États-Unis ɖ’alɔ ɖò Nijer mɛ

Sín 2013 jɛ 2017 ɔ, Amɛlíkátò sɛ́ ahwanfuntɔ́ bunɔ ɖé lɛ kpo jɔmɛhun e mɛ mɛɖé ma nɔ hɛn ǎ lɛ é kpo dó Nijer bo na dó nɔ gudo nú acɛkpikpa Nijer tɔn kpo ahwanfuntɔ́ Francetò tɔn lɛ kpo ɖò ahwan e è nɔ fun xá ahwanfuntɔ́ lɛ é mɛ, bo na dó fun ahwan xá gbɛ̌ta ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn, bo na nyí akpáxwé Kpɔ́n-dó-mɛ-jí  Juniper Shield tɔn ɖé. Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Nijer kpodo Aflika sin toxo ɖaxo ɔ mɛ kpo ɔ, e byɔ ɖɔ e ni kplɔn ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ, bo na hɛn alɔdido akɔta e yi mɛ lɛ sin ayijayi mɛ ɔ yi nukɔn, lobo na hɛn ahwanfuntɔ mɛhuhu tɔn lɛ kpodo nukpɔn mɛ lɛ kpo sin azɔmɛ lɛ kpo bɔkun bo na do nɔ gudo nu ahwanfuntɔ akɔta e yi mɛ lɛ tɔn lɛ. Amɛlíkátò sɛ́ drone e gosin ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn kpo CIA kpo mɛ lɛ é dó bo na dó d’alɔ ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Niger tɔn lɛ kpo ɖò ahwanfunfun e è nɔ wà bo nɔ fun ahwan xá mɛhuhuzɔ́watɔ́ lɛ é mɛ, bo na nɔ kpɔ́n ali e jí ahwanfuntɔ́ e ɖò Niger lɛ é nɔ gbɔn bo nɔ yì tò e sɛkpɔ ye lɛ é mɛ é, lobo na lɛ́ d’alɔ ahwanfuntɔ́ e ɖò Libyetò lɛ é . 

Ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ sin yiyi ɖo Nijer ɔ, e ko ɖɔ nu mɛ gege a kaka jɛ hwenu e 2017 Tongo Tongo sin ahwanfuntɔ Islamic State ɖo Saharatò ɖaxo ɔ mɛ ɔ, sɔja Amelika tɔn ɛnɛ kpodo Niger tɔn ɛnɛ kpo ku.  Mɛ e è hwlɛn gan é dɔn xó wá ɖò togun ɔ mɛ kpodo xójlajla sín nǔ lɛ kpo mɛ bɔ mɛ gègě kanbyɔ ɖɔ etɛwu Amɛlíkátò ka ɖó ahwanfuntɔ́ gègě gbɔn Aflika ɔ bǐ mɛ bɔ ɖò taji ɔ, Niger e hwenɛnu ɔ, é ɖó ahwanfuntɔ́ Amɛlíkátò tɔn 800 jɛji ɖò tò ɔ mɛ é. 

Ɖò Lìdósùn 2024 mɛ ɔ‚ Acɛkpikpa Amɛlíkátò tɔn yigbe ɖɔ emi na ɖe sɔja Amɛlíkátò tɔn 1 000 lɛ bi sin to ɔ mɛ. Pentagon ɔ Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo ɖiɖe yetɔn sin Niger ɖo sun tɛ́nnɛgɔ ɔ mɛ xwe 2024.  Azɔwiwa ɔ fo ɖo azan atɔɔn sun ayizɛn mɛ xwe 2024. 

Ee ahwanfuntɔ́ Amɛlíkátò  tɔn lɛ ɖò tò ɔ mɛ nú xwè 11 gudo é ɔ, gbɛ̌ta Jihadi tɔn e cá kàn xá Al-Qaeda, gbɛ̌ta Islamique State tɔn kpo Boko Haram kpo kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ kpo ahwanfunfun gègě kpo, bɔ è hu mɛ mɔkpan ɖò Niger ɖò 2023 kpo 2024 kpo mɛ.

## Ɖŏ gudo
vignette|Lockheed C-130 Hercules e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ États-Unis tɔn mɛ é ɖé ɖò jɔmɛhunj’ayǐtɛn Mano Dayak tɔn ɖò Agadez .
Ðò xwè kanweko e wá yì lɛ é mɛ ɔ, Sahel sín xá e ɖò Aflika sín afɔligbé Saharatò tɔn é ɔ, gbɛ̌ta xɛnyaɖomɛjitɔ́ lɛ kpo ahwanfuntɔ́ lɛ kpo fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ tawun, ɖó dogbó e ɖò xá ɔ mɛ lɛ é wutu, acɛkpikpa tɛntin tɔn e ma ɖó hlɔnhlɔn ǎ lɛ é, akɔta lɛ sín gbɛ̌ta lɛ, kpodo ahwanfunnú lɛ sín ɖiɖekpo ɖò Lidabygia sín ɖiɖekpo gudo .  Gbɛ̌ta ɖé lɛ ɖi al-Qaeda ɖò Maghreb Malɛ mɛ, Acɛkpikpa Malɛ ɖò Saharatò Ðaxó ɔ mɛ, kpodo Gbɛ̌tà é ɖò fífá kplé dó Afriki Gbadahweji tɔn mɛ bo ɖò Jihâd bló wɛ é , kpodo ɖevo lɛ kpo ko sukpɔ́ ɖò gbetótló e gbakpé bɔ kponɔ lɛ ma ɖò finɛ ǎ lɛ é mɛ.  Niger nyí fí e è nɔ xò daka mɛ wu ɖè tawun é ɖé, bɔ è nɔ lɛ́ xò daka mɛ wu ɖò sinsɛn-núkplɔnmɛ Islam tɔn mɛ, bo nɔ lɛ́ tɔ́n ahwan acɛkpikpa ɔ. Mɛ e nɔ hwlɛn mɛ gan ɖò to ɔ mɛ lɛ é bɛ́sín xwè 2009 mɛ bɔ è hu mɛ e è wlí ɖò ganmɛ é ɖé, Michel Germaneau, ɖò xwè 2010 mɛ, bɔ enɛ zɔ́n bɔ Flansé jla ahwan ɖó AQIM jí, bɔ ahwanfuntɔ́ Flansé tɔn lɛ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò Niger mɛ hugǎn. 
vignette|Jill Biden, ee nyí nyɔnu nukɔntɔn Amɛlíkátò tɔn é ɖò fí e è nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ bló agbazazɔ́ ɖè ɖò Amɛlíkátò é kpɔ́n wɛ ɖò Nijer .
Amɛlíkátò ko ɖo alɔdo acɛkpikpa Niger tɔn na wɛ ɖo ahwanfunfun 11 Zosùn tɔn gudo, ɖo Pan-Sahel sin azɔwiwa mɛ bɔ ahwanfuntɔ Amɛlíkátò tɔn lɛ nɔ na azɔmɛ nu acɛkpikpa Niger tɔn lɛ hweɖelɛnu. 

Ðò Alunsùn 2013 ɔ, Amɛlíkátòkpo Nijer kpo wlan alɔ dó akɔjijɛ hlɔnhlɔn tɔn ɖé jí bo na gbè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ kpo jɔmɛhun lɛ kpo ɖɔ ye ni w’azɔ̌ ɖò Niger ɖò ahwanzɔ́ e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é mɛ, bo na dó nɔ gudo nú gǎn e Francetò dó bo na ɖí xwi xá mɛhuhutɔ́ lɛ é.  Niger togan, Mahamadou Issoufou, yi gbe nu mɛsɛ́do ɔ bo ɖɔ afɔku tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ hɛn acɛkpikpa to ɔ tɔn sin hlɔnhlɔn e ma ɖo bo na jla acɛkpikpa tɔn yi gletoxo lɛ mɛ ǎ e. Lee acɛkpikpa Amɛlíkátò tɔn kpo Niger tɔn kpo ɖɔ gbɔn é ɔ, è sɔ́ jɔmɛhun Predator e ma ɖó ahwanfunnú ǎ lɛ é ɖó te, bo na dó na nǔwukpikpé bo na cɔ́ Mali kpo Niger kpo. Sun ɖe jɛ finɛ ɔ, acɛkpikpa Obama tɔn sɛ́ ahwanfuntɔ 100 mɔ ɖo Niger bo na do hɛn drone lɛ sin azɔwiwa ɖo Niamɛ bo na do wazɔ xa acɛkpikpa Francetò tɔn lɛ. 

Ðò xwè 2018 mɛ ɔ, acɛkpikpa Trump tɔn kpodo acɛkpikpa Aflika tɔn Amɛlíkátò tɔn kpo sɔ́ tuto ɖ’ayǐ bo na ɖè ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn lɛ bǐ sín ahwanfuntɔ́ 25% mɔ̌ mɛ ɖò Aflika kpodo 10% mɔ̌ kpo bo na ɖè sín Aflika zǎnzǎnhweji tɔn mɛ bonu ye na dó sixu sɔ́ ayi ɖó awěxomɛ e gosin Russietò kpo China kpo gɔ́n lɛ é jí hwenu e ye kpó ɖò fí ɔ é. 

## Mɛhuhu
Ðò xwè 2015 kpo 2017 kpo vlamɛ ɔ, azɔ̌watɔ́ Amɛlika tɔn lɛ ko ɖ’alɔ ɖò myɔxixo 10 mɛ é hwe bǐ ɔ, hwenu e ye ɖò azɔ̌ wà wɛ xá hagbɛ̌ yetɔn Nigerinu lɛ é. Ðò myɔxixo e wá yì lɛ é mɛ ɔ, è ma sɔ́ hwlɛnhwlɛn e è bló ɖò octobre 2017 é ɖ’emɛ ǎ ɔ, mɛ e ɖò Amɛlika lɛ é alǒ mɛ e ɖò Nigéria lɛ é ɖě kú alǒ gblewu ǎ. Ðò ahwanfunfun ɖé lɛ mɛ ɔ, ahwanfuntɔ́ kɛntɔ́ lɛ tɔn lɛ ko hu bɔ é hwe bǐ ɔ, mɛ 32 wɛ è hu ɖò nǔ e jɛ ɖò octobre kpo décembre kpo 2017 tɔn mɛ lɛ é mɛ.

## Tongo Tòngo Mɛhwláhwlá
Ðò azǎn ɛnɛgɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Amɛlika tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo kplé ɖó kpɔ́, bɔ gbɛtɔ́ 46 kpo mɔ̌to tantɔn kpo ɖ’emɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 50 jɛji wɛ è lin ɖɔ ye hɛn zokɛkɛ́ 20 mɔ̌ kpodo nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ 12 kpo sín Acɛkpikpa Malɛ  (GSIS ɖò Saharatò Ðaxó ɔ mɛ ) mɛ. Ðò myɔ e è xò nú ganxixo atɔn jɛji é mɛ ɔ, Amɛlika nu ɛnɛ, Niger nu ɛnɛ kpodo ISGS sin ahwanfuntɔ 21 kpo ku bɔ Niger nu tantɔn kpodo Amɛlika nu we kpo bɔ gbɛta lɛ sín gǎn ɔ ɖ’emɛ gblewu. Ahwan ɔ wa vɔ hwenu e ahwanfuntɔ France tɔn Mirage 2000 kpodo helikɔpta kpo e hɛn ahwanfuntɔ titewungbe 53 kpodo Niger sin nu atɔn e nɔ hɛn sɔja 100 kpodo helikɔpta ɖokpo kpo yi gletoxo ɔ mɛ gudo e, amɔ̌ ahwan ɔ ko vɔ ɖo kɛntɔ lɛ ko gosin fi ɔ.

## Mɛhuhu ɖò Woosun 2017 tɔn mɛ
vignette|Sɔja Amɛlíkátò tɔn lɛ kpo Nigéria tɔn lɛ kpo ɖò azɔ̌ kplɔ́n wɛ ɖó kpɔ́ ɖò Diffa .
Ðò azǎn ayizɛ́ngɔ́ ɔ sun wǒgɔ́ ɔ xwè 2017 tɔn gbè ɔ, sun wè ɖò ahwanfunfun e è bló ɖò sun wǒgɔ́ ɔ mɛ é gudo ɔ, ahwanfuntɔ́ e nɔ nyí Amelika-tò sín sɔ́jà gàngàn e nɔ ɖó gǎ kánnù-mǔmǔ lɛ é lɛ é kpo sɔja Niger tɔn lɛ kpo kplékplé wɛ ahwanfuntɔ́ Islamic State – West Afrique Province tɔn lɛ tɔ́n ahwan ahwanfuntɔ́ lɛ ɖò Chad Lake basin Region mɛ. Ðò myɔɖiɖɔ ɔ hwenu ɔ, ahwanfuntɔ́ 11 kú bɔ mɛ wè dó veste suicide tɔn, ahwanfunnú hwláhwlá ɖokpo lɔmɔ̌ hɛn gblé ɖò azɔ̌ ɔ hwenu. Sɔja Amɛlika tɔn lɛ alǒ Nigéria tɔn lɛ ɖě kú alǒ gblewu ǎ.

## Nǔ ɖevo e jɛ lɛ é
Ðò azǎn 2gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2017 tɔn gbè ɔ, ahwangán Amɛlíkátò tɔn Shawn Thomas kú bɔ mɛ ɖevo gblewu ɖò mɔ̌to e ma nyí ahwanfunfun tɔn ǎ é ɖé mɛ ɖò Nijer. 

Ðò azǎn 9gɔ́ Woosun 2018 tɔn gbè ɔ, sɔja Francetò tɔn ɖé kú bɔ ahwanfuntɔ́ États-Unis tɔn ɖé gblewu ɖò mɔ̌to akpàkpà sɔ́ mɛ ɖé mɛ ɖò tofɔligbé Niger tɔn, ɖò Arlit kpá . Ahwanfuntɔ Francetò tɔn lɛ kpodo Amelika tɔn lɛ kpo ɖo nu e jɛ ɔ ba wɛ ɖɔ ahan nunu hwenu e ye ɖo hun kun wɛ ɔ, e kan mɛ. 

Ðò Kɔnyasùn 2016 ɔ, sunnu e hɛn ahwanfunnú lɛ é hwlɛn Jeffrey Woodke e nyí mɛɖé bo nɔ d’alɔ mɛ ɖò Amɛlíká é sín xwé tɔn gbè. È ɖi ɖɔ Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin (JMIN) wɛ hɛn'ɛ, bɔ e byɔ ɖɔ e ni xɔ akwɛ. È ɖè è tɔ́n ɖò 2023 

## Nijer sín tagba
Ðò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ Nijer tɔn lɛ wlí togán Mohamed Bazoum ɖò acɛkpikpa ɖé mɛ, bɔ ahwangán ɖaxó Abdourahamane Tchiani ɖó sɛ́n Niger tɔn te, bo ɖɔ emi wɛ nyí gǎn nú ahwanfuntɔ́ yɔyɔ̌ ɖé . Enɛ ɔ dɔn ahwanfunfun sin tagba wa ɖo Junta Nigeria tɔn kpodo ahwanfuntɔ e ɖo bǔ bo ɖo Afriki Gbadahweji tò lɛ sín akwɛzínzán gbɛ̌tà tɔn mɛ lɛ kpo tɛntin, bɔ ye ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ e ni vɔ hɛn Bazoum sin gan.

## Flansegbe sin to ɔ mɛ
Ðò azǎn 23gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa ɔ jla ɖɔ emi na nya ahwanfuntɔ́ Francetò tɔn lɛ kpo Amɛlíkátò tɔn lɛ kpo sín Niger có, Amɛlíkátò na bo ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ba ali e nu ahwanfuntɔ́ lɛ na nɔ tò ɔ mɛ ɖè bo na dó fun ahwan xá mɛhuhutɔ́ lɛ é ɔ nɛ. 

Ɖò Zǒsùn 2023 tɔn mɛ ɔ‚ togan France tɔn Emmanuel Macron jla ɖɔ Francetò na ɖe sɔja 1500 tɔn lɛ bi sín Niger mɛ kaka jɛ xwe 2023 sín fifó mɛ‚ ɖò acɛkpikpa ɔ ɖiɖe sín tò ɔ mɛ gudo.

Ðò azǎn 22gɔ́ Woosun 2023 tɔn gbè ɔ, Francetò fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ sín Niger sín tò ɔ mɛ. 

## Amɛlíkátò sín tò ɔ mɛ
vignette|Mɛ e ɖò ahwankpá jɔmɛhunkuntɔ́ lɛ tɔn mɛ ɖò États-Unis é ɖé ɖò sìn go ɖé sɔ́ jó nú vǐ xá ɔ mɛ tɔn ɖé wɛ ɖò Air Base 201 kpá .
Ɖò azǎn 26gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2023 tɔn gbè ɔ‚ hwɛɖɔxɔsa Amelika tɔn gbɛ sɛ́n e na ko hɛn togan Joe Biden gannugánnú bɔ e na ɖe sɔja Amelika tɔn lɛ sín Niger mɛ e. 

Ðò Xwèjísùn  2024 ɔ, wěɖegbɛ́ ahwanfuntɔ́ lɛ tɔn e ɖò acɛ kpa wɛ ɖò Niger é, ee è nɔ ylɔ ɖɔ CNSP, é ɖɔ ɖɔ è ɖó akɔjijɛ ahwanfunfun tɔn e emi ɖó xá Amɛlíkátò é te.  Amɔ̌, Pentagon sín azɔ̌watɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ emi kún ko mɔ nǔ enɛ e Niger byɔ é ɖò sɛ́n linu ó. 

Ðò azǎn 12gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, ahwanfuntɔ́ kplɔnmɛtɔ́ Russietò tɔn mɔkpan wá Niger ɖò akɔjijɛ yɔyɔ̌ e è bló xá acɛkpikpa tò ɔ tɔn é mɛ. 

Ðò azǎn 19gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, Azɔ̌xɔsa Tokpɔn ɔ Tɔn Amɛlíkátò tɔn yí gbè bo na ɖè ahwanfuntɔ́ Amɛlíkátò  tɔn 1 000 lɛ bǐ sín tò ɔ mɛ. Ðò azǎn 15gɔ́ ɔ Kɔnyásun tɔn gbè ɔ, acɛkpikpa Amɛlíkátò tɔn kpo Nigéria tɔn kpo kplé ɖò Niamɛ bo ɖɔ xó dó ahwanfuntɔ́ lɛ sísɔ́ sín tò ɔ mɛ jí lobo bló tuto nú ye. Pentagon Ɖɔ ɖɔ ahwanfuntɔ Amelika tɔn lɛ na fo Ɖɔxomɛ yetɔn sin Niger ɖo sun 9 mɛ xwe 2024. 

Ðò azǎn tɛnwegɔ́ ɔ sun tɛ́nnɛgɔ́ ɔ gbè ɔ, Amɛlíkátò  fó ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ bǐ sín Air Base 101 mɛ, bɔ ahwanfuntɔ́ 500 e kpò lɛ é gosin Air Base 201 mɛ ɖò azǎn atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ Kɔnyásun 2024 tɔn gbè. 

## Dron sín dò
vignette|Jɔmɛhun C-17 Globemaster III e ɖò ahwankpá Amɛlíkátò tɔn mɛ é ɖé ɖò jǐ yì wɛ sín jɔmɛhunkpétɛn 201 tɔn mɛ
Amɛlíkátò gbá Nijer Air Base 201 ɖò toxo Agadez tɔn mɛ hwenu e acɛkpikpa Niger tɔn yí gbè nú jɔmɛhunkpétɛn ɔ ɖò 2014. Ee è gbá jɔmɛhunkpétɛn ɔ nú xwè mɔkpan gudo é ɔ, jɔmɛhunkpétɛn ɔ jɛ azɔ̌ wà jí ɖò 2019 bɔ sín hwenɛnu ɔ, é huzu tɛnmɛ taji e mɛ États-Unis nɔ w’azɔ̌ ɖè ɖò Niger é, bo sɛ̀ tɛn sín Niamey. Jɔmɛhunj’ayǐtɛn ɔ ɖó ali e jí è nɔ j’ayǐ ɖè é ɖé, bɔ é ɖó mɛtlu 6 800, bɔ è zán akwɛ ɖibla yì dolar livi 110 dó fó. Tɛn ɔ zɔn bɔ jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo e nɔ hɛn jɔmɛhun lɛ ɖi C-17 Globemaster lɛ nɔ hɛn jɔmɛhun ɖaxo ɖaxo lɛ ɖi C-17 Globemaster .