Afghaanistaan

**Afghaanistaan**, amtelk **Islaamsk Republik faan Afghaanistaan** (Paschtu/Dari: **** Afghānestān'''), as en lun tesken Madel- an Süüdaasien. Trinjam lei Iraan, Turkmeenistaan, Usbekistaan, Tadjikistaan, Schiina an Pakistaan. Trii sjuarden faan't lun san berger.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Afghaanistaan as amanbi like grat üüs Frankrik. At lun dialt grensen mä seeks lunen. Det lingst grens (2.670 km) faan't lun wurt mä Pakistaan an det kurtst (91 km) mä Schiina diald. At lun dialt uk en 921 km lung grens mä Iraan, en 1.357 km  lung grens mä Tadschikistaan, en 804 km lung grens mä Turkmenistaan an en 144 km mä Usbekistaan.

De huuchst ponkt uun't lun as mä en hööchde faan 7.492 meetern de Noowschach (üüb Persisk/ Dari نوشاخ, DMG Nowshākh), wat uun dön Hindukusch Berger leit.

### Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:

## Kliima

## Prowinsen

## Histoore
Föör 1973 wiar at lun en monarchii. Uun detdiar juar wurd de letst köning, Mohammad Saahir Schaah (köning sant 1933), amstört an en republiik grünjlaanjen. De 27. April 1978 wiar en putsch faan komunisten, an det Demokraatisk Republiik faan Afghaanistaan wurd ütjrepen. Bal jeew at welerstant faan a mudschaahidiin jin det nei regiaring, wat am halep faan't Sowjetunioon beed. Sowjetisk saldooten marschiaret de 27. Deetsember 1979 iin. Paakistaan, dön Ferianigt Stooten an öler lunen holep a welerstant jin't regiaring an't Sowjetunioon. A bedialiging faan't Sowjetunioon uun a krich wooret tu 1989 an de 14. Febrewoore ferleet dön letst sowjetisk saldooten at lun. At jeew do en bürgerkrich bit dat a mudschaahidiin Kaabul naam, an det Demokraatisk Republiik de 16. April tu aanj kaam. Do bruch de naist bürgerkrich twesken a sköölen faan a mudschaahidiin ütj. Ian faan a sköölen faan a mudschaahidiin, a Taalibaan, naam de 27. September 1996 Kaabul: Afghaanistaan wurd en islaamsk emiraat, man a bürgerkrich ging widjer.

A Taalibaan wurd frinjer faan at teroorneetwerk Al-Qaida an at hood faan't neetwerk, Osama bin Laden, wenet uun't lun. Al-Qaida greeb de 11. September 2001 a Ferianigt Stooten uun, an a Ferianigt Stooten ferlangd, dat a Taalibaan ham tu jo auertudun. Jo saad naan an det internatschunaal interwentschuun uun a krich uun't lun begand. A Taalibaan ferlus hör meecht auer't lun, an en nei regiaring wurd mä't halep faan a Ferianigt Stooten an öler lunen skeeben. A bürgerkrich ging widjer. Öler lunen begand, hör saldooten faan't lun uftutjin. A Taalibaan begand en nei ofensiif an jo naam de 16. August 2021 Kaabul.

## Demografii
### Religioon

Amanbi 99% faan't Afghaansk lidj san Musliimen, 90% hiar tu a Sunnitisk twiig faan a Islaam an miastendials faan`t Hanafitisk rochtskuul. 8% hiar tu a Twaalew-Imaam-twiig faan det Schiitisk rochtskuul, miastendials faan`t Hazaarah manerhaid. Amanbi 1% san Ismailiten (of Sööwen-Imaam-twiig) an lewe uun Badakhschaan.

## Natuur

### Diarten
Uun Afghaanistaan lewe snäleopard, sibiirisk tiiger, brün beer an asiaatisk suart beer uun a huuch alpiin tundra regiuunen (liküs Badachschaan an Bamiyan). At Marko-Poolo sjep lewet bluat uun't Wakhan-Koridoor regiuun uun't nuurduast faan Afghaanistaan. Foos, wulew, euraasisk loks, wilswin, muflon, ruadhirsk, strimelhyäänen hiar tu a  tetjdiarten faan Afghaanistaan. Domestisiaret slacher san sjep, siig, beest, hingst, eesel an kameel.

## Luke uk diar

## Kwelen