open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
René-Marie Ehouzou

**René-Marie Ehouzou** b'ɛ ji i ɖo azǎn wěwe gɔ ɔ (12) Lidosùn xwè 1944  tɔn mɛ ɖo Kutɔnu ɔ, nyi yɛhwenɔgán Igléjà Katolika tɔn ɖò Benɛɛto mɛ. É nyi yɛhwenɔgán nu igleja kanɖo Agbomɛ kpodo Xɔgbonu tɔn kpo.

É nyi matiintɔ ɖo azǎn afɔtɔn nukun we gɔ ɔ (17) Kɔnyansùn xwè 2012 tɔn mɛ ɖo San Giovanni Rotondo, toxo Italie tɔn mɛ.

## Gbɛ tɔn
René-Marie Ehouzou kplɔn wéma ɖo yɛhwenɔkpa kpɛvi *Ste Jeanne d'Arc* Glexwé tɔn mɛ bɛ sin xwè 1959 tɔn mɛ. Ɖo xwè 1966 tɔn mɛ ɔ, é byɔ yɛhwenɔkpa ɖaxo St Gall tɔn mɛ bɔ yɛhwenɔgán Lokosa tɔn, Robert Sastre sɔ'ɛ yɛhwenɔ ɖo azǎn gban gɔ ɔ (30) Zoosùn xwè 1972 tɔn mɛ. É nyi mawuxowémaxatɔ, mɛ bɔ ɖo yɛhwenn o Glexwé tɔn wu lobo lɛ nyi mɛsi nukplɔnmɛtɔ ɖo yɛhwenɔkpa Notre Dame de Fatima à Parakou tɔn mɛ.

Yɛhwenɔxɔsu papa Jean-Paul II sɔ'ɛ yɛhwenɔgán Agbomɛ tɔn ɖo azǎn afɔtɔn nukun ɛnɛ gɔ ɔ (19) Abɔxwisùn xwè 2002 tɔn mɛ lobɔ, ɖoo azǎn atɔn gɔ ɔ (3) Alunsùn xwè 2007 tɔn mɛ, yɛhwenɔxɔsu papa Benoît XVI sɔ'ɛ yɛhwenɔgán Xogbonu tɔn, b'ɛ sɔ'ɛ junjɔn azinkpo ɔ jí ɖo azǎn ɛnɛ gɔ ɔ (4) Zofinkplɔsun xwè ɔ tɔn mɛ.

Yɛhwenɔgán Ehouzou nyi matintɔ ɖo azǎn afɔtɔn nukun we gɔ ɔ (17) Kɔnyansùn xwè 2012 tɔn mɛ ɖo San Giovanni Rotondo, toxo Italie tɔn mɛ.

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Lucien Monsi-Agboka
* Aristide Gonsallo

Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Tubani

**Tubani**, nuɖuɖu ɖe wɛ nyi bɔ e nɔ mɔ ɖo totaligbé Benɛɛto tɔn  kpoɖo Nijɛɛ kpo. E nyi nuɖuɖu hlɔnhlɔn tɔ́n.

## Nɛ wɛ è nɔ ɖa tubani gbɔn
Ɖiɖa tɔn ɖo alɔ gege ji: e ɖo alɔ atɔɔn ji.

* Nukɔntɔn ɔ: ɖo gannu ɖokpo mɛ‚ wun ayikun sin linfin kpo telibɔ tɔn kpo bo wun sin kpɛɖe d’eji. Dǎn  bǐ ɖo kpɔ nu cɛju yɔywɛ ɖe bo gɔ jɛ̀ na.
* Wegɔ ɔ: gɔ akanmu sinnɔ ɔ bo lɛ xo bǐ nu cɛju atɔɔn. Tubani ɔ ni ma ka ci sin ɖɔhun o
* Atɔngɔ ɔ: jâ dotɛ kpo ayo kpo bo gɔ na dê e jlo we gbɔn e.
* Ɛnɛ gɔ ɔ: ma do kokwe sin ama mɛ alô ɖo gannu kpɛvikpɛvi lɛ mɛ. Wun sin do zɛn  ɖokpo mɛ bo tò tubani ɔ ɖo sin ɔ sín aga bo nu e ni huzo nu jɛju gban mɔ ɔ. E ɖo dandanmɛ nu a ni ze ayitowe ɖo zɛn ɔ ji nu e ni ma wa vɔ d'e mɛ o.
*atɔɔn gɔ ɔ : ma nu mɛ lɛ ɖo gannu mɛ bo gɔ takin vɔvɔ ‚ jɛ‚ degɔn lili‚ ayoma sinsɛn hwevi sisɔ alô hihi kpo.

Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
Eugène Cyrille Houndékon

**Eugène Cyrille Houndékon**, b'ɛ ji i ɖo azǎn Kǒ atɔɔn nukin atɔn gɔ ɔ (28) Alunsùn xwè 1960 tɔn mɛ ɔ, nyi sinsɛngan Igléjá katolika tɔn ɖo Benɛɛto mɛ.

É nyi yɛhwenɔgán nu Igleja-kanɖo Agbomɛ tɔn.

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* René-Marie Ehouzou
* Marcel Agboton

Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1960 tɔn mɛ
Antoine Ganyé

**Antoine Ganyé**, b'ɛ ji i ɖo azǎn kǒ atɔɔn nukun wé gɔ ɔ (28) Ayidosùn xwè 1938 tɔn mɛ ɖo  Sejé ɔ, nyi sinsɛngán Igléjá Katolika tɔn Benɛɛto mɛ. E nyi yɛwhenɔgán Igléja kanɖo Dasa-Zunmɛ tɔn ɖo 1995 yi jɛ 2010 kpodo igleja kanɖo Kutɔnu tɔn kpo ɖo xwè 2010 yi jɛ xwè 2016 tɔn mɛ.

## Yɛhwenɔgán'zɔ tɔn
Yɛhwenɔgán Bernadin Gantin sɔ'ɛ yɛhwenɔ ɖo azǎn ɛnɛ gɔ ɔ (4) Alunsùn xwè 1969 tɔn mɛ bɔ yɛwhenɔxɔsu papa Jean-Paul II sɔ'ɛ yɛhwenɔgán igléjá kanɖo Dasa-Zunmɛ tɔn ɖo azǎn wǒ gɔ ɔ (10) Ayidosùn xwè 1995 tɔn mɛ. 

É nyi gánbɔdogánxu gbɛta yɛhwenɔgán Benɛɛto tɔn lɛ tɔ́n bo ɖo yɛhwenɔgán é yi kplé ɖaxo yɛhwenɔgán lɛ tɔn é ylɔ ɖɔ *Synode* tɔn é b'ɛ blo ɖo Aflika jǐ ɖo Kɔnyansùn xwè 2009 tɔn mɛ e. Ɖo xoɖiɖɔ tɔn mɛ ɔ, é t'afɔ Azɔ ee igleja ɖo na wa nu gbénɔkpɔ Aflika tɔn é jǐ.

Ɖo Liyasun xwè 2010 tɔn mɛ ɔ, é sɔ'ɛ b'ɛ kpɔn tɛnmɛ nu yɛhwenɔgán igléja kanɖo Kutɔnu co bɔ yɛhwenɔsu papa Benoît XVI sɔ'ɛ yɛhwenɔgán Kutɔnu ɖo azǎn kǒ nukun ɖokpo gɔ ɔ (21) Avivɔsun xwè tɔn mɛ tɔn.

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* René-Marie Ehouzou
* Roger Houngbédji

Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Zohunglitɛn Kutɔnu tɔn

**Zohunglitɛn Kutɔnu tɔn** ɔ, nyi zohunglitɛn ɖokpo ee ɖo Benɛɛtò mɛ é, bo ɖo toxo Kutɔnu tɔn mɛ. 

É wɛ nyi hunkɛ́n nu nǔ é kan akwɛ ba do togba mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ é bo nyi zohunglitɛn atɔn gɔ ɔ (3è) é ɖo hweyixɔwají Aflika tɔn, bo ɖo guɖo nu zohunglitɛn Lagos kpodo Abidjan tɔn kpo.

Sin Alunsùn xwè 2018 tɔn mɛ ɔ, zohunglitɛn toxo Anvers tɔn, ee nyi zohunglitɛn wé gɔ ɔ yovogbéjí tɔn é, wɛ nɔ kpénukun do zohunglitɛn Kutɔnu tɔn ɔ wu .

## Tán tɔn kléwun
Azǎn gban nukun ɖokpo gɔ ɔ (31) woosùn xwè 1964 tɔn mɛ wɛ, é gbá zohunglitɛn ɔ ɖé ɖo xu to ɖo Kutɔnu toxo ɔ mɛ. Ɖo xwè ɖokpo mɛ ɔ, agban tonu livi wǒ mɔ (10 millions) wɛ nɔ gbɔn zohunglitɛn ɔ, b'ɛ nyi zohunglitɛn ɖaxo atɔn gɔ ɔ é ɖo Aflika é.

## Agban tɛnmɛ tɛnmɛ é nɔ gbɔn zohunglitɛn ɔ lɛ é
Agban kun wa to mɛ, wɛ nyi azɔ tají é nɔ wa ɖo Zohunglitɛn Kutɔnu tɔn é, bɔ gbaɖé, nuɖuɖu lɛ kpodo ami tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ kpo wɛ ɖ tají tawun.

Agban kun yi to mɛ, lɔ ɔ mɔ, nyi azɔ tají zohunglitɛn ɔ tɔn. Avɔkán, Akaju kpodo ami mitɔn tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ kpo wɛ é nɔ kun yi togudo tawun.

Agban ee nɔ yi Tchad, Niger kpodo Burkina-faso to mɛ lɛ é kpo lɔ ɔ mɔ, nɔ gbɔn zohunglitɛn Kutɔnu tɔn ɔ.

## Tito tɔn
Zohunglitɛn toxo Anvers tɔn, ee nyi zohunglitɛn wé gɔ ɔ (2ème) yovogbéjí tɔn é, wɛ nɔ kpénukun do zohunglitɛn Kutɔnu tɔn ɔ wu, sin Alunsùn xwè 2018 tɔn mɛ.

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Kutɔnu

## Dòdó tɔ̀n

Akpaxwé:Zohunglitɛn lɛAkpaxwé:Yiɖé yiɖé ɖo Benɛɛtò mɛ
Victor Agbanou

Victor Agbanou é e ji ɖo azǎn 23 gɔ ɔ woosùn xwè 1945 ɖo Lokosa danxomɛ hwenu ɔ, nyi benɛɛtovi katolika nukunɖeji ɖokpo bɔ é sɔ ɛ yɛhwenɔ ɖo azǎn 10 gɔ ɔ avivɔsun xwè 1974 tɔn mɛ. É wɛ nyi  yɛhwenɔgán atɔngɔ igleja kanɖo Lokosa tɔn.

## Gbɛ tɔn sín tan kleun

## Wemakplɔnkplɔn kpodo yɛhwenɔnyinyi tɔn kpan

=Yɛhwenɔgánnyinyi tɔn=

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Christophe Adimou
* Coffi Roger Anoumou
* Robert Sastre

Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Porga

**Porga** ɔ glèkɔ́xwe tokpɔnlavi Dassari tɔn wɛ bo ɖo tokpɔnla Materi tɔn mɛ. E ɖo tokpɔn Atakola tɔn mɛ ɖo Benɛɛto mɛ. 

## Fǐ ee ɖé e
Porga ca dogbo xa Burkina Faso to ɔ. Zungbo Panjari tɔn ɔ sin hɔntogbo lɛ ɖokpo hun do glékɔxwé nɛɔ mɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn ɔ, gbɛtɔ 3 754 wɛ ɖo Porga.

Akpaxwé:Gletoxo Benɛ tɔn lɛ
Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn

**Jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn** alo **Jɔmɛhunjayitɛn Kajɛwun tɔn** ɔ, wɛ nyi jɔmɛhunjayitɛn ɖaxo Benɛɛto tɔn bo ɖo toxo Kutɔnu tɔn mɛ.

Ɖo azǎn ko nukun wé gɔ ɔ (22) Nǔxwasùn xwè 2018 tɔn mɛ wɛ, é ɖyɔ nyikɔ tɔn b'ɛ huzu Jɔmɛhunjayitɛn yɛhwenɔgán ɖaxo Bernardin Gantin tɔn.

## Ayǐ é jí é ɖé ě
Kajɛwun, ɖo hwéjixɔwaji toxo Kutɔnu tɔn tɔn mɛ wɛ jɔmɛhunjayitɛn ɔ ɖé. Ali "route de l'aéroport" kpodo "Jean-Paul II" tɔn kpo wɛ é nɔ sɔ bo do nɔ yi jɔmɛhunjayitɛn ɔ.

## Ɖiɖé tɔn ɖé lɛ

Atterrissage d'un avion à l'aéroport international de Cotonou.jpg
Salle d'embarquement de l'aéroport international de Cotonou.jpg
Cadjehoun Airport 7822.jpg 


## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Kajɛwun
* Zohunglitɛn Kutɔnu tɔn

Akpaxwé:Jɔmɛhunjayitɛn lɛAkpaxwé:Yiɖé yiɖé ɖo Benɛɛtò mɛ
Ajara

**Ajara** ɔ nyi toxo bo lɛ nyi tokpɔnla. É ɖo tofɔligbe hwetɔnwaji nú  Benɛɛto ɔ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ. Ajara ɖo kilomɛtlu 7 do Xɔgbonu bo ɖo 38 do Kutɔnu.

## Dogbo  tɔn lɛ
Toxo Ajara tɔn ɔ ɖo dogbo xa tokpɔnla Avlanku tɔn ɔ ɖo taligbe bo ɖo xa tokpɔnla Sɛmɛ-kpoji tɔn ɔ ɖo afɔligbe bo lɛ ɖo xa tokpɔnla Xɔgbonu tɔn ɔ ɖo hweyixɔwaji.

## Tovi tɔn lɛ
Ajara sin tɔkpɔnla ɔ ɖo gbɛtɔ 97 424 ɖo Kɛnsisɔ kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e.

## Tokpɔnlavi tɔn lɛ
Ajara sin tokpɔnla ɔ ɖo tokpɔnlavi tɛnnɛ (06) yě ɖie: 
* Ajara I
* Ajara II
* Aglɔgbɛ
* Hɔnvie
* Malanwi
* Meɖejɔnu
É ɖo gletoxo kpo slaá kpo 48. Tokpɔnlavi ě e blo toxo Ajara tɔn lɛ ɖie Ajara I Ajara II kpodo Hɔnvie kpan.

## Dɔkun tɔn lɛ
Dɔkun Ajara tɔn jinjɔn glezɔ, ajɔ̌, alɔnuzɔ kpodo hunkunkun kpan ji.

Akpaxwé:Tokpɔnla Benɛɛ tɔn lɛ
Azɔwlisɛ

**Azɔwlisɛ** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Ajowun bo ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ ɖo afɔligbe Benɛɛto tɔn.

## Tàn

## Slaá tɔn lɛ

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Azɔwlisɛ tɔn ɖo gbɛtɔ 
22 057 

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Agégé

**Agégé** ɔ nyi toxo ɖokpo bo lɛ nyi tokpɔnla ɖokpo. É ɖo afɔgokɔ hwetɔnwaji Benɛɛto tɔn ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ.

## Dogbo tɔn lɛ

## Tovi tɔn lɛ
Agégé sin tɔkpɔnla ɔ ɖo gbɛtɔ  44  562 ɖo Kɛnsisɔ  kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ e.

## Tokpɔnlaví tɔn lɛ
Agégé sin tokpɔnla ɔ ɖo tokpɔnlavi  03, yě ɖie: 
* Avagboji
* Hwédomɛ
* Zungamɛ

## Dɔkun tɔn lɛ

## Ɖiɖé ɖé lɛ

File:Canard des aguégués 02.jpg|Akpakpa
File:Vache des aguégués 02.jpg|Nyibú 


## Dodo tɔn

Akpaxwé:Tokpɔnla_Benɛɛ_tɔn_lɛ
Akpro-Misérété

**Akpro-Misérété** ɔ nyi toxo ɖokpo bo lɛ nyi tokpɔnla ɖokpo .É ɗo afɔligbe hwetɔnwaji nú  Benɛɛto ɔ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ.

## Dogbo  tɔn lɛ

## Tovi tɔn lɛ
Akpro-Misérété sin tɔkpɔnla ɔ ɖo gbɛtɔ 127 249  ɖo Kɛnsisɔ  kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ e.

## Tokpɔnlavi tɔn lɛ
Akpro-Misérété sin tokpɔnla ɔ ɖo tokpɔnlavi  05 yě ɖie: 
* Akpro-Misérété (tokpɔnlavi)
* Gomɛ-Sota
* Katagɔn
* Vakɔn
* Zodogbomɛ

## Dɔkun tɔn lɛ

Akpaxwé:Tokpɔnla_Benɛɛ_tɔn_lɛ
Ajowun

**Ajowun** ɔ nyi tokpɔnla ɖokpo bo ɗo afɔligbe hwetɔnwaji nú  Benɛɛto ɔ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ. É ɖo kilomɛtlu 32 do Xɔgbonu bo 62 do Kutɔnu.

## Tovi tɔn lɛ
Ajowun sin tɔkpɔnla ɔ ɖo gbɛtɔ 75 323 ɖo Kɛnsisɔ kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ e.

## Tokpɔnlavi tɔn lɛ
Ajowun sin tokpɔnla ɔ ɖo tokpɔnlavi  08  yě ɖie: 
* Ajowun
* Akpadanu
* Awonu
* Azɔwlisɛ
* Ɖemɛ
* Gangban
* Koɖe
* Togbota
É ɖo gletoxo kanɖé afɔtɔn nukun wé (57).

## Gbɛ́tɔ nukunɖéji tokpɔnla ɔ tɔn lɛ
* Thomas Mouléro Djogbenou (1888-1975) ɔ Yɛhwenɔ katolika nukɔntɔn wɛ é nyi ɖo Benɛɛto kpodo mɛwigbe ɔ kpan mɛ

Akpaxwé:Tokpɔnla_Benɛɛ_tɔn_lɛ
Avlanku

**Avlanku** nyi toxo ɖokpo bo lɛ nyi tokpɔnla ɖokpo. É ɖo afɔligbe hwetɔnwaji nú  Benɛɛto ɔ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ.

## Dogbo  tɔn lɛ
Toxo Avranku tɔn ɔ ɖo dogbo xa tokpɔnla Sakéte tɔn ɔ ɖo taligbe bo ɖo xa tokpɔnla Ajara tɔn kpo Xɔgbonu tɔn ɔ kpo ɖo afɔligbe bo ɖo xa tokpɔnla Ifannyi ɗo hwetɔnwaji bo lɛ ɖo xa tokpɔnla Akpro Miséréte tɔn ɔ ɖo hweyixɔwaji.

## Tovi tɔn lɛ
Avlanku sin tɔkpɔnla ɔ ɖo gbɛtɔ 128 050 ɖo Kɛnsisɔ kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ e.Avranku ɔ gbe gěgè wɛ ɖo finɛ: gungbe yorubagbe fɔngbe ɖo taji ɔ tɔrigbe.

## Tokpɔnlavi tɔn lɛ
Avlanku sin tokpɔnla ɔ ɖo gletoxo kpo slaá kpo 52 bɔ é má bǐ ɖo tokpɔnlavi  (07) yě ɖie: 
* Acukpa
* Avlanku (tokpɔnlavi)
* Jɔmɔ
* Gbozunmɛ
* Kuti
* Wanxó
* Sado

## Dɔkun tɔn lɛ

Akpaxwé:Tokpɔnla_Benɛ_tɔn_lɛ
Tokpɔnlavi nukɔntɔn Parakou tɔn

**Tokpɔnlavi Nukɔntɔn Parakou tɔn** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Parakou tɔn bo ɖo tokpɔn Borgou tɔn mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tàn

## Slaatá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi é nɛ ɔ ɖo taligbe hwetɔnwaji nú Benɛɛto ɔ bo ɖó slaá kpodo gletoxo kpan 23. Yě ɖie:
* Alaga
* Albarika
* Boundarou
* Camp Adagbe
* Depot
* Kpévié
* Tourou I
* Tourou II
* Tourou III
* Tourou IV
* Tourou V
* Thian
* Bakinkoura
* Baperou
* Berouyarou
* Kabassira
* Kadera
* Madina
* Oueze
* Sawararou
* Sinagourou
* Titirou
* Zazira

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Nukɔntɔn Parakou tɔn  ɖo gbɛtɔ 114 558.

## Ɖiɖe tɔn ɖélɛ

DEGAN Gabin ( ARZEKE market).jpg|Azɛkɛxi Parakou tɔn
La place Hubert Maga 19.jpg|Tokpletɛn Hubert Maga tɔn
Carrefour Mathieu kerekou (COTEB) PARAKOU.jpg|Alikplehɔnkan Mathieu kerekou tɔn ɖo PARAKOU


Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Kloboto

**Kloboto** ɔ nyi zokɛ̀kɛ́  alo mɔto afɔ atɔn nɔ, b'ɛ é nɔ sɔ do kun agban na alo bo do nɔ kun mɛ yi fǐ ɖo Benɛɛtò mɛ. Mɛ gègě nɔ do kloboto ɔ, ɖo é kpɔkwɛ xu Zémiján alo taxi nɛ lɛ.

## Ɖiɖé tɔn ɖé lɛ

UN TRICYCLE AVEC UN PASSAGER ET DES BAGAGES A BORD A COTONOU AU BÉNIN EN CIRCULATION.jpg
Front view of a small vehicle for mobile sale in Cotonou.jpg
Chargement d'un tricycle de granite sur un site de concassage à Parakou au Bénin.jpg


## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Zémiján
* Dantɔkpáxì

Akpaxwé:Yiɖé yiɖé ɖo Benɛɛtò mɛ
Agblangandan

**Agblangandan** ɔ nyi tokpɔnlavi ɖokpo ɖo Benɛɛtò mɛ bo nyi tokpɔnlaví nu tòkpɔnla Sɛmɛ-Kpoji tɔn ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ.

## Fǐ ee ɖé e
Tokpɔnlavi Agblangandan tɔn ɔ ɖó ɖogbo xa tɔsisa Nokoué tɔn ɖo taligbé tɔn, xa xù ɖo afɔligbé tɔn, xa toxo Kutɔnu tɔn ɖo hwéyixɔwají kpodo tokpɔnlavi Ɛkpɛ tɔn kpo ɖo hwétɔnwají.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Agblangandan tɔn ɖo gbɛtɔ 57 762.

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Agblangandan tɔn ɔ ɖó slaá kpodo gletoxo kpan wo ɖokpo (11). Yě ɖie:

Agblangandan, Akpokpota, Davatin, Gbakpodji, Kpapakanmè, Lokokoukoumè, Mondokomè, Sèkandji Ananmandossi, Sèkandji kpodo Gangnoncomè

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Axɔluyɛmɛ

**Axɔluyɛmɛ** ɔ nyi tokpɔnlavi ɖokpo ɖo Benɛɛto mɛ bo nyi tokpɔnlavi nu tokpɔnla Sɛmɛ-Kpoji tɔn ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Axɔluyɛmɛ tɔn ɖo gbɛtɔ 13 218. É na xa hwɛndo 2822, nyɔnu 6602 kpodo sunnu 6616 kpo.

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Axɔluyɛmɛ tɔn ɔ ɖó slaá kpodo gletoxo kpan wo ɖokpo (11). Yě ɖie:

Kétɔnou, Dénu, Agɔnsagbo, Jɛho, Goxo, Tɔri Agɔnsa kpodo Axɔluyɛmɛ kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Gbɛdán

**Gbɛdán** ɔ́, wuvɛ ma ɖó nukun wɛ bo nɔ wá ba mɛ.

## Fitɛ́ wɛ̀ e nɔ gosín?
Xlwekpɔ́n nɔ wá bamɛ ɖo gbɛmɛ,mɔ jɛ́n mi nɔ lɛ şú nuwanyido mitɔn sín axɔ́ gbɔ̀n finɛ ɔ́ nuit.

## Nukplɔnmɛ tɛ wɛ nɔ tɔ́n sin i mɛ̀?

Akpaxwé:Gbɛmɛwuvɛ lɛ
Jɛgbaji

**Jɛgbaji** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Glexwé tɔn bo ɖo tokpɔn Atlantique tɔn mɛ bo ɖo afɔligbe nú Benɛɛto ɔ.

## Tàn

## Slaá tɔn lɛ

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Jɛgbaji tɔn ɖo gbɛtɔ 4 997.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Louis Parisot

**Louis Parisot**, b'ɛ ji i ɖo azǎn wǒ ɖokpo gɔ ɔ (11) Liyasùn xwè 1885 tɔn mɛ ɖo toxo Flanséto Brognon tɔn  tɔn mɛ ɔ, nyi yɛhwenɔgán mɛsɛdo igléjá Katolika tɔn ɖo Benɛɛto mɛ. É kú ɖo azǎn ko nukun ɖokpo (21) Lidosùn xwé 1960 tɔn mɛ ɖo Glexwé .

É nyi yɛhwenɔgán igleja kanɖo Kutɔnu tɔn nù xwé atɔɔn, 1955 yi jɛ 1960.

## Gbɛ tɔn
Ɖo xwé 1897 tɔn mɛ, hwenu ee ɖo xwé wéwé (12) ee wɛ, Louis Parisot, byɔ yɛhwenɔkpa kpɛvi mɛ bo ɖo jlo na do huzu yɛhwenɔ-mɛsɛdo. Yɛhwenɔkpa ɖaxo toxo Lyon tɔn mɛ e kplɔn nǔ kpé ɖé b'ɛ sɔ'ɛ yɛhwenɔ ɖo azǎn afɔtɔn nukun wé gɔ ɔ (17) Kɔnyasùn xwé 1909 tɔn.

## Mɛsɛdo'zɔ tɔn
Xwé 1910 tɔn mɛ wɛ, yɛhwenɔ Parisot, wǎ Kutɔnu bɔ yɛhwenɔgán François Steinmetz yǐ jonɔ tɔn. Ɖo xwé 1912 tɔn mɛ, é lɛkɔ yi France to mɛ, bo huzu mɛsi akwɛzan kplɔnmɛtɔ ɖo yɛhwenɔkpa yɛhwenɔ-mɛsɛdo lɛ tɔn yi jɛ xwé 1914 tɔn mɛ.

Ee lɛkɔ wa Glexwé ɔ, é sɔ'ɛ gán yɛhwenɔkpa Yɛhwe Jeanne-d’Arc tɔn. É nyi nukplɔnmɛtɔ yɛhwenɔ Thomas Mouléro Djogbenou é nyi, yɛhwenɔ nukɔntɔn Danxomɛ tɔn.

## Yɛhwenɔgán'zɔ tɔn
E sɔ'ɛ mɛ-bɔ-do-yɛhwenɔgán-wu ɖo Danxomɛ bɛ sín azǎn wo ɖokpo gɔ ɔ (11) Xwéjísùn 1935 tɔn yi jɛ azǎn wɛnɛ gɔ ɔ (14) Zoosùn xwé 1955 tɔn mɛ, bo lɛ nyi yɛhwenɔgán Tacapae tɔn.

Yɛhweɔgán papa Pie XII sɔ Parisot yɛhwenɔgán igleja kanɖo Kutɔnu tɔn ɖo Zoosùn xwé 1955 tɔn mɛ b'ɛ sɔ'ɛ ɖo azinkpo ɔ ji ɖo azǎn kǒ nukun atɔn gɔ ɔ (23) Zofinkplɔsùn xwé 1956 tɔn mɛ.

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Bernardin Gantin
* Glexwé

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1885 tɔn mɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Jɛrɛgbe

**Jɛrɛgbe** ɔ nyi tokpɔnlavi ɖokpo ɖo Benɛɛto mɛ bo nyi tokpɔnlavi nu tokpɔnla Sɛmɛ-Kpoji tɔn ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ .

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 20 462 wɛ ɖo tokpɔnlavi Jɛrɛgbe tɔn mɛ. Mɛɖaxo Richard Adjaho kpodo Albert Tévoédjrè kpo, ee nyi toxoɖɔtɔ ɖo Benɛɛto mɛ lɛ, ɖo tovi nukunɖéji Jɛrɛgbe tɔn lɛ mɛ.

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Jɛrɛgbe tɔn ɔ ɖó slaá tantɔn (8). Yě ɖié:
Jɛrɛgbe Wèla, Jɛrɛgbe, Gbéhɔnmɛ, Awanu, Gbokpa, Hwɛnta kpodo Hwɛkɛ kpo.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Ɛkpɛ

**Ɛkpɛ** ɔ nyi tokpɔnlavi ɖokpo ɖo Benɛɛto mɛ bo nyi tokpɔnlavi nu tokpɔnla Sɛmɛ-Kpoji tɔn ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ .

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 75 313 wɛ ɖo tokpɔnlavi Ɛkpɛ tɔn mɛ. Gbɛtɔ ee sá xwé nyi Ɛkpɛ lɛ, ɖo susu wɛ ayihɔngbé ayihɔngbé ɖo tokɔnlavi ɔ lín ɖo toxo Kutɔnu tɔn ɔ a. Xwlagbé wɛ tovi Ɛkpɛ tɔn lɛ nɔ do ɖo tají.

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Ɛkpɛ tɔn ɔ ɖó slaá watɔn (13). Yě ɖyé:
Cɔnvi, Cɔnvi Agbolokun, Ɛkpɛ Wécindahomɛ, Ɛkpɛ Kanxonu, Ɛkpɛ Gbéjamɛ, Ɛkpɛ Ɛkpɛcɔmɛ, Ɛkpɛ Sɛyivɛ, Ɛkpɛ Marina, Ɛkpɛ Kp10, Jɛfa Xwedomɛ, Jɛfa Gbago, Jɛfa Glégbonu kpodo Jɛfa Koxwénu.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Tokpɔnlavi wégɔ Parakou tɔn

**Tokpɔnlavi Wégɔ Parakou tɔn** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Parakou tɔn bo ɖo tokpɔn Borgou tɔn mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tàn

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi é nɛ ɔ ɖo taligbe hwetɔnwaji nú Benɛɛto ɔ bo ɖó slaá kpodo gletoxo kpan 10. Yě ɖie:
* Agbagba
* Assagbine-baka
* Banikani
* Baparape
* Goromosso
* Korobokokou
* Korobororou-peulh
* Ladji Farani
* Lemanda
* Zongo-zenon

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Wégɔ Parakou tɔn  ɖo gbɛtɔ 71 121.

## Ɖiɖe tɔn ɖé lɛ

Jeunes jouant au BabyFoot.jpg|Jɔwunjɔja lɛ
File:Carrying the humanity.jpg|Zémijannɔ
File:ParakouMosque.jpg|Nukitɛn


Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
François Gnonhossou

**François Xavier Gnambodè Gnonhossou**, b'ɛ ji i ɖo azǎn atɔn gɔ ɔ (3) woosùn xwè 1961 tɔn mɛ ɖo Dasa-Zunmɛ ɔ, nyi sinsɛngán igleja katolika tɔn ɖo Benɛɛto mɛ.

E nyi yɛhwenɔgán iglejá kanɖo Dasa-Zunmɛ tɔn .

## Gbɛ tɔn
Dasa-Zunmɛ wɛ, é ji i François Gnonhossou ɖé, ɖo azǎn atɔn gɔ ɔ woosùn xwè 1961 tɔn, tɔn mɛ b'ɛ yi kunuɖéwéma akwɛzzan tɔn kpodo sɛ́n é ɖɔ nu do mɛkpǎ wu é tɔn ɖo kplɔnyiji alavɔtɛn ɖaxo Benɛɛ tɔn. E byɔ gbɛta yɛhwenɔ-mɛsɛdo lɛ tɔn mɛ bo kplɔn wéma ɖo yɛhwenɔkpa glexwé tɔn kpodo Ibadan tɔn kpo mɛ.

## Sinsɛnzɔ tɔn
E sɔ'ɛ yɛhwenɔ ɖo azǎn ko atɔɔn nukun ɖokpo gɔ ɔ (26) Liyasùn xwè 1997 tɔn mɛ.

Yɛhwenɔxɔsu papa François sɔ'ɛ yɛhwenɔgán iglejá kando Dasa-Zunmɛ tɔn ɖo azǎn wéwé gɔ ɔ (12) Zofínkplɔsùn xwè 2015 tɔn mɛ, bɔ yɛhwenɔgán azavɔvɔnɔ Brian Udaigwe do wuntun ji tɔn ɖo azǎn ko atɔɔn nukun atɔn gɔ ɔ  Xwejísùn xwè 2015 tɔn mɛ.

## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Iglejá kanɖo katolika Hlɔma tɔn Dasa-Zunmɛ̀ tɔn
* Antoine Ganyé
* Dasa-Zunmɛ

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Sinsɛngan lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1961 tɔn mɛ
Akpaxwé:Yɛhwenɔgán Iglejá Katolika tɔn lɛ
Gbekun

**Gbèkún** nyí wěmá yě dó Togbédji Adigbè sín Dángbó, Benɛɛtò tɔn. É nyí wěmá yě dó nú Fongbě, amɔ̌ gbě e ɖo Benɛɛtò mɛ lɛ bi ɖi Adjagbě, Yorubagbě, Dendígbě, Bokogbě, Yomgbě kpódó Ayizɔgbě kpó sixú zán ě. Yě ko zán ɖó nǔkplɔ́nmɛ anɔ̌nugbě tɔn mɛ ɖó wěmaxɔ tɛnmɛ lɛ mɛ.

Ðò wěmá ɖiɖe e ɖò dó é mɛ ɔ, mì sixú mɔ wěmá Gbèkún tɔn lɛ bi. Sín tlɛnmɛ e ɖò aga é jí:

* Wěmákwín 33, bɔ wěmákwín 24 nyí gángwɛ́ tɔn lɛ, bɔ wěmákwín 9 nyí gbovó tɔn lɛ, bó lɛ́ ɖò kpɔ́n nú gbovó lɛ ɔ:
** Tlɛnmɛ nukɔntɔn ɔ nyí ɛnɛ nukɔntɔn lɛ,
** Tlɛnmɛ wegɔ ɔ nyí ɖokpó sín gúdo tɔn,
** Tlɛnmɛ atɔngɔ ɔ nyí atɔn gúdo tɔn lɛ,
* Kɛ́n 10 lɛ, sín 1 jɛ 9 jí, bɔ zélo ɖò ɖisíxwé,
* Wúntun xókwín tɔn lɛ.

centré|sans_cadre|upright=2

Akpaxwé:Gbe lɛ
Kiri Kanta

**Kiri Kanta** ɔ nùkɔ́ tɔ̀n ɖésú ɔ́ nyí **Aïna Sanni Dim Aïssatou** bɛ́ nyí nyɔ̌nù hànjitɔ́ ɖò Benɛɛ tomɛ̀. E jì ì ɖò azǎn 9 gɔ xẁejísùn 1965 ɖò Paraku, tòtàligbé Benɛɛto tɔ̀n.

## Gbɛ tɔn
Tɔ́ tɔ̀n ɔ́ xɔ̀gbónutɔ́ wɛ̀ bɔ̀ nɔ̀ tɔ̀n kà nyí Bàtɔ̀nu. E yì wemàxɔmɛ̀ lìnsinmɛ̀ tɔ̀n ɖò Bawera ɖò N'Dali. Ɖo xwe 1978 ɔ, e w'azɔ̌ ɖò avɔ̀kànfún dó bló avɔ̀ zɔ́xwé Ibetex tɔn ɖo Paraku. Fínɛ wɛ e wá byɔ́ nǔxotɔ́ gbɛ́ta e nɔ sɔ́ azɔxwe ɔ sín afɔ ɖóte ɔ tɔn mɛ ɖe. E wá byɔ́ nǔxogbɛta Nijɛɛ tɔ̀n mɛ ɖò 1989.
## AGBAN XWƐ TƆ̀N LƐ
Ɖò xwè 1991ɔ,é jì Ignin Mindassan

Ɖò xwè 1993 ɔ,è jì contrat abeni

Ɖò xwè 2000 ɔ,é jì Simbori.

## NYIƉEMƐ
E ɖè nyǐ i ɖò 1995 ɖò tògán Nicephore Soglo hwènu.

Akpaxwé:Hànsinɔ
Kajɛwun

**Kajɛwun** ɔ, slaatá nukunɖéjí Benɛɛ tɔn lɛ ɖokpo wɛ, bo ɖo tokpɔnlavi wéwegɔ ɔ Kutɔnu tɔn mɛ.

## Tan tɔn kléwun
Axɔsuxwé tɛnmɛ tɛnmɛ kpodo fǐ nukunɖéjí lɛ kpo wɛ ɖo slaata Kajɛwun tɔn mɛ. Togán xoxo Thomas Boni Yayi kpodo togán Patrice Talon kpo sà xwé nyi fǐ nɛ. Slaatá nɛ mɛ wɛ afɔsɔdotéxwé tò tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ tɔn ɖé. Jɔmɛhunjayitɛn, togangbasá Marina tɔn kpodo Dotoxwé Hubert Koutoukou Maga tɔn kpo lɔ mɔ ɖo fǐ nɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Ɖo kɛn ěe axɔxwe INSAE sɔ ɖo xwè 2013 tɔn mɛ wayi e ɔ, gbɛtɔ 3459 wɛ sà xwé nyi Kajɛwun .

## Ɖiɖé ɖé lɛ ɖo Kajɛwun

Le passage supérieur en partant Cadjèhoun.jpg
Mini pont de Cadjèhoun de loin.jpg


## Dodo tɔn

Akpaxwé:Slaata Benɛɛto tɔn lɛ
Dɛkɛn

**Dɛkɛn** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Dangbo tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Dogbo tɔn lɛ
Dɛkɛn ɖo dogbo xa Gbékɔ, Késunu kpodo Só-Ava kpan.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 8 880 wɛ ɖo tokpɔnlavi Dɛkɛn tɔn mɛ. Xwédo 1833, sunnu 4431 kpodo nyɔnu 4449 kpo. 

Gungbè, xwla, Fɔngbè kpodo Yoruba kpo wɛ nyi gbè ee tovi lɛ ɔ dó tawun ɖo Dɛkɛn e.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo atɔɔn wɛ ɖo tokpɔnlavi Dɛkɛn tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: Afio, Aligbo, Hunhwɛ,Koɖékpémɛ kpodo Togbohunso kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Neymar

thumb|right

**Neymar da Silva Santos Júnior** alo **Neymar Júnior**, b'ɛ ji i ɖo azǎn atɔɔn gɔ ɔ zofinkplɔsun xwè 1992 tɔn mɛ ɔ, nyí Brazil-vì. Anyumlimli-afɔsɔxotɔ wɛ bo ɖo Anyumlimli-afɔsɔxo gbɛta "Al Hilal" tɔn mɛ.

## Tan tɔn kléwun
Neymar ɔ nyí mɛɖaxóví ɖé bɔ è nɔ ylɔ́ ɛ ɖɔ mɛɖaxɔ́ví, bɔ è nɔ lɛ́ ylɔ́ ɛ dó ɖɔ mɛɖaxóví ɖagbe ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ, bɔ è ka nɔ mɔ ɛ dó mɔ mɛɖaxò Brezilu tɔn ɖagbe hugǎn ɖò gbɛ̀ tɔn mɛ. Neymar wǎyi ɖó nǔ 100 ɖó Anyumlimli-afɔsɔxotɔ gbɛta atɔn lɛ́ɛ jí, bɔ é nyí mɛvívɛ́ ɖé ɖò mɛvívɛ̌mɛví lɛ́ɛ mɛ bɔ nǔ enɛ jɛ.

Neymar wá jɛ nukɔn ɖò Santos, fí e é wa azɔ̌ tɔn ɖe hwěnu e ɖo xwè 17 mɛ é. É wá nyí mɛ nukɔntɔn ɖò Brezilu bo ɖu Anyumlimli-afɔsɔxotɔ nuwiwa Copa lɛ ɖokpo mɛ.

Neymar jɛ azɔ̌ tɔn nukɔn ɔ ji xa Braziò hwěnu è ɖo xwè 18 e. É nyí mɛ e hú gǎn mɛ e nɔ anyumlimli-afɔsɔxo do ɖɔ mɛ e ɖò gbɛ̀ tɔn lɛ mɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bi.  É fɔ anyumlimli-afɔsɔxo dó ɖɔ mɛ azɔn 79 ɖò anyumlimli-afɔsɔxo nuwiwa 128 mɛ. Ɖuɖeji tɔn lɛ ɖe ɖyě:

Neymar wá yì tɛn atɔngɔ́ ɔ́ mɛ ɖò FIFA Ballon d'Or ɖò xwè 2015 kpo 2017 kpo mɛ, è ɖè é sín FIFA Puskás Award, è ɖè ɛ ɖò FIFA FIFPro Worldn ɔ mɛ bɔ é ɖò mɛ nukúnɖéjí hugǎn ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é mɛ. *SportsPro* sɔ́ ɛ ɖɔ mɛvíɖ e ɖò nǔ lɛ́ɛ mɛ hú mɛvíví lɛ́ɛ bǐ wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ́ mɛ ɖò xwè 2012 kpo 2013 kpo mɛ, bɔ ESPN ɖɔ é nyí mɛvíví e ɖò gbɛ̀ mɛ hú mɛ bǐ ɖò xwè 2016 mɛ é. Â 2017 Time wǎ ɖ'é mɛ ɖò mɛ 100 mɛ e ɖó nǔɖaxó hugǎn ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é sín nùxomɛ mɛ. Ðò 2018 ɔ, France Football sɔ́ Neymar ɖó tɛn mɛ atɔngɔ́ ɔ́ mɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ. Ðò xwè jɛ nukɔn ɔ, *Forbes* sɔ́ ɛ ɖó mɛ atɔngɔ́ ɔ́ mɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bɔ è nɔ sú akwɛ́ hugǎn é, bɔ é wá jɛ tɛn ɛnɛ mɛ ɖò xwè 2020 mɛ.

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1992 tɔn mɛ Akpaxwé:Balɔnxotɔ
Tɔkpa-tɔkpa

thumb|right|<center>Tɔkpa-Tɔkpa</center>
**Tɔkpa-tɔkpa**, b'ɛ e nɔ lɛ ylɔ́ ɖɔ̀ taxi ɔ, nyí mɔto ee nɔ zán bǒ dò nɔ bɛ́ mɛ yì fí tɛnmɛ tɛnmɛ ɖò Benɛɛtò mɛ e.

## Nǔɖexlɛmɛ tɔ̀n kléwun
Mɛwǐgbéjí ɔ bǐ mɛ wɛ e nɔ mɔ tɔkpa-tɔkpa ɔ ɖé. Mɔto ee ɖigá kléwun lɛ wɛ e nɔ sɔ́ bo do nɔ bló tɔkpa-tɔkpa na tawùn tɔn. Mɛ lɛ nɔ dó bo do nɔ yì axì lɛ mɛ alo tòxo tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ mɛ.

Tɔkpa-tɔkpa ɔ gbákpé Benɛɛtò ɔ mɛ tawùn ɖó e v'axì ǎ.

## Ɖiɖé tɔn ɖé lɛ

Chargement d'un tokpa-tokpa à Dantokpo.jpg|Agbán do nu tɔkpa-tɔkpa ɖo Dantɔkpáxì mɛ
Transport en commun en ville.jpg|Azɔkplɔnvi
Toyota Hiace (Godomey).jpg|Tɔkpa-tɔkpa ɖo Godomɛ


## Nuwlǎnwlǎn é ca kan xa élɔ é
* Zémiján
* Kloboto
* Dantɔkpáxì

Akpaxwé:Yiɖé yiɖé ɖo Benɛɛtò mɛ
Xɔzin

**Xɔzin** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Dangbo tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Dogbo tɔn lɛ
Xɔzin ɖo dogbo xá Akpro-Misérété, Dangbo, Kesunu kpodo Agégé kpo.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 16 327 wɛ ɖo tokpɔnlavi Xɔzin tɔn mɛ. Xwédo 3420, sunnu 8065 kpodo nyɔnu 8262 kpo. 

Wémɛgbè, wɛ nyi gbè ee tovi lɛ ɔ dó tawun ɖo Xɔzin e bɔ gungbè, xwla, kpodo Fɔngbè wa bɔ ɖé wǔ.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo tɛnnɛ wɛ ɖo tokpɔnlavi Xɔzin tɔn mɛ. Yé ɖyé: 

- Akpamɛ, 

- Akpamɛ Vɛvi,

- Jígbé, 

- Jígbé Hungɔn, 

- Hɔnji,

- Xɔzin,

- Lakɛ, 

- kpodo Tokpa-Kujota kpan.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Késunu

**Késunu** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Dangbo tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Dogbo tɔn lɛ
Késunu ɖo dogbo xa Dangbo, Dɛkɛn, Agégé kpodo Hwedomɛ kpo.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 13 609 wɛ ɖo tokpɔnlavi Késunu tɔn mɛ. Xwédo 2870 wɛ ɖo Késunu. E xa sunnu 6643 kpodo nyɔnu 6966 kpan kpan ɖo toxo nɛ ɔ mɛ. 

Wémɛgbè, wɛ nyi gbè ee tovi lɛ nɔ dó tawun ɖo Késunu e, bɔ gungbè, xwlagbè, kpodo Fɔngbè wa bɔ ɖé wǔ.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo ayizɛn wɛ ɖo tokpɔnlavi Késunu tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé :

- Glahunsa,

- Glahunsa Sɛmɛ,

- Hɛtin-Gléxwé,

- Hɛtin-Sota,

- Kesunu 

-kpodo Kodonu kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Gbékɔ

**Gbékɔ** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Dangbo tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Dogbo tɔn lɛ
Gbekɔ ɖo dogbo xá Ajowun, Xɛtin-Hwedomɛ, Só-Ava kpodo Dɛkɛn kpan.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 14 861 wɛ ɖo tokpɔnlavi Gbékɔ tɔn mɛ. Xwédo 2777 wɛ ɖò toxo nɛ ɔ mɛ. Sunnu 7326 kpodo nyɔnu 7535 kpan wɛ e xa ɖè mɛ.

Wémɛgbè, wɛ nyi gbè e tovi lɛ nɔ dó tawun ɖo Gbɛkɔ gungbè, xwla, kpogbèdo Fɔngbè wa bɔ ɖé wǔ.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo tɛnnɛ wɛ ɖo tokpɔnlavi Gbekɔ tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé :

- Agbanta,

- Alanwadan,

- Danko,

-Gbékɔ Centre,

- Gbékɔ Dékangbo,

- Gbéko Sioli,

- Gbɛsumɛ 

- kpodo Sɛxo Jígbé kpan.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Gbeta gbɛ ɔ bi tɔn ee ɖɔ xó dó acɛ e gbɛtɔ ɖó kpodo sisi e ɖo na ɖó n'i lɛ kpo wu e

right|thumb

**Gbeta gbɛ ɔ bi tɔn ee ɖɔ xó dó acɛ e gbɛtɔ ɖó kpodo sisi e ɖo na ɖó n'i lɛ kpo wu e**, b'ɛ ylɔ ɖɔ *Déclaration universelle des droits de l'homme* ɖo ylanségbè mɛ e, gbeta ee gbɛ ɔ bǐ sɔ, bo ɖɔxo ɖo acɛ e gbɛtɔ ɖó kpodo sisi e ɖo na ɖó n'i lɛ kpo wu. Azǎn 10 gɔ woosùn xwè 1948 tɔn mɛ, kpléklpé to é ɖo gbɛ ɔ mɛ lɛ tɔn, d'alɔ wéma mɛ bo sɔ gbeta nɛ ɔ ɖo té .

## Gbetakɛn tɔn lɛ
Gbetakɛn gbán (30) wɛ ɖo gbeta gbɛ ɔ bi tɔn ee ɖɔ xó dó acɛ e gbɛtɔ ɖó kpodo sisi e ɖo na ɖó n'i lɛ kpo wu e mɛ. Gbetakɛn nɛ lɛ ɖɔ xo ɖo acɛ, susu kpo sisi e gbɛtɔ ɖo e wu.

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Sɛ́nwéma
Zungɛ

**Zungɛ** ɔ tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Dangbo tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Dogbo tɔn lɛ
Zungɛ ɖo dogbo xa tokpɔnla Ajowun, Akpro-Misérété, Kesunu kpodo Xɛtin-Hwedomɛ kpo.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 12 404 wɛ ɖo tokpɔnlavi Zungɛ tɔn mɛ. Xwédo 2382, sunnu 6520 kpodo nyɔnu 5884 kpo.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo tɛnnɛ wɛ ɖo tokpɔnlavi Zungɛ tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: Akokponawa, Finyikanmɛ, Mitro, Yokɔn, Zungɛ, Zungɛ Saï Lagare kpodo Zunta kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Afamɛ

**Afamɛ** ɔ, tokpɔnlaví ɖe wɛ bó ɖò tokpɔnla Bonu tɔ̀n mɛ ɖo tòkpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 7 733 wɛ ɖo tokpɔnlavi Afamɛ tɔn mɛ.

## Gletòxò tɔn lɛ
Gletoxo ayizɛn wɛ ɖo tokpɔnlavi Afamɛ tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: 

Afamɛ Centre, 

Daso, 

Sota, 

Agboso,

Wɔvimɛ 

kpodo Zuku kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Acɔnsa

**Acɔ̀nsá** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Bonu tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 8 322 ( děgbà we afɔ̀ɖé kàntɔ̀n nùkún we) wɛ ɖo tòkpɔ̀nlaví Acɔ̀nsá tɔn mɛ.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo atɔɔn wɛ ɖò tokpɔnlaví Acɔ̀nsá tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: 

Agɔnhwi, 

Agomahan, 

Dogba, 

Dogba He

kpodo Gbowa.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Malanwi

**Malanwi** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Ajara tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 22 072 wɛ ɖo tokpɔnlavi Malanwi tɔn mɛ. Xwédo 4661, sunnu 10670 kpodo nyɔnu 11402 kpo.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo tɛnnɛ wɛ ɖo tokpɔnlavi Malanwi tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: Agwagbéta, Agata, Anagbo, Hêvié-Kpota, Malanwi, Malanwi-Kpodo, Ouɛkɛ, Tanmɛ kpodo Yɛvié kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ Akpaxwé:Tokpɔnlavi Ajara tɔn lɛ
Ajara I

**Ajara I** ɔ, tokpɔnlavi ɖe wɛ bo ɖo tokpɔnla Ajara tɔn mɛ ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn ɔ mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛ́nsísɔ́ sín nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn bló ɖò xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ, gbɛtɔ 12226 ( adɔ̌kpò ɖòkpó afɔ̀wó afɔ̀ɖé kò atɔ́ɔ́n nùkún ɖòkpó) wɛ ɖò tokpɔnlaví Ajara I tɔn mɛ. Xwédo 2888(afɔwɔmó af'ɛnɛ kanwe tántɔ̀n), sunnu 6378( děgbà ɖě afɔ̀wó afɔ̀ɖé kɛnnɛ afɔ̀tɔn nùkún atɔ̀n) kpodo nyɔnu 5848 (děgbà ɖě afɔ̀tɛ́nnɛ̀ kànɖé tántɔ̀n) kpo.

## Gletoxo tɔn lɛ
Glètòxò tɛnwɛ wɛ ɖo tokpɔnlaví Ajara I tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: Adɔvié, Adɔvié Alagaa, Ahwanji, Hunhwɛko, Hunzinvié, Hunvɛ kpodo Sɛjɛ-Gbéta kpó.

## Sinsɛn ɖo Ajara I
Oro, vodun zunmɛ tɔn, wɛ nyi sinsɛn nuwiwa nukunɖejí ɖò Ajara.

## Ɖiɖé tɔn ɖé lɛ

Adjarra-Le Marché (Dahomey).jpg|Axì xóxó ɖò Ajara


Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ Akpaxwé:Tokpɔnlavi Ajara tɔn lɛ
Pépit’arts

**Pépit’arts** ɔ, nyi nǔxogbɛta yɔkpɔ lɛ tɔn bo ɖo toxo Meɖejɔnu tɔn mɛ ɖo Benɛɛto mɛ.

## Tán tɔn klewun
Xwè 2018 tɔn mɛ wɛ, kplékplémɛ é ylɔ ɖɔ *Leaders Solidaires De Mededjonou* sɔ hunxogbɛta ɔ ɖo té ɖé bɔ mɛɖaxo Michel Noudogbessi ka xwé aza ɖo ta nu gbɛta ɔ.

Hunxotɔ tɛnmɛ tɛnmɛ wɛ xwé aza ɖo tá nu gbɛta ɔ, é na xá Isaac Gaeda kpodo wé-kpá-bo-ɖu-tɔ mɛɖaxo Albert Hounga. Nǔxogbɛta ɔ xo nu xá hanjitɔ ɖaxo gégé bɔ é na xá Youssou N'Dour kpodo Fally Ipupa kpo bo ka lɛ xo nu ɖo to tɛnmɛ tɛnmɛ bo do sɔ mɛdomɛnu Benɛɛto ɔ tɔn sɔ su ɖo gbɛ ɔ bǐ mɛ.

## Ɖiɖé gbɛta ɔ tɔn ɖé lɛ

Pépit'arts du bénin.jpg
Rytmes Tradionnels du Bénin 07.jpg
Pépit'arts sur scène au Festival international des films de femmes de Cotonou à Canal Olympia Cotonou 01.jpg
Troupe Culturelle 10.jpg


Akpaxwé:Nǔxogbɛta
Wɛkɛ́

**Ayikúngban** (**Terre** ɖo flanségbé mɛ)Hwezivɔ sín tutoblonunuun planɛti ɔ Ðokpo ɖò .

Akpaxwé:Wɛkɛ́

## Tan tɔn
Bukinatò

**[[Bukinatò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Burkina-Faso** ɖo yovo flànségbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖò hwéyixɔwají Aflika tɔn. Xóxóhwenu ɔ, *Haute-Volta* wɛ e ylɔ tò ɔ ɖɔ.

## Tàn tɔ̀n kléwun
Azán atɔɔn gɔ (5) avivɔsùn xwè 1960 tɔn mɛ wɛ Bukinatò ɔ jɛ éɖésunɔ si ɖé. Bó gòsín  yovo flansé lɛ sin kànnu. Tovì líví ko jɛjí wɛ ɖò to ɔ mɛ b'ɛ nɔ ylɔ́ yě ɖɔ *Burkinabais*. Mɛɖaxo Ibrahim Traoré wɛ kpacɛ do tò ɔ nu.

## Tò é lɛlɛ do é lɛ
Benɛɛtò, Malitò kpodo Nijɛtò kpo ɖo totaligbé tɔn, Benɛɛtò kpodo Togotò, Ganatò kpodo kodivwatò kpo ɖò fɔligbé tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Bukinatomɛ lɛ
Flanségbè, Moore, Dioula kpodo Peul kpo wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Bukinatomɛ lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Togotò

**[[Togotò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Togo** ɖo yovo flansé gbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tò é lɛlɛ do é lɛ
Benɛɛtò ɖo hwétɔnwají, Ganatò ɖo hwéyixɔwají kpodo Bukinatò kpo ɖo taligbé tɔn.

## Gbè ee nɔ dó ɖo Togotòmɛ lɛ
Flanségbè, Éwé kpodo kabyɛ kpo wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Togotòmɛ lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Awɔnlintò

**[[Awɔnlintò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Nigéria** ɖo yovo flanségbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖò hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tò é lɛlɛ do é lɛ
Benɛɛtò ɖo hwéyixɔwají tɔn, Nijɛtò kpodo Tchadtò kpo ɖo taligbé tɔn, Camerountò ɖò hwétɔnwají tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Awɔnlintomɛ lɛ
Glɛnsingbè wɛ nyi gbè ee nɔ do ɖò tájí ɖo Awɔnlintomɛ e. Yoruba, haoussa, igbo kpodo peul kpo ká nyí anɔ̌nugbè ee ɖò tají ɖò Awɔnlintòmɛ lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Senegaltò

**[[Senegaltò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **République du Sénégal** ɖò yovo flànsé gbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖò hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tò é lɛlɛ do é lɛ
Malitò ɖo hwéyixɔwají tɔn, Molitanitò ɖo totaligbé tɔn, Ginetò kpodo Gine-Bisawotò kpo do ɖo tofoligbé tɔn. Ganbitò ká nyi to kpɛvi ɖé bo byɔ Senegaltò ɔ mɛ.

## Gbè ee nɔ dó ɖo Senegaltòmɛ lɛ
Flanségbè wɛ nyi gbè ee nɔ dó ɖò tájí ɖò Senegaltòmɛ̀ e. Wolof, sérère, mandingue, soninké, diola kpódó peul, éè lɛ ylɔ ɖɔ fulfudé ee kpo kǎ nyi anɔ̌nugbè ee ɖò tají ɖo Senegaltòmɛ lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Cawuru

**Cawuru** alo **Tchaourou** ɔ, nyi tokpɔnla Benɛɛto ɔ tɔn ɖokpo bo ɖo kanɖe gban nukun ɛnɛ lɛ mɛ. E ɖo tokpɔn Bɔgu tɔn ɔ mɛ .

## Tovi tɔn lɛ
Tɔkpɔnla Cawuru tɔn ɔ ɖó gbɛtɔ 223 138 ɖo kɛnsisɔ kpǎ é è blo ɖo xwè 2013 gɔ ɔ tɔn mɛ e.

## Tokpɔnlavi tɔn lɛ
Tchatchou, Alafiarou, Kika,Bétérou,Danson kpodo Goro kpo 

## Gbɛtɔ nukunɖeji Benɛɛto ɔ tɔn é jɔ ɖo Cawuru lɛ
* Thomas Boni É nyi togan Benɛɛto tɔn ɖo azǎn ayizɛn gɔ ɔ (6) lidosùn xwè 2006 yi jɛ azǎn ayizɛn gɔ ɔ (6) lidosùn xwè 2016 tɔn mɛ
* Karim Dramane, gánhɔnyitɔ xoxo Benɛɛto tɔn 
* Taïrou Kabassi, afɔosɔɖotétɔ Benɛɛto tɔn
* Adam Bagoudou, ɖɛmɛnugán xoxo ɖɛmɛnugbasá Benɛɛto ɔ tɔn
* Karimou Chabi Sika , ɖɛmɛnugán xoxo ɖɛmɛnugbasá Benɛɛto ɔ tɔn
* Bio Sawé Yacoubou, azɔwatɔ ɖo akwɛzintɛn BOAD tɔn

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tokpɔnla Benɛɛ tɔn lɛ
Malitò

**[[Malitò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **République du Mali** ɖo yovogbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tán tɔn klewun
Malito jɛ eɖésunɔsi bɛsin azǎn ko nukun we gɔ zosún xwé 1960 tɔn mɛ.
Xwé é mɛ kplekplémɛ Malito‚Senegalto kpodo Sudanto kpo tɔn, ée Malito ɖú gán na ɔ gba ée.
Mɛɖaxó Modibo Keïta wɛ ɖu gán jɛ nukɔn bɛsin xwé 1960 tɔn mɛ yi jɛ xwè 1968 tɔn mɛ ‚ bɔ mɛɖaxó Moussa Traoré bɔdéu bɛsin xwè 1968 yi jɛ xwè 1991.

## To é lɛlɛ do é lɛ
Molitanito ɖo hwéyixɔwají tɔn, Nijɛto ɖo hwétɔnwají tɔn,  Alijelito ɖo totaligbé tɔn, Kodivwato, Senegalto kpodo Bukinato kpo do ɖo tofoligbé tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Malitomɛ lɛ
Flanségbè wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Senegaltomɛ e. Bambara, bomu, bozo, dogon, peul, soninké, songhaï, sénoufo-mamara, syenara, touareg, hassanya, khassonké kpodo malinké kpo kǎ nyi anɔnugbè ee ɖo tají ɖo Malitomɛ lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Ebawadé

**Ebawadé**, bɔ nyikɔ tɔn nyi **Condjovi Sevi Ebawadé** ɔ,  nyi hanjítɔ ɖaxó ɖokpo ɖó Benɛɛto mɛ. É jí i ɖo Jɔnji ɖo toxo Glexwé tɔn mɛ.

## Ajɔ́ tɛnmɛ tɛnmɛ ě do é lɛ
* Ajɔ Kora Music tɔn ɖo azǎn atɔɔ gɔ (5) zosùn xwè 1998 tɔn mɛ ɖo Afrique du Sud to mɛ
* Commandeur de l’Ordre national du Bénin

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Hànsinɔ
Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ
Ginetò

**Ginetò** b'ɛ ylɔ ɖɔ **République de Guinée** ɖo yovogbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tán tɔn kléwun
Gineto ɔ jɛ eɖesunɔsi ɖo azǎn wé gɔ (2) kɔnyasùn xwè 1958 tɔn mɛ bɔ gbɛtɔ tovì livi afɔtɔn nukun ɛnɛ jɛjí mɔ wɛ ɖo to ɔ mɛ. Sinsɛn ayɔnu lɛ tɔn wɛ nyi sinsɛn ee ɖo tají ɖo Gineto mɛ e.

## To é lɛlɛ do é lɛ
Sierra-Leoneto ɖo hwéyixɔwají tɔn,  Senegalto kpodo Malito ɖo totaligbé tɔn, Kodivwato kpodo Libeliato kpo do ɖo tofoligbé tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Ginetomɛ lɛ
Flanségbè wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Ginetomɛ e. Anɔnugbè ko nukun ɛnɛ jɛjí wɛ ɖo Ginetomɛ bɔ poular, malinké, soussou, guerzè, toma kpodo kissi kpo ká nyi ee nɔ do tawún lɛ e.

## Ɖiɖé tɔn delɛ

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

Akpaxwé:Tò lɛ
Ganatò

**[[Ganatò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Ghana** ɖo yovogbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## To é lɛlɛ do é lɛ
Kodivwato ɔ ɖo hwétɔnwají tɔn, Bukinato ɖo taligbé tɔn kpodo Togoto kpo ɖo hwétɔnwají tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Ganatomɛ lɛ
Glɛnzingbè wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Ganatomɛ e. Ye nɔ lɛ do: akan; éwé; awusa; mosi; maplusi; dagbandi kpo gbé tɛmɛ tɛmɛ ɖevo ɖevo lɛ kpo.

Akpaxwé:Tò lɛ
Kodivwatò

**[[Kodivwatò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **Côte d'Ivoire** ɖo yovogbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tán tɔn kléwun
Kodivwato gosin yovo flănsé lɔ mɛ ɖo wǒsun xwè 1958 tɔn mɛ. Mɛɖaxó ganhɔnyitɔ́ Auguste Denise wɛ hɛn to ɔ jɛ nukɔn bɔ mɛɖaxo Félix Houphouët-Boigny bɔ dewu bɛsin lidosun xwè 1959 tɔn mɛ.

## To é lɛlɛ do é lɛ
Gineto, Malito kpodo Bukinato kpo ɖo totaligbé tɔn, Liberiato ɖo hwéyixɔwají tɔn, bɔ Ganato ɖo hwétɔnwají tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Kodivwatomɛ lɛ
Flanségbè wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Kodivwatomɛ e. Bété, Jula, Baule, Abron, Anyin kpodo Cebaara Senufo kǎ nyi anɔnugbè ee ɖo tají ɖo Kodivwa lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Liberiatò

**[[w:Liberiatò|Liberiatò]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **république du Libéria** ɖo yovo flànsegbe mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔwají Aflika tɔn.

## Tàn tɔ̀n kléwun
Liberiatò ɔ jɛ eɖésunɔsi ɖò azǎn ko atɔɔn nukún ɖokpo gɔ (26) liyàsùn xwè 1847 tɔn mɛ bo gòsín Amelikatò kànnu. Gbɛtɔ lǐví atɔɔn jɛjí wɛ ɖò tò ɔ mɛ. Mɛɖaxó Joseph Boakai wɛ kpacɛ do tò ɔ nu.

## Tò é lɛlɛ do é lɛ
To é lɛlɛ do é lɛ wɛ nyí Sierra Leonetò kpodo Ginetò kpo ɖò totáligbé tɔn. Kodivwatò ká ɖo hwétɔ́nwají tɔ̀n.

## Gbè ee nɔ dó ɖò Liberiatòmɛ lɛ
Glɛnsingbè wɛ nyí gbè tájí é è nɔ̀ dó ɖò Liberiatòmɛ e. Kpèllé, Bassa kpodó Grebo kpo ka nyí anɔ̌nugbè e ɖo tájí lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Gabɔnto

**[[w:Gabɔnto|Gabɔnto]]** b'ɛ ylɔ ɖɔ **république du Gabon** ɖo yovogbè mɛ ɔ, nyí tò ɖé ɖo tɛntin Aflika tɔn.

## To é lɛlɛ do é lɛ
To é lɛlɛ do é lɛ wɛ nyí Kamerunuto kpodo Gineto kpo ɖo totaligbé tɔn. Kɔngoto ka ɖo tofɔligbe tɔn.

## Gbè ee nɔ do ɖo Gabɔntomɛ lɛ
Flanségbè wɛ nyi gbè ee nɔ do to tájí ɖo Gabɔntomɛ e. Fang, Mbede kpodo Punu kpo ka nyi anɔnugbè e ɖo tájí lɛ e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Sierra Leonetò

**Sierra Leonetò** nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔtɛn mɛwigbéjí tɔn.

## Tàn tɔ̀n kléwun
Azǎn ko atɔɔn nukun wé gɔ (27) lidosùn xwè 1961 tɔn mɛ wɛ jɛ éɖésunɔsi ɖè. Freetown ka nyí mijɛmǐɖési toxo tɔn ɔ bɔ é nɔ ylɔ́ ví súnnù lɛ ɖɔ Sierraléonais  bó nɔ̀ ylɔ́ nyɔ̌nu lɛ ɖɔ̀ Sierraléonaise.

## Tò é lɛlɛ do é lɛ
To é lɛlɛ do é lɛ wɛ nyí Ginetò ɖo totáligbé-hwézɛhwɛtɛn kpo hwéyixɔtɛn kpo. Ɖo tofɔligbé hwézɛhwɛtɛn Liberiatò. Xú wɛ ɖo tofɔligbé hwéyixɔtɛn nú Sierra Leonetò ɔ.

## Gbè ee nɔ dó ɖò Sierra Leonetòmɛ lɛ
Glɛnsíngbè wɛ nyí gbè ee nɔ dó ɖò tájí e. Krio ka nyi anɔ̌nùgbè e ɖò tájí e.

Akpaxwé:Tò lɛ
Xoɖiɖe ɖo Benɛɛ

**Xoɖiɖe** ɖo Benɛɛ ɔ sɛ́n ɔ yí gbe na kaka yí jɛ hwenu è adɔgo ɔ ɖo sùn atɔn é. Gbetakɛn  nɛ ɔ é sɔ́ sin xwè 2021 tɔn mɛ bɔ sɛ́n N° 2003-04  ě é sɔ́ sín azǎn 3 gɔ ɔ xwejisun xwè 2003 tɔn mɛ, bɔ é ɖɔ nú do lanmɛ na nɔ ganji sunnuxwe kpo nyɔnuxwe wu ɖo Benɛɛto é wɛ é bloɖo bo gɔná bɔ é wa huzu sɛ́n N°2021-12. Nyɔnu ě ko ɖo nunywɛ xwe ɔ,,hɛn ɔ é na nɔ joɖokòko bo ɖe xò ě eɖesunɔ mɔ e ɖo dotooxwe axɔsu tɔn abi mɛ kpaa tɔn ɖebu ě hɛn ɔ é na wa azɔ nɛ e.

## Tan xoɖiɖe ɔ tɔn
## Bloblo sɛ́n ɔ tɔn
## Xó ě tovi lɛ dɔ d'ewu e
## Kɛ́n xoɖiɖe lɛ tɔn
## Wema ě ɖɔ xó tɔn lɛ
## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xoɖiɖe ɖo Benɛɛto mɛ
Ɖɛmɛ

**Ɖɛmɛ** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Ajowun bo ɖo tokpɔn Wemɛ tɔn mɛ ɖo afɔligbe Benɛɛto tɔn.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Ɖɛmɛ tɔn ɖo gbɛtɔ 
2 337.

## Gletoxo tɔn lɛ
Gletoxo ɛnɛ wɛ ɖo tokpɔnlavi Dɛmɛ tɔn ɔ mɛ. Yé ɖyé: Ɖɛmɛ, Fanvi, Gla  kpodo Ahlan kpo.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Gakpé

**Gakpé** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Glexwé tɔn bo ɖo tokpɔn Atlantique tɔn mɛ.É ɖo afɔligbe Benɛɛto ɔ tɔn.

## Tàn
Ɖo azǎn 27 gɔ ɔ nuxwasùn xwè 2013 tɔn mɛ wɛ Gakpé huzu tokpɔnlavi nu tokpɔnla Glexwé tɔn.

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Gakpé tɔn ɔ ɖo gletoxo 04.Yě ɖie: Amulexwé, Fɔnkunmɛ, Gakpé (gletoxo) kpodo Toxonu kpo.

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Gakpé tɔn ɖo hwɛndo 1517 bɔ gbɛtɔ  9 224 ɖ'emɛ.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Ganbitò

**Ganbitò** nyí tò ɖé ɖo hwéyixɔtɛn mɛwigbéjí tɔn.

## Tán tɔn kléwun
Azán fɔtɔnnukunatɔngɔɔ zofinkplɔsun xwe 1965 tɔn mɛ wɛ Ganbitò jɛ éɖésunɔsi ɖé. Banjul ka nyí mijɛmǐɖési toxo Ganbitò tɔn ɔ bɔ é nɔ ylɔ Ganbiví lɛ ɖɔ ganbiyanu.

## To é lɛlɛ do é lɛ
To é lɛlɛ do é lɛ wɛ nyí Senegaltò ɖo totáligbé, ɖo hwézɛhwɛtɛn kpoɖo tofɔligbé kpo. Xú wɛ ɖo hwéyixɔtɛn nú Ganbitò ɔ.

Akpaxwé:Tò lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Les Démocrates

**Toxóɖɔgbɛ́ Les Démocrates** ɔ nyi toxóɖɔgbɛ́ ɖokpo ɖo toxóɖɔgbɛ́ Benɛ tɔn lɛ mɛ. E jɔ ɖo 2019 ɖo Benɛ tomɛ. Togan xoxo Thomas Boni Yayi wɛ xwe aza denu din. E ɖo ɖɛmɛnù 28 ɖo ɖɛmɛnù 109 ée ɖo ɖɛmɛnù gungbasa Benɛ tɔn è mɛ. Azinkan tɔn ka ɖo Kutɔnu .

## Hwenuxó tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ "Les Démocrates" ɔ jɔ ɖo 2019, loɔ 2020 wɛ nyìkɔ tɔn wa byɔ wema e nɔ ɖenyi toxóɖɔgbɛ́ lɛ e mɛ. Toxóɖɔgbɛ́ ɖe wɛ bo gosin klanklan gbɛvi toxóɖɔgbɛ́ "Forces Cauris pour un Bénin Emergent" mɛ. Ɖo ɖɛmɛnù lɛ susɔ hwenu ɖo azan 28ɔ nuxwasun xwe 2019 tɔn toxóɖɔgbɛ́ ée ma ɖo gbe ɖokpoɔ do xa acɛkpikpa wɛ a lɛ e ɖebu yi sɔmi-sɔmi nɛ ɔ tɛnmɛ a, ɖo ye ɖo wema e jɛxa bɔ ye na ɖo do yi agbahwlɛ́nhwlɛ́n nɛ ɔ e a. Nu nɛ ɔ dɔn adɔn byɔ to ɔ mɛ, bɔ tu ɖɔnu, gbɛtɔ ku ɖemɛ, nugege gble. Hun ɖo liyasun 2019 tɔn ɔ, mɛ gege gosin toxóɖɔgbɛ́ "Forces Cauris pour un Bénin Emergent" mɛ. Walɔ nɛ ɔ zɔn bɔ togan xoxo Yayi Boni Thomas ba aza e xwe do toxóɖɔgbɛ́ nɛ ɔ nu e kpo. É gbɔ bo lin tamɛ bo do toxóɖɔgbɛ́ yaɖe-yaɖe ɖevo e wa bɔ e nɔ ylɔ ɖɔ "Les Démocrates" bo na do nɔ xoɖɔ do nu e wa wɛ togan Patrice Talon ɖe lɛ wu. É yi wema é e ganhɔnyitɔ gbasa totɛntin tɔn na e co é kpewu bo sɛ mɛ e na hwlɛn agba ɖo sɔmi-sɔmi togan tɔn e mǐ blo azan 11ɔ nuxwasun xwe 2021 tɔn e a, ɖo gbɛta ɔ mɔ ɖɛmɛnù kpodo tokpɔnlagan nabi é na mɔ do yi togan susɔ tɛnmɛ ɔ yi ǎ wutu.

## Gbeɖiɖo agbahwlɛ́nhwlɛ́n lɛ tɔn
Ɖɛmɛnù susɔ 2023 tɔn Kɛn nabi é mɔ e 59856024,16 bɔ e nɛ́ɛ ɖɛmɛnù 28 ɖo 109 ji bo nyi toxóɖɔgbɛ́ atɔn gɔ e mɔ ahwan hun e kpo lɛ e

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Renaissance du Bénin (RB)

**Toxóɖɔgbɛ́ Renaissance du Bénin (RB)** ɔ toxóɖɔgbɛ́ nukúnɖéjí ɖokpo wɛ e nyi ɖáyí ɖo Benɛto mǐtɔn mɛ bɔ nɔyé Rosine Vierra Soglo wɛ do wa kpodo alɔgɔ asu tɔn Nicéphore Soglo tɔn kpan, ɖo azan 24ɔ xwejisun xwe 1992 tɔn ɖo Benɛ. Toxóɖɔgbɛ́ nɛ nɔ jɛhun do jlokokomɛnunɔ ji .

## Hwènuxó tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ Renaissance du Bénin ɔ e kpɔn sin hwenu é jɔ e káká wa hwenu é blibu e ɔ, e mɔ ɖɔ é nɔ yi nukɔn ɖe bo nɔ wa gudo ɖe. Ɖo sɔmi-sɔmi ɖɛmɛnù lɛ tɔn  lexwele 1995 tɔn ɔ, é mɔ ɖɛ̌mɛnù zinkpo 20 ɖo 83 bo huzu toxóɖɔgbɛ́ nukɔntɔn Benɛ tɔn. Lo ɔ, ɖo togan susɔ 1996 tɔn ɔ, mɛɖaxó Nicéphore Soglo j'ayǐ ɖo mɛɖaxó togan xoxo Mathieu Kérékou e é hwlɛn agba xa nukɔn. Ɖo ɖɛmɛnù susɔ 1999 tɔn hwenu ɔ, toxóɖɔgbɛ́ ɔ lɛ fɔn sité bo mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 27 ɖo 89 ji, lo ɔ togan xoxo Nicéphore Soglo lɛ j'ayǐ ɖo togan susɔ 2001 tɔn hwenu bɔ toxóɖɔgbɛ́ Renaissance du Bénin ɔ mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 15 ɖo ɖɛmɛnù susɔ 2003 tɔn hwenu.

## Gbɛtɔ nukunɖeji Toxóɖɔgbɛ́ Renaissance du Bénin  lɛ e
* Nicéphore Soglo
* Rosine Vieyra Soglo
* Abraham Zinzindohoué
* Lehady Soglo
* Ganiou Soglo
* Candide Azannaï
* Nathanäel Bah

## Dòdó tɔn


Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Glexwé II

**Glexwé II** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyi nu tokpɔnla Glexwé tɔn bo ɖo tokpɔn Atlantique tɔn mɛ  ɖo  Benɛɛto ɔ.

## Tàn

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Glexwé II tɔn ɔ ɖo afɔligbe hweyixɔwaji nu Benɛɛto ɔ bo ɖo gletoxo 09.Yě ɖie:
- Ahwanjigo
- Ganvɛ
- Gbɛna (taligbe)
- Gbɛna (afɔligbe)
- Gbéto (taligbe)
- Gbéto (afɔligbe)
- Hwejɛdo
- Lɛbu Campto
- Lɛbu Alafia

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Glexwé II tɔn ɖo gbɛtɔ  13 710.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Bloc Républicain (BR)

**Toxóɖɔgbɛ́ Bloc Républicain (BR)** ɔ toxóɖɔgbɛ́ nukúnɖéjí ɖokpo wɛ nyi ɖo Benɛ to mǐtɔn mɛ. E jɔ ɖo 2018 bɔ mɛɖaxó Abdoulaye Bio Tchané wɛ nyi gan na. Azinkan tɔn ka ɖo Kutɔnu.

## Hwenuxo tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ "Bloc Républicain" ɔ nyi toxóɖɔgbɛ́ ɖokpo ɖo toxóɖɔgbɛ́ é e ɖo gbeɖokpo ɔ do xa acɛkpikpa ɔ wɛ mɛ. É ɖo ɖɛmɛnù zinkpo 28 ɖo 109 jí kpodo acɛkpikpa sɛ afɔ wa dokɔ gan nuwɔntɔn kanwe nukun atɔn (683) ɖo 1815 e ɖo Benɛɛtomɛ e mɛ. É yi sɔmi-sɔmi ɖɛmɛnù lɛ tɔn 2019 tɔn ɖo Benɛɛ bo ɖo ɖɛmɛnù zinkpo 36 ɖo 83 ji bo nyi toxóɖɔgbɛ́ wegɔ ɔ e mɔ ɖɛmɛnù hu ee kpo lɛ e. É ɖo kancicamɛ xa togan Patrice Talon mɔ ɖokpo ɔ xa toxóɖɔgbɛ́ Union Progressisse ée ɖo ɖɛmɛnù hu toxóɖɔgbɛ́ lɛ bi ɖo Benɛɛ e.

## Gbeɖiɖo agbahwlɛ́nhwlɛ́n lɛ tɔn
* Ɖɛmɛnù susɔ 2019 tɔn ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 36 ɖo 83 ji.
* Ɖɛmɛnù susɔ 2023 tɔn ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 28 ɖo 109 ji hun e ba ɖɛmɛnù tantɔn kpo nu e sɔ jlɛ do nabi e é mɔ ɖo 2019 ɔ wu ɔ.
* Tokpɔnlagan lɛ kpodo weɖexamɛtɔ yetɔn lɛ kpo susɔ hwenu ɖo 2020 ɔ, e mɔ ye mɛ 93024737,382 (683 ɖo 1815 ji)

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Union Progressiste pour le Renouveau

**Toxóɖɔgbɛ́ Union Progressiste pour le Renouveau** ɔ toxóɖɔgbɛ́ nukúnɖéjí ɖokpo wɛ e nyi ɖo toxóɖɔgbɛ́ Benɛ tɔn lɛ mɛ, bo nɔ do gbeɖokpo ɔ xa acɛkpikpa Benɛ to ɔ tɔn. É jɔ ɖo azan nukɔntɔn (1er) woosun xwe 2018 ɖo Benɛ tomɛ bo jɛ nyi Union Progressiste cobo wa huzu Union Progressiste pour le Renouveau. Mɛɖaxó Joseph Djogbenou wɛ xwe aza denu .

## Hwenuxo tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ "Union Progressiste pour le Renouveau" ɔ woosun xwe 2018 sin azan nukɔntɔn gbe wɛ e jɔ bɔ mɛɖaxó Bruno Amoussou wɛ xwe aza denu jɛnukɔn. E yi gbɔjɛ tɔn ɖo toxoɖuɖɔ linu ɔ, é jo tɛn tɔn mɛ do nu mɛɖaxó Joseph Fifamè Djogbenou. E wa cakan xa toxóɖɔgbɛ́ xoxo Parti du Renouveau Democratique mɛɖaxó Adrien Houngbédji tɔn bo huzu "UP-R. Azinkan tɔn ɖo Kutɔnu. Toxóɖɔgbɛ́ nɛ ɔ yi sɔmi-sɔmi ɖɛmɛnù lɛ 2019 tɔn bo ɖo ɖɛmɛnù zinkpo 47 ɖo 83 ji bo nyi toxóɖɔgbɛ́ nukɔntɔn e wu toxóɖɔgbɛ́ Bloc Républicain bɔdo ɖo ɖɛmɛnù gungbasa Benɛ tɔn è. Gbɛta tɔn mɛ wɛ gan bɔ do gan wu ɖɛmɛnù gun tantɔn gɔ e nyi Mariam Chabi Talata tɔn sin

## Gbeɖiɖo agbahwlɛ́nhwlɛ́n lɛ tɔn
* Ɖɛmɛnù susɔ 2019 tɔn hwenu ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 47 ɖo 83 bo nyi toxóɖɔgbɛ́ nukɔntɔn
* Ɖɛmɛnù susɔ 2023 tɔn hwenu ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 53 ɖo 109 ji (bo mɔ ayizɛn gɔ na).
* Tokpɔnlagan lɛ kpodo weɖexamɛtɔ yetɔn lɛ kpo susɔ hwenu ɔ é mɔ gbɛtɔ 736 ɖo 1815 ji bo nyi toxóɖɔgbɛ́ nukɔntɔn

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Union pour une Vie Nouvelle

**Toxóɖɔgbɛ́ Union pour une Vie Nouvelle** ɔ toxóɖɔgbɛ́ Benɛɛ tɔn wɛ bo jɔ ɖo 2005. É jɛ akɔ xa togan xoxo Thomas Boni Yayi ɖo sɔmi-sɔmi togan tɔn 2006 tɔn hwenu. Mɛɖaxó Emmanuel Aho wɛ nyi wegbojinɔtɔ tɔn.

Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Parti Social Démocrate

**Toxóɖɔgbɛ́ Parti Social Démocrate (PSD)** ɔ toxóɖɔgbɛ́ Benɛ tɔn xoxo ɖokpo wɛ bo jɔ ɖo 1990.

## Tan tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ Parti Social Démocrate (PSD) ɔ Emmanuel Golou wɛ nyi gan na. Azinkan tɔn ka ɖo Xɔgbonu. Toxóɖɔgbɛ́ nɛ ɖo kpɔ xa gbɛta e nyi gbɛ ɔ bi tɔn bɔ e nɔ ylɔ ɖɔ "l'internationale socialiste" e. Afɔsɔɖotetɔ tɔn ɖo sɔmi-sɔmi togan lɛ azan 4ɔ kpodo 18ɔ xwejisun xwe 2001 tɔn kpan ɔ wɛ nyi Bruno Amoussou. Ɖo sɔmi-sɔmi ɖɛmɛnù lɛ tɔn azan 30ɔ xwejisun xwe 2003 tɔn toxóɖɔgbɛ́ nɛ ɔ jɛ akɔ xa kplekplemɛ toxóɖɔgbɛ́ e ɖo bu xa togan xoxo Mathieu Kérékou bɔ e nɔ ylɔ ɖɔ "Union pour un Bénin du Futur" e, bɔ Kplekplemɛ ɔ mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 31 ɖo 83.

## Gan e xwe aza denu lɛ e

* Bruno Amoussou 2000 wa yi 2012.
* Emmanuel Golou sin 2012

Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Union pour un Bénin du Futur

**Toxóɖɔgbɛ́ Union pour un Bénin du Futur** ɔ toxóɖɔgbɛ́ Benɛɛ tɔn ɖòkpó wɛ bo nɔ kpɔ́ xá toxóɖɔgbɛ́ e nɔ̀ kàncica mɛ xá acɛkpikpa togán xóxó Mathieu Kérékou tɔn lɛ e mɛ.

## Tàn tɔ̀n
Toxóɖɔgbɛ́ nɛ ɔ yì sɔmi-sɔmi ɖɛmɛnù lɛ tɔn azǎn 30ɔ xwejisùn xwè 2003 tɔn ɖò bǔ xá acɛkpikpa togán xóxó Mathieu Kérékou é ɖo ɖuɖeji sɔmi-sɔmi togan lɛ 2001 tɔn è. É ɖó ɖɛmɛnù zinkpo 31 ɖò 83 ji.

Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Glexwé IV

**Glexwé IV** ɔ, tokpɔnlavi  ɖokpo wɛ é nyí nú tokpɔnla Glexwé tɔn bo ɖò tokpɔn Atlantique tɔn mɛ  ɖò  Benɛɛto ɔ mɛ.

## Tàn tɔ̀n

## Slaá tɔn lɛ
Tokpɔnlavi Glexwé IV tɔn ɔ ɖo afɔligbe hweyixɔwaji nu Benɛɛto ɔ bo ɖo gletoxo 07.Yě ɖie:
- Dokɔmɛ
- Tɔvɛ Zobɛtɔ
- Tɔvɛ Kpassɛzunto
- Vasɛxo
- Wanyixo
- Wɔmɛ
- Hwesuvɔ

## Tovi tɔn lɛ
Kɛnsisɔ sin nuwiwa è azɔxwe «INSAE» tɔn blo ɖo xwè 2013 tɔn mɛ e ɔ tokpɔnlavi Glexwé IV tɔn ɖo gbɛtɔ  9 475.

Akpaxwé:Tokpɔnlavi Benɛ tɔn lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ Parti du Renouveau Democratique

**Toxóɖɔgbɛ́ Parti du Renouveau Democratique** ɔ toxóɖɔgbɛ́ nukúnɖéjí xoxo ɖokpo wɛ nyi ɖo toxóɖɔgbɛ́ Benɛ tɔn lɛ lɛ bɔ mɛɖaxó Adrien Houngbédji do wa ɖo azan 24ɔ zosun xwe 1990 bɔ e ka bu ɖo azan 22ɔ avuvosun xwe 2022 ɖo é jɛ kpɔ xa toxóɖɔgbɛ́ Union Progressiste tɔn ɔ .

## Hwenuxo tɔn
Toxóɖɔgbɛ́ "Parti du Renouveau Democratique" tɔn ɔ é jɔ ɖo lexwele 1990 tɔn gbɔn alɔgɔ mɛɖaxó Adrien Houngbedji tɔn kpodo mɛ nukúnɖéjí to ɔ tɔn e toxoɖuɖɔ'hwan nya ye do gbe lɛ kpan. Ɖo sɔmi-sɔmi 2007 tɔn  ɖɛmɛnù lɛ tɔn ɔ, toxóɖɔgbɛ́ nɛ ɔ nɔ tɛn atɔn gɔ ɔ mɛ bo mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 10 ɖo 83 ji.
Ɖo 2015 ɔ Emmanuel Zosu ɔ nyi Tokpɔnlagan Xɔgbonu tɔn. Ɖo 2022 ɔ toxóɖɔgbɛ́ nukúnɖéjí nɛ ɔ bɛ agban bo jɛ akɔxa toxóɖɔgbɛ́ "Union Progressiste" bɔ ye mɛ we lɛ huzu toxóɖɔgbɛ́ "Union Progressiste pour le Renouveau"

## Gbeɖiɖo agbahwlɛ́nhwlɛ́n lɛ tɔn
* Ɖɛmɛnù susɔ 1991 tɔn hwenu ɔ ɖo kpo kpodo toxóɖɔgbɛ́ "Parti National pour la Democratique et le Developpement" mɔ ɖɛmɛnù zinkpo tɛnmɛ.
* Ɖɛmɛnù susɔ 1995 tɔn hwenu ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 18
* Ɖɛmɛnù susɔ 1999 tɔn hwenu ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 11
* Ɖɛmɛnù susɔ 2003 tɔn hwenu ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo 11
* Ɖɛmɛnù susɔ 2007 tɔn hwenu ɔ é mɔ ɖɛmɛnù zinkpo wo
* Tokpɔnlagan lɛ kpodo weɖexamɛtɔ yetɔn lɛ kpo weɖexamɛtɔ yetɔn lɛ kpo susɔ 2015 tɔn hwenu ɔ Emmanuel Zosu nyi tokpɔnlagan Xɔgbonu tɔn.

## Gbɛtɔ nukúnɖéjí toxóɖɔgbɛ́ ɔ tɔn
* Moukaram Océni, toxoɖɔtɔ Benɛ tɔn 
* Emmanuel Zossou, toxoɖɔtɔ Benɛ tɔn

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
Un do gbe we Malia

**Un do gbe we Malia**, ɔ nyi ɖɛ ɖé bɔ klisanwun lɛ nɔ xo nu Nɔ mimɛ Malia.

## Ɖɛ ɔ
Un dó gbe we Malia, 
hwi mɛ e acɛ gɔ lǐndɔ̌n na lé

Aklunɔ, ɖo kpɔ́ xa we, 

ɖɛ è a yǐ le hú  nyɔ̌nu lɛ́ɛ bi  tɔn, 

bɔ Jezu vi towe ka nyí ɖɛ lɛ́ɛ bǐ nɔ, 

yɛhwè Malia, Mawu nɔ, 

savo do mǐ hwɛ̀hutɔ́ lɛ́ɛ tamɛ,
 
dìn kpodó kú mǐtɔn hwenu kpán. 

Axwaɖi

Akpaxwé:Ɖɛ lɛ