open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romuald Hazoumè

thumb|right
**Romuald Hazoumè** ɔ, è jì é ɖò azan 7ɔ zofinkplɔsun xwè 1962 ɖò Xɔgbonu, b'ɛ nyí alɔnuzɔwatɔ nuɖékɔnyinuwutɔ.

È tuwun i ɖó azɔ̌ tɔn *""La Bouche du Roi"* e è sɔ d'agun ɖò Glɛnsitò mɛ e. É nɔ zán nǔ e sɔ yigbe lɛ dó w'azɔ na. Xwè 1980 tɔn mɛ wɛ, é bɛ azɔ nɛ ɔ bo w'azɔ xa Jacques Yves Bruel.

Hazoumè ɖò mɛ e è ɖe xlɛ́ ɖò The Contemporary African Art Collection Jean Pigozzi tɔn mɛ lɛ́ɛ mɛ.

## Nusɔxwle eɖesu tɔn lɛ
* Xwè 2021 : *Expression(s) décoloniales(s)* - Musée d'histoire de Nantes, Nantes
* Xwè 2012 : *Cargoland* - October Gallery, Londres
* Xwè 2010 : *Romuald Hazoumè: My Paradise - Made in Porto Novo*, Gerisch-Stiftung, Neumünster, Allemagne
* Xwè 2009 : *Romuald Hazoumè: Made in Porto-Novo*, October Gallery, Londres
* Xwè 2009 : *Exit Ball*, Aliceday, Bruxelles, Belgique
* Xwè 2008 : *La Bouche du Roi*, Horniman Museum & Gardens, Londres
* Xwè 2007 : *La Bouche du Roi*: An artwork by Romuald Hazoumè, British Museum, Londres
* Xwè 2006 : *La Bouche du Roi*, Musée du quai Branly, Paris, France
* Xwè 2005 : *Romuald Hazoumè Installation Art*, CAISA (City of Helsinki Cultural Ofober Gallery, Londres
* Xwè 2001 : *Romuald Hazoumè*, Galerie Olivier Houg, Lyon
* Xwè 1998 : *Romuald Hazoumè*, Art Gallery of New South Wales, Sydney, Australie
* Xwè 1997 : *Romuald Hazoumè*, Galerie 20, Arnhem

## Nusɔxwle ɖokpo xa gbɛ̆tɔn lɛ
* Xwè 2015 : "Picasso Mania", Grand Palais, Paris, France
* Xwè 2010/2011 : *The Land Between Us*, Whitworth Art Gallery, Manchester, UK
* Xwè 2010/2011 : *The Global Africa Project*, Museum of Arts and Design, New York
* Xwè 2010/2011 : *21st Century: Art in the First Decade*, Queensland Art Gallery, Brisbane, Australie
* Xwè 2010 : *African Stories*, Marrakech Art Fair, Marrakech
* Xwè 2009 : *Against Exclusion*, 3rd biennale of Contemporary Art, The Garage Center for Contemporary Culture, Moscou, Russie
* Xwè 2008 : *Angaza Afrika - African Art Now*, October Gallery, Londres
* Xwè 2008 : *PetrodollART*, Galerie Motte et Rouard, Paris, France
* Xwè 2007/2008 : *Why Africa?*, Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, Turin, Italie
* Xwè 2007 : *UN/FAIR TRADE, Die Kunst der Gerechtigkeit*, Neue Galerie Graz am Landesmuseum Joanneum, Graz, Autriche
* Xwè 2007 : *From Courage to Freedom - El Anatsui / Romuald Hazoumè / Owusu Ankomah*, October Gallery, Londres
* Xwè 2004-2007 : *Africa Remix*, Dusseldorf ; Hayward Gallery, London ; Centre Pompidou, Paris ; Mori Art Museum, Tokyo ; Moderna Museet, Stockholm, Johannesburg Art Gallery, Johannesburg, Afrique du Sud
* Xwè 1999 : *Spaceship Earth*, Art in General, New York
* Xwè 1999 : *Paradise 8*, Exit Art, New York
* Xwè 1999 : *Liverpool Biennial: International Festival of Contemporary Art*, Liverpool, UK
* Xwè 1992 : *Out of Africa: Contemporary African Artists from the Pigozzi Collection*, Saatchi Gallery, Londres

## Ajɔ e è yi lɛ
* Xwè 2009 : 3e Biennale d'art contemporain de Moscou
* Xwè 2007 : Arnold-Bode-Preis, documenta 12, Cassel
* Xwè 1996 : George-Maciunas-Preis, Wiesbaden

Akpaxwé:Taglomɛ kpɔn do ɖenu tɔ
Claire Houngan Ayémona

**Ayaba Claire Houngan Ayémonna** ɔ́' hwɛɖɔtɔ́ ɖé wɛ bɔ é nyí toxóɖɔtɔ́ Benɛ́ tɔn. 

## Gbɛzán tɔn
E jì i ɖo azan 13ɔ avuvɔsun xwè 1959 ɖo Agbomɛ . É kpa'cɛ nú Fondation Regard d'Amour sín 1994 jɛ 2020,. E nyí ganhɔnyitɔ e nɔ́ jɛhun dó vǐ lɛ́ɛ kpódó xwédo lɛ́ɛ kpódó mɛmaɖoganɖealɛ lɛ́ɛ kpán ɖò acɛkpikpa  Mathieu Kérékou tɔn mɛ sín 2001 jɛ 2003. E lɛ w'azɔ ɖò hwɛɖɔxɔsu ɖaxó Benɛ tɔn sín 2015 jɛ 2019. E na yì gbɔjɛ̀ ɖò  2019.

## Tozɔwiwa tɔn
Sín nuxwasun 2001 káká jɛ ayidosun 2003 ɔ́, Claire Houngan Ayémona wɛ nyí gǎnhɔnyitɔ e nɔ kpé nukun do  hɛnnu lɛ, kpodo nu e kan  alɔcyɔnmɛji kpo alogɔnúmɛ kpo wu e  ɖò acɛkpikpa Matieu Kérékou tɔn glɔ. É wɛ lɛ́ nyí gan  Fondation Regard d'Amour (FRA) tɔn. É nɔ́ wà azɔ̌ ɖò tuto ɖevo lɛ́ɛ mɛ, ɖi kplekplemɛ nyɔ̌nu e nɔ wà hwɛ ɖò Benɛ́ tomɛ lɛ́ɛ tɔn (AIFJ-Bénin), bɔ é wɛ nyí gǎn nukɔntɔ́ tɔn nukɔntɔn ɖo Benɛ tomɛ.
Reine Alapini-Gansou

**Reine Alapini-Gansou**, bɔ e jì ì ɖò azǎn 11 gɔ Avivɔsùn xwè 1956 ɖò  Abidjan (Kodivwatò mɛ) ɔ, nyí hwɛɖɔtɔ́gán ɖò hwɛ̀ɖɔtɛ̀n *Cour pénale internationale* tɔn.

## Gbɛ̀ tɔ̀n

Ɖò xwè 1999 ɔ, e ɖò kúnnùɖe wemà DEA tɔ̀n ɖò akpaxwé sɛ́n tɔn e kùn kplá ayǐ e jí è ɖe e ná fɛwu e ɖò Lomé ( Togotò mɛ). E lɛ ɖò kunnuɖe wema é è ylɔ ɖɔ maîtrise e ɖo akpáxwè e nyí *droit des affaires et carrières judiciaires*tɔn é ɖò kplɔnyiji alavɔ Benɛɛ tɔn. E lɛ ɖó  kúnnuɖe wema ɖò sɛ́n e ɖɔ nǔ dó gbɛ ɔ mɛ kpaa e linu kpodo sɛ́n e ɖɔ nu dó gbɛtɔ́ sín acɛ wú ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ e linu bɛ́ ɖó kùnnuɖe wema nɛ lɛ ɖò xwè 1993 kpó 2002 kpó mɛ.

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1956 tɔn mɛ
ETélé

**eTélé** nyi gbávì-nukpɔnɔ-xwé mɛ kpaa tɔn  dokpo ɖo Bennɛɛtò mɛ. Azɔxwé "ADECOM" wɛ tùn ɖayi ɖo totaligbé ɖo Parakou bɔ é nɔn wazɔ sìn Kutɔnu. Mɛɖaxó Agapit Maforicain wɛ xwé azaa ɖé nǔ é. 

## Tǎn tɔn

Gbávì-nukpɔnɔ-xwé e Télé yi acɛ  azɔwiwa tɔn  ɖo azɔxwé HAAC é nɔn kpé nunkún ɖó xojlagɔnu lɛ ǔ ɖó alúnsún xwé 2013 tɔn mɛ. 

E wa bɛ azɔ sìn Parakou ɖo ayidosún  xwé 2014 tɔn mɛ bó gbayi gbɔn Benɛɛ. 

Xojlagɔnu ɔ́ gɔ xojlanǔwiwa "E Télé gbé" ɖo zosùn xwé 2019 tɔn mɛ bó nǎ wa zɔ tɔn lɛ ɖó Bennɛɛ sìn gbé lɛ ɖésu mɛ.   Xojlasowatɔ tɔn lɛ nɔn kɛ nǔ ɖó xo bi jì‚ bɔ mɛɖaxó Napoléon Agapit Maforicain wɛ gǎn é xwé aza naa é. 

## Dodo tɔn
Kandi FM

**Kanɖi FM**  nyi xóɖɔnu wɛkɛ̀tin hwɛndomɛ tɔn ɖokpó ɖo Benɛɛtò mɛ. E ɖo azinkan ɖó Kanɖi bó nɔ̀n wazɔ gbɔn xójlagɔnu kan 102.9 FM MHz jì ɖo totaligbé. 

 

## Tǎn tɔn

Xóɖɔnu wɛkɛ̀tin Kandi FM jɔ ɖo alúnsún xwé 2004 tɔn mɛ gbɔn gnɛts nunkɔn yiyi tɔn "IRIBONSE" jì. 

Kpodó alɔgɔ jloɖagbénɔn lɛ̀ tɔn kpó wɛ é bɛ azɔ tɔn wiwa sìn azan kó nunkún ɛnɛn xwé 2004 tɔn mɛ.

Kandi FM nɔn wazɔ ɖó hwɛndomɛ nǔ‚ glé‚ nunkɔn yiyi ɖó Mokolé, peul, dendi kpodó Baatɔnu kpó mɛ.

Ayouba Adamou wɛ nyi gàn é hwea azaa nǎ é.

## Dodo tɔn
Force Clé

**Force Clé** nyí toxóɖɔgbɛ́ e è sɔ́ toxoɖɔgbɛ *Mouvement pour une Alternative du Peuple (MAP)* kpo toxóɖɔgbɛ́ ɖevo lɛ kpo ɖó kpɔ́ ɖo sɔ ɖo te é.

Lazare Sehoueto wɛ kpá acɛ nu toxoɖɔgbɛ nɛ ɔ.

Akpaxwé:Toxóɖɔgbɛ́ lɛ
FM Nonsina

**FM Nonsina** nyi xoɖɔnŭwɛkɛtɛn  dokpó ɖo Benɛɛtò mɛ. Ahɔnkǎn tɔn ɖó Bembéréké ɖo totaligbé. Mɛɖaxó Karim Debourouwɛ xwe azaa nǎ.

## Tǎn tɔn
Xɔɖɔnuwɛkɛtin FM Nonsina bɛ azɔ ɖo azan kó atɔ́n gɔ ayidosún xwé 1999 tɔn mɛ sìn tokpɔnla Bembéréké tɔn mɛ ɖo totaligbé Bennɛɛtò ɔ́ tɔ́n.

Xojlagɔnu énɛ̀ nɔ w'azɔ ɖo xójlakan 90.8 MHz jì bɔ jla dɔ nǔ é sé lɛ̀. É lɛvɔ ɖo unflagbɛji kan.

= Dodo tɔn =

Akpaxwé:Xójlagɔnu Radioxwé lɛ
Valentin Houdé

**Valentin Aditi Houdé**  nyi toxòɖɔtɔ Benɛɛtò tɔn ɖokpo. É ɖu ɖɛmɛnu azɔn mɔn kpǎn bɔ togan xoxó Thomas Boni Yayi kpodó Mathieu Kérékou lɛvɔ zé ganhonyitɔ kpɔ̀n.

## Gbɛzǎn tɔ́n
Valentin Houdé  ɖu ɖɛmɛnu azɔn atɔ́n ɖo Benɛɛ sìn azan kó atɔ́n gɔ lidósún xwé 1999 tɔn mɛ kakǎ wa 2019 tɔn mɛ.

Ɖayì é nɔ do gbé ɖokpo ɔ xǎ acɛkpikpa togan Patrice Talon tɔ́n bɔ ɖo toxódɔtɔgbɛta tɔn *DUD* hwɛcó bo wa bìɔ́ toxódɔgbɛ UP Le Renouveau‚ é ɖo acɛkpikpa ɔ jì é mɛ ɖo xwé 2022 tɔn mɛ.

E nyi ganhɔnyitɔ ɖo acɛkpikpa Kérékou tɔn mɛ bɔ Yayi Boni  lɛvɔ sɔ'ɛ ganhɔnyitɔ kpɔn.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Jah Baba

**Jah Baba** ɔ, nyíkɔ́ tɔn ɖesu nyi **Oladipo Abiala.** E nyí hanjitɔ bo lɛ nɔ wa taglomɛ-kpɔn-bo-ɖé-nu-tɔn'zɔ watɔ. E nyí Benɛɛtòvi bo ka gosín Awɔnlin.

## Gbɛ tɔn
Jah Baba ɔ è jǐ ɖò Pobè bɔ é nɔ ji hsn. Hanjiji ɔ naye tɔn kpo tɔ tɔn kpo si wɛ e ɖu gu tɔn ɖé. E nɔ lɛ́ xo hanjinu gege  

## Nu alɔkpa e nɔ xo e
Jah Baba nɔ xo hwɛndomɛhun, AfroJazz kpodo Mawuhan kpo. É nyí mɛ̌si ɖo hun gbadé bata kpo gangan kpo (dun-dun) mɛ̀ , bɔ é lɛ́ nyí mɛ̌si Oro kpo Guèlèdè kpo mɛ.

## Ajɔ e è do e lɛ
E ɖe kunnu n'î bo do ajɔ ɛ ɖò nunyɔwalɔ tɔn wu ɖò sibigbe azan 30ɔ kɔnyasun xwe 2021 tɔn ɖò Richmond ɖò Virginia Amerika gbejí. 

## Dodo tɔn
Akpaxwé:Hànsinɔ Akpaxwé:Hànkpatɔ
Gatien Houngbédji

**Gatien Houngbédji** nyi toxòɖɔtɔ Benɛɛtò tɔn ɖokpo. É ɖu ganhonyitɔ togan Mathieu Kérékou glwɛ bó zé alɔ azɔn mɔn kpǎn nǔ sɔmi sɔmi togan tɔ́n ɖo Benɛɛ.

## Gbɛzǎn tɔn

Gatien Houngbédji jɔ ɖó azan fɔtɔn nunkún atɔn gɔ woosùn xwé 1949 tɔn mɛ. 

E nyi gǎn nǔ toxòɖɔgbɛta xoxó "UDES"  bó togan Mathieu Kérékou zé ganhonyitɔ é nɔn kpé nunkún ajɔ kpodó alɔnusɔwatɔ lɛ̀ tɔ̀n sìn xwé 1996 wǎ nunwasùn xwé 1998 tɔn mɛ. Mɛɖaxó Gatien Houngbédji yi sɔmi sɔmi togan tɔ̀n ɖo xwé 1991‚ 2001 kpodó 2006 kpó bɔ é kpɛ̀ ǎ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Jospinto

**Jospinto** bɔ nyikɔ ɖésu nyi **José Florent Atoyèbi Alapini** ɔ, nyí hanjitɔ, hankpatɔ ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Florent José Atoyèbi e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Jospinto é wɛ nyí Salsero  ɖò Africando mɛ  bɔ é ɖyɔ́ mɛmasɔɖomimɛ Gnonas Pedro.

## Han alɔkpa
Jospinto nɔ bló Salsa, han Benɛɛ tɔn lɛ kpo Afro-Cuban kpo.

Akpaxwé:HànsinɔAkpaxwé:Hànkpatɔ
Nǔnywɛdòdó núwiwa ɖaxó Ouidah 92 tɔn

** Nǔnywɛdòdó núwiwa Ouidah 92 tɔn ** nyí nǔwiwa nǔnywɛdòdó tɔ̀n ɖokpó bɔ gbɛ ɔ bǐ túùn, nǔwiwa nɛ ɔ do mɛ ɔ, è nɔ sɔ́ hwɛndomɛnú mitɔ̀n lɛ kpódó vodún nuwiwa lɛ kpó d'ajò. E blǒ nǔwiwa nɛ ɔ bɛ sín azǎn 8 gɔ yi ɖó azǎn 18 gɔ zofínkplɔsùn xwè 1992 tɔn ɖò glexwé ɖò Benɛɛ. Nǔwiwa nɛ ɔ, tògán xóxó Nicéphore Soglo wɛ dó wá.

## Azǎn

E kpɔn ɔ xwe 1992 tɔn ɔ ɖo xwe kpe xwénu 500 (afɔwe kanweko) gɔ e Christophe Colomb yi Amelika gbeji tɔn nyi wɛ bɔ e flin tawun ɖo Europe kpodo Amelika kpan bo ka do vɛ nu tɛn e mɛ Afrika ɖe kannumɔnɔ sisa nǔwiwa mɛ è. Kpodo alɔgɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn "UNESCO" kpan ɔ, e sɔ linlin kannumɔnɔ'li bloblo tɔn ɖáyí ɖo "Haïti" to ɔ mɛ ɖo xwe 1991 tɔn. Mɔ ɖokpoɔ ɖo Benɛɛ ɔ, linlin gěgé jɛ kun wu ji ɖo watomɛbanyɔnywi dali. Ɖo azan 10ɔ lidosun xwe 1992 tɔn ɔ, togan xoxo Nicéphore Soglo ze linlin nusɔdagun ɖaxó Glexwé 92 nyite. Nunɛ ɔ woosun xwe 1992 tɔn wɛ e ɖo na blo, loɔ é wa gbɔhwenu bo wa nyi bloblo ɖo zofinkplɔsun xwe 1993 tɔn ma ɖyɔ nyìkɔ. Azan wo mɔ wɛ nǔwiwa gɛnnyi gɛnnyi nɛ ɔ è sɔ d'alɔ mɛ nu nuwlantɔ-xololomi ɖɔtɔ Noureini Tijani-Serpos ɔ xɔ. É mɛ nyi afɔsɔɖotetɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn "UNESCO" hwenɛnú e.

## Lìnlìn e mɛ e nɔ é
Diaspora FM

**Diaspora FM ** ɔ, nyi xojlagɔnu wɛkɛtɛn mɛkpaa tɔn ɖokpo  bo ɖo tokpɔnlavi Glo-Jigbé tɔn mɛ ɖo tokpɔnla Agbomɛ Kanɖofi tokpɔn Atlantique ɖo Benɛɛtò mɛ. É jɔ ɖo xwè 2013 tɔn mɛ bo nɔ  jla xó gbɔn wɛkɛgɔnu kan 102.3 MHz FM tɔn ji.

## Tàn tɔ̀n

Akpaxwé:Xójlagɔnu Radioxwé lɛ Akpaxwé:Xójlagɔnu lɛ
Christian Lagnidé

**Christian Enoch Lagnidé** ɔ è ji i ɖò Kutɔnu ɖò azǎn 23ɔ́ liyasun xwè 1963ɔ́ mɛ̀. E nyí ganhɔnyitɔ xoxo ɖo Benɛɛtò mɛ.  

## Gbɛzán tɔn
E nɔ ylɔ́ tɔ tɔn ɖɔ Antoine Toussaint Lagnide, Christian Lagnide wa gbɛ ɖo Kutɔnu ɖo azan 23ɔ  liyasun xwè 1963.

## Azɔ tɔn

## Dodo tɔn


Akpaxwé:Tovi nukun ɖ'éji Benɛɛto tɔn lɛ 
Akpaxwé:Gán Benɛɛto tɔn lɛ
Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1963 tɔn mɛ
Akpaxwé:Ganhɔnyitɔ Benɛɛ tɔn lɛ
Djibril Mama Cissé

**Djibril Mama Cissé**  ɔ, kplɔ́n azɔ̌ e nɔ ylɔ́ ɖɔ administrateur civil e, bo nyí wegbojinɔtɔ xóxó général ɖo mairie  Parakou  tɔn . Ɖò azǎn 22ɔ juin 2016, togan Patrice Talon so ɛ préfet nu kpɔnla Borgou tɔn.

## Gbɛzán tɔn

## Azɔ tɔn
Djibril Mama Cissé ɔ Togan Patrice Talon sɔ ɛ préfet ɖo azangagbe azan 22ɔ ayidosun xwe 2016.
Moukaram Océni

**Moukaram Océni** nyi toxóɖɔtɔ ɖayì bó nɔn toxódɔgbɛ xoxó PRD‚ Adrien Houngbédji tɔ́n mɛ. É ɖu kɔmɛgǎn nǔ tokpɔnla Xɔgbonu tɔ̀n sìn xwé 2008 wǎ 2015. 

## Gbɛzǎn tɔ̀n
E jì ɖo Kutɔnu ɖo xwé 1967 tɔn mɛ b'ɛ é kǔ ɖo azan woo gɔ (10) woosùn xwé 2022 tɔ̀n mɛ. 

Mɛɖaxó ɔ jì vi ɛ̀nɛn bɔ hoovì ɖémɛn. Toxódɔtɔ Moukaram Océni xɛ̀ nǔ bó zìn alɔ ɖa fìn mɛ ɖó azan woo gɔ (10) woosùn xwé 2022 ɖó xwetɔn kanɖé afɔtɔn (55 ans) gɔ̀ mɛ.  Malɛ̀nǔ wɛ yé ɖi gbéɖokpo ɔ ɖó takpǎ Xɔgbonu tɔn mɛ.

## Ɖo toxó li jì
É nɔn toxódɔgbɛ "PRD" Adrien Houngbédji tɔ̀n mɛ  bó ɖu kɔmɛgan nǔ Xɔgbonu sìn toxó ɔ ɖo xwé 2008 wǎ 2015.

Gudo tɔ̀n‚  é gǒsìn toxódɔgbɛ énɛn jì bó yi sɔmi sɔmi ɖévo bó ja yi hwɛ có wazɔ xǎ acɛkpikpa Thomas Boni Yayi tɔ̀n ɖo ganxɔnyitɔxwé é nɔn kpé nunkún ɖo acɛkpikpa wa dokɔ wǔ é.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1967 tɔn mɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 2022 tɔn mɛ
Golfe FM

**Golfe FM**  nyi xóɖɔnuwɛkɛ̀tɛn xojlagɔnugbɛta. "La Gette du Golfe tɔn ɖo Benɛɛtò mɛ. E ɖó azinkan ɖó Kutɔnu bó nɔ̀ wazɔ gbɔn xójlagɔnu kan 105.7 FM MHz jì.

## Azɔwiwa tɔn

Xɔɖonuwɛkɛtin Golfe FM nyi mɛɖaxó Ismaël Soumanou tɔn. 

E nɔn wazɔ sìn Kutɔnu ɖó xójlakan 105.7 FM jì gbɔn Benɛɛtò mɛ. 
Xojlasɔwatɔ tɔ́n lɛ̀ nɔn kɛnu ɖó xó lɛ bì wǔ ɖo Flanségbé ‚ Fongbé kpodó ayɔnugbé kpó mɛ‚ b'ɛ é lɛvɔ ɖo unflagbɛji. 

Azɔxwé HAAC é nɔn kpé nunkún ɖó xojlagɔnu lɛ̀ wǔ é sǔ xojlagɔnugbɛta "La Gazette du Golfe" é mɛ é ɖé sìn azan tǎntɔn gɔ avuvɔsùn xwé 2023 tɔn. É zɔn bɔ é sɔ́ sì wazɔ ɖìn a.

## Dodo tɔn
Azɔmɛxwe dɔnkpɛvu sɔ́ja Mathieu Kérékou Natitɛngu tɔn

**Azɔmɛxwe dɔnkpɛvu sɔ́ja Mathieu Kérékou Natitɛngu tɔn** nyi azɔmɛxwe ɖe ɖo toxo Natitingu Benɛɛtò mɛ bo nɔ kplɔn nu dɔnkpɛvu lɛ gbɔn nunywɛ dodo e ɖo sɔ́ja nyinyi sin aliji.

## Tan tɔn klewun
Azɔmɛvì ee nɔ tɔn tɔnnɔgbɔn ɖo tɛnkpɔn CEP tɔn hwenu lɛ wɛ nɔ sixu yi azɔmɛxwe nɛ. Ɖayi e nɔ nyi *Azɔmɛxwe ahwankpamɛ tɔn ɖyɔvi lɛ tɔn Natitɛngu tɔn*. E wa ɖyɔ́ nyi na b'a ɖo xɔ susu nu togan xoxo Bɛnɛto tɔn :Jeneralu Matie Keleku. Togan Thomas Boni Yayi e ɖyɔ ɛ e wɛ sɔ gbetakɛn tɔn ɖò azan 12 ɔ woosun xwè 2015 gbe égbé é ɖò cyɔ tɔn sin nu wa wɛ e.

## Didowa

## Finɛ byɔ byɔ

## Nukplɔnkplɔn

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Kmal Radji

**Kmal Radji**  ɔ́ nyi hanjitɔ slam tɔn ɖo Benɛ. É ɖò mɛ e nyí nukɔntɔ́ slam tɔn ɖò Benɛɛtò mɛ lɛ mɛ , bɔ è nɔ ylɔ́ ɛ ɖɔ mɛ e nɔ́ xò slam hú mɛ bǐ é.

## Gbɛzán tɔn
Kmal Radji bɛ́ azɔ̌ tɔn gbɔnÉyɛ́u é mɛ,azɔ̌watɔ́ Jupiter kpo Wilf Enighma kpo.  É wá jó rap dó, bó bɛ slam do bó ná dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ jjɔunjɔja Aflika tɔn lɛ ɖɔ yě ní jɛhun dó yeɖée jí.

## Azɔ ɖevo e nɔ wà lɛ e

## Agbanxwɛ e ɖe tɔn lɛ
Agbanxwɛ lɛ :

* 2010 : *L'écoute*
* 2012 : *Aube Nouvelle*

### Han tɔn lɛ

### Han e è ɖokponɔ ji lɛ
* 2011 : *Assume ta jeunesse*
* 2012 : *Remerciement*
* 2012 : *Belle Afrique*
* 2012 : *La dette feat Thomas Sankara*
* 2012 : *Tout se calcule*
* 2012 : *Le colonisé*
* 2012 : *Note d'espoir*
* 2012 : *Le Binguiste*

### Han e jì xa meɖevo lɛ
* 2010 : *Qui nous sauvera ?* Kmal Radji (avec gyovanni)
* 2010 : *Vidomègon* (avec Thibault)
* 2010 : *Ma Volonté* (avec Thibault)
* 2010 : *L'Écoute* (avecThibault)
* 2010 : *Un budget pour l'enfance* (avec Thibault)
* 2010 : *L'Impasse* (avec Thibault)
* 2012 : *N'ba bo na nyin nou dé* (avec Thibault)
* 2020 : *Akotokouin*, (Kemtaan avec Kmal Radji)
Chabi Mama

vignette|Mama Chabi
**Chabi Mama Fourdounga**, jɔ ɖo azan 4 ɔ woosun xwè 1923 ɖo Parakou bo nyí matiintɔ ɖò azǎn 10 ɔ mai xwè 1996 ɖo Kutɔnu. 

## Gbɛzán tɔn

## Azɔ tɔn
E nyí toxóɖɔtɔ́  nukunɖeji ɖo Dahomey e nɔ ylɔ́ ɖɔ Benɛɛtò din e. E nyí gǎnhɔnyitɔ azɔn gege ɖo acɛkpikpa gege mɛ.

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1923 tɔn mɛ
Akpaxwé:Kú ɖò xwè 1996 tɔn mɛ
Dàngbéxɔ

thumb|right|<center>Dàngbéxɔ ɖo Glxwé</center>
**Dàngbéxɔ** vodún sín nɔ̀tɛ̀n ɖòkpó wɛ bó ɖo Glexwé. Nɔ̀tɛ̀n nɛ, dàn vòdún é è ylɔ ɖɔ Dàngbé ɔ́ wɛ ɖò fínɛ bɔ gbɛ bǐ kó túùn sín xwè mɔ̀kpán. Dàngbé nɛ lɛ e nyí nǔmɛsɛn ɔ nɔ nyí nǔ kpácá mɛ, e nɛ ɔ wɛ zɔ́n bɔ saɖì wá kpɔ́n ayǐ abǐ tòmɛ gěgě nɔ tíín ɖò nɔ̀tɛn ɔ.

## Fi è é ɖè é kpó ɖe e wà gbɔ̀n bó nɔ̀ byɔ́ nɔ̀tɛn ɔ é
## Tàn tɔ̀n
## Nɛ̀ e sixú jlɛ ɛ gbɔn ?

Akpaxwé:Wǎ tomɛ b'a nyɔ nǔ i tɛ̀n Akpaxwé:Vodunxɔ
Gungbe

[vignette|''Nukpìnkpɔn ɖo gungbé mɛ''  [:en:guw:Weda Tangan|Wikipédia Gungbe]]

**Gun-gbe** (kabi gungbe/goun-gbe) nyi gbe ɖéé Gunnǔ lɛ̀ nɔ̀n dó ɖo Benɛɛtò mɛ kpodó Awɔnlintò mɛ kpó é. Gungbé ɖó kancicǎ xǎ fɔ̀ngbè bó jɛ akɔ xǎ Gengbé, Éwé, Toffingbé, Torigbé kpodó  Wemɛgbé kpó.  

## Fìé é nɔn do ɖé lɛ̀
Gun-gbe gbayì ɖó Xɔgbonu‚ Sèmè Kpoji‚  Bonou, Ajara, Avlanku, Dangbo‚  Akpro-Missérété kpodó Kutɔnu kpó. Gunnu lɛ kpɛviɖé lɛ̀vɔ́ nɔn do gun-gbé ɖo Awɔnlintó mɛ.

## Wekùn lɛ̀
Wekùn gungbe tɔn lɛ̀ ɖié : 

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gbe lɛ
Xóɖɔnuwɛkɛtin Planète FM

**Planète FM** nyi xoɖɔnuwɛkɛtin unflagbɛji mɛ kpaa tɔn ɖokpó ɖo Benɛɛtò mɛ. Azinkan tɔn ɖo Kutɔnu ɖo Gbégamɛ sin xǎ ɔ mɛ. Enɔn wazɔ gbɔn xojlakan 95.7 MHz jì. 

## Xó tɔn kléwun
Ɖɛmɛnu Janvier Yahouédéou wɛ ɖó xojlagɔnu Planète FM sìn xwé 1999 tɔn mɛ ɖo Kutɔnu.

Xoɖɔnuwɛkɛtin ɔ́ nɔn lǎ nǔ é jɛ ɖo Bennɛɛtò mɛ lɛ̀ é do fongbé mɛ bó nɔn jla ajɔ lɔ̀ mɔn.

## Dodo tɔn
Nɔvica xwè

**Nɔvica xwè** ɔ nyi xwè ée Xwlanu lɛ kpodo Ajanu lɛ kpo nɔ du ɖo xwewù xwewù ɖo Grand-Popo e. Nukɔntɔn ěe ɖù xwè nɛ ɔ, 1923 wɛ.

## Tan tɔn
Nɔvíca xwè nɛ ɔ, tito mɛ gbɛta ee nyikɔ́ tɔn lɔ nɔ nyí nɔví cà  bɔ ahɔsú wlan ɖo wema mɛ xwè 1933 mɛ e tɔn wɛ.
Ɖò xwenù xwenù nuwiwa nɔví cà tɔn dòmɛ  ɔ, gbɛta nɛ ɔ nɔ ɖè nukɔn yiyi fɔ gege gbɔn azɔmɛxwé gbigbá, dodoxwé gbigbá kpo glamɛ. 
Pantekótu xwenù ɔ, xwlá lɛɛ kpó xwedá ée ɖò Benɛɛto mɛ kpo ée ɖò toɖévomɛ lɛɛ kpo bǐnɔ kplé ɖò Grand-popo nù nɔví cà xwè ɔ.

Akpaxwé:Xwè lɛ Akpaxwé:Hwɛndomɛ xwè lɛ
Edgar Yves Monnou

**Edgar Yves Monnou** nyi ganhɔnyitɔ xoxo Benɛɛtò tɔn, b'ɛ ji i ɖo azan 9ɔ zofinkplɔsun xwè 1953 ɖo Agbomɛ. 

## Azɔ tɔn
E nɔ wa hunjɛdomɛjizɔ bo lɛ nyi toxóɖɔtɔ́. E nyí ganhɔnyitɔ xoxo e nɔ kpé nukun do tɔ gudo ɔ wu e ɖo Benɛ tomɛ sin sin xwe1995 wa yi xwe 1996. E lɛ nyi afɔsɔɖotetɔ Benɛɛtò tɔn ɖò France, ɖo Royaume-Uni, ɖo Espagne, ɖò Portugal, ɖò Italie, ɖò Grèce, ɖò Turquie.

## Hɛnnu tɔn
É nyí tɔ nu manahɛnvlɛtɔ Edgar-Yves Monnou Junior.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Théophile Montcho

**Théophile Montcho** wa gbɛ ɖo 1950 bo ku ɖo azan 11ɔ alunsun xwè 2017. E nyí ganhɔnyitɔ ɖo togan xoxo Thomas Boni Yayi sín acɛkpikpa mɛ̀. É nyí toxóɖɔtɔ́ bó lɛ́ nyí nukɔntɔ́ nu Fédération béninoise d'athlétisme.

## Gbɛzán tɔn
Théophile Montcho wa gbɛ ɖo xwè 1950. Possotomè-nu wɛ ɖo Mono mɛ. Ingénieur sin azɔ w'ɛ kplɔn. 

## Azɔ tɔn
Théophile Montcho nyi athlète xoxo. E sɔ ɛ nukɔntɔ nu Fédération béninoise d'athlétisme (FBA) ɖo woosun xwè 2008. Ɖo acɛkpikpa Boni Yayi, tɔn mɛ ɔ Montcho nyi ganhɔnyitɔ e nɔ kpé nukun do tɔdɔkun, jjɔunjɔja lɛ, ayideɖayi  kpo do sports kpo wu e. 

Théophile Montcho nyi matiintɔ ɖo azangagbe azan 11ɔ alunsun xwè 2017 tɔn mɛ.

Akpaxwé:Toxoɖɔtɔ Benɛɛ tɔn
Godfrey Nzamujo

**Godfrey Nzamujo** jɔ ɖo xwè 1950 ɖo Kano (Awɔnlin ), bo nyí yɛhwenɔ idominikɛn. E wɛ ɖo  centre agro-écologique de Songhaï wa ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Godfrey Nzamujo, O. P., jɔ ɖo  Kano ɖo Awɔntin ɖo xwè 1950. E ɖo kunnuɖewema lisans ɖo philosophie moderne ɖo mathématiques, ɖo théologie, ɖò ingénierie des systèmes, bó ɖo  master ɖo ingénierie électrique mɛ  Université Loyola ɖò Maryland

## Azɔ tɔn
Azɔxwe centre Songhaï nyí nukpɔntɛn ɖo glelinu bɔ e ɖo wa ɖo xwe1985 ɖo Xɔgbonu ɖo Benɛ tomɛ

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1950 tɔn mɛ
Pierre Osho

**Pierre Osho** wa gbɛ ɖo azan 5ɔ mai xwè 1945. E nyí ganhɔnyitɔ ɖo togan xoxo Mathieu Kérékou sin acɛkpikpa mɛ.

## Gbɛzán tɔn
Pierre Osho jɔ ɖo azan 5ɔ nuxwasun 1945.

## Toxóɖiɖɔ tɔn
Pierre Osho nyi ganhɔnyitɔ e nɔ kpé nukun do Affaires étrangères wu e sín lidosun 1996  wa nuxwasun 1998, bo wa nyi ganhɔnyitɔ Défense tɔn sin mai 1998 wa alunsun 2006

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1945 tɔn mɛ
Petit Miguelito

**Toffohossou François Miguel‚** b'ɛ  aziza nyikɔ tɔn nyi **Petit Miguelito** é‚ nyi hansinɔn‚ hankpatɔ benɛɛvi  dokpo.

## Gbɛzǎn tɔn
Ghislain Toffohossou François Miguel‚ b'ɛ aziza nyikɔ tɔn nyì Petit Miguelito ‚ jɔ ɖo azan ko nunkún we gɔ (22) woosùn xwé 1986 tɔn mɛ. Sun we ɖokpó (11) wɛ é ɖo bɔ tɔtɔn hansinɔn Miguelito kǔ.

Ɖo kpɛvi tɔ̀n é nyi wan nŭ yɛ ɖiɖé bɔ ɖé é nɔn ɖotó tɔntɔn sìn hǎn lɛ akpakpa hǎn tɔn sɔ ɛ.

É ɖé agbanhwɛ tɔn nunkɔntɔn  "Du perè au fils" (Sìn tɔ̀n wa vì jì) tɔ̀n ɖo lidósún xwé 2006 bɔ "Lonlonyin" nyi hǎn tajì ɖé gbayì gbɔn Benɛɛtò mɛ bó zé aziza nyikɔ tɔn yì ɖo Togotò Bukinatò kpodó Kodivwatò mɛ kpǎn.
 
É nɛ̀n gudó ɔ é ji han ɖévo lɛ bó ɖé agbanxwɛ ɖévo lɛ tɔ̀n kakǎ bɔ hanjɔjlaxwé "Nouvelle Donne" wazɔ hwɛ ɖo xwé 2011 tɔn mɛ nŭ hǎn tɔn ni lɛvɔ yi jí gɔna. E zɔn bɔ jì "Mon bébé" xǎ hansinɔn **Teeyah** kpodó hăn ɖévo lɛ kpó.

## Hǎn tɔn lɛ
  
Petit Miguelito sìn  hǎn tajì lɛ ɖi é : lonlonyin‚ tchin-tchin‚ Juliana‚ parce que je t'aime‚ Chicaco...

Lonlonyin‚ Tchin-tchin‚ Juliana‚ Chicaco‚ Parce que je t'aime...

Agbanhwɛ tɔ̀n lɛ ɖié : 

2006: Père au fils (Tɔ̀ wǎ vi jì) 

2011: La prophétie (Ɖɔɖayi) 

2013: Mon bébé (Wanyinanɔncé) 

2013: Parce que je t'aime (Ɖo un nyi wan nì) 2017: Kpesse Kpesse

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1986 tɔn mɛ
Somisɔmi ɖɛmɛnu lɛ tɔn Benɛɛtò tɔn ɖo 2023

**Somisɔmi ɖɛmɛnu lɛ tɔn Benɛɛtò tɔn ɖo 2023** bɛsin azǎn 08 gɔ ɔ aluunsùn 2023 bo nu é na do sɔ́ azinkpo 109 ɖɛmɛnu lɛ tɔn jinj'ayi ɖo ɖɛmɛnugbasá Benɛɛtò tɔn.

Akpaxwé:Sɔmisɔmi lɛ
Océan FM

**Océan FM** nyi xóɖɔnuwɛkɛtin mɛ kpaa tɔn ɖo Benɛɛtò mɛ. E nyì toxòɖɔtɔ Charles Toko tɔ́n bó nɔ̀n wazɔ gbɔn xójlakan 88.6 FM sìn Kutɔnu toxó mɛ ɖó Danji.

## Tǎn tɔn kléwun
Mɛdaxó **Charles Toko** wɛ ɖó xɔjlagɔnu Océan FM kpo sìn azan nunkontɔn (1) avuvɔsùn xwé 2003 bó gɔɛ̀ nǔ xójlawema tɔn Le Matinal.

Xodɔnuwɛkɛtin énɛ̀n jì zó ɖo azan fɔtɔn nunkún ɖokpo gɔ (16) abɔxwisùn xwé 2021 tɔn mɛ bɔ azɔwanǔ yétɔn gégé fiɔ̀ xwɛ có miɔncitɔ lɛ̀ wǎ.

## Azɔwiwa tɔn
 
Xódɔnuwɛkɛtin Océan FM ɖó azinkan tɔn ɖó Kutɔnu bó nɔn wazɔn gbɔn xojlakan **88.6 FM** jì. E lɛvɔ ɖo unflagbɛji.

Xójlasɔwatɔ tɔn lɛ̀ nɔn nɔn jla ajɔ‚ b'ɛ yé nɔ̀n kɛnu ɖó nǔ é nɔn jɛ ɖo Bennɛɛtò mɛ kpodó aflika gbéjì é kpó. Xojlagɔnu ɔ̀ nɔn wazɔ ɖó Falnségbé mɛ‚ Fongbé‚ wémɛgbé bó nɔn kplɔn nǔ jɔunjɔja lɛ̀.

Mɛɖaxó Léonide Glégan wɛ nyi xójlasɔwatɔ gǎn tɔn.

## Dodo tɔn
Jonas Aliou Gbian

**Jonas Aliou Gbian** nyi toxòɖɔtɔ ganhonyitɔ xoxó ɖo Benɛɛtò mɛ. Togan Patrice Talon ɖé sɛdó akwɛwazɔxwé **UEMOA** tɔn sìn lidósún xwé 2017 tɔn.

## Gbɛzǎn tɔn
Mɛɖaxó Jonas Aliou Gbian jɔ ɖó tokpɔnla Bɛbéréké tɔn mɛ ɖó azan kó atɔ̀n xwejisùn xwé 1965 tɔn. 

E kplɔn wema ɖó akwɛzìnkan jì ɖo kplonyijìnalavɔ ɖo Kodivwatò mɛ‚ ɖó Senegaltò mɛ kpodó Benɛɛ kpǎn.

Jonas Gbian wazɔ ɖo akwɛsɛxwétin BCEAO bó wa nyi nuwɛnkplɔnmɛtɔ togan Thomas Boni Yayi tɔn hwɛ có ɖu ganhonyitɔ ɖó xwé 2011.

Togan Patrice Talon ɖé sɛdó akwɛwazɔxwé UEMOA tɔn sìn azan woo gɔ (10) lidósún xwé 2017 tɔn. 
 
Jonas Gbian dasi bó jivì atɔn (03).

## Dodo tɔn
Francisco Félix de Souza

thumb|right|<center>Francisco Félix de Souza</center>
**Francisco Félix de Souza**, 'ɛ jii ɖo azan 4 ɔ kɔnyansùn xwe 1754 tɔn mɛ ɖo Salvador ɔ, b'ɛ kú ɖo azan 8 ɔ Nuxwasùn xwe 1849 tɔn mɛ ɖp Glexwé ɔ, nyí kannumɔsatɔ ɖaxo Brésiltò tɔn. E wa huzu Chacha ɖo Glexwe ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Gbɛzán tɔn

## Xo e ɖɔ ɖo wuton
* E nɔ sɛn Vodun 
* É wɛ nyí mɛ nukunɖeji ɖo Hloma *Le Vice-roi de Ouidah* e Bruce Chatwin wlan e.
* É wu wɛ e kpɔn ɖɔ bo blo personnage Francisco Manoel da Silva tɔn ɖò film *Cobra Verde* mɛ e Werner Herzog ɖe tɔn.
* É wɛ nyí anti-héros ɖo bande dessinée *Africavi*  nɔvi Accoh Anani et Mensah lɛ tɔn.

Akpaxwé:Jì ɖò xwè 1754 tɔn mɛ Akpaxwé:Kú ɖò xwè 1849 tɔn mɛ
Hwɛɖɔgbasǎ akɔnta tɔn

**Hwɛɖɔgbasǎ akɔnta tɔn**‚ b'ɛ é ylɔ ɖɔ "**La Cour des comptes**" ɖo flancégbé mɛ‚  nyi sɛngbasǎ é nɔn kpé nunkún ɖo akɔnta tokwɛ̀ zìnzǎn tɔn wǔ ɖo Benɛɛtò mɛ. Nanjinɔ Ismath Bio Tchané Mamadou wɛ nyi gǎn é xwé aza naa.

## Tǎn tɔn
Hwɛɖɔgbasà akɔnta tɔn nǔ tokwɛ̀ zìzan tɔn bɛ azɔ ɖo ahɔsuzangbé azan tɛnwé gɔ nunxwasùn xwé 2021 tɔn mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ. Benɛɛ xwé dó sɛn akwɛ̀ gbɛta "UEOMA" tɔn bó  tun Hwɛɖɔxhwé ɔ ɖayi.

Ɖɛmɛnu dalɔ Sɛndodó Benɛɛtó tɔn wǔ ɖo abɔxwisùn xwé 2019 tɔn sɛndodó bó mɔn tɛn bó gɔ hwɛɖɔxhwé énɛ̀n ɖésǔ naa. Ɖo azan gban gɔ woosùn xwé 2020 tɔ̀n yé lɛvɔ zé azɔwasɛn tɔn ɖayi.

É lɛvɔ̀ ɖó acɛ bó nan bado nǔ akwɛ é toxódɔtɔ‚ toxódɔgbɛta ɖokpo ɖokpo zan ɖo sɔmi sɔmi xwénǔ kpodó dɔkun acɛkpikpa ɔ̀ tɔ̀n kpó.  Ɖayì Hwɛɖɔgbasà ɖaxó Benɛɛtó tɔn wɛ ɖo acɛ énɛ̀n lɛ̀.

## Dodo tɔn
Igleja Kanɖo Agbomɛ tɔn

thumb|right
**Igleja kanɖo Agbomɛ tɔn** ɔ nyi Igleja Katolika sin Kanɖo ɖokpo wɛ. Aziinkan tɔn ɖò Agbomɛ ɖo sinsɛnxɔ ɖaxo Yɛhwe - Piyɛ-kpo-Pɔlu-kpo Agbomɛ tɔn.

## Yɛhwenɔgan tɔn lɛ
* Sin azan 5ɔ lidosun xwè 1963 yi jɛ azan 25ɔ abɔxwisun xwe 2002 : Lucien Monsi-Agboka
* Sín azan 25ɔ abɔxwisun xwe 2002 yi jɛ azan 3ɔ alunsun xwè 2007 : René-Marie Ehouzou, huzu Yɛhwenɔgan Xɔgbonu tɔn.
* Sin azan 3ɔ alunsun  yi jɛ azan 20ɔ woosun xwè 2007 : Tɛn ɔ mɛ nɔ vɔtɔ 
* Sin azan 20ɔ woosun xwè 2007 : Eugène Houndékon

## Fi e ɖo acɛ tɔn e
Zu sin Kpɔnla ɔ wɛ ɖo acɛ tɔn mɛ 

## Tan tɔn
E do Igleja kanɖo Agbomɛ tɔn ɖò ɖo azan 5ɔ lidosun xwè 1963.

Akpaxwé:Igleja kanɖo katolika Benɛɛ tɔn lɛ
Igleja kanɖo Lokosa tɔn

**Igleja kanɖo Lokossa tɔn** ɔ nyi Igleja Katolika Benɛɛ tɔn sin Kanɖo ɖokpo. Aziinkan tɔn ɖò Lokosa ɖo Yɛhwexɔ ɖaxo Yɛhwe -Piyɛ-Klavɛ tɔn.

## Tan tɔn

## Fi e acɛ tɔn yi e

## Yɛhwenɔgan tɔn lɛ

Akpaxwé:Igleja kanɖo katolika Benɛɛ tɔn lɛ
Jonquet

**Jonquet** nyi slata ɖé ɖo tokpɔnlavi atɔɔngɔ ɔ Kutɔnu tɔn tɔn mɛ ɖò kpɔnla Litoral tɔn mɛ ɖò Benɛɛtò mɛ. É nɔ́ soɛ jlɛ do Pigalle wu. E nyi agalɛkɔmɛ nunkúnɖéjì ɖo Benɛɛtò mɛ. E kǎ lɛvɔ ɖo Maslasì ɖaxó ɖokpo. 

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Slata Akpaxwé:Slaata Benɛɛto tɔn lɛ
Toxóɖɔgbɛ́ FCBE

Toxóɖɔgbɛ́  **FCBE** "Force Cauris pour un Bénin Emergent" ɔ nyi toxóɖɔgbɛ́ ɖokpo ɖo toxóɖɔgbɛ́ é maa ɖo gbeɖokpo ɔ do xa acɛkpikpa ɔ wɛ aa lɛ̀ mɛ. É ɖo kɔmɛgan afɔɖé kanɖé kó (260) kpodó tokpɔnla gǎn ayizin (06) kpó ɖo Benɛɛtomɛ e mɛ.

## Hwenuxó tɔn
 
É yi sɔmi-sɔmi ɖɛ̌mɛnù lɛ tɔn ɖò xwè 2019 tɔn ɖo Benɛɛ bó kpéwǔ bó mɔ ɖɛmɛnù tì́ ǎ. Tògán xoxó Thomas Boni Yayi wɛ dó toxódɔgbɛ̀ ɔ wá hwɛ cǒ bo gò sìn mɛ ɖo xwe 2020 tɔn mɛ. Mɛɖaxó Paul Hounkpè wɛ xwé nyi gǎn naa ɖin.

## Dodo tɔn
Soulé Mana Lawani

**Soulé Mana Lawani** nyi toxódɔtɔ ɖokpo ɖo Benɛɛtó mɛ. E ɖu ganhonyitɔ akwɛzinkǎn tɔn ɖo xwe 2007 tɔn mɛ ɖo Thomas  Boni Yayi glwɛ hwɛ cŏ yé wɔ̀.

## Xwénuxŏ tɔn

## Dodo tɔn
Maslasì ɖaxó Xɔgbonu tɔ̀n

vignette|<center>''Maslasì daxó Xɔgbonu tɔ̀n''</center>

**Maslasì ɖaxó Xɔgbonu**‚ b'ɛ é ylɔ ɖɔ "*Grande Mosquée de Porto-Novo*" ɖo Flanségbé mɛ‚ nyi malɛnuxwé ɖaxó toxó Xɔgbonu  tɔn kpodó Benɛɛtò kpǎn.

## Tǎn tɔn
Dada Xɔgbonu tɔn **Sodji** naan tɛnmɛ Malɛnù lɛ ɖó Xɔgbonu toxó mɛ‚ ɖó hɔnmɛ kpa nǔ yé lɔ̀ mɔn nì kpé nunkún sinsɛn yétɔn wǔ. É zɔn bɔ yé gba maslisi ɖokpo hwɛ ɖo xwé 1880 tɔn mɛ bɔ wa lɛvɔ gbà nǔ xwé woo (sìn1925 kakǎ jɛ 1935). 

É wɛ nyì  Maslasì ɖaxó Xɔgbonu tɔ̀n. Xwé ɔ nyi gbigbǎ ɖó alɔ Igleja Bahia tɔn ɖo Brésiltò mɛ jì.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Maslasì lɛ
Super anges hwɛndo na bu a

**Super anges hwɛndo na bu ǎ**  nyi nuxixo kpodo manahɛn kpo sin gbɛta Benɛɛtò mɛ tɔn bɔ mɛɖaxo Coffi Adolphe Alladé do wa ɖo xwe 1986 tɔn mɛ. Hwenu ee nyí wɛɖuɖu lɛ sin gan ɖo *"Ballet national"*  Benɛɛ tɔn e.

## Nyikɔ ɔ́ sin tinmɛ
Nyikɔ *Hwɛndo Na Bu a*  sin tinmɛ ɖo fɔngbe mɛ wɛ nyí « Mi na jo hwɛndo mitɔn mɛ sin dɔkun lɛ do nu ye na bu a. » Linlin ɔ wɛ nyí ɖɔ mi na nya xɛ ɖo tɔgbo mitɔn lɛ sin nu ji lo bo jo nu vi mitɔn.

## Azɔ Gbɛta ɔ tɔn
Weɖutɔ *"Ballet national"* Benɛɛtò tɔn wɛ ɖe mɛ. Gbɛta ɔ sin azɔ jinjɔn hɛndomɛ sin han kpodo weɖuɖu lɛ kpo jí ba ɖɔ sɔ xwle tovi Benɛto tɔn lɛ.

Akpaxwé:Nǔxogbɛta
Misɛbɔxì

**Misɛbɔ** nyi axi nǔndido yɔ̀yɔ kpodó acutǎ lɛ̀ tɔn kpo ɖaxó  ɖo Benɛɛtò mɛ. É dɔ̀n sɛkpɔ Dantɔkpáxì ɖo Kutɔnu.

Akpaxwé:Axì ɖo Benɛɛto mɛ
Lycée Toffa 1er

**Lycée Toffa 1er** nyi azɔmɛxwé linsinmɛ nyɔnnuvì lɛ tɔn ɖo Benɛɛtò mɛ bó kǎ lɛvɔ nyi  azɔmɛxwé linsinmɛ tɔn wé gɔ ɖé é gba ɖo Xɔgbonu é‚  Lycée Béhanzin  gudŏ. E kŏ ɖé sìn xwé 1930 bó nyi wemaxɔmɛ axɔsu tɔn.
vignette|''Yɛ Lycée Toffa 1er tɔn''

## Dodo tɔn
Igleja-kanɖo Natitɛngu tɔn

**Igleja-kanɖo Natitɛngu** **tɔn** ɔ nyi Igleja Katolika ɖò Benɛɛ tɔn sin Kanɖo ɖokpo. Aziinkan tɔn ɖò Natitɛngu ɖo Igleja ɖaxo Immaculée Conception tɔn.

## Yɛhwenɔgan tɔn lɛ
* 10  zofinkplɔsun 1964-11 abɔxwisun 1983 : Patient Redois (Patient Honoré Pierre Yvon Redois)
* 11 abɔxwisun 1983-10 ayidosun 1995 : Nicolas Okioh
* 28 ayidosun 1997-15 ayidosun 2011 : Pascal N'Koué l
* 15 ayidosun 2011-13 xwejisun 2014 : azinkpo ɔ nɔ vɔtɔ 
* sin le 13 xwejisun 2014 : Antoine Sabi Bio

## Fi e acɛ tɔn yi e
Atakora sin kpɔnla wɛ ɖo acɛ tɔn mɛ 

## Tan tɔn
Igleja-kanɖo Natitɛngu tɔn jɔ ɖo azan 10ɔ zofinkplɔsun xwè 1964.

Akpaxwé:Igleja kanɖo katolika Benɛɛ tɔn lɛ
Igleja-kanɖo Xɔgbonu tɔn

thumb|right
**Igleja-kanɖo Xɔgbonu tɔn** ɔ nyi Igleja Katolika Benɛɛ tɔn sin Kanɖo ɖokpo. Aziinkan tɔn ɖò Xɔgbonu ɖo Amisaxɔ ɖaxo Notre-Dame-de-l'Immaculée-Conception tɔn.

## Yɛhwenɔgan tɔn lɛ
* 5 lidosun 1954-14 zosun 1955 : *azinkpo ɔ nɔ vɔtɔ* 
* 14 zosun 1955-6 lidosun 1958 : *azinkpo ɔ nɔ vɔtɔ* 
* 6 lidosun 1958-1ɔ aluunsun 1969 : Noël Boucheix
* 1ɔ alunsun 1969-21 zosun 1970 Bernardin Gantin
* 21 zosun1970-29 alunsun 2000 : Vincent Mensah
* 29 alunsun 2000-5 xwejisun 2006 : Marcel Agboton
* 5 xwejisun 2006-17 kɔnyasun 2012 : René-Marie Ehouzou
* 17 kɔnyasun 2012-19 woosun 2015 : Jean-Benoît Gnanbode
* Sín 19 woosun 2015 : Aristide Gonsallo

## Fi e acɛ tɔn yi e
Kpɔnla Plateau kpodo Wemɛ tɔn kpan wɛ ɖo acɛ tɔn mɛ 

## Tan tɔn

Noël Boucheix
Jojo Le Comédien

**Jojo Le Comédien (Josue)** ɔ, nyí manahɛnvlɛtɔ Benɛɛtòvi. E wa gbɛ ɖo 4ɔ ayidosun xwe 1990. E tun i tawun ɖo nuhwinhwɛn e nɔ sɔ́ ɖo wendomɔ̀ lɛ ji lɛ wutu. E bɛ azɔ nɛ ɖo xwe 2014 tɔn mɛ ɖo Dakar

## Gbɛzán tɔn
Xwè afɔton-nukun-atɔn ɖo wɛ de bo yi kunnuɖewema  baccalauréat tɔn. Enɛ gudo ɔ è yi Dakar do Sénégal tomɛ bo na yi kplɔn infɔmatiki. Enɛ gudo ɔ è wa yi flansetomɛ. Ehɔnmɛ e ɖò manavlɛtɔ e tɔn ta ganji ɖo Afrikagbeji lɛ mɛ.

## Azɔ tɔn
Jojo bɛ manavlɛtɔzɔ ɖo Dakar, Sénégal tomɛ  bo nɔ sɔ́ nuhwinhwɛn tɔn lɛ ɖɔ wɛndomɔ̀ lɛ ji sin xwè 2014. Ehɔnmɛ ɔ è ɖo flansetomɛ

Akpaxwé:Malànhwlɛ̀nvlɛ́tɔ́
Dotoxwe Yɛhwe Jean de Dieu Tanguiéta tɔn

**Dotoxwe Yɛhwe Jean de Dieu Tanguiéta tɔn** ɔ è gba ɖo xwe 1970 bɛ ɖo akanma 60 , bo ɖo Tanguitéta, ɖo Benɛɛtò mɛ .

## Dotoxwe ɔ sin tan

## Azɔ e nɔ wà ɖo finɛ lɛ

Akpaxwé:Dotoxwé ɖo Benɛɛtò mɛ
Misɛbɔ

**Misɛbɔ** nyi xǎ ɖokpo nǔ tokpɔnlavì atɔ̀n gɔ Kutɔnu  tɔn ɖo Benɛɛtò mɛ. Finɛn wɛ nyi axi ɖaxó we gɔ toxo Kutɔnu tɔn‚ Misɛbɔxì ɖé. Ɖo dɔ̀n‚ yé nɔn sa nudidŏ lɛ̀ kpataki acouta é b'ɛ é nɔn ylɔ ɖɔ  "venus de France". 

## Dodo tɔn
Nɔ Mimɛ Malia sin So Arigbo tɔn

**Nɔ Mimɛ Malia sin So Arigbo tɔn** ɔ nyi nuɖiɖizɔnlin sin nɔtɛn Igleja Katolika Benɛ tomɛ tɔn bɛ ɖo Dasa-Zunmɛ ɖo kpɔnla Collines tɔn mɛ. Fi ɔ huzu nuɖiɖizɔnlin sin nɔtɛn ɖo xwe 1954.

## Ɖiɖɔ wa tɔn

## Nuɖiɖizɔnlin lɛ
Wɛli

Wɛliɔ, Benɛɛto mɛ sín nǔɖuɖu ɖokpo wɛ. Gbè ɖokpo ɖokpo  ɖó ɖéé e nɔ ɖó gesi i ná gbɔn e.
Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn ee ɖo Jugu e

**Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn ee ɖo [[Jugu]] e** nyi azɔmɛxwé axɔsu tɔn bɛ nɔ kplɔnnǔ mɛ e jló na nyi mɛsizɔwatɔ ɖo azɔmɛxwe dokɔ tɔn mɛ lɛ é. E ɖo Jugu ɖo kpɔnla Dɔnga tɔn mɛ.

## Tan tɔn

## Azɔ tɔn
E dɔ̌ azɔmɛxwe nɛ ɔ wa ba dɔ́ sixu na nunywɛ zìnzìn kpodo nunyɔwalɔ titeungbe ye mɛ e jló ɖɔ emi na wa mɛsizɔ́ ɖò azɔmɛxwe dokɔ tɔn lɛ mɛ e.

Akpaxwé:Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn
Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn ee ɖo Xɔgbonu e

**Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn ee ɖo Xɔgbonu e** nyi azɔmɛxwe kplɔnyijialavɔ̀ tɔn. E ɖo Xɔgbonu ɖo kpɔnla Wemɛ tɔn mɛ ɖò Benɛɛtò mɛ.

## Azɔmɛxwe ɔ do gesi
Azɔmɛxwe nɛ ɔ sin azɔ wɛ nyí ɖɔ na na mɛsi linsinmɛ tɔn lɛ kpo kplɔnyijialavɔ̀ tɔn lɛ kpo nunyɔɛ zinzin kpo nunyɔwalɔ titeungbe kpo

## Nukpinkplɔn lɛ kpo kunnuɖewema lɛ kpo
E byɔ azɔmɛxwe nɛ ɔ kunnuɖewema mɛtlizu tɔn kpo ɔ è nɔ kplɔn nu nu xwe ɖokpo bo nɔ nyi mɛsizɔ sin kunnuɖewema *CAPES* alɔ *BAPES* tɔn kpo.

Nukplɔnkplɔn lɛ wɛ nyí Tan, Ayi é ji mi ɖé e, Tamɛlin ɖo gbɛ ɔ wu, nuwlanwlan yɔyɔ lɛ, Glɛnsigbè, Jɛmagbè.

Akpaxwé:Azɔmɛxwe mɛsi lɛ tɔn
Midɔmbɔ

**Midɔmbɔ** nyi xǎ ɖokpo nǔ tokpɔnlavì atɔn gɔ ɖo Kutɔnu  ɖo Benɛɛtò mɛ. Xǎ énɛ̀n yǎ do Hindé 2 kpodó Abokikɔji-Lagune kpó.

## Dodo tɔn
Dotoxwe ɖaxo Alada tɔn

**Dotoxwe ɖaxo Alada tɔn** ɔ nyi dotoxwe bo ɖo Alada ɖo Benɛɛtò mɛ. E gba dotoxwe nɛ ɔ ɖo avivɔsun xwe 2018 kpodo alɔgo Japontò ɔ tɔn kpo. Akwɛ liva 10 wɛ e zan bɛ nyi Alada, Zɛ kpo Tɔfɔ kpo tɔn.

## Tan tɔn
Taatagbe azan 16ɔ avuvɔsun xwe 2016, wɛ dotoxwe ɔ sin gbigba bɛ. E bɛ azɔ ɖo axɔsuzangbe azan 24ɔ avuvosun xwe 2018 tɔn gbe. 

Azan 11ɔ lidosun xwè 2020, acɛkpikpa sɔ dotoxwe ɔ do ɖo fie e nɔ gbɔ covid-19 sin azɔn ɖe e.

## Fi e dotoxwe ɔ ɖe e
Dotoxwe ɖaxo Alada tɔn ɖò kan Allada - Zê  tɔn mɛ ɖò Agbomɛ kpo Agbomɛ-Kalavi tɛntin ɖo kpɔnla Atlantique tɔn mɛ.

Akpaxwé:Dotoxwé ɖo Benɛɛtò mɛ
Lycée Mathieu-Bouké

**Lycée Mathieu-Bouké** ɔ nyi azɔmɛxwe nukplɔnkplɔn kpaa tɔn. E ɖo Palaku ɖo kpɔnla Bɔ̀gu tɔn mɛ ɖò totaligbé Benɛɛtò tɔn mɛ.

## Azɔmɛxwe ɔ

## Lee e nɔ byɔ mɛ gbɔn e

## Nukplɔnkplɔn

Akpaxwé:Azɔmɛxwé lɛ
Zungbo sisi Wɛwɛre tɔn

**Zungbo sisi Wɛwɛre tɔn** ɔ nyi zungbo ɖo tɔ tɛntin. E ɖo Bɛmbɛrɛkɛ ɖo kpɔnla Bɔ̀gu tɔn mɛ ɖò totaligbé Benɛɛtò tɔn.

## Fi e nyikɔ ɔ́ gosin é
Zungbo sɔ nyikɔ tɔ kpɛvi e xɔ e zrɛ kaka yi vodun Wɛwɛre kɔn e. Vodun nɛ ɔ sin yɛ ɖo lokotin ɖe mɛ ɖò zun ɔ tɛntin

## Tan tɔn
Ɖò xwè 2021 ɔ , Azɔxwe ARMP ɖo zogbe ji nu FNEC ɖo nu e nɔ ɖe ali nu sin kpodo adado kan ɖo zungbo ɔ mɛ.

Akpaxwé:Zungbo lɛ
Zungbo sisi Zannuji tɔn

**Zungbo sisi Zannuji tɔn** ɔ ɖo Zɛ. E ɖo zungbo sisi wobubu e ɖo afɔligbe Benɛɛtò tɔn mɛ.

## Fi e zungbo ɔ ɖe ɔ
E nɔ lɛ́ ylɔ́ ɛ ɖɔ *Zannuzun*, b'ɛ ɖo kpɔnla Atlantiki tɔn mɛ. Zungbo ɔ ko ɖe sin togbo togbo lɛ hxenu. E ɖo kilomɛtlu 16 fi e axɔsu sɔ ɖo te bo na gba jɔmɛhunj'ayitɛn Glo-Jigbé tɔn e.

## Tan tɔn

## Atin kpo kanlin kpo lɛ

Akpaxwé:Zungbo lɛ
Orozun Linja Dangbo tɔn

**Orozun Linja Dangbo tɔn** ɔ nyi zungbo sisi ɖo afɔligbe Benɛɛtò tɔn. É ɖò Mɛɖejɔnu, Ajara, kpɔnla Wemɛ tɔn mɛ

## Fi e ɖe ɔ

## Tan tɔn

## Kanlin kpo atin e ɖe mɛ lɛ

Akpaxwé:Oro nu wiwa Akpaxwé:Zùn ɖo Benɛɛto mɛ
Zungbo sisi Vazun tɔn

**Zungbo sisi Vazun tɔn** ɔ ɖo Ajowun ɖo Benɛɛtò mɛ.
Zùngbó ɖokpó wɛ e nyí ɖò zùngbó ma dó xìxà é è sɔ dó nǔmɛsɛn lɔjì ɖò vodún linú ɖò tòfɔligbé Benɛɛ tɔ̀n lɛ mɛ.E ɖò tají ɖo zungbo nukúnɖeji ɖò wemɛ kànmɛ lɛ mɛ.

## Fi e è ɖe ɔ
Zungbó sisi Vazùn tɔ̀n ɔ, e nɔ̀ lɛ ylɔ́ ɛ ɖɔ **Yɛsikpɛ̀zun**, bɔ é ɖò  glekɔ́xwé  Gla tɔ̀n mɛ, ɖò tòkpɔ̀nlàvíví  Démè tɔ̀n mɛ, ɖò tokpɔ̀nlaví Adjohoun tɔ̀n mɛ, ɖò tokpɔnla Wemɛ tɔn mɛ. Zùngbó ɖe wɛ e nyí bo ɖo mǔ fɛɛn bɔ atín ɖaxó kpó kpɛví kpó gɔ́ mɛ bó yí tɛnmɛ ná yi ɛtaa ɖokpó alǒ we mɔ̌.

## Tan tɔn

Akpaxwé:Zungbo lɛ
Azerkexì

**Azerkexì** ɖo Parakou bŏ  nyi axi ɖaxó  ɖo totaligbé Benɛɛtò tɔn mɛ. É lɛvɔ nyi axi ɖaxó we gɔ (2) to ɔ̀ tɔ̀n nǔ é jŏ Dantɔkpaxì dŏ ɔ̀.

## Tǎn tɔn
Yé xun Azerkexì ɖó liyasún xwé 1997 tɔn mɛ.

Axì ɔ nɔn nyi axì kplémɛtɔn "Marché en commun" ɖo flanségbé mɛ ɖayì. Ɖŏɛ lɛ nɔn go sìn Awɔnlintò‚ Burkinatò kpodó Nijɛtò kpó bó nɔ̀n wa hlwé axi ɖo fi nɛ̀n.

## Dodo
Akpaxwé:Axì_ɖo_Benɛɛto_mɛ
Mɛɖesunɔsijijɛ sin azan Benɛɛtò tɔn

**Mɛɖesunɔsijijɛ sin azan Benɛɛtò tɔn** ɔ, nyi azan é gbé, é flin kan éé mɛ lɛ xo bo do blo bɔ Benɛɛtò jɛ éɖésunɔ si bo gosin Flansétò sin acɛkpikpa glɔ. E nɔ ɖu ɖo azan 1ɔ avuvosun ɔ tɔn gbe. Benɛɛtò jɛ eɖee si ɖɔ azan 1ɔ avivosùn xwe 1960 tɔn mɛ.

## Azan ɔ
Azan nɛ nyi gbɔjɛzan ɖo tò ɔ́ bi mɛ. Gbe nɛ gbe ɔ, ahwanzɔwatɔ lɛ nɔ ɖi zɔnlin bɔ to bi nɔ mɔ. E nɔ xo bɔlu bo nɔ sɔ́ nu gege ɖo agun ɖo na awajijɛ tovi lɛ.

## Xwè ɔ sin tan

## Lee e nɔ ɖu xwè ɔ gbɔn e

## Ɖuɖu tɔn e ɖo zinzin tawun lɛ e

Akpaxwé:Tán Benɛɛto tɔn
Gankpamɛ Kutɔnu tɔn

**Gankpamɛ Kutɔnu tɔn** ɔ, nyi fí é nɔ sɔ mɛ t'afɔ sɛ́n jí lɛ sɛxwé ɖó é. É gbǎ ɖò xwè 1962 tɔn mɛ, b'ɛ nyí ɖokpo ɖo gankpamɛ nukɔntɔ lɛ mɛ ɖò Benɛɛtò mɛ. É ɖo toxo Kutɔnu tɔ̀n mɛ.

## Tàn tɔn

## Tuto tɔn

## A ni ka nɔ dɔn mɛ yi finɛ

Akpaxwé:Gankpamɛ lɛ
Axi dépôt Palaku tɔn

**Axi dépôt Palaku tɔn** ɔ sɛkpɔ ayihunglitɛn Parakou tɔn ɖò Bɔ̀gu sin kpɔnla mɛ̀ ɖo totaligbé Benɛɛto tɔn. 

## Nu e nɔ mɔ xɔ ɖo axi nɛ mɛ e
É nɔ sa nuɖuɖuɖanu tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ ɖo finɛ.

E nɔ sa alɔnuzɔ nu lɛ kpodo nu ɖevo gege. 

## Mɛ e lɔ mɛ axi ɔ ɖe e
Ehɔnmɛ ɔ Palaku toxo ɔ sin alɔ mɛ wɛ axi ɔ ɖe.

Akpaxwé:Axì ɖo Benɛɛto mɛ
Fort portugais Glexwe tɔn

thumb|right|<center>Ahoho</center>
**Fort portugais Glexwe tɔn** ɔ́ é nɔ lɛ́ ylɔ́ ɖɔ **Fort Saint-Jean-Baptiste-d'Ajuda**, nyi ahoho xoxo dokpo ɖo Glexwé, ɖo kpɔnla Atlantique tɔn mɛ , ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Tan tɔn

## Lee e gba gbɔn ɔ

Akpaxwé:Ahoho lɛ
Hall des arts Kutɔnu tɔ́n

**Hall des arts Kutɔnu tɔ́n** kabi **Hall des Arts, Loisirs et Sports (HALS)** nyí gblogblotɛn ɖe ɖo Kutɔnu bɔ e nɔ sɔ́ nu ɖo agun ɖe. E nɔ blo nuxixo alɔkpalɔkpa ɖo fi nɛ hwɛhwɛ.

## Nu e nɔ sɔ́ do agun ɖo fi nɛ e

Akpaxwé:Nǔ sɔ ɖ'agun tɛn lɛ
Masa

**Masa** ɔ nu klɛklɛ ɖɔhun wɛ bɔ é nɔ ze mɔlikun do ɖa na. Ɖo fiɖe lɛ ɔ, é nɔ ze likun sin linfin ɖo blo na, kabi e nɔ nya mɔlinkun linfin kpo likun linfin do kpɔ ɖo ɖa na. 

## Tan tɔn
Awusa lɛ gɔn wɛ gosin bo gba kpe Aflikagbe ɖevo lɛ ji ɖi Malitò, Tchad, Benɛɛ, Cameroun, Burkina Faso, Ghana, Togo.

## Ɖiɖa tɔn

Akpaxwé:Nuɖuɖu Benɛɛ tɔn lɛ
Radio Tɔkpa

**Radio Tɔkpa** nyi  xoɖɔnǔwɛkɛtin ɖokpo ɖo Benɛɛtò mɛ.  É ɖo azinkan ɖo Kutɔnu‚ Dantɔkpaxì mɛ bo ɖo xójlakan 104. 3 FM jì. 

## Tǎn tɔn

Mɛɖaxó Guy Kakpo kpodó Alain Kakpo kpó wɛ tun xoɖɔnǔwɛkɛtin Radio Tɔkpa ɖo Kutɔnu sìn azan gban nunkún ɖokpo (31) gɔ liyasún xwé 1999 tɔn mɛ. 

Xojlagɔnu énɛ̀n nɔn wazɔ ɖo gbé tajì Benɛɛtò tɔn lɛ mɛ (fɔngbé‚ ayɔnugbé‚ gungbé‚ ajagbé‚ dendigbé...) sìn gan ayizin éxwé jɛjǔ atɔ̀n (5h 55) sɔyi gan wé  mɛ zanmɛ (2h : 00). 

Xojlasɔwatɔ tɔn lɛ nɔn kɛnǔ gégé jì bɔ azinkan tɔn lɛvɔ ɖo unflagbɛji é lɔ̀ : 
https://web.archive.org/web/20240318190433/https://radiotokpa.info/. 

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlagɔnu Radioxwé lɛ
Radio Tonassé

**Radio Tonassé** ɔ, nyi xoɖɔnǔwɛkɛtin ɖokpo ɖo tokpɔnla Kɔvɛ ɖo Benɛɛtò mɛ. E nɔ w'azɔ ɖo azinkan 107.2 FM jì.

## Tǎn tɔn
Ɖɛmɛnu Aké Natondé wɛ ɖo radioxwé Tonassé tɔn  sìn azan ko nunkún ɖokpo gɔ (21) ayidosún xwé 2003 tɔ mɛ ɖó kɔvɛ ɖo Zu ɔ̀ mɛ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Xójlagɔnu Radioxwé lɛ
ORTB

**ORTB**, nyi azɔxwé é nɔ kpé nunkún ɖo xojlagɔnu ahɔsu tɔn lɛ wǔ ɖo Benɛɛtò mɛ. Xojlagɔnu tɔn lɛ̀ nɔ wazɔ ɖó flanségbé kpodó gbé Benɛɛ tɔn lɛ mɛ kpǎn. Ló ɔ‚ acɛkpikpa Patrice Talon tɔn sɔ gbéta ɖo kplé kplé ganhɔnyitɔ lɛ tɔn‚ abɔxwisùn xwé 2023 tɔn‚ b'ɛ huzu *SRTB*.

## Tǎn tɔn
Acɛkpikpa Danxomɛ tɔn y wɛ tun ORTD ɖayi ɖo togan Justin Ahomadegbé hwénǔ ɖo azan kó g(20) ɔ kɔnyasún xwé 1972 tɔn mɛ bɔ é yi kpondéwu xojlaxwé Francetò tɔn *ORTF*. Ɖé tò ɔ ɖiɔ nyikɔ huzu Benɛɛtò ɖo Mathieu Kérékou  glwɛ ɔ‚ ORTD  ɖésu diɔ jɛ ORTB ɖo azan ko nunkún ɖokpo gɔ (21) liyasún xwé 1975 tɔn mɛ. 

## Xojlagɔnu tɔn lɛ̀
* Radio Benɛɛ : xoɖɔnǔwɛkɛtin é nɔ wazɔ ɖo gbé afɔtɔn nunkún ɛnɛ (19) mɛ gbɔn Benɛɛtò mɛ gbɔn azinkan 98.2 FM.
* Radio Parakou : xoɖɔnǔwɛkɛtin ɖo totaligbé Benɛɛtò tɔn sìn xwé 1983 tɔn..
* Atlantic FM : Xoɖɔnǔwɛkɛtin ɖo Kutɔnu.
* Radio Bénin Alafia:  xoɖɔnǔwɛkɛtin tɔn é nɔn wazɔ gbé fɔtɔn nunkún atɔn Benɛɛtò tɔn kɛɖɛ mɛ.
* La Septentrionale FM : xoɖɔnǔwɛkɛtin‚ ajɔjlatin bɔ azinkan tɔn ɖo Parakou sìn xwé 1997 tɔn
* ORTB Gbavinukpɔnmɛxwé : E ɖo azinkan ɖo Kutɔnu bo nɔn wazɔ gbɔn Benɛɛtò ɔ bĭ séé mɛ.
* BB24 :  E nyi gbavinukpɔnmɛxwé we gɔ ahɔsu.
* ADO TV : gbavinukpɔnmɛxwé

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gbaví wékpɛ́n nɔ lɛ
LC2 International

**LC2 International** nyi gbávì-nukpɔnɔ-xwé mɛɖaxó Christian Lagnidé tɔn bó ɖé sìn woosún xwé 1997 tɔn mɛ. E nɔn wazɔ ɖo Benɛɛtò mɛ kpodó to ɖévo lɛ kpǎn.   Azinkan tɔn ɖo Kutɔnu ɖo Benɛɛtò mɛ. Unflagbɛjikan tɔn ɖié. 

## Dodo tɔn
Igleja-kanɖo Kanɖi tɔn

Igléjà kánɖo Kanɖi tɔn ɔ igléjà kánɖo ɖokpo wɛ é nyi bo ɖó vogbingbɔn kpɛɖe ɖo Igleja katolika Benɛ tò tɔn ɔ mɛ. Nɔtɛn tɔn wɛ nyi yɛhwexɔ ɖaxo "Nɔ mǐtɔn So Carmel tɔn" ě ɖo Kanɖi é.

## Yɛhwenɔgan tɔn lɛ
 
Yɛhwenɔgan Marcel Honorat Léon Agbotɔ́n : sin azan 19ɔ woosun xwe 1994 wayi azan 10ɔ ayidosun xwe 2000 tɔn.

Yɛhwenɔgan Clet Fɛlixo : azan 29ɔ aluunsun xwe 2001 wa din

## Tokpɔn tɔn
Aliboli sin tokpɔn mɛ wɛ é ɖé

## Tan tɔn
Igleja-kanɖo-ɖaxo Kanɖi tɔn ɔ sin woosun xwe 1994 tɔn wɛ é huzu Igleja-kanɖo-ɖaxo ɖo Paraku wu wɛ e kan ɛ sin
Kplékplétɛn Lénine (Kutɔnu)

**Place Lénine** ɖo Akpakpa‚ Kutɔnu toxó mɛ‚  ɖo Benɛɛtò mɛ. Tɛn énɛn mɛ ɖé sìn xwé 1979 tɔn mɛ ɖo huzǔ huzǔ (b'ɛ é ylɔ ɖɔ "révolution")  xwénǔ  ɖo Togan Mathieu Kérékou glwɛ.
vignette|''Place Lénine''
Ɗo xwénɛnǔ ɔ‚ kpajlɛ togan Russie tɔn **Vladimir Ilitch Lénine**‚  é xwé azaa nǔ huzǔ huzǔ ɖo gbɛ ɔ̀ bĭ mɛ é‚  wɛ ɖo fi nɛn.

Ɖé Benɛɛtò gó sìn huzǔ huzǔ mɛ ɔ‚ yé ɖé kplajlɛ Lénine tɔn sìn tɛn tɔn mɛ ɖo Kutɔnu sɔyi Russie.

## Dodo tɔn
Gankpamɛ Akpro-Misérété tɔn

**Gankpamɛ Akpro-Misérété tɔn** nyi fǐ é nɔ sɔ mɛ tafɔ sɛn jí lɛ sɛxwé ɖo é, b'ɛ ɖo Akpro-Misérété ɖo kpɔnla Wemɛ tɔn mɛ. 
É ɖò gankpa ɖaxo Benɛɛtò tɔn lɛ mɛ.

## Tan tɔn

## Gbigba tɔn

## Azɔwiwa tɔn

## Lee e nɔ byɔ finɛ gbɔn ɔ

Akpaxwé:Gankpamɛ lɛ
Gblogbloji Bio Guéra tɔn

thumb|right|<center>Gblogbloji Bio Guéra tɔn</center>
**Gblogbloji Bio Guéra tɔn** ɔ è gba ɖo Palaku sin toxo ɔ mɛ ɖò Bɔ̀gu sin kpɔnla mɛ̀ ɖo Benɛɛtò sin taligbe. Kɔ e mɛ e ɖe e wɛ nyi Ladji Farani. 

## Nu e wu e gba e
E gba tɛn enɛ ɔ b'a ɖo xɔ susu nu axɔvi Bio Géra e nyí ɖokpo ɖò mɛ fun ahwan xa yovo nu mi na sixu jɛ miɖee si e. E ji Bio Géra ɖo xwe 1856 mɛ ɖò gletoxo  Gbaasi tɔn mɛ b'ɛ ku ɖo xwe 1916 mɛ

## Tan tɔn

Akpaxwé:Gblogbloji ɖo Benɛɛto mɛ

.
Gblogbloji Bulgarie tɔn

vignette|''Bulgarie tɛnmɛ''

**Gblogbloji Bulgarie tɔn** b'ɛ é ylɔ ɖɔ *Place Bulgarie* ɖó flanségbé mɛ‚ ɖo Gběgamɛ‚ Kutɔnu‚ ɖo Benɛɛtò mɛ. Sìn huzǔ huzǔ xwéno 1979  ɖé Benɛɛtò jɛ akɔ xǎ Bulgar ɖo e togan Mathieu Kérékou glwɛ wɛ é ɖo tɛn énɛ̀n mɛ. 

Kpajlɛ togan xoxó Bulgarie tɔn *George Dimitrov* wɛ ɖo tɛn ɔn mɛ.

## Dodo tɔn

Akpaxwé:Gblogbloji ɖo Benɛɛto mɛ
Le Messager dahoméen

**Le Messager dahoméen** ɔ nyi xójlawema bo nɔ tɔn ɖò Flansetomɛ nu Dahomey-to (Benɛɛtò).

## Tan tɔn
Ɖò xwè 1920, Louis Hunkanrin yi sa xwe nyi Paris. Finɛ wɛ e ɖo xojlawema *Le Messager dahoméen wa ɖe.*

## Afɔsɔɖotetɔ tɔn
Louis Hunkanrin ɖò Flansetomɛ dɔn ɔ, afɔsɔɖotetɔ Le *Messager dahoméen* tɔn ɖò fi nyi Paul Hazounme.

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Gblogbloji Benɛɛtò jɛ eɖesunɔsi tɔn

**Gblogbloji Benɛɛtò jɛ eɖesunɔsi tɔn** ɔ nyi flin sin tɛnmɛ nu bo nɔ flin mi hwenu e Benɛɛtò ɔ jɛ eɖesunɔsi e.

## Tan tɔn

## Fi e ɖe e

Akpaxwé:Gblogbloji ɖo Benɛɛto mɛ
Gblogbloji Flintɛn Kutɔnu tɔn

thumb|right
**Gblogbloji Flintɛn Kutɔnu tɔn** e sin nyikɔ xoxo nyi *Place du Souvenir* alo *Place des matyrs*, ɖo Kutɔnu toxo ɔ mɛ ɖò Benɛɛtò mɛ ɖo Haie Vive sin kɔmɛ. E ɖo ali e yi jɔmɛhunjayitɛn Kutɔnu tɔn e to.

## Tan tɔn

Akpaxwé:Gblogbloji ɖo Benɛɛto mɛ
Gblogbloji Tabéra tɔn

**Gblogbloji Tabéra tɔn** e nɔ lɛ ylɔ́ ɖɔ *La place Tabéra* alo *mausolée Abdoulaye ISSA* ɖo flanségbè mɛ ɔ, nyi Gblogbloji ɖé ɖo Palaku toxo ɔ mɛ, ɖo kpɔnla Bɔ̀gu tɔn mɛ ɖò totaligbé Benɛɛtò tɔn. 

## Tan tɔn
E blo tɛn nɛ ɔ b'a ɖo xɔ susu nu dɔnkpɛvu gufɔnbojɛhundotojitɔ Abdoulaye ISSA ee ku ɖo azan 1ɔ lidosun xwè 1977 gbe ɖɔ alitawovi mɛ é.

Akpaxwé:Gblogbloji ɖo Benɛɛto mɛ
Poulet bicyclette

**Poulet bicyclette**  nyi koklŏ mɛwi tɔn ɖé é nɔn nyin ɖo mɛwugbéji ɔ. E gbɔnvo nǔ Poulet morgue é nɔn gósìn yovogbéji kǔkǔ ɔ.

## Jlɛjlɛ tɔn
Yé nɔ̀n ylɔ poulet bicyclette ɖɔ "poulet dur, grand-père des poulets du village" ɖo Bukinatò mɛ bó nɔn ylɔ   "poulet de brousse" ɖo Kodivwatò mɛ. 

## Ɖé nɔn nyin gbɔn é
Poulet bicyclette nɔ̀n nɔn kpómɛ bó nɔn yi yinvi‚ atikinkun bɔ é nɔn lɛvɔ yawǔ su ɖi yovokoklo a. É nɔn ɖu nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ bɔ lentɔn nɔn vivi hǔ yovokoklotɔn.

## Dodo tɔn
SRTB

**SRTB** nyi xojlagɔnu é acɛkpikpa togan Patrice Talon tɔn zé ɖayi bɔ nan nɔn kpé nunkún xojlasɔwatin ahɔsu tɔn lɛ̀ wǔ ɖo Benɛɛtò mɛ. Gbéta tɔn tɔ̀n ɖo azan tǎntɔn gɔ (08) abɔxwisùn xwé 2023 tɔn ɖɔ é nǎn ɖiɔ xojlagɔnu ORTB.

## Azɔwiwa tɔn
SRTB nan kpé nunkún ɖo radioxwé ɛnɛn (04) kpodó gbavinukpɔnɔxwé atɔn (03) ahɔsu tɔn lɛ wǔ ɖo Benɛɛtò mɛ.

## Dodo tɔn
Poulet morgue

**Poulet morgue**‚ b'ɛ é ylɔ ɖɔ poulet congelé kabĭ  poulet importé‚ nyi koklŏ kukǔ é yé wlibónan bɔ é nɔn gosìn togudo lɛ é.

thumb| ''Ɖiɖé Poulet morgue tɔn''

## Jlɛjlɛ tɔn
Poulet morgue nɔn kpɔ kwɛ hǔ koklŏ é é nɔn nyi ɖo mɛwugbéji lɛ é. É zɔn bɔ gbɛtɔ sukpɔ nɔn xɔ nɔn ɖǎ ɖu. Mɛɖévɔ lɛ nɔn xɔ bó nɔn lɛvɔ sa do to ɖévo lɛ mɛ.

Benɛɛvi sukpɔ nɔn xɔ bó nɔn yĭ sa ɖo Awɔnlintò mɛ. Mɛɖaxó Sébastien Ajavon‚ bɔ é sun yìn ɖɔ "Roi du poulet" wɛ ɖo tajì nǔ ajɔ énɛ̀n ɖo mɛwugbéji.

## Dodo tɔn
Gblogbloji Chacha tɔn

thumb|right|<center>Gblogbloji Chacha tɔn</center>
**Gblogbloji Chacha tɔn** ɔ́ nyí tɛnmɛ nukunɖeji ɖo Glexwé toxo mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ. 

## Fi e nyí ɔ gosin
Chacha wɛ nyí asuka-nyikɔ Francisco Félix de Souza tɔn , dada Danxomɛ tɔn sin afɔsɔɖotetɔ ɖo Glexwe.

## Nu e nɔ wà ɖo finɛ ɖ'ayi e
E nɔ lɛ́ ylɔ́ finɛ ɖɔ Kannumɔxi , ɖo finɛ wɛ e nɔ sa kannumɔ sɛdo Ameliki bo nɔ to ye ɖo zohun mɛ agban ɖɔhun.

## Vɔ blo ɖo tɔn
E lɛ vɔ gblogblotɛn Chacha blo ɖo kpo alɔgɔ̀ Janma to ɔ tɔn kpo ɖo xwe 1999 mɛ.

Akpaxwé:Gblogbloji ɖo Benɛɛto mɛ
Bɔluxotɛn ahwangan Mathieu Kérékou tɔn

thumb|right|<center>Bɔluxotɛn ɔ</center>
**Bɔluxotɛn ahwangan Mathieu Kérékou tɔn**  ɔ ɖo kuhunu sin kɔmɛ ɖo Kutɔnu toxo mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ. É nɔ́ yi gbɛtɔ 30 000 zɛnzɛn. Si azan 10ɔ woosun xwè 2015 wɛ e n'ɛ togan xoxo Mathieu Kérékou sin nyikɔ.

## Tan tɔn

## Zinzan tɔn

Akpaxwé:Bɔluxotɛn lɛ
Journal officiel Bɛnɛɛtò tɔn

**Journal officiel Bɛnɛɛtò tɔn** ɔ, nyi xójlawema axɔsu tɔn ée mɛ sɛn lɛ, gbétakɛn acɛkpikpa Benɛɛtò tɔ̀n kpodo nǔ é kan axɔsugbasa lɛ kpo, nɔ tɔn ɖé e.

## Bloblo tɔn
Azɔxwé *Légibenin* wɛ nɔ blo bo nɔ sɔ Journal officiel ɔ ɖo tò jí. Xojlawema nɛ ɔ mɛ wɛ sɛn, gbétakɛn yɔyɔ lɛ kpo nɔ tɔn ɖé.

## Tan tɔn kléwun
Azan nukɔntɔn alunsùn xwe 1980 tɔn mɛ wɛ, Journal officiel Benɛɛtò ɔ tɔn, tɔ́n ɖé nukɔntɔn. Ée mijɛmiɖésunɔsi ɖo xwe 1960 tn on mɛ gudo, é dyɔ nyikɔ tɔn, b'ɛ huzu *"Imprimerie Nationale"*.

Ɖo huzuhuzu hwenu ɔ, axɔsu sɔ azɔxwé lɛ bi ɖo acɛ tɔn glwɛ, xojlawema-bloblo-xwe lɛ lɔ mɔ.

Ɖo xwe 1990 tɔn mɛ ɔ, wéjigbotɛn acɛkpikpa benɛɛ tɔn sin acɛ glwɛ wɛ é sɔ Journal officiel ɔ ɖo, b'ɛ ɖo mɔ yi jɛ ehɔnmɛ.

Akpaxwé:Xójlawema lɛ
Xojlagɔnulɛxwe Thomas Mègnassan

thumb|right

**Xojlagɔnulɛxwe Thomas Megnassan**  ɔ jɔ ɖo xwè 2004 mɛ bɔ ɖo Gbɛjlomɛɖe ɖo Kutɔnu.

É nyí nunywɛn yi ɖo nunywɛn ji sin tɛn nu xojlazɔwato lɛ.

É nɛ nyikɔ nɛ ɔ b'a ɖo xɔ susu nu xojlazɔwato Bɛnɛvi Thomas Megnassan

## Tan tɔn

## Azɔ tɔn

Akpaxwé:Xójlagɔnu lɛ
Nusɔdagun to tɔn Glexwé 92 tɔn

**Nusɔdagun ɖaxó Glexwé 92 tɔn** ɔ, nusɔdagun nukɔntɔn taglomɛ kpɔn do nu tɔ́n tɔn kpodo vodun nuwiwa tɔn kpan e è blo sin azan 8ɔ wayi azan 18ɔ zofinkplɔsun xwe 1993 tɔn ɖo Glexwé ɖo Benɛ to mɛ e wɛ. Mɛɖaxó togan xoxo Nicéphore Soglo ɖo linlin ɔ.

## Hwenu e è blo e
E kpɔn ɔ xwe 1992 tɔn ɔ ɖo xwe kpe xwénu 500 (afɔwe kanweko) gɔ e Christophe Colomb yi Amelika gbeji tɔn nyi wɛ bɔ e flin tawun ɖo Europe kpodo Amelika kpan bo ka do vɛ nu tɛn e mɛ Afrika ɖe kannumɔnɔ sisa nǔwiwa mɛ è. Kpodo alɔgɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn "UNESCO" kpan ɔ, e sɔ linlin kannumɔnɔ'li bloblo tɔn ɖáyí ɖo "Haïti" to ɔ mɛ ɖo xwe 1991 tɔn. Mɔ ɖokpoɔ ɖo Benɛɛ ɔ, linlin gěgé jɛ kun wu ji ɖo watomɛbanyɔnywi dali. Ɖo azan 10ɔ lidosun xwe 1992 tɔn ɔ, togan xoxo Nicéphore Soglo ze linlin nusɔdagun ɖaxó Glexwé 92 nyite. Nunɛ ɔ woosun xwe 1992 tɔn wɛ e ɖo na blo, loɔ é wa gbɔhwenu bo wa nyi bloblo ɖo zofinkplɔsun xwe 1993 tɔn ma ɖyɔ nyìkɔ. Azan wo mɔ wɛ nǔwiwa gɛnnyi gɛnnyi nɛ ɔ è sɔ d'alɔ mɛ nu nuwlantɔ-xololomi ɖɔtɔ Noureini Tijani-Serpos ɔ xɔ. É mɛ nyi afɔsɔɖotetɔ tutomɛ gbɛ ɔ tɔn "UNESCO" hwenɛnú e.

## Nu e na mɔ ɖemɛ e

## Ali hwenuxo tɔn lɛ

## Dodotɔn
Hɔn Danxomɛ tɔn lɛ̀

**Hɔn Danxomɛ mɛ tɔn ɛnɛ**  (04)
lɛ ɖo kpajlɛ sikǎnu ɖaxŏ Agbǒmɛ‚ Benɛɛtò tɔn lɛ mɛ. 
Yé bɛ xɛn yi yovo flansétò mɛ ɖayi bɔ é ɖo wemagbo dɔkun gbɛ ɔ bì tɔn mɛ sìn xwé 1985 tɔn.

 

Porte du palais royal d'Abomey-N° 71.1893.45.4-Musée du Quai Branly (1).jpg| *Xɔn Danxomɛ tɔn* 
Porte du palais royal d'Abomey-N° 71.1893.45.5-Musée du Quai Branly (1).jpg| *Xɔn Danxomɛ tɔn* 
Porte du palais royal d'Abomey-N° 71.1893.45.6-Musée du Quai Branly (1).jpg|*Xɔn Danxomɛ tɔn*
Porte du palais royal d'Abomey-N° 71.1893.45.7-Musée du Quai Branly (1).jpg|*Xɔn Danxomɛ tɔn* 


Hɔn ɛnɛn (04) énɛ̀n lɛ ɖo Danxomɛ sìn nuɖiɖoo kó nunkún ayizin (26) ɖé yovo Flansétò jó nū Benɛɛtò ɖo abɔxwisùn xwé 2021 tɔn mɛ.

## Xwenuxŏ tɔn

## Dodo tɔn
Postexwé Benɛɛtò tɔn

**Postexwé Benɛɛtò tɔn** wɛ nyi azɔxwé ahɔsu tɔn énɔn kpé nunkún ɖo wema sɔ hɛn yi nǔ mɛ gbɔn fi bĭ kakǎ sɔ yi togudo kpó. É ɖo ganhɔnyitɔxwé tokwɛgbatɔn glwɛ sìn azan kó atɔ́n (25) nunxwasùn xwé 2021 tɔn mɛ.

[vignette|''Postexwé [Glexwé tɔn*]]

Azinkan tɔn ɖo [[Kutɔnu]]. Najinɔ *'Judith Baï Monique GLIDJA''' wɛ nyi gǎn ɖo finɛ̀n sìn azan tǎntɔn gɔ (08) alúnsún xwé 2020.

## Tǎn tɔn

## Dodo tɔn
Bɔluxotin Général Mathieu Kérékou

**Bɔluxotin Général**  Mathieu Kérékou ɖo Kutɔnu ɖo Benɛɛtò mɛ. E nɔn wa nǔ sukpɔ bó nɔn xwɛn kakǎ sɔyi gbɛtɔ 30.000. Fìnɛn wɛ nyi bɔluxotin ɖaxó Benɛɛtó tɔn.
vignette|''Bɔluxotin Général Mathieu Kérékou''

## Tan tɔn
Yovo hìhɔ̀n lɛ̀ wɛ dalɔ Benɛɛtò bó gbǎ bɔluxotin Général Mathieu Kérékou tɔn. Ɖayì ɔ‚ Stade de l'amitié Kouhounou wɛ é nɔn ylɔ ɖɔ.

Togan Thomas Boni Yayi ɖo Stade Général Mathieu Kérékou nĭ sìn azan woo gɔ (10) woosùn xwé 2015 tɔn mɛ.

## Dodo tɔn
Bɔluxotin Charles de Gaulle

**Bɔluxotin Charles de Gaulle** ɖo Xɔgbonu toxó mɛ ɖo Benɛɛtò mɛ. E ɖo tɛnmɛ nǔ  afɔzéxobɔlukpɔntɔn 15.000 ɖésu. 
vignette|''Bɔluxotin Charles de Gaulle''

Bɔlugbéta Dragon‚ Mogas 90 kpodó AS kpó nɔn xó bɔlu yétɔn lɛ ɖo finɛn hwɛ hwɛ. Benɛɛtò ɖésu nɔn lɛvɔ xo bɔlu xǎ to ɖévo lɛ ɖo dɔ̀n. Acɛkpikpa Benɛɛ tɔn ɖɔ mi naa bló xwé ɔ̀ ɖo.
## Dodo tɔn
Miss Bénin

**Miss Bénin** ɔ ( *Miss Dahomey ɖ'ayi* tɔn ) nyí agbahwlɛnhwlɛn nuwiwa ɖo ɖyɔvi Benɛɛtò tɔn lɛ tɛntin b'a ɖo sixu ɖo nyi mɛ e nyɔ ɖɛkpɛ hu mɛbi ɖo ye mɛ e.

## Tan tɔn
Agbahwlɛnhwlɛn nɛ ɔ bɛ kpo nyikɔ Miss Dahomey ɖo xwè 1962 mɛ, ɖo Dahomey wɛ Bɛnɛto din tɔn ɔ nɔ nyi hwenɛnu.

Linlin ɔ wɛ nyí ɖɔ è na ɖe ɖɛkpɛ nyinyɔ tɔ mitɔn tɔn xlɛ bo lɛ nyi daxwi e mɛ e na gbɔn bo ɖe hwɛndomɛ sin walɔ mitɔn lɛ xlɛ wɛkɛ ɔ.

Sín woosun xwè 2017 ɔ, axɔsu ɖesu wɛ yi dakɔ bo nɔ blo.

## Mɛ e ɖu ɖ'eji lɛ é

Akpaxwé:Agbahwlɛnhwlɛn nyɔnu lɛ tɔn Akpaxwé:Miss Bénin