open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Éléphant Mouillé

**Éléphant mouillé**, e sín nyikɔ jɔ ɔ́ nyí **Pierre Zinko** ɔ́, malànhwlɛ̀nvlɛ́tɔ́ Benɛɛ tɔn ɖé wɛ bɔ è jì i ɖò 1969 ɖò Gbɔ̀xikɔn ɖo Benɛɛ. É ɖò *Sèmako Wobaho* sin manavlɛgbɛtata mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Hwenu e é ɖó xwè 12 é wɛ, Éléphant mouillé bɛ́ zokɛ̀kɛ́-blodo-zɔ̌. Ɖo hwenɛnu ɔ, malànhwlɛ̀nvlɛ́vlɛ tɔn lɛ ko yi nikɔn mɔ ɖé ǎ.

É yi kunuɖéwéma tɔn ɖo xwè 1986 tɔn mɛ ɔ, Éléphant mouillé yi Kutɔnu bo na do hun azɔwatɛn éɖésunɔ tɔn.

Ɖo 1996, alì tɔn yi kpé mɛɖaxo Simplice Béhanzin, é ylɔ ɖɔ *Pipi Wobaho* é tɔn, ée ɖo malànhwlɛ̀nvlɛ́vlɛgbɛta *Sèmako Wobaho* é. Yé mɛ wé lɛ, w'azɔ gégé ɖo pkɔ. Ðò xwè 2013 mɛ ɔ, è jɛ̀ xó ɖɔ tagba ɖé ɖo yé mɛ wé lɛ tɛntin.

## Ajɔ tɔn lɛ
Ɖo xwè 2010 tɔn mɛ, azɔ malànhwlɛ̀nvlɛ́vlɛgbɛta ɔ tɔn zɔn bɔ yé yi ajɔ sika tɔn é ylɔ ɖɔ *Disque d'Or* nɛ.

## Kàntátà  ee bló lɛ
* 2007-2008 : *Si c'était toi ?*
* 2008: *Papa vicieux*, *Tentation de la foi* kpodo *Clin d'œil noir* kpo.
* 2009: *La Femme adultère*, *Débat glossomodo*, *Baba chaud*, *La Loi coffret* kpodo *Émotion du dingue* kpo.
* 2010: *La Colère du pêcheur*, *Scandale au foyer* kpodo *Visiteur encombrant* kpo.
* 2011: *Ah les hommes 2 !*, *Scandale au foyer* kpodo *Pépé JP* kpo.
* 2012: *Apprenti capricieux*

Akpaxwé:Malànhwlɛ̀nvlɛ́tɔ́ Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1969 tɔn mɛ
Isidore Gnonlonfoun

**Isidore Gnonlonfoun ** ɔ́ toxoɖɔtɔ sunnu Benɛɛtò tɔn ɖokpo wɛ bo nyi ɖɛmɛnu xóxó ɖo ɖɛmɛnugbasá Benɛɛtò ɔ tɔn bo nyi ganhɔnyitɔ xóxó ɖo acɛkpikpa Thomas Boni Yayi tɔn glɔ có bo wa nyi tokpɔnlagán  tɛnmɛkpɔnnumɛtɔ nú Kutɔnu toxo ɔ sin xwè 2017 wayi xwè 2020 tɔn mɛ.

## Tàn tɔn

 
Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Honorine Attikpa

**Honorine Attikpa** ɔ, nyɔ̌nu  ganhɔnyitɔ Benɛɛtò tɔn ée nɔ wa lanmè zo, bo nyi ganhɔnyitɔ do acɛkpikpa togán Thomas Boni Yayi tɔn mɛ. 

## Wuntun è ɖo è lɛ é

## Nǔwláwlán tɔn lɛ

## Dòdó tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Akpaxwé:Nyɔnu nukɔndéji Benɛɛto tɔn lɛ
Céline Seignon Kandissounon

**Céline Seignon Kandissounon** nyí nyɔ̌nù , ganhɔnyitɔ Benɛɛtò tɔn ée nɔ kpenukun do lanmè zo ɖ'acɛkpikpa togán xoxo Mathieu Kérékou tɔn hwenu. 

## Gbɛ tɔn

## Ali é zɔn ɖo toxoɖuɖɔ mɛ è

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Nadine Dako Tamadaho

**Nadine Dako Tamadaho** ɔ, nyɔ̌nu Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn é nɔ kpenukun do azɔ̀ xó wú.

## Azɔ̀wiwa tɔ̀n

## Gbɛ̀ tɔ̀n

## Toxoaɖiɖɔ'zɔ wiwa tɔ̀n

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Jean-Marie Ehouzou

**Jean-Marie Ehuzu**  b'ɛ é ji ɖo zosun xwè 1950 tɔn mɛ ɔ, é nyí hwenuxozɔwatɔ, bɔ é yi kunnuɖewema ɖo IIAP Paris, CEFAP (ENA) (Bénin). É nyí afɔsɔɖotetɔ bo lɛ nyí toxóɖɔtɔ́ Benɛɛtò tɔn.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Modeste Kérékou

**Modeste Kérékou** , è nɔ ylɔ́ ɛ ɖɔ **Modeste Tihounté Kérékou**, è jì i ɖò azǎn 15ɔ avivɔsùn xwè 1976 tɔn mɛ ɖo Kutɔnu ɔ, nyi toxóɖɔtɔ́ Benɛɛ tɔn ɖokpo. E nyí gǎnhɔnyitɔ́ é nɔ kpénukún dó mɔ kpɛvi lɛ wu ɖo acɛkpikpa togán Patrice Talon tɔn mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Togán xoxo Mathieu Kérékou sin vǐ wɛ. E kplɔ́n lée è nɔ sànǔ gbɔn b'ɛ ylɔ ɖɔ *Marketing' é bo yí kunuɖéwema DESS tɔn ɖo nǔ é kan tòvì ɖo jlokokomɛ kpodo lé e na hɛn tò gbɔn e.

*

*[[Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn]]*
Azɔmɛxwe linsinmɛ tɔn Père-Aupiais

**Azɔmɛxwe linsinmɛ tɔn Père-Aupiais** Kutɔnu tɔn ɖò Benɛɛtò mɛ nyi azɔmɛxwe mɛ kpa a tɔn Igleja Katolika tɔn.

## Tan tɔn

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Malick Gomina

**Malick Abdoul Idrissou Seibou Gomina** alǒ **Malick Gomina ,** nyí toxóɖɔtɔ́ Benɛ tɔn. Xójlawemazɔwɛ é nɔ wa. E jì i ɖò Júgù ɖo Benɛɛ.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Wematɔjuxwé Benɛɛtò tɔn

**Wematɔjuxwé Benɛɛtò tɔn** (*Archives Nationales du Bénin* ɖó flanségbé mɛ)  kó ɖé sìn xwénu ɖé Benɛɛvi lɛ̀ ɖo yovo Flansé sìn alɔmɛ. Azɔxwe ɔ nɔ kpé nunkún wema é kùn kplǎ Benɛɛtò kpoɖò azɔxwe axɔsu tɔn lɛ kpó wu.

## Tǎn tɔn

Yovogan William Merlaud-Ponty wɛ tun Wematɔjuxwé Benɛɛtò tɔn ɖayi ɖó azan atɔn gɔ xwejisùn xwé 1914 tɔn mɛ. É Benɛɛvi lɛ jɛ yé ɖésu sì ɔ‚ azɔxwe jɛ acɛkpikpa Benɛɛtò tɔn lɔ̀ mɛ.

É nɔ kpé nunkún ɖó wema téwungbéjǔ é kan azɔxwe axɔsu tɔn lɛ wǔ. Azinkan tɔ́n ɖo Xɔgbonu

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Wematɔjuxwé Benɛɛ tɔn lɛ
Gbɛzé

**Gbɛzé** bɔ nyikɔ tɔn ɖésu nyi **Modeste Gbèfognon Tokponho** ɔ nyi hansinɔ, hanjítɔ nukundéji ɖo Benɛɛtò mɛ. E jii ɖò Glazoué ɖo azǎn kó nunkún ɖopko (21) gɔ zofìnkplɔsùn xwe 1979 tɔn mɛ.

Cɛnkunmɛ kpòdo tɔba hanyé kpo wɛ é nɔ xo tawun.

## Gbɛ tɔn
Gbèzé jɔ wǎ gbɛ ɖó azan kó nunkún ɖokpo (21) gɔ zofìnkplɔsùn xwé 1979 ɖó Aklamkpa‚ bɔ mɛjitɔ tɔn wé lɛ nyi Mahinu. É yì wemaxɔmɛ ǎ, ló bŏ nɔ kpla tɔ̀tɔn yi glémɛ kpodò gbémɛ kpǎn.

É bìɔ̀ fofo tɔ́n sìn hǎngbɛ cɛnkunmɛ tɔ̀n mɛ ɖo xwé 1989 kakǎ jɛ woosùn xwé 1996 tɔn mɛ, hwenu é fofo ɔ kŭ é. Modeste Gbèfognon Tokponho ɖǔ gŭ gbɛ ɔ tɔn‚ bó  wǎ nyi Gbèzé wé gɔ ɖó fofo tɔn kò nɔ nyi aziza nyikɔ énɛ́ hwɛ cò bo kǔ.

Gbèzé ɖé agban tɔn nunkɔntɔn tɔ̀n ɖo xwé 1998 tɔn mn e. Éhɔnmɛ ɔ, agban tɔ̀n lɛhǔ gban.

## Hǎn éé jì lɛ
Zangbeto Gbolokodat‚ Ayato Agbede‚ Oungbe Kande‚ Yokpo-Vovo‚ Kpeto‚ Ainon Tche‚ Houa Guin‚ Singbe Djizo‚ Agbanlin Sinwinlin....

## Hwɛ ylɔ Gbèzé
Hwɛɖɔxxwé Kutɔnu ɖa gan sìnsɛn hwɛ sùn wéwé bɔ é ɖo nǎ sǔ livi kanɖé woo (50 millions de Fcfa) gɔ nǎ ɖo azan ayizin (06) gɔ xwejisùn xwé 2024 tɔn mɛ.

Yé dɔ é jì han dò najìnɔ Juliette Gbaguidi bò zwìn. Lǒ ɔ̀‚ sɛnsɔwatɔ é jɛhun ɖo tatɔn mɛ lɛ é‚ lɛvɔ ylɔ hwɛ nǔ é hwɛɖɔtɔ é ɖo a ga lɛ nì gbéjé hwɛ ɔ kpɔn.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ Akpaxwé:Hanjítɔ Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1979 tɔn mɛ
Raïssa Gbédji

**Raïssa Gbédji** nyi xojlazɔwatɔ nyɔnu Bɛnɛɛvi. E Ko w'azɔ nu Radio France Internationale (RFI) ɖo Benɛɛtò mɛ. É nyí hunjɛdonyɔlɛji sin kanxotɔ bo nɔ lɛ ji han. É kú ɖò azǎn 21gɔ́ ɔ Kɔnyásun 2025 tɔn gbè ɖò Lyon.

Akpaxwé:Xojlazɔwàtɔ
Mix Premier

**Mix Premier** kabi **Dj Mix**, bɔ nyikɔ tɔn ɖesu nyi **Emile Joël Sofonnou**, e jii ɖo azan 19ɔ zosun xwe1985 ɖo Kutɔnu, e nyí hanjitɔ Kodivwatò tɔn.

## Gbɛzán tɔn
Tɔ tɔn nyí Benɛɛtò-vi bɔ nɔ tɔn gosin Kodivwatò mɛ.

Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hanjítɔ
Teriba

**Teriba** nyi hanjigbɛta Bɛnɛtovi nyɔnu enɛ tɔn wɛ. Gbɛta ɔ jɔ ɖo xwè 2002 tɔn mɛ bɔ nyɔnu atɔn ɖo wa. Gbɛta ɖe e ɖee xlɛ tɔvi lɛ nukɔntɔn kpodo agbanxwɛ yetɔn nukɔntɔn e sín nyikɔ nyi *Gan Na Xɔ.*

Akpaxwé:Hanjigbɛtá Akpaxwé:Nǔxogbɛta

## Han yétɔn ɖé lɛ

## Dodo tɔn
Toxòɖɔgbɛ̀ ADD

**Alliance Démocratique Dahoméenne** nyi toxóɖɔgbɛ̀ xoxó ɖokpo  ɖo Benɛɛtò mɛ ɖayì. Justin Ahomadegbé wɛ tùn toxóɖɔgbɛ énɛ̀ ɖó Dahomey (Benɛɛtò dìn tɔn)) ɖò azan woo gɔ zosùn xwé 1965. 

Toxóɖɔgbɛ̀ ADD bǔta ɖo  azan wé ɖokpò guɖò ɖé ahwangǎn Christophe Soglo yì togàn é.

## Dodo tɔǹ

Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Asrɔkùn

**Asrɔkùn** nyi nùsùnnu‚ dɛnǔ‚  é é nɔ̀ ɖa kpodó asrɔ sìn kùn lili kpó é. Benɛɛtò mɛ wɛ é nɔ ɖǔ tawun tɔn ɖé.

## Ɖadonǔ tɔn lɛ̀
Ɖadonǔ é nɔ ɖa asrɔkùn é ɖié :
Asrɔkun lili‚ kpama‚ nùhwɛnkùn‚ hwevi hihì‚ hwevì mǔ‚ walangaci‚ lǎn‚ asɔ́n‚ dégɔn‚ dotɛ̀‚ tìmatì‚ takìn vɔvɔ‚ takìn xɛlǔ‚ ayoma‚ ami vɔvɔ ùnsùnnùma‚ jɛ‚ dégɔn lili.

## Lé é nɔ ɖa gbɔn é
* E nɔ li dotɛ‚ ayoma‚ timati kpodò takìn vɔvɔ kpodò nunhwɛnkùn lɛ̀ kpó‚ bó nɔn sɔ dégɔn ɔ́ ;
* E nɔ ja walangaci bó nɔn ɖa nǔ  cɛju atɔn mɔn ;
* E nɔ wùn ami vɔvɔ kpɛviɖé ɖó ado jì  bó nɔn kɔn asrɔkùn lili ɔ ɖémɛn hwɛ cŏ nɔn wun sìn kpɛɖé ɖé jì.

Ajɔxanǔ ɖé kpó lɛ nɔ wǎ yì mɛ bɔ é nɔ jodò kpɛɖé ɖo ado jì sɔyi cejǔ tɛnwé (7) mɔ.

Nùn é bì dé ǔ ɔ‚ yé nɔ wǎ ja takìn hɛlǔ kpɛɖé ɖémɛ. E nɔ zaan kpɛviɖé ɔ yé nɔ ɖé sìn adojì.

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
Thérèse Waounwa

**Thérèse Waounwa**  nyí nyɔ̌nù toxoɖɔtɔ ayifɔndotenutotɔ Benɛɛ tɔn. É nyí ahwanfuntɔ́ bó ɖò mɛ e do toxóɖɔgbɛ́ Parti Communiste du Bénin (PcB) wa lɛ mɛ ɖò xwè 1977 tɔn mɛ é. É wɛ nyí mɛ e nɔ kpé nukún dó acɛ gbɛtɔ́ tɔn lɛ kpo acɛ tò lɛ tɔn lɛ kpo jí é.

Akpaxwé:Nyɔnu nukɔndéji Benɛɛto tɔn lɛ Akpaxwé:Ayifɔndotenutotɔ Benɛɛto tɔn lɛ Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Xójlawema

**Xójlawema** ɔ, wema ɖe wɛ bo nɔ do gesi nu e ɖo jijɛ wɛ ɖo to e mɛ èɖee kpodo gbɛ ɔ mɛ bi kpaa e kpan.

## Alɔkpa é ɖé lɛ
É ɖe alɔkpa alɔkpa. Xójlawema e nɔ ɖɔ xo do akwɛ zinkan ɔ wu e, é e nɔ ɖɔ do toxoɖuɖɔ-tozɔwiwa wu e, é e nɔ ɖɔ xo do watomɛbanyɔnywi wu e, é nɔ ɖɔ xo do glelilɛ wu e.

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Rogatien Biaou

**Rogatien Biaou** b'ɛ ji i ɖo Savɛ ɖo azan 19ɔ nuxwasun 1952 tɔn mɛ é, nyí toxóɖɔtɔ́ ɖo Benɛɛtò mɛ.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Ɖɛmɛnu

**Ɖɛmɛnu** ɔ, toxoɖɔtɔ wɛ bɔ nyi afɔsɔɖotetɔ tovi lɛ tɔn ɖo ɖɛmɛnù gungbasa.  

## Xó dé xlɛ mɛ
Bɛsin xwe 1999 wa xwe 2023 ɔ, ɖɛmɛnugun Benɛ tɔn ɔ ɖɛmɛnù 83 wɛ ɖe mɛ. Xwe ɛnɛ wɛ ye nɔ blo. Ɖo adahuzu nu sɛndodo to mǐtɔn nuwiwa xwe 2019 tɔn ɔ ɖɛmɛnù zinkpo ɔ jɛ 109 bɔ xwe atɔɔn wɛ ye na blo hwɛ co bo na nyi tejɛ tɔn. Ɖo ɖɛmɛnù 109 nɛ lɛ mɛ ɔ, e ɖo dandan bɔ nyɔnu 24 ɖo na yi zinkpo ko nukun ɛnɛ. Hun e hwe bi ɔ e na mɔ ɖɛmɛnù nyɔnu 24 ɖo ɖɛmɛnù gungbasa.

Akpaxwé:Ɖɛmɛnu
Justin Ahomadegbé

**Justin Ahomadegbé** ɔ, è ji i ɖò azan 16ɔ alunsun xwe 1917 ɖò agbǒmɛ, bɔ é kú ɖò azan 8ɔ xwe 2002 (ɖo xwe tɔn 85) ɖò Kutɔnu, é nyí togan ɖo togan xoxo Benɛ tɔn lɛ mɛ.

É nyí togǎn ɖo Dahomey to ɔ nu sín azǎn azan 25ɔ alunsun xwe 1964 káká jɛ azan 29ɔ abɔxwisun xwe 1965 tɔn. É wa togan'zɔ̌ nú xwè ɖokpo, cóbɔ yè yi acɛkpikpa sin asi tɔn ɖò acɛkpikpá Matie Kérékou tɔn hwenu.

Akpaxwé:Togán Benɛɛto tɔn
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1917 tɔn mɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 2002 tɔn mɛ
Robert Dossou

**Robert Dossou** ɔ, sɛnzɔwatɔ, ganhwɛɖɔtɔ Benɛɛ tɔn ɖokpo wɛ. É ko nɔ Sɛndodó gbasá Benɛɛtò tɔn nu kpɔn. Bo ka nyi gbɛtɔ nukúnɖéjí e nɔ Kple ɖaxo è blo ɖo Benɛɛto mɛ ɖo zoflinplɔsun xwe 1990 tɔn mɛ e nu.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Sɛnzɔwatɔ
Akpaxwé:Hwɛɖɔtɔ
Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Sɛndodó

**Sɛndodó** ɔ, sɛn e ɖɔnu do to mǐtɔn nu e wɛ. Sɛn nɛ ɔ ji wɛ Benɛ to ɔ, toxoɖuɖɔ-tozɔwiwa tɔn, azɔgba sa tɛnmɛ tɛnmɛ é ɖe lɛ e bo junjɔn. E na sɔ togan wɛ a, e na sɔ ɖɛmɛnu wɛ a, tokpɔnlagan lɛ tokpɔnlavigan lɛ kpodo kɔmɛgan lɛ kpan ɖebu ɔ, é ji wɛ ye junjɔn.

Akpaxwé:Sɛndodó
Tokpɔnlagan

**Tokpɔnlagan** ɔ, gan e kp'acɛ do tokpɔnla nu e wɛ. Ɖo Benɛ to mɛ ɔ tokpɔnlagan 77 wɛ ɖe.

Akpaxwé:Tokpɔnlagan lɛ
COVID-19

**Covid-19** ɔ, azɔn e azɔnkwin *corona* nɔ do mɛ e wɛ. É nyi azɔn syɛn syɛn ɖe bɔ azɔnkwin baɖabaɖa e nyi *SARS-CoV-2* wɛ nɔ zɔn bɔ gbɔjɛ nɔvɛwu. É gbanu tawun ɖo Benɛɛtò mǐtɔn mɛ kpodo gbɛ ɔ mɛ bi kpan

## Jɔtɛn tɔn

## Le e nɔ bɛ gbɔn ɔ

## Atinkɛn é e na nu do ɖu ɖedji e

Akpaxwé:Azɔn lɛ Akpaxwé:Covid-19

.
Isabelle Tevoedjrè

**Isabelle Tevoedjrè** ɔ, mɛɖaxó Albert Tevoedjrè sin asi wɛ. Bo nyi nyɔnu nukúnɖéjí ɖe ɖo Benɛɛtò mǐtɔn ɔ mɛ.

Akpaxwé:Nyɔnu nukɔndéji Benɛɛto tɔn lɛ
Tokpɔnla

**Tokpɔnla** ɔ, to ɖokpó sín mima bo sɔ ganɖuɖu wa dokɔ nú tovi lɛ e jɛ tokpɔn gudo e wɛ. Tokpɔnla 77 wɛ ɖo Benɛ to mɛ.

Akpaxwé:Tokpɔnla
Tokpɔn

**Tokpɔn** ɔ, acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ klewun e bɔdo acɛkpikpa ɔ wu e wɛ. Tokpɔn 12 wɛ tíìn ɖo Benɛ. Mǐ na mɔ Tokpɔn Aliboli tɔn, Atakola tɔn, Xulɛnu tɔn, Bɔgu tɔn, Sokan tɔn, Kufo tɔn,  Dɔnga tɔn, Mɔnɔ tɔn, Wemɛ tɔn, Plato tɔn, Litoral tɔn, kpodo Zu tɔn ɔ kpan.

Akpaxwé:Tokpɔn Benɛɛ tɔn lɛ
Tokpɔnlavigan

**Tokpɔnlavigan** ɔ, gan e kp'acɛ do tokpɔnlavi nu e wɛ. Ɖo Benɛ to mɛ ɔ tokpɔnlavigan lɛ hwe xwɛ ɖebu a.

Akpaxwé:Tokpɔnlavigan lɛ
Soulé Dankoro

**Soulé Dankoro** ɔ è ji i ɖo xwè 1943 tɔn mɛ ɖo Niaro ɖo tokpɔn Sinaɖe tɔn mɛ bɔ é wa kú ɖo azǎn 16 lidosùn xwè 2019 tɔn mɛ ɔ nyi ahwangánkannɔ bo lɛ nyi toxoɖɔtɔ Benɛɛtò tɔn ɖokpo. É lɛ nyi ɖɛmɛnu ɖo Ɖɛmɛnugbasá atɔngɔ ɔ Benɛɛtò tɔn bo lɛ nyi ganhɔnyitɔ  xóxó ě e nɔ ɖɔ nu do lanmɛ na nɔ ganji é nu.

## Tàn tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Gletoxo

**Gletoxo** ɔ, to ɔ mima bo sɔ ganɖuɖu wa dokɔ nu tovi lɛ e jɛ tokpɔnlavi gudo e wɛ. Gletoxo e  ɖo Benɛɛtò mɛ e hwe xwɛ ɖebu a.

Akpaxwé:Gletoxo
Kɔmɛgan

**Kɔmɛgan** ɔ, gan e kp'acɛ do slata alo gletoxo lɛ nu e wɛ. Ye hwe xwɛ ɖebu ɖo Benɛ to mɛ a.

Akpaxwé:Kɔmɛgan lɛ
Gbɛta Vidolé

**Gbɛta Vidolé** nyi gbɛtǎ axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ bɔ hɔnkǎn tɔ́n ɖó Kouhounou (Kutɔnu). Asi togǎn xoxó Nicéphore Soglo tɔn‚  Rosine Vieyra Soglo zé Vidolé wɛ gbɛtǎ ɔ da ayi sìn ayidosún xwé 1991.
[vignette|''Vidolé sìn xwé ɖó [Kutɔnu'']]

Vidolé nɔ gɔ alɔ nǔ nyɔnu yatɔnɔ lɛ̀ kpodò vi kpɛvì lɛ̀ kpan ɖo Benɛɛtò mɛ.

Yovo Liban tɔn lɛ nɔ dó alɔ Vidolé hwɛ có yovo amelika tɔn lɛ kpodò to ɖévo tɔn lɛ wa gɔna.

Gbɛtǎ ɔ sìn gǎn Rosine Vieyra Soglo kǔ ɖó azan kó nunkún atɔ́n gɔ (25) xwé 2021 tɔn mɛ ɖò Kutɔnu

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gbɛta axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ lɛ
Ricos Campos

**Ricos Campos** e sín nyikɔ ɖesu nyí **Eric de-Campos**, nyi hanjitɔ Benɛɛtò tɔn. E jii ɖo azan 24ɔ xwejisun xwe 1971 ɖo Xɔgbonu.

## Hàn tɔn lɛ ɖié
Ricos Campos ɖó albɔomu gègě bɔ é jla, bɔ .
* Silence: 1998
* Gbèmin: 1998
* Ascension: 1990
* Sémadjoukpa: 2010

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Hanjítɔ
Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1971 tɔn mɛ
Asya

**Asya** ɔ, avɔ ɖe wɛ bo nɔ do gesi to, azɔwaxwé, tutomɛ ɖe mɔ.

## Nunɔmɛ tɔn
Asya ɔ, avɔ ɖe wɛ bo nɔ hɛn sinmɛn tɛnmɛ, todogesi nú to ɖe tɔn, acɛkpikpa ɖe tɔn, togan ɖe tɔn bɔ è sin do kpo wu ɖo jɔhɔnmɛ, bɔ jɔhɔn nɔ ɖo we do na wɛ.

## Mɛ ka do asya wa
Yovo awun koklojonɔ lɛ gɔn wɛ asya nukɔntɔn lɛ tɔn ɖe jɛnukɔn ɖo Chinetò mɛ ɖo xwe 1500 gudo cobɔ è waji Jezú-Klisu. Avɔ wɛ nyi nu taji è sɔ do blo è. Hwenɛnú ɖo Chine to mɛ ɔ, asya ɔ wɛ nɔ ɖe tɛn é mɛ èɖee xlɛ.

Akpaxwé:Asya
Azɔmɛxwé glélilɛ tɔn é ɖo Sékou é

**Azɔmɛxwé glélilɛ tɔn é ɖo Sékou é** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Lycée agricole Medji de Sekou** ɖo Flanségbè mɛ ɔ, nyi azɔmɛ xwe ɖaxo ɖokpo ee nɔ kpe nukun do gle‚ Kanlin lɛ̀ɛ alo azɔwanu gle tɔn lɛ kpan. Azɔmɛxwe enɛ ɔ‚ Acɛkpikpa Benɛɛtò tɔ̀n wɛ gba ɖo Seku sin tokpɔnla ɔ mɛ.

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Yɛhwenɔxɔsu Papa

**Yɛhwenɔxɔsu Papa** ɔ, afɔsɔɖotetɔ Jezú-Klisu wɛ é nyi ɖo Igleja katolika mɛ. É ɖo tɛn e mɛ Jezú ze Pyɛ ɖo hwɛ cóbó yi ji ya bo ku ɖ'akluzu ji e.

Akpaxwé:Igléja katolika
Igleja-kanɖo-ɖaxo

**Igleja-kanɖo-ɖaxo** ɔ, fi e  yɛhwenɔgán lɛ sín acɛkpikpa yi jɛ e wɛ. E na ɖɔ ɔ, fi e azinkpo yɛhwenɔgán tɔn nɔ nɔ è wɛ. 

Yɛhwenɔxwedo gěgé wɛ ɖò glɔ tɔn.

Akpaxwé:Igléja katolika
Fa

**Fa‚** b'ɛ ylɔ ɖɔ  **Ifa**  ɖo anyɔnugbé mɛ‚  **Afa** ɖo gɛngbé‚  nyi  gbéyiɖɔ Sɛgbolisa tɔn kpodò nǔ ɖo yɛsìn lɛ tɔn kpò ɖo gbɛtɔ lɛ gɔ̀n. Fâ nɔ̀ mɔ nǔ jɛ sɔ é jaa‚ sɔ é wa yì é kpodó nǔ ɖo yɛsìn mɛ‚ nunkún ma mɔ tɔn kpǎn.

vignette|''Kplɛ Fa tɔ́n''

## Dodo Fa tɔ̀n
Fɛtomɛ wɛ nyi dodo  Fa tɔ̀n. Mɛ lɛ nɔ ɖɔ *Fa* gòsín Egyptetò mɛ bo yì gba kùn ɖò Awɔnlin.

*Fa* jijanyìn ɖò Awɔnlintò‚ Benɛɛtò kpodò Togotò mɛ kpǎn ɖo Aflika...*Bɔkɔnɔn Djissa* wɛ dɔn Fa  wa Danxomɛ ɖo dada Agadja hwenǔ bɔ jì é hǎn é wa ja.

*Fa* nyi *bo* aa. *Bo* nɔ wa zɔ̀ gbɔn gbesisa jì nǔ nuɖébǔ. Nǔ é tɛ *Fa* ɔ‚ *Fa Du* wɛ nɔ tɔ̀n. **Fa Du** ɖó *Fa gbessi*‚ *Fa gleta* kpodó *Fa han* kpò. Bokͻnͻn wɛ nɔn tɛ̀ *Fa* bó nɔn wa ɖɔ nù vɔ sisa ɖé ɔ̀. 

Tohɔsu lɛ  nɔn lɛvɔ ka**n To**fâ ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Fa Du ɖaxó lɛ
vignette|''Fâ gbasǎ ɖokpò''
*Fa Du* lɛ bì  blo afɔɖé kanɖé fɔtɔn nunkún ɖokpò (256). Lò ɔ̀‚ yé ɖo Du fɔtɔn nunkún ɖokpò (16) jì. *Fa Du* énɛ lɛ̀ ɖi é :

*1- Jogbé Mɛji    2- Yɛku Mɛji*

*3- Woli Mɛji      4- Di Mɛji*

*5- Losso Mɛji  6- Wlɛn Mɛji*

*7- Abla Mɛji.     8- Aklan Mɛji*

*9- Guda Mɛji   10- Sa Mɛji* 

*11- Ka Mɛji      12- Tlukpon Mɛji* 

*13- Tula Mɛji   14- Lɛtɛ Mɛji* 

*15- Sɛ Mɛji     16- Fu Mɛji*

## Fa hǎn
Koyiyi : 

*A ma wa bo ɖé* 

*Bonɔ sa gbetɔn*

*Kpɔli Tula ɖo lo gbé*

Hanyìyi : 

*Mɛn ma wa bo ɖé*

*Mɔn nɔn sa gbé tɔn* 

*Tula do lo gbé*

Koyiyi : 

*O mi wa ee* 

*O mi wa ee* 

*Tula do lo gbe*

Hanyìyi : 

*Mɛn ma wa bo ɖe* 

*Mɔn nɔn sa gbe tɔn* 

*Tula do lo gbe*

Koyiyi : 

*Hoo hoo hoo*

*Haa hoo hoo*

*Hae Hae*

*Tula do lo gbe*

## Fa nyikɔ lɛ̀
Fadonougbo‚ Fagnon‚ Fanou‚ Fassinou‚ Fagbemi‚ Fatondji‚ Fasi‚ Favi‚ Falola‚ Fatounbi...

## Dodo

Akpaxwé:Fa Akpaxwé:Hwɛdomɛnu ɖo Benɛɛto mɛ
Yɛhwenɔgán

**Yɛhwenɔgan** ɔ, Igleja-kanɖo-ɖaxo gan wɛ é nyi bo nyi acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ Yɛhwenɔxɔsu Papa tɔn ɖo Igleja katolika alo Igleja "orthodoxe" mɛ.

## Tinmɛ tɔn

## Tan tɔn

## Lée è nɔ sɔ ɛ gbɔn e

Akpaxwé:Igléja katolika Akpaxwé:Yɛhwenɔgan
Bénin Eden TV

**Benin Eden TV ** ɔ, mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ́ gɔ́nu mɛ kpaa tɔn ée nɔ kɛnu ɖó nubiwu ɖo Benɛɛtò mɛ. É ɖo Glo-Jigbé ɖo tokpɔnlavi Agbomɛ Kanɖofi ɖo tokpɔn Atlantique tɔn mɛ. Benin Eden TV nɔ ɖɔ xó do flansegbemɛ, fɔngbemɛ kpo ayizɔgbemɛ kpan.

## Tàn tɔ̀n

Akpaxwé:Gbaví wékpɛ́n nɔ lɛ
Gbɛta Batonga

**Gbɛta Batonga** nyi gbɛta axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ najinɔ Angélique Kidjo tɔn. É ɖó gbɛta sìn xwé 2006 ɖó Amelika bɔ yé nɛ acɛ tɔn ɖò Benɛɛtò mɛ sìn ɖo zosùn xwé 2018 tɔn mɛ.

## Tan tɔn kléwun
Gbɛta Batonga ɔ nɔ̀ d'alɔ  nyɔnuvì lɛ ɖo wemaxɔmɛ lì jì bɔ nɔ̀ lɛvɔ gɔ alɔ nǔ nyɔnu lɛ nǔ yé ni wa nǔɖé bo jɛ yéɖésunɔ si.  E ɖo tokpɔn  Atakola‚ Sokan kpodò Zu kpo. Batonga jɛ akɔ xǎ gbɛta *UNICEF* tɔn, nǔ kan xixo ɖó wemaxɔmɛ yiyì nyɔnuvì lɛ̀ tɔn wǔ. Gbɛta we lɛ̀ nɔ kpɔ bó nǎ afɔkpa nyɔnnu  68. 000 ɖo Benɛɛtò mɛ ɖò xwé 2019 tɔn mɛ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gbɛta axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ lɛ
Bokɔnɔ

vignette|''Bokɔnɔn ɖokpó''

**Bokɔnɔ** nyi yɔnblótɔ é nɔ tɛ̀ Fa ɖó fɔnnugbéjí é ɖo Benɛɛtò mɛ. 

## Bokɔnɔ lɛ ɖo Benɛɛ
Toxodɔtɔ‚ vodunɔn‚ kénu‚ hunnu‚ ajanu canu bì nɔn késsi bokɔnɔn bó nɔn bǎ nudó ɖó sɔ é ja wé jì kabì vlavo nuɖé jɛ wɛn.

Bokɔnɔ nunkɔntɔn é gò sìn anagogbéji bò wa Danxomè é nɔ nyi *Babalao Djissa*. Dada Danxomɛ tɔn lɛ̀ nɔ ciǎn ayɔnu kanumɔnɔ éé ɖó aziza é bɔ yé nɔ w'azɔ é jɛ xǎ é.
vignette|''San Gɛdɛgbé tɔ́n''

Mɔ wɛ *Gèdègbé* ayɔnu kannumɔnɔ sìn vì yi jì bó wa nyì bokɔnɔ nǔ dada Glèlè kpodò dada Gbɛhanzin kpǎn. Bokɔnɔ lɛ nɔ yì kplé bó nɔ tɛ Tofâ ɖo Benɛɛtò mɛ din.  

Togan Patrice Talon sɔ tito ɖó Bokɔnɔ lɛ̀ nǔ sìn xwé fifŏ 2023 .

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Hwɛdomɛnu ɖo Benɛɛto mɛ Akpaxwé:Bokɔnɔ
Blɔkɔtɔ

**Blɔkɔtɔ** kabi nùsùnù blɔkɔtɔ nyi nùɖùɖù totaligbé Benɛɛtò tɔn ɖokpo.  Yé nɔ ɖa *nùsùnù blɔkɔtɔ* kpodó nyibǔ'fɔ kpó bó nɔ ɖǔ gbadé wɔ́, Gì alo  aguntévì mɔ́ naa.

## Ɖadonù tɔn lɛ̀
Yìnbǔfɔ́ kpoɖó sì tɔn kpo‚ timaati‚ ayoma‚ ami‚ dégɔn‚ nùnsùnùnmǎ‚ ǎyo‚ jɛ‚ linlinkùn‚ takìn...

## Ɖiɖa tɔn
* Yé nɔ klɔ nyi
* bǔlǎn ɔ́ bó nɔ́ jǎ hwɛ có nɔ hì zaadé ;
* Yé nɔ wa ɖa nyibŭ lǎn lɛ bó nɔ ɖyɔ́ sìn tɔn nu é ja bibì gbe.
* Nǔ nyibǔlǎn lɛ̀ bì kpé ɔ́‚ yé nɔ dó ɖadonǔ ɖé lɛ ji tɔn bó nɔ dan. E nɔ ɖé sìn ado jì cɛju kpɛviɖé gudó.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
CAPP FM

**CAPP FM** bɔ tinmɛ ɖo flanségbè mɛ nyi *Centre Africain de la Pensée Positive* ɔ, nyi xɔɖɔnŭwɛkɛtin daxó dokpó ɖo Benɛɛtò mɛ. Azinkǎn tɔn ɖó Kutɔnu ɖo Abokikɔji. Jerôme Carlos‚  xójlasɔwatɔ  gǎn tɔ̀n kǔ ɖo azan afɔtɔn gɔ alúnsún xwé 2024 tɔn mɛ.

## Tǎn CAPP FM tɔ̀n
Afɔsɔdotétɔ Benɛɛtò tɔn Thomas Boya wɛ ɖo Capp FM ɔ, sìn xwé 1998 tɔn mɛ, hwɛco bó kǔ jodó nǔ xojlasɔwatɔ gǎn Jerôme Carlos ɖo zosùn xwé 2020 tɔn mɛ É lɔ̀ mɔ kǔ ɖo azan afɔtɔn gɔ alúnsún xwé 2024 tɔ́n.

Dah Houawé kpodó Richard Assogba kpó wɛ nyi xojlasɔwatɔ nunkúnɖéji Capp FM tɔn é kpo é.

## Azɔwiwǎ tɔn
CAPP FM nɔ wa zɔ ɖo fongbè, flanségbè‚ ayɔnugbè‚ gungbè kpodó ajagbè kpó mɛ.

Dah Houawé nɔ jlǎ ajɔ bó nɔ̀ lǎ nǔ éé xójlawema lɛ̀ wlan lɛ é kpodó nù ɖévwe lɛ kpǎn. Richard Assogba nɔ kpé nunkún dó nuwiwà é ylɔ ɖɔ *Wa sé Xó* é wu.

Kan é ji é nɔ yli xɔɖɔnŭwɛkɛtin CAPP FM ɖé wɛ nyi :  99.6 MHz

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlagɔnu Radioxwé lɛ Akpaxwé:Xójlagɔnu lɛ
Gɛlɛdɛ

**Gɛlɛdɛ** nyi vodun hwɛndomɛ nǔwiwǎ ayɔnu kpoɖó anagɔnu lɛ tɔn kpǎn.  Nǔwiwa ɖé wɛ nyi ɖo tají nǔ susu azɔ nyɔnnu lɛ̀ tɔn nǔ nunkɔn yiyì hwɛndo nɛ lɛ tɔn.

## Tǎn Gɛlɛdɛ tɔ́n
Gɛlɛdɛ nǔwiwa nɔ bɛ ɖo jinunkùn lilìa gudó alo nǔ alùn lìn bɔ jì gbɛ jija kpodó azɔn yanyan hwénu kpó. É wǎ ɔ‚ mɛ lɛ̀ nɔ bló nuwiwa tɔ́n ɖó ciɔ́tin alo alɔwlitìn.   

Gɛlɛdɛ nɔ dó acɔ̀ni bó nɔ cìɔn nǔ ɖo nunkún mɛ ɖo nuwatìn tɔn mɛ bɔ é nɔ jì hǎn bó nɔ kpa susu nǔ ayɔnu-anagɔnu lɛ. Nǔwiwa tɔ̀n bɛ ɖó gbɛɖanǔ.

Ayɔnu anagɔnu lɛ nɔ ɖɔ jì lé « oju to ba ri Gɛlɛdɛ‚ ti ɖe opin iran»‚ tìnmɛ tɔn nyì : nunkún é mɔ nǔwiwa Gɛlɛdɛ bónuwiwǎ ɖaxó. 

Gbɛta ɖaxó UNESCO tɔn sɔ Gɛlɛdɛ ɖó hwɛndomɛnu nukundéjí gbɛ ɔ̀ tɔ́n lɛ̀ mɛ.

## Ɖiɖé tɔn ɖélɛ̀

Gelede Society dancer, Yoruba - African objects in the American Museum of Natural History - DSC06003.JPG| Kpajlɛ Gèlèdè tɔ́n ɖo Amérika 
Gelede masquerade, Benin, Nigeria.jpg|Nǔwatìmɛn 
File:Gelede Mask.jpg| Kpa jlɛ Gèlèdè tɔn ɖó Flansétó mɛ
British Museum Room 25 Gelede mask Yoruba people 17022019 5003.jpg|Kpajlɛ Gèlèdè tɔ́n 


## Dodo tɔn
Akpaxwé:VodunAkpaxwé:GɛlɛdɛAkpaxwé:Hwɛdomɛnu ɖo Benɛɛto mɛ
Sacca Lafia

**Sacca Lafia**, e è ji ɖo 21 kɔnyasun 1952 ɖo Bénɛ ɔ, ye nyi toxóɖɔtɔ́. Kanlin lɛ sin dotoo wɛ e nyi. E lɛ nyi toxodɔ'gbeta sin gan. E nyí ganhɔnyitɔ ɖo togan xoxo Yayi Boni hwenu ɖo xwe 2007 tɔn mɛ bo lɛ nyi ganhɔnyitɔ ɖo togan Patrice Talon sin acɛkpikpa mɛ sin xwe 2016 yi jɛ xwe 2021 tɔn mɛ.

## Azɔ kpo toxóɖiɖɔ'zɔ kpo
Sacca Lafia nyi ganhɔnyitɔ tɔtɛntin ɖo acɛkpikpa Patrice Talon tɔn mɛ̀ sín xwè 2016 káká jɛ 2021. Cóbónú é na wà azɔ̌ ɔ́ é ɔ́, é ko nyí ganhɔnyitɔ e ɖo nudo ayidokun, zogbɛn hlɔnhlɔn kpo sin kpo tɔn ɖò Thomas Boni Yayi sín acɛkpikpa mɛ ɖò 2007. Sacca Lafia wɛ nyí gǎn nu toxodɔ'gbeta Union pour la démocratie et la solidarité nationale (UDS)

## Gbɛ tɔn
Sacca Lafia kplɔn kanlinzɔ́. Ɖò nuxwasùn 1999 tɔn mɛ, è sɔ́ ɛ ɖɛmɛnu ɖò mɛ̀ e è sɔ́ ɖò Alliance Étoile mɛ lɛ́ɛ mɛ̀. Ðò nuxwasùn 2001 ɔ, é sɔ́ alɔ ba ɖu togan ɖó toxóɖɔgbɛ́ UDS tɔn mɛ . È lɛ́ sɔ́ ɛ ɖɛmɛnu ɖò xwè 2003 mɛ̀ ɖò Alliance Etoile glɔ́, bɔ ɖò xwè 2007 mɛ̀ ɔ́, è lɛ́ sɔ́ ɛ ɖɛmɛnu ɖó Forces Cauris pour un Bénin émergent (FCBE) sin mɛ lɛ mɛ. E lɛ nyi mɛ e xokpoɖo nu ɖɛmɛnu'gbasa gan ɔ́ kpɔn.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Tɔjatɛn Kudúu tɔn

droite|vignette
**Tɔjatɛn Kudúu tɔn lɛ́ɛɔ‚** tɔjatɛn Benɛɛn tɔn ɖélɛ́ɛ wɛ boɖo Paki W ɔ mɛ lobo xo to atɔn zlɛ́: Benɛ́ɛn, Bukinàan kpo Nijɛ́ɛ kpàn. Tojatɛn nɛ́ɛ lɛ́ɛ nɔn tɔn sín so e Mɛklu tɔɔ́ kun nyi só lɛ́ɛ xomɛ lɛ́ɛ mɛ. Báníkoaláa wɛ́nyí toxoe yà dò tojatɛn nɛ́ɛlɛ́ɛ, tokpunla Benɛ́ɛn tɔn éeɖo tokpun Alibolíi tɔn mɛé.

## Yɛ tɛnmɛn tɛnmɛn lɛ́ɛ

File:Roches superposés aux chutes de Koudou.jpg|Só ɖěɖo ɖějí ɖo tɔjɛtɛn Kudu tɔn lɛ́ɛ mɛn
File:Cours d'eau aux chutes de Koudou.jpg|Tɔsisa ɖo tɔjɛtɛn Kudu tɔn lɛ́ɛ mɛn
File:Jeunes gens aux chutes de Koudou.jpg|Gbɛtɔ́lɛ́ɛ ɖo ɖo tɔjɛtɛn Kudu tɔn lɛ́ɛ mɛn


Akpaxwé:Tɔjátɛn lɛ
Richard Flash

**Richard Flash**, bɔ nyikɔ ɖesu nyí **Richard Kakpo** é, è jì i ɖò azǎn 20 ɔ́ zofinkplɔsùn xwè 1984 ɔ́ mɛ̀ ɖò Agatɔgbo ɔ, nyí hanjitɔ ɖò Benɛɛtò mɛ. E ɖe agbanxwɛ tɔn nukɔntɔn tɔ́n ɖò 2002 bɛ nɔ ylɔ ɖɔ Kissto. Zouk wɛ é nɔ xo.

## Gbɛ tɔn
Richard Flash bɛ́ azɔ̌ tɔn ɖò nùxixo mɛ ɖò yɔkpɔvu lɛ́ɛ kplékplé ɖé mɛ cóbó wá byɔ́ "Master Star" kplékplé ɔ́ mɛ bo nyí hanjitɔ́ ɖaxó.

É wa yì Kodivwatò mɛ ɖò 1995 bo yi nunywɛ dó nunywɛ ji ɖo xoyidokanji sin akpaxwé. E lɛ́ kɔ wá Benɛɛ ɖò 1997 bo wá nyí DJ ɖò Memphis Club Kutɔnu tɔn. É nɔ́ dó gungun nú weɖuɖu gbadanu tɔn sin nuwiwa lɛ kpo alɔwliwli lɛ́ɛ kpo. É mɔ Marcelin Atindégla, gǎn Radio Star Benin, bɔ é sɔ́ ɛ ɖó radio ɔ tɔn. Azɔnyɔwa tɔn zɔ́n bɔ é wá nyí nutitɔ sín gǎn ɖò Radio Star, bo nɔ kpé nukún dó azɔ̌ e è nɔ wà nú mɛ winnyawinnya Benɛɛ tɔn lɛ é wu. É lɛ́ hwe gbè tɔn nu hanjitɔ bene6 tɔn ɖé lɛ́ɛ, bó jó Benɛ dó bo yi Flanse tomɛ .

É ɖè agbanxwɛ tɔn nukɔntɔn ɔ tɔ́n ɖò 2002, wegɔ ɔ tɔ́n ɖò 2004, ée bɔ̀ de wu ɔ tɔn ɖò 2010, bo gudo tɔn ɔ tɔ́n ɖò 2016.

## Agbanxwɛ tɔn lɛ
* « Kissto » (Un jlo), agbanxwɛ nukɔntɔ .
* « Zé-kèmi » (Sɔ kɛ mi), agbanxwɛ 
* we
* gɔ .
* « Kpatagnon » (Nu bi nyɔ ) agbanxwɛ ɛnɛ gɔ

Akpaxwé:Hanjítɔ
Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Migan

**Migan** nyi kounmɛ "mi nu gân" tɔn, bɔ tinmɛ tɔn nyi "mɛ e ɖò ta mitɔn nu e" É wɛ nɔ kpé nukún dó to ɔ́ sín acɛkpikpa wu, é nɔ lɛ́ wà hwɛjijɔ'zɔ ɖò Dada lɛ hwenu ɖo Agbomɛ kpo Xɔgbonu kpo.

Axɔsu ɔ yí gbe nú tɔ́gbó lɛ́ɛ ɖò hɔn ɔ́ mɛ, bo yí acɛkpikpa e axɔsu ɔ́ nɔ na ye é yí, bo nɔ ylɔ ye ɖɔ "Migan" alǒ gǎnhúnǔtɔ́. É nɛ́ ɔ́, nú è nɔ́ ɖɔ̀ xó dó tɔ́gbó lɛ́ɛ wú ɔ́, è nǎ nɔ́ ylɔ́ yě ɖɔ axɔ́sú lɛ́ɛ, bó ná nɔ́ ylɔ́ yě ɖɔ Houézèholou abǐ "Axɔ́sú hwesivɔ́ tɔn".

Hweɖevonu tɔn lɛ wɛ nyí "Gogan", "Akplogan", kpódó "Adjagan" kpo bɔ ye lɔ ɖò axɔsu ɔ́ sín hɔnmɛ. Ðò gbè Goun tɔn mɛ ɔ, Aholou sín tinmɛ wɛ nyí: gǎn, mɛxo agun tɔn kpo axɔsu kpo; ɖò tají ɔ, mɛ e nɔ kpa acɛ é.

Toxomɛ e nɔ nyí Ouenlindah lɛ ɔ, "Migan" wɛ nyí mɛ e nɔ nyí Houézénou alǒ "Axɔ́sú hwesivɔ́ nɔ tɔ́n" ɖò Ouenlindah mɛ ɖò Xɔgbonu.

Akpaxwé:Tan Danxomɛ tɔn
Dǎa

**Dǎa** ɔ, mɛ e xwe azan do hɛnnu ɖe nú  ɖò Danxomɛ kpɔnla mɛ ɖo Benɛ tomɛ lɛ e wɛ.

## Hwenuxó
Ɖo hwenuxó mɛ ɔ́, nyikɔ ɔ́ nɔ́ tɔ́n sín Edah mɛ bó nɔ́ xlɛ́ acɛkpikpa e nɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo mɛxó ɔ́ sín hɔnmɛ lɛ́ɛ.

azɔ̌ dah lɛ́ɛ tɔn nɔ́ nyí akwɛ́ jí, ye nɔ́ kpé nukún dó kancica toxóɖiɖɔ tɔn lɛ́ɛ kpo akwɛ́ jí tɔn lɛ́ɛ kpo kpá nú Gnigbanfio lɛ.

Ɖo hwenuxó mɛ ɔ́, nyikɔ ɔ́ nɔ́ tɔ́n sín Edah mɛ bó nɔ́ xlɛ́ acɛkpikpa e nɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo mɛxó ɔ́ sín hɔnmɛ lɛ́ɛ.

azɔ̌ dah lɛ́ɛ tɔn nɔ́ nyí akwɛ́ jí, ye nɔ́ kpé nukún dó kancica toxóɖiɖɔ tɔn lɛ́ɛ kpo akwɛ́ jí tɔn lɛ́ɛ kpo kpá nú Gnigbanfio lɛ.

Akpaxwé:Axɔ́sú nyikɔ
Kanvɔ

**Kanvɔ** (ɖo fɔngbe mɛ ), **tako** (ɖo bââtonu gbe mɛ ) alɔ **aladali**, nyi avɔ linlɔn ɖo Benɛɛtò mɛ, bo e nɔ sɔ́ linkan, chanvre-kan kpodo avɔkanfun sin kan do lɔn na. Alɔ wɛ e nɔ ɖɔ lɔn na ɖo Benɛɛtò mɛ b'ɛ nɔ vlɛ faso danfani burkinafaso tɔn.

## Fi e jɔ ɖe e
vignette
Kanvô ɔ ko jɔ̀ ɖò xwè kanweko 16gɔ́ ɔ mɛ, xwè kanweko 17gɔ́ ɔ mɛ alǒ xwè kanweko 18gɔ́ ɔ mɛ.

Axɔ́sú atɔngɔ́ e nyí Abomey sín axɔ́sú ɖò Dahomey é, Agonglo, nǔwukpikpé ɖyɔ̌vǐ ɖé tɔn e nyí Nigerian[3] bɔ é nɔ wlan awu aso oke[1] é hun xomɛ n'i, bɔ é byɔ́ ɛ ɖɔ é ní wá nyí avɔkpátɔ́ tɔn. Mɔ̌ wɛ kanvo ɔ ka jɛ ayǐ gbɔn ɖò Bénin. Bo na dó ɖe xlɛ́ ɖɔ avɔ ɔ́ nyɔ́ ɖɛkpɛ tawun ɔ́, Agonglo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ émí na sɔ́ avɔkanmɛtɔ́ lɛ dó xɔ ɖé mɛ, bɔ nyɔ̌nu e ko ɖó xwè lɛ́ɛ na nɔ hɛn nùɖuɖu wá nú ye. È sɔ́ nǔ e è nɔ dó ba acɔ́ ná lɛ́ɛ dó ba acɔ́ nú axɔ́sú Abomey tɔn lɛ́ɛ. Kanvô ɔ́ wá jɛ̀ nú mɛ e ɖò tò ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ jí gbɔn vǐ tɔn Gezo jí[1]. Nǔ ɖevo e è lɛ́ ɖɔ é wɛ nyí ɖɔ Haoussas lɛ wɛ bló avɔ élɔ́ dó nukɔn, bɔ Hueyogbe wɛ è sɔ́ ɛ dó bló ɖò axɔ́sú Sodji sín acɛ mɛ.

## Zinzin e lɛ vɔ na e
Sín xwè 2010 lɛ́ɛ mɛ ɔ́, acɛkpikpa Benɛ tɔn nɔ tɛ́nkpɔ́n bo na lɛ́ sɔ́ avɔ ɔ́ sín akwɛ́ kpɔ́n. Nǔ enɛ lɛ́ɛ nɔ́ zɔ́n bɔ toxóɖɔgbɛ́ lɛ́ɛ nɔ́ jɛ nukɔn, ɖi Charles Toko, mɛ e nɔ́ kpé nukún dó Parakou wu é, e ɖò acɛkpikpa tɔn mɛ é ɔ́, é sɔ́ awu tutomɛ tɔn lɛ́ɛ dó toxo ɔ́ mɛ ɖò azan ayizángbè kpo azan ayizángbè kpo lɛ́ɛ bǐ

È nɔ sɔ́ avɔ̀ élɔ́ dó nùjlɛ́jlɛ́ tɛnmɛ tɛnmɛ mɛ. É ɖò akwɛ́ ɖé mɔ wɛ ɖò nǔ e è nɔ dó awu lɛ é mɛ.  Mɛɖěvo lɛ́ lɛ́ lɛ́ ɖó jlǒ dó nǔ lɛ́ɛ jí, ɖi JB Hounyovi, Félicien Casterman, Edi Sessi, Gerba Edi's alǒ Loan-H.

É ɖò có, kanvô nɔ mɔ̀ tagba bo nɔ jɛ tò ɔ mɛ ɖó linlin masɔgbe lɛ wu: akwɛ́ e è nɔ xɔ ɔ́ nɔ́ sɔ́ ǎ[1], avɔ e è nɔ dó ɔ́ nɔ́ kpò tawun alǒ e è nɔ dó ɔ́ nɔ́ ko xó cáká cáká. É nɔ́ nyí nǔ e è nɔ dó bló nǔ ɖaxó lɛ́ɛ é.

Akpaxwé:Avɔ ɖo Benɛɛtò mɛ Akpaxwé:Nusisɔ ɖo Benɛɛto mɛ
Ɖiasupolá Fm

## Tan tɔn

Mɛe kpacɛ nú xwéɔ́‚ mɔnkan we wɛ ébíyɔ́ zɛ̌ɛn. Ébíyɔ́ ɖokpó nú Benɛ́ɛn Ednɛ́nu TV bóbíyɔ́ ɖokpó nú Diasupolà FM.

Diasupolà FM ɔ́‚ Gǒlo-Jigbé wɛ énɔ́ ɖɔxó sín ɖo Agbómɛ-Káláví, tokpunla Benɛ́ɛn tɔn ée ɖo tokpɔn Atalantíki tɔn mɛ é. . Mɛe kpacɛ nú xwéɔ́‚ mɔnkan we wɛ ébíyɔ́ zɛ̌ɛn. Ébíyɔ́ ɖokpó nú Benɛ́ɛn Ednɛ́nu TV bóbíyɔ́ ɖokpó nú Diasupolà FM.
.

## Xóɖɔ́nyi tojí
Tito Diasupolá FM tɔn lɛ́ɔ́‚ yěnɔ́ɖín gbɔn kan FM tɔnjí ɖo kɛ́n 102.3 MHz ɖo Benɛ́ɛn sín totaligbé<. Toví kpóɖó togúdó nu kpó bǐwɛ xwé ɔ́ nɔ́n w‘azɔ̌ ná. Gbaví bówún bówún xwé ɔ nɔ́ kɛnu ɖó lanmɛ ná nɔ gǎnjí, ayijí nà mɛ́ bónyɔ́ nɔ́, [toxó]],  nunyɔɛ́n xwítíxwíti, akwɛ́ xó, toxó dído, lɔ́nyijí lɔ́nfɔ́nkan kpóɖó nûkpɔ́nlɔ́nkpɔ́nlɔ́n pkówú. 

## Xó sónyi atɛjí
Diasupolá FM ɔ‚ haladío xwé ɖé wɛ bónɔ wazɔ̌ sín tɛnígbe yi axɔ́súzángbe kpódó nǔ sɔ́d‘átɛ jí élɔlɛ́ɛkpó :
* Wɛnɖídó 
* Azɔmɛ́xwé ɖeɔ́
* Ɖokplé Ayǐzɔ
* Xótadjí
* Wɛn eɖo han kpáxwé é
Kiinzah

**Kiinzah**, nyikɔ́ tɔn ɖesù nyí Morgyane Fadonougbo. E jǐ ɖo azǎn  ko atɔɔn nukun ɖokpo do nuxwasun xwè 1984 mɛ ɖò Xɔgbonu. Bɛnɛɛtovi hansinɔ, hankpatɔ́, wɛ e nyi. 
       
## Gbɛ tɔn sìn tan
## AGBAN XWƐ TƆ̀N LƐ
Ɖò xwè 2011ɔ,é jì Zaakin,

Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Hànkpatɔ
Sophie Edia

**Sophie Edia** ɔ, hànsinɔ ɖokpó wɛ̀ e nyí ɖò Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛ̀ tɔ̀n
Jìjìmɛ nyíkɔ́ tɔ̀n nyí Sophie Aguidigbadja, Edia Sophie nyí nyɔ̌nu hansinɔ Benɛɛví ɖòkpo. Ɖò xwè 1965 mɛ ɔ, e bɛ́ hànjiji hwenu e ɖotó  Nestor Hountondji sín hànjiji ɖokpó é. E nɔ gbɛta  Renova Band tɔ̀n mɛ. E ɖe hàn gegě tɔ́n ɖò hànsinnɔ nyinyí tɔ̀n hwènu.

## Hàn tɔn lɛɛ
* Ɖé jì ò xwè 1965 ɔ,é jì Gahounga ,
* é jì Oni Yegue
* é jì Misetogbe 
* é jì Adjanouvi 
* é jì De Eglo Kanlhuin 

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ
Lycée technique Coulibaly Kutɔnu tɔn

thumb|right
**Lycée technique Coulibaly Kutɔnu tɔn** nyi azɔmɛxwe linsinmɛ ɖaxo ɖe ɖo Benɛɛtò mɛ bɔ nɔtɛn tɔn ɖo Kutɔnu. E nɔ kplɔn nǔ jɔwunjɔja kpodo dɔnkpɛvu lɛ kpan gbɔn alɔnuzɔ wiwa tɛnmɛ tɛnmɛ gblamɛ.

## Nɛ wɛ e  nɔ nyí azɔmɛvi gbɔn ɖo xwee nɛ gbe?
Azɔmɛxwe linsinmɛ Kolibali tɔn ee ɖo kutɔnu e nɔ yi gbe nu nukpɔnvi ee ɖo kunuɖewema dokɔ tɔn bɔ yovo lɛ nɔ ylɔ ɖɔ “CEP”; alǒ azɔmɛvi linsinmɛ tɔn ee kplɔn nǔ wa xɔ atɔn mɛ .

Xwejixweji ɔ‚ ganhɔnnyitɔ linsinmɛ tɔn ee nɔ ɖɔ xo do kplɔn azɔmɛvi lɛ tɔn jie nɔ blo agbahwihwlɛn nu azɔmɛvi yɔyɔ e ɖo jlo bo ba na bɛ azɔ ɖo xweenɛgbe e. Ɖo xwe 2021-2022‚ agbahwinhwlɛn nɛ ɔ nyi biblo tɔ ɖo azan 30 tɔɔ avuvɔ sun tɔn.

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Soleil FM

**Soleil FM** nyi xójlagɔnu ɖaxó ɖokpó ɖo Benɛɛtò mɛ ɖayì. E ɖó azinkan ɖó tokpɔ̀nla Sɛmɛ Kpojì tɔn mɛ ɖo Wemɛ kanmɛ bó nɔ̀ wazɔ gbɔn xójlakan 106.00 Mhz jì.  Azɔxwé HAAC é nɔ́ kpénunkún dó xójlagɔnu lɛ̀ wú é sú Soleil FM sín xwè 2019 tɔn mɛ.

## Tǎn tɔn
Soleil FM nyi xójlagɔnu nunkɔntɔn ajɔwatɔ toxódɔtɔ Sébastien Ajavon tɔ́n. É jɔ ɖó azan kó gɔ zosùn xwé 2013 tɔn mɛ ɖo jɛffa sìn xǎ ɔ̀ mɛ ɖo Sɛmɛ Kpoji sìn tokpola mɛ.

Ajɔ jla jla sìn xójlagɔnu wɛ é nyi ɖo bibɛ mɛ. Xojlasɔwatɔ tɔ̀n lɛ̀  gɔ toxó ɖidɔmɔ̀ naa‚ bó nɔn ɖó nun é acɛkpikpa ɖé bló bɔ é yɔn ɖo nunkún yétɔ́n mɛn aa kpó.

## Nu é wɛ̀ é
Azɔwé HAAC cì zó nǔ xójlagɔnu Soleil FM kpodó xójlagɔnu ɖévwe lɛ kpó. E tìnmɛ ɖɔ lé yé kùn bìɔ gbé hwɛ có ɖìɔ azinkan sìn Jɛffa jɛ Kutɔnu ó. Amón é wǎ tǎ kan nǔ xójlagɔnu énɛ̀n lɛ kpodó Soleil FM kpó ɖo azan kó nunkún ayizin (26) gɔ alúnsún xwé 2017 tɔn mɛ.

Ló ɔ́‚ xójlagɔnu Soleil FM sìn kan sɔ nɔn jlǎ azɔ é nɔn wa lɛ̀ ganjì aa.  Kan tɔn nɔn hizì ɖó azɔ nunkúnɖéjì tɔ́n lɛ̀ sìn ganmɛ.

Enɛ̀n gudó ɔ‚ azɔxwé **HAAC** wa sìn kan nǔ Soeil FM ɖo azan fɔtɔn nunkún wé gɔ (17) zosùn xwé 2019 tɔn mɛ. É tìnmɛ ɖɔ lé azan é Soleil FM ɖo acɛ yi ɔ kpé bɔ é kùn wa bìɔ acɛ ɖéjì  ɖo ganmɛ̀ ó.

## Dodo tɔn
Bénin Business 24

**Bénin Business 24** bɔ kowun tɔn nyi **BB 24** ɔ, nyi mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ̀ gɔ́nu axɔsu wégɔ é ɖo Benɛɛtò mɛ é. É nɔ kɛnu ɖó ajɔ kpodó nùnkɔnyìyi xó kpó wǔ ɖo. Azinkan dó toxo Kutɔnu tɔn mɛ.

## Tǎn tɔn
Bénin Business 24 jɔ ɖo azan gban gɔ (30) liyasún xwé 2013 tɔn mɛ ɖó Benɛɛtò mɛ. É nyi ahɔsu sìn mɛn mɔn gbɔn wɛkɛ̀ gɔnǔ wé gɔ.

Azɔwatɔ tɔn lɛ̀ nɔ̀ kɛ nu dó ajɔ kpodó  nùnkɔnyiyi kpó wǔ. Mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ̀ gɔ́nu ɔ́ jó azɔ ɖo xwé 2023 tɔn mɛ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gbaví wékpɛ́n nɔ lɛ
Villa Ajavon

thumb|right

**Villa Ajavon** ɔ́' xɔ xóxó ɖé wɛ bɔ è gbá ɖò xwè kanweko 19ɔ́ ɔ́ mɛ̀, é ɖò toxo Ouidah tɔn mɛ̀, ɖò Atlantique tɔn tɔn mɛ̀, ɖo Benin. É ɖò fí e è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè ɖò fí è nɔ bló azɔ̌ lɛ́ɛ ɖè é.

## Tan tɔn
Tɔjihun nukɔntɔn e wá tɔjihun ɖò Ouidah lɛ é wɛ nyí Pɔtugalinu lɛ ɖò xwè kanweko 16 ɔ mɛ. Enɛ zɔ́n bɔ Pɔtugalinu lɛ wà nǔ dó toxo ɔ wu tawun ɖò ali gègě, ɖò taji ɔ, ɖò xɔtúdó lɛ wu. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ, ée è ɖò kannumɔzɔ́ wà wɛ xwè kanweko mɔkpan jɛ nukɔn ɔ́, è jɛ nǔ lɛ́ɛ tɔ́n yì tò ɖevo mɛ jí (kɔ́n nukɔntɔn ɔ́, è jɛ atínkpo jí) ɖò xwè kanweko 19gɔ́ ɔ́ mɛ hwenu e è ɖè kannumɔzɔ́ sín acɛ mɛ é ɔ́, Ouidah wá ɖó azɔ̌watɔ́ dɔkunnɔ ɖé lɛ́ɛ, bɔ ye nyí mɛxo agun tɔn ɖé lɛ́ɛ. Mɛ e nyí kannumɔzɔ́watɔ́ lɛ́ɛ sín kúnkan lɛ́ɛ kpo kannumɔ xóxó lɛ́ɛ kpó wɛ nɔ mɛ enɛ lɛ́ɛ, ɖó hwenu e yě jɛ yeɖée sí é ɔ, ye gosín Brazile ɖò xwè kanweko 19gɔ́ ɔ́ sín vlɔ̌ɖógɔ́ ɔ́ mɛ bo lɛ́ kɔ wá Aflika.

Hwe 1920 tɔn lɛ tɔn lɛ ɔ, akwɛ́nɔ e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Ajavon, bɔ é gosin Togo bo wá nɔ toxo ɔ mɛ yɔywɛ ɖé ǎ é wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ è ni gbá xwé ɖé nú xwédo tɔn ɖò Glexwe.

## Gbigba tɔn
Villa Ajavon e è gbá ɖò 1922 é ɖó aca Afro-Brésil tɔn.

Xwé ɔ́ ɖò akpáxwé ɖokpó ɔ́ jí, bó cí fí e è nɔ mɔ ali gbɔn é ɖɔhun. Ali ɔ ɖò ali wè jí, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ beige. Hɔn e mɛ è nɔ gbɔn bó nɔ byɔ toxo ɔ mɛ lɛ́ɛ ɔ́ ɖó hɔn kpɛví ɖé.

Xò xɔ ɔ́ jí ɔ́, è nɔ mɔ nǔ lɛ́ɛ ɖò fí e è nɔ hun hɔn lɛ́ɛ ɖè é. Hweɖebǔnu e mi na yi xɔ ɔ ta ɔ́, mi ná mɔ hɔn e mɛ è nɔ sú hɔn lɛ́ɛ dó é. É nɔ́ xlɛ́ fí e è nɔ mɔ atínkpo ɖé lɛ́ɛ ɖè é.

Gǎn e ɖò xɔ ɔ́ sín hɔn ɖaxó ɔ́ jí ɔ́ ɖɔ:  ⁇  VILLA AJAVON 1922  ⁇ .

Xwédo ɔ́ jí ɔ́, è ɖe nǔ kpinkpɛn ɖé lɛ́ɛ ɖó xɔ ɔ́ jí.

Hweɖevonu ɔ, è mɔ kpo kpo ɖé lɛ ɖò xɔ ɔ mɛ.

Akpaxwé:Hwɛndomɛnu nunywɛn xwe lɛ
Villa Karo

thumb|right

**Villa Karo** wɛ nyí tɛn bo nɔ kpé nukún dó aca lɛ wu, bo nɔ lɛ́ nyí xwégbe nú azɔ̌watɔ́ e nɔ gosin Finlande bo nɔ gosin Afríka lɛ é. É ɖò toxo kpɛví e è nɔ ylɔ ɖɔ Grand-Popo, bɔ é ɖò xutó ɔ mɛ é mɛ. 

Nǔ taji e è na dó é wɛ nyí ɖɔ è na bló bɔ azɔ̌watɔ́ Finnish-African lɛ́ɛ kpó azɔ̌watɔ́ aca tɔn lɛ́ɛ kpo na dó yeɖée. Nǔ e è jló é wɛ nyí ɖɔ è ni na tɛn azɔ̌watɔ́, nùnywɛtɔ́tɔ́, mɛ̌si, kpo azɔ̌watɔ́ ɖevo e nɔ wà azɔ̌ dó aca kpo gbɛ̀ ɔ kpo wu lɛ é bɔ ye na nɔ Aflika. E nɔ dó wusyɛn lanmɛ bo nɔ ylɔ́ azɔ̌watɔ́ e nɔ kpé nukún dó aca Afriki tɔn lɛ wu lɛ́ɛ ɖɔ ye ni wá Finlandi. 

Xwe ɖokpo ɖokpo ɔ ɔ wɛ è nɔ na gbè mɛ wè. Akɔxwixwe kpɔnkpɔn ɔ́' è na sɔ́ ɛ ɖò azǎn 15ɔ́ ɔ́ mɛ, bɔ atɔxwixwe kpɔnkpɔn ɔ́ na sɔ́ ɛ ɖò azǎn 15ɔ́ ɔ́ mɛ.

## Tan tɔn
Hwenu e wèmáwatɔ́ Finnish Juha Vakkuri wá xá ɔ mɛ ɖò xwè 1990 lɛ́ɛ mɛ é ɔ, linlin tɔn wɛ nyí ɖɔ è ni bló tuto nú tɛn nùjlajla tɔn ɖé ɖò Grand-Popo[1]. É bló tutoblonunu e ma nɔ na akwɛ́ ǎ é ɖé, bo na dó jla linlin enɛ sín ali jí. Villa Karo yí nyikɔ tɔn sín Juha Vakkuri sín vǐ sunnu e kú é, Karo sín nyikɔ mɛ.

È sɔ́ fí e è ɖó ɔ ɖó to e mɛ è nɔ wlí hweví ɖè bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Grand-Popo é mɛ, ɖó fí e è nɔ bló nǔ ɖè é mɛ. Benɛ́n wɛ nyí to e ɖò te kpɔ́n bɔ toxóɖiɖɔ tɔn ɖò fí bǐ é ɖokpo.

Akpaxwé:Hwɛndomɛnu nunywɛn xwe lɛ
Queen Fumi

**Queen Fumi** (e jì i ɖò azan 13ɔ xwejisun 1992), nyikɔ tɔn ɖesu nyi **Fumilayo Raimi**, nyi hanjitɔ Canadatò mɛ tɔn bo ka jɔ ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Queen Fumi è jì é ɖò azǎn 13ɔ́ ɔ́ mɛ̀ 1992ɔ́ mɛ̀ ɖo Kutɔnu ɖo Bénin. Hwenu e é ɖó xwè 12 é ɔ́, é mɔ nǔ jɛ nùxixa jí hwenu e é nɔ́ wà nǔ ɖò azɔ̌mɛmɛ tɔn e è nɔ ylɔ̀ ɖɔ CSNDA é sín azɔ̌mɛkpá sinsɛn tɔn lɛ́ɛ mɛ é.

É bɛ́ azɔ̌ tɔn dó nùxixo jí ɖò xwè 2015ɔ́ mɛ̀, é nɔ́ sɛ́ vìdíò nùxixo tɔn lɛ́ɛ dó xójlawema lɛ́ɛ jí, fí e é nɔ́ ɖè nùxixo nùxójlawema e nyí nùxójlawema nukúnɖeji ɖò gbɛ̀ ɔ́ mɛ lɛ́ɛ sín nùxójlawema lɛ́ɛ dó é. Ðò xwè 2017ɔ́ tɔn ɔ́' è mɔ̀ nùxwlémɛ̀ e é bló nú wexómɛ̀ French rapper Kaaris tɔn e nyí Tchoin é ɖò mɛ̀ miliɔn ɖokpó ɖò Facebook tɔn kpo YouTube tɔn kpo jí. Ayǐ ɖé lɛ́ɛ gudo ɔ́, é bló remix ɔ́ dó gbè French tɔn mɛ bɔ é nyí nùxixa gbɛ̀ ɔ́ tɔn Despacito de Luis Fonsi, bɔ é nyí nùxixa ɖaxó ɖé bɔ è ma lin kpɔ́n ǎ. Ðò xwè 2017 tɔn gudo ɔ, é jɛ akɔ xá Blue Diamond, bɔ enɛ wɛ nyí akɔjijɛ wegɔ́ e jɛ akɔ jí ɖò akɔjijɛ enɛ gudo gudo é, ee nyí Fanicko. É wá ɖè wèmá ɖevo lɛ ɖ'emɛ, ɖi Coco, Madame kpo Zero kpo ɖò 2018.

Ðò 2023, é ɖè video yɔyɔ́ ɖé tɔ́n, Poupée, bɔ é ɖɔ xó dó albúmu e ɖò na wá é ɖé jí

## Nu e nɔ xo e
Queen Fumi ɖo hunhun e nɔ kpodo toxota kpo bɔ e nɔ kpodo aca tɔn lɛ kpo bɔ e nɔ gosin to tɔn mɛ lɛ é kpodo mɛ ɖevo lɛ kpo wɛ

## Ajɔ e è yi lɛ e
Queen Fumi ɖu akpàkpà mɛ̀ ɔ́ tɔn ɖo Benɛɛ Top 10.

## Agbanxwɛ e ɖe tɔn lɛ e
* 2018 : *Zéro*
* 2018 : *Madame*
* 2019 : *Coco*
* 2019 : *Affaire de Boy*

Singles : 2016

* ROMANTIC BOY
* REPRISE TCHOIN

2017

* REPRISE 2U
* REPRISE DESPACITO FT AVEL INO

2018

* ZÉRO
* LAISSE MOI
* HAPPY BIRTHDAY
* ORIGINAL
* MADAME

2019

* COCO
* BAMANOU FT RALAMI
* ALLEZ LES ECUREUILS
* AFFAIRE DE BOY FT TINA
* CHOUPOMPOM
* PAS DE BÉTISES 2.0 FT FAMILYZIK

2020

* BOLINGO
* TON NUMERO FT B-SYD
* JVTB
* LA GO 2 JORDAN

2021

* M'BEBE

2022

* LOKI FT KARDINAL RICKY
* AMOUREUX DE TOI FT CRISBA

2023

* POUPÉE

Akpaxwé:Hànsinɔ
Yɛhwexɔ-ɖaxo Nyɔnu blɔ hɛnnuhwɛmɛvotɔn Glexwe tɔn

**[[Yɛhwexɔ-ɖaxo]] [[Nyɔnu blɔ hɛnnuhwɛmɛvɔtɔn|Nyɔnu blɔ hɛnnuhwɛmɛvotɔn]]** Glexwé tɔn ɔ, wɛ nyi nɔtɛn ɖaxo è e ɖo taji yɛhwɛ nǔwiwa Igleja katolika tɔn ɖo Glexwe, ɖo tofɔligbé Benɛɛtò ɔ tɔn. E gba yɛhwexɔ nɛ ɔ ɖo xwe 1903 tɔn ɖo linlin yɛhwenɔgan Louis Dartois é nyi afɔsɔɖotetɔ Igleja katolika tɔn nukɔntɔn ɖo Danxomɛ e tɔn ji. E gba yɛhwexɔ-ɖaxo nɛ ɔ fo ɖo xwe 1909 tɔn. E nyi nɔtɛn nu afɔsɔɖotetɔ Igleja katolika tɔn ɖo Danxomɛ nu xwe mɔkpan cobɔ e wa sɔ nɔtɛn afɔsɔɖotetɔ Igleja katolika tɔn ɔ wayi Xɔgbonu ɖo xwe 1954 bɔ é hƐn nyìkɔ yɛhwexɔ-ɖaxo tɔn wu. Igleja-kanɖo-ɖaxo Xɔgbonu tɔn ɔ e dowa ɖo xwe 1955. Xɔ ɔ sin gbigba ɔ xɔ sin yɛwunkɔnnyi wemaji yovo "ogivale" lɛ xɔ tɔn wɛ. Yɛhwenɔxɔsu Papa Jean-Paul 2 ɔ wa xɔ ɛ ɖo ganji yɛhwexɔ-ɖaxo gbɛ ɔ tɔn lɛ tɔn ɖo azan 9 ɔ abɔxwisun xwe 1989 tɔn.
Benɛɛ Bisiness 24

Mɛmɔgbɔn yɛkɛgɔlanu **Benɛɛ Bisiness 24** ɔ, azan 30 liyasun xwe 2013 tɔn wɛ e jɛ azɔ waji. Bo nyi gbavinukpɛnnɔ gɔnu Benɛ tɔn wègɔ ɔ bo ɖo ORTB sin xwe ɔ gbe ɖo Kutɔnu. Nu e sin yɛ e nɔ mɔ ɖeji lɛ e ɖyé : nukɔnyiyi akwɛ zinkan tɔn kpo azɔdowa bo wa mɛɖesunɔ ɖo glelilɛ linu, nukplɔnmɛ linu, lanmɛnanɔganji linu, hwehuhu linu, kanlin nyìnyì linu, atin dido linu, kulan'zɔ linu, sin zinzin mɔ bo zan linu, akwɛ nya nu mɛ b'ɛ do wa ajɔna linu, ayijayi linu, kpodo ayi e ji mǐ ɖé ɔ na nyɔ kpɔn bo nyɔ nɔ mɛ kpan linu.
Deeman Radio

**Deeman Radio**  nyi xójlagɔnu wɛkɛ̀tɛn hwɛndomɛ tɔn ɖokpó ɖo Benɛɛtò mɛ. E ɖo azinkan ɖó Parakou bó nɔ̀ wazɔ gbɔn xójlagɔnu kan 90.2 FM MHz jì.

## Tǎn tɔn
Deeman Radio jɔ ɖo liyasún xwé 1999 tɔn mɛ ɖo Parakou. Mɛɖaxó Augustin Tabé Gbian wɛ nyi gǎn é xwe aza na é. A mɔ́ é kǔ ɖo azan kó atɔɔ́n nukún wé gɔ (27) xwè 2023 tɔn mɛ. 

Deeman Radio nɔ w"azɔ gbɔn xójlagɔnu kan 90 FM MHz do tokpɔnla Parakou‚ N’dali, Pèrèrè, Cawuru‚ Nikki, Kalalé, Sinendé kpodó Bembereke kpó. E nɔ w'azɔ gbɔn unflagbɛji ɖo fi bì. 

Xójlagɔnu Deeman Radio nɔ́ kɛnu do hwɛndomɛ xó‚ lanmɛ nǎ nɔ ganjì‚ glé‚ ajɔ kpodó nǔ é jɛ ɖo tokpɔnla lɛ̀ mɛ é wǔ. 

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlagɔnu Radioxwé lɛ Akpaxwé:Xójlagɔnu lɛ
Hector Sonon

**Hector Sonon** nyi nuɖétɔ‚ yɛɖéɖónuwǔtɔ Benɛɛtò tɔn dokpó. E jì ɖo azan kó nunkún  atɔn gɔ (25) kɔnyasún xwé 1970 tɔn mɛ ɖo Kutɔnu.

## Gbɛzǎn tɔn
Yɛɖéɖónuwǔtɔ Hector Sonon jla nǔɖídé tɔn lɛ̀ jɛ nunkɔn ɖo xójlawema "La Gazette du Golfe" kpodó "Le Cafard enchaîné" kpó mɛ ɖo Benɛɛ.

É ɖé yɛɖédónuwǔ sìn agbanxwɛ̀ tɔ́n ɖo xwé 1990 tɔn mɛ hwɛ cŏ jì akɔ xǎ " Kpakpa Désenchanté" nŭ xwé wé (sìn 1993 wǎ 1995)  do Togotò mɛ.

Sìn xwénɛ̀nǔ ɖokpo wɛ é jɛ yɛɖéɖónuwǔ sìn agbanxwɛ̀ ɖétɔn jì nǔ yɔkpɔvǔ lɛ‚  ɖì agbanxwɛ̀ tɔn xwé 1997‚ 1999 kpodó 2004 tɔn kpó.

Hector Sonon yi yɛɖéɖónuwǔ sìn kplé kplé ɖo Algérie ɖo xwé 2009 tɔn mɛ bó wazɔ ɖó yɛɖéɖówemamɛ "La BD conte l'Afrique" jì.

Mɛɖaxó ɔ lɛvɔ wazɔ ɖó nuxìxlɛ yovo hollanɖɛ lɛ tɔn "Picha" ǔ do xwé 2008 tɔn mɛ bó wǎ do nuwiwa  "Cotonou Jazz" kpodó alɔgɔ Fondation Zinsou kpó.

Fondation Zinsou énɛ̀n  bló nuwiwa ɖokpó do Hector Sonon sìn tamɛ ɖo zofìnkplɔsùn xwé 2013 tɔn mɛ.

## Ajɔ tɔn lɛ̀
• 2007-2008 : Prix Africa & Mediterraneo  nǔ nuɖidé tɔn "Darfour" lɛ ;

• 1998 : « Prix Découvertes »  ǎjɔ sɔxlɛ yɛɖéɖónuwǔtɔ tɔ́n ɖo Libreville .

## Dodo tɔn
Gbɛta Zinsou

**Fondation Zinsou** nyi gbɛta axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ najinɔ Marie-Cécile Zinsou tɔn. É ɖo gbɛta sin xwé 2005 ɖó Benɛɛtò mɛ.

## Tǎn tɔn kléwun
Najinɔ Marie Cécile Zinsou‚  toxoɖɔtɔ Lionel Zinsou sìn nyɔnnuvì‚ ɖo gbɛta Zinsou sìn ayidosún xwé 2005 tɔn mɛ ɖó Kutɔnu. 

Gbɛta ɔ nɔn kpé nunkún ɖó yɛwunɖiɖé afrikagbéji‚  hwɛndomɛ nǔ kpodó alɔgɔ nǔ mɛ kpó  ǔ.

Ɖo xwé tǎntɔn gudó ɔ‚ gbɛta ɔ kpé yɛwunɖiɖé livi ɖokpo (1 million) bɔ wemaxɔmɛvì lɛ̀ kpodó gbɛtɔ ɖévo livi ɛnɛn mɔn (4 millions) yì kpɔ́n.

Ɖo xwé tǎntɔn gudó ɔ‚ gbɛta ɔ kpé yɛwunɖiɖé livi ɖokpo (1 million) bɔ wemaxɔmɛvì lɛ̀ kpodó gbɛtɔ ɖévo livi ɛnɛn mɔn (4 millions) yì kpɔ́n. 
 

Gbɛta Zinsou nɔn tun nuwiwa nukplɔnkplɔn tɔn yɔkpɔvǔ lɛ ɖó wé‚ yɛwuɖiɖé mɔn jì‚ b'ɛ é ɖó nuxixǎtin wé ɖo Kutɔnu. 

Ɖo azan  azan wéɖokpó gɔ (11) abɔxwisùn xwé 2013 tɔn mɛ gbɛta ɖó yɛwunxwɛnxwé ɖó Glexwé. E bɛ yɛwunɖiɖé gbɛtɔ nunkúnɖéjì élɔ́ lɛ tɔ́n ɖémɛ : Romuald Hazoumé, Cyprien Tokoudagba, Frédéric Bruly-Bouabré, George Lilanga, Samuel Fosso, Seyni Awa Camara, Jean-Dominique Burton, Malick Sidibé, Seydou Keïta, Bruce Clarke, Chéri Samba, Mickäel Bethe Selassié, Aston, Kifoulit Dossou kpodó Soly kpodó Cissé kpó. 

## Nɔntɛn tɔ̀n lɛ̀


Mini Bibliothèque de la Fondation Zinsou au au nom de Jean Pliya à Cotonou au Bénin.jpg|*Nuxìxǎtin tɔn ɖo Kutɔnu*
Villa Ajavon - Facade of Early 20th-Century French Colonial Edifice - Ouidah - Benin.jpg|*Yɛwunxɛnxwé  tɔn ɖo Glxewé*
La devanture de la Villa Ajavon.jpg|*Nɔntɛn tɔn ɖaxó ɖo Glexwé*


## Dodo tɔn
Gbɛta Claudine Talon

**Gbɛta Claudine Talon** nyi gbɛta axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ najinɔ Claudine Talon tɔn. É ɖó gbɛta sìn xwè 2017 ɖò Benɛɛtò mɛ.
vignette|''Yɛ gbɛta ɔ́ tɔn''

## Tăn tɔn
vignette|''Nɔtɛn tɔn ɖo Kutɔnu''
Gbɛta Claudine Talon jɔ ɖó xwé 2017 tɔn mɛ ɖó Kutɔnu bó nɔ̀ gɔ alɔ nǔ nyɔnnu kpodó yɔkpɔvu é ɖó ayufìésǎ mɛ lɛ̀ kpǎn.

Tawun tɔ́n ɔ́‚ gbɛta Claudine Talon xo kan nǔ nyɔnnu kpodó yɔkpɔvu lɛ kpó nì mɔ kɔ ɖó safùn ɖo dotoxwé. E lɛvɔ ɖo alɔgɔmɛ nǔ sìnunu nì ɖé nǔ tokpɔnlavì lɛ̀‚ nǔ nyɔnnu lɛ̀ lɔ́ mɔ nì yanuɖé kpodó wemaxɔmɛ yiyì yɔkpɔvu lɛ̀ tɔn kpó.

## Nǔ é bló lɛ
Gbɛta Claudine Talon gɔ alɔ nǔ najinɔ sukpɔ bɔ yé mɔn azɔnxingbɔ ɖo dotoxwé Benɛɛtò tɔn lɛ̀ mɛ sìn xwé 2017.

É zɔ́n bɔ nyɔnnu vì gégé é jó wemaxɔmɛ dó lɛ̀ é  kplɔn azɔ ɖo tokpɔn Mɔnɔ kpodó Couffo kpó kǎnmɛ. 
 
É gɔ alɔ nǔ gbɛta nyɔnnu  lɛ̀ tɔn ɖó glékɔxwé Sɛjɛ tɔn ɖo tokpɔnla Ajarra tɔn mɛ nŭ glélilɛ sìn alianǔ ɖo xwé 2019. Bɔ é lɛvɔ nǎn azɔwanǔ nɔntɛn nunkúntɔnmɔnnɔn lɛ̀ tɔn ɖo Djanglanmey sìn tokpɔnla mɛ.

Gbɛta Claudine Talon gbǎ vijitin ɖó tokpɔnla Ajarra‚ Avrankou kpodó Akpro-Missérété kpó hwɛ tchó jɛ azɔ ǔ nǔ nyɔnnu lɛ nì gbɔ ɖo azɔn é kùn kpla nyɔnnu xwé lɛ ǔ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gbɛta axɔsu-tunwun-bo-ma-do-alɔ-démɛ lɛ
Nasty Nesta

**Nasty Nesta**, ée sin asuka nyikɔ nyí **Cotonou Boy**, bɔ nyikɔ tɔn ɖesu ka nyi **Daniel Malangué**, nyi hanjitɔ , bo lɛ nyi ajɔwatɔ ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛzán tɔn

## Nu e è ɖe tɔn lɛ e
;Agbanxwɛ lɛ
2008
* *il le fallait*
* *Noubiyoyo l*

;Han ɖokpo ɖokpo ɖe tɔn

* 2008 : *Repondeur*
* 2010
** *Ma perle rare*(feat. Diamant noir)
** *Cabriolet*
** *Pas l'temps de t'aimer*(feat. Blaaz)
** *So fine* (feat. Highness)
** *Electric love* ( (feat. Kutson))
** *Te dire* (feat. Shade)
** *Cash Luv* (feat. D.A.C. & Shade)
* 2011
** *Laisse les parler*
** *Diablesse*
** *Number one*
** *Jamais loin* (feat. Jupiter)
** *Pour ma ville* (feat. Iceberg & DAC)
** *Jamais loin* (feat. Jupiter)
** *Soirée pop champagne* (feat. BLAAZ)
* 2013 : *Last men standing* (feat. Enighma et BLAAZ)
* 2014 : *ATHD* (feat. Amir el presidente)
* 2015
** *Show me love*
** *Lucide*
* 2017
** *No palaba*(feat. Fanicko)
** *Rien d'autre* (feat. BISYD)
** *Faut pas me quitter* (feat. Nikanor)
** *Gbô bo* (feat. Amir el presidente)
** *Tu es bénis' ( Feat KE M
** *Last men standing* (feat. Enighma et BLAAZ)
* 2018
** *PDG*
** *Ova*
** *Dokpo gué*(feat. Bizzy brayne)
* 2019 : *Les gos'' (feat. Black T)

Akpaxwé:Hànsinɔ
Fɔnma

**Fɔnma**  nyi nǔsúnnú bɔ e nɔ ɖa ɖo Benɛɛtò mɛ. É ɖò nusunnu e mɛ lɛ yi wan na tawun lɛ mɛ ɖo taji ɔ ɖo afɔligbe to ɔ tɔn. Vitex doniana sin ama wɛ e nɔ do ɖa fɔnma bo nɔ yi Wɔ̌, wɔ̌koli kpo telibɔ̌ wɔ̌ kpo ji.

## Lee e nɔ ɖa gbɔn e
* E na kɛn Vitex doniana sin ama. 
* E na sɛn ama ɔ lo bo fyɛ sin kabi e na sɔ e.
* É na li ɖadonu lɛ.
* É na sɔ́ ami ɖo ado ji lobɔ huzu ɖadonu ɖe mɛ bɛ na bi nu nukun xixo 10.
* E na wa fɔ lan alɔ hwevi demɛ lo huzu ama ɔ demɛ
* É na jo bi bɛ na lɛ hun agban nu nukunxwixwe yɔyɔɛ ɖe cobɔ lɔn.

Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
Expédit Ologou

**Expédit Ologou** nyí xojlazɔwato xoxo ɖo Radio kpodo gbavinukpɔnxwé Benɛɛtò tɔn. Bɛ sin xwè 2008 wɛ mɛ bi wa tun i gbɔn nuwiwa tɔn *«Bonjour Citoyen»* ɖo ORTB.

## Gbɛzán tɔn kpo nu e è kplɔn kpo
Expédit Ologou gosin Dasa-Zunmɛ. É ɖó azɔ̌ wěwé mɛ̀ dó toxóɖiɖɔ kplɔnkplɔn mɛ̀ sín univɛsiti Abomey-Calavi ɖò Benɛ́nu, azɔ̌ wěwé mɛ̀ dó gǎndido mɛ̀ ɖò tò ɔ́ mɛ̀ kpódó gǎndido mɛ̀ sín univɛsiti Jean-Moulin Lyon 3 ɖò France, azɔ̌ wěwé mɛ̀ dó gǎndido mɛ̀ ɖò tò ɔ́ mɛ̀ kpódó kancica tò ɔ́ mɛ̀ sín école nationale d'Administration et de Magistrature, azɔ̌ wěwé mɛ̀ dó sɛ́n hwɛjijɔ tɔn kpódó nùkplɔnmɛ hwɛjijɔ tɔn kpo sín univɛsiti Parakou tɔn.

## Azɔwiwa tɔn

Akpaxwé:Xojlazɔwàtɔ
Jean-Pierre Ezin

**Jean-Pierre Ezin**, e jɔ ɖo xwè 1944 mɛ, bo nyí mɛsi matematiki tɔn ɖo Benɛɛtò tɔn. 

É ɖò kplékplémɛ *American Mathematical Society* kpodo *Société mathématique de France* tɔn kpo mɛ̀.

## Gbɛzán tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1944 tɔn mɛ
Golfe TV Africa

**Golfe TV Africa ** ɔ, mɛ mɔ gbɔn wɛkɛ́ gɔ́nu mɛ kpaa tɔn ée nɔ kɛnu ɖó nubiwu ɖo Benɛɛtò mɛ. É ɖo Sikɛkɔji ɖo tokpɔnlavi  tɛnwe gɔ ɔ Kutɔnu tɔn ɖo tokpɔn Xulɛnu tɔn mɛ. Golfe TV Africa nɔ ɖɔ xó do flansegbemɛ, fɔngbemɛ Dɛndigbemɛ Minamɛ  kpo Kotokoli kpan.

## Tàn tɔ̀n

Akpaxwé:Gbaví wékpɛ́n nɔ lɛ
Black Santiago

**Black Santiago** ɔ, nuxixogbɛta ɖo wɛ bo nyi Benɛɛ tɔn bɔ Mɛɖaxó Ignace de Souza wɛ dowa ɖo toxo "Accra" tɔn mɛ ɖo Ghana ɖo xwe 1966.
Nunywɛ nyitɛn Songhaï

**Nǔnywɛ nyitɛn Songhaï** ɔ, nunywɛ nyitɛn ɖewɛ bo nɔ kplɔn nu e ko kan glezɔ, hwehuhu, kanlin nyìnyì, kpodo nǔnywɛ tɛnmɛ tɛnmɛ ɖěvo lɛ kpo. Yɛhwenɔ Igleja katolika tɔn e nyi yɛhwenɔ "dominicain" lɛ sin gbɛta tɔn b'ɛ nɔ ylɔ ɛ ɖɔ  Godfrey Nzamujo ɔ e wɛ dowa ɖo xwe 1985 ɖo kpɔ kpodo gbɛta e è nɔ ylɔɖɔ "groupe d'Africains et d'amis de l'Afrique" e kpan ɖo Xɔgbonu Benɛɛ to mɛ.

Ayikungban ɛta ɖokpo wɛ yè do bɛ na ɖo Xɔgbonu, azinkan ɖaxo ɔ ji bo ka wa vlɔn kan na sɔyi ɛta 22 ɖo xwe 2015 tɔn.
Dah Dédjalagni Agoli-Agbo

**Dah Dédjalagni Agɔli-Agbo jɔ** ɖo xwe1934 ɖo Benɛɛtò mɛ. É nyí tomexo ɖé bo nɔ kpé nukún dó sinsɛn kpo hwɛndo kpo wu ɖò Benɛ tɔn tofɔligbé tɔn mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Dah Dédjalagni Agoli-Agbo è jì é ɖò 1934. Sɔ́ja xóxó wɛ e nyi. Agoli Agbo nyí mɛ e ɖu axɔsu ɖo dada Béhanzin gudo é. 

## Azinkpojixixa tɔn
É sɔ́ Dah Dédjalagni Agoli-Agbo ɖo dadazinkpo ji ɖò Agbomɛ, toxo nukunɖeji Danxomɛ tɔn. Nǔwiwa ɔ́ jɛ ɖò nǔglɔ́ ɖò bibɛmɛ 1990 lɛ́ɛ tɔn ɖó tagba e ɖò axɔ́sú xwédo ɔ́ mɛ é wu. Tagba nɔ eyɛ kpó Houédogni Gbèhanzin kpó nu xwe mɔkpan , bɔ é wá fó ɖò xwè 2010 hwenu e è sɔ́ axɔ́sú ɖevo é.

## Wuntun tɔn
Dada Dédjalagni Agoli-Agbo e è tuùn ɖò mɛ gègě mɛ é ɔ, é nɔ dó nǔ e è sɔ́ dó blǒ ná é ɖé ɖò nukún tɔn mɛ bɔ axɔ́sú Glélé tɔn wɛ é nyí bɔ è nɔ dó blǒ nú nínɔ axɔ́sú ɔ́ tɔn lɛ́ɛ sín kɔgúdu e è nɔ fɔ́n hwenu e è nɔ bló tuto lɛ é jí.

## Agbɔn tɔn
Ɖo sinsɛnlixo ɔ, sinsɛn kpo hwɛndo kpo sín acɛkpikpa wɛ, bɔ è sixu bló nǔ ɖebǔ mɛvo ǎ. É nɔ́ kpé nukún dó nǔwiwa tò ɔ́ tɔn tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ wu, bɔ vodún lɛ́ɛ bǐ nɔ́ dó gbeji n'i.

Ɖo toxóɖiɖɔlixo ɔ, é nɔ́ ɖɔ xó nú mɛ lɛ́ɛ, bɔ è nɔ mɔ ɛ dó mɔ mɛ e nɔ́ sɔ́ mɛ nú mɛ tawun é, bɔ toxóɖɔtɔ́ lɛ́ɛ nɔ́ wá mɔ ɛ ɖò gbadanu tɔn ɖò gbadanu tɔn Gbindo ɖò Abomey.

## Asukpoasikpo sin gbɛ
Dah Dédjalagni da asi 41. É kú ɖò azǎn 20ɔ́ liyasun xwè 2018ɔ́ mɛ̀ ɖò xwè 84ɔ́ mɛ̀.

Akpaxwé:Axɔsu Agbomɛ tɔn lɛ Akpaxwé:Dada Agbomɛ tɔn lɛ
Tɔjǎtɛn Tanugu tɔn

vignette|<center>Tojatɛn Tanugu tɔn</center>
**Tɔjǎtɛn Tanugu tɔn‚** b'ɛ ylɔ ɖɔ *Chutes de Tanougou*  ɖó flanségbè mɛ ɔ̀‚  nyi dogba ɖé bɔ sin nɔ ja ɖémɛ. É ɖo Tanugu ɖo tokpɔnla Tangietatɔn mɛ ɖo totaligbé Atakola sìn tokpɔn mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Ɖɔ dé wǔ
Sin tɔjatɛn ɔ tɔn sín so Atakola tɔn mɛ.

## Ɖiɖé tɔn délɛ

Fall of Kota.jpg
Les chutes de Tanongou.jpg
Chute d'eau Benin.jpg


## Dodo tɔn

Akpaxwé:Tɔjátɛn lɛ
Dada Sagbaju Glɛlɛ

vignette
**Dada Kêfa Agbomantonligba Sagbadjou Glèlè** wɛ nyí axɔ́sú Agbomɛ tɔn sín xwè 2019ɔ́ mɛ̀ káká jɛ kú tɔ̀n hwenu.

## Gbɛ tɔn
Dada Sagbaju Glɛlɛ ɔ, è mɔ ɖɔ è jì i ɖò xwè 1940 tɔn lɛ kpo xwè 1970 tɔn lɛ kpo tɛntin. Glɛlɛ sín vǐvú wɛ é nyi. É nyí vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖò sinsɛn-biblo tutomɛ tɔn ɔ́ mɛ ɖò gbɛ tɔn sín akpáxwé ɖaxó ɔ́ mɛ, bó nɔ́ lɛ́ dó nùjiwǔ jí.

Dada Sagbadjou Glɛlɛ axɔ́sú Danxomɛ tɔn è yi axɔ́súzinkpo ji hwenu e dada Agoli Agbo Dejalanyi e jɛ nukɔn n'i é yi Alada ɖò xwè tɔn 84 mɛ é, bɔ é nyí axɔ́sú Ahosu alǒ axɔ́sú Dahomey tɔn ɖò alǔnsùn 12, 2019 jí.

## Axɔsu Danxomɛ tɔn
Dada Sagbaju Glɛlɛ wɛ è nɔ ylɔ ɖɔ vǐvú gudo tɔn e ɖò gbɛ é ɖé nú mɛ e jɛ nukɔn nú é, Glɛlɛ é nyí axɔ́sú Danxomɛ tɔn é. Ðò Benɛ́ ɔ́, axɔ́sú tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ ɖó acɛ ɖebǔ ǎ, bɔ Dada Sagbaju ,lɛlɛé nyí axɔ́sú ɔ́, è nɔ mɔ ɛ dó mɔ yɛhwenɔ ɖé, bɔ é ɖó acɛ tawun ɖé ɖò Benɛ́ ǎ. Ee è sɔ́ ɛ dó ɖu axɔ́sú dó Agoli Agbo Dedjalagni jí gudo é ɔ́, axɔ́súkpá ɔ́ sín azɔ̌watɔ́ ɖé ɖɔ: "É nyí mɛ ɖagbe ɖé wɛ, mɛ ɖokpo wɛ, bɔ vǐ nyɔnu kpo vǐ sunnu kpo e ɖò axɔ́súxɔsu Glele tɔn mɛ lɛ́ɛ bǐ nɔ́ xo ɖɛ dó wǔ tɔn. »

É kú ɖò 17ɔ́ mɛ̀ ɔ́ 2021ɔ́ mɛ̀.

Akpaxwé:Axɔsu Agbomɛ tɔn lɛ 
Akpaxwé:Dada Agbomɛ tɔn lɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 2021 tɔn mɛ
Xoɖɔnuwɛkɛtin SU TII DERA

**Xɔɖɔnuwɛkɛtìn SU TII DERA** ɖó xojlagɔnu Benɛɛtò tɔn mɛ.E ɖo azinkan ɖó [[Nikki]  bó nɔ̀n wazɔ gbɔn xójlagɔnu kan 88.9 MHz jì ɖo totaligbé.

## Tǎn tɔn
Xóɖɔnuwɛkɛ̀tin Su Tii Déra FM jɔ gbɔn nunkɔn yiyi sìn gbɛta Su Tii Déra tɔ́n jì. Nyikɔ tinmɛ ɖɔ : mini gɔ alɔ nǔ mi ɖé lɛ. Xojlasɔwatɔ gǎn tɔn  Malick Sacca Tamou kpodó gnɛ tɔn lɛ kpó nɔn wazɔ ɖó Su Tii Déra sìn  nǔn é kǔn kplǎ nùnkɔn yiyi ū é..E nɔn wazɔ gbɔn  N’Dali, Bembèrèkè, Nikki, Pèrèrè, Kalalé kpodó Awɔnlintó sìn xǎ ɖé lɛ mɛ..