowins, nai bi't grens tu det Waloonisk-Brabant Prowins. Det hee 40.656 lidj (2021).

## Kwelen
Odocoileus

A ***Odocoileus*** san en skööl faan trii slacher Hirsker (Cervidae). Jo lewe uun Nuurdameerikoo.

## Slacher
* *Odocoileus hemionus*
* *Odocoileus pandora*
* *Odocoileus virginianus* – Witjstörthirsk

## Luke uk diar
Mazamas

A **Mazamas** (*Mazama*) san en skööl faan amanbi tjiin slacher Hirsker (Cervidae), diar uun Madel- an Süüdameerikoo lewe. Hör nööm komt faan det Nahuatl-wurd för *Hirsk*.

## Slacher
* *Mazama americana*
* *Mazama bororo* 
* *Mazama bricenii* 
* *Mazama chunyi* 
* *Mazama gouazoupira*
* *Mazama nana* 
* *Mazama nemorivaga* 
* *Mazama pandora* 
* *Mazama rufina* 
* *Mazama temama* 

## Luke uk diar
Andenhirsker

A **Andenhirsker** (*Hippocamelus*) san en skööl mä tau slacher Hirsker (Cervidae), diar uun a Anden faan Süüdameerikoo lewe. Jo het uk **Huemul(s)**.

## Slacher
* Nuurd-Andenhirsk (*Hippocamelus antisensis*) uun Peruu, Boliiwien an Nuurd-Chiile
* Süüd-Andenhirsk (*Hippocamelus bisulcus*) uun Chiile an Argentinien

## Luke uk diar
Puudus

A **Puudus**  (*Pudu*) san en skööl mä tau slacher Hirsker (Cervidae) uun Süüdameerikoo. Det san a letjst Hirsker, diar't jaft, knaap grater üs en Haas. Hör nööm komt faan't Mapudungun, det spriak faan a Mapuche.

## Slacher
* Nuurd-Puudu (*Pudu mephistophiles*) uun Kolumbien, Peruu an Ekwadoor
* Süüd-Puudu (*Pudu puda*) uun Patagoonien

## Luke uk diar
Axishirsker

A **Axishirsker** (*Axis*) san en skööl faan Hirsker (Cervidae) uun Süüd- an Süüduastaasien.

## Slacher
* *Axis axis* (Erxleben, 1777) – Chital
* *Axis annamiticus* (Heude, 1888)
* *Axis calamianensis* (Heude, 1888)
* *Axis kuhlii* (Temminck, 1836)
* *Axis porcinus* (Zimmermann, 1780)

## Luke uk diar
Elaphodus cephalophus

A ***Elaphodus cephalophus*** as en letjen Hirsk (Cervidae) an lewet uun Uastaasien. Hi as di iansagst slach uun det skööl *Elaphodus* an nai mä a Muntjaks (Muntiacus).

## Luke uk diar
Pampashirsk

A **Pampashirsk** (*Ozotoceros bezoarticus*) as en slach faan Hirsker (Cervidae) an lewet uun a Pampa faan Süüdameerikoo. Hi as di iansagst slach uun det skööl *Ozotoceros*.

## Luke uk diar
Davidshirsk

A **Davidshirsk** of **Milu** (*Elaphurus davidianus*) as en Hirsk (Cervidae) an di iansagst slach uun det skööl *Elaphurus*. Hi hää uun Uastaasien lewet, komt daalang oober bluas noch uun tiirguarder föör. 

## Luke uk diar
Muntjaks

A **Muntjaks** (*Muntiacus*) san en skööl faan Hirsker (Cervidae) uun Aasien.

## Slacher
* *Muntiacus atherodes*
* *Muntiacus aureus*
* *Muntiacus crinifrons*
* *Muntiacus feae*
* *Muntiacus gongshanensis*
* *Muntiacus malabricus*
* *Muntiacus montanus*
* *Muntiacus muntjak*
* *Muntiacus nigripes*
* *Muntiacus puhoatensis*
* *Muntiacus putaoensis*
* *Muntiacus reevesi*
* *Muntiacus rooseveltorum*
* *Muntiacus truongsonensis*
* *Muntiacus vaginalis*
* *Muntiacus vuquangensis*

## Luke uk diar

* *[[Elaphodus cephalophus]]*
Barasinghas

A **Barasinghas** (*Rucervus*) san en skööl faan Hirsker (Cervidae) uun Indien. Hör nööm komt faan en Hindi-wurd uf, an det ment *12 hurner*.

## Slacher
* *Rucervus branderi*
* *Rucervus duvaucelii*
* *Rucervus ranjitsinhi*
* *Rucervus schomburgki* (†)

## Luke uk diar
Rusa

A ***Rusa*** of uk **Sambar(s)** san en skööl faan Hirsker (Cervidae). Jo lewe uun Süüduastaasien.

## Slacher
* *Rusa alfredi*
* *Rusa marianna*
* *Rusa timorensis*
* *Rusa unicolor*


Cervus alfredi5.jpg|*Rusa alfredi*Filipiinen
Cervus mariannus.jpg|*Rusa marianna*Filipiinen
Javan Deer stag - Baluran NP - East Java (30049870271).jpg|*Rusa timorensis*Indoneesien, Uast-Timor
Sambar deer.JPG|*Rusa unicolor* (*Sambar*)Himalaya, Mjanmaar, Thailun, Süüd-Sjiina, Taiwan, Malaysia, Sumatra, Borneo


## Luke uk diar
Weederree

At (Sjineesk) **Weederree** (*Hydropotes inermis*) as en slach faan a Hirsker (Cervidae) an lewet uun Uastaasien. Hat liket muar en Moskusdiart üs en Ree, as diar oober naier mä.

## Luke uk diar
La Louvière

**La Louvière** [la luvjɛʁ] as det traadgratst steed uun det Hennegau Prowins, Belgien. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 80.944 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det La Louvière Arrondissement.

## Kwelen
Blaenau Gwent

**Blaenau Gwent** [ˌblaɪnaɪ ˈɡwɛnt], amtelk **Blaenau Gwent County Borough** (üüb Waliisisk: *Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent* [ˈbləi.nai ˈɡwɛnt]), as en *county [[borough]]* an ian faan a hoodgebiiten (üüb Ingels: *[[Principal Area]]s*) faan Wales. At hoodgebiit leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 70.020 lidj (2020). At hoodsteed faan't hoodgebiit as Ebbw Vale. Blaenau Gwent hiart tu't preserved county Gwent. 

## Kwelen


## Luke uk diar
Châtelet (Belgien)

**Châtelet** [ʃatlɛ] as det seekstgratst steed uun det Hennegau Prowins, Belgien. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 35.567 lidj (2021).

## Kwelen
Tournai

**Tournai** ([tuʁnɛ]; üüb Neederluns: *Doornik* [ˈdoːrnɪk]) as det fjuardgratst steed uun det Hennegau Prowins, Belgien. At steed leit uun a wiar faan't prowins. Det hee 68.795 lidj (2021).

## Histoore
Tournai wiar en ääder hoodsteed (föör't juar 487) faan't Frankenrik: a köning Childerich I. wurd do begreewen.

## Kwelen
Mouscron

**Mouscron** ([mukʁɔ̃]; üüb Neederluns: *Moeskroen* [muˈskrun])as det füftgratst steed uun det Hennegau Prowins, Belgien. At steed leit uun a waast faan't prowins. Det hee 58.862 lidj (2021).

## Sastersteeden
* Liévin, Pas-de-Calais, Hauts-de-France, Frankrik
* Fécamp, Seine-Maritime, Normandie, Frankrik
* Rheinfelden, Baden-Württemberg, Tjiisklun
* Barry, Vale of Glamorgan, Wales, Ferianigt Köningrik

## Kwelen
Courcelles

Wat menst dü?

; uun Belgien
* Courcelles (Belgien), en steed uun det Hennegau Prowins

;uun Frankrik
* Courcelles (Charente-Maritime) uun det Charente-Maritime Department
* Courcelles (Doubs) uun det Doubs Department
* Courcelles (Meurthe-et-Moselle) uun det Meurthe-et-Moselle Department
* Courcelles (Nièvre) uun det Nièvre Department
* Courcelles (Territoire de Belfort) uun det Territoire de Belfort Department

;uun Kanada
* Courcelles (Quebec), en gemeend uun Quebec
Soignies

**Soignies** ([swaɲi]; üüb Neederluns: *Zinnik* [ˈzɪnɪk]) as det tjiinstgratst steed uun det Hennegau Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 28.311 lidj (2021).

## Kwelen
Alpaka

At **Alpaka** (*Vicugna pacos*) as en slach faan Kameelen (Camelidae) an lewet uun Süüdameerikoo. Hat woort för hör ol häälen. Alian uun Peruu jaft at 3,5 miljoon tiiren, det san wel 80% faan aal a Alpakas tuup. Man uk uun Sjiisklun lewe son 20.000 tiiren.

## Luke uk diar
Vikunja

At **Vikunja** (*Vicugna vicugna*, Quechua: *wik'uña*) as en slach faan Kameelen (Camelidae) an lewet uun Süüdameerikoo. Hat as nai mä't Alpaka (Vicugna pacos), liket oober muar en Guanako. Det ol faan Vikunjas as auer a miaten fiin an at jüürst ol, diar't jaft.

## Luke uk diar
Guanako

A **Guanako** (*Lama guanicoe*) as en slach faan Kameelen (Camelidae) an hiart tu't skööl faan a Laamas (Lama). Hat lewet uun Süüdameerikoo.

## Luke uk diar
Ath

**Ath**  ​([at]; üüb Neederluns: *Aat*) as det njüügenstgratst steed uun det Hennegau Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 29.571 lidj (2021).

## Kwelen
Baktrisk Kameel

At **Baktrisk Kameel** (*Camelus ferus* of *Camelus bactrianus*) as en slach faan a Kameelen (Camelidae). Hat woort fööraal üs dreegdiart brükt, an lewet uun Aasien.

Kamelja Ljubezen - Zoo Ljubljana.webm|Baktrisk Kameel.


## Luke uk diar
Eilunreegel

__NOTOC__

At **Eilunreegel** of uk **Foster sin Reegel** (ingelsk: *Foster's rule*) as en teorii auer det grate faan diarten (dialwiis uk plaanten) üüb eilunen.

Det reegel sait, dat grat diarten üüb eilunen auer generatsioonen leewen letjer wurd, an letj diarten wurd grater.

## Bispalen
; Eilunferletjerang

Urocyon littoralis full figure.jpg|Eilun-Gräfoos (*Urocyon littoralis*), as knaap grater üs en kaat
Spitsbergen reindeer01.jpg|Spitsbergen-Rendiart (*Rangifer tarandus platyrhynchus*), as man 65 cm huuch
White-tailed deer.jpg|Witjstörthirsk (*Odocoileus virginianus*), as man 1,00 m huuch


; Eilunfergraterang

Canariomys bravoi.jpg|Kanaarisk Root (*Canariomys*, †), wuch muar üs 1 kg
Lagarto de Gran Canaria (Gallotia stehlini) (5182756366).jpg|Gran Canaria-Haagedisje, koon 80 cm lung wurd
Lonesome George -Pinta giant tortoise -Santa Cruz.jpg|Galapagos-Skiltpod (*Chelonoidis nigra*), woort bit 95 cm lung



## Grünjer
Auer a grünjer san a wedenskaplidj ei ians. - Bi grat diarten as't mögelk, dat en eilun ei grat enooch as, am föl grat diarten tu fersurgin. Wan's ei so grat san, kön jo beeder auerlewe. - Letj diarten haa ei so föl fiinden üs üüb fäästääg, an kön diaram grater an 'luier' wurd. 

## Kwelen


## Luke uk diar
* Ewolutsion
* Augsburger Allgemeine, 22.04.2019
Artemisa (Prowins)

Det **Artemisa Prowins** (üüb Spaans: *Provincia de Artemisa*) as sant 2011 ian faan dön 15 prowinsen uun Kuuba. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 511.079 lidj (2018). At hoodsteed faan't prowins as Artemisa.

## Geografii
### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:

### Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee elwen lunkreiser (üüb Spaans: *municipios*):

## Kwelen
Havanna

**Havanna** of **Havana** (üüb Spaans: *La Habana*) as at hoodsteed faan Kuuba. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 2.132.394 lidj (2019). Havanna täält uk üs ian faan a füftanj prowinsen üüb Kuuba.

## Distrikten
Uun Havanna lei 15 distrikten (*Municipios*) mä 105 steeddialen (*Consejos populares*):

# **[[Playa (Havanna)|Playa]]**: Santa Fe, Siboney, Cubanacán, Ampliación Almendares, Miramar, Sierra, Ceiba, Buena Vista.
# **[[Plaza de la Revolución]]**: El Carmelo, Vedado-Malecón, Rampa, Príncipe, Plaza, Nuevo Vedado-Puentes Grandes, Colón-Nuevo Vedado, Vedado.
# **[[Centro Habana]]**: Cayo Hueso, Pueblo Nuevo, Los Sitios, Dragones, Colón.
# **[[La Habana Vieja]] **: Prado, Catedral, Plaza Vieja, Belén, San Isidro, Jesús Maria, Tallapiedra.
# **[[Regla (Kuba)|Regla]] **: Guaicanimar, Loma Modelo, Casablanca.
# **[[Habana del Este|La Habana del Este]] **: Camilo Cienfuegos, Cojimar, Guiteras, Alturas de Alamar, Alamar-Este, Guanabo, Campo Florido, Alamar-Playa.
# **[[Guanabacoa]] **: Mañana-Habana Nueva, Villa I, Villa II, Chivas-Roble, Debeche-Nalon, Hata-Naranjo, Peñalver-Bacuranao, Minas-Barreras.
# **[[San Miguel del Padrón]]**: Rocafort, Luyanó Moderno, Diezmero, San Francisco de Paula, Dolores-Veracruz, Jacomino.
# **[[Diez de Octubre]]  **: Luyanó, Jesús del Monte, Lawton, Vista Alegre, Acosta, Sevillano, La Víbora, Santos Suárez, Tamarindo.
# **[[Cerro (Havanna)|Cerro]]**: Latinoamericano, Pilar-Atares, Cerro, Las Cañas, El Canal, Palatino, Armada.
# **[[Marianao]] **: CAI-Los Ángeles, Pocito-Palmas, Zamora-Cocosolo, Libertad, Pogoloti-Belén-Finlay, Santa Felicia.
# **[[La Lisa]] **: Alturas de La Lisa, Balcón Arimao, Cano-Bello26-Valle Grande, Punta Brava, Arroyo Arenas, San Agustín, Versalles Coronela.
# **[[Boyeros]]**: Santiago de Las Vegas, Nuevo Santiago, Boyeros, Wajay, Calabazar, Altahabana-Capdevila, Armada-Aldabo.
# **[[Arroyo Naranjo]]**: Los Pinos, Poey, Víbora Park, Mantilla, Párraga, Calvario-Fraternidad, Guinera, Eléctrico, Managua, Callejas.
# **[[Cotorro]]**: San Pedro-Centro Cotorro, Santa Maria del Rosario, Lotería, Cuatro Caminos, Magdalena-Torriente, Alberro.


## Luke uk diar

## Kwelen
Saint George (Sarkspal uun Antiigua an Barbuuda)

.

Det **Saint George Sarkspal** (üüb Ingels: *Saint George Parish*, ufkurting *St. George Parish*) as ian faan a sarkspal-gemeenden faan Antiigua an Barbuuda, uun a Kariibik. At sarkspal leit uun a nuurd faan't eilun Antiigua. Det hee 8055 lidj (2011). Hoodsteed as Piggotts. Uun Saint George leit de internatsionaal fluuchplaats faan't eilun, "V.C. Bird International", IATA-Code ANU.

## Geografii
Long Eilun an Maiden Eilun hiar tu't sarkspal.

## Kwelen
Strigamia maritima

***Strigamia maritima*** as en Hunertbian (Chilopoda). Hi as 20 bit 40 mm lung an lewet uun a waas. 2021 as hi uun Nuurdfresklun fünjen wurden.

Hi as di iansagst slach uun det skööl *Strigamia*, di uun a waas lewet. Aal a ööder slacher lewe banluns.

## Kwelen
* Petra Richter: Verschollener Meeres-Hundertfüßer an der Nordseeküste entdeckt (idw-online 2021-09-23)
* Leach, W.E. (1817) The characters of the Genera of the Class Myriapoda, with Descriptions of some Species. Zoological Miscellany 3(12): 31-45
* Bonato, L. et al. 2012: Species diversity of Strigamia Gray, 1843 (Chilopoda: Linotaeniidae): a preliminary synthesis. Zootaxa 3593: 1–39.

## Luke uk diar
Dobelbianer

A **Dobelbianer** (Diplopoda) san en klas faan Diarten uun det auerklas faan a Düüsenbianer (Myriapoda). Diar jaft at wel son 10.000 slacher faan. Dobelbianer san a gratst Düüsenbianer.

## Onerklasen, auerordern an ordern
; Chilognatha

: Helminthomorpha
:: Anocheta
::: Spirobolida
:: Coelocheta
::: Callipodida – Chordeumatida
:: Diplocheta
::: Julida – Siphoniulida – Spirostreptida
:: Merocheta
::: Polydesmida
:: Monocheta
::: Stemmiulida
:: Ommatophora
::: Polyzoniida
:: Typhlogena
::: Platydesmida – Siphonophorida

: Pentazonia
:: Limacomorpha
::: Glomeridesmida
:: Oniscomorpha
::: Glomerida – Sphaerotheriida

; Penicillata
::: Polyxenida

## Luke uk diar
Letjetbianer

A **Letjetbianer** (Pauropoda) san en klas faan Diarten uun det auerklas faan a Düüsenbianer (Myriapoda). Diar jaft at 540 slacher faan. Jo wurd ei grater üs tau milimeetern.

## Ordern an familin
* Hexamerocerata
*: Millotauropodidae
* Tetramerocerata
*: Amphipauropodidae – Antichtopauropodidae – Brachypauropodidae – Colinauropodidae – Diplopauropodidae – Eirmopauropodidae – Eurypauropodidae – Hansenauropodidae – Pauropodidae – Polypauropodidae – Sphaeropauropodidae

## Luke uk diar
Opiliones

A **Opiliones** san en order faan Koonkern (Arachnida). Diar jaft at son 6.600 slacher faan. Jo faal üüb mä hör lung bianer. En ualen sjiisken nööm as *Kanker*, diar komt wel di öömrang nööm *Koonker* faan uf.

## Onerordern
* Cyphophthalmi
* Dyspnoi
* Eupnoi
* Laniatores

#### Enkelt slacher
* Eupnoi
:: Lankerbianer (Phalangiidae)
::: Phalangium
:::: Lankerbian (Phalangium opilio)

## Luke uk diar
Amblypygi

A ***Amblypygi*** san en order faan Koonkern (Arachnida). Diar jaft at son 200 slacher faan, diar 20 bit 45 mm grat wurd. Jo lewe uun a troopen an subtroopen, trinjam't Madlunsia lewe man jüst tau slacher.

Amblypygi san flaak an kön gud tesken stianer ferkrep. 

## Onerordern an familin
; Euamblypygi
: Charinidae
: Charontidae
: Phrynichidae
: Phrynidae
; Paleoamblypygi
: Paracharontidae

## Luke uk diar
Holothyrida

A **Holothyrida** san en order faan Koonkern (Arachnida). Jo like Tegen (Ixodida).

## Familin an sköölen
; Allothyridae
: Allothyrus – Australothyrus

; Holothyridae
: Acaricesa – Hammenius – Haplothyrus – Holothyrus – Indothyrus – Leiothyrus – Lindothyrus – Sternothyrus

; Neothyridae
: Caribothyrus – Diplothyrus – Neothyrus

## Luke uk diar
Mesostigmata

A **Mesostigmata** san en order faan Koonkern (Arachnida).

## Onerordern
* Monogynaspida
*: Infraordern: Gamasina – Uropodina

* Sejina
*: Auerfamilin: Heterozerconoidea – Sejoidea

* Trigynaspida
*: Infraordern: Antennophorina – Cercomegistina

#### Enkelt slacher
Monogynaspida
: Gamasina
:: Dermanyssoidea
::: Varroidae
:::: Varroa
::::: Varroamel (*Varroa destructor*)

## Luke uk diar
Opilioacaridae

A **Opilioacaridae** san en famile faan Koonkern (Arachnida). Jo san det iansagst famile uun det order Opilioacarida / Opilioacariformes.

## Sköölen
Adenacarus – Amazonacarus – Caribeacarus – Indiacarus – Neocarus – Opilioacarus – Paracarus – Panchaetes – Phalangiacarus – Salfacarus – Siamacarus – Vanderhammenacarus

## Luke uk diar
Sweragbianer

A **Sweragbianer** (Symphyla) san en klas faan Diarten uun det auerklas faan a Düüsenbianer (Myriapoda). Diar jaft at son 150 slacher faan. 

## Familin an sköölen
* Scolopendrellidae
*: Geophilella – Parviapiciella – Pseudoscutigerella – Remysymphyla – Ribautiella – Scolopendrella – Scolopendrellina – Scolopendrellopsis – Symphylella – Symphylellopsis – Sympyhlellina
* Scutigerellidae
*: Hanseniella – Neoscutigerella – Scolopendrelloides – Scutigerella – Tasmaniella

## Luke uk diar
Entognatha

A ***Entognatha*** san en klas faan Diarten uun det auerklas faan a Sääkspuateten (Hexapoda). Det sasterklas san a Insekten (Insecta).

## Ordern, onerordern an (auer-)familin
* Collembola
*: Entomobryomorpha
*:: Coenaletoidea – Entomobryoidea – Isotomoidea – Tomoceroidea
*: Neelipleona
*::: Neelidae
*: Poduromorpha
*:: Neanuroidea - Poduroidea - Hypogastruroidea - Gulgastruroidea - Onychiuroidea - Isotogastruroidea
*: Symphypleona
*:: Sminthurididoidea - Katiannoidea - Sturmioidea - Sminthuroidea - Dicyrtomoidea

* Diplura
*: Dicellurata
*:: Japygoidea
*::: Dinjapygidae – Evalljapygidae – Heterojapygidae – Japygidae – Parajapygidae
*: Rhabdura
*:: Campodeoidea
*::: Campodeidae – Octostigmatidae – Procampodeidae
*:: Projapygoidea
*::: Anajapygidae – Octostigmatidae – Projapygidae

* Protura
*: Acerentomata
*::: Acerentomidae – Hesperentomidae – Protentomidae
*: Eosentomata
*::: Antelientomidae – Eosentomidae
*: Sinentomata
*::: Fujientomidae - Sinentomidae

## Luke uk diar
Palpigradi

A **Palpigradi** san en order faan böös letj Koonkern (Arachnida). Hör lif woort man tau bit trii milimeetern grat. Diar jaft at son 80 slacher faan, uun Euroopa san't 26.

## Familin an sköölen
* Eukoeneniidae
*: Allokoenenia – Eukoenenia – Koeneniodes – Leptokoenenia
* Prokoeneniidae
*: Prokoenenia – Triadokoenenia

## Luke uk diar
Pseudoscorpiones

A **Pseudoscorpiones** of uk **Pseudoscorpionida** san en order faan letj Koonkern (Arachnida). Hör lif woort ei linger üs sööwen milimeetern. Jo like Skorpioonen (Scorpiones), san diar oober ei alt nai mä. At jaft son 3.000 slacher, uun Euroopa san't amanbi 100. Pseudoscorpiones san nai mä Rolkoonkern.

## Auerfamilin
*Cheiridioidea
*Cheliferoidea
*Chthonioidea
*Feaelloidea
*Garypoidea
*Neobisioidea

## Luke uk diar
Ricinulei

A **Ricinulei** san en order faan Koonkern (Arachnida). Jo lewe uun a troopen faan Afrikoo an Süüdameerikoo. Diar jaft at son 40 slacher uun ian famile faan.

## Famile an sköölen
* Ricinoididae
*: Cryptocellus – Pseudocellus – Ricinoides

## Luke uk diar
Schizomida

A **Schizomida** san en order faan Koonkern (Arachnida). Jo wurd miast ei linger üs fiiw milimeetern. At jaft muar üs 230 slacher uun tau familin. Schizomida san nai mä Thelyphonida. Jo hiar tuup tu en (auer-)order Uropygi.

## Familin an sköölen
* Hubbardiidae
*: Adisomus – Afrozomus – Anepsiozomus – Antillostenochrus – Apozomus – Artacarus – Attenuizomus – Bamazonus – Brignolizomus – Burmezomus – Calima – Cangazomus – Clavizomus – Cokendolpherius – Cubacanthozomus – Cubazomus – Draculoides – Enigmazomus – Guanazomus – Hansenochrus – Hubbardia – Javazomus – Julattenius – Luisarmasius – Mahezomus – Mayazomus – Megaschizomus – Naderiore – Neozomus – Notozomus – Oculozomus – Orientzomus – Ovozomus – Pacal – Piaroa – Reddellzomus – Rowlandius – Schizomus – Secozomus – Sotanostenochrus – Stenochrus – Stenoschizomus – Stewartpeckius – Surazomus – Tayos – Trithyreus – Troglocubazomus – Wayuuzomus – Zomus
* Protoschizomidae
*: . . .

## Luke uk diar