open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Michel Abimbola

**Jean-Michel Hervé Babalola Abimbola** jɔ wa gbɛ ɖo  azan fɔtɔn nunkún dokpo gɔ (16) ayidosún léxwé 1966.  E nyi toxódɔtɔ  Benɛɛ tɔn bó kǎ klpon nǔ ɖó núnkun kpé wǔ ɖo ajɔli jí. 

Togan sisi djɛxa Patrice Talon zé ganhonyitɔ é nan non kpé nunkún hwɛndomɛnu lɛ wǔ é ɖo azan ayizin gɔ zosún léxwé 2019. 

## Tán tɔn

Jean-Michel Hervé Babalola jɔ sín Ketou kúnkǎn mɛ. E yi zɔmɛ ɖo Flancétó mɛn bó kunɖé wema tɔn ɖo ajɔli ji ɖo Paris. 

É nyi nunyɛn kplonmɛtɔ togan xoxó Mathieu Kérékou tɔn ɖo lexwé 1998. Ɖo léxwé 2005 ɔ‚ é nyi gan é hwe aza nǔ azɔhwe “AZFI” (Agence d'Administration de la zone franche industrielle).

=Ɖo Yayi Boni glwɛ=

E jɛ ta ɖé tɔn jí ɖo toxódɔtɔ gbɛta FCBE mɛn jí bɛsín 2008 bó wă ɖu dɛmɛnu ɖo léxwé 2011. Ɖo hwɛ dokpo ɔ mɛn ɔ‚ é gosìn demɛnugbassǎ bo nyi ganhonyitɔ ajɔ wiwa gbɔn ahoyo jí.

Ɖo togan xoxó Thomas Boni Yayi glwɛ dokpo ɔ‚ é wǎ nyi ganhonyitɔ hwɛndomɛnu lɛ tɔn sín 24 zofìnkpɔsùn sɔyi 2 xwejisùn léxwé 2012. E yi sɔmi sɔmi dɛmenu lɛ tɔn ɖo léxwé 2015 bó din yi demɛnu gbassa kpo toxódɔgbɛta FCBE kpo.

=Ɖo Patrice Talon hwénǔ=
Togan Patrice Talon hwénu ɔn‚ étó  biɔ́ toxódɔgbɛta yɔyɔ BR mɛn bo lɛvɔ ɖu dɛmɛnu azɔn atɔn gɔ. É nin gouɖo ɔ‚ togan Patrice Talon zé ganhonyitɔ é nan non kpé nunkún ɖo hwɛndomɛ lɛ ǔ é sín azan atɔ́n gɔ (05)  zosún léxwé 2019

É gosín toxódɔtɔgbɛta BR mɛ bó biɔ́ toxódɔtɔgbɛta “UP Le Renouveau” ɖo léxwé 2021‚ bo dín nǔ dɛmɛnu léxwé 2023 hwɛ tchó bó jó tɛntɔnmɛ dó nǔ Mɛdaxo Louis Codjo bó nan kpé nunkún do ganhonyitɔ tɔn ǔ. 

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1966 tɔn mɛ
Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Laure Agbo

**Laure Agbo**, b'ɛ ji i ɖo xwè 1946 tɔn mɛ ɔ, nyi xojlazɔwàtɔ ɖo gbavinukpɔnɔxwé ORTB tɔn. 

## Tàn tɔn kléwun

Akpaxwé:Xojlazɔwàtɔ Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1946 tɔn mɛ
Oluwa Kêmy

**Oluwa Kêmy**, nyikɔ́ tɔn ɖesù nyí **Noëllie Adotin**. E jǐ ɖo azǎn Ko noukoun aton gɔɔ wosun xwè 1986 mɛ ɖò Gbɔ̀xikɔn. Bɛnɛɛtovi hansinɔ, hankpatɔ́, wɛ e nyi. 
       
## AGBAN XWƐ TƆ̀N LƐ

## Gbɛ tɔn sìn tan

Akpaxwé:Hànsinɔ 
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1986 tɔn mɛ
Pélagie la vibreuse

**Pélagie la vibreuse** ɔ nyikɔ́ tɔ̀n ɖésú ɔ́ nyí **Enagnon Omonloto Ahmada** bɛ́ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛtò mɛ̀. E jì ì ɖò azǎn Ayizɛ́n gɔ zofi nkplɔsun 1982 ɖò Kutɔnu ɖò Benɛɛtò mɛ. 

## Gbɛ tɔn

## Agbanxwɛ tɔn lɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ 
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1982 tɔn mɛ
Naomie Azaria

**Naomie Azaria** nyi nyɔ̌nu akwɛzɔwatɔ́ bo lɛ nyi nyɔ̌nu toxoɖɔtɔ ɖò Benɛɛtò mɛ. bɛ́ nyí nyɔ̌nù , ganhɔnyitɔ Benɛɛto tɔn ée

## Gbɛ̀ tɔ̀n

## Toxoaɖiɖɔ'zɔ wiwa tɔ̀n

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Joseph Gnonlonfoun

**Joseph Gnonlonfoun** wɛ nyí hwɛɖɔtɔ́, toxóɖɔtɔ́ Benɛɛtò tɔn.

## Gbɛ tɔn
É jǐ ɖo xwe 1943 ɖo  Xɔgbonu Danxomɛ. Nɔ ya wu ku jo e do ɖo jɔwunjɔja mɛ. Ěe yi wemaxɔmɛ dokɔtɔn fo ɔ, e ɖido yɛhwenɔgleta bo na tɔn yɛhwenɔ.

## Nukɔnyiyi tɔn
Ɖo xwè 1962 ɔ mɛ ɔ, e ɖo kunúɖéwema kplɔnyiji b"alavɔtɔn ɖo glexwé.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1943 tɔn mɛ
Sɛ̀ngbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn

**Sɛ̀ngbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn** ɔ, nyi hwɛ nùnkɔn guɖo tɔn ée nɔ ylɔ hwɛ ɖé ɖo Benɛɛtò mɛ é. É nɔ lɛvɔ ɖɔ hwɛ ɖó sɔmisɔmi dokɔ tɔn sìn adɔn jí.

Nǔ é dɔ hwɛ ɔ́‚ é sì hǔ lɛvɔ ɖɔ́n ɖó fì ɖébǔ ǎ. Victor Dassi Adossou wɛ atchɛkpikpa Patrice Talon tɔn zé gànnǔ Sɛ̀ngbasà daxó ɔ sìn 25 xwejisùn 2021.

## Acɛ tɔn
Sɛ̀n ɔ́ ɖɔ léé tovi‚ togán‚ acɛkpikpa‚ hwɛɖɔxwe‚ mɛ bí ɖó na nɔ litayi nǔ hwɛ Sɛngbasà ɖaxó ɔ tɔn. Fì nɛ̀ é nɔ ylɔ hwɛ ɖé gbɔn guɖó.

É nɔ ɖɔ hwɛ ɖó adɔn sɔmisɔmi dókɔ tɔn jì‚ bó lɛvɔ́ sì wlan sɛ̀n nǔ Ɖɛmɛnùgbasà nǔ togán ɖo bíba wɛ ɔ.

Gán Sɛngbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn ɖó acɛ nú xwè atɔ́ɔn sín léxwé 1990‚ bó ɖó nǎ nyi hwɛɖɔtɔ ɖaxó hwɛ có yé na zé dó kplé ganhɔnyitɔ lɛ̀ tɔn.

Mɛ ɖébǔ éé nyi gàn ɖó sɛngbasà daxó ɔ‚ sɔ ɖó acɛ bó na wa nǔ ɖévó ǎ kakǎ bɔ azɔ tɔn na ƒó.

## Gàn tɔn xoxó lɛ̀

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Sɛ́ngbasà lɛ
Raphaël Akotegnon

**Raphaël Akotegnon** wɛ nyí toxóɖɔtɔ́ Benɛɛtò tɔn bo nyí gǎnhɔnyitɔ́ e nɔ kpé nukún dó acɛkpikpa na wa dokɔ wu é.

## Gbɛ tɔn
### Azɔ̌ tɔn
Ðò azǎn 23gɔ́ nùxwasùn xwè 2021 tɔn mɛ ɔ, è sɔ́ ɛ dó acɛkpikpa Patrice Talon tɔn mɛ̀.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Ɖɛmɛnu_Benɛɛto_tɔn_lɛ
Lycée Béhanzin

vignette|''Ɖiɖé azɔmɛxwé  tɔn ɖo Xɔgbɔnu'' 
**Lycée Béhanzin** nyi azɔmɛxwé linsinmɛ tɔn nukɔntɔn ɖě é gbà ɖó Xɔgbonu ɖó léxwlé 1913. Azɔmɛxwé  axɔsu tɔn wɛ‚ b'ɛ azɔmɛvi linsinmɛ tɔn lɛ nɔ klpɔn wema kpaaa  ɖo fìnɛ. 

## Tǎn tɔn
vignette|''Yɛ dada Gbɛhanzìn tɔn ɖo  ɖo Xɔgbonu''  
Yovo Flancé lɛ wɛ gbà azɔmɛxwé ɔ bó ɖó *Cours Normal Indigène* nǎ jɛ nunkɔn ɖó léxwé 1913.

Xwé atɔn gudó ɔ (1916)‚ yé wǎ ylɔ ɖɔ *Ecole Victor-Ballot*‚ bó ɖó  *Ecole Primaire Supérieure Victor-Ballot* nǎ  ɖo léxwé 1924.

É wǎ nyi *Collège Classique et Moderne Victor-Ballot* ɖó léxwlé 1946 hwɛ có yé ylɔ ɖɔ  Lycée Victor-Ballot ɖo léxwé 1956.

Ɖé Benɛɛvi lɛ gosìn yovo Flansé lɛ lɔmɛn bó jɛ jlokoko ɔ‚ yé ɖó Lycée Béhanzin sìn léxwlé 1961. Akɔwé lɛ sun nyikɔ "Lycée Béhanzin" ɖo dada Gbêhanzin tamɛ : dada Gbêhanzin fun yovo hwan nǔ tó tɔn kpodó tovì lɛ kpo mà dɔn ɖó yovo Flancé lɛ gɔ ó.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Abeni

**Abeni** ɔ, yɛwunkɔnyidowǔ ɖé wɛ bɔ Awɔnlinvi kpodo Benɛɛvi ɖe lɛ kpo bló ɖó Tundé Kelani kpo Abdel Hakim Amzat kpo glwɛ. É jɛ atɛjì ɖo xwé 2006 tɔn mɛ.

## Nú é jɛ ɖé mɛ é
Akwɛnɔvì ɖyɔvi awɔnlinu dokpo wɛ nyi wán titéungbé nǔ yatɔnɔ sunùvì xwécɔtɔ yétɔn tɔn‚ b'ɛ é nyi Benɛɛ vi. Nyɔnuvi ɔ sìn mɛ lɛ kà ba wamɔnɔvi nú dyɔvì Abeni ǎ.

## Mɛ tajì lɛ
Sola Asedeko‚ Abdel Hakim Amzat‚ Buky Wright‚ Jide Kossoko‚ Marcelline Aboh‚ Akambi Akanla‚ Kareem Adepoju.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Yɛwunkɔnyidowǔ lɛ
Marcelline Aboh

**Marcelline Aboh Akinocho** nyi manahɛnvlɛtɔ‚ yɛwunkɔnyinǔwublótɔ ɖaxó ɖokpo Benɛɛ tó mɛ. È jìi ɖò léxwélé 1940 tɔn ɖo Xɔgbonu‚ bɔ Aklunɔ gbɛɖotɔ ylɔ ɖó azan 20 avivɔsùn léxwélé 2017.

Aziza  nyikɔ Marcelline Aboh Akinocho tɔn nɔ nyi "*Détin Bonsoir"*‚ b'ɔ é wɛ ɖo ta nú manahɛnvlɛgbɛta ee nɔ ylɔ ɖɔ: «*Les Échos de la capitale»* ɖó hwetɔnǔ.

## Azizanǔ tajì é mɛ é tɔn ɖé lɛ
Marcelline Aboh bló manahɛn‚ yɛwunkɔnyinùwǔ é lɔ lɛ xà mɛ dévwé lɛ : Abeni‚ Djibiti‚ Tcha ! Alinfì‚ Ah  ma belle mère‚ Même père même mère‚ Vihotogbé‚ Vodo masé..

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1940 tɔn mɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 2017 tɔn mɛ
Armand Zinzindohoué

**Armand Zinzindohoué** nyi ganhonyitɔ xoxó é non kpé nunkún kponon lɛ ù bɔ ayijayì nón ɖé nǔn tovì lɛ bí. Dé ICC Services Xó gbà ɔ‚ xójlawema lɛ ɖɔ togan Thomas Boni Yayi ɖé sìn tɛntɔnmɛ. Ló ɔ́‚ é wǎ dɔ́ lé míɖésǔ wɛ wlan azɔfɔnkɔnyanyi wema nǔ togan  ɔ.

## Tàn tɔn
Armand Coovi Zinzindohoué djɔ ɖo azan kó gɔ (20) avuvɔsùn léxwé 1958 ɖó Gbɔhicon (Bohicon). Nóntɔn non nyi Henriette Aho bɔ tɔ́tɔn non nyi 
mɛnvivɛnan‚ esɔmimɛ ǎ‚ Zinzindouhoué Daniel. Xwétongbé ɖo Vɛdokɔ (Kutɔnù).

É klpon alízɔ kpo ahɔssouxwé lɛ gbigbà kpo bó yi kunɖé wema guɖó tɔn é nyi “ Doctorat ” é. 

Armand Zinzindohoué nyi ganhonyitɔ azɔn mon kpan ɖó Yayi Boni glwɛ. É jɛ alɔ jì ni kakǎ bó non nyi ganhonyitɔ gǎn nǔ togan yi tomɛ ɔ. 

## ICC Services Xó ylɔ nyitɔn
Ɖé ICC Services Xó gbà é‚ togan Boni Yayi nan gbé kponon lɛ bɔ yé yli ɖó  azan wewe gɔ (12) liyasún léxwé 2010 tɔnmɛ. Yé wǎ ɖétɔ́n ɖó  azan tàntɔn gɔ. 

É tìnmɛ nǔ hwɛɖɔtɔ lɛ ɖɔ mì kùn ɖǔ alɔ tì ɖó ICC Services Xó mɛ ó 

## Adàn é gbó é
Ɖó azan gban gɔ (30) léxwé 2020 tɔnmɛ ɔ́‚  vì tɔn mɛxó  Prudence Zinzindohoué zìn alɔ ɖó afìn mɛ (é kǔ wɛ nyi món) ɖó xwétɔn gban tàntɔn gɔ mɛ (38 ans). 

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1958 tɔn mɛ
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Dorothé Sossa

**Dorothé Sossa** nyi sɛnzɔ́watɔ‚ hùnjɛdomɛjitɔ‚ b'ɛ é ɖù ganhɔnyitɔ hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn kpodó kplɔnyiji alavɔtɛn tɔn kpo ɖó Mathieu Kérékou glwɛ. É wɛ é zé gàn nú Sɛndodó gbasá Benɛɛtò tɔn sìn ayidosún léxwé 2023. 

## Tàn tɔn
Dorothé Cossi Sossa jɔ ɖó azan atɔ́n gɔ zofìnkpɔsùn léxwé 1956 ɖó Savalu. É bɛ azɔmɛ ɖo Savalu‚ Agbomɛ Kanɖofi kpo hwɛcó bo wǎ yi klpɔnyiji ɖó Canadató mɛ. Ɖo yovotómɛ ɔ‚  é yi kunɖé wema ɖaxó "Doctorat" nú sɛ̀n wema. 

Dorothé Sossa nyi hùnjɛdomɛjitɔ sìn léxwé 1986‚ bó dìn nù mɛsi klpɔnyiji alavɔtɛn tɔn sìn léxwé 1986 hwɛ bó wa nyi mɛsi ɖaxó ɖò léxwé 2010.

## Tózɔ é éwǎ lɛ
Dorothé Sossa ɖǔ ganhɔnyitɔ kplɔnyiji alavɔtɛn tɔn jɛ nunkɔn (2001-2003)‚ bó wa ɖǔ ganhɔnyitɔ é nɔ kpé nunkún hwɛxó ǔ é (2003-2006).  

E wa zɔ ɖó azɔxwé ɖaxó Aflica tɔn "OHADA"  nǔ xwé tàn tɔn (2011-2019). Togan Patrice Talon sɔ klpé toxódɔtɔ lɛ tɔn sìn nuwiwa ɖó alɔ tɔn mɛ ɖó 2019. 

Dorothé Sossa nyi gàn nǔ  Sɛndodó gbasá Benɛɛtò tɔn  sìn azan ayizin gɔ ayidosùn léxwé 2023.

Nú tozɔ é é wǎ lɛ bítàmɛ̀ ɔ́‚ é yi tówuntun daxó ɖo azan woo gɔ (10) zosùn léxwé 2023 tɔn mɛ.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1956 tɔn mɛ
Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Gaston Zossou

**Gaston Zossou**, é jì ɖó azan nùnkɔntɔn kɔnyasún léxwé 1954 ɔ́‚  ɖǔ ganhonyitɔ‚ gbéyiɖɔ atchɛkpikpa Kérékou tɔn. É nyi nuwlantɔ toxódɔtɔ bó yi gàn logoùngbaxwé Benɛɛ tɔn (LNB) sìn léxwé 2016.
## Tǎn tɔn
Gaston Zossou jɔ́ ɖó azan nùnkɔn tɔn kɔnyasún léxwé 1954 tɔn mɛ ɖó Benɛɛ. É  kplɔn glɛnsigbé lóbó ɖó kunɖé wema mɛsi lísìnmɛ tɔn “CAPES” ɖó “ENS" Xɔgbonu. Gudó tɔ́n‚ mɛdaxó ɔ lɛvɔ kplɔn sɛ̀nwema kpɛɖé sìn léxwé 1988 wǎ 1989 ɖó Agbomɛ kanɖofi.

É kplɔn glɛnsìgbé azɔmɛvì sukpɔ́ bó wa nyi gàn nǔ azɔxwé mɛn kpǎ tɔn "Agri Maxi" é nón wǎ atìnsinsɛnzɔ é sìn zoosùn léxwé 1992 sɔwǎ zofìnkpɔsùn léxwé 1997.

## Azɔ tɔn daxó lɛ̀
Gaston Zossou lɛ wazùn toxódɔtɔ bó ɖù gbéyiɖɔ‚ ganhonyitɔ atchɛkpikpa Kérékou tɔn sìn 1999 wǎ 2005.

É ɖù ganhonyitɔ kpé bó wǎ nyi gán  ahàn zɔxwé "Finition" tɔn  kakà jɛ zoosùn léxwé 2011.  Togan sìsì jɛ xà Patrice Talon zé gàn logoùngba xwé Benɛɛ tɔn sìn azan gudó tɔn (31) nunwasùn léxwé 2016. É lɛvɔ kpa tchɛ nù bɔlù gbɛ "Loto Popo FC”

## Wema é é wlàn lɛ̀
Gaston Zossou wlan wema guégué bɔ yé dó atɛjì ɖó yovo Flancétó mɛ kpo Benɛɛ kpǎn. Wema tɔn lɛ ɖì é :

• Au nom de l’Afrique, L’Harmattan, 2000

• Le Devoir de parler, Tamarin, 2014

Romans chez Riveneuve Editions

• Ces gens-là sont des bêtes sauvages, 2008

• Crabe de métal pur, 2009

• Un os dans la gorge des dieux, 2012

• Les Enfants de sable, 2015

• La Femme au portefeuille, 2017

## Dodo

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1954 tɔn mɛ
Yvon Détchénou

**Yvon Détchénou** nyi sɛnsɔwatɔ‚ gàn hùnjɛdomɛjitɔ lɛ tɔn ɖàyì ɖo  Benɛɛ. Tógàn sisì jɛxǎ Patrice Talon ɖwé ganhonyitɔ hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn sìn lidósún 2023.

## Tǎn tɔn
Yvon Détchénou nyi vì mɛnvivɛnàn Antoine Détchenou, ɖé hɛn  “CEG Gbégamey" bó wa hɛn  "office du Bac" é.

Sɛnsɔwatɔ wɛ nŭ mɛdaxó Yvon‚ b'ɛ é yni gàn nǔ hùnjɛdomɛjitɔ lɛ sìn léxwé 2017 wǎ 2020. É nɔ́n wa sɛnzɔ nǔ azɔxwé xweyihɔwajì Aflica tɔn "UEMOA".

Afɔsɔɖotétɔ Flancétó tɔn ɖo Bennɛɛ ‚ medaxó Marc Vizy‚ nɛ̀n hlɛ̀ kùnɖé Flancétó tɔn sɛnsɔwatɔ Yvon Détchénou ɖo azan gaagbé azan kó atɔn gɔ (23) zoosùn léxwé 2022.

Tógan Patrice Talon ɖwé ganhonyitɔ hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn sìn lidósún 2023.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Yatɛn

**Yatɛn** nyi yɛkpɔnɖódowǔ tajì ɖaxó ɖókpo ɖé Benɛɛvì Christine Botokou bló nǔ gigó Mahutɔ́n é. 

## Kléoùn tɔn ɖié
Benɛɛvi sìnsɛnnon lɛ wɛ bló yɛkpɔnɖodowu Yatin ɖo nandjinon 
  
Christine Madeleine Botokou glwɛ. Yatin tɔ́n ɖó léxwé 2002 bó yɛɖoɖówu nunkontɔn ɖé sìnsɛnon lɛ non zàn nǔ wɛxwéxó taoùn ɖó Benɛɛtò‚ Togo kpo Kodiwva kpǎn.

Glétoxó ɖé wɛ ɖó ayoovì  sìn atchɛ mɛn. Dada glétoxó ɔ tɔ́n kpodó danǔwatɔn lɛ kpó nɔn sàyaa glétoxóvì lɛ ù kakǎ jɛ xwénǔ ɖé yɛxwéxódɔtɔ Philipe wǎ é.

É jló nàn xwlɛn glétoxó ɔ sìn ayoovì sì bó hùnjɛdomɛjitɔ dada glétoxó ɔ tɔn sɛ̀. Yé blɛ bó nan hwì bɔ aklunon xwlɛn bó gblé hwɛ dó dànǔwatɔ lɛ bì.

## Hàn é jì ɖémɛ̀ é

“***Yatɛn‚ glétoxó Yatɛn.***

***Yé nyì glétoxó dó basì ayɔvijijɛtin.*** 

***Oklunɔ wǎ‚ wa hwlɛ́n Yatɛn.*** 

***Jéhovah wǎ ! Wa hwlɛ́n Yatɛn***"‚

hàn gboɖémɛ yɛkpɔndowu Yatɛn nɛ.

## Dodo
Yacoubou Malehossou

**El-hadj Yacoubou Malehossou** nyi toxódɔtɔ ‚ dɛmɛnu xoxó. É lɛvɔ ɖú hwɛɖɔtɔ ɖó xwɛɖɔxhwé daxó Benɛɛtò tɔn‚  bó ɖó gbɛta “Fondation Malehossou”.

## Tàn tɔn
Yacoubou Malehossou jɔ wǎ gbɛ ɖó azan nunkɔntɔn kɔnyasún léxwé 1950 ɖo Agbǒmɛ. Xwenùxó  mɛ ɔ‚ nyikɔ tɔn "Malehossou” sìn tinmɛ ɖɔ “ Maliens lɛ sìn Ahossou". Ɖada Danxomè tɔn Agadja wɛ nan daagbo tɔn atchɛ ɔ.

Yacoubou Malehossou yì azɔmɛ jɛ xɔ atɔ́n mɛ bó lɛkɔ‚ ɖó tɔtɔn kǔ bɔ xwétɔn kó lɛvɔ yì. É gbɔ́ kplɔ́n alɔnùzɔ bó wazɔ kpɛɖé nán hwɛ tchó  wa nyi ahikouè tchiantɔ ɖo Dantokpa jɛ léxwé 1990‚ xwénù é jɔ azɔ dŏ é. Yacoubou Malehossou nyi Malɛnù bó da assi sukpɔ bo ji vì.

Mɛɖaxó ɔ ɖó alɔgɔ gbɛ "Fondation Malehossou"‚ b'ɛ Bennɛɛtó nɛ̀n wuntun kundé tɔn.

## Ɖo toxó lì jì
Yé ɖɔ́n Yacoubou Malehossou bìɔ toxódɔtɔ gbɛta "Renaissance du Bénin" bɔ é ɖù dɛmɛnu azɔn wé sìn léxwé 2009 wà 2020. Ɖɛmɛnu lɛ zé hwɛɖɔtɔ nǔ Hwɛɖɔxhwé daxó Benɛɛ tɔn “ Haut Cour de Justice " ɖo  ayidosún léxwé 2009.

Xójlawema lɛ hlɛ ɖɔ é bà nǔ medaxó Olivier Boko nì yì sɔmi sɔmi togàn tɔn ɖó léxwé 2026.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1950 tɔn mɛ
Akpaxwé:Ɖɛmɛnu_Benɛɛto_tɔn_lɛ
Sourou Migan Apithy

**Sourou Migan Apithy** nyi akɔwé Benɛɛvi nounkɔn tɔn é nyi dɛmɛnu hwɛ tchó ablɔɖé wǎ é. É ɖù ganhonyitɔ gǎn‚ bó wǎ nyi togan Dahomey (Benɛɛtó) tɔn ɖó léxwé 1964.

## Tǎn tɔn
Joseph Sourou Migan Marcellin Apithy jɔ ɖŏ azan tǎntɔn lidósún léxwé 1913 ɖó Xɔgbonu. É kplɔn wema ɖó Flancétó mɛ bó jɛ alɔjì nǔ yɛxwénon nunkúnɖéjì Aupiais.

Sourou Migan Apithy ɖǔ ɖɛmɛnu Bennɛɛ kpodó Togo tɔn kpo ɖo Flancétó mɛ ɖo léxwé 1945.

É nyi ganhonyitɔ gǎn Dahomey tɔn (Bennɛɛ) nǔ xwé ɖokpo (1958- 1959)‚ bó ɖù togan ɖó léxwé 1964 kàkaa jɛ zoosùn léxwé 1965 bɔ ahouangàn Christophe Soglo flì sìn asìnkpo jì.

Sourou Migan Apithy hɔn yì yovotomɛ  xwé ɔ nǔ bó lɛkɔ wǎ ɖó léxwé 1970. Hubert Maga‚ Justin Ahomadegbé kpódo éyɛ̀ kpó to bɔ yé nan mà togan ɔ ɖù xwé we  xwé wé (chaque deux ans ). Hubert Maga ɖú jɛnunkɔn‚ Ahomadégbé jì wɛ é jɛ bɔ ahouangàn sunvìnon Mathieu Kérékou yì togan ɖó azan kó ayizin léxwé 1972.

Gudó tɔ́n‚ Sourou Migan Apithy sǎ hwé ɖó yovo Flancétó mɛn bó zin alɔ ɖo afìnmɛ̀ azan atɔn woosún léxwé 1989 ɖó Flancétó mɛ .

= Wema tɔn lɛ =
Sourou Migan Apithy lɛvɔ wlan wema atɔn ɖà yì :

« au service de mon pays », « telle est la vérité » kpodo « face aux impasses »

= Dodo =

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1913 tɔn mɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 1989 tɔn mɛ
Luc Gnacadja

**Luc Marie-Constant Gnacadja** nyi Benɛɛtòvi é ɖŭ gàn ɖó azɔxwé daxó "ONU" tɔn "UNCCD" sìn léxwé 2007 wǎ 2013. 

Togan Mathieu Kérékou zé ganhonyitɔ  é non wă zɔ nǔ nukɔn yiyi tokpɔnla lɛ tɔn kpó dɔ é wli bo nǔ gbɛmɛ‚ sìn léxwé 1999 wǎ 2005.

## Tǎn tɔn
Luc Marie Constant Gnacadja jɔ wǎ gbɛ ɖó azan kó éxwé dokpo (19) kɔnyasún léxwé 1958 tɔn mɛ. Ewli alɔ bó ji aɖivì atɔn.

Mɛɖaxó ɔ kplɔ́n xwegbĭgbà wema ɖó "EAMAU" Lomɛ‚ bó dìn nùnkɔn tontron gbɔn.

Togan Mathieu Kérékou sɔ'ɛ ganhɔnyitɔ  é nɔ wă zɔ nǔ nukɔn yiyi tokpɔnla lɛ tɔ́n kpó ɖɔ é wli bo nǔ gbɛmɛ ǔ é‚ sìn léxwé 1999 wǎ 2005. É gó sìn ganhɔnyitɔ jì bó sɔ alɔ ɖó agba hwlɛnhwlɛn togan lɛ tɔn 2006 bɔ é kpɛ à. Gudó tɔn é ɖǔ gàn ɖó azɔxwé daxó "ONU" tɔn "UNCCD" sìn léxwé 2007 wǎ 2013.

Ganhɔnyitɔ xoxó‚ Luc Gnacadja kpa'cɛ nú azɔxwe “GPS-Dev” é nɔ kpé nunkún ɖó to lɛ sìn nùnkɔn yiyi wǔ é.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1958 tɔn mɛ
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Teví

**Tévi** bɔ yé nɔ̀ lɛ vɔ ylɔ ɖɔ *doundou coxlo* ɖo Dɛnɖi gbé mɛ, *tassou* ɖo Baliba gbé mɛ, *ichù* ɖo Yorubà gbé mɛ nyi nuɖùɖù ɖé ɖo Benɛɛto mɛ. Nyikɔ tɔ̀n gbɔ̀nvo ɖo gbé lɛ mɛ.

## Ɖiɖé tɔn ɖé lɛ

*Igname frit avec huile à WIKI LOVES MONUMENTS BENIN 2019.jpg
Ignames bouillies.jpg
Igname frite2.jpg


## Nuwlǎwlǎn é ca kan xa élɔ lɛ é
* Tévixwè
* Wɛ̀li

Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
La Béninoise

Biya **La Béninoise** ahǎn Bennɛɛ tɔn wɛ b'ɛ nɔ lɛvɔ sǎ ɖó tò hwéyixɔwajì Aflika tɔn lɛ mɛ.

## Nuɖexlɛmɛ
Biya Bennɛɛ tɔn é nyi "La Béninoise" ɔ ko ɖé sìn léxwé 1958. Ahǎnɖatìn SOBREBRA Kutɔnu tɔn wɛ yé nɔ ɖa ɖé.

Ahan La Béninoise yì ahàn ɖagbé sìn ajɔ ɖo roma Italitó mɛ  ɖo ayidosùn léxwé 2019.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Ahan ɖo Benɛ to mɛ

Akpaxwé:Biya
Amadou Djibril Labiou

**Amadou Djibril Labiou** ɔ, nyi ɖɛmɛnu ɖo ɖɛmɛnugun tantɔngɔɔ ɖɛmɛnugbasá Benɛɛto tɔn mɛ.
## Toxoɖɔgbɛ tɔn
Toxoɖɔgbɛ Union Progressiste (UP) tɔn sin asya glɔ wɛ é sɔ'ɛ ɖɛmɛnu ɖé.
 Akpaxwé:Ɖɛmɛnu_Benɛɛto_tɔn_lɛ
Sina Bio Gounou Idrissou

**Sina Bio Gounou Idrissou** ɔ, nyí ɖɛ̌mɛnu ɖò ɖɛ̌mɛnugùn tantɔn gɔ ɖɛmɛnugbasá Benɛɛto tɔn mɛ.

## Tòxóɖɔgbɛ́ tɔn
Toxoɖɔgbɛ Union Progressiste (UP) (UPR)  tɔ̀n sín asyá glɔ wɛ è sɔ mɛɖaxo ɔ ɖɛ̌mɛnu ɖè.

Akpaxwé:Ɖɛmɛnu Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Nyɔnu toxóɖɔtɔ
Tɔsisa Zu tɔn

**Tɔsisa Zu tɔn** ɔ, tɔsisa wɛ bo nɔ sa ɖo hweyixɔwaji Benɛɛtò tɔn. Tɔ zɛ ala ɖ'amyɔmɛ Wemɛ tɔsisa ɖaxo ɔ tɔn wɛ. 

Nyìkɔ tɔn wɛ ɖo Zu tokpɔn ɔ wu.

Akpaxwé:Tɔsisa Benɛɛto tɔn lɛ
Wilfried Léandre Houngbédji

**Wilfried Léandre Houngbédji** nyi toxódɔtɔ gbéyiɖɔ acɛkpikpa Patrice Talon tɔn wé gɔ sìn 25 nùnxwasùn xwè 2021 tɔn mɛ. Wilfried Léandre Houngbédji jɔ ɖó azan kó atɔ́n xwejisùn léxwé 1977 ɖó Benɛɛtò mɛ. Ɖayì ɔ‚ é non wazɔ́ ɖó Xójlawema “La Nation”.

Togan sìsì jɛxà Patrice Talon zé xójla gàn togangbàsà tɔn hwɛ sìn 2016 wǎ léxwé 2021. Gudó tɔn‚ é  biɔ atchɛkpikpa mɛ ɖó léxwé 2021 bó wǎ nyi gbéyiɖɔ atchɛkpikpa Talon tɔn wégɔ́.  Mɛ é gǔdó é jɛ é wɛ nyi Alain  Sourou Orounla.

## Wema éé wlǎn lɛ̀
Wilfried Léandre Houngbédji wlǎn wema ɖé lɛ bó ɖɔ xó  ɖó nǔ é jɛ ɖó togan Thomas Boni Yayi glwɛ é ǔ. É lɛvɔ wlan nǔ ɖagbé ɖó tógan Patrice Talon jì. Wema tɔn lɛ ɖié :

- Mai 2008, Liberté et devoir de vérité, Anace Presse , 284 pages.

- Décembre 2008, Scandales sous Yayi, Muti Impressions, 294 pages

- Décembre 2009, 2011… ?!,chroniques d’une élection annoncée fatidique, Imprimerie Fridzel Presse, 188 pages.

- Octobre 2021, Ainsi parle Patrice Talon (Président de la République du Bénin 2016-2021), L'Harmattan

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1977 tɔn mɛ
Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Cornélia Glèlè

**Cornélia Glèlè** yɛwunkɔnnyinǔwublótɔ ɗaxó ɖokpo Bennɛɛ tó mɛ. Yé jì i ɖó 14 juillet 1997 tɔn ɖo Kutɔnu.

## Azizanǔ tajì é mɛ é tɔn ɖé lɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1977 tɔn mɛ
CRIET

**CRIET** ɔ, b'ɛ ylɔ ɖɔ **Cour de répression des infractions économiques et du terrorisme (CRIET)** ɖo flanségbèmɛ ɔ, wɛ nyì hwɛɖɔxɔsà é nɔ́ ɖɔ hwɛ ɖó ajŏ ɖaxó‚ akwɛ sìn ahizì‚ jibiti kpodó azɔgblégblé kpó wǔ ɖó Benɛɛtò mɛ. Hwɛylɔtɔ tɔn dìn tɔn nyi Mario Elonm Metonou bɔ  Cyriaque  Dossa ɖǔ gǎn ɖo hwɛɖɔxɔsà ɔ nu. 

## Acɛ tɔn lɛ̀
Acɛkpikpa Benɛɛtò tɔn sɔ sɛn "n° 2018-13" azan we gɔ (2) liyasùn léxwé 2018 tɔn jì bó sɔ CRIET ɔ sɔ ɖo té. 

Sɛ̀n ɔ na acɛ hwɛɖɔxwé CRIET nǔ hwɛɖidɔ ɖó  ajŏ ɖaxó‚ akwɛ sìn ahizì‚ jibiti kpodó azɔgblégblé kpó hwɛ. Yé wǎ gɔ xɔɖidó ganǔ ganǔ‚ afǔtaa nyɔnu sìn hwɛɖiɖɔ na ɖó léxwé 2021.  

Hwɛɖɔxɔsa ée sin acɛ glɔ é dé é wɛ nyi Sɛ̀ngbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn.

## Hwɛ nukúndéjì é é da lɛ
Sìn 2018  wǎ léxwé 2024 ɔ‚ CRIET dǎ hwɛ ɖé lɛ bɔ́ mɛ sukpɔ kɛnǔ ɖé wǔ sìn Bennɛɛ yì togudó. Mɛ ɖé lɛ ɖɔ mɛjì acɛkpikpa nɔ zɛn ɖó toxódɔtɔ ɖé lɛ ǔ. Lŏɔ‚ hwɛɖɔxɔsa ɔ́ kpodó acɛkpikpa kpó ɖɔ nùnvu wɛ. Hwɛ daxó ɖaxó ɖé é ɖɔ lɛ ɖié:
* CRIET ɖǎ ganmɛhwɛ xwè kó (20 ans) nǔ ajɔwatɔ daxó kpodo toxoɖɔtɔ Sébastien Ajavon ɖó azɔgblégblé sìn xó ɖé mɛ. 
* Gudó tɔ́n‚ é tɛɖɛ ganmɛhwɛ Laurent Metegnon tɔn jì ɖó nǔ xwé atɔn ɖó léxwé 2019. 
* É kǎn xwè kǒ nǔ ganhɔnyitɔ xoxó Komi Koutché ɖésǔ bó tinmɛ ɖɔ lé Komi Koutché wǎ zɔ tɔn gbɔn hwénǔ éé yni gǎn FNM tɔ́n wu. 
* CRIET ɖɔ hwɛ ICC Services Xó tɔn wǎ yì ɖó 2019‚ bó kǎn xwe kǒ (20 ans) nu Reckya Madougou‚ xwé woo (10 ans) nu mɛɖaxo Joël Aïvo ɖó léxwé 2021. 

É sǎ sɛn ɖó jibitinɔ (Gaymen) gégé ɖó léxwé 2023‚ bó ɖǎ ganmɛhwɛ xwé gban (30 ans) nǔ mɛ é nɔ ɖŏ xó xǎ yɔkpɔvǔ lɛ̀ ɖé ɖó azan ayizin (06) zofìnkpɔsùn léxwé 2024 tɔn mɛ.

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Sɛ́ngbasà lɛ
Hwɛɖɔgbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn

**Hwɛɖɔgbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn** b'ɛ ylɔ ɖɔ (Haute Cour de justice) ɖo flanségbè mɛ ɔ, wɛ sɛ̀ndodò Benɛɛtò tɔn nà acɛ nú hwɛ é kan togan kpódò ganhɔnyitɔ lɛ kpan. Nanjìnɔ Dandi Gnamou wɛ nyi gàn yɔyɔ ɖo Hwɛɖɔgbasà ɔ́ bɛsìn axɔsuzangbè azǎn nukɔntɔn xwejisùn 2024 tɔn. 

## Acɛ tɔn lɛ
Hwɛɖɔgbasà daxó ɔ ɖó Sɛ̀ndodó Benɛɛtò tɔn mɛ sìn léxwlé 1990. Lò ɔ́‚ léxwlé 2001 wɛ yé tùn ɖayi ɖó Xɔgbonu.

Sɛ̀n nɛ̀ acɛ nǔ togan kpó ganhɔnyitɔ lɛ kpǎn sìn hwɛɖiɖɔ́ gbɔn azɔ yétɔ́n kɔ́lì. 

Mɛ é nɔ wazɔ ɖó fìnɛ̀ lɛ ɖié : 
Sɛ̀ndodó gbasà sìn awɔzatɔ lɛ‚ ɖɛmɛnu ayizɛn kpodó Sɛ̀ngbasà ɖaxó Benɛɛtò tɔn ɔ sìn gǎn kpó.

## Azɔ wiwa tɔn
Nǔ ɖɔ togan kabĭ ganhɔnyitɔ ɖé gbà sɛ̀n gbɔn azɔ tɔ́n kɔ́n kabì é ɖǎ ahìzì ɔ‚ Ɖɛ̌mɛnugbasá Benɛɛtò tɔ̀n wɛ sɛ̀n  ɖɔ yé  nĭ jɛ hwɛ na jɛ nukɔn. Ɖɛmɛnu lɛ wɛ na na acɛ hwɛ bɔ Hwɛɖɔgbasà ɖaxó nǎ ɖɔ hwɛ ɔ. 

Sìn léxwlé 2001 ɖé é tun Hwɛɖɔgbasà ɖaxó ɖa ayijì ɔ́‚ é kó ɖǎ hwɛ ɖébù ǎ.

## Gǎn tɔn lɛ
Sìn léxwlé 2001 wǎ  2024 ɖìn ɔ́‚ nyɔnu ɛnɛ (Dandi Gnamou‚  Marie-Cécile de Dravo Zinzindohoué‚  Marcelline-Claire
Gbeha-Afouda  Clotilde Medegan-Nougbode) kpodó sùnnù wé (Théodore Holo kpodo Maurice  Ahanhanzo-Glele) kpó wɛ kó ɖǔ gǎn ɖó hwɛɖɔgbasà ɖaxó ɔ nu.

## Ɖodó tɔn
Akpaxwé:Hwɛɖɔgbasà lɛ Akpaxwé:Sɛ́ngbasà lɛ
Valentin Agon

**Valentin Agon**, ě e nyikɔ tɔn tawun ɔ nyi Agon Achidi Valentin ɔ, é ji i ɖo azǎn 1er alunsùn xwè 1970 ɖo Vêhou ɖo tokpɔn Zu tɔn mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ .É nyi nudobatɔ ɖokpo.

Akpaxwé:Nudobatɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1970 tɔn mɛ
Aurélien Agbénonci

**Aurélien Agbénonci** ɔ  é ji i ɖo xwè 1958 tɔn mɛ bɔ é nyi toxoɖɔtɔ sunnu Benɛɛtò tɔn ɖokpo bo lɛ nyi ganhɔnyitɔ ě e nɔ kpacɛ do nu é kan to mǐtɔn kpodo to ɖevo lɛ kpo tɔn e nu bɛsin xwè 2016 tɔn mɛ wayi xwè 2023 tɔn mɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1958 tɔn mɛ
Igleja Katolika ɖò Benɛɛ

**Igleja katolika ɖo Benɛɛ** ɔ, ɖò Igleja katolika ě e ɖò gbɛ́ ɔ mɛ́ e bǐ mɛ̀ bɔ Yɛhwenɔxɔsu Papa kpacɛ na sin Hlɔmatò mɛ.

Akpaxwé:Igléja katolika
Amissétou Affo Djobo

**Amissétou Affo Djobo** ɔ, nyi ajɔwatɔ ɖaxó‚ nyɔnu toxòɖɔtɔ  Benɛɛtò tɔn‚ b'ɛ é ɖǔ ɖɛmɛnu ɖo léxwlé 2007. É ɖo gbé dokpó ɔ́ dó xǎ acɛkpikpa togan Patrice Talon wɛ ǎ.

## Tàn tɔ̀n kléun
Nyɔnu toxóɖɔtɔ Amissétou Affo Djobo jɔ  wá gbɛ dó léxwlé 1956. É nɔ toxódɔgbɛ̀ FCBE mɛ bó nyi ɖɛmɛnu ɖo léxwlé 2007.

Najìnɔ ɖo acɛkpikpa Talon tɔn jì a. Yé ylɔ hwɛ ɖó lidósún léxwlé 2021 bó ná banudó nǔ hwinnya hwinnya é jɛ ɖó sɔmisɔmi togan tɔ́n mɛ‚ bɔ yé bɛ̌ kpo. Xójlàwema lɛ dɔ é hɔ́n yi Togo.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1956 tɔn mɛ Akpaxwé:Ɖɛmɛnu_Benɛɛto_tɔn_lɛ
Mariam Aladji Boni Diallo

**Mariam Aladji Boni Diallo** nyi nyɔnnu toxódɔtɔ Benɛɛtò tɔn. Togan Thomas Boni Yayi zé ganhɔnyitɔ é non kpé nunkún ɖó togudó xó wǔ é nǔ xwé ɖokpo.

Nǎnjìnɔ Mariam Aladji Boni Diallo jɔ ɖó azan nunkɔntɔn (1)  alúnsún léxwé 1952 tɔn mɛ‚ bó yì kplɔnyijì'alavɔ ɖó Cameroun.  

É wǎ axɔsu  zɔ́ ɖó Bennɛɛ kpodó afɔsɔɖoté xwé Benɛɛtò tɔn ɖó Allemagne. Togan Thomas Boni Yayi zé ganhɔnyitɔ é non kpé nunkún ɖó togudó xó wǔ é sìn azan wo (10) gɔ lidósún léxwé 2006 wayijɛ azan afɔtɔn nunkún wé (17) ayidosùn léxwé 2007 tɔn. Gudó tɔ́n‚ Mariam Aladji Boni Diallo wǎ nyi nunyɛnamɛtɔ togan Boni Yayi tɔ́n.

## Ɖɔdo tɔn


Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1952 tɔn mɛ
 Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Aguda

**Aguda** lɛ nyi vivu Aflikavì kanǔmɔnɔ lɛ tɔn kpodó yovo Portugal tɔn lɛ kpǎn. Daagbo yétɔn lɛ hɔ́n sìn Brézilitó mɛ‚ bɔ sukpɔ́ yétɔn sǎ xwé dó Glexwé ɖó Benɛɛtò‚ Togotò‚ kpoɖó Awɔnlintò mɛ kpó.  

## Tàn yétɔn
Dodó nyikɔ "Aguda"‚ nyi "ayuda"  ɖó portugalugbé mɛ. Tìnmɛ tɔn nyi : alɔgɔ́.

Kanumɔnɔ  ée hɔ́n sìn Brésil bó wa xɔ xwé ɖó Benɛɛtó‚ Togotó kpodó Awɔnlintó mɛ lɛ̀ é wɛ nyi Aguda .   

Ɖo Benɛɛtò mɛ ɔ‚ yé gbakùn ɖó Glexwé (Ouidah) kpodó  Xɔgbonu kpan.

## Hɛ̀nnú yétɔ́n lɛ̀
Almeida‚ daCruz, Campos, Diogo
Domingo, Gomes, de Medeiros, Oliveira, Olympio, Paraíso, Prudencio, do Rego, da Silva, de Souza, Vieyra kpodo Wilson kpo.

## Ɖiɖé yétɔn ɖélɛ

Kaleta festival Ouidah Benin 2017 13.jpg| Aguda lɛ̀ sìn Kaléta xwé 
Kaleta-Benin.jpg| Kaléta  


## Dodo tɔn


Akpaxwé:Aguda
Agouna

**Agouna** nyi Jija sín tokpɔnlavì ɖokpo ɖò tokpɔn Zu tɔn mɛ. Xá vovo wǒ (10) wɛ ɖó Agouna.

## Ɖɔɖé wǔ
Agouna húzú tokpɔnlavì Jija tɔn ɖò sɛ̀n mɛ bɛsín léxwé 2013. 

Benɛɛvì xìxa 2013 tɔ́n nǎ mɔnjɛmɛ ɖɔ xɔ́ta 29104 wɛ ɖo Agouna nǔ gbɛtɔ 16161. 

Mɛɖaxó Kouloukoui Cosme wɛ ɖǔ kɔmɛgán ɖó  Agouna sín léxwé 2020 sɔ́ yi léxwé 2026.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
L'Autre Quotidien

**L'Autre Quotidien** nyi xójlagɔnǔ  flanségbé tɔn ɖó Benɛɛtò mɛ. É ɖo xójlawema‚ bó lɛvɔ́  nɔ́ jla xó gbɔn kanjì  ayihɔngbe ayihɔngbe.

## Ɖɔɖéwŭ tɔn
Xójlaxwé "L' Autre quotidien" ɖó azɔ wu sìn léxwé 2004 ɖo Benɛɛtò mɛ‚ bɔ azinkan tɔn ɖó Kutɔnu toxòmɛ̀. É nɔ́ kɛnǔ ɖó xótǎ lɛ bì wu.

Mɛɖaxó Noël Agbodjan wɛ nyi gǎn nà.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Viɖolè

**Vidolè** ɔ, tokpɔnlavi ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Agbomɛ tɔn ɔ bo ɖo tokpɔn Zu tɔn mɛ ɖo Benɛɛto ɔ tɛntin

## Fi e é ɖěè
Viɖolè ɔ ɖo Tokpɔnla Agbomɛ tɔn tɛntin.

## Tutomɛ tɔn

Ɖo slata kpodo gletoxo kanɖé lisa e ɖo tokpɔnla Agbomɛ tɔn ɔ mɛ lɛ ɔ, tɛnwe wɛ ɖo tokpɔnlavi Viɖolè tɔn ɔ mɛ

## Tan tɔn
Tokpɔnlavi Viɖolè tɔn ɔ ɖo Benɛto ɔ sin mima mɛ lɛ mɛ. Ɖo acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ Benɛto tɔn ɔ mɛ ɔ, é huzu tokpɔnlavi ɖo tokpɔnla Agbomɛ tɔn ɔ mɛ, ɖo azan 27ɔ lidosun xwe 2013, ɖo sinkɔn kple ɖɛmɛnù Benɛ tɔn lɛ tɔn tɛnmɛ. Kple nɛ ɔ, azan 15ɔ zofinkplɔsun xwe 2013 tɔn ɖo sɛn e ɖɔnu do acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ dowa, bo to, bo ɖenyi, bo sɔ mɛ ɖ'énu bo ɖɔxo do nuwiwa tɔn wu ɖo Benɛto mɛ, bɔ xixa tɔn nyi 2013-05 azan 15ɔ zofinkplɔsun xwe 2013.

## Mɛ nabi é ɖemɛ è
Kɛnsisɔ nuwiwa xwe 2013 tɔn è e azɔxwe kɛnsisɔ tɔn "INSAE" e huzu "INSAD" e blo ɔ, asu kp'asi kpo hɛnnu 5747 kpodo gbɛtɔ 250883 kpan wɛ ɖo Viɖolè tokpɔnlavi ɔ mɛ.
Ɖo tokpɔnlavi ɔ mɛ ɔ, 
- Asu kp'asi kpo hɛnnu 5747
- Sunnu 11782
- Nyɔnu 13301
E xo we lɛ ɔ e blo
- Gbɛtɔ 25083

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
TV Carrefour

**TV Carrefour** ɔ, mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ́ gɔ́nu mɛ kpaa tɔn ée nɔ kɛnu ɖó nubiwu ɖo Benɛɛtò mɛ é wɛ bɔ é jɔ́ ɖo azǎn 4 lidosùn 2004 tɔn mɛ.

## Tàn tɔ̀n
TV Carrefour ɔ, mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ́ gɔ́nu mɛ kpaa tɔn ɖokpo wɛ bɔ Mɛɖaxo Christophe Davakan wɛ hùn ɖo Benɛɛtò mɛ  sin azǎn 4 Lidosùn 2004 tɔn mɛ. Bɛsin liyasùn 2006 tɔn mɛ wɛ TV Carrefour bɛ azɔwaji gbɔn wɛkɛ bǐ mɛ.

Akpaxwé:Gbaví wékpɛ́n nɔ lɛ
Mamatou marie joe mèba bio

**Mariam Aladji Boni Diallo** nyi nyɔnnu toxódɔtɔ Benɛɛtò tɔn. Togan Thomas Boni Yayi zé ganhonyitɔ é non kpé nunkún ɖó ...

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Flore Gangbo

**Flore Gangbo** ɔ nùkɔ́ tɔ̀n ɖésú ɔ́ nyí ganhɔnyitɔ Benɛɛto tɔn ée nɔ kpenukun do lanmè zo do ɖ'acɛkpikpa togan Thomas Boni Yayi 

## Gbɛ tɔn

## Ali é zɔn ɖo toxoɖuɖɔ mɛ è

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1957 tɔn mɛ
Véronique Tognifodé Mewanou

**Véronique Tognifodé Mewanou** nyi mɛsi dobanunǔ lanmɛ na nɔ ganji tɔn, toxóɖɔtɔ́,  ɖu bo ganhɔnyitɔ  ɖo ɖ'acɛkpikpa togan Patrice Talon tɔn mɛ sin zoosun xwè 2019 tɔn mɛ. 

## Gbɛtɔn
Médessè Véronique TOGNIFODE  nyí dotóo vǐjiji-nyɔnu lɛ tɔn bo lɛ́ nyí mɛ̌si-dobanúnǔtɔ́ ɖò wemaxɔ̌mɛxwé lanmɛ na nɔ ganji (FSS) ɖò kplɔnyiji-alavɔ-xwé Agbomɛ kandofi  tɔn mɛ. 

E ɖu ganhɔnyitɔ nǔ nyɔ̌ná tovi lɛ tɔn kpodo akwɛ kpɛkpɛ nyà nu tovi lɛ kpo tɔn ɖo azǎn 5gɔ́ zǒsun xwè 2019 tɔn mɛ. 

## Wuntun è ɖo è lɛ é

## Nǔwláwlán tɔn lɛ

## Dòdó tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Agbaja

**Agbaja** ɔ̀‚  wèɖuɖú hwɛndomɛ tɔn ɖé wɛ é nyi nú gɛ̀nnù‚ wacinù kpoɖó éwévì lɛ̀ kpò. Yě ɖò Ganatò‚ Togotò kpó Benɛɛtò mɛ kpó. 

Zi geɖe la, woƒoa ɣea le kuteƒewo, srɔ̃ɖeƒewo, kple kplɔ̃ɖoƒewo. Le nyateƒe me la, woƒonɛ le wɔna ɖesiaɖe si bia be woatsɔ Eʋetɔ ƒe dzesideŋkɔ, elabena to bubuwo nya hadzidzi sia be etɔxɛe Ewetɔwo. Woxɔa amesiame be wòawɔ ɖeka kple ɣeɖuɖua, to vovo na Ewetɔwo ƒe ɣeɖuɖu bubuwo, siwo wodzrana ɖo ɣeaɖewoɣi na ame siwo xɔ ƒe, subɔsubɔha, alo ŋutsu alo nyɔnu aɖe. Woyɔa ɣeɖuɖua ɣeaɖewoɣi be “koklozi ɣeɖuɖu” le xevi ƒe ʋuʋu si hiã na ɣeɖuɖua ta.

## Dzɔtsoƒe
vignette|Danse Agbadja à Cotonou au Bénin avec Gessi Zolawadji.webm
Agbadza kpɔ eƒe gɔmedzedze le aʋawɔɣiwo. Ewetɔwo to aʋawɔwɔ kple ameteteɖeanyi ƒe ɣeyiɣi vovovowo me hafi va nɔ Volta Nutome le Ghana kple Anyiehe Togo. Be woana hehe woƒe aʋawɔlawo be woanɔ klalo na aʋawɔwɔ la, Ewetɔwo zãnɛ hadzidzi kple ɣeɖuɖu vovovowo tsɔ dea dzi ƒo na aʋawɔlawo. To esia me la, wodzi ɣeɖuɖu aɖe si woyɔna be *Atrikpui*. Emegbe ɣeɖuɖu sia va trɔ zu Agbadza, si womegazãna na aʋawɔwɔ o ke boŋ le nudzɔdzɔ siwo me dzidzɔ le wu me. To Agbadza, si woyɔna ɣemaɣi be *Atrikpui* dzi la, Ewe hadzilawo kple hakpanyaŋlɔlawo dzi ha tso aʋawɔwɔwo, agbe kple ku ŋu, kalẽwɔwɔ, vɔvɔ̃nɔtɔnyenye, ʋuʋu, aʋadziɖuɖu, fiaɖuƒedziɖuɖu, kple aʋawɔla ƒe nɔnɔme. Wowɔ ʋuʋu yi Agbadza le ŋutifafa ƒe ɣeyiɣi aɖe si me Ewetɔwo se vivi na le ƒe 1920-awo lɔƒo ta, eye nenema ke boŋ woɖoe be yewoazã yewoƒe ha xoxo aɖewo atsɔ aɖe modzakae. Egbea la, Agbadza nye Ewetɔwo ƒe ɣeɖuɖu si xɔ ŋkɔ wu eye woƒonɛ le afisiafi.
vignette|Kpẽkula siwo le Agbadza ƒe kpẽ ƒom

## Dɔwɔnuwo
Bell: Nyagbe aɖe si gbugbɔna le esi si ɖoa hadzidzia ƒe tempo eye wònyea ɣeyiɣi ƒe ɖoɖo na haƒoha mamlɛawo.

Sogo: Esiae nye ensemble kplɔla ƒe kpẽ. Efiaa nusi wosusu be wole ƒoƒom na kpẽ bubuawo. Kpẽ sia hã naa dzesi ɣeɖulawo ne ele be woadze ɣeɖuɖu gɔme, to kpẽkuku ƒe gbegbɔgblɔ zazã me.

Kidi: Esiae nye kpẽ evelia le haƒoha la me. Eɖoa dze kple Sogotɔwo tsɔ wɔa dzeɖoɖo to gbeɖiɖi ƒe gbegbɔgblɔ zazã me.

Kagan: Esia nye kpeɖeŋutɔ kpẽ, si ƒe ɣeyiɣi ƒe didime gbugbɔna le fefea katã me si wɔa nu kple gaƒoƒoa tsɔ wɔa hadzidzi tɔxɛ aɖe.

Rattle/ Axatse: Esia nye beaded-rattle si kplɔa ɣeyiɣi ƒe didime ƒe ɣeyiɣi ƒe didime ɖo nyuie be wòakpe ɖe Agbadza hadzidzia ŋu.

Asiƒoƒo: Wozãa asiƒoƒo le Agbadza me tsɔ tsɔa amegbetɔ ƒe kadodo kpena ɖe hadzidzia ŋu eye wowɔa hadzidzi ƒe nɔnɔme deŋgɔ si me ŋusẽ geɖe le.

## Xó sɔ d'agun kléwun
Wéɖuɖǔ é nyì **agbadja** ɔ‚ Ewé lɛ̀ wɛ dɔn wǎ hwɛ có bɔ mɛ é kpo lɛ̀ jɛ ɖuɖǔ jì. Bìbɛmɛ tɔ́n‚ éwévì lɛ̀ nɔn ɖǔ ɖó nǔwatìn.

Wé ɔ́ wǎ gbakùn‚  b'ɛ agbadjaɖǔtɔ lɛ̀ nɔ sɔ́ hwɛndomɛ nǔ‚  lo bó nɔ́ ɖǔ kpodó afɔɖiɖé tɔn lɛ̀ kpó. Hansinɔ lɛ̀ nɔ wé fɔn nǔ xan yétɔ́n lɛ̀ bɔ sinsɛnɔ lɛ lɔ́ nɔ zǎn. Gbessi Zolawadji wɛ nyì hansinɔn é gbakùn nǔ wé "Agbadja" ɖó Benɛɛtò mɛ é.

## Dodó tɔn

Akpaxwé:Weɖúɖú lɛ 
Akpaxwé:Weɖúɖú lɛ ɖo Benɛɛto mɛ
Ahmed Issifou Akobi

**Ahmed Issifou Akobi** nyi toxòɖɔtɔ Benɛɛtò é gbé jǎn. É ɖu ɖɛmɛnu bó nyi ganhɔnyitɔ ɖo Mathieu Kérékou glwɛ sìn léxwé 2003 wǎ 2005 hwɛ có wa gɔ alɔ nŭ  Thomas Boni Yayi bɔ é ɖù togǎn gudo ɔ .

Ahmed Akobi wǎ kǔ ɖó ayidósùn léxwé 2006 tɔn ɖo acɛkpikpa Yayi Boni tɔn mɛ.

## Tǎn tɔn
Sɛnzɔwatɔ‚ hunjɛdomɛjitɔ́‚ Ahmed Issifou Akobi jɔ wǎ gbɛ ɖo Manigri‚ tokpɔnla Bassila tɔn mɛ ɖo léxwé 1967 bó kǔ ɖo azan gban é xwé ɖokpo (29) ayidosún léxwé 2006 tɔn mɛ.

É du ɖɛmɛnu sìn léxwé 1999 wǎ 2003‚ bɔ nyi ganhonyitɔ jɛ 2005. Ɖo sɔmi sɔmi togan tɔ́n léxwé 2006 xwenu ɔn‚  é nɔ Thomas Boni Yayi jì bɔ mɛɖaxó ɔ ɖu togǎn.

Ahmed Issifou Akobi biɔ acɛkpikpa Boni Yayi tɔ́n mɛ hwɛ tchó blo alitawóvì é dɔn hɛn yi kǔ é.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Sɛnzɔwatɔ
Axɔ́súzinkpo dada Gezo tɔn

**Axɔ́súzinkpo dada Gezo tɔn** ɔ, azinkpo tintɔn kpodo axɔsunyinyi tɔn kpan wɛ. E nyi nǔjɔnǔ ɖokpo ɖo dɔkun 26 Danxomɛ tɔn e yovo Flansé lɛ fin bo bɛyi to yetɔn mɛ lɛ e mɛ.

Akpaxwé:Tan Danxomɛ tɔn Akpaxwé:Axɔ́súzinkpo lɛ
Routes Des Pêches

**Routes Des Pêches** nyi ali  ɖaxo ɖe ɖo Acɛkpikpa Benɛɛtò tɔ̀n sin tito lɛ mɛ. E ɖò acɛkpikpa ɔ́ sín gbè mɛ é ɔ́, nǔ e è jló ná bló é wɛ nyí ɖɔ è na bló bɔ mɛ e nɔ wá tomɛ lɛ é ná mɔ nǔ e è nɔ ylɔ́ ɖɔ  ⁇  nú Benɛ́n é  ⁇ , bɔ è nɔ dó jlɛ́ voodoo, gletoxo e è nɔ sɔ́ kannumɔ lɛ dó nɔ azɔ̌ ná lɛ́ɛ, alǒ axɔ́súxɔ Abomey tɔn e Unesco ɖó tɛnmɛ tɔn é.

## Linlin ɔ
Ðò 2003 ɔ, Frédéric Dohou sɔ́ tò ɔ́ dó nukɔn, bɔ é sɔ́ tò ɔ́ dó nukɔn, bo wá nyí toxóɖɔtɔ́ Amos Elegbe tɔn. É wɛ nyí toxóɖɔtɔ́ toxóɖɔtɔ́ toxóɖɔtɔ́ Amos Elegbe tɔn. È jó è dó, è sɔ́ ɖó akwɛ́ e è na zán é ǎ, bɔ to ɔ́ mɛ nu lɛ́ɛ nɔ ɖi xɛsi ɖɔ è kún na nya ye ó, bɔ mɛ e nɔ kpé nukún dó nǔɖokan lɛ́ɛ kpo ayikúngban ɔ kpo wu lɛ́ɛ nɔ gbɛ́ ɖɔ è kún na yí gbè nú ye ó[3]. Jean-Michel Abimbola, ee nyí gǎndido ɔ́, ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ emi na zɔ́n bɔ mɛ e nɔ yì tomɛ lɛ́ɛ na yì kpɔ́n jɛ 35%, bɔ tofɔligbé tɔn ɔ́ na zɔ́n bɔ è na bló azɔ̌ 23 000 bɔ è na nɔ dó azɔ̌ mɛ (230 000 bɔ è na nɔ dó azɔ̌ mɛ bo nɔ dó azɔ̌ mɛ ǎ) bɔ mɛ yì kpɔ́n lɛ́ɛ na yì yì kpɔ́n 95 000 ayihɔ́ngbe ayihɔ́ngbe. 6 000 xɔ ɖo hotɛ́lɛ́ lɛ́ɛ mɛ, bɔ 7 000 nɔtɛn lɛ́ɛ, xɔ kpɛví lɛ́ɛ kpo xɔ kpɛví lɛ́ɛ kpo, bɔ è na lɛ́ lɛ́ bló azɔ̌ lɛ́ɛ kpo azɔ̌ lɛ́ɛ kpo. Nǔɖɔɖókpɔ́ ɔ́ lɛ́ jɛ̀ ɖò xwè 2016ɔ́ mɛ̀ hwenu e è sɔ́ Patrice Talon dó ahwangán tò ɔ́ tɔn mɛ̀ é, bó sɔ́ ɛ dó mɔ azɔ̌ taji e é na wà ɖò xwè 2016-2021ɔ́ mɛ̀ lɛ́ɛ mɛ̀.

## Bloblo tɔn

Akpaxwé:Ali nukundéji ɖo Benɛɛtò mɛ
Húnli

**Húnli** ɔ, tokpɔnlavi ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Agbomɛ tɔn ɔ bo ɖo tokpɔn Zu tɔn mɛ ɖo Benɛɛto ɔ tɛntin

## Fi e é ɖěè
Húnli ɔ ɖo afɔligbe hweyixɔwaji nu Tokpɔnla Agbomɛ tɔn .

## Tutomɛ tɔn
Ɖo slata kpodo gletoxo kanɖé lisa e ɖo tokpɔnla Agbomɛ tɔn ɔ mɛ lɛ ɔ, tɛnwe wɛ ɖo tokpɔnlavi Húnli tɔn ɔ mɛ.

## Tàn tɔ̀n
Tokpɔnlavi Húnli tɔn ɔ ɖo Benɛɛtò ɔ sin mima mɛ lɛ mɛ. Ɖo acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ Benɛto tɔn ɔ mɛ ɔ, é huzu tokpɔnlavi ɖo tokpɔnla Agbomɛ tɔn ɔ mɛ, ɖo azan 27ɔ lidosun xwe 2013, ɖo sinkɔn kple ɖɛmɛnù Benɛ tɔn lɛ tɔn tɛnmɛ. Kple nɛ ɔ, azan 15ɔ zofinkplɔsun xwe 2013 tɔn ɖo sɛn e ɖɔnu do acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ dowa, bo to, bo ɖenyi, bo sɔ mɛ ɖ'énu bo ɖɔxo do nuwiwa tɔn wu ɖo Benɛto mɛ, bɔ xixa tɔn nyi 2013-05 azan 15ɔ zofinkplɔsun xwe 2013.

## Mɛ nabi é ɖemɛ è
Kɛnsisɔ nuwiwa xwe 2013 tɔn è e azɔxwe kɛnsisɔ tɔn "INSAE" e huzu "INSAD" e blo ɔ, asu kp'asi kpo hɛnnu 4 222 kpodo gbɛtɔ 18 868  kpan wɛ ɖo Húnli tokpɔnlavi ɔ mɛ.
Ɖo tokpɔnlavi ɔ mɛ ɔ, 
Asu kpo asi kpo hɛnnu 4 222 Sunnu 8 874 Nyɔnu 9 994

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Wilf Enighma

**Wilf Enighma**, bɔ nyikɔtɔn desu nyi **Wilfried Danon** ɔ, nyi hansinɔ‚ hankpatɔ ɖo Benɛɛtò mɛ. Mɛ lɛ tùnyì nǔ wanyìnyì sìn han jiji tɔn. 

## Tăn tɔn
Wilf Enighma jɔ ɖo léxwé 1985 ɖo Kutɔnu toxó  mɛ lo bó nyi lingbɔhɔtɔ sìn vì. É nyi hansinɔn‚ hankpatɔ bó yì hansinɔn xógbé lolomi sìn ajɔ ɖo léxwé 2014 tɔn mɛ. É ji hàn xǎ hansinɔ ɖaxó Blaaz‚ Koba Bulding kpoɖó hansinɔ ɖevwe lɛ kpǎn.

## Hàn tɔn lɛ ɖié
Ma volonté, Awame, Guigo non, La vie ici bas, Ma moitié, Oh Mama, Elle parle de moi, Je m'en vais, Swag‚ Tu es ma belle, Si tu m'aimes, Rappelez, Mes rêves, Afrika‚ Kpatchayé...

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hanjítɔ
Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Axɔɖuto Savalu tɔn

**Axɔsuɖuto Savalu** **tɔn** ɔ axɔsuɖuto ɖe wɛ bo ɖo Tokpɔn Sokan tɔn mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ. Hɔnmɛ  e nyi axɔsuɖuto ɔ tɔn ɔ ɖo tokpɔnla Savalu tɔn mɛ.

Axɔsuɖuto Savalu tɔn ɔ, gbɔnvo nu tokpɔnla Savalu tɔn éhɔ̀nmɛ tɔn ɔ a. Tokpɔnla nɛ ɔ ɖo totɛntin Benɛto ɔ tɔn.

Akpaxwé:Axɔsuɖuto lɛ
Jɔmɛhunj'ayitɛn Bɛmbɛrɛkɛ tɔn

**Jɔmɛhunj'ayitɛn Bɛmbɛrɛkɛ** tɔn wɛ nyí fǐ ee jɔmɛhun nɔ j'ayi ɖé ɖo Bɛmbɛrɛkɛ, ɖo Bɔgu, Benɛɛtò mɛ. E ɖo tò tɔn e ɖò kilomɛtlu 4 ɖò totaligbé-tofɔligbé toxo ɔ tɔn.

## Nuwlánwlán ee ca kan xa élɔ lɛ é
*Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn
* Jɔmɛhunjayitɛn

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔmɛhunj'ayitɛn Kanɖi tɔn

**Jɔmɛhunj' ayitɛn Kanɖi tɔn** wɛ nyí jɔmɛhunj'ayitɛn e nɔ wà azɔ̌ nú mɛ lɛ é ɖé, bɔ é ɖò Kanɖi kpá, ɖò Aliboli tɔn mɛ, ɖò totaligbé zǎnzǎnhwe jí Benɛɛtò tɔn.

## Nuwláwlán ee ca kan xa élɔ lɛ é
*Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn
* Jɔmɛhunjayitɛn

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔ̀mɛhunjayitɛn Porga tɔn

**Jɔmɛhunjayitɛn Porga tɔn** wɛ́ nyí jɔmɛhunten ɖé e ɖò toxo Porga tɔn kpá, ɖò Atakola tɔn mɛ, ɖo Benɛɛtò mɛ.

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔmɛhunj'ayitɛn Jugu tɔn

**Jɔmɛhunj'ayitɛn Jugu tɔn** nyi jɔmɛhunj'ayitɛn ɖo Júgù sin toxo mɛ ɖo kpɔnla Bɔgu tɔn mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ

## Nuwláwlán ee ca kan xa élɔ lɛ é
*Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn
* Jɔmɛhunjayitɛn

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔmɛhunj'ayitɛn Natitingu tɔn

**Jɔmɛhunj'ayitɛn Natitingou tɔn** wɛ nyí jɔmɛhuntɛn ɖé ɖò Boundétingou, kilomɛtlu 12 sín Natitingu, ɖò kpɔnla Atakola tɔn mɛ ɖò totaligbé gbadahweji Benɛɛtò tɔn.

## Nuwlánwlán ee cá kan xa élɔ lɛ é
*Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn
* Jɔmɛhunjayitɛn

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Emmanuel Golou

**Emmanuel Golou** é nɔ lɛ ylɔ ɖɔ Emmanuel  Dégbèvi Golou ɔ nyi sunnu toxoɖɔtɔ Benɛɛtò ɖokpo bɔ é ji i ɖo xwè 1955 tɔn mɛ. É wɛ nyi nukɔntɔ nu toxoɖɔgbɛ́ "Parti Social Démocrate (PSD)" bo lɛ nyi gbɛvi nu "Internationale socialiste". Sin azǎn 18ɔ xwejisun xwè 2013 tɔn mɛ ɔ é nyi nukɔntɔ nu "Comité Afrique de l'Internationale socialiste".Din ɔ é nyi ɖɛmɛnu ɖo ɖɛmɛnugbasá Benɛɛ tɔn.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1955 tɔn mɛ
Gankpamɛ Segbana tɔn

**Gankpamɛ Segbana tɔn** ɔ gànkpámɛ xóxó ɖe wɛ bo ɖò Benɛɛtò mɛ bó ɖò Ségbana sín xámɛ, ɖò tokpɔnla Aliboli tɔ̀n mɛ. Ye gbá gànxó nɛ ɔ bó ná nɔ̀ yí gàntɔ́ toxóɖɔtɔ́ e è wlǐ lɛ d'emɛ. È kà nɔ̀ lɛ ɖɔ̀ dó gànkpá nɛ ɔ wú ɖɔ yàsánú mɛ tɛ̀n ɖòkpó wɛ. Gànkpá nɛ ɔ sú hɔ̀n tɔ̀n lɛ ɖò xwè 1990 mɛ dɔ̌n.
## Tàn tɔ̀n
Ɖò xwè 1964 ɔ,tògán Emile Derlin Zinsu wɛ hɛn lìnlìn.

Akpaxwé:Gankpamɛ lɛ
Jɔmɛhunj'ayitɛn Parakou tɔn

**Jɔmɛhunj'ayitɛn Parakou tɔn** ɖò kilomɛtlu 1 ɖò taligbé-afɔligbé ɖo Parakou, Borgou, Benin. È ɖó na sɔ́ ée ɖò Tourou é dó ɖyɔ́ ɛ[1].

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔmɛhunjayitɛn Tourou tɔn

**Jɔmɛhunjayitɛn Tourou tɔn** ɔ́ nɔ ɖ'alɔ jɔmɛhun e xwe Parakou alɔ ze gosin dɔn lɛ. É na wa ɖyɔ́ ée ɖò Parakou é.

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔmɛhunjayitɛn Savɛ tɔn

**[[Jɔmɛhunjayitɛn]] Savɛ tɔn** wɛ nyí jɔmɛhuntɛn tò tɔn e ɖò Savɛ kpá ɖò kpɔnla Sokan tɔn mɛ ɖò Benɛɛ é.

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Jɔmɛhunj'ayitɛn Kaná tɔn

**Jɔmɛhunj'ayitɛn Kaná tɔn** ɔ́ jɔmɛhunj'ayitɛn to tɔn ɖé wɛ bɔ é ɖò toxó Gbɔ̀xikɔn tɔn mɛ̀ ɖo km 3 ɖo Zu sin kpɔnla  mɛ̀ ɖo Benɛɛ. É lín hú 2576m bɔ fí e è nɔ mɔ nǔ ɖè lɛ́ɛ sín jǐ yiyi nyí afɔ 548.

## Nuwláwlán ee ca kan xa élɔ lɛ é
*Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn
* Jɔmɛhunjayitɛn

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Wily Mignon

**Wily Mignon** ɔ, hwenu è e jǐ ɔ, e sun nyi ɖɔ **Mignon E. Wlifried**. Hansinɔ, Hangbeblototɔ, hankpatɔ Benɛɛ tɔn wɛ.

## Tan gbɛtɔn
E jǐ ɖo Palaku ɖo azan 29ɔ lidosun xwe 1986 tɔn ɖo Benɛɛ to mɛ.

Wily Mignon da hansinɔ Dossi, bɔ ye lɛ wa klan ɖo xwe 2021 tɔn mɛ

## Han e é ji lɛ e
Mɛɖeji, Lɛncɛncɛn, Mi ma nɔ wla o

## Nudowa tɔn
Wefɔ Nǔjǐwu

## Nyiɖemɛ

## Azɔwaxamɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hanjítɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1986 tɔn mɛ
La Voix du Dahomey

**La Voix du Dahomey** b'ɛ xá ɖo fɔngbèmɛ ɖɔ **Gbe Danxomɛ tɔn ** ɔ xójlawema ɖe wɛ bo nyi ehuzu hwenu tɔn.

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
La Croix du Bénin

**La Croix du Bénin** nyi xójlawema Igleja katolikǎ Benɛɛtò tɔ́n. Xójlawema é nɛ̀ ɔ́ nɔ jɛ atɛjì ɖó ahɔsouzangbé lɛ. Yɛhwénɔ lɛ wɛ nɔ kpé nunkún ǔ‚ bɔ é ɖo azɔ ǔ sìn léxwé 1946.

## Kléwun tɔ́n
La Croix du Bénin wɛ nyi xójlawema nukɔntɔn ɖo Benɛɛtò mɛ. É nɔ wlǎn nù é jɛ ɖó Igleja Katolikǎ lɛ̀ mɛ é kpodó nǔ tajì to lɛ bi hwi tɔ́n kpó.

Yé ɖɔ nǔwlǎnwlǎn yétɔn lɛ̀ nɔ jijǎnyì ɖo nugbŏ‚ hwɛjijɔ kpò ɖɔ é kǔ nu blǎ nɔ ǔ nǔ mɛ̀ kpó.

Azɔxwé HAAC é nɔ kpé nunkún ɖó xòjlagɔnu lɛ wǔ ɖo Benɛɛtò mɛ é na yé acɛ bɔ yé na do w'azɔ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Francis Béhanzin

**Francis Awagbe Béhanzin** nyi sɔja ahwangan Benɛɛtò tɔn ɖokpo. E nɔ wa azɔ nǔ togbɛta xwéyixɔwaji aflika tɔn CEDEAO ɖó fifa kpoɖó ayinajayi kpó sin ali jí.

## Tan tɔn kléwun
Ahwangan Francis Béhanzin jɔ wǎ gbɛ ɖo azan tǎntɔn gɔ nuxwasùn léxwé 1955 tɔn mɛ. É nyi kpónɔgán nǔ tokpɔn Mɔnɔ-Couffo tɔn lɛ sìn léxwé 1994 wǎ 2000 bó wa nyi gbéyiɖɔ nǔ kponɔxwé Benɛɛtò tɔn jɛ léxwé 2004. 

É sɔ'ɛ  ahwangǎn azɔwatɔ ɖo togbɛta  CEDEAO tɔn mɛ sìn zofìnkplɔsùn léxwé 2018. É nɔ w'azɔ ɖo tito ɔ mɛ nǔ fifa‚ kpoɖó ayinajayi kpó wǔ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Sɔjá Benɛɛ tɔn lɛ Akpaxwé:Ahwangán Benɛɛ tɔn lɛ
Le Matinal

**Le Matinal** ɔ xójlawema Benɛɛvi ɖokpo tɔn wɛ. E nɔ jla xo e ɖo tintin wɛ ɖo Benɛ to ɔ kpodo to e ɖo gbɛ ɔ mɛ lɛ kpan e ayihɔngbe ayihɔngbe.

## Tan tɔn

## Fi e é ɖé é

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Dibi Dobo

**Dibi Dobo** bɔ nukɔ tɔn desu nyì **Francisco Marc Gbedjekan** ɔ, nyi hansinɔ‚ hankpatɔ ɖaxó Benɛɛtò tɔn dokpo. E ji hǎn xǎ hansinɔ ɖaxó Angélique Kidjo‚ Singuila‚ Arafath‚ Mister May-D‚ Blaaz‚ Kenzah Farah,  Lynnsha‚ kpodó JJK kpo hansinɔ ɖévwé lɛ kpǎn. Hǎn tɔn lɛ̀ sé kakǎ bɔ é ɖu ajɔ mɔ kpǎn.

## Tăn tɔn
É jìi ɖó Kutɔnu bɔ é kó bɛ̀ hǎn sìn dɔnkpɛvǔ mɛ ɖo gbɛta Def Lyrix léxwé 2003. Hansinɔ Kaysee Edge Montejano kplɛ hɛn yi nǔxixó tɛnmɛ ɖó hǎnziza tɔn wǔ.

E jì hǎn ɖó azɔn "Sida" wǔ bó yi ajɔ 1000 euros nǔ agba hwlɛnhwlɛn Plan International tɔn. Hǎn tɔn lɛ zé ɖo togudó ɖésu bɔ é yi xó nǔ ɖó fì mɔ kpǎn. Ɖo Aflikagbéjì ɔ‚ é yi jì hǎn ɖó Kodivwatò,  Senegaltò, Gabɔnto,  Camerountó kpodó Angolatò kpó to devwé lɛ kpǎn.

Xódɔnǔwɛkɛtɛn kpoɖó xójlagɔnnǔ lɛ̀ nɔ jla hǎn tɔn lɛ. Dibi Dobo lɛvɔ yi xo nǔ ɖo yovoto gégé mɛ.

## Hǎn tɔn lɛ̀
Dibi Dobo jì hǎn xǎ hansinɔ ɖaxó Angélique Kidjo‚ Arafath‚  Mr May D‚ Lynsha kpodó Blaaz kpó. Xăn é yɛ kɛ̀ɖɛ tɔn tajì lɛ ɖié:

Hăn éyɛ kɛ̀ɖɛ ɖétɔn ɖo tajì lɛ ɖié:
Wahala‚ Goudotoué‚ Tchitchavi‚ Le Temps‚ Que ferais-tu‚ Kpede‚ Ezo‚ Wini Wini‚ Mahu‚ Kinklin‚ Wezon‚ Djo ho do‚ J'ai compris‚ Puissance‚ La go là veut me tuer‚ Ninnouwi‚ Bain tché min‚ Enfant du pays‚ Ketou...

## Ajɔ tɔn lɛ
Dibi Dobo yí ajɔ gégé. É na xá:
* 2012 : Trophées Icones Africa dans la catégorie Artiste de l'Année
* 2011 : Rap & Rnb Awards dans la catégorie artiste de l’Année
* 2010 
** Trophées Bénin Golden Awards dans la catégorie meilleur chanteur de musique hip hop
** Le Top 10 de 2010 d’Atlantic FM ORTB (Benin) dans la catégorie meilleur artiste 2010
** Les 10 meilleurs artistes de la musique urbaine saison 2010 d’Ocean FM (Benin)
* 2009 : Concours RAP organisé par Artistes Unis pour le Rap africain (AURA) et financé par Plan International.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hanjítɔ
Akpaxwé:Hànsinɔ
Alliance démocratique dahoméenne

**Alliance démocratique dahoméenne(ADD)** nyí toxóɖɔgbɛ́ xoxo ɖé ɖò Benɛɛtò mɛ .

## Tan tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ ADD wa ɖiɔ toxóɖɔgbɛ́ "Parti démocratique dahoméen"

Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Moudachirou Amadou

**Moudachirou Amadou** nyi  bɔlu anyumlimli xo tɔ xoxo Benɛɛtò tɔn. E ji ɖo azan 11ɔ woosun xwe 1971 ɖo Kutɔnu.

## Gbɛzán tɔn
Amadou Moudachirou bɛ́ bɔlu xixó tɔn dó Benɛɛtò mɛ ɖò xwè 1990 tɔn mɛ.

É wá yì Flanse tomɛ ɖò xwè 1992/1993 mɛ̀, bó wá yì Janma tomɛ ɖò xwè 20 jɛji. É xo bɔlu ɖò Energy Cottbus, Karlsruher SC, Hannover 96, FC Sankt Pauli.

É xo bɔlu nú Bɛnɛto tɔn ɖò xwè 1996 kpo 2003 kpo. Moudachirou Amadou  lɛ wǎ zùn bɔlukplonmɛtɔ.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1971 tɔn mɛ
Dandi Gnamou

**Dandi Gnamou** ɔ, nyɔ̌nu nukɔn nukɔn tɔn é nyi nunywɛ̀tɔ ɖaxo ɖò sɛnzɔwatɔ lɛ mɛ, bo nyí kplɔnyiji-alavɔ'zɔwatɔ

## Azɔ̀wiwa tɔn

## Kplekplemɛ gbɛ zinzan tɔ̀n

Akpaxwé:Nyɔnu nukɔndéji Benɛɛto tɔn lɛ
Jɔmɛhunjayitɛn

**Jɔmɛhunjayitɛn** ɔ, tɛn ɖaxo ɖe wɛ bɔ jɔmɛhun nɔ jɛte ɖe. É ɖe ɖo gbɛ ɔ mɛ bi kpaa, ɖo to ɖokpo ɖokpo mɛ. Benɛɛto mɛ ɔ Jɔmɛhunj'ayitɛn alɔkpa alɔkpa wɛ tíìn. Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn wɛ nyi jɔmɛhunjayitɛn ɖaxo Benɛɛtò ɔ tɔn ɔ ɖo Kutɔnu toxo ɔ mɛ, bɔ e nɔ ylɔɖɔ "Jɔmɛhunj'ayitɛn gbɛ ɔ bi tɔn yɛhwenɔgan-hɔnyitɔ Bernadin Gantin.

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛ
Yɛhwenɔgan-hɔnyitɔ

**Yɛhwenɔgan-hɔnyitɔ** ɔ, gan bɔ do gan yɛhwenɔxɔsu Papa tɔn wɛ é nyi ɖo Igleja Katolika mɛ. É to nyi yɛhwenɔ hwɛ, bo wa nyi yɛhwenɔgan cobo wa nyi yɛhwenɔgan-hɔnyitɔ. 

Yɛhwenɔgan-hɔnyitɔ lɛ mɛ wɛ e nɔ sɔ yɛhwenɔxɔsu Papa ɖe. Ye sukpɔ ɖesu ɖo gbɛ ɔ mɛ.

Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Jɔmɛhun

thumb|right|<center>Jɔmɛhun Airbus A380</center>
**[[w:Jɔmɛhun|Jɔmɛhun]]** ɔ, hun ɖewɛ bo ci xɛvi ɖɔhun bo nɔ gbɔn jɔhɔnmɛ. Alɔkpa alɔkpa wɛ tíìn. Tomɛyiyi'hun wɛ bo nɔ ya kaka. Ɖo e xwe fi ɖe ɔ e nɔ yawu yi.

## Nuwlánwlán ee ca kan xa élɔ lɛ é
*Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn
* Jɔmɛhunjayitɛn

Akpaxwé:Jomɛhun
Zokɛ̀kɛ́

thumb|right|Zokɛ̀kɛ́ Yamaha

**[[w:Zokɛ̀kɛ́|Zokɛ̀kɛ́]]** ɔ, mɛsɔyifí nǔ zoɖemɛ wɛ. Gbɛtɔ nɔ kùn bo nɔ yi fi e afɔ ma sɔxu yi a le, alǒ bo nɔ yawu yi fi e é xwè e. 

Zokɛ̀kɛ́ ɔ, alɔkpa alɔkpa wɛ tíìn.

Akpaxwé:Zokɛ̀kɛ́
Issa Badarou-Soulé

**Issa Badarou-Soulé**, è e jǐi ɖò xwè 1954 ɖò Xɔgbonu ɖo Benɛɛtò mɛ e, nyí toxóɖɔtɔ́, ganhɔnyitɔ xoxo ɖo togan xoxo Thomas Boni Yayi sín acɛkpikpa mɛ̀.

## Azɔ kpo toxóɖiɖɔ kpo tɔn
Issa Badarou Soulé w'azɔ̌ tɔn gègě ɖò zohunglitɛn Kutɔnu tɔn bo nyi gán ɖaxo ɖò xwè 1990 tɔn lɛ́ɛ mɛ̀. Togán Boni Yayi wa sɔ́ ɛ ganhɔnyitɔgbasa e nɔ ɖɔ nu do agbankunyitomɛ xo nu e ɖò xwè 2008. Ðò 2016 ɔ, é ze alɔ do ji ba ɖu togan. Loɔ Patrice Talon nyí mɛ e è sɔ́ é. É wɛ lɛ́ ɖò Radio Wèkè ɖò Xɔgbonu.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Moukaram Badarou

**Moukaram  Badarou** nyi toxòɖɔtɔ Benɛɛtò tɔn. E ɖu gǎn nǔ tokpɔn Wemɛ kpoɖó Plato tɔn kpo ɖo Thomas Boni Yayi hwenu.

## Tǎn tɔn
**Moukaram  BADAROU** jɔ wǎ gbɛmɛ ɖo azan kó nunkún ɖokpó (21) nuxwasùn léxwé 1969 tɔn mɛ.

E wǎ zɔ ɖo xójlagɔnu bó nyi gàn nǔ xójlawema "Bénin Espoir"  bó nyi gbéyiɖɔ ganhonyitɔ xwé é nɔn kpé nunkún ɖó ajɔ ǔ é. Sìn léxwé 2008 wǎ 2015 ɔ́‚ meɖaxò Moukaram Badarou nyi mɛbɔɖo ɖɛmɛnu ǔ.

Togan Thomas Boni Yayi dwe gǎn nǔ tokpɔnla Wemɛ kpoɖó Platòo kpò sìn léxwé 2013 mɛ wǎ 2016. Gbɔn gudó dìn ɔ é nyi mɛbɔdo azɔwagbɛ gǎn ɖɛmɛnu gǎn Louis Vlavonou tɔn.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1969 tɔn mɛ
Klutɔ

thumb|right|<center>Klutɔ́</center>
**Klutɔ́** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Egungun** ɖo ayɔnugbè mɛ‚ **Kouvitɔ** ɖo gungbè mɛ‚ nyi vodun kpajlɛ  gbeyiɖɔ mɛ kŭkǔ lɛ  tɔn kabì mɛ é kǔ bó lɛkɔ wǎ lɛ̀. Dɔdo yétɔn gò sìn ayɔnugbéjì bó gbayi ɖò Glexwé ɖéssou ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Tǎn yétɔ́n
Ɖo ayɔnulɛ̀ gɔ́n ɔ‚ mɛ é kŭ yi fi tì ǎ. Xùn mɛ lɛ nɔ ɖé klutɔ́ tɔ́n nŭ nuwìwǎ cìɔ́ tɔn do tajì bo nɔ cǎ yɛsun kan xǎ gbɛtɔ é ɖo gbɛ lɛ̀. Klutɔ lɛ̀ nɔ lɛvɔ tɔn nǔ hùnxwɛ‚ vodunxwé‚ kpodo yɛsùn nǔ lɛ̀ kpǒ. Yé nɔ́ dó ayɔnugbé ɖó ayɔnugbéjì‚ awonlì wɛ dodo yetɔn ɖé.

Yé nɔ ɖo nǔ vovo é jɛ xǎ aziza klutɔ́ ɖokpo ɖokpo tɔ́n é‚  bó nɔ ɖǔ wé ɖo vodun hɛvioso sìn hun‚ *Ogbon* jì. Mɛ é nɔ kpé nunkún yé ǔ nɔ nyi *Balɛ* bɔ *alagba* xo kpó nǎ.

## Klutɔ lɛ̀

Kouvito,_un_revenant_lors_de_la_célébration_du_culte_vodoun_05.jpg|Klutɔ agbanɔn
Kouvito,_un_revenant_lors_de_la_célébration_du_culte_vodoun_03.jpg|Klutɔ aɖé
Kouvito,_un_revenant_lors_de_la_célébration_du_culte_vodoun_01.jpg|Klutɔ ɛjɛran
Kouvito,_un_revenant_lors_de_la_célébration_du_culte_vodoun_08.jpg|Klutɔ Houétɔ
DSC_0581_11.png|Klutɔ abɛbɛ


## Dodo tɔn
Akpaxwé:Vodun Akpaxwé:Egungun
Amos Elegbe

right|thumb|Elegbe ɖò 2012
**Amos Elegbe**, e è ji é ɖò azǎn 4ɔ́ lidosun xwè 1947 ɖò Savɛ bɔ é kú ɖò azǎn 8ɔ́ nuxwásun xwe 2025 tɔn é nyí toxóɖɔtɔ́  bó lɛ́ nyí kplɔnyiji'alavɔ sin mɛsi ɖo Benɛɛtò mɛ̀. É nyí ɖɛmɛnu bo lɛ nyi ganhɔnyitɔ nu  ganhɔnyitɔgbasa wa tomɛ b'a nyɔnwi‚ nunywɛ dodo kpo alɔnuzɔ wiwa kpo tɔn azɔn we.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Azɔmɛxwe alɔnuzɔ Akasato tɔn

**Azɔmɛxwe linsinmɛ tɔn alɔnuzɔwatɔ Akasato tɔn** é ylɔ ɖɔ **[[Lycée technique Akassato]]** tɔn ɖo Flanségbè mɛ é,  nyi azɔmɛxwe ɖo toxo Akasato tɔn mɛ ɖo Benɛɛtòmɛ. Azɔmɛxwe enɛ nyi gbigbatɔ gbɔn nuwaɖokpɔ Benɛ kpo Cinutò kpo ɖo kplɔn na jɔwunjɔja kpo dɔnkpɛvu lɛ kpo sin aliji.

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Actu Bénin

**Actu Bénin Infos** nyi xólagɔnu  unflagbɛji tɔn ɖó Benɛɛtò mɛ sìn léxwé 2013. Kǎn é ji é ɖé wɛ nyi "actubenin.com" bɔ  "Actu Bénin Infos" nyi mɔ tɔn ɖó Facebook jì. Yé nɔ jla xó ɖó nù é kùn kpla Benɛɛ é bì jì kpodó to ɖɛvo lɛ kpó.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xojlajla zɔwiwa gɔnu Benɛ tɔn lɛ
Nestor Assogba

**Nestor Assogba** b'ɛ ji ì ɖò azǎn kǒ nukún ɖokpo gɔ ɔ (21) [zofínkplɔ́sùn] xwè 1929 tɔn mɛ ɖo [Zagnanado ɔ, nyi yɛhwenɔgán xoxo Igléjá Katolika tɔn ɖò Benɛɛtò mɛ . É kǔ ɖó léxwé 2017.

## Gbɛzǎn tɔ́n
E kplɔn wema tɔn dòkɔ tɔn lɛ ɖo Gbɔxikɔn kpo Agbomɛ kpo sin xwé 1936 wa 1940. Enɛ gudo ɔ, é wa yi Gléxwé (Ouidah) bo bɛ nukplɔnkplɔn nukɔntɔn ée e nɔn na yɛhwenɔ lɛ  ɖo yɛhwexwedo Thérèse Jesu kpɛvi ɔ xwe. E nɔ dɔn sin xwe 1942 jɛ 1944 bo ɖo kunnuɖewema e nɔ su ta nu azɔmɛxwe dokɔ tɔn. E lɛ vɔ wa yi nukplɔnmɛ linsinmɛ tɔn yɛhwexwedo Yɛhwe Gall Gléxwé tɔn sin xwe 1944 jɛ  xwe 1950.

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1929 tɔn mɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 2017 tɔn mɛ
Gbessi Zolawadji

**Gbessi Zolawadji** nyi hansinɔ‚ hankpatɔ ɖò Benɛɛtò mɛ. E nɔ́ jì hǎn ɖó gɛngbè mɛ bɔ yé nɔ ɖǔ Agbadja ɖé mɛ. Albert Bessanvi Koffi wɛ nyikɔ tɔn nɔ nyí.

## Gbɛzán tɔn
Albert Bessanvi Koffi jɔ wǎ gbɛ ɖó Glexwé ɖó léxwé 1952. É kplɔ Agbadja wé ɖo tokpɔnla  Mɔnɔ tɔn mɛ bó lɛzun Gbessi Zolawadji sìn xwé 1976.

Aziza tɔn yi jí bɔ é nɔ jì ɖó Agbadja jí gbɔn to sukpɔ mɛ. E yi kunɖé hansinɔn ɖaxó  é nɔn ji xan ɖó hwɛndomɛ nǔ lɛ jì é ɖo léxwé 2001. Hǎn tɔn é ɖo taji wɛ nyi "Mi dou Agbé".

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1952 tɔn mɛ