open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
South Australia

**South Australia** (Ütjspriik: []; fering: **Süüdaustraalien**, ufkurting: **SA**) as en bundeslun faan Austraalien.  Uun a uast leit Queensland, New South Wales, an Victoria.  Uun a nuurd leit at Northern Territory an uun a waast leit Western Australia.  At bundeslun hee 1.676.653 lidj (2016). At hoodsteed faan't bundeslun as Adelaide.

## Geografii
### Kliima

### Indialing faan Ferwalting
At bundeslun hee 70 *Local Government Areas* an ian *Unincorporated Area* (Unincorporated South Australia). Luke diar: *[[List faan Local Government Areas uun South Australia]]*.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't bundeslun san:

## Histoore
A miast uurlidj faan South Australia san faan dönheer stamer: Adnyamathanha, Dieri, Kaurna, Maralinga Tjarutja, Ngarrindjeri an Narungga.


A eeg wurd tu iarst 1627 faan a holuners ütjfünjen. 1792 siild a fransuus d’Entrecasteaux üüb a wai efter Tasmaanien bi a eeg föörbi. Uun a juaren 1798 ap tu 1802 erforsket de britisk koptein Matthew Flinders a eeg grüntelk. Tu’t grünjleien faan en kolonii feerd oober iarst en ekspeditsion faan koptein Charles Sturt uun’t juar 1830, wat a Murray Struum faan at kwel ap tu a mös deelfoor. 


Uun’t juar 1836 wurd South Australia do britisk kolonii an uun Kingscote üüb Kangaroo Island en iarst europeeisk siidlung grünjlaanjen. At besiidlung begand mä’t proklamatsion faan’t prowins 28. Deetsember 1836.

## Politiik
South Australia hee sant 1857 en parlament. At parlament hee tau koomern: at *House of Assembly* (de naist koomer) an de *Legislative Council* (de iarst koomer). En nei parlament wurt arke fjauer juaren direkt faan't folk weelet.

A baas faan a bundesstoot as a premier-minister (üüb Ingels: *premier*). Peter Malinauskas (*Australian Labour Party*) wurt de nei premier-minister faan't bundeslun, efter at partei de 19. Mei 2022 at Bundeslunwool woon.

Auer dat South Australia dial faan en konstutsionel monarchii as, hee a bundesstoot en guwernöör, diar a köning of at köningin faan Austraalien fertreet.

## Kwelen
Gough Whitlam

**Edward Gough Whitlam** (Ütjspriik: [ˈedwəd ɡɒf ˈwɪtləm]; * 11. Jüüle 1916 uun Melbourne, Victoria; † 21. Oktuuber 2014 uun Sydney, New South Wales) wiar di 21. premierminister faan Austraalien. Sin amtstidj wooret faan a 5. Deetsember 1972 tu a 11. Nofember 1975.  Faan a 8. Feebrewoore 1967 tu a 5. Deetsember 1972 an uk faan a 11. Nofember 1975 tu a 22. Deetsember 1977 wiar hi feerer faan at oppositschuun. Santdeem as hi di iansig austraalisk premierminister weesen, wat faan di general-guwernöör faan san amt entleet wurd.

## Luke uk diar

## Weblinks
* "Whitlam, Gough Edward," uun det ''Australian Dictionary of Biography'' (üüb Ingels)
Matthew Flinders

**Matthew Flinders** (* 16. Marts 1774 uun Donington, Lincolnshire, Ingelun; † 19. Jüüle 1814 uun London, Ingelun) wiar en britisken nawigatoor.

## Leewent
1789 wurd hi matruus bi a Royal Navy an siild 1791–1793 mä koptein William Bligh üüb a *[[Providence]]* tu a Pasiifik.  1795 ging Flinders üüs Midshipman mä mariinedochter George Bass üüb sin faart ap bi at süüduastküst faan Austraalien an foon 1798 a wai twesken Tasmaanien an det austraalisk feestlun ütj.
Alfred Deakin

**Alfred Deakin** ([ˈdiːkən]; * 3. August 1856 uun Melbourne, Austraalien; † 7. Oktuuber 1919) wiar en politiker an triisis premierminister faan Austraalien: faan a 24. September 1903 tu a 27. April 1904, faan a 5. Jüüle 1905 tu a 13. Nofember 1908 an faan a 2. Jüüne 1909 tu a 29. April 1910.

## Leewent
Deakin wurd uun Fitzroy, en steeddial faan Melbourne, bäären. Hi beschükt at University of Melbourne föör sin ütjbiljing üüs afkoot. Hi wurd 1879, uun't ääler faan tau-an-twuntig, iin uun det Legislative Assembly faan Victoria woolet an wurd 1883 minister faan a regiaring. Üüs ferfechter faan't föderatschuun faan dön austraalisk koloniin, wurd hi faan Edmund Barton de iarst premier-minister faan det nei lun, üüs lasmoot uun sin iarst kabinet berepen an fing at baantje generoolstootsafkoot. Hi wiar de naist premier-minister an wurd triisis iin uun't baantje berepen.
Launceston (Austraalien)

**Launceston** (Ütjspriik: [ˈlɒnsəstən]) as en steed uun nuurduast Tasmaanien, bi a iingung faan at Tamar-deel.  Det hee 75.328 lidj (2016) an as det naistgratst steed faan at eilun.

## Kwelen
Queensland

**Queensland** (Ütjspriik: [ˈkwiːnzlənd], ufkurting: **QLD**), as en bundeslun uun a nuurduast faan Austraalien.  Uun a süüd leit New South Wales an South Australia an uun a waast leit at Northern Territory.  Uun a uast leit at Koralensia, uun a nuurd a Torres-Wai an uun a nuurdwaast a Golf faan Carpentaria.  At bundeslun heet 4.703.193 lidj (2016). At hoodsteed faan't bundeslun as Brisbane.

## Geografii
### Kliima

### Indialing faan Ferwalting
At bundeslun hee 77 *Local Government Areas*. Luke diar: *[[List faan Local Government Areas uun Queensland]]*.

### Steeden

Seeks steeden uun Queensland hee muar üüs 100.000 lidj. Dön tjiin gratst steeden uun't bundeslun san:

## Histoore
Faan 1788 tu 1859 wiar det Queensland faan daaling dial faan det britisk kolonii faan New South Wales. 6. Jüüne 1859 wurd det en aanjstendig kolonii.

Qantas (*Queensland and Northern Territory Air Service*), nü det natsionaal fluugseelskap faan Austraalien, wurd de 16. Nofember 1920 uun Queensland grünjlaanjen.

## Politiik
Queensland hee sant 1860 en parlament. Sant 1922 hee det bluat een koomer, det *Legislative Assembly*. En nei parlament wurt arke fjauer juaren direkt faan't folk weelet.

A baas faan a bundesstoot as a premier-minister (üüb Ingels: *premier*). Steven Miles as sant de 15. Deetsember 2023 a premier-minister faan't bundeslun.

Auer dat Queensland dial faan en konstutsionel monarchii as, hee a bundesstoot en guwernöör, diar a köning of at köningin faan Austraalien fertreet.

## Kwelen
Tasmaanien

**Tasmaanien** (ingels: **Tasmania**; fölsis uk **Tassie**; ap tu 1853 **Van-Diemens-Land**) as en eilun bi a uaster kant faan a Indisk Ootseaan, wat amanbi 240 km am a süüd faan det austraalisk feestlun as.  A begrip stäänt diartu för alike neemd austraalisk bundeslun. At bundeslun hee 509.965 lidj (2016). A hoodsteed as Hobart.

## Geografii
Det Bass Struat dialt Tasmaanien faan det austraalisk feestlun. Uun't struat san hög eilunen, diarfaan dön gratst King-Eilun, Flinders-Eilun an Cape Barren-Eilun san. De huuchst berig faan't bundeslun as Mount Ossa, wat uun det Madel Huuchlun leit.

### Kliima



### Indialing faan Ferwalting
At bundeslun hee 29 lokaal ferwaltingsgebiiten (üüb Ingels: *Local Government Areas*). Luke diar: *[[List faan Local Government Areas uun Tasmaanien]]*.

### Steeden

Dön tjiin gratst steeden uun't bundeslun san:

## Histoore
Tasmaanien wurd tu't manst föör 35.000 juar faan a nuurd ütj auer det feestlunferbinjing tu det tidj tu Austraalien besiidelt. At auerfluting faan det Bass Struat föör amanbi 12.000 juar isoliaret a iinwenern faan Tasmaanien faan a iinwenern faan't feestlun. 1642 siild Abel Tasman, en holuns siafoorer, mä a skeb *Heemskerck* an  *Zeehaen* loongs a süüdeeg faan Austraalien an foon at eilun för a europeern. Hi neemd at eilun *Van Diemensland*, efter Anthonie van Diemen, diar a guwernöör faan dön Holuns Uastinjin wiar. 1803 saatet a briiten bi Risdon Cove bi de Derwent River det iarst europeeisk siidlung üüb Tasmaanien ap. 1856 wurd at eilun Tasmaanien amneemd.

## Politiik
Tasmaanien hee sant 1856 en parlament. At parlament hee tau koomern: at *House of Assembly* (de naist koomer) an de *Legislative Council* (de iarst koomer). En nei parlament wurt arke fjauer juaren direkt faan't folk weelet.

A baas faan a bundesstoot as a premier-minister (üüb Ingels: *premier*). Jeremy Rockliff as sant de 8. April 2022 a premier-minister faan't bundeslun.

Auer dat Tasmaanien dial faan en konstutsionel monarchii as, hee a bundesstoot en guwernöör, diar a köning of at köningin faan Austraalien fertreet.

## Kwelen
Heerenveen

**Heerenveen** (frysk: *It Hearrenfean*) as en stääd uun't prowins Waastfresklun uun a Neederlunen an hoodstääd faan't gemeen It Hearrenfean. Diar wene amanbi 30.000 minsken.

## Sasterstääden

## Luke uk diar

* Heerenveen uun't näät (holuns)

## Futnuuten
John Adams

**John Adams** (* 19. Oktuuber/ 30. Oktuuber 1735; † 4. Jüüle 1826) wiar een faan a grünjerfeedern faan dön Ferianigt Stooten faan Ameerika.  Hi wiar faan 1789 ap tu 1797 de iarst vitsepresident an de naist president faan 1797 ap tu 1801.  San äälst dring John Quincy Adams wiar faan 1825 ap tu 1829 de seekst US-president.

## Luke uk diar
* *Presidenten faan dön Ferianigt Stooten uun dön 18. an 19. juarhunerten*: George Washington (1789-1797), John Adams (1797-1801), Thomas Jefferson (1801-1809), James Madison (1809-1817), James Monroe (1817-1825), John Quincy Adams (1825-1829), Andrew Jackson (1829-1837), Martin Van Buren (1837-1841), William Henry Harrison (Marts-April 1841), John Tyler (1841-1845), James K. Polk (1845-1849), Zachary Taylor (1849-1850), Millard Fillmore (1850-1853), Franklin Pierce (1853-1857), James Buchanan (1857-1861), Abraham Lincoln (1861-1865), Andrew Johnson (1865-1869), Ulysses S. Grant (1869-1877), Rutherford B. Hayes (1877-1881), James A. Garfield (Marts-September 1881), Chester A. Arthur (1881-1885), Grover Cleveland (1885-1889), Benjamin Harrison (1889-1893), Grover Cleveland (1893-1897), William McKinley (1897-1901).
Iirsk Freistoot

A **Iirsk Freistoot** (üüb iirsk: *Saorstát Éireann*, üüb ingels: *Irish Free State*) wiar faan 1922 ap tu 1937 a föörgunger faan't Republiik Irlun faan daaling. Hi hed 26 faan 32 iirsk groofskapen, wat döör a Anglo-Iirsk Ferdrach faan 1921 faan't Ferianigt Köningrik Gratbritanien an Irlun uftrend wurd.

## Luke uk diar
Nei-Sialun/fe

**Nei-Sialun** (üüb Ingels: *New Zealand*; üüb Maori: *Aotearoa*) as en lun uun a Süüd-Pasiifik.

## Geografii

At lun hee tau grat eilun, Nuurd-Eilun an Süüd-Eilun an föl letjer eilunen.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Nei-Sialun san:

### Indialing faan Ferwalting
Nei-Sialun hee seekstanj regiuunen:
A regiuunen san:

## Histoore
Twesken 1250 an 1350 kaam Polyneesiern tu't lun. 1642 en holuns forsker, Abel Tasman wurd de iarst europeer, at lun tu beschüken. 1840 wurd at lun en britisk kolonii. 1907 wurd det en autonoom *dominion* uun det britisk rik. 1947 wurd at lun tutool suwereen.

## Kwelen
William Charles Wentworth

**William Charles Wentworth** (* 13. August 1790, † 20. Marts 1872) wiar en austraalisk dachter, ütjfinjer, jurnalist, afkoot an politiker.

## Skraften
* *A Statistical Account of the British Settlements in Australasia* (1819)
* *Journal of an expedition, across the Blue Mountains, 11 May–6 June 1813.* (1813)
* *Australasia: a poem written for the Chancellor's Medal at the Cambridge commencement, July 1823.* G. and W.B. Whittaker, London 1823.

## Literatüür
* Bernard Barton: *The Poets and Prose Writers of New South Wales.* Sydney 1866
* Rusden: *History of Australia.* London 1883
* Carol Liston: *Sarah Wentworth - Mistress of Vaucluse.* Historic Houses Trust of New South Wales, .
* John Ritchie: *The Wentworths. Father and Son.* The Miegunyah Press at Melbourne University Press, 1997, .
* Andrew Tink: *William Charles Wentworth. Australia's greatest native son*. Allen & Unwin, 2009, .
Simbabwe

**Simbabwe** [zɪmˈbapvə], amtelk **Republiik faan Simbabwe** (üüb Shona: *Nyika yeZimbabwe*; üüb Nuurd-Ndebele: *Ilizwe leZimbabwe*; üüb Ingels: *Republic of Zimbabwe* [zɪmˈbɑːbwɪ]; iar *Süüdrhoodeesien*), as en banenstoot uun a süüd faan Aafrika.  Uun a süüd leit Süüdaafrika, uun a uast Mosambik, uun a nuurdwaast leit Sambia an uun a süüdwaast leit Botsuana.  At wurd *Zimbabwe* bedüüdet „stianhüsing“ üüb Shona. At lun hee 13.061.239 lidj (2012).  At hoodsteed as Harare.  

## Geografii
### Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (1231 km) faan Simbabwe wurt mä Mosambik and det kurtst (225 km) mä Süüdaafrika diald. At lun dialt uk en 813 km lung grens mä Botsuana an en 797 km lung mä Sambia. 

#### Berger
De huuchst berig (2,592 m) uun Simbabwe as Nyangani Berig. De naisthuuchst (2436 m) as Binga Berig, wat mä Mosambik diald wurt. Dön tau berger lei uun Manicaland Prowins. Öler berger uun Manicaland Prowins san: Rukotso (2404 m), Nyangui (2227 m), Manyoli (2161 m), Nyamakanga (2037 m), Nusa (2029 m), Dombo (2004 m), Ruuinji (1954 m), Gomoringanyani (1912 m), Nyusero (1902 m). En öler berig, Darwin Berig (953 m), leit uun Mashonaland Central Prowins.

#### Struumer
Det Sambesi Struum bildet at grens twesken Simbabwe an Sambia. De Limpopo Struum bildet at grens tu Süüdaafrika.

### Indialing faan Ferwalting
Simbabwe hee acht prowinsen an tau steedprowinsen.

## Befölkring
Efter det letst folksteeling faan 2012 hed Simbabwe 13 061 239 iinwenern. 6 280 539 faan a lidj wiar karmen an 6 780 700 wiar wüfhööd.

### Spriiken
A trii spriiken, wat dön gratst taal faan spreegern haa, san Shona, Nuurd-Ndebele an Nyanja.

## Histoore
Maschonalun un Matabelelun wurd 1888 protektoraaten faan faan det Britisk Süüdaafrikoons Sellskap. A nööm *Süüdrhoodeesien* wurd för at lun faan 1901 brükt. At lun wurd 1923 en britisk kolonii. Det wurd 11. Nofember 1965 oner en witj manerhaidsregiaring suwereen.  En suart muarhaidsregiaring wurd 18. April 1980 grünjlaanjen. A nööm faan’t lun wurd tu liker tidj tu *Simbabwe* feranert. De iarst president faan Simbabwe faan 1980 ap tu 1987 wiar Canaan Banana.

## Politiik
Simbabwe as en republiik. A president faan't lun sant 1987 wiar Robert Mugabe, iar hi 2017 faan Emmerson Mnangagwa ufliaset wurd.

### Bütjenpolitiik
Simbabwe as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 25. August 1980.

## Kwelen
Lesotho

**Lesotho**, amtelk **Köningrik faan Lesotho** (iar Basutolun; üüb Sotho: *Muso oa Lesotho* [lɪ’sʊːtʰʊ]; üüb Ingels: *Kingdom of Lesotho*), as en banenlun uun a süüd faan Aafrika.  Folstendig trinjenam’t lun as Süüdaafrika.  At lun hee 1.876.633 lidj (2006).  At hoodsteed as Maseru. A nööm faan't lun het üüb Sotho *at lun faan a lidj, diar det Sotho spriik spreegt*.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Lesotho as en enklaawe banen Süüdaafrika. At lun hee en grate faan 30.355 km². 

#### Berger
De huuchst berig (3482 m) faan't lun as Thabana Ntlenyana, wat uun a uast faan't lun leit. Öler berger uun Lesotho san: Ntelle (2584 m), Thaba Bosiu (1804 m), Qoaling (1775 m), Makhoarane (1640 m), Phamong (1638 m) an Qibing (1484 m).

#### Struumer
De Caledon Struum (wat üüb Sotho *Mohokare* het) bildet det nuurdwaastelk grens faan't lun. At hood faan de Oranje Struum (wat üüb Sotho *Senqu* het an troch Süüdaafrika, do longs at grens twesken Süüdaafrikaa an Namiibia iin uun’t Atlantik leept) leit uun a nuurduast faan Lesotho. Öler struumer san: Makhaleng (hög hood uun a waast faan't lun leit), Malibamat'so (hög hood uun a maden faan't lun leit) an Senqunyane (hög hood uk uun a maden faan't lun leit).

### Indialing faan Ferwalting
Lesotho hee tjiin distrikten (üüb Sotho, *ditereke*; iantal, *setereke*).

### Kliima

## Befölkring
### Spriiken
Det amtelk spriik faan't lun as Ingels. Det natschunaal spriik as Sotho. 

## Kultüür
### Literatüür
De iarst romoon üüb det Sotho spriik wiar *Moeti oa bochabela* (1907; A Waanrer faan a Uast), wat faan Thomas Mofolo skrewen wurd. Hat as en stak faan en jongen Sotho höödling, diar ham tu det krastelk liar bekiart. San bekäändst romoon wiar *Chaka* (1925), diar en stak auer Shaka as, diar a köning faan a Zulus uun det ääder njüügentanjst juarhunert wiar. A romoon as iin uun föl spriiken auersaatet wurden.

## Histoore
Moshoeshoe I. wurd 1822 de iarst köning faan Basutolun. Efter kriiger jin dön Boeren an dön Briiten wurd at lun 1869 en britisk protekoraat. Lesotho wurd 4. Oktuuber 1966 faan a Ferianigt Köningrik suwereen.

Köninger faan at lun: Moshoeshoe I. (1822–1870), Letsie I. (1870–1891), Lerotholi Letsie (1891–1905), Letsie II. (1905–1913), Nathaniel Griffith Lerotholi (1913–1939), Simon Seeiso Griffith (1939–1940), Gabasheane Masupha (*üüs regent*) (1940–1941), Mantsebo Amelia 'Matsaba (*üüs regent*) (1941-1960), Moshoeshoe II. (1960–1990, 1995-1996), Letsie III. (1990-1995, 1996-).

## Politiik
Lesotho as en parlamentaarisk monarchii. Letsie III. as a köning, wat at lun nü hee.

### Bütjenpolitiik
Lesotho as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 17. Oktuuber 1966. Det as uk sant 1966 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Wiartskap
Lesotho hiart tu't Tolunioon faan det Süüdelk Aafrika. At weering faan't lun as de Loti, wat faan det Sentraalbeenk faan Lesotho ütjbroocht wurt.

## Kwelen
Madagaskar

**Madagaskar** [madaˈgaskar], amtelk **Republiik Madagaskar** (üüb Malagasy: *Repoblikan’i Madagasikara*, üüb Fraansöösk: *Madagascar* [ma.da.ɡas.kaʁ] () an *République de Madagascar*) as en eilunstoot, wat uun a Indisk Ootseaan leit, uun a uast faan Mosambik.  At lun hee 31.964.956 lidj (2024).  At hoodsteed as Antananarivo.

## Geografii
### Geograafisk Laag

Madagaskar as det fjuardgratst eilun faan a wäält. At lun leit twesken 12° an 26° (faan a nuurd tu a süüd) an 43° an 51° (faan a waast tu a uast).

### Lunskap
#### Berger
Berger uun Madagaskar san: de Maromokotro Berig (2876 m), de Andranofito Berig (1752 m), an de Vohimanga Berig (1038 m).

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Sant 2009 hee Madagaskar trii-an-twuntig regiuunen (üüb Malagasy: *faritra*).

## Histoore
Madagaskar wurd 1896 efter kriiger 1883–1896 jin at Köningrik faan Merina en fraansöösk kolonii. Et jeew 1946-1947 en staheu jin fraansöösk ferwalting, wat ei tu brud kaam. At lun wurd 26. Jüüne 1960 suwereen. Philibert Tsiranana wiar de iarst president.

## Politiik
Madagaskar as en republiik. A president faan't lun sant 2025 as Michael Randrianirina.

### Bütjenpolitiik
Madagaskar as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Ariary, wat faan det Sentraalbeenk faan Madagaskar ütjbroocht wurt.

## Kwelen an Futnuuten
Struat faan Mosambik

At **Struat faan Mosambik** (of uk: *Kanool faan Mosambik*) as en weederstruat tesken Mosambik üüb a afrikoonsk kontinent an at eilun Madagaskar.

## Grate
Hat as sowat 1500 km lung, an tesken 420 an 1000 km briad. Uun't nuurden lei a Komooren, an maden uun lei a eilunen Bazaruto an Ilha de Moçambique, diar tu Mosambik hiar. Diar lei uk Nosy Be, Nosy Hara an Nosy Mitsio, jo hiar tu Madagaskar. An do san diar noch trii eilunen, diar tu a Îles Éparses hiar.

## Luke uk diar
Angoola/hf

**Angoola** [aŋˈgo:la], amtlik ju **Republiik foon Angoola** (uwe Portugiisisk: *República de Angola*; uwe Nöörd Mbundu, Söö Mbundu än Kongo *Ngola*) is en staot öön e sööwäst foon Aafrika.  Öön e söö lait Namiibia, öön e nöörd än öön e uust ju Demokraotisk Republiik Kongo, öön e uust Sambia, än öön e wäst di Atlantisk Ootseaon. Angoola heet ok en eksklaawe, Cabinda, wat twaske e Republiik Kongo än ju Demokraatisk Republiik Kongo lait. Et löön heet 31.127.700 jude (2020). E häädstää foon't löön is Luanda.

## Geografii
Ju Republiik Angoola lait twaske 4° 22’ än 18° 02’ (foon e nöörd to e söö) än 11° 41’ än 24° 05’ (foon e wäst to e uust). Et löön is dat säämtgrotst löön öön Aafrika än tree'eauer groter as Tutsklöön.

Et löön dialt gränse mä fjauer lööne. Dat longst gräns (2646 km, tohuup mä Cabinda) foon Angoola wurt mä dat Demokraotisk Republiik Kongo än dat köörtst (231 km) mä dat Republiik Kongo diald. Et löön dialt ok en 1427 km long gräns mä Namiibia än en 1065 km long mä Sambia.

E aawer foon Angoola is 1650 km long. Hi liangt foon dat Massabi Laguun to a stää to e söö foon et stää Cabinda (öön dat Cabinda Prowins), än foon e mu foon de Kongo Struum to e mu foon de Cunene Struum.

### Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön't löön sän:

## Kule
Gaborone

**Gaborone** (ap tu 1969 *Gaberones*) as at hoodsteed an gratst steed faan Botsuana.  Det leit bi a struum Notwane, uun a süüduast faan at lun.  Det hee 231.592 lidj (2011).

## Histoore
At steed wurd 1890 troch at boowerhood faan a Batlokwa, Kgosi Gaborone grünjlaanjen.  

## Sastersteeden
* Burbank, Kalifornien, 
* Zhejiang, 
* Västerås, 
* Sorong, 

## Kwelen
Sambia

**Sambia**, amtelk **Republiik faan Sambia** (üüb Ingels: *Republic of Zambia* [ˈzæmbɪə]), iar Nuurdroodeesien, as en banenstoot uun a süüd faan Aafrika.  Uun a waast leit Angoola, uun a nuurdwaast at Demokraatisk Republiik Kongo, uun a nuurduast Tansaniia, uun a uast Malaawi, an uun a süüd lei Namiibia, Botsuana, Simbabwe an Mosambik.  At lun hee 13.092.666 lidj (2010). At hoodsteed as Lusaka.

## Geografii
### Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä aacht lunen. Det lingst grens (1930 km) wurt mä det Demokraatisk Republiik Kongo an det kurtst (0.15 km) mä Botsuana diald. At lun dialt uk en 1110 km lung grens mä Angoola, en 837 km lung mä Malaawi, en 797 km lung mä Simbabwe, en 419 km lung mä Mosambik, en 338 km lung mä Tansaniia an en 233 km lung mä Namiibia.

### Indialing faan Ferwalting
Sambia hee tjiin prowinsen.

## Befölkring
### Spriiken


Det amtelk spriik faan't lun as Ingels. Det Bemba Spriik, ian faan dön Bantuspriiken, wurd faan föl lidj uun't lun snaaket.

## Histoore
Sambia wurd 24. Oktuuber 1964 suwereen. Kenneth Kaunda wiar tu 1991 de iarst president.

Öler presidenten: Frederick Chiluba (1991-2002), Levy Mwanawasa (2002-2008), Rupiah Banda (2008-2011), Michael Sata (2011-2014), Guy Scott (2014-2015) an Edgar Lungu (2015-2021).

## Politiik
Sambia as en republiik. A president sant 2021 as Hakainde Hichilema.

### Bütjenpolitiik
Sambia as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 1. Deetsember 1964. Det as uk sant 1964 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Sambisk Kwacha, wat faan det Beenk faan Sambia ütjbroocht wurt.

## Kwelen
Malaawi

**Malaawi** [maˈlaːvi], amtelk **Republiik faan Malaawi** (üüb Tschitschewa: *Dziko la Malaŵi*; üüb Ingels: *Republic of Malawi* [məˈlɑːwɪ]) as en banenstoot uun a süüduast faan Aafrika.  Uun a nuurduast lei Tansaniia, uun a süüduast an süüdwaast Mosambik an uun a nuurdwaast Sambia.  At lun hee 22.224.282 lidj (2025). At hoodsteed as Lilongwe.

## Geografii
### Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (1569 km) wurt mä Mosambik an det kurtst (475 km) mä Tansaniia diald. Det dialt uk en 837 km lung grens mä Sambia.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Malaawi hee trii regiuunen.

## Histoore
Malaawi wurd 6. Jüüle 1964 suwereen. Hastings Banda wiar de iarst president.

## Politiik
Malaawi as en republiik. At president faan't lun sant 2025 as Peter Mutharika.

### Bütjenpolitiik
Malaawi as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 1. Deetsember 1964. Det as uk sant 1964 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Malaawi-Kwacha, wat faan det Sentraalbeenk faan Malaawi ütjbroocht wurt.

## Kwelen
Ferianigt Stooten faan Ameerika

Dön **Ferianigt Stooten faan Ameerika** san en lun uun Nuurd-Ameerika. Uun a nuurd leit Kanada, uun a süüd Meksiko, uun a uast a Atlantik an uun a waast a Pasiifik. Det hee 331.893.745 lidj (2021). At hoodsteed faan't lun as Washington.

## Geografii
Dön Ferianigt Stooten san det fjuard gratst lun üüb a eerd efter Schiina, Rüslun an Kanada.

At lun hee trii dialen: dön *contiguous* of *conterminous* Ferianigt Stooten (uk *the lower forty-eight*), Alaska an Hawaii. 

Puerto Rico uun a Kariibik an dön United States Minor Outlying Islands an Guam uun e Pasiifik hiar uk tu't lun.

De huuchst ponkt uun't lun as Denali (6190 m), wat uun a süüd faan a bundesstoot Alaska leit.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Iindialing faan Ferwalting
At lun hee sant 1959 50 bundestooten. At hoodsteed Washington hiart tu neen stoot.

## Histoore
* 1775-1783: de Ameerikoons Suwereniteetskrich.
* 1861-1865: de Ameerikoons Bürgerkrich.

## Politik
A president faan't lun sant 2021 as Joe Biden

## Kwelen
Burundi

**Burundi** [bʊˈrʊndi], amtelk det **Republiik faan Burundi** (üüb Rundi: *Republika y'Uburundi*) as en banenstoot uun a uast faan Aafrika.  Uun a nuurd leit Ruanda, uun a uast Tansaniia an uun a waast det Demokraatisk Republiik Kongo.  At lun hee 8.053.574 lidj (2008).  At hoodsteed faan't lun sant 2019 as Gitega (iar wiar det Bujumbura).

## Geografii

### Geograafisk Laag
Burundi leit twesken 02° 18' an 04° 28' (faan a nuurd tu a süüd) an 28° 59' an 30° 50' (faan a waast tu a uast). At lun as tretanjsis letjer üüs Tjiisklun.

At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (589 km) faan't lun wurt mä Tansaniia an det kurtst grens (236 km) mä det Demokraatisk Republiik Kongo diald. At lun dialt uk en 315 km lung grens mä Ruanda. 

### Lunskap
#### Berger
De huuchst berig uun’t lun as de Heha Berig, wat 2684 m huuch as. Öler berger san: de Twinyoni Berig (2659 m), de Nyaruyaga Berig (2571 m), de Mikiko Berig (2554 m), de Manga Berig (2523 m), de Monge Berig (2320 m), de Musebeyi Berig (2274 m), de Cendajuru Berig (2216 m), de Rumonyi Berig (2210 m) an de Rwengero Berig (2201 m).

#### Struumer
De Ruzizi Struum bildet dial faan't grens mä det DR Kongo. De Malagarasi Struum bildet dial faan't grens mä Tansaniia.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting
Burundi hee 18 prowinsen.

### Kliima

## Befölkring
### Spriiken
Burundi hee tau amtelk spriiken: Fraansöösk an Rundi.

### Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 63 juaren, an maaner ian faan 59,4 juaren.

## Histoore
Faan 1885 ap tu 1916 wiar at lun dial faan't kolonii faan Tjiisk-Uastaafrika. Faan 1916 ap tu 1922 wiar't faan belgisk saldooten besaatet. Faan 1922 ap tu 1962 wiar at lun en belgisk mandaat-teritoorium.  Burundi wurd 1. Jüüle 1962 faan Belgien suwereen. 1966 wurd at lun en republiik.

## Politiik
Burundi as en republiik. A stootsboowenhood as a president. A president sant 18. Jüüne 2020 as Évariste Ndayishimiye. Det CNDD-FDD as at partei faan't regiaring. Det ual president, faan 2005-2020, wiar Pierre Nkurunziza.

### Bütjenpolitiik
Burundi as sant 18. September 1962 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 25. Mei 1963 faan det Aafrikoons Unioon.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Burundi-Franc, wat faan det Beenk faan det Republiik faan Burundi ütjbroocht wurt. 

Üüb a HDI-indeks stäänt det lun üüb plaats 185 faan 187. Uun't juar 2018 hed at lun en BIP faan amanbi 3,3 biljuunen US-Dooler.

## Futnuuten an Kwelen
Demokraatisk Republiik Kongo

Det **Demokraatisk Republiik Kongo** [ˈkɔŋgo] (üüb Fraansöösk: *République Démocratique du Congo*; faan 1971 ap tu 1997 *Zaire* (üüb Fraansöösk: *Zaïre*; ufkurtet *DR Kongo*, *Kongo (Kinshasa)*, *Kongo-Kinshasa* of de *Kongo*), as en republiik uun a maden faan Aafrika.  Uun a nuurd leit det Madelaafrikoons Republiik, uun a nuurduast de Süüdsudaan, uun a uast lei Uganda, Ruanda, Burundi, Tansaniia, uun a süüduast leit Sambia, uun a süüdwaast Angoola, uun a waast de Atlantisk Ootseaan an at Republiik Kongo.  At lun hee 71.884.000 lidj (2010).  At hoodsteed as Kinshasa.

## Geografii
### Geograafisk Laag
Det DRK as det naistgratst lun uun Aafrika.

At lun dialt grensen mä njüügen lunen. De lingst grens (2646 km) faan't lun wurt mä Angoola an det kurtst (221 km) mä Ruanda diald. Det dialt uk en 2332 km lung grens mä Sambia, en 1747 km lung mä det Madelaafrikoons Republiik, en 1229 km lung mä’t Republiik Kongo, en 877 km lung mä Uganda, en 714 km lung mä Süüdsudaan, en 479 km lung mä Tansaniia an en 236 km lung mä Burundi. A eeg as 37 km lung.

#### Berger
De huuchst berig uun det DR Kongo as de Stanley Berig, wat 5109 m huuch as. Öler huuch berger san de Emin Berg (4798 m) an de Mohi Berig (3480 m).

Det DR Kongo hee sööwen ialberger, wat bi of nai bi a grensen mä Uganda an Ruanda lei. Jo san faan a nuurd tu a süüd: 
* Tshibinda Berig (1460 m), wat ei aktiif as.
* Sabyinyo Berig (3634 m), wat ütjgingen as.
* Nyamuragira Berig (3058 m), wat aktiif as.
* Visoke Berig (3711 m); a toop faan deheer ialberig leit uun Ruanda. Det letst ütjbreeg wiar uun 1957.
* Mikeno Berig (4437 m), wat ei aktiif as.
* Karisimbi Berig (4507 m); a toop faan deheer ialberig leit uk uun Ruanda. Hi as ei aktiif.
* May-ya-moto Berig (950 m), wat ei aktiif as.

#### Struumer
De Kongo Struum leept troch at lun iin uun at Atlantik.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:

### Indialing faan Ferwalting

Sant 2015 hee det DR Kongo ian steedprowins (Kinshasa) an 25 prowinsen (üüb Fraansöösk: *Provinces*, üüb Kongo: *Bizunga*).
 	

## Befölkring
### Spriiken
Det amtelk spriik faan't lun as Fraansöösk.

## Histoore
Faan 1885 ap tu 1908 wiar at lun üüs priwaat eegendoom faan a belgisk köning Leopold II. a Kongo-Freistoot. Uun 1908 wurd det en belgisk koloni. 30. Juni 1960 wurd at lun suwereen. Joseph Kasavubu wiar de iarst president.

## Politiik
Det DR Kongo as en republiik. A president faan't lun sant 2019 as Félix Thisekedi.

### Bütjenpolitiik
Det DR Kongo as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Kongo-Franc, wat faan det Sentraaalbeenk faan de Kongo ütjbroocht wurt.

## Luke uk diar
* Kongo (struum)

## Kwelen
Luanda (Steed)

**Luanda** as at hoodsteed faan Angoola an uk faan't prowins Luanda.  Det leit uun a nuurduast faan at lun, üüb a eeg faan de Atlantisk Ootseaan.  Det wurd 25. Janewoore 1576 üüs *São Paulo da Assunção de Loanda* grünjlaanjen.  A steed hee 6.759.313 lidj (2014).

## Geografii
### Kliima

### Iindialing faan Ferwalting
At steed hee seeks steeddistrikten:
* Ingombota
* Rangel
* Maianga
* Kilamba Kiaxi
* Samba
* Sambizanga

## Ferkiar
Luanda hee boonhoofer, wat haltesteeden üüb de Luandaboon faan Luanda hen tu Malanje san. At steed hee'n fluughuuwen, wat *Aeroporto Internacional 4 de Fevereiro* het.

## At Belukin Wäärt
* De São Miguel Borig (1576)
* De São Francisco do Penedo Borig (1766)

## Kwelen
Nigeeria

**Nigeeria** [niˈgeːri̯a], amtelk **Bundesrepubliik faan Nigeeria** (üüb Ingels: *Federal Republic of Nigeria* [naɪ̯ˈdʒɪ(ə)ɹɪ̯ə]) as en bundesstoot uun a waast faan Aafrika.  Uun a nuurd lei Niiger an Tschad, uun a süüduast leit Kameruun, uun a waast Beniin an uun a süüd de Atlantisk Ootseaan.  At lun hee 140.431.790 lidj (2006). At hoodsteed as Abuja.

## Geografii
### Geograafisk Laag
Nigeeria as det fjauertanjstgratst lun uun Aafrika. At lun as triisis grater üüs Tjiisklun.

At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (1975 km) faan't lun wurt mä Kameruun an det kurtst (85 km) mä Tschad diald. Det dialt uk en 1608 km lung grens mä Niiger an en 809 km lung mä Beniin.

### Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san: 

### Indialing faan Ferwalting
Nigeeria hee 36 bundesstooten an ian Federal Capital Territory (mä an am Abuja).

## Histoore
Nigeeria wurd 1. Oktuuber 1960 suwereen. At lun wurd 1964 en republiik. Nnamdi Azikiwe wiar de iarst president.

## Politiik
Nigeeria as en republiik. A president faan't lun sant 2015 as Muhammadu Buhari.

### Bütjenpolitiik
Nigeeria as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 7. Oktuuber 1960. Det as uk san 1960 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Naira, wat faan det Sentraalbeenk faan Nigeeria ütjbroocht wurt.

## Kwelen
Niiger

**Niiger** [ˈniːgɐ], amtelk **Republiik faan Niiger** (üüb Fraansöösk: *Niger* [niˈʒɛːʁ]  an *République du Niger*), as en banenstoot uun a waast faan Aafrika.  Uun a nuurd lei Algeerien an Liibien, uun a waast Maali an Burkiina Faaso, uun a uast Tschad an uun a süüd Nigeeria an Beniin.  At lun hee 17.138.707 lidj (2012).  At hoodsteed as Niamey.

## Geografii
### Geograafisk Laag
Niiger as det seekstgratst lun uun Aafrika.

At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (1608 km) faan't lun wurt mä Nigeeria an det kurtst (277 km) mä Beniin diald. Det dialt uk en 1196 km lung grens mä Tschad, en 951 km lung mä Algeerien, en 838 km lung mä Maali, en 622 km lung mä Burkiina Faaso an en 342 km lung mä Liibien. 

#### Berger
De huuchst berig (2022 m) faan Niiger as Mont Idoukal-n-Taghès.

### Indialing faan Ferwalting
Niiger hee sööwen regiuunen an ian hoodsteeddistrikt.

## Histoore
Niiger wurd 3. August 1960 suwereen. Hamani Diori wiar de iarst president ap tu 1974.

Öler presidenten wiar Seyni Kountché (1974-1987), Ali Saibou (1987-1993), Mahamane Ousmane (1993-1996), Ibrahim Baré Maïnassara (1996-1999), Daouda Malam Wanké (April-Deetsember 1999), Mamadou Tandja (1999-2010), Salou Djibo (2010-2011).

## Politiik
Niiger as en republiik. A president faan't lun sant 2021 as Mohamed Bazoum. 
### Bütjenpolitiik
Niiger as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de waastaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Waastaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.

## Referensen
Toogo

**Toogo** [ˈtoːgo], amtelk det **Toogoisk Republiik** (üüb Fraansöösk: *Togo* [tɔˈgo]  an *République Togolaise* [ʁe.pyˈblik tɔ.goˈlez]), as en stoot uun a waast faan Aafrika.  Uun a waast leit Ghaana, uun a uast Beniin an uun a nuurd Burkiina Faaso.  At lun hee 6.191.155 lidj (2010).  At hoodsteed as Lomé.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Toogo as det iananfiartigstgratst lun uun Aafrika.

At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (877 km) faan Toogo wurt mä Ghaana an det kurtst mä Burkiina Faaso diald. At lun hee uk en 644 km lung grens mä Beniin. At küst as 56 km lung.

### Lunskap

#### Berger
De huuchst berig uun't lun as de Agou Berig, wat 700 m huuch as. Dial faan de Sokbaro Berig leit uun't lun.

#### Struumer
Struumer uun't lun san: de Oti Struum, de Koumongo Struum, de Kara Struum, de Mono Struum, de Anie Struum, de Amou Struum an de Sio Struum.

### Indialing faan Ferwalting
Toogo hee fiiw regiuunen.

### Steeden
Dön sööwen gratst steeden uun't lun san:

## Histoore

Faan 1884 ap tu 1916 wiar Toogo en tjiisk kolonii.  De letst guwernöör (1912-1914) wiar Adolf Friedrich Albrecht Heinrich, Hertooch tu Mecklenburg. Britisk an fraansöösk saldooten naam August 1914 at kolonii. Efter a Iarst Wäältkrich wurd at uastdial faan't kolonii en fraansöösk Mandaat (*Fraansöösk Toogolun*), an det waastdial wurd en britisk Mandaat (*Britisk Toogolun*). Britisk Toogolun wurd 1956 dial faan Ghaana. Fraansöösk Toogolun wurd 27. April 1960 oner a nööm Toogo suwereen. 

### Efter Suwereniteet
Sylvanus Olympio wiar de iarst president. Hi wurd 1963 uun en putsch ambroocht. Öler stootsboowenhööd wiar Emmanuel Bodjollé (diar feerer faan a putsch an tau daar uun 1963 feerer faan't lun wiar), Nicolas Grunitzky (1963-1967), Kléber Dadjo (diar feerer faan en öler putsch an 91 daar uun 1967 feerer faan't lun wiar), Gnassingbé Eyadéma (1967-2005), Bonfoh Abass (diar feerer faan't lun 68 daar uun 2005, twesken a turagtreed an wool faan Faure Gnassingbé).

## Politiik

Toogo as en republiik. A president sant 2005 as Faure Gnassingbé. At partei faan't regiaring as det Union pour la République. Gnassingbé wurd president efter a duas faan Gnassingbé Eyadéma, wat san aatj wiar. Auer fraagen auer san iinsteling üüs president, treed hi efter 20 daar turag. At wiar do en wool, huaruun hi tu a president weelet wurd. Det letst presidentskapswool wiar de 25. April 2015. Gnassingbé fing 59% faan a stemen.

### Bütjenpolitiik
Toogo as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de waastaafrikoons CFA-Franc (ufkert: F), wat faan det Waastaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.

## Referensen
Sudaan

**Sudaan**, amtelk **Republiik faan Sudaan** (üüb Ingels: *Sudan* an *Republic of the Sudan*; üüb Araabsk: السودان *as-Sūdān* an جمهورية السودان‎‎ *Jumhūriyyat as-Sūdān*) as en stoot uun a nuurduast faan Aafrika.  Uun a uast leit det Ruad Sia, uun a nuurd Ägipten, uun a süüduast lei Ethioopien an Eritrea, uun a süüd leit Süüdsudaan, uun a süüdwaast det Madelaafrikoons Republiik, uun a waast Tschad an uun a nuurdwaast Liibien.  At lun hee 30.894.000 lidj (2008).  At hoodsteed faan't lun as Chartuum.

## Geografii
### Geograafisk Laag
Sudaan as det traadgratst lun uun Aafrika.

At lun dialt grensen mä sööwen lunen. Det lingst grens (2184 km) wurt mä Süüdsudaan an det kurtst (175 km) wurd mä det Madelaafrikoons Republiik diald. Det dialt uk en 1360 km lung grens mä Tschad, en 1275 km lung mä Egypten, en 605 km lung mä Eritrea, en 769 km lung mä Ethioopien an en 383 km lung mä Liibien.

### Indialing faan Ferwalting
Sudaan hee 18 bundesstooten.

## Histoore
Det soneemd *Kalifat faan Omdurman* wooret faan 1885 tu 1898. Det wurd faan en anglo-egiptisk stridjmeecht uun a Slacht faan Omdurman tunant maaget. Sudaan wurd en britisk-egiptisk kondominium, man wiar at lun *de facto* en britisk kolonii. 19. Detsember 1955 ferklaaret at lun suwereniteet an det wurd 1. Janewoore 1956 faan Egypten an det Ferianigt Köningrik gudkäänd. Efter suwereniteet wiar tau bürgerkriiger, de Iarst Sudanees Bürgerkriich (1955–1972) an de Naist Sudanees Bürgerkriich (1983–2005). At süüddial faan't lun wurd 2011 üüs Süüdsudaan suwereen.

## Politiik
Sudaan as en republiik. A president faan't lun faan 1989 tu 2019 wiar Omar al-Baschir. Nü wurt at lun faan en suwereen riad regiaret. A föörmaan faan a riad, an de *de facto* president faan't lun, as generool Abdel Fattah Burhan.

### Bütjenpolitiik
Sudaan as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 12. Nofember 1956.

## Kwelen
Somaalia

**Somaalia** [zoˈma:li̯a], amtelk **Bundesrepubliik faan Somaalia** (üüb Somaali: *Soomaaliya* an *Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya*; üüb Araabsk: الصومال *aṣ-Ṣūmāl* an جمهورية الصومال الفدرالية *Jumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl al-Fidirāliyya*) as en stoot uun a nuurduast faan Aafrika.  Uun a waast leit Äthioopien, uun a nuurdwaast Dschibuuti, uun a nuurd de Golf faan Aaden, uun a uast de Indisk Ootseaan an uun a süüdwaast Keenia.  At lun hee 7.114.431 lidj (1987).  At hoodsteed as Mogadischu.

## Geografii
### Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (1626 km) faan Somaalia wurt mä Ethioopien an det kurtst (58 km) mä Dschibuuti diald. At lun dialt uk en 682 km lung grens mä Keenia. 

De uastermiast ponkt uun Aafrika, Kap Guardafui, leit uun a nuurduast faan Somaalia.

#### Berger
De huuchst berig (2460 m) faan't lun as Shimbiris.

## Indialing faan Ferwalting
Somaalia hee 18 regiuunen.

## Histoore
A nuurddial faan’t lun wiar en britisk kolonii an a süüddial wiar en itajeensk kolonii. Somaalia wurd de 1. Jüüle 1960 suwereen. Aden Abdullah Osman Daar wiar de iarst president.

1991 hee ham di nuurdelk dial weder ufliaset an het daaling Somaalilun.

## Politiik
Somaalia as en republiik. A president faan't lun sant Febrewoore 2017 as Mohamed Abdullahi Mohamed.

### Bütjenpolitiik
Somaalia as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.
Mauretaanien

**Mauretaanien** [maureˈta:ni̯ən], amtelk **Islaamisk Republiik faan Mauretaanien** (üüb Araabsk: الموريتانية *al-Mūrītāniyyah* an الجمهورية الإسلامية الموريتانية *al-Jumhūriyyah al-Islāmiyyah al-Mūrītāniyyah*) as en stoot uun a nuurdwaast faan Aafrika.  Uun a nurduast leit Algeerien, uun a uast an süüduast Maali, uun a süüdwaast Seenegal an uun a nuurdwaast at teritoorium faan Waastsahara.  At lun hee 3.537.368 lidj (2013).  At hoodsteed faan't lun as Nouakchott.

## Geografii

### Geograafisk Laag
Mauretaanien leit twesken 27° 19' an 14° 43' (faan a nuurd tu a süüd) an 17° 03' an 4° 45' (faan a waast tu a uast). At lun as det elwenstgratst lun uun Aafrika an as triisis grater üüs Tjiisklun.

At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (2237 km) wurt mä Maali an det kurtst (453 km) mä Algeerien diald. At lun dialt uk en 1561 km lung grens mä Waastsahaara en 813 km lung mä Seenegal.

### Lunskap
#### Berger
Berger uun Mauretaanien san: Kediet ej Jill (915 m), Teniaggoûri (815 m), Et Toûmiyât (703 m), Goûr Amogjâr (690 m), Tizzai (637 m), Guelb Ben ’Amîra (635 m), Tarf Neïtiri (598 m), Tijjem (582 m), Gleïb Dbak (574 m) an Tarf Ntouiouiz (540 m).

### Indialing faan Ferwalting
Mauretaanien hee 15 regiuunen (üüb Araabsk: وِلَايَات *wilāyāt*).

## Histoore

At lun wurd 1904 dial faan Fraansöösk Waast-Aafrika. Mauretaanien wiar wichtig üüs en ferbinjing twesken fraansöösk koloniien uun Nuurd an Waast Aafrika. Fraansöösk ferwalting bestäänt bluat rochtwoor uun at lun loongs a eeg an a hanelswaier uun’t Sahaara. Mauretaanien wurd 28. Nofember 1960 suwereen. Moktar Ould Daddah wiar de iarst president. At wiar trii putscher uun 1978, 1980 an 1984, wat tu brud kaam. Efter de öler putsch wurd Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya föörmaan faan't lun ap tu 2005. Efter en öler putsch uun 2005, wurd de *Militeerriad för Gerochtighaid an Demokratii* at regiaring. At wiar 2007 woolen an Sidi Mohamed Ould Cheikh Abdallahi wurd president faan't lun. At wiar de naist juar en öler putsch. 2009 wiar't woolen an Mohamed Ould Abdel Aziz wiar president faan't lun.

A föörmaan faan't regiaring sant suwereniteet san:
* Moktar Ould Daddah (1960-1978), diar faan en putsch ufsaatet wurd.
* Mustafa Ould Salek (1978-1979)
* Mohamed Mahmoud Ould Louly (1979-1980), diar faan en putsch ufsaatet wurd.
* Mohamed Khouna Ould Haidalla (1980-1984), diar faan en putsch ufsaatet wurd.
* Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya (1984-2005), diar faan en putsch ufsaatet wurd.
* Ely Ould Mohamed Vall (2005-2007)
* Sidi Ould Cheikh Abdallahi (2007-2008), diar faan en putsch ufsaatet wurd.
* Mohamed Ould Abdel Aziz (2008-April 2009, August 2009-)
* Ba Mamadou Mbaré (April-August 2009)

## Politiik
Mauretaanien as en republiik. A president faan't lun sant 2009 as Mohamed Ould Abdel Aziz. At partei faan't regiaring as det *Union pour la République*.

### Bütjenpolitiik
Mauretaanien as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 27. Oktuuber 1961.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Ouguiya, wat faan det Sentraalbeenk faan Mauretaanien ütjbroocht wurt.

## Kwelen
Libeeria

**Libeeria** [liˈbeːri̯a], amtelk **Republiik faan Libeeria** (üüb Ingels: *Liberia* [laɪˈbɪ(ə)ɹɪə] an *Republic of Liberia*) as en stoot uun a waast faan Aafrika üüb a eeg faan de Atlantisk Ootseaan.  Uun a nuurdwaast lei Sierra Leone an Guinea, uun a uast leit at Elfenbianküst an uun a süüd de Atlantisk Ootseaan.  At lun hee 3.476.608 lidj (2008).  At hoodsteed as Monrovia.

## Geografii
### Geograafisk Laag
Libeeria leit twesken 9° an 4° (faan a nuurd tu a süüd) an twesken 12° an 7° (faan a waast tu a uast).

At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (716 km) wurt mä't Elfenbianküst an det kurtst (310 km) mä Sierra Leone diald. Det hee uk en 560 km lung grens mä Guinea. A eeg as 580 km lung.

### Indialing faan Ferwalting
Libeeria hee füftanj amten.

## Befölkring
### Spriiken
Det amtelk spriik as Ingels.

## Histoore
Libeeria wurd 26. Jüüle 1846 suwereen. Joseph Jenkins Roberts wiar de iarst president.

## Politiik
Libeeria as en republiik. A president faan't lun as George Weah, diar tu't amt 26. Deetsember 2017 weelet wurd. A president faan't lun faan 2006 tu 2018 wiar Ellen Johnson Sirleaf.

### Bütjenpolitiik
Libeeria as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 2. Nofember 1945.

## Wiartskap
At weering faan't lun as de Liberiaans Dooler, wat faan det Sentraalbeenk faan Libeeria ütjbroocht wurt. Dü könst oober aueraal mä di US-Dooler betaale.

## Referensen
Elfenbianküst

At **Elfenbianküst**, amtelk **Republiik faan't Elfenbianküst** (üüb Fraansöösk: *Côte d’Ivoire* [kot.di.ˈvwaʁ]  an *République de Côte d’Ivoire* [ʁe.py.ˈblik də kot.di.ˈvwaʁ]) as en stoot uun a waast faan Aafrika.  Uun a nuurd lei Maali un Burkiina Faaso, uun a uast leit Ghaana an uun a waast lei Libeeria an Guinea.  At lun hee 26.378.274 lidj (2020).  At hoodsteeden san Abidjan an Yamoussoukro

## Geografii

### Geograafisk Laag
At Elfenbianküst leit twesken 10° 44' an 04° 22' (faan a nuurd tu a süüd) an 8° 35' an 2° 35' (faan a waast tu a uast). At lun as wat letjer üüs Tjiisklun.

At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (816 km) faan’t lun wurt mä Guinea an det kurtst (545 km) mä Burkiina Faaso diald. Det dialt uk en 778 km lung grens mä Libeeria, en 720 km lung mä Ghaana an en 599 km lung mä Maali. A eeg faan’t lun as 515 km lung.

#### Berger
Berger uun’t Elfenbianküst san: de Zo Berig (1144 m), de No Berig (1070 m), de Zan Berig (1066 m), de Sangrou Berig (1051 m), de Tyouri Berig (913 m), de Bo Berig (902 m), de Bougouri Berig (893 m), de La Dent de Man Berig (881 m), de Gan Berig (872 m) an de Saratigikourou Berig (860 m).

### Indialing faan Ferwalting
At Elfenbianküst hee sant 2011 twaalew distrikten an tau aanjstendig steeden. Dön aanjstendig steeden san Abidjan an Yamoussoukro. Dön distrikten san: 

## Befölkring
### Spriiken
Det amtelk spriik faan't lun as Fraansöösk.

### Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 58,7 juaren, an maaner ian faan 56,3 juaren.

## Histoore
Elfenbianküst wurd 7. August 1960 faan Frankrik suwereen. Félix Houphouët-Boigny wiar de iarst president, wat at lun ap tu 1993 regiaret. Efter a 1993 duas faan Houphouët-Boigny, wurd Henri Konan Bédié at stoosboowenhood. At wiar 1999 en putsch, huaruun Robert Guéï at meecht greeb. Efter en staheu uun 2000, wurd Laurent Gbagbo a president. En kurt bürgerkrich wiar 2002, huarauer Robert Guéï ambroocht wurd. At wiar en presidentskapswool uun 2010, huaruun Laurent Gbagbo skiinboor a waner wiar, man a resultooten diarfaan iin uun twiiwel taanjen wurd. At fulige wiar en öler bürgerkrich, an Alassane Ouattara wurd a president.

## Politiik
Elfenbianküst as en republiik. At stootsboowenhood as a president. A president sant 2011 as Alassane Ouattara. Det Rassemblement des Républicains as at partei faan't regiaring.

### Bütjenpolitiik
Elfenbianküst as sant 20. September 1960 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 25. Mei 1963 faan det Aafrikoons Unioon.

## Wiartskap
At lunwiartskap as de wichtigst twiich faan't wiartskap uun't lun.

At weering faan't lun as de waastaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Waastaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.

## Kwelen
Cabinda (Prowins)

Det **Cabinda Prowins** (iar *Portugiisisk-Kongo*; üüb Portugiisk: *A Província de Cabinda*) as en prowins an eksklaawe faan a Afrikoons stoot Angoola. Uun a nuurd leit det Republiik Kongo an uun a uast an süüd det DR Kongo. At prowins hee 688.285 lidj. At hoodsteed het uk Cabinda.

## Geografii
### Indialing faan Ferwalting
Det Cabinda Prowins hee fjauer kreiser.

## Weblinks
* Websidj faan't Regiaring faan't Prowins (üüb Ingels an Portugiisk).

## Ianselefterwisen
Sowjetunioon

At **Sowjetunioon** (kurt SU, fol amtelk nööm: **Unioon faan Sosiaalistisk Sowjetrepubliiken**, kurt USSR, üüb Rüs: Союз Советских Социалистических Республик *Sojus Sowjetskich Sotsialistitscheskich Respublik*) wiar ein sentralistisk regiaret, föderatiiw ianparteistoot. At teritoorium faan deheer stoot lingt faan dön Uastsia an Suartsia tu det Pasiifik. Det wurd 30. Deetsember 1922 faan a Bolschewiken grünjlaanjen an faan det 21. Deetsember 1991 Alma-Ata Deklaratschuun apliaset.

## A unioonsrepubliiken

At Sowjetunioon hed 15 unioonsrepubliiken:
* Armeens SSR (1936-1991; 1922-1936 dial faan det Transkauskaasisk SSR, sant 1991 Armeenien) (13)
* Aserbaidschaans SSR (1936-1991; 1922-1936 dial faan det Transkauskaasisk SSR; sant 1991 Aserbaidschaan) (7)
* Eestnisk SSR (1940-1941 an 1944-1991; sant 1991 Eestlun) (15)
* Georgisk SSR (iar dial faan det Transkauskaasisk SSR; sant 1991 Georgien) (6)
* Kasachs SSR (1936-1991; iar dial faan det Rüs SFSR; sant 1991 Kasachstaan) (5)
* Kirgisk SSR (1936-1991; iar dial faan det Rüs SFSR; sant 1991 Kirgistaan) (11)
* Liitauisk SSR (1940-1941 an 1944-1991; sant 1991 Liitauen) (8)
* Letisk SSR (1940-1941 an 1944-1991; sant 1991 Letlun) (10)
* Moldaawisk SSR (1940-1991; sant 1991 Moldaawien) (9)
* Rüs SFSR (1922-1991; sant 1991 Ruslun) (1)
* Tadschiiks SSR (1929-1991; 1924-1929 dial faan det Usbekisk SSR; sant 1991 Tadschikistaan) (12)
* Turkmeens SSR (1925-1991; 1922-1925 dial faan det Rüs SFSR; sant 1991 Turkmeenistaan) (14)
* Ukrainisk SSR (1922-1991; sant 1991 Ukraine) (2)
* Usbeeks SSR (1924-1991; sant 1991 Usbeekistaan) (4)	
* Witjrüs SSR (1922-1991; sant 1991 Witjruslun) (3)

## Poliitisk hoodmaaner

Lenin_1920.jpg|Wladimir Leenin 1917-1922
Stalin_before_1929.jpg|Joosef Staalin 1922-1953
Georgy Malenkov 1953.jpg|Georgi Malenkow 1953
Nikita_Khruchchev_Colour.jpg|Nikita Chruschtschow 1953-1964
Leonid Brezhnev Portrait (1).jpg|Leonid Breschnjew 1964-1982
YuriAndropov1970.png|Juri Andropow 1982-1984

Mikhail Gorbachev, Reykjavík summit, 1986.jpg|Michail Gorbatschow 1985-1991
Bachrain

**Bachrain** [ˌbaχˈʀaɪ̯n], amtelk at **Köningrik faan Bachrain** (üüb Araabsk: البحرين *al-Baḥrayn* an مملكة البحرين  *Mamlakat al-Baḥrayn*) as en eilunstoot uun en bocht uun a Persisk Golf uun a uast faan Saudi-Araabien an uun a waast faan Kataar.  A nööm *al-Baḥrayn* bedüüdet üüb Araabsk „a tau sian“.  At lun bestäänt ütj 33 eilunen an hee 1.378.000 lidj (2016).  At hoodsteed as Manama.

## Ferwaltang

## Luke uk diar