open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sévérin Quenum

** Séverin Quenum** ɔ, hwɛɖɔtɔ́, sɛ́nzɔwatɔ́, nǔkplɔnmɛtɔ kplɔnyiji'alavɔ Benɛɛtò tɔn wɛ. Sín lexwele 2018 ɔ wɛ, ěe nyi gǎnhɔnyitɔ́. E ji ɖo glazoué ɖo azǎn ko(20) gɔ nuxwasùn xwe 1962 tɔn mɛ.

## Azɔ̌ tɔ̀n
Azǎn 23ɔ́ ɔ́ mɛ̀ ɔ́, è sɔ́ ɛ ganhɔnyitɔ dó acɛkpikpa Patrice Talon tɔn mɛ̀.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1962 tɔn mɛ
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Kple gɛnnyigɛnnyi ayizɛ́ngɔ́ Francophonie tɔn

**Kple gɛnnyigɛnnyi Francophonie tɔn** ɔ, kple togan é kp'acɛ do to é nɔ do Flanségbé lɛ tɔn wɛ. Ayizɛ́ngɔ́ ɔ Benɛ wɛ eblo ɖe bɛsín azan 2ɔ (wègɔ)  yi jɛ azan 4ɔ (ɛnɛgɔ) woosun xwe 1995 tɔn.

Kple gɛnnyigɛnnyi Francophonie tɔn ayizɛ́ngɔ́ nɛ ɔ, to kanɖé tɛnnɛ wɛ wa do tɔn mɛ.

## Lée e tò kple gɛnnyigɛnnyi nɛ ɔ gbɔn
Xo tɛnmɛ tɛnmɛ é na ɖɔ e kpo gbeta tɛnmɛ tɛnmɛ é ji e na kɛnu do lɛ kpan ɖo wlanwlan e nyi kplekple ganhɔnyitɔ lɛ é e blo ɖo woosun xwe 1993 tɔn kpo abɔxwisun xwe 1995 tɔn e blo ɖo Bamako(Malitò), Ouagadougou(Bukinatò), Paris(France) kpodo Kútɔnú(Benɛ) ɖo nuwalɔ atɔn gɔ, ɛnɛ gɔ, atɔɔn gɔ kpodo ayizɛn gɔ kpan mɛ.

## Xo è ji ye na kɛnu do lɛ
Xo vovo tɛnnɛ ji wɛ ye kɛ nu do.
1-Gbɛta gan e ye sɔ lɛ
2-Gbe yi nu xo è ji ye na kɛnu do lɛ kpodo lée è na wanu gbɔn sin kpasin lɛ kpo
3-E na gbéjé kpɔn bo na yi gbe nu to e na byɔ gbɛta ɔ mɛ yɔyɔ lɛ e
4-E na gbéjé wema to e jlo na byɔ gbɛta ɔ mɛ lɛ tɔn kpɔn 
5-Gbeɖiɖo azɔwiwa sɛwamaɖɔgbɛ şFrancophonie ɔ tɔn 
6-Gbeɖiɖo azɔwiwa kplekple ganhɔnyitɔ lɛ tɔn tɔn 
7-Lée toxoɖuɖɔ-tozɔwiwa ɖe gbɔn ɖo gbɛ ɔ mɛ e
8-Lée akwɛ zinzan ɖe gbɔn ɖo gbɛ ɔ mɛ e
9-Kpɔnɔ bo wazɔ ɖ'ali gěgé gěgé nu.

## Gbetakɛn e tɔn lɛ
Gbetakɛn taji ɔ wɛ nyi: ye ɖo wegbojinɔtɔ ɖaxó Francophonie tɔn ɔ sin zinkpo ayi bo na do na kpinkpɛn azɔwiwa kpodo toxoɖuɖɔ-tozɔwiwa Francophonie ɔ tɔn. Wegbojinɔtɔ ɖaxó nɛ ɔ xwe 1997 tɔn jɛn è na sɔ ɛ ɖo Hanoï. Azɔ tɔn wɛ nyi gbeyíɖɔ toxoɖuɖɔ-tozɔwiwa kpodo afɔsɔɖotetɔ Francophonie ɔ tɔn ɖo gbɛ ɔ mɛ bi. Gbetakɛn ɖěvo wɛ nyi ada e ye huzu nu nyìkɔ nu azɔxwe e nɔ kpenukun do dɔkun dowa to tɔn kpodo nu nyɔwa kpan wu jɛ azɔxwe Francophonie tɔn. Ye sɔ gan ɖaxo ɖokpo do nu tɔn.

Akpaxwé:Kplé lɛ
Akpaxwé:Kple gɛnnyigɛnnyi Francophonie tɔn lɛ
Hwenuxo hɔnmɛ Agbomɛ tɔn

**[[w:Hwenuxo_hɔnmɛ_Agbomɛ_tɔn|Hwenuxo hɔnmɛ Agbomɛ tɔn]]** ɖo tokpɔn Zu tɔn ɔ mɛ ɖò Benɛ Afrika gbeji. Hɔnmɛ nɛ lɛ bi wɛ ɖo nyi ɖo tutomɛ gbɛ ɔ tɔn "UNESCO" sin wema mɛ. Kplekplemɛ hɔnnɛ e nyi Dada(Axɔsu) bo ko xɔ̀ tò ɖo Danxomɛ ɖayi lɛ tɔn. Ayikungban e ji hwenuxo hɔn mɛ ɖee yi ɛta kanɖé tɛnwe (47ha) bɔ akpaxwe ɖokpo ɖo wema "UNESCO" tɔn mɛ sin woosùn xwe 1985 tɔn .

## Hwenuxo
Hwenuxo ɔ ɖɔji, toxo ɖe ɖo akpa nu tɔsisa ɖaxo Mɔnɔ tɔn ɔ, ma lin do Akplaxwe sin tokpɔnla ɖo afɔgokɔ sin hweyixɔwaji Benɛ tɔn. Toxo nɛ ɔ ko huzu Togotò ɔ tɔn éhɔ̀nmɛ. Akpaxwe nɛ ɔ dogbó ɖaxo ɖo Afrika gbeji bo lɛ nyi jɔtɛn nu togun e ɖo afɔgokɔ Danxomɛ tɔn e kpodo xuligboji Togo to ɔ tɔn kpan.
Akpaxwe nɛ ɔ wɛ nyi Tado. Tado toxo ɔ ko nyi axɔsuɖuɖu gbeji fi e Agasuvi lɛ gosin è. Agasu ɔ axɔsuvi nyɔ̌nu Aligbonɔ kpodo kpɔ'su sin vi wɛ. Agasu kpodo ahwatɔn tɔn lɛ kpo gosin Tado, ɖo azinkpo hwlɛnhwlɛn sin ahwan tɔn ɖo nɔvi nɔvi lɛ tɛntin. Ye wa yi jɛ agban dó ayizɔnu lɛ nɛ bo do axɔsuɖuto Alada tɔn wá.
È e mɛ e nyi gǎn ɖo ye nu ɔ wa ku ɔ, mɛ e na jɛ do tɔn mɛ ɔ mimɔ wa vɛwu tawun. Zinkpo hwlɛnhwlɛn nɛ ɔ wa cikɔ nu Awɛsu kpodo Dogbagli kpan (axɔsuvi we) bɔ ye gbɔ bo wlí ali bo na yi ba fi ɖěvo bo yi saxwé ɖo bo jo azinkpo ɔ dó nu nɔvi yetɔn Kɔpkɔn. Mɛ nukɔntɔn ɔ wlí afɔgokɔ hwetɔnwaji tɔn bo dó axɔsuɖuto Ajacɛ tɔn wa. E jɛ nyǐ bo nyí Tɛ-Agbanlin. Mɛ wègɔ ɔ (Dogbagli) yi saxwé nyi Gedevinu lɛ mɛ, ɖo Hwawe ma lin do tokpɔnla Gbɔxikɔn tɔn. È é wa ku ɔ vi tɔn Dako xa  zinkpo tɔn ji fofo tɔn Ganyexɛsu mɛvo.
Lo ɔ Aho é Ganyexɛsuvi bo wa jɛ nyi bo nyi Hwegbɛ'aja e wa yi axɔ́súzinkpo ɔ sin atavi tɔn sí bo do axɔsuɖuto tɔn wa ɖo Agbomɛ fi è é gba hɔ̀n tɔn mɛ ɖo e. Axɔsu e wa xɔ̀tò jɛ gu tɔn lɛ bi nɔ dógǎn do vlɔn(gblo) ada axɔsuɖuto ɔ kpodo hɔnmɛ lɛ kpo. Hɔnmɛ lɛ bi kplekple ɖo gblo ɛta kanɖé ɛnɛ.
## Ahwan tɛnmɛ tɛnmɛ e axɔsuɖuto Agbomɛ tɔn ɔ fun lɛ e
Gbɔn tito axɔsuɖuto Agbomɛ tɔn ɔ gblamɛ ɔ, é ɖo ɖuɖeji gěgé gěgé bɔ e vɛ jlɛ, mɔ ɖokpo ɔ é lɛ ahwan ma kpa mɛ gěgé bɔ e bla wu tawun xa Nago Ketunu lɛ kpodo Ɔyɔnu lɛ tɔn kpan ɖo Nigeria (Awɔnlin). Lo ɔ axɔsuɖuto Agbomɛ tɔn ɔ wa ɖu ɖo to e lɛlɛ do e lɛ kaka bo fun ahwan tawun xa yovo Flansé lɛ.
Nujlomɛ bo yi to sin mɛ si ɔ bo nyaxɛ ɖo to ji yovo Flansé lɛ tɔn wa sɔ ta le e tɔn sin degbigbo nuwiwa mɛ lɛ e bo dɔn ahwan gɛnnyigɛnnyi ɖe wa ɖo ahwangɔnu Agbomɛ tɔn kpodo ahwangɔnu mɛwigbeji tɔn kpan.
Ɖo azan 17ɔ abɔxwisun xwe 1892 tɔn ɔ, asya Flansé to ɔ yi ji ɖo hɔnmɛ síngbóji dada Gezo tɔn. Ɖo ahwangɔnu Flansé to tɔn e ɖu ahwangɔnu Agbomɛ tɔn ji ɔ nukɔn ɔ, Axɔsu Gbɛhɛn'azin hɔn yi gbƐ bo byɔ ɖɔ e ni do hɔnmɛ ɔ zo bo nu yovo Flansé sin ahwangɔnu lɛ ma wa ɖu su nu na o. Lée dɔkun e axɔsu tɛnmɛ tɛnmɛ é xɔ to ɖo Danxomɛ lɛ xo kple lɛ e yi gbɔn zo jinu mɛ e nɛ.

## Dada Gbɛhɛn'azin byɔ ɖɔ mi na yi kpe togan Flansé to ɔ tɔn
E gbɛ ɖɔ axɔsu Gbɛhɛn'azin kun na yi kpe togan Flansé to ɔ tɔn o ɖo é ɖèsú byɔ ɖɔ mi na yi kpée bo ɖɔ xo ɖo nyanɛ nyanɛ mɛ. Ye kplɛ yi Martinique to mɛ.

## Gawu Gucili
Axɔsuvi Gucili, e nyi Gawu mɛɖaxó tɔn axɔsu Gbɛhɛn'azin tɔn ɔ, wa yi axɔ́súzinkpo Agasuvi lɛ tɔn sin azan 15ɔ alunsun xwe 1894 bo jɛ nyi bo nyi Agoli Agbo.

Akpaxwé:Hɔnmɛ lɛ
Théodore Holo

**Théodore Holo** nyi mɛsi kplɔnyiji'alavɔ tɔn‚ sɛnzɔwatɔ daxó bó lɛ nyi ganhɔnyitɔ xoxó  azɔn mɔkpǎn ɖo togán Nicéphore Soglo sin acɛkipká glɔ .

É ɖǔ gan ɖo hwɛdɔgbasá daxó (Haute Cour de Justice) hwè tchó wǎ nyi gan nǔ azɔhoué dé non kpé nunkún ɖo sɛn Benɛɛ tɔn lɛ ǔ é (Cour constitutionnelle) sín ayidosún 2013 wă ayidosún 2018.

## Tan tɔn
Théodore Holo jɔ ɖo azan afɔtɔn gɔ (15) lidósún léxwé 1948 ɖo Xɔgbɔnu bo yi wémaxɔmɛ dokɔ tɔn ɖó azɔmɛxowé Saint Joseph‚ lisínmɛ tɔn ɖo Notre dame kpo Lycée Béhanzin kpo bó yí kunundéwéma daxó lísinmɛ tɔn (BAC) ɖo 1968.

Guɖó tɔn ɔ‚ é yi klpɔn sɛnwema ɖo kplɔnyiji'aavɔ  Orléans kpo Paris 1 Panthéons-Sorbonne ɖo Flansétó mɛ kakǎ sɔyi vivɔnu.

É yi kunundéwéma daxó "Doctorat" ɖo 1979 bó lɛvɔ nyi mɛ wégɔ ɖo mɛ é dín nŭ sɛnwemakplɔnkplɔn mɛ lɛ é mɛ ɖo 1985.  Medaxo ɔ dǎ asi bo jiví atɔɔn (05).

É ɖo nunkɔntɔ é kpé nunkún ɖo toyi jijɔ zofínkplɔsún 1990 Benɛɛtó tɔn mɛ.

Dé mɛdaxó Nicéphore Soglo ɖu togan ɔ‚ é nyi ganhonyitɔ é nɔn kpé nunkún ɖó togoudó xó ǔ é (1991-1993) bó wa nyi ganhonyitɔ gbéyiɖɔ kpo ganhonyitɔ hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn (1993-1996).

Sín 1996 wǎ 2008 ɔ‚ é lɛkɔ yi klpon sɛn wema azɔmɛvi klponyidji na lavɔ tɔn lɛ hwɛ tchó wà yi sɛn gbédjé gbassa   (Cour constitutionnelle) bɛsín 2008. Xwénɛn nǔ ɔ‚  é lɛvɔ nyi gan ɖo  hwɛdɔhoué daxó (Haute Cour de justice) do 2009 wà 2013. Théodore Holo wǎ ɖǔ gan do sɛn gbédjé gbassa sín  ayidosún 2013 sɔyi ayidosún 2018.

## Ajɔ tɔn lɛ
Théodore Holo yi ajɔ gégé ɖo Benɛɛtò kpo Flansétó mɛ kpo. Hlɛ daagbé téwungbédji dé é nín lɛ dié :

Théodore Holo yi adjɔ soukpɔ ɖo Bennɛɛtó mɛ kpo Flancétó mɛ kpo. Hlɛ daagbé téwungbédji dé é nín lɛ dié :

- Commandeur de l’ordre national du Bénin (1991)

- Gwanghwa Medal – Order of Diplomatic Service Merit, République de Corée (1991)

- Chevalier Commandeur Grand Prieuré Orthodoxe Apostolique des Chevaliers du Christ (1992)

- Officier de la Légion d’honneur, France (1993)

- Grand officier de l'ordre national du Mérite, France (1996)

- Grand officier de l’ordre national du Bénin (1996)

- Trophée Monseigneur Isidore de Souza du meilleur ministre des Affaires étrangères (1990-2009)

- Grand-croix de l’ordre national du Bénin (2009)

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1948 tɔn mɛ
H2O Assouka

**H2O Assouka** ɔ, hanjígbɛtá Benɛɛ tɔn ɖokpo wɛ bo jɔ ɖo xwè 1990 tɔn mɛ. Yé nɔ sɔ hwɛndomɛ nǔ bó nɔ jí han ɖó xotá gégé jí. Hǎn yétɔn "Odé” kpo "loyilo" kpo ɖɔ  hwɛndomɛ nǔ Benɛɛ tɔn xó.

## Tàn gbɛtá ɔ tɔn
Dɔ̀nkpɛvú súnnu ɛnɛ wɛ sɔ hangbɛta H20 Assouka ɖo té ɖó 1990. Yé nɔ nyi  Al, Biyon, Fadji kpo  Dadjo kpo. Wemahɔmɛ ví “CEG Dantokpa” tɔn wɛ yé yi ɖo xwé énin‚ bó sɔ weɖudǔ gbɛta   da yí hwɛ tcho bɔ wǎ djɛ hǎn kpa jí. 

Yé nɔ jí hǎn bó nɔ xo nǔ dé dɔnkpɛvu kpo mɛxó kpo bí nɔ bǎ é.

H20 Assouka ɖo hangbɛta dɔnkpɛvŭ lɛ tɔn nunkɔntɔn mɛ ɖo Benɛɛ. Han yé tɔn soukpɔ ɖí “djogo djogo‚ aladji‚ loyilo‚ pihou pihoun tché‚ love‚ tcho tcho‚ gbe lo”  gbǎ kpé gbɔn Bennɛɛtó ɖó xwé yétɔn nǔ. 

Lóɔ‚  yé sɔ jí han ɖébǔ sín 2013 ǎ kakǎ bɔ Benɛɛvi gégé dɔ gbɛ ɔ gbà wɛ zɔn. Gbɛví yétɔn "Al” ɖɔ gbédé kpɔn‚ dɔ mɛjílé n'ti kún klan yé ɖébú ó. É tínmɛ dɔ yé ɖo gbé kpɔ bó ɖo hǎnjiji  té.

## Han yétɔn ɖé lɛ
Djogo djogo, Gbagba Aladji, Pihoun pihoun tché, Loyilo, Love, Tcho tcho, Gbe lo, Kussi  kpodo Odé kpo.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:hanjigbɛtáAkpaxwé:nǔxogbɛta
Le Héraut

**Le Héraut** nyi xójlawemaxwé kplɔnyiji'alavɔ vi lɛ tɔn nunkɔn tɔn ɖo Benɛɛto mɛ. Ɖo Le Héraut ɔ‚ yé non kplon xódjla wlan wlan ɖó nu lɛ bi ji.

## Xó tɔn kléwun
Kplɔnyiji alavɔtɛn Agbomɛ kanɖofi tɔn wɛ ɖó Le Héraut ɖayí ɖó wemaxɔmɛxwé ɔ gbé sin  abɔxwisùn 1988. Mɛ é kan ayixa ɔ nɔ nyi Landry Barnabé Zinsou.

Sín xwé é nin nǔ wɛ azɔmɛ ví lɛ jɛ xódjla wema wlan wlan klpon dji kakǎ bó non ɖé xójla wema ton ɖo sún ɖokpo dokpo mɛn. Ɖo Le Héraut ɔ‚ azɔnmɛ ví lɛ non wlan nu ɖó nú é jɛ ɖo azɔ́mɛ é wǔ‚ Benɛɛtó mɛn kpodo tógudo kpo wǔ. 

Yé tó bo non ɖo gan jɛ gan xwé ɖokpo ɖokpo. Joseph Tonoukouen wɛ nyi azɔnmɛ ví‚ xódjla wema gan Le Héraut ton sín  liyasún 2023.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Hɛnnu

**Hɛnnu** mɛtɔn wɛ nyi mɛ e mɛ e jɔ ɖe lɛ e.  Ɖo Benɛɛtò mɛ ɔ, hɛnnu nyi nuɖotájì tawún.

## Hɛnnumɔ mɛtɔn lɛ
Hɛnnumɔ mɛtɔn lɛ ɖíè :

* Tɔ
* Nɔ/Naye
* Nɔvi (sunnu kpo nyɔnu kpo)
* Atagan
* Atavi
* Tanti
* Nyɔlɔn
* Nagan
* Nafi
* Vǐsi 
* Vǐsu
* Dagbo
* Mamagbo
* Vǐvù
* Vǐvú
* Vitikli
* Xanxin
* Kpaba

## Xɔɖɔ do sɔ ayi do nu ji Yɛhwenɔxɔsu Papa François tɔn
Ɖò wusɛxwe (retraite) bo lìn tamɛ do gbɛ mɛ tɔn wu, bo vɔ gbetakɛn sɔ nú nukɔnyiyi ɖo hɛnnu lixo nuwiwa ɖe hwenu wɛ Yɛhwenɔxɔsu Papa François yi xo bo ɖɔ : Hɛnnu ɔ, nɔtɛn hwɛsɔkɛmɛtɔn wɛ... 

- hɛnnu blɔmaɖowu ɖé ɖè á 

- mǐ ɖo mɛjitɔ blɔmaɖowu ɖé a, hun mí lɔlɔ mɔ ma nyi mɛ e ma ɖo blɔɖowu a e nɛ. Mǐ nɔ da gbɛtɔ è nuvɔɖewu ǎ, bɔ mǐ ka ɖó vǐ nuvɔɖewu ǎ. 

- mǐ nɔ ɖò nǔjɛdo mɔ wɛ ɖò mǐ ɖěè wu. Mǐ sixú nɔ kpɔ do majɛ nu mɛ ɖe lɛ mɛ bo à. 

- Nuɖonukun nɔ vɔ do mǐ. Ɛɛn, ɖò nu gege wu, ɖo hwenu vovo, mǐ sɔ nɔ ɖo nukun nú ɖo mǐ ɖěè tɛntin a. 

- Alɔwliwli mimɛ ɖé ɖè hwɛsɔ́kɛ mɛ mɛ̀ vo à. Hwɛsɔ́kɛ mɛ ɔ atinkɛn wɛ nyi nu awajijɛ kpodo fεnú  kpan ɖò hɛnnu mɛ. 

- Hwɛsɔ́kɛ mɛ ɔ wuyado taglomɛ mǐtɔn na nɔ ganji kpodo nuwa ɖo yɛhwenyinyi mɛ kpan wɛ. 

È sixú nyi nǔwanyido ɖebu alo mɛ e nyi nuɖɔbamɛtɔ é. 

Hwɛsɔ́kɛ mɛ́ mɛ̀ vo ɔ, hɛnnu na huzu nɔtɛn hwinnyahwinnya tɔn kpodo nǔnyanya tɔn kpan. 

- Hwɛsɔ́kɛ mɛ́ mɛ̀ vo ɔ, hɛnnu nɔ huzu azunzɔnnɔ bo nɔ gbò adǔn. 

- Hwɛsɔ́kɛ mɛ ɔ nɔ na gbɛ lindɔn, é nɔ sla wu nú yɛ mɛtɔn bo nɔ tunkan nú ayi mɛtɔn. 

Hwɛ ɖebu tíìn bo vɛ kaka bɔ sisɔkɛ tɔn han á. Mɛ e ma nɔ sɔ hwɛ kɛ mɛ á ɔ, nɔ mɔ fifa ɖo lindɔn mɛ a, mɔ jɛn é ma sixú nɔ kɔndokpɔmɛ xa Máwú à nɛ. 

- Nublanɔnu tawun wɛ nyi nǔnyanya bo nyi aɖivɛ ě nɔ mu mɛ e ma nɔ sɔ hwɛ kɛ mɛ á e lobo nɔ hwǐ. 

- Nuhɛndoxomɛ nɔ hu mɛɖesunɔ kpɛɖé kpɛɖé. Mɛɖě ɖuɖu wɛ mǐ na ylɔɖɔ 

- Mɛ e ma nɔ sɔ hwɛ kɛ mɛ á lɛ nɔ nyi azunzɔnnɔ dote, ɖò lindɔn mɛ bɔ mɛnyinyi yetɔn nɔ xo akpo. Wuvɛ̌ we wɛ yè nɔ mɔ. E sin e nɛ ɔ wu ɔ, hɛnnu ɔ nɔtɛn gbɛ tɔn, é nyi kutɛn a ; nɔtɛn hwɛsɔkɛmɛ tɔn, sɛxwé gbɛɖuɖu tɛn wɛ, é nyi zomɛ ǎ ; ayi e jì azɔn nɔ gbɔ nu mɛ ɖěè wɛ, é nyi azɔndomɛ tɛn ǎ ; hwɛsɔkɛmɛ'zɔ kplɔn tɛn wɛ, é nyi hwɛdomɛ tɛn ǎ. Hwɛsɔkɛmɛ nɔ dɔn awajijɛ wa fi e aɖǔkúnɖuɖu nɔ dɔn alwɛ wa ě ; bo nɔ dɔn azɔngbigbɔ wa fi e aɖǔkúnɖuɖu nɔ d'azɔn mɛ ɖěè. 

Hɛnnu ɔ nɔtɛn sɔhɛnmɛ tɔn wɛ, e nyi xoɖɔdomɛwu tɛn ǎ e ka lɛ nyi masin-kɔndo-mɛwu tɛn ǎ. Nɔtɛn wuyado tɔn wɛ e na nyi, e ɖo na nyi mɛ ɖe lɛ nyadozɔ tɔn ǎ. Winnya nu mɛ è nɔ dó nukun nyanya dó mɛ ɖe lɛ sin gbɛ mɛ e. 

Hɛnnu ɖokpo wɛ mǐ nyí, mǐ kɛntɔ nú mǐ ɖé ǎ. Nu mɛ ɖe ɖò wuvɛ xozlɛ wɛ ɔ, nu è sin hudo e é ɖò e wɛ nyi sɔhɛnmɛ.
Akpaxwé:Hɛnnu
Ajojijɛ

**[[w:Ajojijɛ|Ajojijɛ]]** nyi walɔ baɖa  baɖa ɖe bɔ mɛ ɖe lɛ nɔ zan. E nɔ ylɔ mɛ mɔhunkɔ lɛ ɖɔ ajotɔ. Gbɛtɔ nɛ lɛ nɔ gbɛ nu ɖe wa ba nyi yeɖee, bɔ nu ka nɔ jlo yě. E nɛ ɔ wu wɛ ye nɔ lin tamɛ bo nɔ ba wlɛnwin do sɔ mɛ ɖevo sin akwɛ kabi nuɖokan. Ye nɔ zan walɔ gblegble tɛnmɛ kpodo alnyanu wimɛ tɔn kpodo weji tɔn lɛ kpo do j'ajo na. Ye ɖo gbesisɔmɛ na glewu mɛ alo bo na humɛ do mɔ nu e ba wɛ ye ɖe ɔ.

Akpaxwé:Ajojijɛ
Tɔjátɛn Kota tɔn

thumb|right

**Tɔjátɛn Kota tɔn ɔ** dogba ɖéwɛ bɔ sin nɔsa gbɔnmɛ ɖ'adanwu b'ɛɖo totaligbe hweyixɔtɔn ɖo tokpɔn Atakola tɔn ɔ mɛ dɔn ɖo Benɛɛto ɔ mɛ.

Tɔjátɛn nɛ ɔ ɖo ayí é axɔsu nɔ j'ahwan ɖ'eji lɛ mɛ. Tɔjátɛn Kota tɔn ɔ ɔ ɖo tokpɔnlavi Kotopunga tɔn mɛ kilomɛtlukoomɔn do Natitingou.

## Dɔkun ée nyi ɔ
Dɔkun ɖaxo Tɔjátɛn Kota tɔn ɔ nyi nu Benɛɛ kpo tò é lɛlɛ do é lɛ kpo. Ɖoto wo émɛ dɔkun etɔn unkɔ lɛ ɖe lɛ mɛɔ eɖo dogba asisatɔn ayizɛngɔ é e ɖekɛn na ɖo asisa donutɔn ɔ nɔ nɔte aku hwenu ɖesu.
Asisa donutɔn tɛɔ nyɔ nu tɔsúnùlɛtlikitɔn.

Akpaxwé:Tɔjátɛn lɛ
JPN

thumb|right|<center>JPN</center>

**JPN** bɔ tinmɛ tɔn nyi **Jardin des Plantes et de la Nature** ɖo flanségbèmɛ ɔ nyi nùnkplɔntìn kanmɛ ɖé ɖo Xɔgbonu. 
Áli mà xwé ɔ ɖo wé ji ɖo dɛmɛnú gbassa gǔdó. Zungbo wɛ fí ɔ bí yín ɖayí nǔ axɔsu Xɔgbonu tɔn lɛ. Atín tinmɛ tinmɛ‚ xwénuxó tín‚ amasítín‚ atínsisɛn tɔn lɛ ɖo fi nɛ kpo kanlín tají ɖé lɛ kpo. Mɛ lɛ nɔ wa ba nudó ɖo JPN bó lɛvɔ nɔ da ayihún.  

Zúngbo  Migan tɔn wɛ nyi gbɛ tín kanmɛ «JPN» ɖo xwénú dé yovo Flancé lɛ mɛ kó wǎ Xogbonu ǎ. Ahossou lɛ non zon ‚ vɔ sisa bokonon yeton ɖo zoun ɔ mɛ. Migan‚ ganhonyitɔ hwɛɖɔtɔ tokponla ɔ ton non kpé nunkún ɖo gbɛto ɖé é ɖa kou hwɛ nán lɛ u.

Ée yovo Flansévì lɛ wǎ kpacɛ ɖo Xɔgbonu ɔ‚ yé sǎ xwé ɖo zungbo ɔ kpa. Azɔ ɖevó é yovo lɛ wa ná‚ bɛsín lexwé 1895‚ nyi núbadona tín kanmɛ hwewají tɔn. Benɛɛvi lɛ wǎ zé akpaxwé dokpo blo atín tinmɛ tinmɛ kanmɛ  «Jardin botanique» ɖo ablodégbajà gudó‚ b'ɛ mɛ lɛ nɔ wa klpon nù ɖa tín ú ɖo fì nin sìn léxwé 1985. Akpaxwé wegɔ wa nyi vivó tin‚ ayihún da tínmɛ.

## Atín JPN tɔn lɛ
Atìn alɔkpa alɔkpa afɔdé lìlàn wɛ ɖo "JPN": sìnsɛntìn lɛ‚ amasíntìn lɛ‚ ɖadonu tɔn kpo ɖévwe lɛ kpo. Atín nunkúnɖéjì lɛ ɖé ɖí é:


IROKO - JPN 10.jpg|alt=Lokotín |***Lokotín*** ɔ kó ɖo xwè afɔɖé kanwe kǒ jɛ ji
IMG COLA jigantéa ;.jpg
Cacao au Jardin des Plantes et de la Nature de Porto.jpg|***Cacaotin***
Une plante de laurier de sauce - JPN.jpg|***Unsúnuma***


## Kanlìn JPN tɔn lɛ

Deux singes au Jardin des Plantes et de la Nature de Porto.jpg|***Zìn***


## Doto tɔn


Akpaxwé:JPN
Marie-Odile Attanasso

**Marie-Odile Attanasso** ɔ, nyɔnu ganhɔnyitɔ xoxo Benɛɛto tɔn wɛ bo nyi ganhɔnyitɔ kplɔnyiji-alavɔ kpodo nuxwitixwitidobiba kpan wu e.

## Gbɛ tɔn
É yi kplɔnyiji-alavɔ-wema-xɔmɛ ɖo kplɔnyiji-alavɔ xwe *Institut d'études politiques de Paris* sin 1996 bo ɖo kunnuɖewema ɖo nu e nɔ ylɔɖɔ *Economie* e mɛ. É wa wazɔ ɖo kplɔnyiji alavɔtɛn Agbomɛ kanɖofi tɔn. É nyi ganhɔnyitɔ do togan Patrice Talɔn kpan hwenu.

## Azɔ wiwa tɔn
Ɖo 1996 ɔ, é yi kunnuɖewema doctorat tɔn we ɖo kplɔnyiji-alavɔxwe Institut d'études politiques Paris tɔn ɖo *Sciences Economiques* mɛ.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Sinsɛn hoovì lɛ tɔn

**Sinsɛn hoovì lɛ tɔn** ɔ nyi nǔ ɖo taji dé bo yé nɔ blo nù hoovi lɛ do mɛwigbeji. É gbakpé tawun ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn do taji do Benɛɛtò, Togotò kpodo Awɔnlintò kpo mɛ.

Akpaxwé:Hoovì lɛ
Aziza

**Aziza** ɔ, nyi yɛhwé dé do zungbo mɛ bo yé nɔ mɔ do Benɛɛto to mɛ.

Akpaxwé:Hwɛdomɛnu ɖo Benɛɛto mɛ
Akpaxwé:Yɛhwé
All Baxx

**All Baxx** ɔ hànjìgbɛtà ɖòkpó wɛ bɔ̀ mɛ ɛnɛ wɛ ɖ'emɛ bó nyí súnnu kɛ́ɖɛ. Yě bǐ nyǐ Benɛɛ-ví jìjì. Gbɛ̌ta nɛ ɔ nɔ xò RnB, Rap, Zouk, Hip hop xwédó wàlɔ Benɛɛ tɔn lɛɛ.

## Tàn tɔ̀n
New boys wɛ̀ gbɛtà ɔ́ nyí ɖò hwenù e jɔ̀ ɔ́ (1995) hwɛ̌ cóbó wá nyí All Baxx ɖò xwè 2023. All baxx sín tínmɛ wɛ nyí nùxíxò alɔkpá bǐ.Dɔ̌nkpɛ́vú xɔ́ntɔ́n ɛnɛ wɛ ɖo hànjì gbɛ́ ɔ́ mɛ bɔ̀ yě bì gósín Akpákpá Dodomey bó ka yíwǎn nú nǔ è kàn hànjìjì é bǐ. Yě wɛ́ nyí Bluv, Zicky, Cool Dady kpó Sweet Glory kpó.

## Agbǎn
Yě nɔ bǔ bo ɖe agbǎn ɛnɛ tɔn bɔ ɖokpo ɖokpo agbǎn enɛ ɔ lɛɛ tɔn ná nukɔ̀nyiyi yě.

## Agbǎn lɛ ɖě jɛ̀ ɖě gúdò

xwè 2004 : V-Mahou (SM Prod)

xwè 2007 : Force Divine (SM Prod)

xwè 2009 : Heure de Gloire (SM Prod)

xwè 2007 : Hommage à Bluv (SM Prod)

## Hàn lɛ sín nùkɔ́
Hàn e All-Baxx gbɛtà ɔ ɖe tɔ̀n lɛ sin nukɔ́ lɛ hu gǎn gbàn,bɔ mɛ e nɔ ɖotó hàn nɛ lɛ ɔ tuun gegě yetɔ̀n.
Ðe lɛ sin nukɔ́ ɖie:

Pépé voyou
First Night
Ganho(Gànxò)
Mi dokpè
Wa noudé
Nonvi
Maman
Ba’mby allah
Come to party
Vè-Mahou
Tais-toi
N’lov wé
Bambiala Part 2
Secret de réussite
Mi non atchédji
Sôkêm
Gbédé

## Ajɔ̀ é è dó è lɛ é

## Gbɛ̌vi ɖokpó sín kú

## Nǔwiwlán ɖe ɖó kàn cícá xá elɔ lɛ e

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Hanjigbɛtá
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Goro

** Goro ** ɔ, tokpɔ̀nlàvíví tòkpɔ̀nlaví Cawuru tɔn lɛ ɖokpó wɛ ɖò tòkpɔnlà Bɔgu tɔ̀n mɛ ɖò Benɛɛtò mɛ.
## Tòkpɔ̀nlavíví ɔ dó gesí
Goro ɖò tòtàligbé nú Benɛɛtò ɔ bó ɖó glètoxò atɔ̀n (03): Goro I,Goro II kpó Goro III kpó.
## Tàn tɔ̀n
## Mɛ nàbí é ɖ'emɛ e
Kɛ́nɖe tòví núwíwà e azɔ̌xwé INSAE tɔ̀n bló ɖò lexwèlé xwè 2013 tɔ̀n mɛ ɔ́, è mɔ̀ gbɛ̀tɔ́ 6283 mɔ̌ ɖò tòkpɔ̀nlaviví nɛ ɔ́ mɛ.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Miss Espoir

**Miss Espoir** ɔ nyikɔ́ tɔ̀n ɖésú nɔ́ ɔ wɛ nyí **Enagnon Omonloto Ahmada** bɛ́ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛ tomɛ̀. E jì ì ɖò azǎn 24ɔ ɑlunsun xwe 1980 tɔn ɖò Xɔgbonu ɖò Benɛɛtò mɛ. 

## Gbɛ tɔn
Nyikɔ́ tɔn ɖesu ɔ nyí Enagnon Omonloto Ahmada. E nɔ kpà hàn bo nɔ ji hàn . E bɛ hanzɔ ɖò xwè 2006 tɔn kpodo han e nyí " bougez" ɔ kpán.

## AGBAN XWƐ TƆ̀N LƐ
Ɖò xwè 2016 ɔ,é jì Seconde Chance

Ɖò xwè 2008 ɔ,è jì Parfum Chocolat

Ɖò xwè 2017 ɔ,é jì Bougez.

## NYIƉEMƐ
Dòdó tɔ̀n

## Sɔhɛnmɛzɔ tɔn
E wɛ dó nuwiwa "cœur d'Or" nuwiwaɖe bo nɔ hɛnsɔ̀ ganmaɖonunanɔ lɛ.

Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1980 tɔn mɛ
Anna Tèko

**Anna Tèko** ɔ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛ tomɛ̀. E jì ì ɖò azǎn 15 gɔ zosun 1982 ɖò Lokosa ɖò Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛ tɔn
Anna Tɛko (Tèko) ɔ su ɖo hanjiji mɛ sin yɔkpɔvu tɔn, ɖo nɔ tɔn kpodo nɔvi tɔn lɛ kpan bi xwǐ wɛ nyi hansinɔ. Anna Tɛko ɖe e ɖee xlɛ ɖo nuwiwa e e nɔ ylɔɖɔ "Festival au Bénin" ɔ gěgé mɛ kpodo hanjiji nuwiwa gěgé kpan mɛ ɖo mɛwigbeji. Han tɔn e gbanu tawun e wɛ nyi mi gbo abahwɛ! (Vaccinez-vous!) bɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn è e nɔ ylɔɖɔ "UNICEF" ɔ, wɛ blo agban e nɛ ɔ. Ɖo xwe 1998 ɔ, é sɔ agbanxwɛ ɖěvo sin nu bo sunnyi ɖɔ "Irikpe", tinmɛ tɔn wɛ nyi (Máwú ɖokpɔ xa "Tekstars", Máwú'han ji tɔn nɔvi-nɔvi lɛ tɔn sin gbɛta). Xwe e nɛ ɔ xwe ɔ, é ji tawun ɖo xwé kpe xwénu 50ɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn "OMS" ɖo Genève. Xwe e jɛ finnɛ bo nyi xwe 1999 tɔn ɔ, é ji han do vlɛ manahɛn ɖo mɛɖaxó François Houessou (Hwesu) sin tutomɛ e nɔ ylɔɖɔ "Terre des rois, Terre d'ébène". Ye zɔn do manahɛn vlɛvlɛ nɛ ɔ wu bo blo agban ɖěvo bɔ e nɔ ylɔɖɔ"So Long". É gɔn nuxo a kaka yi jɛ xwe 2000 tɔn ɖo han ji do vlɛ manahɛn gěgé mɛ ɖo taji ɔ zungbo sisi (La forêt sacrée) ée mɛɖaxó tɔn Just Tèko (Tɛko) è e nyi hansinɔ-hanjitɔ-hankpatɔ e wlan e. Ɖo xwe 2000 kpodo 2001 kpan tɛntin ɔ, e nyi blo yɛkunnyinuwu sin nuwiwa ɖe bɔ eblo cɛju 50 mɔ bɔ e ylɔɖɔ "Anna l'enchantée" bo nyi nɔyé Monique Phoba sin azɔwiwa bɔ nuwiwa nuwiwa ɖaxo Afrika gbeji tɔn "FESPACO 2001" tɔn do zogboé ji. Ɖo azan 7ɔ kɔnyasun xwe 2002 tɔn ɔ, é ji han xa hansinɔ Lokua Kanza ɖo han nuwiwa ɖaxo è e ylɔɖɔ (Yɔkpɔvu lɛ ɖo tutomɛ Afrika gbeji tɔn NEPAD sin ayi mɛ) "les enfants au coeur du NEPAD". Ɖo xwe 2006 tɔn mɛ ɔ é ɖe ha klewun ɖe tɔn bɔ nyìkɔ tɔn nyi Hwɛdogbɔ "Réconciliation" bo na do wanu nu nú fifa na tíìn ɖo Afrika gbeji kpodo Benɛ kpan. Ɖo xwe 2009 tɔn mɛ ɔ, é yi ɖe eɖe xlɛ mɛwi e ɖo Amerika sin afɔgokɔ lɛ bɔ e nɔ ylɔ ye ɖɔ "Antillais" lɛ gbɔn nǔxixo ɖaxo ɖe gblamɛ kpodo nuwiwa mɛmɔgbɔn wɛkɛ gɔlanu e e nɔ ylɔɖɔ "Pays d'artistes" ɔ kpan mɛ. Xwe e nɛ xwe ɖokpoɔ é do hanjigbɛta "Afro-Gospel" wa bo na do sɔ hanjixomla Máwú Afrika gbeji tɔn kpodo "Antilles" tɔn ɔ kpan d'agun. Ɖo xwe 2010 tɔn mɛ ɔ, é agban (han) eɖesunɔ tɔn tɔn bo sunnyi ɖɔ (Gbevivi towe) "Ta douce voix", bɔ   José Versol wɛ ɖetɔn n'î.

## Agban xwɛ tɔn lɛ
* Ɖò xwè 2010 ɔ,é jì Ta douce voix (José Versol)
* Ɖò xwè 2012 ɔ,é jì Mon Miracle
* Ɖò xwè 2014 ɔ,é jì Totale Adoration
* Ɖò xwè 2016 ɔ,é jì Kafu Kafu
* Ɖò xwè 2018 ɔ,é jì  Un si grand amour

Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1982 tɔn mɛ
Akpaxwé:Hànsinɔ

## Dodo tɔn
Ramou

**Ramou** ɔ nùkɔ́ tɔ̀n ɖésú ɔ́ nyí **Ramounatou Sambieni** bɛ́ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛ tomɛ̀. E jì ì ɖò azǎn 4 gɔ Alounsoun 1987 ɖò Bohicon ɖò Benɛɛtò mɛ.
 
## Gbɛ tɔn
Matéri tokpɔnla totaligbe-hweyixɔwaji Benɛ tɔn vi jiji wɛ nyi Ramou. Tokpɔnla nɛ ɔ mɛ wɛ é yi azɔmɛ dokɔ tɔn kpodo lisinmɛ tɔn kpan ɖe bo ɖo kunuɖe wema BAC. Enɛ ɔ gudo ɔ wa yi kplɔn wema ɖo kplɔnyiji'alavɔ Agbomɛ Kanɖofi tɔn ɖo akpáxwé e nɔ kplɔnnu mɛ do gbe sin nuxwiti nuxwiti lɛ kpodo xojlazɔwiwa kpan wu e.
E jlo mɛjitɔ tɔn lɛ a co ɔ sin azɔmɛxwe lisinmɛ tɔn wɛ é ko jɛ han'zɔwiwa ji ɖe. Azɔn nukɔntɔn e yi han yi ɖo agbanxwɛ ji tɛnmɛ ɔ xwe 2007 wɛ, bo nyi hanyitɔ nu hansinɔ Jonny Sourou. É ji han xa hansinɔ gěgé ɖo taji ɔ Zeynab Habib, Lokua Kanza, Meiway, Awilo Longomba, Barbara Kanam
## AGBAN XWƐ TƆ̀N LƐ
Ɖò xwè 2010ɔ,é jì    Irè nikan (c’est toi seul)

Ɖò xwè 2014 ɔ,è jì  Laamu (espoir) (OZ Music)

## NYIƉEMƐ
E ɖè nyǐ i ɖò 1995 ɖò tògán Nicephore Soglo hwènu.
Akpaxwé:Hànsinɔ
Marie-Élise Gbèdo

**Marie-Élise Gbèdo** ɔ, nyɔ̌nu sɛnzɔwatɔ, bo nyi ganhɔnyitɔ do ɖ'acɛkpikpa togan Thomas Boni Yayi kpodo Mathieu Kérékou ton kpan   bo lɛ nyi nyɔ̌nu toxoɖɔtɔ Benɛɛtò b'ɛ ji i ɖòdo 29 woosun 1956  ɖo Xɔgbonu ɖò Benɛɛ

## Wuntun è ɖo è lɛ é

## Nǔwláwlán tɔn lɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1954 tɔn mɛ
Akpaxwé:Nyɔnu nukɔndéji Benɛɛto tɔn lɛ
Fanicko

vignette|<center>Faniko</center>

**Fanicko,** b'ɛ nɔ lɛ ylɔ'ɛ ɖɔ **Fanicko de Jésus ** ɔ, nyi hanjitɔ hansinɔ Benɛɛtɔn. Nyikɔ́ tɔn ɖesú nyi *Adjanohoun Fanick Olivier*.

É ji i ɖo 12 liyasùn 1992 ɖò Kutɔnu.

Akpaxwé:HanjítɔAkpaxwé:Hànsinɔ
Les Frères Guedehoungue

**Les Frères Guedehoungue** nyi hanjigbɛta ɖokpo ɖo Benɛɛtò mɛ bo nyi nɔvi Guedehoungue lɛ tɔn.

## Tan tɔn kléwun
Adolphe ( Ahɔvi Vilos), Bertin Benoît ( Ahɔvi Fade), Bertin ( Ahɔvi Agba) kpodo Parfait ( Ahɔvi Guesso) kpo wɛ e nɔ ylɔ́ɖɔ̀ nɔvi gɛdɛungɛ lɛɛ. Sahuɛ nù wɛ yee nyi ( xweɔgbè sín tokpɔnla mɛ). Adanyroh Guedehoungue ée nyi gbɛtɔ nukun ɖedji ɖò mɛdejɛmɛdesú si Benɛɛto tɔn mɛ ée sín vi wɛ yee bǐ nyi. Nɔvi nɛ lɛɛ ɔ, hanjitɔ hankpatɔ́ Benɛɛto tɔn wɛ yee nyi. Institut français tɔn ɖee ɖò Kútɔnù e wɛ yee jì han ɖe jɛ nukɔn.

Akpaxwé:Hanjigbɛtá
Xɛvioso

vignette|<center>Ɖide xɛvioso tɔn</center>

**Xɛvioso** ɔ, vodùn nǔmɛsɛn daxo Benɛɛtò mɛ tɔn lɛɛ ɖokpo wɛ.

Akpaxwé:Vodun
Dorothée Kindé Gazard

**Dorothée Kindé Gazard** ɔ nùkɔ́ tɔ̀n ɖésú ɔ́ nyí **Dorothée Akoko Kindé-Gazard** bɛ́ nyí nyɔ̌nù , ganhɔnyitɔ Benɛɛto tɔn ée nɔ kpenukun do lanmè zo 

## Gbɛ tɔn

## Ali é zɔn ɖo toxoɖuɖɔ mɛ è

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1983 tɔn mɛ
Marguerite Kérékou

**Marguerite Kérékou**, b'ɛ ji ɖo Glexwé ɔ, nyi nyɔnu toxoɖɔtɔ́ bo nyí togán xoxo Benɛɛto tɔn, Mathieu Kérékou sín asì.

## Gbɛ tɔn sín tàn

## Nuwlǎwlǎn e cá kàn xá élɔ lɛ é
* Mathieu Kérékou
* Thomas Boni Yayi
* Benɛɛto
* Glexwé

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
## Dodo tɔn
Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Nyɔnu nukɔndéji Benɛɛto tɔn lɛ
Madou

**Madou** ɔ, nùkɔ́ tɔ̀n ɖésú ɔ́ nyí **Jinabou Madou Isbath** bɛ́ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛ tomɛ̀.E jì ì ɖò azǎn 6 gɔ zosun 1965 ɖò Agbomɛ Kanɖofi. 
## Gbɛ tɔn
Jinabou Madou Isbath e è nɔ ylɔ ɖɔ Madou Dotou alo *Madou la daronne* alǒ ''la baronne nyí hansinɔ Benɛ tɔn, bo nyi Xɔgbonutɔ. È tuùn i ɖó han e é nɔ ji dó fífá, wanyiyi kpo ahwan e è nɔ fun xá adakaxixo nyɔnu lɛ kpo yɔkpɔvu lɛ kpo é wu. Cobonu Madou Dotou na ze eɖee jo nu hanjiji kɛɖɛ ɔ, weɖutɔ, awu sɔ do jla ajɔ na tɔ kpodo manahɛnvlɛvlɛ kpo tɔ wɛ e nyi.

## Agbanxwɛ tɔ̀n lɛ
* Ɖò xwè 1996 ɔ,é jì Founwadjè
* Ɖò xwè 2000 ɔ,é jì Ireti
* Ɖò xwè 2004 ɔ,é jì Racines
* Ɖò xwè 2009 ɔ,é jì Dari Djimi
* Ɖò xwè 2013ɔ,é jì Délices
* Ɖò xwè 2016 ɔ,é jì D’un rêve à un autre (Sin dɔlɔ ɖeji wayi ɖeji)

## Dodo tɔn


Akpaxwé:HànsinɔAkpaxwé:Hànkpatɔ
Sakpata Boys

**Sakpata Boys** ɔ, hanjígbɛtá Benɛɛ tɔn ɖokpo wɛ bo jɔ ɖo xwè 1994 tɔn. 
## Tàn gbɛtá ɔ tɔn
Sakpatá Boys hanjigbɛta ɖe wɛ bo jɔ ɖo xwe 1994 bo zan hun lɔkpa "Hip-hop". Sunnu kɛdɛ wɛ do gbɛta ɔ wa. Ye mɛ atɔn wɛ. Ye wɛ nyi :Oliver BUbano Bkpodo Ludovic. Nu e wu wɛ ye mɛ jɔwunjɔja atɔn nɛ lɛ xo ye ɖe kplě ɔ   wɛ nyi hunkpa yaɖe-yaɖe, nǔxixo yaɖe-yaɖe sɔ d'agun nu Benɛvi lɛ. Nusisɔ yetɔn gbɔnvo nu hansinɔ ɖelɛ tɔn: ye nɔ azan, bo nɔ xwe gbakun yetɔn ɖ'agɔ. Ye nɔ do kɔjɛ sikatɔn alo ye nɔ nɔ́ gode. Gbɛvi atɔn nɛ lɛ ɔ azɔmɛxwe lisinmɛ tɔn Vɛdokɔ tɔn ɖo Kutɔnu toxo ɔ mɛ wɛ ye mɔ ye ɖěè ɖe. Ye nɔ kpɔnnudo hansinɔ Mc Solaar, Benny B,I AM, MC Hamer, Black Jack alo Vanilla Ice. Gbɛta nyìkɔ yetɔn ɔ vodun Afrika gbeji tɔnSakpatá tɔn wɛ ye sɔ.
Sakpatá nǔmɛsɛn wɛ nyi bo jɔ ɖo ayɔnulɛgɔn bo e ka tunwun î ɖo fi bi. Fi ɖebu é ɖe ɔ è nɔ ylɔ ɛ ɖɔ máwú nukɔnnyimɛwu (variole) tɔn. Bo nu e na gblo ada na ɔ nukɔnnyimɛwu'zɔn lɛ bi sin máwú wɛ. Ɖo Benɛ kpodo Togo kpan nǔmɛsɛn wɛ bo nyi vodun ayikungban tɔn.

## Han yétɔn ɖé lɛ

## Dodo tɔn
‹‹Sakpatá Boys [archive]››, sur Afrisson, 10 mai 2007 (consulté le 4 octobre 2021).

Voluncorp, ‹‹Deux (02) titres incontournables de Sakpata Boys-Afrique-Actualités-Volun Corps [archive]››, sur https//:www.voluncorp.com (consulté le 4 octobre 2021)

‹‹Sakpata Boys - Home [archive] ›› sur www.sb.asticmedia.net (consulté le 4 octobre 2021)
Akpaxwé:hanjigbɛtáAkpaxwé:nǔxogbɛta
Zouley Sangaré

**Zouley Sangaré**, bɛ́ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛ tomɛ̀. E jì ì ɖò azǎn 6 avuvɔsun 1972 ɖò Parakou ɖò Benɛɛtò mɛ. É kú ɖo azán 15 ɔ zofinkplɔsun 2013 do Sèdégbé [Agbomɛ Kanɖofi]] kan mɛ. 

## Gbɛ tɔn
Ɖo hwe afɔtɔn nukun dokpo gblamɛ ɔ, é ɖe agban hwɛ atɔn tɔ́n bo ka wa azɔ kpodo hanjitɔ́ gěgé  ée nyí  to mitɔn mɛ tɔn lɛ́ɛ kpo to ɖěvo lɛ́ɛ mɛ tɔn kpo e.

## Agbanxwɛ tɔn lɛ
* Ɖò xwè 1996  ɔ,é jì Iriba Koubé (Nous allons nous rencontrer)
* é jì Souda (Allons-y) 
* Ɖò xwè 2011  ɔ,é jì  Seul

## Ajɔ tɔn lɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1972 tɔn mɛ
Abiola

**Abiola** b'ɛ wlan **Abyɔla** ɖo fɔngbèmɛ ɔ, sín tinmɛ wɛ nyí gbɛtɔ susunɔ.

## Mɛ wɛ ka nɔ nyí nyikɔ enɛ?
Sunnu wɛ  e nɔ sù nyĭ ɖɔ̀ Abiɔlɔ.

## Hwetɛnu wɛ e nɔ ná nyikɔ enɛ
Nu mɛjitɔ lɛ ba ɖɔ̀ vǐ yetɔn ni nɔ wa nu e na nɔ sɔ ɛ su e ɔ wɛ ye nɔ n'ɛ nyikɔ enɛ.

## Fitɛ wɛ e nɔ na nyikɔ enɛ ɖè ?
Benɛɛromɛ kpo awɔnlintomɛ kpo wɛ e nɔ na nyikɔ enɛ ɔ ɖè.

Akpaxwé:Vǐ nyikɔ ɖo Benɛɛtò mɛ
Aflika

**Aflika** nyí kplékplé tò ɖé ɖo mɛwigbéjí tɔn lɛ é tɔn . Aflika yi apka ayizin ɖo kanwéko ji awikungban ɔ tɔn n. Aflikavi lɛ hù gbɛtɔ Liva 1 livi 300. 000. 000. Afrika ɔ bi nyi tokplékplé  wégɔ̀ ɖo  kplékplé tò lɛ ton mɛ ɖò  Asiatò lɛ gudo.

## Lìnkpɔ
* Príncipe Kevin I Nyerere

Akpaxwé:Aflika
Xojlajla zɔwiwa gɔnu Benɛ tɔn lɛ

**Xojlajla zɔwiwa gɔnu Benɛ tɔn lɛ** sukpɔ. È ɖé e nyi xójlawema e kpodo xojla gbɔn mɛmɔgbɔn wɛkɛ gɔnu kpan.

## Xójlawema lɛ
- Le Béninois Libéré (Benɛvi e tun kan na e)

- La Croix du Bénin (Akluzu Benɛ tɔn)

- L'Économiste (Akwɛxoɖɔtɔ)

- L'Évènement précis (Dodo nu e jɛ e tɔn)

- France-Dahomey (Flanséto-Danxomɛto)

- La voix du Danhomey (Gbe Danxomɛ tɔn)

- Fraternité (Nɔvinyinyi)

- La Gazette du Golfe(Zungbɔ Golfe tɔn)

- Le Héraut

- Le Matinal

- La Nation

- Nord-Sud

- Le Quotidien

- La Nouvelle Tribune

- Le Progrès

- L'Autre Quotidien

- Matin libre

- Le Phare du Dahomey

## Radio lɛ
- Radio Benɛ to ɔ tɔn

- Radio Benɛ Alafia

- Radio Atlantique FM

- Ado FM

- Soleil FM Benɛ tɔn

- Planète FM

- Radio Kanɖi FM

- Radio Toninyɔ

- Radio Kpasɛ

- Su Tii Déra FM

- Radio Tonasé

- Lokosa FM

- La voix de la Lama

- La voix de Tado

- Radio Aja-Wɛrɛ

- Radio Rurale Lalo

- Diapora FM

- Kufo FM

- Ocean FM

- Radio Mono

- La voix de Lokosa

- FM Nɔsina

## Mɛmɔgbɔn wɛkɛ gɔnu lɛ
- ORTB

- Benɛ Business 24

- LC2 International

- Golfe TV

- Canal 3 Benɛ

- TV Carrefour

- La Béninoise

- Un africa TV

- EDEN TV

- e Télé

- Ado TV

## Jɔxwi
- Actu Benɛ

- L'Économiste

- 24 Heures au Bénin (Ganxixo ko nukun ɛnɛ ɖo Benɛ)
## Ɖěvo lɛ
- Xojla gɔnu France to tɔn ɖo Afrika gbeji ɖo Benɛ 

- HAAC

- Sɛn è ɖɔ nu do jɔxwi wu ɖo Benɛ e 

- Mɛɖě dogesi wema xojlazɔwatɔ Benɛ tɔn lɛ tɔn

- "Café média plus"

Akpaxwé:Xojlajla zɔwiwa gɔnu Benɛ tɔn lɛ
Emmanuel Tiando

**Emmanuel Tiando** nyi toxoɖɔtɔ Benɛɛto bo lɛ nyi nuxwitixwitidobiba tɔ do *Archéologie* mɛ do kplɔnyiji-alavɔagbomɛ kandofi tɔn.
## Gbɛ tɔn
É yi kplɔnyiji-alavɔ-wema-xɔmɛ ɖo kplɔnyiji-alavɔ xwe Ecole Normale Supérieure Hɔgbonù tɔn bo kplon nù do tan lɛ ji.

## Azɔ wiwa tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Axel Merryl

**Axel Merryl**, b'ɛ jii ɖo azǎn nukɔntɔn Liyasùn xwè 1996  tɔn mɛ ɔ, nyi ɖokpo ɖo Malànhwlɛ̀nvlɛ́tɔ́ Benɛɛtò tɔn lɛ mɛ. E sɔ e ɖee xlɛ tò gbɔn video tɛnmɛ tɛnmɛ e e blo ɖò yutubù jì e gbla mɛ.

Akpaxwé:Malànhwlɛ̀nvlɛ́tɔ́
Afrique Airlines

**Afrique Airlines** nyi jɔmɛhunxwé mɛwigbeji tɔn ee dó wa ɖò xwè 2002. Nɔtɛn ɖo Kutɔnu do Benɛɛto mɛ.

## Hwenu ee bɛ azɔ̌ dó é
Xwè 2003 wɛ̀ e bɛ azɔ̌.

## Fi ee nɔ yì lɛ é
E nɔ bɛ mɛ sín kutɔnu wa yì palitomɛ bo nɔ lɛ bɛ wa kutɔnu. Jɔmɛhunjayitɛn kajɛhun tɔn wɛ e nɔ bɛ mɛ sín.

## Jɔmɛhun nabi enɔ w'azɔ̌ ɖò xwé ɔ gbè e
Jɔmɛhun ɖokpó wɛ e ɖó b'ɛ ylɔ ɖɔ̀ Airbus A310-300 b'ɛ nɔ xayà ɖò jɔmɛhunxayaxwé "Eagle Aviation France"

Akpaxwé:Jɔmɛhunxwé lɛ
Sinsɛn gbigbɔ wíwé tɔn

thumb|right|<center>Sisɛn vì lɛ ɖo xu to</center>
**Sinsɛn gbigbɔ wíwé tɔn** nyi sinsɛn daxo ɖe ɖo Aflika gbeji. Yɛhwenɔgan ɖaxo papa Samuwɛ́li bielou djosefou oshoffa weyin nukɔn gan é ehin sinsɛn nɛ ɔ wa Xɔgbonu do azan ko atɔɔn nukun ɛnɛ zosun xwe 1947 tɔn mɛ.

Sinsɛn enɛ jijɔn ayi ɖo Aflika gbeji ɖo taji ɔ Benɛɛetò kpodo awɔnlin kpo ji.

Ɖo xwe 2001 tɔn mɛ ɔ, sinsɛn nɛ ɔ wɛ nyi sinsɛn ɖaxo  wegɔ do Benɛɛtò mɛ gbɔn sinsɛn vì nabi é ɖo é lixo. Ye ɖibla yi livi dokpo mɔ.

## Tan
Papa Samuel Bilewu Joseph Oshoffa we do sinsɛn ɔ ayi. Xwlɛkpatɔ xoxo de we bɔ yè ji ɖo Danxomɛ (Benɛɛtò ehɔnmɛ tɔn) do xwe 1904 tɔn mɛ.

## Xoxlɛ

Akpaxwé:Sinsɛn
24 Heures au Bénin

**24 Heures au Bénin** ɔ, xójla gbɔn kanji ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn ɖe wɛ nyi  ɖo Benɛɛtò mɛ bo ɖo unflagbɛji ɔ ji.

## Tan tɔn
Xojlajla zɔwiwa ɖo Flanségbè mɛ gbɔn unflagbɛji ji wɛ nyi azɔ tɔn. Mɛɖaxó Judicael Séverin Zohoun(Zohun) wɛ do wa bo nyi gǎn ná. Gǎn xojla gbɔn kanji nɛ ɔ tɔn ɔ, mɛɖaxó Hubert Marcel Houeto(Xweto) wɛ bɔ gan é nɔ kpenukun do nuwlandokanji ɔ wu e, wɛ nyi mɛɖaxó Ignace Fanou (Fanu). Kútɔnú toxomɛ wɛ azinkan tɔn ɖe. Unflagbɛji sin atɛ tɔn ɔ wɛ nyi https://www.24haubenin.info

## Dodo tɔn
https://www.24haubenin.info

Akpaxwé:Xójla gbɔn kanji tɛn
Ousmane Alédji

**Ousmane Aledji ** b'ɛ jì ì ɖò azǎn 27 gɔ abɔxwísùn xwè 1972 tɔn mɛ ɖò Kutɔnu ɔ, nyí wémawlantɔ, Xólomilomi ɖɔ̀tɔ́. 
## Gbɛ̀ tɔ̀n
## Ajɔ e do e kpo nu wlanwlán tɔn lɛ kpó

Akpaxwé:Xo-lomi-lomi-ɖɔtɔAkpaxwé:Jì ɖò xwè 1972 tɔn mɛ
Ayra Star

thumb|right|<center>Ayra Star</center>
**Ayra Star** bɔ nyikɔ́ tɔn ɖesù nyí **Ayinkansola Sarah Aderibigbe** nyi hansinɔ, nuxotɔ Benɛɛ tɔn ɖokpo.

## Tan tɔn klewun
E ji Ayra Star ɖo azǎn 14 gɔɔ ayidosùn xwe 2002 ɖò Kutɔnu lobo sù ɖò finɛn cobo wa yi Lagos. Xwenù ée e ɖó xwè Wǒ ɔ, e byɔ hanjigbɛta azɔntɔnmɛ tɔn mɛ lobo nɔ kpa han kpo nɔvi tɔn kpó. E yi azɔmɛxwé daxo *Les cours Sonou kutɔnu tɔn*'. Finɛ wɛ e yi kunuɖéwéma *licence* tɔn ɖè ɖò toxoɖiɖɔ kpo nǔ e kan zizan xa tò dévo lɛ kpo lijí.

Akpaxwé:HànsinɔAkpaxwé:Nuxotɔ
Gali fɔtɔ

**Gali fɔtɔ** ɔ, nǔɖuɖu Togùdo kpo Benɛɛto tɔn kpó wɛ. E nɔ  blo e kpo Galí kpó azìn sisɔ́ kabi sadinù kpo.

Wegɔ tɔn acɛkɛ ɔ, ɖó gan lanmɛ hù ii. E nɔ ɖù e yɛ kpó xwéví , kokolo lan kpodo kokwe sisɔ kpó.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
Ousmane Batoko

**Ousmane Batoko** ɔ, yé ji do azán afɔtɔn gɔ nùxwasùn do 1949 do Parakou (Benɛɛtò). E nyi xwèdɔtɔ bo nyi ganhɔnyitɔ hoho Benɛɛtò tɔn bo lɛ vɔ nyi xwɛdɔgbasà daxogan do Benɛɛtò mɛ.
## Gbɛ tɔn
É yi kplɔnyiji-alavɔ-wema ɖo kplɔnyiji-alavɔ xwe Université Panthéon-Assas Paris 2 tɔn bo ɖo kunnuɖewema ɖo nu e nɔ ylɔɖɔ *Droit Public* mɛ.

## Azɔ wiwa tɔn

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1949 tɔn mɛ
Akpan

**Akpan** nyi nuɖuɖu bɔ e nɔ ɖa ɖo Benɛɛto mɛ kpodo Togotò mɛ kpo.

## Fi ee gosin e
Xɔgbonu gbeji wɛ akpan gosin. E nɔ sɔ agbadelinfin kabi abɔkunlinfin do ɖa na

Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn ee ɖo Alada e

**Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn ee ɖo Alada e** nyi azɔmɛxwe ɖaxo axɔsu tɔn e ɖo toxo Alada Benɛɛtò tɔn mɛ bo nɔ na nunywɛ do nunywɛ ji nuklpɔnmɛtɔ lɛ gbɔn tonu sise kpo afɔɖiɖe tovi ɖagbe nyinyi sin aliji. Nukplɔnmɛtɔn lɛ kunkpla mɛsi lisin mɛ tɔn kpodo kplɔn yi ji alavɔ tɔn lɛ kpan.

## Nuklpɔnmɛ tɛ lɛ ka ɖo azɔmɛxwe ɖaxo mɛsi lɛ tɔn?
Azɔmɛ xwe enɛ ɔ nɔ na mɛ kplɔn ɖo tan e ɖo  togudo lɛ  kpoɖo Benɛ tò mitɔn sin tan  kpo‚ fie tò ɖokpoɖokpo ɖe ɖo gbɛ ɔ mɛ e‚ nunywɛ ɖo linlin alo nuwlanwlan ɖote mɛxoxo lɛ tɔn‚ nunywɛ gbɔn flansegbe kpikpe ɖido sin aliji‚ nunywɛ gbɔn ɛsipanyɔli sin aliji‚ glɛnsi sin aliji‚ jɛmagbè sin aliji‚wɛ nyi nu tɛnmɛtɛnmɛ e ji ye nɔ kplɔn nu mɛ do e.

## Nukpɔnmɛtɔn lɛɛ kpo kunuɖewema tɔn lɛ kpo
Nukpɔnmɛ lɛɛ ɖo xogbonu ɖo hwenu ɖokpo tawun a ‚ mɔɖokpo ɔ‚ e ɖo azan ɖe tawun a. Nu ganji ɔ‚ nu ye byɔ xwé enɛ gbe kpoɖo kunuɖewema ɖe ye nɔ ɖo xwe ɛnɛ gudo kplɔnyiji alavɔ tɔn ( mɛtrizu)‚ ye nɔ yi kplɔn ɖo kplɔn ji nu xwe ɖokpo bo nɔ tɔɔn kpo kunuɖewema KAPƐSI tɔn.Amɔɔ ye ka bɛ nukpɔnkplɔn enɛ ɔ kpo kunuɖewema xwe atɔn mɛ tɔn kplɔn yi ji alavɔ tɔn gudo ɔ ( lisansi)‚ ye nɔ yi kunuɖewema ɔ ɖo xwe we gudo bɔ kunuɖewema enɛ ɔ nɔ nyi BAPƐSI.

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn
Candide Azannaï

**Candide Azannaï** bɔ e jì ì ɖò azǎn 14 ayidòsiùn xwè 1959 ɖò xɔgbonu ɔ,nyí súnnù toxóɖɔtɔ́ Benɛɛví ɖokpó. Nukɔntɔ́ toxóɖɔ́gbɛ́ *Restaurer l’Espoir* tɔn. E wɛ dó toxoɖɔgbɛtá ɔ wá. E sɔ́ ɛ ɖɛ̌mɛnu ɖò ɖɛmɛnugbása ayizɛ́n gɔɔ.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔnAkpaxwé:Toxoɖiɖɔ ɖo Benɛɛto mɛ Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1959 tɔn mɛ
Akpaxwé:Ɖɛmɛnu_Benɛɛto_tɔn_lɛ
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Alixǒsi

**Alihossi**, b'ɛ wlán **Alixosi** ɖo fɔngbemɛ ɔ nyi mɛɖesunyikɔ nyɔnu tɔn ɖo gungbeji ɖo Benɛɛtò mɛ 

## Xixa
 

## Nyikɔɔ sin tinmɛ
E nɔ na nyikɔ nɛ ɔ vinyɔnu e nɔ tɔn xwe vijigbe bo ji ɖo aliji e

Akpaxwé:Vǐ nyikɔ ɖo Benɛɛtò mɛ
Alihonou

**Alihonou,** b'ɛ wlán **Alixonu** ɖo fɔngbèmɛ, nyi mɛɖesunyikɔ sunnu tɔn ɖo gungbeji ɖo Benɛɛto mɛ.
Ehɔnmɛ ɔ hɛnnunyikɔ́ wɛ.

## Xixa tɔn

## Nyikɔɔ sin tinmɛ
Nyikɔ nɛ ɔ sin tinmɛ nyi alijivi. E nɔ na vi sunnu e nɔ tɔn ji ɖo aliji cobo yi dotoxwe e.

Akpaxwé:Vǐ nyikɔ ɖo Benɛɛtò mɛ
Daa

**Daá**  ɔ nyikɔ́ ɖée é nɔ̀ ná hɛ̌nnùgán ɖò axɔsùɖutò afɔgokɔ Benɛɛ tɔn lɛ mɛ e wɛ.
ADO TV

**ADO TV** ɔ, mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ́ gɔ́nu axɔsú tɔn ée nɔ kɛnu dó lɔnyijí lɔnfɔnkɑn kpódó jɔwunjɔjaxó wú ɖo Benɛɛtomɛ.

## Tan tɔn
Gbavi nukpɛnnɔ kpo gbavi bówun bówun kpó ée (HAAC) ɖétɔ́n lɛ́ɛ ɔ́, ADO TV kpó ADO FM kpó lɔ́ɔ jɔ́gbɔn yěmɛ 51 lɛ́ɛmɛ

## Jɔtɛn tɔn
ADO TV / Fm ée nɔ Kúhunǔ ɖo Bɔ̌lu afɔsɔ́xótɛn Ahwangan Sunvínɔ Mathieu Kérékou wáyí ɔ́, é sɛtɛn wáyi St Jean ɖo alikpléhɔnkántɛn Kossi tɔn.

## Nuwiwa tɔn lɛ
* La Grande Boucle (LGB)
* Tout Feu Tout Kiff (TFTK)
* C'est Dimanche
* Exclu Zik
* Allô Coach
* La Team du Mondial (Emission axées décryptage des matchs de la coupe du monde Qatar 2022)
* 100% Foot
* Télé Kitoko
* Femina
* 8-10
* 90minutes sport
* Alisa Honmè
* Lonyidji Fonkan
* Arène 229
* Balade tropicale
* La Lucarne

## Gbaví wékpɛ́n nɔ sín tito
Tito élɔ́ɔ nǔwíwa ée ese-bomɔ bódó de ayi d'áyǐ nú mɛbǐ kpaa ɖéwɛ, lobɔ esɔ́ ɖóté nú tomǐtɔn kpó togudó nu bi kpán éwɛ. Kútɔ́nu, Gbɔ̌xíkɔn, Palakú kpó Lǒkosa kpó wɛ yebló akpáxwé nukɔntɔn nǔwíwa élɔ́ɔ tɔn ɖe.

## Sɔ́ nyi tojí
ADO TV ɔ́, nuwíwá tɛnmɛtɛnmɛ ée nɔ́ kɛnu talala ɖó nukplɔnmɛ kpó mɛɖe ɖ'aliji jɔwunjɔja lɛ́ tɔn jíéwú wɛ énɔ kɛnudó.

Mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ́ gɔ́nu axɔsú tɔn atɔngɔ́ éeɖo Benɛɛ, lobonɔ ɖɔxó si xójɔ́tɛn 623.25MHz VHF PAL; Kɛn 3 ɖo TNT jí kpóɖó wɛkɛ https://web.archive.org/web/20240222135559/https://adotv-fm.bj/ tɔ́n jí kpó.

## Mɔkan eji eɖe xó élɔ́lɛ́ sin é

## Mɔkan ɖévo lɛ́ɛ

Akpaxwé:Gbaví wékpɛ́n nɔ lɛ
Axɔsuɖuto Xogbonu tɔn

**Axɔsuɖuto Xɔgbonu tɔn** ɔ, gbɔnvo nu tokpɔnla Xɔgbonu tɔn éhɔ̀nmɛ tɔn ɔ a. Tokpɔnla nɛ ɔ è nɔ lɛ yɔlɔɖɔ Ajacɛ , alo toxo nyìkɔ atɔn nɔ.

## Tan tɔn
Adohwɛ-Ajahutɔ nɔ zinkpo ji nu xwe yɔyɛ ɖe ɖo Alada bo wa gosin fi bo jo azinkpo ɔ do nu vi tɔn atɔn lɛ. Xwe gěgé wɛ axɔsuvi atɔn nɛ lɛ hwlɛn tɔ yetɔn zinkpo na. Ye gbɔ bo yi ba ɖɔgbotinsa ɖokpo bɔ toxo nɛ ɔ hɛn nyìkɔ ɖɔgbotinsa nɛ ɔ tɔn e é wɛ nyi Hwɛgbo. Ɖo tɛnnɛ ɔ mɛ, ye ɖo gbe kpɔ bo jo tɔ yetɔn azinkpo ɔ do nu Ganji Sinjɛ Ajahutɔ-Kpɛvi. Enɛ ɔ gu ɔ mɛ ɖokpo tunta to taligbe bo yi do axɔsuto Danxomɛ tɔn wa, bɔ mɛ ɖokpo e kpo ɔ (Tɛ-Agbanlin) e sɔ ali ɖido afɔgokɔ hwetɔnwaji tɔn bo do axɔsuɖuto Xɔgbonu tɔn wa.

## Xɔgbonu'xɔsuɖuto ɔ sin jujɔ
Tɛ-Agbanlin ɔ Aja Yado kunkan mɛ wɛ é gosin bo wa jɛ agban do Xɔgbonu e tɔ tɔn ku gudo ɔ. É wa jɛ dɔn ɔ, ayɔnulɛ (Yoruba) mɛ wɛ é yi jɛ ɖo ye ko ɖo finɛ co bɔ é wa. É wa byɔ tɛnmɛ ye bɔ ye gbɛ. Éyɛ ka tɔn ahwan ye. É ɖuɖeji kpodo zangbetɔ e nyi vodun bo nɔ cyɔn alɔ togun nɛ ji, bo nya yɛ nyanya bo ka nɔ lɛ yli ajotɔ́, bɔ ye hɛn sin Aja e kpo.

## Axɔsu e xɔ to lɛ e
# Hufɔn : 1792-1807
# Ajohan : 1807-1816
# Tofa nukɔntɔn ɔ : 1816- 1818
# Hweze : 1818  -1828
# Tonyɔ : 1828- 1836
# Mɛyi : 1836- azan tantɔn zosun xwe 1848 tɔn
# Soji : azan 8ɔ zosun xwe 1848- azan 3ɔ zofinkplɔsun xwe 1864
# Mikpɔn : azan 11ɔ zofinkplɔsun xwe 1864- azan 23ɔ lidosun xwe 1872
# Mɛyi wegɔ ɔ : azan 4ɔ ayidosun xwe 1872- azan 26ɔ ayidosun xwe 1874
# Tofa wegɔ ɔ : azan 16ɔ zosun xwe 1874- azan 7 zofinkplɔsun 1908.

## Gan è jɛ axɔsu nɛ lɛ gudo e
# Gbɛɖisin Tofa : azan 10ɔ zofinkplɔsun xwe 1908 - azan 22ɔ kɔnyasun xwe 1913
# Xuji : 1913 - 1929
# Toli : 1929 - 1930
# Gbɛhɛnto : 1930 - 1940
# Gbɛtɔ Toyi : 1941-194...
# Alɔhɛnto : 194...- azan 16ɔ liyasun xwe 1976
# Kpɔtozunmɛ Dɛ Xakpɔn atɔn gɔ : .... azan 7ɔ zofinkplɔsun xwe 2020

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Axɔsuɖuto lɛ
Axɔsuɖuto Alada

**[[w:Axɔsuɖuto_Alada_tɔn|Axɔsuɖuto Alada tɔn]]** ɔ axɔsuɖuto ɖe wɛ bo ɖo Xulɛnu Benɛ tɔn mɛ. Hɔnmɛ e nyi axɔsuɖuto ɔ tɔn ɔ ɖo tokpɔnla Alada ɖo tokpɔnlavi Tɔgudo tɔn mɛ ɖo slata Tɔgɔ tɔn mɛ. 

Axɔsuɖuto Xɔgbonu  tɔn ɔ, gbɔnvo nu tokpɔnla Xɔgbonu tɔn éhɔ̀nmɛ tɔn ɔ a. Tokpɔnla nɛ ɔ è nɔ lɛ yɔlɔɖɔ Ajacɛ, alo toxo nyìkɔ atɔn nɔ.

## Tan tɔn
Adohwɛ-Ajahutɔ nɔ zinkpo ji nu xwe yɔyɛ ɖe ɖo Alada bo wa gosin fi bo jo azinkpo ɔ do nu vi tɔn atɔn lɛ. Xwe gěgé wɛ axɔsuvi atɔn nɛ lɛ hwlɛn tɔ yetɔn zinkpo na. Ye gbɔ bo yi ba ɖɔgbotinsa ɖokpo bɔ toxo nɛ ɔ hɛn nyìkɔ ɖɔgbotinsa nɛ ɔ tɔn e é wɛ nyi Hwɛgbo. Ɖo tɛnnɛ ɔ mɛ, ye ɖo gbe kpɔ bo jo tɔ yetɔn azinkpo ɔ do nu Ganji Sinjɛ Ajahutɔ-Kpɛvi. Enɛ ɔ gu ɔ mɛ ɖokpo tunta to taligbe bo yi do axɔsuto Danxomɛ tɔn wa, bɔ mɛ ɖokpo e kpo ɔ (Tɛ-Agbanlin) e sɔ ali ɖido afɔgokɔ hwetɔnwaji tɔn bo do axɔsuɖuto Xɔgbonu tɔn wa.

## Xɔgbonu'xɔsuɖuto ɔ sin jujɔ
Tɛ-Agbanlin ɔ Aja wɛ é wukun sin bɔ ye wa jɛ agban do Alada. É wa gosin Alada ....

## Akwɛ zinkan tɔn
Kannumɔ kpodo nuwa do sa kannumɔ kpan mɛ wɛ axɔsuɖuto Alada tɔn ɔ kpo Xweɖa tɔn ɔ kpo ɖo nukɔnyiyi tawun ɖo akwƐ zinkan lixo ɖo gbe nɛ ɔ bi ji. Gbe nɛ ɔ ji wɛ yovo kannumɔ xɔtɔ lɛ nɔ ylɔɖɔ xulɛnugbeji kannumɔ lɛ tɔn. Axɔsuɖuto Alada tɔn ɔ sa kannumɔ do yi numaɖinu e yovo lɛ nɔ hɛn wa lɛ. Nu nɛ wɛ zɔn tawun bɔ axɔsuɖuto Alada tɔn ɔ ɖo nukɔnyiyi bo nɔ ɖo nuɖyɔ xa axɔsuɖuto ɖe lɛ wɛ ɖo taji ɔ axɔsuɖuto "Benɛ" tɔn èé ɖo afɔgokɔ Awɔnlin tɔn e

## Axɔsu e xɔ to lɛ e
# Ganwa : 1792-1842
# Ganji Sinjɛ Ajahutɔ-Kpɛvi : 1842-1885
# (...) : 1885- 1894
# Jigla nukɔntɔn ɔ : 1894   -1909
# Jihɛnto : 1909 - 1923
# Kanfɔn : 1923 - 1954
# Jigla wegɔɔ : 1954 - 1992
# Kpɔɖegbe Jigla : azan 2ɔ woosun xwe 1992 tɔn kaka jɛ din

## Fi e axɔsuɖuto ɖe e
Ayizɔnu lɛ wɛ ɖ'ayǐ ɔ ji jɛ nukɔn cobɔ Ajahutɔ wa kpodo ahwan tɔn lɛ kpo.

## Fifonu un axɔsuɖuto Alada tɔn
Ɖo xwe 1724 wɛ axɔsu Agaja fun ahwan xa axɔsuɖuto Alada bo yi.

Akpaxwé:Axɔsuɖuto lɛ
Axɔsuɖuto Xweda tɔn

**Axɔsuɖuto Xwela**  tɔn ɔ, axɔsuɖuto kpɛvi ɖe wɛ bo ɖo Hweyixwɔ waji mɛwigbeji tɔn ɖo tokple ɖo xuto Gineé tɔn mɛ. Xwela sin axɔsuɖuto ɔ ɖo afɔgokɔ Benɛ to ɔ tɔn. Danxomɛ'han ka wa yi xu kanvlɔnvlɔn tɔn ji ɖo azan 9ɔ xwejisun xwe 1727 tɔn.

## Tinmɛ tɔn
Xwela ɔ kplekple gbe e wukun sin ajagbe mɛ e tɔn wɛ bɔ ye wa sa xwe nyi tɔsisa kpɛvi Ayemè sin ageji ɖo xwe kanweko donu afɔtɔn gɔ mɛ dɔn.

## Tan tɔn
Tan e nyi axɔsuɖuto Xwela tɔn ɔ, numɔjɛji ɔ ko tǐn ganji a. E se ɖɔ akpaxwe nukɔntɔn xwe kanweko donu afɔtɔn nunkun ɖokpo tɔn mɛ xweyǐgbe xwe 1580 tɔn mɛ dɔn wɛ, xwela lɛ ɖo mɛ kpla kpla gan yetɔn Ahohó alo Haholo do axɔsuɖuto nɛ ɔ wa. Toxo nukun ɖeji tɔn ɔ wɛ nyi Savi bo ɖo kilomɛ́tlu 8 xwe totaligbe Tokpɔnla Glexwe tɔn ɔ. Nukɔnyiyi tɔn, hɔnhlɔn tɔn ɖ'akwɛzinzan linu ɔ zawe ɖo xwe kanweko donu afɔtɔn nunkun wegɔɔ hwenu ɖo akɔ e é jɛ xa yovo ɖo nusisa nuxixɔ linu ɔ wu. Axɔsuɖuto nɛ ɔ nyi toxo nukúnɖéjí tawun ɖokpo nu kannumɔnɔ sisa nǔwiwa e e yovo blo nu xwe mɔkpan ɖo xwe kanweko donu afɔtɔn nunkun wegɔɔ e mɛ. Glelilɛ wɛ nyi azɔ taji axɔsuɖuto Xwela tɔn ɔ tɔn bɔ ajɔwiwa xo kpoɖo na. Ɖo fifonu xwe kanweko donu afɔtɔn nunkun wegɔɔ tɔn ɔ, axɔsuɖuto ɔ jo tɛnmɛ do nu yovo lɛ, ɖo taji : Flansé  to mɛ nu lɛ, Portugal to mɛ nu lɛ kpodo Glɛnzin to mɛ nu lɛ kpan. Ɖo bibɛmɛ xwe kanweko donu afɔtɔn nunkun atɔn gɔ ɔ tɔn ɔ, yovo lɛ gba xɔ tɛnmɛ tɛnmɛ kpodo xwé ɖelɛ kpan. Hufɔn (Hafɔn) wa huzu axɔsu hwenu é ɖo xwe Wɛnɛ(14) e. E nɔ ɖyɔ nu e yovo lɛ hɛn e kpodo Kannumɔnɔ  lɛ kpan.

## Axɔsu e xɔ to lɛ e

# Ayohwan : 1671 - 1703
# Ayisan  Ama : 1704 - 1708
# Hufɔn : 1708 - 1741
# Sagbe : 1753 - 1774
# Akanmu : 1776 - 1802
# Dɛkpɔn : 1804 - 1819
# Ɖɛɖé : 1820 - 1843
# Ɖɛji : 1844 - 1857
# Mǐtɔ Ɖaxo Kpasɛhɔn : 2006 .....

## Dodotɔn

Akpaxwé:Axɔsuɖuto lɛ
ICC Services Xó

**ICC Services Xó**  kan nuɖabaɖa‚ akwɛhízìhízì ɖaxó éé jɔ bɔ tovì gégé sìn kwɛ dɔn ɖo léxwé 2010 é mɛ. Gbɛtɔ wɔbuwɔbu yi 300.000 sìn kwɛ, é hǔ liva afɔdé é wɛ dɔn ɖo ahizì ɔ hwenú.

Mɛ lɛ vɛ nu ɖó toxódɔtɔ kpo acɛkpikpa togán Thomas Boni Yayi tɔn nǔ xó ɔ. Hwɛ ɔ nɔ ayi jɛ léxwé 2018 ée CRIET wa fó é. 

Sévérine Lawson wè kp'acɛ do xo e kan axɔ su mɛ sin akwɛ dɔn ɖo ICC Services Xó ɔ mɛ lɛ e.

## Nú é jɛ é
Bibɛmɛ ɔ‚ ICC Services (Investments Consultancy and Computering Services) nyi azɔxwe axɔsu mɔ do na manɖó nú ɖé mɛ‚ b'ɛ Guy Akplogan‚ Emile Tégbénou‚  Nonhèmi Agossou kpo Nicolas Houngbèmè xwé azá na.

ICC services sìn gan lɛ sɛkpɔ sinsɛnxwé gbigbɔ wiwe,  b'ɔ azɔxwe ɔ jɛ alɔgɔ nǔ tokpɔnla lɛ jì. Yé nɔ gba dotoxwé‚ wemaxɔmɛ... lo bó nɔ na nǔ gégé ɖévó wamamɔnɔ lɛ. Éé mɛ lɛ jɛ yé tunwun jì ɔ‚ yé zé gbɛ nina sìn titomɛ ɖé ɖ'ayi. Gbɛkwè ɖé wa yé gɔn na jì kwɛ vì sɔ yi wé nǔ gbɛnatɔ. E nyi ɖɔ é na Cakì wo ɔ é nɔ jì caki kó ɖó sùn ayizin gblamɛ.  A lé ɔ zɔn bɔ mɛ gégé sɔ kwɛ yétɔn ɖo fì nɛ. Ɖo léxwé 2010 ɔ, gbɛ̀ sìn titomɛ ɔ gbà‚ bɔ axɔsuzɔwatɔ‚ alɔnuzɔwatɔ‚ gbɛtɔ kpǎ gégé sìn akwɛ dɔn.

## Yé vɛ nǔ do acɛkpikpa
Gbɛtɔ sukpɔ́ dɔ jì lé acɛkpikpa xwé ɔ nǔ tɔn ɖó alɔ ɖé mɛ manmaa yé kún sì xǔ lɔn bɔ gbɛ sìn titomɛ ICC Services na tɛ ɖé hwɛ ó. Mindévó lɛ dɔ gan ICC Services tɔn lɛ nɔ zɔ́n hǎ ganhɔnyitɔ xoxó Armand Zinzindohoué kpo axɔsuzɔwatɔ daxó lɛ kpo‚ bɔ yé tɛ lɛvɔ yi togángbasa kpɔn bo ɖo acɛ ɖé lɛ.

## Ɖo hwɛ núkɔn
Yé wli gàn ICC Services tɔn lɛ bo yi dɔkun yéton lɛ gɔ na‚ b'ɛ yé ɖɔn yé wǎ hwɛ nukɔn nǔ aɖaka‚ ahizìgbɛ̀ tɔn kpo.

Hwɛɖɔtɔ lɛ ɖɔn hwɛ yi hwɛgbasa yɔyɔ CRIET azan fɔtɔn nukún we gɔ (17) woosùn lexwé 2018. ICC Services sìn gan lɛ ɖɔ dó CRIET nunkɔn ɖɔ yé nɔ na nǔ toxódɔtɔ daxó lɛ bó nɔ mɔ tɛn bó nɔ yì acɛ axɔsu tɔn nǔ azɔ́ yéton. Yé ylɔ ganhɔnyitɔ gǎn xoxó Pascal Koupaki kpodo ganhɔnyitɔ xoxó hwɛɖɔtɔ lɛ tɔn Victor Topanou kpo sìn nyikɔ́. Lóɔ́, mɛɖaxo wé énɛ lɛ ɖɔ yé kún mɔ do na o.

Azangaagbé‚ azan ayizin gɔ‚ zofìnkpɔsùn léxwé 2019 ɔ́‚ hwɛɖɔxxwé CRIET tɔn sà ganmɛ hwɛ xwé wó (10 ans) do ICC Services sin gan é lɔ lɛ : Akplogan Guy Athanase Sètondji, Tégbénou Comlan Emile, Dohou Pamphile Ludovic  kpodo Sohounou Clément.

Hwɛ ɔ ɖɔ yé na sǔ livi wewe (12 millions de fcfa) nǔ sɛn kwɛ co bo na lɛvɔ tinkpɔn bó sǔ mɛ ɖé yé hizì bɔ yé ɖo ahɔ biɔ wɛ lɛ.

## Hwɛɖidɔ lɛ̀
Ée ICC Services gbà ɔ‚ acɛkpikpa Benɛɛ tɔn sɔ titomɛ ɖé d'ayì nǔ  mɛ lɛ̀ nì yì akwɛ yétɔn éé dɔ́n é. Titomɛ ɔn banǔdo bó dɔ ICC Services ɖǔ ahɔ do gbɛtɔ é hǔ  300 000. Bɔ yé djɛ ahɔ gbɛvi gbɛvi ɖé man yì tchaki kanwé kó ǎ lɛ sou jì. Yé dɔ gbɛtɔ 68 000  wɛ é su liva tàntɔn (8 milliards de fcfa) nǔ hwɛ̀.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:ICC Services Xó
Valentin Agbo

**Valentin Agbo** ɔ, nyi ɖɛmɛnu ɖo tantɔngɔɔ ɖɛmɛnugbasá Benɛɛto tɔn mɛ. É kú ɖo azán 20 ɔ, zofinkplɔsùn xwè 2024 tɔn mɛ ɖo  Bénin 

## Toxoɖɔgbɛ tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ Parti Social Démocrate (PSD) tɔn sin asya glɔ wɛ é sɔ'ɛ ɖɛmɛnu ɖé.
 Akpaxwé:Ɖɛmɛnu_Benɛɛto_tɔn_lɛ
Apouké

**Apouké** ɔ hànjìgbɛtà ɖòkpó wɛ bɔ̀ mɛ Atɔ̀n wɛ ɖ'emɛ bó nyí súnnu kɛ́ɖɛ. Yě bǐ nyǐ Benɛɛ-ví jìjì. Gbɛ̌ta nɛ ɔ nɔ xò RnB, Rap, Hip hop xwédó wàlɔ Benɛɛtò tɔn lɛɛ.

## Tàn tɔ̀n

## Agbǎn

## Agbǎn lɛ ɖě jɛ̀ ɖě gúdò

Akpaxwé:hanjigbɛtáAkpaxwé:nǔxogbɛta
Lucie Ablawa Sessinou

**Lucie Ablawa Sessinou** ɔ nyɔnu toxoɖɔtɔ Benɛɛtò ɖokpo wɛ é nyi .Ɖo sɔmisɔmi  tokpɔnlagán lɛ tɔn ě e blo ɖo xwè 2020 tɔn mɛ wayi e ɔ, Lucie Ablawa Sessinou lɛ nyi tokpɔnlagán nu tokpɔnla Kétu tɔn ɖo Toxóɖɔgbɛ́ Union Progressiste pour le renouveau tɔn mɛ.Ɖo liyasùn xwè 2018 tɔn mɛ ɔ é lɛ sɔ ɛ  gǎn nukɔntɔ é xwè aza do nyɔnu e sɔ bɔ yě na nɔ ɖɔ nu do nuwu ɖo Benɛɛto mɛ e nu.

## Gbɛ̀ tɔ̀n

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Steve Facia

**Steve Facia** ɔ nyi xojlázɔwatɔ ɖo Benɛɛtò mɛ. Mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ gɔnu ORTB tɔn wɛ, é nɔ w'azɔ ɖé ɖo tají.

## Azɔ tɔn
E nyi wuyiya do lanmɛ nú mɛtɔn ɖo mɛmɔ gbɔn wɛkɛlanu Benɛɛ tɔn

## Gbɛ tɔn
Ye mɛ ɛnɛ wɛ mɛjitɔ tɔn lɛ ji. É yi wémaxomɛ kaka yi jɛ Kplɔnyiji alavɔtɛn.

Akpaxwé:Xojlazɔwàtɔ
Samou Seïdou Adambi

**Samou Seïdou Adambi** ,é nyi súnnu toxoɖɔtɔ benɛɛtovi ɖokpo. Azɔnmɔkpan wɛ é sɔ ɛ ganhɔnyitɔ ɖo acɛkpikpa Talɔn kpo Mathieu Kérékou  tɔn kpan mɛ. é nyi gan ɖo toxòdɔgbɛta Bloc républicain.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Sɛndodó gbasá Benɛɛtò tɔn

**Sɛndodó gbasá Benɛɛtò tɔn** ɔ, wɛ nyi sɛngbassa tají ɖo sɛnɖoɖó lí jí. É nɔ gbéjé sɛn lɛ kpɔn ɖɔ yé sɔ gbé xǎ sɛndodó ɔ a ji. Mɛdaxo Dorothé Sossa wɛ yé sɔ gán é xwé aza nǔ sɛndodó gbasá Bennɛɛtó tɔn sín azan ayizɛn gɔɔ ayidosún léxwé 2023.

## Tàn tɔn kléwun
Éé Benɛɛvì lɛ gó sí toklpé daxó (Conférences des forces vives de la Nation) ɔ́‚ yé sɔ azɔxwe "Haut Conseil de le République" tun té bɔ é na nɔ gbéjé azɔxwe Benɛɛtó tɔn lɛ sìn azɔwiwa. Gan é xwé aza ɖo xwé ɔ nǔ ɔ nɔ nyi yɛhwenɔgán Isidore de Souza.

Bɛsín ayidosún 1993 Sɛndodó gbasa ɔ sin nɔtɛn wa Kutɔnu.

Gbɛtɔ sisi-jɛxa tɛnwé (07) wɛ nɔ kpé nukún ɖo sɛn ɖodo xó wu ɖo sɛndodó ɔ gbasa.  Ɖo gbɛtɔ tɛnwé lɛ mɛ ɔ‚  yé nɔ mɔ sɛnsɔwatɔ daxó‚ tozcwatɔ daxó kpo xunjɛdomɛjitɔ daxó lɛ kpo.

Ɖɛ̀mɛnu gbasǎ non ɖé mɛn ɛnin (04) bɔ togán ɔn non ɖé mɛn atɔn (03). Yé ɖo atchɛ ɖo finin nǔ xwé atɔn‚ b'ɛ yé hin ɔn yé si lɛvɔ sɔ yé nǔ xwé atɔn dopko gɔ nan.

Sɛndodó Benɛɛ tɔn gbɛ dɔ mɛ ɖé sɛ do a gba tɔn sa lɛ kún sɔ ɖó naɔ wa zɔ ɖé vó kaka bó gó sí finin ó

Mɛdaxo Cossi Dorothée Sossa wɛ nyi gan ɖo Sɛndodó gbassa Bennɛɛtó tɔn sín ayidosún léxwé 2023. Azɔwatɔ gbɛtɔn é kpó lɛ non nyi : Mathieu Gbèblodo Adjovi, Aleyya Gouda épouse Baco, Michel Adjaka, Nicolas Assogba et Vincent Codjo Acakpo.

## Gàn tɔn xoxó lɛ
* 2022- 2023 : Razaki Amouda Issifou
* 2018 - 2022 : Joseph Djogbenou
* 2013 - 2018 : Théodore Holo
* 2008 - 2013 : Robert Dossou
* 2003 - 2008 : Conceptia Ouinsou
* 1998 - 2003 : Conceptia Ouinsou
* 1993 - 1998 : Élisabeth Pognon

## Azɔ é nɔ wa lɛ̀
Benɛɛvi lɛ bĭ ɖo atchɛ bó nan ɖɔn nǔ fli jɛ wɛn ɖébǔ ɖo sɛn li jí sɔ yi Sɛndodó gbasá. Sɛndodó gbasǎ ɔ nɔ gbéjé Sɛn tosɛn éé dɛmɛnu lɛ zé é kpɔn. Tovi kpaa lɛvɔ sí dɔ nì gbejé sɛn ɖé kó wa yi eé kpɔn.

Sɛndodó gbasǎ ɔ wɛ nɔn dɔ mɛ é dìn nǔ sɔmisɔmi lɛ é gbɔn gudó. Benɛɛvi tì ɖo acɛ bo na gbɛ̀ hwɛ tɔn ǎ.

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Sɛ́ngbasà lɛ
Marie do Régo

**Marie do Régo**,  nyi nyɔnu toxoɖɔtɔ́ bo nyí togán xoxo Benɛɛto tɔn, Hubert Maga sín asì.

## Gbɛ tɔn sín tàn

## Nuwlǎwlǎn e cá kàn xá élɔ lɛ é
* Hubert Maga
* Chantal de Souza
* Claudine Talon
* Rosine Vieyra Soglo
* Marguerite Kérékou

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Ganiou Soglo

**Ganiou Soglo** ɔ benɛɛvi jiji wɛ. È jì i ɖò azǎn 4gɔ́ abɔxwísùn xwè 1961 tɔn mɛ̀.

## Azɔ tɔn
E nyi wuyiya do lanmɛ nú mɛtɔn ɖo mɛmɔ gbɔn wɛkɛlanu Benɛɛtò tɔn

## Gbɛ tɔn
E ji i ɖò azǎn (4ɔ) ɛnɛgɔ ɔ abɔxwisun xwè 1961 ɖò yovo Flansé tomɛ.Togan xoxo Nicephore Soglo sin vi wɛ.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1961 tɔn mɛ