open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papua Barat

**Papua Barat** of **Waast Papua** as en prowins faan Indoneesien üüb det eilun Nei-Guinea.

Bit 2003 wiar hat noch ferbünjen mä det prowins Papua, an as jin di wal faan a Papua uuriinwenern ufspleden wurden. Hoodstääd as Manokwari mä 192.000 iinwenern, det ööder wichtag stääd diar as Sorong mä 282.000 iinwenern.

2022 as faan Waast Papua di nuurdwaastelk dial ufspleden wurden. Papua Barat Daya, det ment eegentelk *Süüdwaast Papua*, as nü en aanj prowins.

## Ferwaltang

 - hiart sant 2022 tu Papua Barat Daya

## Luke uk diar
Franz Anton Mesmer

**Franz Anton Mesmer** (uk *Friedrich Anton Mesmer*;* 23. Mei 1734 uun Iznang, nü steeddeial faan Moos am Bodensee; † 5. Marts 1815 uun Meersburg) wiar för't iarst dochter uun Wien, feerd do „magneetik“ kuuren troch an begrünjigt det *animaalisk magnetismus* of Mesmerismus.

## Luke uk diar
* Bende Bendsen
Papua (Prowins)

**Papua** as en prowins faan Indoneesien üüb det eilun Nei-Guinea. Bit 2003 hiard diar uk noch Papua Barat (Waast-Papua) mä tu. 2022 san a süüdelk loonsdialen Papua Pegunungan, Papua Tengah an Papua Selatan ufspleden wurden. Hoodstääd as Jayapura mä 422.000 iinwenern.

## Ferwaltang

## Luke uk diar
Oecusse (Gemeend)

**Oe-Cusse Ambeno** as en gemeen faan Uast-Timor, leit oober üs en eilun (en *eksklaaw*) uun Nusa Tenggara Timur (Waast-Timor, Indoneesien). Üüb 813 kwadrootkilomeetern lewe 68.000 minsken. Hoodstääd as Pante Macassar.

## Ferwaltang
* Nitibe, 12.273 iinwenern, 299,50 km²
* Oesilo, 11.481 iinwenern, 97,39 km²
* Pante Macassar, 37.280 iinwenern, 356,56 km²
* Passabe, 7.879 iinwenern, 60,18 km² 

## Luke uk diar
Büürstook

En **Büürstook** wiar en bööd, diar faan a büürfööges kaam, an faan't hialer gemeen leesen wurd skul. Detdiar bööd wiar miast bi en stook kläämd, an wurd faan hüs tu hüs widjer den. Hoker det ferjood, füng en stroof. Büürstooker wiar sodenang amtelk mädialangen, fööraal uun't 17. an 18. juarhunert, dialwiis noch uun't 19. juarhunert.

## Bleed
Aanj faan't 20. juarhunert kaam hög jong Öömrangen an Feringen üüb di soocht, en satiirisk bleed tu skriiwen, an näämd det efter det ual muude "Büürstook".

Ütjgoowen faan Oomram:
* 1 wos 1984
* 2 wonter 1984/85
* 3 wonter 1985/86
* 4 wos 1987
* 5 wonter 1987/88
* 6 biakin 1989
* 7 wos 1990
* 8 wos 1991

Ütjgoowen faan Feer:
* 1 10.1985
* 2 08.1986
* 3 10.1987
* 4 01.1989

## Luke uk diar
* ''Dingstock'' uun Noorst (sh:z 05. August 2015)
* Dingstock, Burstock bi *Museen Nord*
* Dingstock bi *Museums.eu*
Petnjica

**Petnjica** () as en letj stääd uun Monteneegro an ferwaltangsteed faan't gemeen mä di salew nööm. Diar wene 565 minsken (Stant:2011). Bit 2013 wiar Petnjica dial faan't gemeen Berane. 

## Luke uk diar
Naypyidaw

**Naypyidaw** (üüb Birmaans: နေပြည်တော် [nèpjìdɔ̀]) as sant 2005 at hoodsteed faan Mjanmaar. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 333.506 lidj (2014).

## Kwelen


## Luke uk diar
ISO 3166-2:TL

Als Osttimor am 20. Mai 2002 endgültig unabhängig wurde, änderte man das Kürzel von `[[ISO 3166-2:TP|TP]]` (von *[[Portugiesisch-Timor|Timor Português]]*) auf `TL` (von *Timor-Leste*). Dies wurde im dritten Newsletter bekannt gegeben. Eine weitere Änderung erfuhren die Codes im vierten Newsletter, um die offizielle Bezeichnung von *East Timor* in *Timor-Leste* zu ändern. Im Newsletter II-3 wurden die Tetum-Bezeichnungen der Codeliste hinzugefügt. Atauro ist seit dem 1. Januar 2022 eine eigenständige Gemeinde.

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.

## Einzelnachweise
Rangun

**Rangun** (üüb Birmaans: ရန်ကုန် [jàɴɡòʊɴ]) as det gratst steed uun Mjanmaar. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 4.728.524 lidj (2014).

## Geografii
### Kliima
At steed hee'n troopisk kliima.

## Histoore
Föör 2005 wiar Rangun at hoodsteed faan Mjanmaar.

## Kwelen
Siem Reap (Steed)

**Siem Reap** (üüb Khmer: សៀមរាប *Siĕmréab* [siːə̯mɽiːə̯p]) as det naistgratst steed uun Kambodscha. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 225.607 lidj (2019).

## Geografii
### Kliima



## Kwelen
Psüchofüsiik

At **psüchofüsiik** as en wedenskapelk dial faan a psüchologii. Hat as am 1860 faan Gustav Theodor Fechner grünjlaanj wurden. Fechner onerskääst tesken en *baner* an en *bütjer* psüchofüsiik.

## Auersicht

Wat wi belewe ("Erleben", boowen) hinget faan *bütjer psüchofüsiik* (1) an *baner psüchofüsiik* (2) uf.
* At bütjer psüchofüsiik beskraft, hün iinflööd bütjer faktooren üüb üüs belewin haa. Bütjer faktooren san jodiaren, diar wi auer orgaanen apnem ("Reize"): Wi sä mä üüs uugen, wi hiar mä üüs uaren, wi stirme mä üüs nöös, wi feel mä üüs hidj.
* At baner psüchofüsiik beskraft, hün iinflööd baner faktooren üüb üüs belewin haa. Baner faktooren san üüs nerfen ("Neuronale Prozesse").
* Hü a nerfen mä üs orgaanen tuupwerke (3), det woort beskrewen an onersoocht faan't *füsiologii*.

## Histoore
* Al Pythagoras  (570-510 f.Kr.) wost, dat wi enkelt tuuner hal hiar mei, jo san *harmoonisk*; an ööder, *ünharmoonisk* tuuner hiar jo ei net uun. Hi foonj ütj, dat det mä a frekwensen tuuphinget. Diar üüb baut daalang det musiikteorii mä a kwintenkreis ap.
* Di Gulen Skeer hual wi för en *harmoonisk* apdialang faan lengde an breetje. Det wost al Euklid (~ 3. juarhunert f.Kr.)

## Luke uk diar
Johann Lorenzen

**Johann Lorenzen** (* 12. Janewoore 1924 uun Söderaanj, † 01. April 2003) wiar en büür faan Feer. A lidj käänd ham üs *Letj Hanj*. Hi hää ham uun flook positsioonen för Feer an at Fering iinsaat.

* 1950er juaren: Grünjleier faan a *Landjugend*
* 1962-1990: Gemeenfertreeter
* 1970-1990: Naist bürgermääster faan Söderaanj
* 1971-1991: Föörstant faan't *Raiffeisenbeenk Feer*
* 1969-1989: Föörmaan faan a *Fering Ferian*
* Uun't kuratoorium faan't *[[Ferring Stiftang]]*
* 1994-1998: Uun't sjüür faan't *Dr. Carl-Haeberlin-Friesen-Museum*
* Fertrauensmaan faan't *Landesamt für Vor- und Frühgeschichte*
* 2000: At traad binj faan a *Geschlechterreihen St. Laurentii-Föhr* ütjden

## Iarangen
* 1989: Iarenlasmoot faan a *Fering Ferian*
* 1991: Iarenlasmoot faan a *Nuurdfresk Ferian*

## Kwelen
* Nordfrieslandlexikon faan't NFI
Eduard Zeller

**Eduard Gottlob Zeller** (* di 22. önj e Ismoune 1814 önj Kleinbottwar; † di 19. önj e Uursmoune 1908 önj Stuttgart) wus en teoloog än filosoof. Hi wus en bedjüsen ferträäser foon jü histoorisch-kriitisch metood. Sin wichtist wärk wus *Die Philosophie der Griechen. Eine Untersuchung über Charakter, Gang und Hauptmomente ihrer Entwicklung* (1844–1852).

## Kiik uk deer
* Friedrich Paulsen
Arthur Schopenhauer

**Arthur Schopenhauer** (* 22. Febrewoore 1788 uun Danzig; † 21. September 1860 uun Frankfurt am Main) wiar en filosoof an huuchskuulliarer. Hi as för sin werk *Die Welt als Wille und Vorstellung* (1818) bekäänd. Hi wurd faan Platon, Baruch de Spinoza an Immanuel Kant an uk faan indisk filosofii beiinflöödet.

## Luke uk diar

* Friedrich Paulsen
Eetik

A **Eetik** as en dialfääk faan a Filosofii. Hat befaadet ham diarmä, huaram minsken hük dun wise, an wat diarfaan tu hualen as. Uun a madelponkt faan a eetik stäänt at efterseenken auer moraal. En ualen ütjdruk för eetik as **moraalfilosofii**, of **filosofii faan a [[weden]]**.

Trinjam a eetik stun a filosofiin auer rocht, stoot an selskap. Jo wurd mäenööder uk üs **praktisk filosofii** betiakent. Diar jinauer stäänt at **teoreetisk filosofii** mä sin feeg loogik, käänen an metafüsiik.

Det wurd *eetik* komt faan't greks  *ēthikē* - *a/at [[weden]]* an  *ēthos* - *at [[weesen]]*.

## Luke uk diar
Christian Sönksen

**Christian Sönksen** (* 1935 - † 31.August 2021 uun e Hoorne) wiar en moolermääster faan E Hoorne. Diaram het'er diar uk *Tüdde Mooler*. Uun't ääler as'er konstmooler wurden.

Sönksen wiar en auer a miaten düchtagen maan, di ham för sin gemeen an Nuurdfresklun iinsaat hää:
* 1962-1974 gemeenfertreeter
* bit 2003 uun a Kreisdai faan Nuurdfresklun
* 1983-1999 uun a riad faan't *Landestheater Schleswig-Holstein*
* 2005-2014 naist föörmaan faan't *Ludwig-Nissen-Stiftang*
* 1980 Orgelbauferian E Hoorne grünjlaanj, an faan 2001-2016 feerd

#### Iarangen
* 2008 Bundesfersiinstkrüs
* 2012 *Bürger des Jahres* 
* 2012 Hans-Momsen-Pris

## Kwelen

* Nordfrieslandlexikon faan't NFI
Gustav Theodor Fechner

**Gustav Theodor Fechner** (uk *Dr. Mises*; * 19. April 1801 uun Groß Särchen (nü Żarki Wielkie, Leebus Prowins); † 18. Nofember 1887 uun Leipzig) wiar en medisiiner, füüsiker an natüürfilosoof. Hi war a grünjleier faan't psüchofüsiik.

## Luke uk diar
* Friedrich Paulsen
Hans Plutta

**Hans Plutta** (* 1902 önj Kil; † 1980 önj Naibel) wus en künstler. For e iinje foon di Tweede Wråålskrich booged hi önj Berlin. 1946 tuuch hi tu Naibel. Teeme önj sin kunstwärke san strönje, dööne, et wåt, ailönje, e Hålie än börestäänge.

## Kiik uk deer
* Bile foon Hans Plutta
Piter Feddes

**Piter Feddes** (üüb Neederluns: *Pieter Feddes van Harlingen*; üüb Latiins: *Petrus Harlingensis*; * 1586 uun Harns; † amanbi 1623) wiar en waastfresk konstmooler en radiarer. Hi moolet an radiaret portreeten (diaroner fööraal biljen faan fürsten an groofen faan Nassau), biblisk biljen, steeduunsichten an öler biljen.

## Luke uk diar
Jules-Joseph Lefebvre

**Jules-Joseph Lefebvre** (* 14. Marts 1834 uun Tournan-en-Brie, Seine-et-Marne; † 24. Febrewoore 1912 uun Pariis) wiar en fraansöösk konstmooler an skuulmääster uun det *[[Académie Julian]]* uun Pariis. Jacob Alberts wiar een faan sin skuulern.

## Luke uk diar
Académie Julian

Det **Académie Julian** wiar en priwaat konstakademii, wat uun det 2. Arrondissement uun Pariis wiar. Det wurd faan a konstmooler Rodolphe Julian (1839-1907) grünjlaanjen an bested tu de Naist Wäältkrich. Düüsenen faan konstmoolern faan föl lunen wurd do onerrachtet.

## Luke uk diar
* Emil Nolde
* Jacob Alberts, skuuler.
* Jules-Joseph Lefebvre, skuulmääster.
2. Arrondissement (Pariis)

Det **2. Arrondissement faan Pariis** of at **Arrondissement faan't Bourse** (üüb Fraansöösk: *2<sup>e</sup> arrondissement de Paris* of *Arrondissement de la Bourse*) as ian faan a arrondissementen uun Pariis. At leit uun a maden faan't steed. Det hee 20.260 lidj (2019).

## Geografii
At arrondissement leit bi de Seine Struum.

### Iindialing faan Ferwalting
At arrondissement hee fjauer steedfjuardens (üüb Fraansöösk: *quartiers*):
* *[[Quartier Gaillon]]*
* *[[Quartier Vivienne]]*
* *[[Quartier du Mail]]*
* *[[Quartier de Bonne-Nouvelle]]*

## Luke uk diar
* Académie Julian

## Kwelen
Beatles

A **Beatles** wiar en musiikerskööl faan Liverpool (Ferianagt Könangrik). Hör best tidj hed jo faan 1964 bit 1969, an haa wel muar üs 600 miljuun sjalplaaden ferkääft. A Beatles haa en aanj oort faan musiik grünjlaanj, at *Beatmusiik*.

Tu a Beatles hiard John Lennon, Paul McCartney, George Harrison an Ringo Starr. 1970 ging jo ütjenööder, an haa do alian widjer musiik maaget.

## Wichtag plaaden
* Please Please me, 1963
* With the Beatles, 1963
* A Hard Day's Night, 1964
* Beatles for Sale, 1964
* Help, 1965
* Rubber Soul, 1965
* Revolver, 1966
* Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, 1967
* Magical Mystery Tour, 1967
* The Beatles, 1968
* Yellow Submarine, 1969
* Abbey Road, 1969
* Let it Be, 1970

## Luke uk diar
Ahrweiler (Lönjkris)

E **Lönjkris Ahrweiler** as ån foon e lönjkrise önj e bundeslönj Rhinlönj-Pfalz. E lönjkris läit önjt norden foon e bundeslönj. Dåt heet 130.086 inboogere (2019). E hoodstää foon e lönjkris as Bad Neuenahr-Ahrweiler.

## Kwäle
Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian 2022

At **Lundaiswool uun Sleeswich-Holstian 2022** wiar de 8.Mei 2022 det wool tu de 20. Lundai faan Sleeswich-Holstian.

## Amfraagen

## Wichtig partein an hör föörlidj

## Steeden uun a Lundai

(Stant: 09. Mei 2022)

## Luke uk diar
Alzey-Worms (Lönjkris)

E **Lönjkris Alzey-Worms** as ån foon e krise önj e bundeslönj Rhinlönj-Pfalz. E kris läit önjt weesten foon e bundeslönj. Dåt heet 129.687 inboogere (2019). E hoodstää foon e lönjkris as Alzey.

## Kwäle
Rouen

**Rouen** [ʀwɑ̃] as det hoodsteed faan det Seine-Maritime Department uun Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't department. Det hee 111.360 lidj (2018).

## Kwelen
Saint-Lô

**Saint-Lô** [sɛ̃ lo] as at hoodsteed faan det Manche Department uun Frankrik. At steed leit uun a uast faan't department. Det hee 19.024 lidj (2018).

## Kwelen
Tomáš Garrigue Masaryk

**Tomáš Garrigue Masaryk** (* 7. Marts 1850 uun Hodonín/Göding, Uasterrik-Ungarn; † 14. September 1937 uun Lány, at Tschechoslowakei) wiar en tschechisk filosoof, sosioloog, skriiwer an poliitiker. Hi wiar at mägrünjleier an stootspresident faan't Tschechoslowakei.

## Luke uk diar
Hodonín

**Hodonín** ([ˈɦodoɲiːn]; üüb Tjiisk: *Göding*) as det fjuardgratst steed uun det Süüdmäärisk Regiuun, Tschechien. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee  24.100 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan de Hodonín Distrikt.

## Persöönelkhaiden
* Tomáš Garrigue Masaryk (1850-1937), iarst stootspresident faan't Tschechoslowakei

## Kwelen
Alençon

**Alençon** [alɑ̃sɔ̃] as at hoodsteed faan det Orne Department uun Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't department. Det hee 25.775 lidj (2018).

## Kwelen
Besançon

**Besançon** [bəzɑ̃ˈsõ] as det naistgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a uast faan't regiuun. Det hee 116.775 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Doubs Department.

## Kwelen
Belfort

**Belfort** [bɛlfɔʁ] as det traadgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 46.954 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Territoire de Belfort Department.

## Kwelen
Chalon-sur-Saône

**Chalon-sur-Saône** [ʃa.lɔ̃.syʁ.soːn] as det fjuardgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun, uun det Saône-et-Loire Department. Det hee 44.810 lidj (2018).

## Kwelen
Auxerre

**Auxerre** [osɛʁ] as det füftgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun. Det hee 34.764 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Yonne Department

## Kwelen
Sens

**Sens** [sɑ̃s] as det aachstgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun, uun det Yonne Department. Det hee 26.586 lidj (2018). 

## Kwelen
Montbéliard

**Montbéliard** ​[mɔ̃beljaʁ] as det njüügenstgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurduast faan't regiuun, uun det Doubs Department. Det hee 25.809 lidj (2018).

## Kwelen
Dole

**Dole** [dɔl] as det tjiinstgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a maden faan't regiuun, uun det Jura Department. Det hee 23.770 lidj (2018).

## Kwelen
Tours

**Tours** [tuːʀ] as det gratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 136.463 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Indre-et-Loire Department.

## Kwelen
Orléans

**Orléans** [ɔʁleˈɑ̃] as at hoodsteed faan det Centre-Val de Loire Regiuun uun Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 116.238 lidj (2018). Det as uk at hoodsteed faan det Loiret Department.

## Kwelen
Bourges

**Bourges** [buʁʒ] as det traadgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee 64.668 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Cher Department.

## Kwelen
Nevers

**Nevers** [nəvɛʁ] as det sööwenstgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüdwaast faan't regiuun. Det hee 33.279 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Nièvre Department.

## Kwelen
Mâcon

**Mâcon** [mɑ.kɔ̃] as det seekstgratst steed uun det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 33.810 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Saône-et-Loire Department.

## Kwelen
Blois

**Blois** [blwɑ] as det fjuardgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a maden faan't regiuun. Det hee 45.871 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Loir-et-Cher Department.

## Kwelen
Châteauroux

**Châteauroux** [ʃɑtoʁu] as det füftgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 43.442 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Indre Department.

## Kwelen
Chartres

**Chartres** [ʃaʀtʀ] as det seekstgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 38.426 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Eure-et-Loir Department.

## Kwelen
Joué-lès-Tours

**Joué-lès-Tours** [ʒwe lɛ tuʁ] as det sööwenstgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun, uun det Indre-et-Loire Department. Det hee 38.250 lidj (2018).

## Kwelen
Dreux

**Dreux** ​[dʁø] as det aachstgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun, uun det Eure-et-Loir Department. Det hee 30.664 lidj (2018). 

## Kwelen
Vierzon

**Vierzon** [vjɛʁzɔ̃] as det njüügenstgratst steed uun det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a uast faan't regiuun, uun det Cher Department. Det hee 25.725 lidj (2018).

## Kwelen
Thionville

**Thionville** [tjɔ̃ˈvil] as det tjiinstgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun, uun det Moselle Department. Det hee 40.477 lidj (2018).

## Histoore
Twesken 1871 an 1918 wiar't steed dial faan det Tjiisk Keiserrik.

## Kwelen
Metz

**Metz** [mɛs] as det traadgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 116.581 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Moselle Department.

## Kwelen
Nancy

**Nancy** [nɑ̃si] as det füftgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a maden faan't regiuun. Det hee 104.885 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Meurthe-et-Moselle Department.

## Kwelen
Colmar

**Colmar** [kɔlmaʁ] as det seekstgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüdwaast faan't regiuun. Det hee 68.703 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Haut-Rhin Department.

## Histoore
Twesken 1871 an 1918 wiar't steed dial faan det Tjiisk Keiserrik.

## Kwelen
Reims

**Reims** [ʁɛ̃s] as det naistgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun, uun det Marne Department. Det hee 182.211 lidj (2018).

## Kwelen
Sloot faan Amboise

At **Sloot faan Amboise** (üüb Fraansöösk: *Château dʼAmboise*) as en sloot, wat uun't steed Amboise uun det Indre-et-Loire Department faan det Centre-Val de Loire Regiuun, Frankrik, as. At sloot stäänt üüb en fels auer't steed. Det wiar uun det 15. an 16. juarhunerten en residens faan a köninger faan Frankrik. A konstler Leonardo da Vinci wenet faan 1516 tu san duas uun't herenhüs *Clos-Lucé*, wat nai bi't sloot as. Hi wurd uun det *Hubertuskapel* uun't sloot begreewen.

## Biljen

Datei:Clos_luce_04.jpg|At Herenhüs *Clos-Lucé*, wat tu't sloot hiart.
Datei:Chapel-Saint-Hubert.JPG|At Hubertuskapel (üüb Fraansöösk: *Chapelle Saint Hubert*; 1493)
Datei:LeonardoDaVinci-Tomb.JPG|Leonardo da Vinci sin greef.


## Luke uk diar
Charleville-Mézières

**Charleville-Mézières** [ʃaʁləvil mezjɛʁ] as det aachstgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun. Det hee 46.391 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Ardennes Department. 

## Kwelen
Châlons-en-Champagne

**Châlons-en-Champagne** ​[ʃɑlɔ̃ ɑ̃ ʃɑ̃paɲ] as det njüügenstgratst steed uun det Grand Est Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 44.246 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Marne Department. 

## Kwelen
Montpellier

**Montpellier** ([mɔ̃pəˈlje] of [mɔ̃pɛˈlje]) as det naistgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a uast faan't regiuun. Det hee 290.053 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Hérault Department.

## Kwelen
Montauban

**Montauban** [mɔ̃tobɑ̃] as det seekstgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun. Det hee 60.952 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Tarn-et-Garonne Department.

## Kwelen
Narbonne

**Narbonne** [naʁbɔn] as det sööwenstgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun, uun det Aude Department. Det hee 55.375 lidj (2018).

## Kwelen
Albi

**Albi** ​[albi] as det aachstgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a maden faan't regiuun. Det hee 48.993 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Tarn Department.

## Kwelen
Carcassonne

**Carcassonne** [kaʁkasɔn] as det njüügenstgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 46.513 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Aude Department.

## Kwelen


## Ölers wat
 'Carcassone' het uk en spal för 2-6 spelern.
Sète

**Sète** ​[sɛt] as det tjiinstgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a uast faan't regiuun, uun det Hérault Department. Det hee 43.686 lidj (2018).

## Kwelen
Béziers

​

**Béziers** ​[bezje] as det füftgratst steed uun det Oksitaanien Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun, uun det Hérault Department. Det hee 77.599 lidj (2018).

## Kwelen
Montluçon (Arrondissement)

Det **Montluçon Arrondissement** as det letjst faan a arrondissementen uun det Allier Department uun det Auvergne-Rhône-Alpes Regiuun, Frankrik. At arrondissement leit uun a waast faan't department. Det hee 106.650 lidj (2018). At hoodsteed faan't arrondissement as Montluçon.

## Kwelen
Villeneuve-d'Ascq

**Villeneuve-d'Ascq** ​[vilnœvdask] as det sööwenstgratst steed uun det Hauts-de-France Regiuun uun Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun, uun det Nord Department. Det hee 61.957 lidj (2019).

## Kwelen
Beauvais

**Beauvais** [bovɛ] as det aachstgratst steed uun det Hauts-de-France Regiuun uun Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 57.071 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Oise Department.

## Kwelen
Saint-Quentin

**Saint-Quentin** [sɛ̃ kɑ̃tɛ̃] as det njüügenstgratst steed uun det Hauts-de-France Regiuun uun Frankrik. At steed leit uun a uast faan't regiuun, uun det Aisne Department. Det hee 53.570 lidj (2019).

## Kwelen
Taiga

At **Taiga** (faan rüsk: тайга) as en loonskap üüb a nuurdelk eerdheleft. Hat leit üs en strimel trinjam a arktis. Uun't taiga waaks fööraal näädelbuumer. Nuurdermuar wääkst ei muar föl, diar leit at tundra.

## Bilen

Yukon 5 finger rapids.JPG|Nuurdelk näädelbuumer uun Kanada
Övre dividal anjajohka.jpg|Auergung faan't taiga tu't tundra
Vaccinium Zwergsträucher.jpg|Hiasbeien uun't taiga


## Luke uk diar

* Kliima
Limoges

**Limoges** [liˈmɔʒ] as det naistgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 131.479 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Haute-Vienne Department.

## Kwelen
Poitiers

**Poitiers** [pwa'tje] as det traadgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 88.665 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Vienne Department.

## Kwelen
Pau

**Pau** [po] as det fjuardgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 76.275 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Pyrénées-Atlantiques Department. 

## Kwelen
La Rochelle

**La Rochelle** [la ʁɔ.ʃɛl] as det füftgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun. Det hee 76.114 lidj (2018). Det has at hoodsteed faan det Charente-Maritime Department.

## Kwelen
Mérignac

**Mérignac** [meʁiɲak] as det seekstgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun, uun det Gironde Department. Det hee 70.813 lidj (2018). 

## Kwelen
Niort

**Niort**  ​[njɔʁ] as det aachstgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't regiuun. Det hee 59.059 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan det Deux-Sèvres Department.

## Kwelen
Bayonne

**Bayonne** [bajɔn] as det njüügenstgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüdwaast faan't regiuun, uun det Pyrénées-Atlantiques Department. Det hee 51.411 lidj (2018).

## Kwelen
Brive-la-Gaillarde

**Brive-la-Gaillarde**  ​[bʁiv la ɡajaʁd] as det tjiinstgratst steed uun det Nouvelle-Aquitaine Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a uast faan't regiuun, uun det Corrèze Department. Det hee 46.630 lidj (2018).

## Kwelen


## Luke uk diar

* Pierre André Latreille
ISO 3166-2:JO

## Siehe auch
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.

## Einzelnachweise
Amman

**Amman** ([], ) as det hoodstääd faan't Könangrik Jordaanien. Diar lewe 1.812.059 minsken, uun't hialer stäädregiuun san't 4.044.000 (Stant 2015). Amman as so grat wurden, efter dat di stoot Israel grünjlaanj wurden as, an flook flüchtlingen faan't Waastjordanlun auer kimen san.

## Kliima

## Sasterstääden

## Luke uk diar
Sanaa

**Sanaa** ( [], uk: **Sana'a**, as det hoodstääd faan Jemen an uk faan't Gouvernement Sanaa, diar trinjam leit.

Saana as di madelponkt faan politiik, wiartskap an kultuur uun't lun. Det stääd as wel al knaap 2.000 juar ual.

## Sasterstääden
*  Ankara (Türkei)
*  Duschanbe (Tadschikistan)
*  Pariis (Frankrik)
*  Addis Abeba (Etioopien)

## Kwelen


## Luke uk diar
Beirut

**Beirut** (, uk ,  *Bayrūt*) as at hoodstääd, an ian faan aacht ''guwernementen'' faan a Liibanon. Hat leit bi a uaster ääg faan't Madlunsia. Diar wene son 2,5 miljoon minsken.

Beirut as di madelponkt faan politiik, wiartskap an kultuur uun't lun. Föör a bürgerkriich faan 1975 as det stääd "Pariis faan a Uast" näämd wurden. Pariis as uk en sasterstääd.

## Kliima



## Sasterstääden

## Luke uk diar
Paraná

Wat menst dü?

* Paraná (Bundesstoot) uun Brasiilien
* Paraná (Argentiinien), stääd
* Río Paraná, struum uun Süüdameerikoo
Porto Alegre

**Porto Alegre** ([] , det ment "lokelk huuwen", as det hoodstääd faan a bundesstoot Rio Grande do Sul uun Brasiilien. Hat hiart tu a gratst stääden uun't lun, an as di wiartskapelk an kulturel madelponkt faan't süüdelk Brasiilien. Porto Alegre hää 81 stääddialen (bairros) an leit naibi Argentiinien an Uruguay.

## Kliima




## Sasterstääden

## Luke uk diar
Distrito Federal do Brasil

A **Distrito Federal do Brasil** as det hoodstäädregiuun faan Brasiilien. Diar wene son trii miljoon minsken. Hat hiart ei tu en bundesstoot, an as bluas at regiarang onersteld. Diar leit Brasília, at hoodstääd faan Brasiilien.


Bandeira_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|Flag
Brasão_do_Distrito_Federal_(Brasil).svg|Woopen



A bundesdistrikt as iarst 1960 grünjlaanj wurden.

## Luke uk diar
Bonifatius

**Bonifatius** (bäären üs *Wynfreth*, *Wynfrith*, *Winfrid* of *Winfried* am't juar 673 uun Crediton (Devon, Ingelun); † 5.Jüüne 754 of 755 bi Dokkum uun Waastfresklun) wiar ään faan a bekäändst misionaaren för't krastendoom uun Madeleuroopa. Hi wiar ertsbaskoop för Germaanien, baskoop faan Mainz an leeder faan Utrecht. Flook kluastern gung turag üüb Boniatius san iinflööd. Sin misioon sted fööraal oner a skül faan't Frankenrik, diar det ünkrastelk Germaanien bekiar wul. At katuulsk hööw feriaret ham diarför bit daalang.

## Fresklun
Al san föörgunger **Willibrord** wul a Fresken bekiar, man di määchtag könang Radbod sluch a misionaaren aleewen weder turag. Üs Bonifatius uun Tüüringen an Bayern för't krastendoom streden hed, wul hi üs ual maan noch ans ap tu Fresklun an fresk Krasten krasne. Man üüb a wai diar hen as hi tuup mä sin elwen misionaaren naibi Dokkum duad slaanj wurden. Of jo würelk en skööl faan twaalew wiar (jüst so üs a *twaalew apostel*), as ei seeker. Ferlicht as det leederhen so tuupsponen wurden, am sin rais tu en grat onernemen ütjtubuin.

Ei bluas at katuulsk, man uk at efangeelsk hööw feiert Bonifatius san sterewdai, di 5. Jüüne, am ham tu beseenken.

## Luke uk diar
673

## Bäären
* Bonifatius, misionaar (det juar as ei seeker)
* Beda Venerabilis (*Beda de Iarwürdig*), juar as ünseeker
Angers

**Angers** [ɑ̃ʒe] as det naistgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a maden faan't regiuun. Det hee 155.850 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Maine-et-Loire Department.

## Kwelen
Jeremy Bentham

**Jeremy Bentham** (* 15. Febrewoore 1748 uun Spitalfields, London; † 6. Jüüne 1832 uk diar) wiar en ingelsk juurist, filosoof an sosiaalreformer. Hi wiar uk grünjleier faan klasisk Utilitarismus.

## Luke uk diar
Le Mans

**Le Mans** [ləˈmɑ̃] as det traadgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 143.847 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Sarthe Department.

 Le Mans as bekäänd för sin "24 stünj autoreenen" üüb lunstruaten bütjen för a steed.

## Kwelen


## Luke uk diar
Saint-Nazaire

**Saint-Nazaire** [sɛ̃ nazɛʁ] as det fjuardgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun, uun det Loire-Atlantique Department. Det hee 71.394 lidj (2019).

## Kwelen
La Roche-sur-Yon

**La Roche-sur-Yon** [la ʁɔʃ syʁ jɔ̃] as det füftgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 55.147 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Vendée Department.

## Kwelen
Cholet

**Cholet** [ʃɔlɛ] as det seekstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun, uun det Maine-et-Loire Department. Det hee 54.037 lidj (2019).

## Kwelen
Laval (Mayenne)

**Laval** [la.val] as det sööwenstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 49.733 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Mayenne Department.

## Kwelen
Les Sables-d'Olonne

**Les Sables-d'Olonne** [le sabl dɔlɔn] as det njüügenstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüdwaast faan't regiuun, uun det Vendée Department. Det hee 45.030 lidj (2019). 

## Kwelen
Utilitarismus

**Utilitarismus** as en furem faan eetik. Det wurd komt faan latiinsk *utilitas*, an det ment *nat* of *föördial*. A utilitarismus sait, dat at dun faan minsken rocht as, wan hat faan nat för aal a bedialagten as. A utilitarismus hää uk bedüüdang för sotsiaal- an wiartskapwedenskapen.

Auerdraanj uun a politiik bedüüdet det, dat en stoot faan lidj uunfeerd wurd skul, diar det gud men mä't fulk. Gesetsen san diar för diar, amdat mögels föl minsken uun en mögels grat miat lokelk wurd skel.

Tau bedüüden fertreedern faan a utilitarismus wiar Jeremy Bentham (1748–1832) an John Stuart Mill (1806–1873). Uun sin buk „Introduction to the Principles of Morals and Legislation“ (1789) skraft Bentham uk, dat hi mä nat ei natelkhaid ("utility") ment, man föördialen för aaltumaal ("benefit"). Modern utilitaristen brük miast ei det wurd "nat", jo snaake uun steed faan "minskelk welliisen".

## Luke uk diar
Doha (Gemeen)

**Doha** () as ian faan sööwen gemeenen uun Kataar. Üüb en areaal faan 222 km² wene 1.186.023 minsken (Stant: 2020). Hoodstääd as det stääd mä di salew nööm Doha.

## Kwelen


## Luke uk diar
99 f.Kr.

## Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Aulus Postumius Albinus an Markus Antonius Orator konsulen faan det Röömsk Republiik.

## Bäären
**Ünbekäänd dootem**
* (*mögelk*) Lukretius, rööms filosoof († twesken 55 f.Kr. an 53 f.Kr.)
Pingstruusen (Skööl)

A **Pingstruusen** (*Paeonia*) san det iansagst plaantenskööl uun't famile faan a Pingstruusplaanten (Paeoniaceae). Diar hiar 32 slacher tu.

Uun a bluumloodens jaft'at miast iinkrüsagt slacher.

## Slacher
P. algeriensis – P. anomala – P. archibaldii – P. arietina – P. broteri – P. brownii – P. californica – P. cambessedesii – P. cathayana – P. clusii – P. coriacea – P. corsica – P. daurica – P. decomposita – P. delavayi – P. emodi – P. intermedia – P. jishanensis – P. kesrouanensis – P. lactiflora – P. ludlowii – P. mairei – P. mascula – P. obovata – P. officinalis – P. ostii – P. parnassica – P. peregrina – P. qiui – P. rockii – P. sandrae – P. saueri – P. sterniana – P. tenuifolia – P. wendelboi

## Luke uk diar

## Ei ferwaksle mä
* Pingstruus (*Narcissus poeticus*)
Lukretius

**Lukretius** (üüb Latiins: *Titus Lucrētius Cārus*; üüb Tjiisk: *Lukrez*; * woorskiinelk twesken 99 an 94 f.Kr.; † woorskiinelk twesken 55 an 53 f.Kr.) wiar en rööms dachter an filosoof. Sin bekäändst werk as *Dē rērum nātūra* ("auer't Natüür faan a Dingen"), wat ian faan a hoodkwelen faan at Epikurismus as.

## Luke uk diar
55 f.Kr.

## Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Marcus Licinius Crassus an Gnaeus Pompeius Magnus konsulen faan det Röömsk Republiik.

## Störwen
* (*mögelk*) Lukretius, rööms filosoof (* twesken 99 an 94 f.Kr.)
52 f.Kr.

## Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica an Gnaeus Pompeius Magnus konsulen faan det Röömsk Republiik.

## Störwen
* 18. Janewoore: Publius Clodius Pulcher, rööms poliitiker (* amanbi 92 f.Kr.) 

**Ünbekäänd dootem**
* Zhao Chongguo, schineesk generool (* 137 f.Kr.)
Germania Inferior

**Germania Inferior** ("Liiger Germania") wiar faan't juar 85 en rööms prowins. Uun det 4. juarhunert wurd at prowins *Germania Secunda*. At prowins lai uun a waast faan de Rhein Struum. Uun a nuurd faan't prowins wenet föl faan ual Fresken (üüb Latiins: *Frisii*). At hoodsteed faan't prowins wiar *Colonia Agrippinensis* (Köln faan nü).

## Steeden
Dön wichtigst steeden (üüb Latiins *coloniae* of *municipia*) uun't prowins wiar:

* Colonia Agrippina, Colonia Agrippinensis of Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Köln), uun't juar 50 grünjlaanjen.
* Ulpia Traiana (Xanten), uun amanbi at juar 100 grünjlaanjen.
* Ulpia Noviomagus Batavorum (Nijmegen), faan keiser Trajan grünjlaanjen.
* Forum Hadriani (Voorburg), faan keiser Hadrian grünjlaanjen.
* Aduatuca Tungrorum (Tongeren), wat oner keiser Augustus sin reegiment en steed wurd.

## Luke uk diar
16. f.Kr.

## Bejewenhaiden
* Gallia Belgica, Gallia Lugdunensis an Gallia Aquitania wurd prowinsen faan det Röömsk Rik.
Dobong (Steedkreis)

De **Dobong Steedkreis** (üüb Hangeul: 도봉구, üüb Hanja: 道峰區 *Dobong-gu*) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a nuurd faan't steed. Det hee 335.631 lidj (2019).

## Kwelen
18 f.Kr.

## Bejewenhaiden
* Onjo wurd de iarst köning faan det nei grünjlaanjen köningrik Baekje, wat uun a süüdwaast faan't Korea faan nü lai.
Gallia Belgica

**Gallia Belgica** (leeder *Belgica*), wiar ian faan dön trii rööms prowinsen, wat efter't apdialing faan Gallien faan keiser Augustus amanbi't juar 16. f.Kr. grünjlaanjen wurd. Dön ölern wiar Gallia Lugdunensis an Gallia Aquitania.

## Luke uk diar
57 f.Kr.

## Bejewenhaiden
* Hyeokgeose wurd de iarst köning faan det nei grünjlaanjen köningrik Silla, wat uun a süüduast faan't Korea faan nü lai.
Echt Fasaanen

A **Echt Fasaanen** (*Phasianus*) san en skööl faan Fasaanen (Phasianidae). Tu det skööl hiar man tau slacher.

## Slacher
* Fasaan (*Phasianus colchicus*)
* Green Fasaan (*Phasianus versicolor*)

Male and female pheasant.jpg|*Ph. colchicus*
Phasianus versicolor -Japan -male-8.jpg|*Ph. versicolor*


## Luke uk diar
Wachteln

**Wachteln** (*Coturnix*) san en fögelskööl uun det famile faan a Fasaanen (Phasianidae). Diar jaft/jääw at sööwen slacher faan.

## Slacher
* Bipkerwik (*C. coturnix*)
* *C. japonica*
* *C. pectoralis *
* † *C. novaezelandiae*
* *C. coromandelica*
* *C. delegorguei*
* † *C. gomerae*

Quaglia.jpg|*C. coturnix*
Japanese Quail.jpg|*C. japonica*
Stubble Quail (Coturnix pectoralis) male (14377891677).jpg|*C. pectoralis*
Coturnix novaezelandiae.jpg|*C. novazelandiae* (†)
Harlequin Quail (Coturnix delegorguei) (6035291347).jpg|*C. delegorguei*
Coturnix gomerae limb bones.JPG|*C. gomerae* (†)


## Luke uk diar
Dongjak (Steedkreis)

De **Dongjak Steedkreis** (üüb Hangeul: 동작구, üüb Hanja: 銅雀區 *Dongjak-gu*) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a süüd faan't steed, bi de Han Struum. Det hee 408.912 lidj (2019).

## Kwelen
Gangdong (Steedkreis)

De **Gangdong Steedkreis** (üüb Hangeul: 강동구, üüb Hanja: 江東區 *Gangdong-gu* of "Struum-Uast-Steedkreis") as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a uast faan't steed. Det hee 440.390 lidj (2019).

## Kwelen
Gangnam (Steedkreis)

De **Gangnam Steedkreis** (üüb Hangeul: 강남구, üüb Hanja: 江南區 *Gangnam-gu* of "Struum-Süüd-Steedkreis") as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a süüduast faan't steed. Det hee 550.209 lidj (2019).

## Kwelen
Rebhanen

A **Rebhanen** (*Perdix*) san en skööl faan Fögler, huar't man trii slacher faan jaft. Jo hiar tu't famile faan a Fasaanen (Phasianidae).

## Slacher
* Ääkerhenk (*Perdix perdix*) – mä amanbi sööwen onerslacher
* *Perdix dauurica* – tau onerslacher
* *Perdix hodgsoniae* – trii onerslacher

Perdix perdix 2 (Marek Szczepanek).jpg|*P. perdix*
PerdixBarbataWolf.jpg|*P. dauurica*
20170228 0886 HemisNP Perdrix de Hodgson.jpg|*P. hodgsoniae*



## Luke uk diar
Gangseo (Steedkreis)

De **Gangseo Steedkreis** (üüb Hangeul: 강서구, üüb Hanja: 江西區 *Gangseo-gu* of "Struum-Waast-Steedkreis") as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a waast faan't steed. Det hee 598.273 lidj (2019).

## Kwelen
Geumcheon (Steedkreis)

De **Geumcheon Steedkreis** (üüb Hangeul: 금천구, üüb Hanja: 衿川區 *Geumcheon-gu*) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a süüdwaast faan't steed. Det hee 251.820 lidj (2019).

## Kwelen
Jung (Steedkreis)

De **Jung Steedkreis** (üüb Hangeul: 중구, üüb Hanja: 中區 *Jung-gu* of "Madel-Steedkreis") as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a maden faan't steed. Det hee 136.488 lidj (2019).

## Kwelen
Elbląg

**Elbląg** ([ˈɛlblɔ̃k]; ual Tjiisk nööm: **Elbing**) as en kreisfrei steed uun det Ermlun-Masuuren Prowins, Poolen. At steed leit uun a waast faan't prowins, uun a süüd faan't Frisk Heef. Det hee 118.582 lidj (2020).

## Kwelen
Föör 1945 wiar't steed dial faan Uastpreussen.

## Kwelen
Olsztyn

**Olsztyn** ([ˈɔlʃtɨn]; ual nööm üüb Tjiisk: **Allenstein**) as at hoodsteed faan det Ermlun-Masuuren Prowins uun Poolen. At steed leit uun a maden faan't prowins. Det hee 171.249 lidj (2020).

## Histoore
Föör 1945 wiar't steed dial faan Uastpreussen.

## Kwelen
1202

**1202** wiar det öler juar faan det 13. juarhunert.

## Störwen
* 08. Marts: Sverre Sigurdsson, köning faan Noorweegen (* amanbi 1151)

**Dootem Ünbekäänd**
* Knut VI., köning faan Denemark (* 1162 of 1163)
Frisk Hääf

At **Frisk Hääf** (, ) as en *strunsia*, det ment, hat as mä düner ufdiald faan en grater sia. At Frisk Hääf hää bi Pillau en ferbinjang tu a Uastsia. Di nuurder dial hiart tu't Oblast Kaliningrad, di süüder dial tu Poolen.

Det ferbinjang tu a Uastsia ferlääpt troch Ruslun. Diaram baut Poolen nü waastermuar en neien kanaal mä en slüüs nuurden faan Elbing. Hi skal 2022 klaar wurd.

Det keed faan düner tesken Frisk Hääf an Uastisa as at **Frisk Neerang**.

## Kwelen


## Luke uk diar
1204

**1204** wiar det fjuard juar faan det 13. juarhunert.

## Bejewenhaiden
* 27. Janewoore: Aleksios V. wurd keiser faan det Uaströömsk Rik.
* 08. tu 13. April: A krüüsfoorern naam Konstantinoopel. Det Uaströömsk Rik wurd iin uun hög stooten tudiald.
* 09. Mei: Balduin I. wurd de iarst keiser faan det Latiins Keiserrik.

## Bäären
* 14. April: Heinrich I., köning faan Kastiilien († 1217)

## Störwen
* 01. Janewoore: Håkon III., köning faan Noorweegen (* amanbi 1170)
* 28. Janewoore: Isaak II., keiser faan det Uaströömsk Rik (* 1155)
* 28. Janewoore: Aleksios IV., keiser faan det Uaströömsk Rik (* 1182)
Hannah Arendt

**Hannah Arendt** (* 14. Oktuuber 1906 üüs *Johanna Arendt* uun Linden, nü en steeddial faan Hannover; † 4. Deetsember 1975 uun New York City) wiar en jüüds tjiisk US-ameerikoons poliitisk teoreetiker an publisist. 

## Weblinks
* ''The Origins of Totalitarianism'' faan Hannah Arendt (üüb Ingels) üüb *Internet Archive*.

## Luke uk diar
Plauen

**Plauen** as jü füftgrutst stää önj Saksen. E stää läit önjt söödweesten foont bundeslönj. Dåt heet 64.931 inboogere (2018). Dåt as e hoodstää foon e Vogtlandkreis.

## Kwäle
Görlitz (Stää)

**Görlitz** as jü seekstgrutst stää önj Saksen. E stää läit önjt ååsten foont bundeslönj. Dåt heet 56.324 inboogere (2018). Dåt as e hoodstää foon di Görlitz Lönjkris.

## Kwäle
Freital

**Freital** as jü oochstgrutst stää önj Saksen. E stää läit önj e mal foont bundeslönj. Dåt heet 39.562 inboogere (2018).

## Kwäle
Pirna

**Pirna** as jü tiindgrutst stää önj Saksen. E stää läit önjt söödååsten foont bundeslönj. Dåt heet 38.320 inboogere (2018). Dåt as e hoodstää foon di Sächsische Schweiz-Osterzgebirge Lönjkris.

## Kwäle
Ahrensburg

**Ahrensburg** as jü oochstgrutst stää önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önj sööden foont bundeslönj, önj e Kris Stormarn. Dåt heet 33.728 inboogere (2019).

## Kwäle
Białystok

**Białystok** ([bʲaˈwɨstɔk]; üüb Jidisk: ביאליסטאק *Bjalistok*, üüb Witjrüs: Беласто́к *Biełastók*) as at hoodsteed faan det Podlachien Prowins uun Poolen. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 296.958 lidj (2020).

## Kwelen
Bautzen (Stää)

**Bautzen** (aw Huuchsorbisch: *Budyšin*) as jü nüügenstgrutst stää önj Saksen. E stää läit önjt ååsten foont bundeslönj. Dåt heet 38.006 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon di Bautzen Lönjkris.

## Kiik uk deer
* Domowina

## Kwäle
Domowina

At **Domowina**, amtelk *Zwězk Łužyskich Serbow z. t.* (üüb Liichsorbisk) of *Zwjazk Łužiskich Serbow z. t.* (üüb Huuchsorbisk), üüb Tjiisk: *Bund Lausitzer Sorben e. V.*, as a taagferbant faan sorbisk ferianer an ferianigingen. Det fertreet a intresin faan a Sorben uun Saksen an Brandenborig. Det wurd 1912 grünjlaanjen. At hoodkwartiar faan a taagferbant as at *Hüs faan a Sorben* uun Bautzen.

## Futnuuten


## Weblinks
* Hoodsidj faan't Domowina (üüb Tjiisk, Huuch- an Liichsorbisk)
* At Domowina üüb Twitter
Siahingster

A **Siahingster** () san en skööl faan Bianfasker (Osteichthyes). Jo hiar tu a Sianäädler (Syngnathidae).

Jo like goor nian fasker, haa en hood üs en hingst, an en lif üs en wirem. 

Faan a Siahingster jaft'at 59 slacher.

## Slacher
H. abdominalis – H. alatus – H. algiricus – H. angustus – H. barbouri – H. bargibanti – H. biocellatus – H. borboniensis – H. breviceps – H. camelopardalis – H. capensis – H. casscsio – H. colemani – H. comes – H. coronatus – H. curvicuspis – H. debelius – H. denise – H. erectus – H. fisheri – H. fuscus – H. grandiceps – H. guttulatus – H. haema – H. hendriki – H. hippocampus – H. histrix – H. ingens – H. japapigu – H. jayakari – H. jugumus – H. kelloggi – H. kuda – H. lichtensteinii – H. minotaur – H. mohnikei – H. montebelloensis – H. multispinus – H. nalu – H. paradoxus – H. patagonicus – H. pontohi – H. procerus – H. pusillus – H. queenslandicus – H. ramulosus – H. reidi – H. satomiae – H. semispinosus – H. severnsi – H. sindonis – H. spinosissimus – H. subelongatus – H. trimaculatus – H. tyro – H. waleananus – H. whitei – H. zebra – H. zosterae

## Luke uk diar
Siadraager

A **Siadraager** (*Phyllopteryx*) san en skööl faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det famile faan a Sianäädler (Syngnathidae). Diar jaft'at man tau slacher faan.

## Slacher
* *Phyllopteryx taeniolatus*
* *Phyllopteryx dewysea*

Phyllopteryx taeniolatus1.jpg|*Ph. taeniolatus*
Phyllopteryx dewysea, paratipo.jpg|*Ph. dewysea*


## Luke uk diar
Cloppenburg (Lunkreis)

De **Cloppenburg Lunkreis** (üüb Plaattjiisk: *Landkreis Cloppenborg*, üüb Saaterfresk: *Loundkring Kloppenbuurich*) as een faan a lunkreiser uun Niidersaksen. Det leit uun a nuurdwaast faan't bundeslun. Diar leit uk at gemeend Saaterlun, huar saaterfresk (aanj nööm *seeltersk*) snaaket wurd. At hoodsteed faan a lunkreis as Cloppenburg.

## Geografii
### Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee tretanj gemeenden:

## Kwelen
Roomelse

**Roomelse** (üüb Tjiisk: *Ramsloh* of *Saterland-Ramsloh*) as en taarep uun Saaterlun. At taarep leit uun a maden faan't gemeen. Uun a nuurd leit Strukelje an uun a süüd Skäddel.

Faan Roomelse stamt Gesina Lechte-Siemer, diar flook staken üüb Saaterfresk skrewen hee.

## Geografii
Det Seelter Äi leept troch't taarep.

* Taarepsdialen:
- Hollen: uun a süüd, twesken det ual boonliinje an det Seelter Äi.
- Hollenerfoan mä Hollebierich
- Roomelse-Aast
- Hollenbround
- Roomelse-Wääst mä Hoogebierich
- Häärst
- Raake

## Persöönlikhaiden
* Casper Deeken
* Hermann Dumstorf
* Wilhelmine Espeter
* Margaretha Grosser, skriiwer (1934-2019)
* Hermann Janssen, skriiwer (1888-1971)
* Gesina Lechte-Siemer, skriiwer (1911-2007)
* Heinrich Kramer
* Heinrich Eilers

## Biljen

Roomelse.JPG|Taarepskäält üüb Tjiisk an Saaterfresk
DEU Ramsloh COA.svg|Woopen faan Roomelse mä Karl de Grat üüb


## Luke uk diar
Galata (Türkei)

**Galata** (daalang: *Karaköy*) as en stääddial faan Istanbul üüb a waastelk, europeesk ääg.

Di nööm wiset, jüst so üs *[[Galien]]* of *[[Galitsien]]* üüb det fulk faan a Kelten (Galater) hen. 

Faan Galata komt uk di futbaalferian *Galatasaray Istanbul*.

Galata leit uun a distrikt *Beyoğlu* (*Bey.*, green)

## Luke uk diar
Phycodurus eques

***Phycodurus eques*** as en Bianfask (Osteichthyes) uun't famile faan a Sianäädler (Syngnathidae) an di iansagst slach uun't skööl Phycodurus. Hi lewet fööraal uun Süüd- an Waastaustraalien. Di fask as nai mä Siahingster an Siadraager.

## Luke uk diar
Letj Slaangnäädel

At **Letj Slaangnäädel** (*Nerophis ophidion*) as en Bianfask (Osteichthyes) uun't famile faan a Sianäädler (Syngnathidae). Hat lewet bi a küsten faan a uastelk Atlantik, trinjam Gratbritanien, uun a Uastsia, uun't Madlunsia an Suart Sia. Apartagerwiis komt hat ei uun a waas faan Denemark, Sjiisklun of a Neederlunen föör. 

## Luke uk diar
Mullidae

**Mullidae**, uk wel *Bokfasker* of *Molfasker*, san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Sianäädeloortagen (Syngnathiformes). Diar jaft'at son 80 slacher faan, diar tu sääks sköölen tupfaadet wurd. Jo lewe üüb a hialer eerd, flook slacher trinjam Indoneesien.

## Sköölen
* Mulloidichthys
* Mullus
* Parupeneus
* Pseudupeneus
* Upeneichthys
* Upeneus

## Luke uk diar
Dactylopteridae

**Dactylopteridae**, uk wel: *Flän Knorhööner* (faan greks: *dactylos* 'fanger' an *pteron* 'jüg') san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Sianäädeloortagen (Syngnathiformes). Diar jaft'at sööwen slacher faan, diar tu tau sköölen tuupfaadet wurd. Jo lewe uun troopisk weedern an uun't Madlunsia.

Uk wan's uun enkelt spriaken so het, kön jo dach ei flä.

## Sköölen an slacher
* *Dactyloptena*
** *[[Dactyloptena gilberti]]*, Snyder, 1909
** *[[Dactyloptena macracantha]]* (Bleeker, 1854)
** *[[Dactyloptena orientalis]]* (Cuvier, 1829)
** *[[Dactyloptena papilio]]* Ogilby, 1910
** *[[Dactyloptena peterseni]]* (Nyström, 1887)
** *[[Dactyloptena tiltoni]]*, Eschmeyer, 1997
* *Dactylopterus*
** *[[Dactylopterus volitans]]* (Linnaeus, 1758)

## Luke uk diar
Pegasidae

A **Pegasidae** san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Sianäädeloortagen (Syngnathiformes). Diar jaft at sööwen slacher faan, diar tu tau sköölen tuupfaadet wurd.

## Sköölen an slacher
; Eurypegasus
* Eurypegasus draconis
* Eurypegasus papilio
; Pegasus
* Pegasus lancifer
* Pegasus laternarius
* Pegasus nanhaiensis
* Pegasus tetrabelos
* Pegasus volitans

## Luke uk diar
Centriscidae

A ***Centriscidae*** of uk *Snepenfasker*, san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Sianäädeloortagen (Syngnathiformes).

## Onerfamilin an sköölen
; Centriscinae
: Aeoliscus
: Centriscus
; Macroramphosinae
: Centriscops
: Macroramphosus
: Notopogon

## Luke uk diar