open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hünjaaben

**Hünjaaben** (Cercopithecidae) san en famile faan aaben mä amanbi 160 slacher.

## Iindialang
* Onerfamile (Cercopithecinae)
** Triibus Maarkaater (Cercopithecini)
*** Echt Maarkaater (*Cercopithecus*), 23 slacher
*** (*Allochrocebus*), 3 slacher
*** (*Chlorocebus*), 6 slacher
*** (*Allenopithecus nigriviridis*)
*** (*Miopithecus*), 2 slacher
*** (*Erythrocebus patas*)
** Triibus (Papionini)
*** Makaken (*Macaca*), 23 slacher
*** Paawianen (*Papio*), 6 slacher
*** Mandrilen (*Mandrillus*), 2 slacher
*** (*Theropithecus gelada*)
*** (*Cercocebus*), 6 slacher
*** (*Lophocebus*), 6 slacher
*** (*Rungwecebus kipunji*)
* Onerfamile (Colobinae)
** Triibus (Colobini)
*** (*Colobus*), 5 slacher
*** (*Piliocolobus*), 17 slacher
*** (*Procolobus verus*)
** Triibus (Presbytini)
*** Onertriibus Languuren (Presbytina)
**** (*Semnopithecus*), 8 slacher
**** (*Trachypithecus*), 20 slacher
**** (*Presbytis*), 17 slacher
*** (*Pygathrix*), 3 slacher
*** (*Rhinopithecus*), 4 slacher
*** (*Simias concolor*)
*** (*Nasalis larvatus*)

## Luke uk diar
* 
*
Ngounié

Det **Ngounié Prowins** (üüb Fraansöösk: *La province de La Ngounié*) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter de Ngounié Struum neemd an leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Moyen-Ogooué Prowins, uun a uast det Ogooué-Lolo Prowins, uun a süüduast det Republiik Kongo, uun a süüdwaast det Nyanga Prowins an uun a waast det Ogooué-Maritime Prowins. Det hee 100.838 lidj (2013). At hoodsteed as Mouila.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Ngounié Prowins hee njüügen departmenten:

## Kliima

## Politiik
A guwernöör faan't prowins as Benjamin Banguebe Moyobi.

## Kwelen
Ogooué-Ivindo

Det **Ogooué-Ivindo Prowins** (üüb Fraansöösk: *La province de l'Ogooué-Ivindo*) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter dön Ogooué an Ivindo Struumer neemd an leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurd an uast leit det Republiik Kongo, uun a süüd lei dön Haut-Ogooué an Ogooué-Lolo Prowinsen, uun a waast leit det Moyen-Ogooué Prowins an uun a nuurdwaast det Woleu-Ntem Prowins. Det hee 63.293 lidj (2013). At hoodsteed as Makokou.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Ogooué-Ivindo Prowins hee fjauer departmenten:

## Kliima

## Politiik
A guwernöör faan't prowins as Jules Djeki.

## Kwelen
Gibons

**Gibons** (Hylobatidae) san en famile faan aaben, diar uun Süüduastaasien lewe. Jo san nai mä a minskenaaben (Hominidae) an hiar tuup mä jo tu a minskoortagen (Hominoidea). Jo het uk *letj minskenaaben*. At jaft wel 20 slacher faan gibons.

## Sköölen an slacher
Diar san 4 sköölen mä 20 slacher:

## Luke uk diar
Ogooué-Maritime

Det **Ogooué-Maritime Prowins** (üüb Fraansöösk: *La province de l'Ogooué-Maritime* [oɡ.we.ma.ʁi.tim]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter de Ogooué Struum neemd an leit uun a waast faan’t lun. Det hee 157.562 lidj (2013). At hoodsteed as Port-Gentil.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Ogooué-Maritime Prowins hee trii departmenten.

## Kliima

## Politiik
A guwernöör faan't prowins sant Oktuuber 2016 as Patrice Ontina.

## Kwelen
Moyen-Ogooué

Det **Moyen-Ogooué Prowins** (üü Fraansöösk: *La province du Moyen-Ogooué* [mwa.yɛ.n‿oɡ.we]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det as det iansig prowins uun Gabuun, wat entweeder eeg of grens mä’n öler lun hee. Uun a nuurd leit det Woleu-Ntem Prowins, uun a uast det Ogooué-Ivindo Prowins, uun a süüd det Ngounié Prowins, uun a süüdwaast det Ogooué-Maritime Prowins an uun a nuurdwaast det Estuaire Prowins. Det hee 69.287 lidj (2013). At hoodsteed as Lambaréné.

## Geografii
At regiuun hee fiiw sian: de Azinga Sia, de Ezanga Sia, de Nkonié Sia, de Onangué Sia an de Ouambé Sia.

### Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau departmenten:

## Kliima

## Politiik
A guwernöör faan't prowins as Michel Ngueba Koumba.

## Kwelen
Haut-Ogooué

Det **Haut-Ogooué Prowins** (üüb Fraansöösk: *La province du Haut-Ogooué* [o.toɡ.we]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Ogooué-Ivindo Prowins, uun a uast an süüd det Republiik Kongo an uun a waast Ogooué-Lolo Prowins. Det hee 250.799 lidj (2013). At hoodsteed as Franceville.

## Geografii
De Lékoko Struum hee sin hood uun't prowins.

### Indialing faan Ferwalting
Det Haut-Ogooué Prowins hee elwen departmenten.

## Kliima
At prowins hee'n ekwatoriaal kliima. Det hee tau juarstidjen: en rintidj faan maden September tu aanj Mei an en drügtidj faan Jüüne tu maden September. Det delmiatig temperatüür faan't prowins as 25 ° C an arke muun san letj wariatschuunen.

## Politiik
A guwernöör faan't prowins as Jacques Denis Tsanga.

## Kwelen
Briadnöösaaben

**Briadnöösaaben** (Platyrrhini) san en rä faan a Aaben (Anthropoidea). Jo lewe uun Ameerikoo, diaram het jo uk *nei-welt-aaben*. Det ööder rä faan a aaben san a Smäälnöösaaben (Catarrhini).

## Iindialang
* Famile Callitrichidae
**  (*Callimico*)
**  (*Leontopithecus*) 
** Triibus (Callitrichini)
*** (*Callithrix*)
*** (*Mico*)
*** (*Cebuella*)
** Triibus (Saguinini)
*** (*Leontocebus*)
*** (*Saguinus*)
* Famile Cebidae
** Onerfamile (Cebinae)
*** (*Cebus*) 
*** (*Sapajus*)
** Onerfamile (Saimiriinae)
*** (*Saimiri*)
* Famile Aotidae
** (*Aotus*)
* Famile Atelidae
** Onerfamile (Alouattinae)
*** (*Alouatta*)
** Onerfamile (Atelinae)
*** (*Ateles*)
*** (*Brachyteles*)
*** (*Lagothrix*)
* Famile Pitheciidae
** Onerfamile (Callicebinae)
*** (*Callicebus*)
*** (*Cheracebus*)
*** (*Plecturocebus*)
** Onerfamile (Pitheciinae )
*** (*Cacajao*)
*** (*Chiropotes*)
*** (*Pithecia*)

## Luke uk diar
Hualewaaben

**Hualewaaben** (Prosimiae) as en ualen ütjdruk för:

* Spöökelsdiarten , of uk för
* Wiatnöösaaben

## Luke uk diar
Spöökelsdiarten

**Spöökelsdiarten** (Tarsiidae) san en famile faan Primaaten. Iar saad am diar uk Hualewaaben tu. Jo lewe uun Süüduastaasien an haa üübfaalen grat uugen.

## Sköölen an slacher
Daalang käänt'am 13 slacher:

* Skööl *Cephalopachus*
** (*Cephalopachus bancanus*), üüb Sumatra an Borneo
* Skööl *Carlito*
** (*Carlito syrichta*), üüb a Filipiinen
* Skööl *Tarsius*
** (*Tarsius tarsier*)
** (*Tarsius dentatus*)
** (*Tarsius fuscus*)
** (*Tarsius lariang*), as iarst 2006 ütjfünjen wurden
** (*Tarsius pelengensis*)
** (*Tarsius pumilus*)
** (*Tarsius sangirensis*)
** (*Tarsius spectrumgurskyae*)
** (*Tarsius supriatnai*)
** (*Tarsius tumpara*)
** (*Tarsius wallacei*), as iarst 2010 ütjfünjen wurden

Gud mögelk, dat diar a naist juaren noch muar nei slacher fünjen wurd.

## Luke uk diar
Woleu-Ntem

Det **Woleu-Ntem Prowins** (üüb Fraansöösk: *La province du Woleu-Ntem*) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter dön Woleu an Ntem Struumer neemd an leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurd leit Kameruun, uun a uast det Republiik Kongo, uun a süüd det Ogooué-Ivindo Prowins, uun a süüdwaast lei dön Moyen-Ogooué an Estuaire (Prowins) Prowinsen an uun a nuurdwaast at feestlun faan Ekwatoriaal-Guinea. Det hee 154.986 lidj (2013). At hoodsteed as Oyem.

## Geografii
Föl struumer haa hörens hööd uun't prowins: t.b. de Okano Struum, de Mvoung Struum, de Oua Struum, de Nouna Struum an de Mbini Struum.

### Indialing faan Ferwalting
Det Woleu-Ntem Prowins hee fiiw departmenten:

## Kliima

## Politiik
A guwernöör faan't prowins as Jean Gustave Meviane O'Biang.

## Kwelen
Kaarl II. (Köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun)

**Kaarl II.** (üüb Ingels, *Charles II*, * 29. Mei 1630 uun London; † 6. Febrewoore 1685 uk diar) ütj at Hüs Stuart wiar köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun. Hi wiar de naist dring faan köning Kaarl I. faan Ingelun, Skotlun an Irlun an köningin Henrietta Maria, en bäären prenses faan Frankrik.

San aatj wurd 1648 uun de Ingels Bürgerkrich faan det Ingels Parlament för huuchferriad uunklaaget an a 30. Janewoore 1649 at hood ufslaanj. Det Ingels Parlament ded Kaarl II. uun Mei 1660 at krüün. A 23. Mai 1660 raaget hi Dover, an üüb san dörtigst gebuursdai toog hi mä en proseschuun uun London iin. Det welersteling (üüb Ingels, *the restoration*) wurd tu ian faan dön bedüüdend tidjrümen faan Ingelun an Kaarl II. wiar de letst ingels köning, diar en absoluut monarchii iin uun't lewent rep an charismaatisk auer sin lun regiaret.

## Luke uk diar
* *Köninger an Köninginen faan Skotlun (Stewart/Stuart Dynastii)*: Robert II. (1371-1390), Robert III. (1390-1406), Jaakob I. (1406-1437), Jaakob II. (1460-1488), Jaakob III. (1460-1488), Jaakob IV. (1488-1513), Jaakob V. (1513-1542), Maria I. (1542-1567), Jaakob VI. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob VII. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Skotlun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
* *Köninger an Köninginen faan Ingelun uun det 17. juarhunert*: Elisabeth I. (1558-1603), Jaakob I. (1567-1625), Kaarl I. (1625-1649), Kaarl II. (1649-1651, 1660-1685), Jaakob II. (1685-1688), Maria II. (1688-1695) an Wilhelm II. (1688-1702), Anna (1702-1707), 1707: Ingelun wurd dial faan det Ferianigt Köningrik.
Wiatnöösaaben

**Wiatnöösaaben** (Strepsirrhini) san en onerorder faan Primaaten. Ööder primaaten, huar uk a minsk tuhiart, san a Drügnöösaaben (Haplorrhini). En ualen ütjdruk för wiatnöösaaben as Hualewaaben.

A Wiatnöösaaben wurd aaltumaal tuup uk üs Lemuuren betiakent. Efter a wedenskap san't oober trii dialordern:

## Iindialang

* *[[Chiromyiformes]]*, üüb Madagaskar
*: Daubentoniidae

* Lemuuren (*[[Lemuriformes]]*), üüb Madagaskar
*: Cheirogaleidae
*: Indriidae
*: Lemuridae
*: Lepilemuridae
*: (Megaladapidae †)

* *[[Lorisiformes]]*, uun Afrikoo an Aasien
*: Lorisidae
*: Galagonidae

* (*Adapiformes*, Nuurdameerikoo an Euraasien, †)

## Spriadkoord

## Luke uk diar
Quthing (Distrikt)

De **Quthing Distrikt** as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a süüduast faan’t lun. Hi hee 120.502 lidj (2006). At hoodsteed as Moyeni.

## Luke uk diar
Berea (Distrikt)

De **Berea Distrikt** (üüb Sotho, *Setereke sa Berea*) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Hi hee 256.496 lidj (2006). At hoodsteed as Teyateyaneng.

## Geografii
At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a peegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.

### Indialing faan Ferwalting
De Berea Distrikt hee elwen woolkreiser.
* Bela-Bela
* Berea
* Khafung
* Mabote
* Mahlatsa 
* Mosalemane 
* Nokong
* Pulane
* Seqonoka
* Teyateyaneng 
* Thupa-Kubu
Teyateyaneng (Steed)

**Teyateyaneng** as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Berea Distrikt. Det hee 61.475 lidj (2006).

## Ianselefterwisen
Bubanza (Prowins)

Det **Bubanza Prowins** (üüb Rundi: *iProvense ya Bubanza*, üüb Fraansöösk: *La Province de Bubanza*) as en prowins uun de aafrikoons stoot Burundi. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurdwaast leit det Cibitoke Prowins, uun a nuurduast det Kayanza Prowins, uun a süüduast det Muramvya Prowins an uun a süüd det Bujumbura Lun Prowins. At prowins hee 338.023 lidj (2008). At hoodsteed as Bubanza.

## Indialing faan Ferwalting
Det Bubanza Prowins hee fiiw komuunen.

## Befölkring
Efter det 2008 folksteeling hee det Bubanza Prowins 338.023 lidj. 174.468 faan a lidj san karmen an 163.555 wüfhööd.

## Ianselefterwisen
Bundesdaiswool 2013

Resultaaten faan't **Bundesdaiswool 2013** tu di 18. Sjiisk Bundesdai 2013.

## Wichtag Partein
* CDU – *Krastelk Demokraatisk Unioon foon Sjiisklun* (ei uun Bayern; 254 kreiswoolföörslacher)
* CSU – *Krastelk-Sosiaal Unioon* (bluat uun Bayern; 45 kreiswoolföörslacher)
* SPD – *Sosiaaldemokraatisk Partei foon Sjiisklun* (uun aal bundeslunen; 299 kreiswoolföörslacher)
* Die Linke (uun aal bundeslunen; 298 kreiswoolföörslacher)
* Bündnis 90/Die Grünen (uun aal bundeslunen; 299 kreiswoolföörslacher)
* FDP – *Frei Demokraatisk Partei* (uun aal bundeslunen; 298 kreiswoolföörslacher)
* AfD – *Alternatiiw för Sjiisklun* (uun aal bundeslunen; 158 kreiswoolföörslacher)
* Piratenpartei Deutschland (in allen Bundesländern; 276 Kreiswahlvorschläge)
* NPD – *Natschunaaldemokraatisk Partei faan Sjiisklun* (uun aal bundeslunen; 258 kreiswoolföörslacher)
Bundesdaiswool 2017

Det **Bundesdaiswool 2017** för di 19. Sjiisk Bundesdai wiar di 24. September 2017.

## Wichtag partein

## Resultaaten

## Luke uk diar

* Der Bundeswahlleiter
Centrale (Regiuun uun Toogo)

Det **Centrale Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région Centrale*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Toogo. At regiuun leit uun a maden faan’t lun. Uun a nuurd leit det Kara Regiuun, uun a uast Beniin, uun a süüd det Plateaux Regiuun an uun a waast Ghaana. Det hee 617.871 lidj (2010). At hoodsteed faan't regiuun as Sokodé.

## Geografii

### Lunskap
#### Struumer
De Mono Struum leept troch't regiuun.

#### Steeden
A wichtigst steeden uun't regiuun san: Sokodé, Tchamba an Sotouboua.

### Indialing faan Ferwalting
Det Centrale Regiuun hee fiiw prefektüüren.

## Befölkring
6. Nofember 2010 jeew at en folksteeling uun Toogo. Efter a resultooten hee det Centrale Regiuun 617.871 lidj: 309.428 faan a lidj san wüfhööd an 308.443 karmen. A miast mensken (75.4 prusent) uun't regiuun lewe üüb’t lun.

## Kwelen
Pleuronectes

**Pleuronectes** san en skööl faan platfasker (Pleuronectiformes). Wi kään fööraal det skol (*Pleuronectes platessa*).

## Slacher
* *[[Pleuronectes americanus|P.&nbsp;americanus]]*
* *[[Pleuronectes asper|P.&nbsp;asper]]*
* *[[Pleuronectes bilineatus|P.&nbsp;bilineatus]]*
* *[[Pleuronectes ferrugineus|P.&nbsp;ferrugineus]]*
* *[[Pleuronectes glacialis|P.&nbsp;glacialis]]*
* *[[Pleuronectes isolepis|P.&nbsp;isolepis]]*
* *[[Pleuronectes pallasi|P.&nbsp;pallasi]]*
* *[[Pleuronectes platessa|P.&nbsp;platessa]]* (Skol)
* *[[Pleuronectes proboscideus|P.&nbsp;proboscideus]]*
* *[[Pleuronectes putnami|P.&nbsp;putnami]]*
* *[[Pleuronectes quadrituberculatus|P.&nbsp;quadrituberculatus]]*
* *[[Pleuronectes vetulus|P.&nbsp;vetulus]]*

## Luke uk diar
Poelela Laguun

Det **Poelela Laguun** as en laguun uun a süüduast faan Aafrika. At laguun leit uun a süüd faan Mosambik, uun det Inhambane Prowins, amanbi 160 km nuurduast faan’t steed Xai-Xai. Det hee en grate faan 65 km² an as madelmiatig 13,7 m jip. En 75 km lungen kanool ferbant a sia mä de Indisk Ootseaan. At muarhaid faan a fasker uun’t laguun san *[[tilapia rendalli]]* an *[[tilapia mossambica]]*.

## Ianselefterwisen
Oreochromis mossambicus

**Oreochromis mossambicus** (of uk **Tilapia mossambica**) as en slach fasker uun det kategorii faan a Cichliformes. Hi lewet uun a struumer Sambesi, Shiré, Limpopo an bi a küst tesken at Sambesidelta an Port Elizabeth uun Süüdafrikoo. Hi woort uk aptaanj tu iidjen.

## Luke uk diar

*
Skolen

**Skolen** (Pleuronectidae) san en famile faan Platfasker (Pleuronectiformes). Jo lewe uun flaak weeder, man enkelt slacher uk bit uun en jipde faan 1000 meetern. A miasten saan saaltweederfask. Enkelten haa en grat bedüüdang üs iidj.

## Sköölen
Tu a skolen hiar amanbi 60 slacher uun ~30 sköölen.

*[[Ammotretis]]*&nbsp;- *[[Atheresthes]]*&nbsp;- *[[Azygopus]]*&nbsp;- *[[Cleisthenes]]*&nbsp;- *[[Clidoderma]]*&nbsp;- *[[Colisteum]]*&nbsp;- *[[Embassichthys]]*&nbsp;- *[[Eopsetta]]*&nbsp;- *[[Errex]]*&nbsp;- *[[Glyptocephalus]]*&nbsp;- *[[Hippoglossoides]]*&nbsp;- *[[Hippoglossus]]*&nbsp;- *[[Hypsopsetta]]*&nbsp;- *[[Isopsetta]]*&nbsp;- *[[Lepidopsetta]]*&nbsp;- *[[Limanda]]*&nbsp;- *[[Liopsetta]]*&nbsp;- *[[Lyopsetta]]*&nbsp;- *[[Microstomus]]*&nbsp;- *[[Paralichthodes]]*&nbsp;- *[[Parophrys]]*&nbsp;- *[[Pelotretis]]*&nbsp;- *[[Peltorhamphus]]*&nbsp;- *[[Platichthys]]*&nbsp;- *[[Pleuronectes]]*&nbsp;- *[[Pleuronichthys]]*&nbsp;- *[[Psettichthys]]*&nbsp;- *[[Pseudopleuronectes]]*&nbsp;- *[[Reinhardtius]]*&nbsp;- *[[Rhombosolea]]*&nbsp;- *[[Samaris]]*&nbsp;- *[[Verasper]]*

## Enkelt slacher
: *[[Hippoglossus]]*
:: Heilbot (*Hippoglossus hippoglossus*)
: *[[Limanda]]*
:: Sunskol (*Limanda limanda*)
: *[[Platichthys]]*
:: Bot (*Platichthys flesus*)
: *[[Pleuronectes]]*
:: Skol (*Pleuronectes platessa*)

## Luke uk diar

*
Percomorphaceae

**Percomorpha(ceae)** as en nööm för muar üs 50% faan a fasker üüb a eerd. Diar hiar wel muar üs 17.000 slacher uun amanbi 265 familin faan Bianfasker (Osteichthyes) tu.

Bütj a Percomorphaceae jaft'at noch trii ööder iindialangen faan *[[Strualflikerten]]*.

#### Iindialang faan a ''[[Strualflikerten]]'' (Acanthopterygii)
 
#### Ordern
* (Gasterosteiformes)
* Perciformes (Barschoortagen)
* Pleuronectiformes (Platfasker)
* (Scorpaeniformes)
* Spariformes
* Synbranchiformes (Moderialer)
* Syngnathiformes (Sianäädeloortagen)
* Tetraodontiformes (Kuugelfaskoortagen)

* ünseeker, nai mä Perciformes: Pomacentridae

## Kwelen


## Luke uk diar
Coptodon rendalli

**Coptodon rendalli** (of uk **Tilapia rendalli**) es en slach fasker uun det famile Cichlidae. Hi lewet uun't uastelk an süüdelk Afrikoo.

## Luke uk diar

*
Adrar (Regiuun)

Det **Adrar Regiuun** (üüb Araabsk:ولاية أدرار *Wilāya Adrār*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Mauretaanien. At regiuun leit uun a maden faan’t lun. Det hee 62.658 lidj (2013). At hoodsteed as Atar.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Adrar Regiuun hee fjauer departmenten:

* Aboujeft
* Atar
* Chinguetti
* Oudane
Assaba (Regiuun)

Det **Assaba Regiuun** (üüb Araabsk: ولاية العصابة *Wilāya Al-‘Aṣāba*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Mauretaanien. At regiuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 325.897 lidj (2013). At hoodsteed as Kiffa.

## Geografii

Det Assaba Regiuun hee fiiw departmenten:

* Barkewol (of *Aftout*)
* Boumdeid
* Guerou
* Kankossa
* Kiffa
Bali

**Bali** as en eilun an en prowins uun Indoneesien. At eilun hee amanbi 3,9 miljuunen lidj. At hoodsteed as Denpasar.

## Geografii
### Lunskap
#### Berger
De huuchst berig (3031 m) üüb at eilun as de Agung Berig.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden üüb't eilun san:

## Luke uk diar
* Balineesk Spriik
* Letj Sunda-Eilunen
Brakna (Regiuun)

Det **Brakna Regiuun** (üüb Araabsk: ولاية البراكنة *Wilāya Al-Brakna*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Mauretaanien. At regiuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 240.167 lidj (2013). At hoodsteed as Aleg.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting

Det Brakna Regiuun hee fiiw departmenten:

* Aleg
* Bababé
* Boghé
* M'Bagne
* Magta-Lahjar
Indoneesien/fe

**Indoneesien**, amtelk **Republiik Indoneesien** (üüb Indoneesk: *Indonesia* an *Republik Indonesia*) as en eilunstoot uun a süüdwaast faan Aasien. At lun hee 270.203.917 lidj (2020). At hoodsteed faan't lun as Jakarta.

## Geografii
### Eilunen
 

At lun hee 13.466 eilunen. Dön gratst san: Jaawa, Sumatra, Borneo (wat mä Brunei an Malaysia diald wurt), Sulawesi, an Nei Guinea (wat mä Papua Nei Guinea diald wurt). Öler eilunen, wat dial faan Indoneesien san: Bali, Lombok, Sumbawa, Flores an Sumba.

### Ialberger
Indoneesian hee amanbi 127 aktiif ialberger.

Dön tjiin huuchst ialberger üüb Jaawa, wat aktiif san of uun dön leetst juarhunerten aktiif wiar, san:

# Semeru (3676 m; nü aktiif - tuleest bruch det de 4. Deetsember 2022 ütj)
# Slamet (3432 m; tuleest bruch det 2014 ütj)
# Sumbing (3371 m; tuleest bruch det amanbi 1730 ütj)
# Arjuno-Welirang (3339 m; tuleest bruch det 1952 ütj)
# Raung (3332 m; tuleest bruch det amanbi 2021 ütj)
# Lawu (3265 m; tuleest bruch det 1885 ütj)
# Merbabu (3145 m; tuleest bruch det 1797 ütj)
# Sundoro (3136 m; tuleest bruch det 1971 ütj)
# Cereme (3078 m; tuleest bruch det 1951 ütj)
# Merapi (2968 m; nü aktiif- tuleest bruch det de 21. Jüüne 2020 ütj)

En öler wichtig ialberig as Krakatau (813 m; föör 1883 wiar det föl huuger), uun det Sunda-Struat.

Nai bi of üüb dön Letj Sunda Eilunen: 
* Agung (üüb Bali)
* Rinjani (3726 m, üüb't eilun Lombok)
* Tambora (2722 m, tu a uast faan Sumbawa)

Dön tjiin gratst ialberger üüb't eilun Sumatra san:
* Suoh
* Hulubelu
* Peuet Sague
* Marapi
* Seulawah Agam 	
* Geureudong 	
* Sibayak 	
* Sinabung
* Sorikmarapi
* Tandikat

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Föör 2022 hed Indoneesien een hoodsteeddistrikt (Jakarta, ISO: JK), een autonoomdistrikt (Yogyakarta, ISO: YO), ian autonoomprowins (Aceh, ISO: AC) an 31 prowinsen. 2022 wurd fjauer nei prowinsen skeeben: Papua Huuchlun (ISO: PE), Maden Papua (ISO: PT), Süüd Papua (ISO: PS) an tuleetst Süüdwaast Papua (PD).

## Histoore
Indoneesien wiar üüs *Neederluns-Inje* en neederluns kolonii. Det wurd faan 1941 tu 1945 uun det Naist Wäältkrich faan Jaapaan besaat. At lun wurd 1949 suwereen.

## Kwelen
Agung Berig

De **Agung Berig** (üüb Indoneesk: *Gunung Agung* of *Huuch Berig*) as en aktiiwen ialberig üüb det indoneesk eilun Bali. De berig as 3142 m huuch an det huuchst heewing faan't eilun.

## Histoore

De letst ütjbreeg faan 1963 an 1964 wiar det starkst eruptschuun faan en ialberig uun Indoneesien sant at ütjbreeg faan de Kraktau Ialberig uun’t juar 1883. Det begand de 18. Febrewoore mä letj eksploschuunen uun a kraater bi a toop. Letjet daar leeder lep en struum faan laawa ütj a kraater deel uun nuurden, wat en lengde faan 7,5 km lingd.

Tu salew tidj reerd ham püüroklastisk struumer deel a nuurdhing. De17. Marts kaam det tu’n hard ütjbreeg, huarbi en piiler faan eruptschuun schetsingwiis 19 hen tu 26 km huuch üübstiigd. Eesk faan a ialberig ferdiald ham fööraal tu a waast an nuurdwaast an wiar noch uun Jakarta efterwisboor, wat 1000 km widj faan a ialberig leit. Püüroklatisk struumer mä’n lengde faan hen tu 14 km stört ham deel at süüd- an uasthing faan Agung; faan jo stoorew dön miast lidj, diar deheer dai duadmaaget wurd. Auer dat at ütjbreegen uun’t rintidj üüb Bali fool, bildet ham kul an hiat struumer faan slober, wat *Lahars* het, wat dialwiis deel tu a eeg lingd. En naist, swaker ütjbreegen de 16. Mei hed en amanbi 20 km huuch piiler faan eruptschuun an widjer oofern tu’t fulig. Uun Pura Besakih wurd de 18. Mei dön miast gebüüden faan’t uunlaag faan a tempel faan en eerdbeewrin uunstaken maaget. Twesken Mei 1963 an Janewoore 1964 kaam det tu widjer, swaker eruptschuunen. At rintidj uun Nofember feruursaaget uflaagringen faan püüroklastisk struumer jo tu reeren, mä’t fulig, dat widjer Lahars üübtreed.
Hlotse

**Hlotse** as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a nuurd faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Leribe Distrikt. Det hee 24.710 lidj (2006).

## Ianselefterwisen
Fransöösk Süüd- an Antarktisregiuunen

A **Fransöösk Süüd- an Antarktisregiuunen** (, TAAF) san en bütjluns teritoorium faan Frankrik.

## Koord

## Auersicht

## Luke uk diar
Eksklusiif Wiartskapsrüm

Di **Eksklusiif Wiartskapsrüm** EWR (huuchsjiisk: Ausschließliche Wirtschaftszone AWZ) as det huuchsiaregiuun, diar en lun tureegent woort. Hat lingt normoolerwiis faan a küst bit 200 siamiilen (sm) ütj üüb sia. Diaram het det uk miast "200-miilen-rüm". Uun di EWR bestemet det enkelt lun, hüföl diar bütjen fasket wurd mut, an hük wäärdag materioolen diar ufbaud wurd mut. Uk bööreilunen an winjstruumuunlaagen mut diar baud wurd.

Ööder lunen haa diar oober det "rocht faan frei sia", det ment, jo mut diar mä en skap troch keer.

## Bestemangen

Siarochtelk iindialang faan a küstenrüm

## Luke uk diar
Detlef Petersen

**Detlef Friedrich Petersen** (* 24. Janewoore 1950 üüb Pelwerem) as en musiiker, komponist an produsent.

## Leewent
Detlef hää uun Hamborag klasisk musiik studiaret. 1967 hää hi mä frinjer det musiikkapel *Tornados* grünjlaanj. Sant 1973 spelet hi aanj staken uun det kapel Lake, an so het uk sin iarst plaad, det kaam 1976 ütj. Uun Ameerikoo maad a lidj *Lake* noch leewer hiar üs uun Sjiisklun. Mä *Lake* hää Petersen 4 plaaden apnimen. Sant 1980 hää Lake saner Detlef widjer maaget.

Uun a 1970er juaren hää'er mä en frinj uun Hüsem en musiikstudio iinracht, an hää diar plaaden maaget för Trio of Hannes Wader. 

Uun a 1990er juaren begand Detlef, musiik för filmer tu skriiwen. Fööraal för Detlev Buck sin filmer hää hi komponiaret. 

1993 füng Detlef Petersen di Sjiisk Filmpris för det filmmusiik uun *Wir können auch anders...*.

## Filmografii (ütjwool)
* 1991: Das Heimweh des Walerjan Wróbel
* 1991: Karniggels
* 1992: Kinder der Landstrasse
* 1993: Wir können auch anders …
* 1994: Abschied von Agnes
* 1994: Ausgerechnet Zoé
* 1995: Rennschwein Rudi Rüssel
* 1996: Die Halbstarken
* 1996: Die Putzfraueninsel
* 1996: Männerpension
* 1997: Dumm gelaufen
* 1998: Das Mambospiel
* 1999: Ein Lied von Liebe und Tod – Gloomy Sunday
* 2000: Blondine sucht Millionär fürs Leben
* 2000: Komiker
* 2001: Eine öffentliche Affäre
* 2001: Mörderinnen
* 2002–2004: Broti & Pacek – Irgendwas ist immer (Fernsehserie, 22 Folgen)
* 2002: Ein Dorf sucht seinen Mörder
* 2002: Vaya con Dios
* 2003: Blueprint
* 2003: Der Mörder ist unter uns
* 2004: Die Stunde der Offiziere
* 2005: Charlotte und ihre Männer
* 2005: Die wundersamen Reisen des Hans Christian Andersen
* 2006: Endloser Horizont
* 2006: 
* 2007: Wiedersehen in Verona
* 2008: Die Rote Zora
* 2008: Der Tote in der Mauer
* 2008: Leo und Marie – Eine Weihnachtsliebe
* 2009: Mörder auf Amrum
* 2011–2014: Finn Zehender 
** 2011: Mörderisches Wespennest
** 2012: Tod einer Brieftaube
** 2012: Mörderische Jagd
** 2014: Mord in Aschberg
* 2012: Zum Kuckuck mit der Liebe

## Luke uk diar
* 
* Amtelk wääbsteed
Neikaledoonien

**Neikaledoonien** (fransöösk **) as en skööl faan eilunen uun a Süüdpasiifik, diar tu Frankrik hiart. A ual iinwenern sai tu jodiar eilunen „Kanaky“. A geografii täält jo mä tu Melaneesien, an sodenang tu Oseaanien. För Frankrik san jo eilunen en *Collectivité sui generis*. Diarefter as fäästlaanj, dat jo tesken 2014 an 2018 diar auer ufsteme skel, of jo widjer tu Frankrik hiar, of en suwereenen stoot wurd wel. Uun Nofember 2019 haa jo för Frankrik stemet.

## Iindialang
Auer a ünbewenet Matthew- an Huntereilunen widj uun't uasten as stridj, wäär jo tu Frankrik of tu Vanuatu hiar.

### Gemeenen

## Luke uk diar

## Futnuuten
Mikroneesk spriaken

**Mikroneesk spriaken** mä amanbi 340.000 spreegern hiar tu a Oseaanisk spriaken an san sodenang en skööl faan a Malayo-polyneesk spriaken. Jo san salew at gratst skööl faan a Austroneesk spriaken. 

## Iindialang
Diar san 21 spriaken uun detdiar skööl, huarbi *Nauruisk* en betj üüb sidj stäänt.

**Mikroneesk**:
:: 1. onerskööl **Nauruisk:**
::: Nauruisk (10.300, Nauru)
:: 2. onerskööl **Madelmikroneesk:**
::: Kiribatisk (118.401, Kiribati)
::: Kosraeanisk (7.680, Kosrae)
::: Marshalleesk (53.200, Marshalleilunen)
::::* **Pohnpeanisk:**
::::: Mokilesisk (1.450, Mokil)
::::: Pingelapisk (3.100, Pingelap)
::::: Pohnpeanisk (31.350, Pohnpei)
::::* **Chuukesisk:**
::::: Chuukesisk (97.630, Chuuk)
::::: Karolinisk (2.420, Nuurdelk Mariaanen)
::::: Mapianisk (†, Mapia)
::::: Mortlockesisk (5.940, Mortlock Islands)
::::: Namonuitonisk (940, Namonuito)
::::: Pááfang (1.320, Hall Islands)
::::: Pulapesisk (900, Pulap)
::::: Puluwatesisk (1.360, Puluwat)
::::: Satawalesisk (500, Satawal)
::::: Sonsorolesisk (360, Sonsorol-Eilunen)
::::: Tanapag (10, Saipan)
::::: Tobianisk (22, Tobi)
::::: Ulithisk (3.039, Ulithi)
::::: Woleaianisk (1.630, Woleai)

## Weblinks
* Mikroneesien
* Ethnologue, Languages of the World: Micronesian (ingelsk)
Atol

En **atol** as en muar of maner trinj struktuur uun't weeder, miast en koralenrab. Maden uun as en laguun. Det wurd komt faan't Dhivehi, det spriak faan a Malediiwen ( *atolhu*). Üüb det koralenrab stun en rä faan smääl eilunen, jo het miast *Motu*, det polyneesk wurd för *eilun*. Uun det laguun san flooksis noch rester faan en wulkaan tu sen.

## Apwaaksen

En atol wääkst efter en teorii faan Charles Darwin (1809–1882) trinjam en wulkaan ap. Di wulkaanberag saket ütj ünlik grünjer suutjis uf, man a stiankoralen trinjam waaks leewen huuger ap. Tuleetst as di berag goorei muar tu sen, man a koralen san leewen huuger an huuger apwoksen.

## Laag
Atolen kem bluas uun a troopen föör, ei nuurdermuar faan 28° 24’ n.&nbsp;Br. (Kure-Atol), an ei süüdermuar faan 24° 41’ s.&nbsp;Br. (Ducie-Atol).

## Bispalen

   Wake Island.png|Wake
   Male-total.jpg|Malé, hoodstääd faan a Malediiwen
   Nauru satellite.jpg|Nauru
   KureAtoll.jpg|Kure, det nuurdermiast atol
   NASA DucieAtoll.jpg|Ducie, det süüdermiast atol
   Carteactuelle.jpg|Clipperton-Eilun
   Palmyra_Atoll_-_Marplot_Map_Final_(1-50,000).jpg|Palmyra
   Moruroa_atoll.JPG|Mururoa, Fransöösk Polyneesien


* Bikini-Atol, Marshalleilunen
* Eniwetok, Marshalleilunen
* Bassas da India
* Nukunonu, Fakaofo, Atafu, Tokelau
* Bora Bora, Fransöösk Polyneesien

## Luke uk diar
Nóqui (Steed)

**Nóqui** as en steed uun det Zaire Prowins uun Angoola. At steed leit bi de Kongo Struum, auer a struum faan’t steed Matadi uun det DR Kongo.
Laguun

En **laguun** of **strunsia** as en weeder, diar gratendials of hialendaal faan't sia ufdiald as. Det komt föör bi flaak küsten, huar en soonwaal swäärs tu't küst apwääkst, of bi en atol.

## Wurd
Det wurd *laguun* komt faan't itajeensk *laguna* (*strunsia* of *[[slober]]*) uf, an det faan't latiinsk *lacuna* (*letj sia*, *sluat*). Bi a Uastsia het det *Haff* of *Bodden* of *Noor*.

## Nat
Minsken kön mä laguunen miast ei föl began. Sodenang san jo üs natüürelk wiatlun en wichtagen leewentsrüm för weederfögler, fasker, kraaben an plaanten. Uun Venedig as en laguun bebaud wurden, auer det diar en seekeren huuwen wiar.

## Bilen

Venice Lagoon December 9 2001.jpg|Laguun faan Venedig
Kara-Bogaz Gol from space, September 1995.jpg|Kara-Bogas-Gol, Turkmenistan
Fangataufa.JPG|Laguun faan det atol Fangataufa
Sandwichbucht.jpg|Sandwichbocht, Namiibia


## Luke uk diar
Saint-Martin

**Saint-Martin** as en bütjluns teritoorium faan Frankrik. Jüst so üs Saint-Barthélemy as Saint-Martin en gemeen, en departement an en regiuun faan Frankrik. Üs *Collectivité d’outre-mer*&nbsp;(COM) hiart hat tu't Europeesk Union an tu a Eurorüm. Hat as 53,2&nbsp;km² grat an diar lewe 35.742 iinwenern (Stant: 1. Janewoore 2012).

## Laag
Saint-Martin leit uun't nuurden faan't eilun St. Martin uun a Kariibik. Di süüdelk dial as det holuns teritoorium Sint Maarten. Tu't regiuun hiar uk noch hög ünbewenet eilunen trinjam: Tintamarre, Îlet Pinel, Petite Clef, Caye Verte, Caye Chateau, Rocher de l’Anse Marcel und Rocher Créole.

Bütj det hoodstääd Marigot san diar noch fiiw stääddialen *(quartiers)*:
# Grand-Case
# Rambaud
# Colombier
# Cul-de-Sac
# Quartier d’Orléans.

## Luke uk diar
UTC−4

**UTC-4** as en tidjsoon bi amanbi 60°&nbsp;waastelk lengde. Hat wikt am sjauer stünj faan't UTC uf.

Ööder nöömer san: 
* Bolivia Time (BOT)
* Falkland Island Standard Time (FKST)
* Atlantic Standard Time (AST)
* Paraguay Time (PYT)
* Brazil Western Standard Time (BWST)
* San Luis Time (SLT)
* Guyana Time (GYT)
* Juan Fernandez Islands Standard Time (JFST)
* Chile Standard Time (CLST)

* Eastern Daylight Time (EDT)

## Luke uk diar
Mikroneesien

**Mikroneesien** (faan ualgreks μικρός *mikros* = letj und νῆσοι *nēsoi* = eilunen) as en regiuun faan eilunen uun Oseaanien. Diar hiar wel son 2.000 eilunen an atolen tu. Faan waast tu uast lei jo 4.000 km ütjenööder. Üüb en areal faan 2670 km² lewe amanbi 500.000 minsken.

Süüdermuar leit Melaneesien an efter süüduast leit Polyneesien.

## Teritoorien

## Luke uk diar
* Oseaanien
Melaneesien

**Melaneesien** (faan greks μέλας för *suart* an νῆσος för *eilun*) as en regiuun faan eilunen uun Oseaanien. Diar lewe jonkhidjet minsken, diar neder en polyneesk an uk nian mikroneesk spriaken snaake. Jo eilunen lei nuurduasten faan Austraalien. Uun't nuurden leit Mikroneesien an uun't uasten Polyneesien.
* Grate: 940.000 km².
* Iinwenern: amanbi 10 miljuunen.

## Eilunen an sköölen faan eilunen

## Luke uk diar
* Oseaanien
Sambeesi

Di **Sambeesi** (uk *Zambezi* of *Zambesi*) as efter Niil, Kongo an Niiger mä 2574&nbsp;km di schuurdlingst struum uun Afrikoo. Hi hää san müs hen tu a Indisk Oosean. Uun det iintoochregiuun lei aacht lunen. Uun a ferluup faan a Sambeesi leit di gewaltag *Viktoriaweederfaal*. Di *Cabora-Bassa* stausia fersuragt mä sin weederkrääft en graten dial faan't süüdelk Afrikoo mä struum.

## Bilen

Zambezi_River_near_Zambezi_Town.jpg|Uun't nuurdwaastelk Sambia
The_Zambezi_River_flows.jpg|Naibi a Viktoriaweederfaal
Zambezi_delta.jpg|At Sambeesidelta
Zambezi_River_at_junction_of_Namibia,_Zambia,_Zimbabwe_%26_Botswana.jpg|Di Cuando lääpt iin uun a Sambeesi
STS51B-51-14-_Lake_Cahora_Bassa.jpg|Cabora-Bassa stausia uun Mosambik
Kariba_dam.jpg|Kariba stausia tesken Sambia an Simbabwe


## Luke uk diar
Kongo

Wat menst dü?

* Republiik Kongo
* Demokraatisk Republiik Kongo
* Kongo (struum)
* Niger-Kongo spriaken
* Kongo-Central (Prowins)
* M'banza-Kongo (steed)
Niil

A **Niil** (; faan , leeder *Nīlos*, diarföör ), ualegyptisk **Iteru**, **Gery**, koptisk **Piaro** of **Phiaro**, as en struum uun Afrikoo. Hi as amanbi 7.000 km lung an täält üs lingst struum faan a eerd. Enkelten tääl daalang oober a Amazonas üs lingst struum. Di Niil hää san hood uun a berger faan Ruanda an Burundi, ferlääpt troch Tansania, Uganda, Süüdsudaan an Sudaan, iar hi uun Egypten iin uun't Madlunsia lääpt.

Di Niil feit sin weeder ütj a troopen, lääpt do oober troch a Sahara, at naistgratst wüüst üüb a eerd. Loongs sin ääger as en ual huuchkultuur apwoksen. An uk daalang noch as a Niil bütj a miaten wichtag för Egypten.

## Gratstääden loongs a Niil
Assuan&nbsp;– Asyut&nbsp;– Atbara&nbsp;– Banha&nbsp;– Beni Suef&nbsp;– al-Chartum Bahri&nbsp;– Damanhur&nbsp;– Damietta&nbsp;– Giseh&nbsp;– Jinja&nbsp;– Juba&nbsp;– Helwan&nbsp;– Kairo&nbsp;– Khartum&nbsp;– Kigali&nbsp;– Kusti&nbsp;– Luxor&nbsp;– Mahalla al-Kubra&nbsp;– Malakal&nbsp;– Mansura&nbsp;– Minya&nbsp;– Omdurman&nbsp;– Qena&nbsp;– Rabak&nbsp;– Sohag&nbsp;– Tanta

## Bilen

Evening,_Nile_River,_Uganda.jpg|*Witj Niil* uun Uganda
Nil.jpg|Di Niil bi Assuan
AswanHighDam Egypt.jpg|Assuan-Staudoom
Vallee fertile du Nil a Louxor.jpg|Struumoaas bi Luxor
Nil_Kairo.jpg|Niil uun Kairo
Lange_diercke_sachsen_afrika_nildelta.jpg|Niildelta üüb en ual koord


## Ual Niil

## Luke uk diar

* Niil Struum (bundesstoot uun Sudaan)
Koptisk spriak

At **koptisk spriak** (faan , koptisk *kypt(a)ios* of *gyptios*, faan  „Egypter“, efter mykeensk *a-ku-pi-ti-jo*) as det jongst furem faan't egyptisk spriak. Hat hiart tu a afroasiaatisk spriaken. Faan't 3. bit 17. juarhunert as hat uun Egypten snaaket wurden. Daalang as det spriak ütjstürwen, uun Egypten snaake a lidj daalang araabisk. Man hat woort noch brükt üs hööwspriak faan a *Kopten*, det as en krastelk religioon. An do jaft at wel son 300 lidj, diar det spriak nei belewet haa. Saner det koptisk spriak hed am nimer ütjfünjen, wat a hieroglyphen bedüüde.

## Bilen

Coptic.jpg|Koptisk iinskraft, amanbi 3. juarhunert
Padre Nostro copto.jpg|Pater noster üüb koptisk


## Luke uk diar
Zypergäärs

**Zypergäärs** (*Cyperus*) as en skööl plaanten uun det famile raidgäärs (Cyperaceae). Diar hiar wel son 600 slacher tu.

## Enkelt slacher
* (*Cyperus capitatus*)
* Papyrusraid (*Cyperus papyrus*)
 

## Luke uk diar
Kuschiitisk spriaken

**Kuschiitisk spriaken** san en twiig faan a afroasiaatisk spriaken. Jo wurd uun Nuurduastafrikoo ("*Hurn faan Afrikoo*") snaaket. Diar hiar 45 spriaken mä amanbi 38 miljuun spreegern tu.

## Enkelt spriaken
* Oromo, 30 miljuunen
* Somaali, 12 miljuunen
*: muar üs 1 miljuun spreegern haa uk:
* Sidaama
* Hadiyya
* Bedja, 1,2 miljuunen
* Afar.

## Luke uk diar
St. Helena, Ascension an Tristan da Cunha

**St. Helena, Ascension an Tristan da Cunha** as en britisk bütjenlun uun a süüdelk Atlantik. 

## Flagen
Bit 2009 wiar det flag faan St. Helena uk det flag för det hial bütjenlun. Daalang san jo trii dialen liksteld an sodenang jaft at eegentelk (*[[de jure]]*) nian amtelk flag muar. *[[De facto]]* woort det flag faan St. Helena widjer brükt.


Flag of Saint Helena.svg|Flag faan St. Helena
Flag of Ascension Island.svg|Flag faan Ascension
Flag of Tristan da Cunha.svg|Flag faan Tristan da Cunha


## Koord

## Ferwaltang

## Luke uk diar
Ambriz (Kreis)

De **Ambriz Kreis** as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Uun a nuurd leit det Zaire Prowins, uun a uast de Nambuangongo Kreis, uun a süüd de Dande Kreis an uun a waast at Atlantik. Hi hee 22.712 lidj (2014). At hoodsteed as Ambriz.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
De Ambriz Kreis hee trii komuunen:
* Ambriz
* Bela Vista
* Tabi

## Kwelen
Dande (Kreis)

De **Dande Kreis** as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a süüdwaast faan't prowins. Hi hee 217.929 lidj (2014). At hoodsteed as Caxito.

## Geografii
### Indialing faan Ferwaling
De Dande Kreis hee fiiw komuunen:
* Barra do Dande
* Caxito
* Mabubas
* Quicabo
* Úcua
Papyrusraid

**Papyrusraid** (*Cyperus papyrus*) as en plaantenslach uun det skööl zypergäärs (*Cyperus*) uun't famile raidgäärs (Cyperaceae). Hat as so bekäänd, auer diar al uun ualang tidjen papyrus faan maaget wurden as. An hat hää det papiir di nööm den.

## Papyrus

Papyrus.jpg|En papyrus
Ac_papyrus.png|Papyrus faan't 2. juarh.
P._Oxy._XXII_2331.jpg|*Herakles-Papyrus*


## Luke uk diar

* Papiir
Egyptisk hieroglyphen

**Egyptisk hieroglyphen** ( *hierós* 'halag',  *glyphḗ* 'skramsen') san a tiaken faan det äälst bekäänd skraft. Hat as brükt wurden faan amanbi 3200&nbsp;f.&nbsp;Kr.&nbsp;bit 394&nbsp;efter&nbsp;Kr. uun't Ual Egypten för't egyptisk spriak.

Tuiarst wiar hieroglyphen en rian bilskraft, leeder kaam diar uk tiaken för tuuner an bedüüdangen tu. Uun't greks-röömsk tidj jääw't wel son 7.000 tiaken.

## Hieratisk skraft
Det hieratisk skraft as brükt wurden, wan mä en feeder üüb papyrus skrewen wurd skul.

## Luke uk diar
Dembos (Kreis)

De **Dembos Kreis** as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a süüduast faan't prowins. Hi hee 28.202 lidj (2014). At hoodsteed as Quibaxe.

## Geografii
De Dembos Kreis hee fjauer komuunen:
* Paredes
* Piri
* Quibaxe
* São José das Matas
Nambuangongo (Kreis)

De **Nambuangongo Kreis** as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a nuurduast faan't prowins. Det hee 61.024 lidj (2014). At hoodsteed as Muxaluando.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
De Nambuangongo Kreis hee sööwen komuunen:
* Cage
* Canacassala
* Gombe
* Muxaluando
* Quicunzo
* Quixico
* Zala
Pango Aluquém (Kreis)

De **Pango Aluquém Kreis** as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a süüduast faan't prowins. Hi hee 6.571 lidj. At hoodsteed as Pango Aluquém.

## Geografii
A kreis as de letjst kreis uun det Bengo Prowins.

### Indialing faan Ferwalting
De Pango Aluquém Kreis hee tau komuunen:
* Cazuangongo
* Pango-Aluquém
Plateaux (Regiuun uun Toogo)

Det **Plateaux Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région des Plateaux*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Toogo. Uun a nuurd leit det Centrale Regiuun, uun a uast Beniin, uun a süüd det Maritime Regiuun an uun a waast Ghaana. At regiuun leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 1.375.165 lidj (2010). At hoodsteed faan't regiuun as Atakpamé.

## Geografii

### Lunskap
#### Sian
Nangbeto Stausia, wat uun a uast faan't regiuun leit.

#### Struumer
De Mono Struum leept troch't regiuun.

### Indialing faan Ferwalting
Det Plateaux Regiuun hee twaalew prefektüüren.

## Befölkring
6. Nofember 2010 jeew at en folksteeling uun Toogo. Efter a resultooten hee det Plateaux Regiuun 1.375.165 lidj: 696.974 faan a lidj san wüfhööd an 678.191 karmen. A miast mensken (80.3 prusent; de naisthuuchst prusent uun Toogo) uun’t regiuun lewe üüb’t lun.

## Kwelen
Ashanti (Regiuun)

Det **Ashanti Regiuun** as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 4.780.380 lidj (2010). At hoodsteed as Kumasi.

## Geografii

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee 30 distrikten.

## Kwelen
Brong-Ahafo (Regiuun)

Det **Brong-Ahafo Regiuun** as en regiuun uun de afrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a maden an a waast faan’t lun. Det hee 2.310.983 lidj (2010). At hoodsteed as Sunyani.

## Geografii

### Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee 18 distrikten.

* Asunafo North Distrikt
* Asunafo South Distrikt
* Asutifi Distrikt
* Atebubu-Amantin Distrikt
* Berekum Distrikt
* Dormaa Distrikt
* Jaman North Distrikt
* Jaman South Distrikt
* Kintampo North Distrikt
* Kintampo South Distrikt
* Nkoranza Distrikt
* Pru Distrikt
* Sene Distrikt
* Sunyani Distrikt
* Tain Distrikt
* Tano North Distrikt
* Tano South Distrikt
* Techiman Municipal Distrikt
* Wenchi Distrikt

## Kwelen
Eastern (Regiuun uun Ghaana)

Det **Eastern Regiuun** as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 2.633.154 lidj (2010). At hoodsteed as Koforidua.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Sant 2015 hee’t regiuun 26 distrikten.

* Afram Plains North Distrikt
* Afram Plains South Distrikt
* Akuapim North Distrikt
* Akwapim South Distrikt
* Akyemansa Distrikt
* Asuogyaman Distrikt
* Atiwa Distrikt
* Ayensuano Distrikt
* Birim Central Municipal Distrikt
* Birim North Distrikt
* Birim South Distrikt
* Denkyembour Distrikt
* East Akim Municipal Distrikt
* Fanteakwa Distrikt
* Kwaebibirem Distrikt
* Kwahu East Distrikt
* Kwahu South Distrikt
* Kwahu West Municipal Distrikt
* Lower Manya Krobo Distrikt
* New Juaben Municipal Distrikt
* Nsawam Adoagyire Municipal Distrikt
* Suhum Municipal Distrikt
* Upper Manya Krobo Distrikt
* Upper West Akim Distrikt
* West Akim Municipal Distrikt
* Yilo Krobo Municipal Distrikt

## Kwelen
Greater Accra (Regiuun)

Det **Greater Accra Regiuun** as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 4.010.054 lidj (2010). At hoodsteed as Accra.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Sant 2012 hee’t regiuun 16 distrikten.

* Accra Metropolitan Distrikt
* Ada West Distrikt
* Adentan Municipal Distrikt
* Ashaiman Municipal Distrikt
* Dangme East Distrikt
* Ga Central Distrikt
* Ga East Municipal Distrikt
* Ga South Municipa Distrikt
* Ga West Municipal Distrikt
* Kpone Katamanso Distrikt
* La Dade-Kotopon Municipal Distrikt
* La-Nkwantanang Distrikt
* Ledzokuku-Krowor Municipal Distrikt
* Ningo/Prampam Distrikt
* Shai Osudoku Distrikt
* Tema Metropolitan Distrikt

## Kwelen
Bafatá (Regiuun)

Det **Bafatá Regiuun** (üüb Portugiisk: *A Região de Bafatá*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. At regiuun leit uun a maden faan’t lun. Uun a nuurd leit Seenegal, uun a uast det Gabú Regiuun, uun a süüd lei dön Tombali an Quinara Regiuunen an uun a waast leit det Oio Regiuun. Det hee 210.007 lidj (2009). At hoodsteed as Bafatá.

## Geografii
De Géba Struum leept troch't regiuun.

### Indialing faan Ferwalting

Det Bafatá Regiuun hee seeks of 7 sektooren.

## Kwelen
Maritime (Regiuun uun Toogo)

Det **Maritime Regiuun** (üüb Fraansöösk: *La Région Maritime*) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Toogo. At regiuun leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Plateaux Regiuun, uun a uast Beniin, uun a süüd at Atlantik an uun a waast Ghaana. Det hee 2.599.955 lidj (2010). At hoodsteed faan't regiuun as Lomé.

## Geografii

### Lunskap
#### Sian
Toogosia an Vogansia, wat uun a süüd faan't regiuun lei.

#### Struumer
De Mono Struum bildet at uastgrens faan't regiuun mä Beniin.

### Indialing faan Ferwalting
Det Maritime Regiuun hee sööwen prefektüüren. At steed Lomé as uk en komuun.

## Befölkring
6. Nofember 2010 jeew at en folksteeling uun Toogo. Efter a resultooten hee det Maritime Regiuun 2.599.955 lidj: 1.351.601 faan a lidj san wüfhööd an 1.248.354 karmen. A miast mensken (61.9 prusent) uun't regiuun lewe uun a steed. Maritime as det iansig regiuun uun Toogo, huar a miast mensken uun a steed lewe.

## Kwelen
ISO 3166-2:SO

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Somaalilun

At **Republiik Somaalilun** (somaali *Jamhuuriyadda Soomaaliland*) as en de-facto-regime uun Uastafrikoo. Hat leit uun di nuurder dial faan Somaalia, woort oober internatjunaal ei gudkäänd. Trinjam lei Dschibuuti uun't nuurdwaasten, Etioopien uun't süüdwaasten, Somaalia uun't süüduasten an di Golf faan Aden uun't nuurden.

## Histoore
Somaalilun (iar: *Britisk Somaalilun*) hää ham 1960 tuupslööden mä di süüdelk dial *Itajeensk Somaalilun* tu di nei stoot Somaalia. Man üs det regiarang faan Somaalia stört wurd, jääw't en böösen bürgerkrich, di bit daalang uunhäält. Diaram hää Somaalilun ham faan di süüdelk dial weder ufliaset an as sant 1991 *[[de facto]]* weder en suwereenen stoot. An at gongt diar eenegermooten raueg tu.

## Regiuunen
Diar san sääks regiuunen mä en ünlik taal faan distrikten. Diarbi ment A, B, C an D en iindialang efter grate an wiartskapsmäächt.

## Luke uk diar
Somaalilun Skalang

Di **Somaalilun-Skalang** (ingelsk *Somaliland shilling*, somaali *Soomaaliland shilin*) as sant 1994 det münt faan Somaalilun. Det lun as ei gudkäänd, an mä det münt woort ei hanelt.

Di wäärs as ünseeker. Uun't juar 2006 jääw't 6400 SQS för ään US-Dooler. Uun't juar 2015 wiar't amanbi 6000 SQS.

Jilstaken jaft at för 1, 5, 10 an 20 SQS. Jilskiiner jaft at för 5, 10, 20, 50, 100, 500 an 1000 SQS.

Uun Somaalilun woort oober uk mä di US-Dooler betaalet.
Ambriz (Steed)

**Ambriz** as en steed uun de aafrikoons stoot Angoola. At steed leit üüb en hualeweilun uun a nuurdwaast faan’t lun. Det as 180 km tu a nuurd faan Luanda. Det hee 17.000 lidj (2011). Det as hoodsteed faan de Ambriz Kreis faan det Bengo Prowins.
Benguela (Kreis)

De **Benguela Kreis** as en kreis uun det Benguela Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a waast faan’t prowins. Hi hee 513.441 lidj (2014). At hoodsteed as Benguela.
Golf faan Aaden

Di **Golf faan Aaden** as en bocht faan a Indisk Oosean tesken Aasien an Afrikoo. Uun't nuurden leit Jemen, uun't waasten Djibuuti an uun't süüden Somaalia (of fölmuar Somaalilun).

Di nööm komt faan det stääd Aaden uun Jemen. Ööder grat huuwenstääden diar san Djibuuti-Stääd, Berbera an Boosaaso.

## Luke uk diar
Hurn faan Afrikoo

At **Hurn faan Afrikoo** as di uastermiast dial faan Afrikoo. Hi raaget iin uun a Indisk Oosean, uun't nuurden leit a Golf faan Aden. 

## Lunen
Tu't Hurn faan Afrikoo hiar Ethioopien, Somaalia (mä Somaalilun), Eritrea an Djibuuti.
Jemen

At Republiik **Jemen** () as en stoot uun Fööraasien, uun't süüden faan't Araabisk Hualeweilun. Uun't nuurden leit Saudi-Araabien, uun't uasten Omaan, uun't süüduasten at Araabisk Sia, uun't süüden di Golf faan Aden an uun't waasten at Ruad Sia. Tu Jemen hiart uk Sokotra, en skööl faan mäenööder 3814&nbsp;km² grat eilunen, an noch flook letjer eilunen.

## Koord

## Ferwaltang

Uun Jemen jaft at 21 *gouvernements* an det hoodstäädregiuun faan Sanaa

## Luke uk diar

## Futnuuten
Yaoundé

**Yaoundé** [ja.unˈdeː] as at hoodsteed an naistgratst steed faan de aafrikoons stoot Kameruun. At steed leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 2.765.600 lidj (2015). Det as uk at hoodsteed faan det Centre Regiuun.

## Geografii
### Kliima
Yaoundé hee tau juarstidjen: en rintidj faan Marts tu Nofember an en drügtidj faan Deetsember tu Febrewoore.

## Kwelen
Somaali (spriak)

**Somaali** (aanj nööm Af *Soomaali*) as en uastkuschiitisk spriak, diar uun Uastafrikoo snaaket woort. 

## Luke uk diar

## Futnuuten
Araabisk Sia

At **Araabisk Sia** (, , , ) as di nuurdwaastelk dial faan a Indisk Oosean tesken at Araabisk Hualeweilun an Indien. Hat as 3,9 miljuun km² grat an det jipst steed as 4481 meetern jip.

Uun't nuurden slot ham di Golf faan Omaan uun, an nuurdermuar di Persisk Golf. Uun't waasten leit di Golf faan Aden, hi as det ferbinjang tu't Ruad Sia.

## Eilunen
Eilunen uun't Araabisk Sia san
* Sokotra (Jemen)
* Masirah an a Churiya-Muriya-Eilunen (Omaan)
* Astola (Pakistan)
* Salsette an Diu (Indien)
* Amindiiwen an Lakkadiiwen uun't Lakkadiiwensia

## Luke uk diar

## Futnuuten
ISO 3166-2:OM

Di luncode as tuleetst uun 2015 auerwerket wurden.

## Kwelen


## Luke uk diar
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Omaan

**Omaan** (amtelk *Sultanaat Omaan,* ) as en stoot üüb't Araabisk Hualeweilun. Diar lewe gud sjauer miljuun minsken. 

## Koord


Diar san 11 *gouvernements* (; Pl. ) uun Omaan:


## Gouvernements

## Luke uk diar

## Futnuuten