open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens

**Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens** er bókmentavirðisløn, ið Tórshavnar Býráð letur á hvørjum ári. 

## Um virðislønirnar
Fyrsta virðislønin varð latin í 1958. Nú á døgum verður Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens latin trimum fólkum, ið verða hildin at hava bókmentaligt og mentanarligt virði. Virðisløn verður latin fyri fagurbókmentaligt verk, fyri yrkisbókmentaligt verk, og fyri annað mentanaravrik. Hetta seinasta er t.d. bygdasøgur, endurminningar og verk um myndlist ella tónlist. Tær kunnu eisini latast fólki, sum verður mett at hava avrikað nógv fyri føroyska mentan á móðurmálinum.

Upphæddin verður ásett av Tórshavnar Býrað. Ein fimmmannanevnd ætlar um og ger av hvør ella hvørji, ið virðisløn skulu fáa. Tórshavnar Býráð velur tríggjar limir í nevndina, Rithøvundafelag Føroya ein og Fróðskaparsetur Føroya ein. Í skrivandi stund (2020) eru hesi limir í nevnd M.A. Jacobsens: Erling Isholm, Jákup Jacobsen og Høgni Joensen, valdir av býráðnum, Vár í Ólavsstovu fyri Rithøvundafelagið og Malan Marnersdóttir fyri Fróðskaparsetrið. Vónbjørt Vang býarbókavørður er skrivari. Eingin formaður er í nevndini, men fastur skrivari er býarbókavørðurin.

Tað er treyt, at virðislønarverdu verkini eru skrivað á føroyskum máli. Hava føroyskir rithøvundar skrivað og givið út á útlendskum máli, eiga tær at verða týddar, áðrenn tær koma til umrøðu í virðislønarnevndini. Virðislønir fyri fagrar bókmentir og yrkisbókmentir kunnu bert latast fyri verk, sum eru útgivin.

Virðislønirnar verða latnar 17. september, sum er føðingardagur M. A. Jacobsens. Býráðsformaðurin handar vanliga vanliga teimum virðisløntu virðislønina saman við skrivi frá fimmmannanevndini, har tilskilað er, hvørji verk, virðislønirnar eru givnar fyri, og hvat nevndin metti gjørdi verkini virðislønarverd. Á sama hátíðarhaldi verður eisini Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs handað.

## Hesi hava fingið virðislønir gjøgnum árini
### Síðan 1969

### Áðrenn 1969
Áðrenn 1969 vórðu hesar mentanarvirðislønir latnar:

## Hygg eisini at
*Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs

## Ávísingar úteftir

* Býarbókasavnið - Mentanarvirðislønir M. A. Jacobsens , bbs.fo
*Síða við evninum Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens , bbs.fo

## Viðmerkingar

## Keldur

Bólkur:Virðislønir
Bólkur:Bókmentir
Bólkur:Listar
Bólkur:Føroyskar bókmentaheiðurslønir
Bólkur:Føroyskar mentanarvirðislønir
Bólkur:Tórshavnar kommuna
Jákup Pauli Gregoriussen

**Jákup Pauli Gregoriussen** (føddur 24. apríl 1932 í Tórshavn) er ein føroyskur arkitektur, rithøvundur og grafikari.

Jákup Pauli er sønur Liffu og Magnus Gregoriussen. Hann er útbúgvin arkitektur frá Det Kongelige Danske Kunstakademi, Keypmannahavn. 

Hann hevur m.a. teknað Listasavn Føroya í 1970 og útbyggingina av Listasavninum í 1993. Sum grafikari hevur hann teknað eina røð av føroyskum frímerkjum fyri Posta (fyrr Postverk Føroya), og illustrerað bøkur við býar og landslagsmotivum úr Føroyum, Russlandi, Póllandi, Rom og Egyptalandi.

Í 1998 fekk hann Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri verk sítt í fýra bindum um kirkjurnar í Føroyum (1995-1999). Verkið er teknað av honum og greiðir frá um Føroya kirkjusøgu. J.P. Gregoriussen hevur eisini virkað sum ráðgevi í sambandi við ístandsetan av føroyskum kirkjum.

Hin 15. januar 2016 fekk hann Heiðursgávu Landsins frá Mentamálaráðnum.

## Bygningar
* 1979: Føroya Landsbókasavn, Tórshavn
* Kringvarpshúsið Tórshavn
* Apotekið í Klaksvík
* Bygningurin hjá Eik banka í miðbýnum í Tórshavn (fyrr Føroya Sparikassi)

## Útgivið

* *Ferðatekningar*. Tórshavn: Egið forlag, 1986, 50 síður
* *Tórshavn, vár miðstøð og borg*. Gøta: Aldan, 1989 (110 síður, tekningar úr Tórshavn)
* *Kirkjurnar í Føroyum* - verk í fýra bindum.
** *Gomlu trækirkjurnar*. Velbastað: Forlagið í Støplum, 1995 ISBN 99918-914-0-4 (227 síður)
** *Yngru hválvkirkjurnar*. Velbastað: Forlagið í Støplum, 1998. ISBN 99918-914-2-0 (316 síður)
** *Nýggjaru kirkjurnar*. Velbastað: Forlagið í Støplum, 1999 ISBN 99918-914-3-9 (326 síður)
**Tórshavn vár miðstøð og borg II: tekningar úr Havn*. Velbastað: Forlagið í Støplum, 2000. ISBN 99918-914-4-7 (104 síður, tekningar úr Tórshavn)
* *Um heimsins borgir*. Velbastað: Forlagið í Støplum, 2002. ISBN 99918-914-5-5 (112 síður)

## Heiðurslønir
* 2015 - Heiðursgáva Landsins frá Mentamálaráðnum.
* 1998 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir.

## Keldur

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir arkitektar
Bólkur:Føðingar í 1932
J.P. Gregoriussen

**J.P. Gregoriussen** kann verða:

* Jóan Petur Gregoriussen, nevndur *Jóan Petur upp í Trøð* (1. juni 1845 í Kvívík - 15. november 1901).
* Jákup Pauli Gregoriussen (1932 í Havn).
Sigri Mitra Gaïni

**Sigri Mitra Gaïni** er føroyskur/iranskur/norskur yrkjari og sjónleikari. Hon varð fødd 1975 í Oslo, hevur føroyska mammu og iranskan pápa. Hon vaks upp bæði í Føroyum og Noregi, gekk í fronskum skúla í Noregi, meðan hon búði har. Hon gekk á studentaskúla í Føroyum og er búsitandi í Føroyum. Sigri er dóttir Lív Joensen, abbadóttir Sigurð Joensen og Sigrið av Skarði og langabbadóttir Símun av Skarði, sum yrkti føroyska tjóðsangin *Tú altfagra land mítt*. Hon spældi ein av høvuðsleiklutunum í føroyska/danska filminum *[[Bye Bye Bluebird]]* hjá Katrini Ottarsdóttir. Sigri spældi leiklutin sum Barba. Filmurin bleiv vístur á fleiri filmsfestivalum uttanlands og vann eisini prísir. Sigri hevur givið fýra yrkingasøvn út, øll eru skrivaði á føroyskum. Í 2004 fekk hon Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.

## Listarligt virksemi
### Filmar
* 1999 - *[[Bye Bye Bluebird]]*.
* 2002 - *Polle Fiction*.

### Bøkur
* 1997 - *Orð og andlit*.
* 1998 - *So flúgv*.
* 2004 - *2002 nætur*.
* 2010 - *Vaknandi*

## Heiðurslønir
* 2004 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.

## Keldur


## Slóðir úteftir
* 

Gaïni, Sigri Mitra
Gaïni, Sigri Mitra
Gaïni, Sigri Mitra
Bólkur:Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir yrkjarar
Kristian Blak

**Kristian Blak** er føddur 31. mars 1947 í Fredericiu, búsitandi í Havn, er ein danskur/føroyskur tónleikari og tónasmiður. 29. mars 2007 varð surpriseparty hildið í Kagganum í sambandi við at Kristian fylti 60 ár. Innbjóðingar vórðu sendar fólki umvegis teldupost, og vórðu móttakararnir bidnir um at senda innbjóðingina víðari, uttan at føðingardagsbarnið fekk nakað at vita. 

## Heiðurslønir
* 2011 - Heiðursgáva landsins
* 2002 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri annað mentanaravrik.

## Útgávur

### Yggdrasil

* 2004 *LIVE AT RUDOLSTADT*
* 2002 *YGGDRASIL*
* 1984/95 *CONCERTO GROTTO* & *DRANGAR*
* 1988 *BRØYTINGAR* Koncept: Ole Wich
* 1983/85 *THE FOUR TOWERS* & *HEYGAR OG DREYGAR*
* 1982 *RAVNATING*
* 1981 *DEN YDERSTE Ø*

### Spælimenninir

* 2003 *MALARGRÓT*
* 1996 *FLÓÐ OG FJØRA*
* 1984/86 *REKAVIÐUR* & *HINVEGIN*
* 1980 *BURTURAV*

### Spælimenninir í Hoydølum

* 1984 *Á ferð*
* 1987 *Umaftur*
* 1977 *Spælimenninir í Hoydølum*

### Barnatónleikur

* 2003 *Sóljudansir*
* 1997 *Øll hava veingir*
* 1985 *Syng bara við*
* 1983 *Nósi*
* 1977 *Nu ska' vi u å sejle* við Kræklingum og øðrum.

### Annað

* 2001 *PINIARTUT* við *Tellu Virkkala*, *Rasmus Lyberth* og *Ville Kangas*
* 1999 *24 PRÉLUDES*
* 1998 *KLÆMINT*
* 1997 *SHALDER GEO*
* 1991 *RAVNATING*
* 1990 *FIRRA*
* 1989 *ADDEQ*
* 1988 *ANTIFONALE*
* 1987 *FJAND* við Svend Bjerg
* 1984 *KINGOLØG*
* 1983 *SJÓMANSRÍMUR*
* 1979 *SNJÓUGLAN*

## Bókmentir

* Kirsten Brix, Erhard Jacobsen, Ole Wich (ed.): *Très bien. Kristian Blak  60 år*. Tórshavn: Plátufelagið Tutl, 2007 (126 s., inkl. CD).

## Ávísingar úteftir
* KristianBlak.com

Blak, Kristian
Blak, Kristian
Blak, Kristian
Bólkur:Føroysk tónaskøld
Bólkur:Havnafólk
Blak, Kristian
Bitland

**Bitland** er smápartafelag og verkætlan, sum skal stimbra nýskapan og altjóðagerð innan tøknifyritøkur í Føroyum. Felagið varð stovnað í 2004 av 12 føroyskum fyritøkum. Undir Bitland paraplyini húsast ikki færri enn 15 fyritøkur við 35 fólkum. Stjóri í Bitland er Ólavur Gregersen.

Ætlanin er at venda lítlu støddini á Føroyalandi til fyrimun. Hugsanin er at Føroyar eru eitt fullkomiliga nýmótans samfelag, hvat tøkni viðvíkir. Og av tí at Føroyar eru so lítlar, er lutfalsliga bíligt at royna nýggja tøkni í Føroyum enn í øðrum (stórum) londum. Hetta nýskapandi virksemið í Føroyum skal so skapa arbeiði til føroyskar tøkniligar fyritøkur.

## Virksemi

**Bitland** nágreinir sítt virksemi at fevna um:
* at marknaðarføra hugtakið *Bitland* innanlands og uttanlands,
* at lofta og taka stig til nýggj hugskot við virknum netverki,
* at lætta um og ráðgeva í sambondum innan- og uttanlands,
* at vegleiða og midla verkætlanum fíggjarligan stuðul og íløgur og
* at Bitland skal vera miðdepil fyri nýskapan og gagnnýtslu av tøkni í Føroyum.

Við hesum virksemi er ætlanin at Føroyar skulu vinna framá í kappingini móti øðrum londum innan tøkni.

Fríggjadagin 30. mai 2003 kl. 9:00 var almennur tíðindafundur, har **Bitland verkætlanin** alment kunngjørd. 

## Feløgini í Bitland
**Smápartafelagið Bitland** varð stovnað av 12 fyritøkum. Hesi eru:
* P/f Atlantic Airways,
* Sp/f Atlants Tøkni,
* Sp/f Data Quality,
* P/f Elektron,
* P/f Formula.fo,
* KT-felagið,
* Føroya Tele,
* Sp/f Kervi Invest,
* P/f Sam-Teld,
* P/f Sansir,
* P/f Simprentis og
* Sparikassagrunnurin.

## Nevndin
Í nevndini hjá **Smápartafelagnum Bitland** sita:
* Tróndur Djurhuus, formaður, menningarstjóri í Føroya Tele,
* Petur F. Zachariassen, formaður í Sparikassagrunninum,
* Niels Christian Nolsøe, stjóri í Elektron,
* Wilhelm Petersen, stjóri í Atlantic Petroleum,
* Henrik Hansen, menningarstjóri hjá Canon og
* Ólavur Ellefsen, stjóri í Simprentis.

## Keldur


## Slóðir úteftir
*

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Annfinnur í Skála

**Annfinnur í Skála** er søgufrøðingur, málfrøðingur og rithøvundur. Annfinnur varð føddur í Havn 20. septembur 1941. Foreldrini eru Jóhanna M. Skaale (f. 1906), fødd Joensen úr Innistovu á Trøllanesi og Sigfried Skaale (f. 1906 + 1977) úr Havn. Kona Annfins var Súsanna á Brúsoyri (f. 1947 - 2004), Msc í sjúkrarøkt. Tey hava tveir synir: Ragnar (f. 1976) og Gilli (f. 1982). Annfinnur hevur verið lærari í søgu, enskum og fornaldarfrøði á Føroya Studentaskúla og HF-skeiði síðan 1975. Í 2001 fekk hann  Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.

## Útgávur

Annfinnur hevur skrivað hesar bøkur saman við øðrum ella einsamallur

* *Føroyskt mál og støða tess í hf- og studentaskúlanum.* (Álit skrivað saman við Jonhardi Mikkelsen, Ann Ellefsen, Jógvani Mørkøre og Póli Jespersen). Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1990. 
**Ensk-føroysk orðabók* (saman við Jonhardi Mikkelsen og Zakariasi Wang). Stiðin Tórshavn 1992. 
**Stjórnarskipanarmálið 1946. Keldur til Føroya søgu.* 1994. Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1994. 
**Frá stórkríggi til heimskríggj 1918-1939.* Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1994. 
**Søga Týsklands 1918-1939. Lýst við keldum.* Føroya Skúlabókagrunnur. Tórshavn 1994. 
**Donsk-føroysk orðabók* (saman við Jonhardi Mikkelsen, Honnu Jacobsen og Zakariasi Wang. Stiðin. Tórshavn 1998. 
**Heimurin forni 1. Hjá dvørgum í Niðafjøllum.* Sprotin. Tórshavn 2000.
**Heimurin forni 2. Ferðin til Zambora.* Sprotin. Tórshavn 2000.
**Føroysk-ensk orðabók* (saman við Jonhardi Mikkelsen). Sprotin. Tórshavn 2008.
**Ensk-føroysk orðabók* (endurskoðað og nógv víðkað) (saman við Jonhardi Mikkelsen). Sprotin. Tórshavn 2008.

## Heiðurslønir

* 2001 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrarbókmentir.

## Keldur

* www.rit.fo  - Rithøvundafelag Føroya, Limir

Skála, Annfinnur í
Bólkur:Føroyskir skaldsøguhøvundar
Skála, Annfinnur í
Bólkur:Føroyskir málfrøðingar
Rikard Long

**Richard Sigmund Long** (23. januar 1889 – 16. desember 1977) var Tórshavn var lærari í Føroya Millum- og Realskúla og í Læraraskúlanum. Rikard Long, sum eisini var skald, var fyrsti ritstjóri Varðans. Hann ritstjórnaði eisini og skipaði fyri mangari bókarútgávuni í sínari tíð. Var eina tíð løgtings- og landsstýrismaður fyri Fólkaflokkin. 

* 1909 Útbúgving: Filosofikum.
* 1914 - 1916 Lærari á Tórshavnar skiparaskúla.
* 1919 - 1920 Lærari á Føroya Millum- og Realskúla.
* 1921 - 1954 Lærari á Læraraskúlanum.
* 1928 - 1930 Formaður í Havnar Sjónleikarfelag
* 1934 - 1942 formaður í Føroya Lærarafelag
* 1943 - 1958 Løgtingslimur.
* 1950 - 1954 Landstyrismaður.
* 1976 Fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.

## Útgávur
* *Færøerne, Danmark, Grønland*, 1939
* *Fornnorrøn Lesibók I-II*, 1964
* *Kveikt og kannað*, 1979, (Hanus Andreassen legði til rættis)

## Tilvísingar


## Keldur
* *Løgtingið 150, hátíðarrit 2.* Løgtingið, Tórshavn 2002. s. 314.

Bólkur:Føðingar í 1889
Bólkur:Andlát í 1977
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Varaløgmenn í Føroyum
Bólkur:Føroyskir ritstjórar
25. apríl

**25. apríl** er dagur 115 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 116 um skotár er). 250 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Markusarmessa. 25. apríl er seinasti dagur, ið páskadagur kann falla á. 

Flaggdagur í Føroyum.

## Hendingar

* 1919 - Bauhaus var stovnað.
* 1940 - Merkið viðurkent av bretskum myndugleikum.
*1941 - Fyrsta flaggdagshald á Eiði. Theodor Joensen bar flaggið og Eli Stakksund (í Andrasstovu) helt flaggrøðuna. 


## Føðingar
* 1599 - Oliver Cromwell, enskur hernarðar og politiskur leiðari (d. 1658)
* 1874 - Guglielmo Marconi, italskur alisfrøðingur og verkfrøðingur (d. 1937).
* 1918 - Ella Fitzgerald, amerikonsk jazz songkvinna (d. 1996)
* 1927 - Albert Uderzo, franskur teknimyndarøðsteknari (*[[Asterix]]*)
* 1940 - Al Pacino, amerikanskur sjónleikari.
* 1945 - Bjørn Ulvaeus, svenskur sangari (ABBA).
* 1946 - Talia Shire, amerikonsk sjonleikarinna.
* 1947 - Johan Cruyff, niðurlendskur fótbóltsleikari (d. 2016)
* 1949 - Dominique Strauss-Kahn, franskur politikari.
* 1964 - Hank Azaria, amerikanskur sjónleikari.
* 1969 - Renee Zellweger, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1970 - Jason Lee, amerikanskur sjónleikari.
* 1972 - Sofia Helin, svensk sjónleikarinna.
* 1980 - Alejandro Valverde, spanskur súkklari.

## Andlát
* 1744 - Anders Celsius (f. 1701)
* 1953 - Hans Petur Weihe, føroyskur reiðari og keypmaður (f. 1868)
* 1995 - Ginger Rogers, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1911)
* 2009 - Bea Arthur, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1922)
* 2014 - Tito Vilanova, spanskur fótbóltsleikari (f. 1968)
* 2023 - Harry Belafonte, amerikanskur sangari og tónleikari (f. 1927).

Apríl, 25.
Løgtingsval

**Løgtingsval** er týdningarmesta valið í Føroyum.

Endamálið við *løgtingsvali* er, at velja tinglimir at sita á Løgtingi. Valskipanin hevur verið rættiliga ymisk gjøgnum tíðirnar. Løgtingsval verða hildin við einum millumbili, sum í mesta lagi er fýra ár.

## Núverandi skipan

Núverandi valskipan er lutfalsval millum politiskar flokkar í einum landumfevnandi valdømi. 33 tinglimir verða valdir. Skipanin hevur verið galdandi frá løgtingsvalinum í 2008 og er enn galdandi, tó at ávísar royndir verða gjørdar at fáa okkurt slag av valdømisskipan aftur.

## Søga

Áðrenn 1906 var løgtingsvalskipanin meirilutaskipan. Tað merkir, at ein lítil meiriluti kundi fáa allar tingsessir, meðan ein næstan líka stórur minniluti ongan fekk. Slíka skipan dámdu føroyingum ikki, og tí varð hon broytt til lutfalsskipan.

Henda nýggja lutfalsskipanin var ikki fullkomin tó. Í 1918 fekk Sambandsflokkurin 50,2% av atkvøðunum og Sjálvstýrisflokkurin 49,8%. Men Sambandsflokkurin fekk bara 9 tinglimir og Sjálvstýrisflokkurin 11.

Kvinnur fingu valrætt til løgtingsval í 1916 og kundu fyrstu ferð velja í 1918.

Í 1923 varð vallógin endurskoðað soleiðis, at eitt skiftandi tal av eykaumboðum skuldi útjavna møguligt skeivt býti millum politiskar flokkar. 3 tinglimir kundu veljast soleiðis. Í 1930 varð hetta talið hækkað til 5.

Valskipanin varð so lagað til í 1978, at tilsamans 27 tinglimir skuldu veljast í seks valdømum við ymiskum støddum. Eitt lógarásett tal av tinglimum í hvørjum valdømi. Samsvaraðu valdu tinglimirnir hjá flokkunum ikki lutfalsliga við samlaða atkvøðubýtið hjá flokkum, vórðu upp til 5 tinglimir eykavaldir. Soleiðis hevur Løgtingið skiftandi tal av tinglimum millum 27 og 32. Frá 1978, til og við løgtingsvalið í 2004 var altíð tørvur á øllum teimum eykavaldu.

## Valúrslit

Niðanfyri sæst talva við prosentbýtinum á løgtingsvali hjá hvørjum flokki sær í øllum landinum tilsamans eftir floksbýtið í 1906, tá ið fyrstu føroysku politisku flokkarnir blivu til. Jú longri afturi í tíðini løgtingsvalið er, jú verri passa bókstavirnir við valstavirnar hjá flokkunum.



Talvan niðanfyri sýnir valdar tinglimir á sama hátt sum talvan omanfyri sýnir prosentbýti millum politisku flokkarnar:

**Viðmerkingar:** í 1946 stillaðu Javnaðarflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin upp saman. Í talvuni við prosentbýti, er hetta sett undir Javnaðarflokkin. Í talvuni við tinglimum er hetta sett undir báðar flokkarnar.

## Keldur
* *Løgtingið 150. Hátíðarrit 3.* Løgtingið, Tórshavn 2003. Ss. 78-79, 149-175.
* *Val og valtøl.* Einar Waag, Egið forlag, Klakksvík 1966. Ss. 1-12.

Bólkur:Føroyskur politikkur
Bólkur:Løgtingsval
Bólkur:Løgting
23. apríl

**23. apríl** er dagur 113 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 114 um skotár er). 252 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1014 - Orrustan í Klontarf
* 1662 - Connecticut verður lýst bretskt hjáland.
* 1985 - Coca-Cola broytir uppskriftina av vældámda drykki sínum. Tann nýggja sodavatnin "New Coke" verður so illa dámd, at fyritøkan vendir aftur til gomlu uppskriftina 3 mánaðir seinni.
* 1990 - Namibia verður 160inda limaland Sameindu Tjóða.
* 2005 - Fyrsta YouTube filmsbrotið verður lagt út á heimasíðuna av sama navni. Filmsbrotið kallast "Me at the Zoo". 


## Føðingar
* 1791 - James Buchanan, amerikanskur forseti (d. 1868)
* 1858 - Max Planck (d. 1947)
* 1902 - Halldór Kiljan Laxness, íslendskur rithøvundur (d. 1998)
* 1928 - Shirley Temple, amerikonsk sjónleikarinna, songkvinna og politikari (d. 2014)
* 1936 - Roy Orbison, amerikanskur sangari (d. 1988)
* 1941 - Paavo Lipponen, finskur politikari.
* 1943 - Knut T. Storbukås (Sputnik), norskur country-tónleikari.
* 1949 - Alexandur Kristiansen, føroyskur yrkjari og týðari.
* 1954 - Michael Moore, amerikanskur leikstjóri og rithøvundur.
* 1977 - John Cena, amerikanskur professionellur wrestlari.
* 1985 - Tony Martin, týskur súkklari.
* 1990 - Dev Patel, enskur sjónleikari.

## Andlát
* 1014 - Brian kongur Boru, hákongur í Írlandi  (f. 942)
* 1616 - William Shakespeare, enskt leikskald (f. 1564)
* 1850 - William Wordsworth, enskt skald (f. 1770)
* 1992 - Satyajit Ray, indiskur leikstjóri (f. 1921)
* 2007 - Boris Jeltsin, russiskur forseti (f. 1931)

Apríl, 23.
24. apríl

**24. apríl** er dagur 114 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 115 um skotár er). 251 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1950 - Kongsríkið Jordan var stovnað.
* 1981 - Fyrsti IBM PC kemur á marknaðin.


## Føðingar
* 1845 - Carl Spitteler, sveisiskur rithøvundur (d. 1924)
* 1908 - Józef Gosławski, pólskur myndahøggari (d. 1963)
* 1934 - Shirley MacLaine, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1942 - Barbra Streisand, amerikonsk songkvinna og sjónleikarinna.
* 1951 - Enda Kenny, írskur politikari.
* 1953 - Eric Bogosian, amerikanskur sjónleikari.
* 1964 - Cedric the Entertainer, amerikanskur sjónleikari.
* 1973 - Sachin Tendulkar, indiskur krikketleikari.
* 1982 - Kelly Clarkson, amerikonsk songkvinna.
* 1987 - Jan Vertonghen, belgiskur fótbóltsleikari.

## Andlát
* 1942 - Lucy Maud Montgomery, kanadiskur rithøvundur (f. 1874)
* 1967 - Vladimir Komarov, russiskur astronautur (f. 1927)
* 2016 - Papa Wemba, kongolesiskur sangari (f. 1949)

Apríl, 24.
26. apríl

**26. apríl** er dagur 116 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 117 um skotár er). 249 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1876 - Kjøbenhavns Boldklub verður settur á stovn.
* 1937 - Guernika verður bumbað.
* 1964 - Tansania verður sett á stovn.
* 1986 - Tjernobyl vanlukkan      


## Føðingar
* 121 - Marcus Aurelius, romverskur keisari (d. 180)
* 1564 (doyptur) - William Shakespeare, enskt leikskald (d. 1616)
* 1573 - Maria av Medici, fronsk drotning 
* 1798 - Eugène Delacroix, franskur málari (d. 1863)
* 1889 - Ludwig Wittgenstein, eysturríkskur heimspekingur (d. 1951)
* 1894 - Rudolf Heß, týskur nazi og varamaður fyri Hitler (d. 1947)
* 1917 - I. M. Pei, kinesisk-amerikanskur arkitektur.
*1923 - Ejvind Vilhelm, varabiskupur
* 1925 - Jørgen Ingmann, danskur tónleikari (*Dansevise*, vinnari av Eurovision Song Contest 1963) (d. 2015)
* 1960 - Roger Andrew Taylor, enskur tonleikari.
* 1961 - Joan Chen, kinesisk-amerikonsk sjonleikarinna.
* 1970 - Melania Trump, slovensk-amerikonsk modell og forsetafru.
* 1975 - Hildigunn Eyðfinnsdóttir føroysk sjónleikarinna.
* 1980 - Channing Tatum, amerikanskur sjonleikari.
* 1981 - Caro Emerald, nidurlendsk songkvinna.
* 1985 - John Isner, amerikanskur tennisleikari.

## Andlát
* 1731 - Daniel Defoe, enskur rithøvundur (*[[Robinson Crusoe]]*) (f. 1660)
* 1815 - Carsten Niebuhr, týskur granskari og landafrøðingur (f. 1733)
* 1910 - Bjørnstjerne Bjørnson, norskur rithøvundur (*[[Ja, vi elsker dette landet]]*) (f. 1832)
* 1917 - Fríðrikur Petersen, prestur, formaður Sambandsfloksins  (f. 1853)
* 1968 - John Heartfield, týskur dadaistur, málari, grafikari (f. 1891)
* 1984 - Count Basie, amerikanskur tónleikari (f. 1904)
* 1989 - Lucille Ball, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1911)
* 2017 - Jonathan Demme, amerikanskur leikstjori (f. 1944)

Apríl, 26.
27. apríl

**27. apríl** er dagur 117 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 118 um skotár er). 248 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1960 - Togo vinnur sær sjálvræði frá Fraklandi.
* 1961 - Sierra Leone vinnur sær sjálvræði frá Stóra Bretlandi.


## Føðingar
* 1759 - Mary Wollstonecraft, enskur rithøvundur og stríðskvinna fyri kvinnurættindum (d. 1797)
* 1791 - Samuel Morse, amerikanskur uppfinnari (d. 1872)
* 1822 - Ulysses S. Grant, amerikanskur forseti (d. 1885)
* 1911 - Jóhan Hendrik Sigurð Joensen, rithøvundur, tjóðveldismaður (d. 1993)
* 1922 - Jack Klugman, amerikanskur sjónleikari (d. 2012)
* 1932 - Casey Kasem, amerikanskur sjónleikari (d. 2014)
* 1967 - Willem-Alexander, niðurlendskur kongur.
* 1986 - Dinara Safina, russiskur tennisleikari.
* 1990 - Robin Bengtsson, svenskur sangari.

## Andlát
* 399 f.Kr. - Sokrates grikskur vísdómslærari
* 1521 - Ferdinand Magellan portugisiskur siglingarmaður
* 1972 - Kwame Nkrumah, forseti Gana (f. 1909)
* 2023 - Jerry Springer, amerikanskur sjónvarpsvertur og politikari (f. 1944).

Apríl, 27.
Høgni Hoydal

**Høgni Karsten Hoydal** (føddur 28. mars 1966 í Keypmannahavn) er føroyskur politikari. Foreldrini eru Gunvør og Kjartan Hoydal. Kona hansara er Hildur Hermansen, og tey eiga trý børn. Hann er útbúgvin í søgu og samskifti á lærda háskúlanum í Roskilde. Áðrenn hann gjørdist politikari starvaðist hann sum sjómaður, sum læraravikarur, og sum tíðindamaður í Sjónvarpi Føroya. Høgni Hoydal hevur givið út tvær bøkur um politisk viðurskifti. Onnur nevnist "Myten om Rigsfællesskabet", sum kom út á vári í 2000, og hin nevnist "Frælsi er ábyrgd", sum kom út stutt fyri jól sama ár. 

## Politisk lívsleið
Í 1998 varð hann valdur á ting fyri Tjóðveldisflokkin og gjørdist varaløgmaður og landsstýrismaður við ábyrgd av fullveldisætlanini, norðurlendskum samstarvi og lógarmálum. Seinni varð hann valdur til formann í Tjóðveldisflokkinum. 5. desember 2003 skrædnaði tásitandi samgonga og nýval varð útskrivað. Høgni varð afturvaldur á ting og gjørdist tá formaður í størsta flokki í andstøðu. 

* 1998 - Fyrstu ferð valdur á ting, og hevur síðan tá og til 5. desember 2003 verið landsstýrismaður í lógamálum v.m og varaløgmaður. 
* 2001 - Valdur í Fólkatingið, men Tórbjørn Jacobsen røkti hetta starv, meðan Høgni var landsstýrismaður. 
* 2002 - Afturvaldur á ting á valinum 30. apríl. 
* 2004 - Afturvaldur á ting á valinum 20. januar. 
* 2005 - Afturvaldur á Fólkating. 
* 2007 - Afturvaldur á Fólkating 13. november. 
* 2011 - Afturvaldur á Føroya Løgting 29. oktober.
* 2015 - Valdur á Fólkating 18. juni, men Magni Arge røkti hetta starv, meðan Høgni var landsstýrismaður. 
* 2015 - Afturvaldur á Føroya Løgting 1. september. 

## Útgivið

* 1995 - *Håb i krise* (Vón í kreppu) saman við *Michael Haldrup*. 
* 2000 - *Myten om rigsfællesskabet* (Mýtan um ríkisfelagsskapin). 
* 2000 - *Frælsi er ábyrgd*. 

## Keldur


## Slóðir

* Fólkatingið
* Løgtingið 

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1966
Bólkur:Føroyskir fólkatingslimir
Bólkur:Varaløgmenn í Føroyum
Bólkur:Uttanríkisráðharrar í Føroyum
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Politikarar úr Tjóðveldi
Bólkur:Tíðindafólk
Bólkur:Hoyvíkingar
28. apríl

**28. apríl** er dagur 118 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 119 um skotár er). 247 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1611 - Universitetið Sankta Tummasar í Manila var stovnað.
* 1772 - Danski læknin og politikarin Johann Friedrich Struensee verður hálshøgdur í Keypmannahavn.
* 1916 - Sama dag í 1916 kom lóg í gildi í Føroyum, har øll yvir 25 ár fingu valrætt til Føroya Løgting. Eisini kvinnur og ognarleys fingu henda rættin.
* 1945 - Italski einræðisharrin Benito Mussolini og elskarinna hansara verða avrætta av limun av mótstøðurørsluni.


## Føðingar
* 1758 - James Monroe, forseti USA (d. 1831)
* 1908 - Oskar Schindler, týskur handilsmaður og hetja (*Schindlers Liste*) (d. 1974)
* 1926 - Harper Lee, rithøvundur (d. 2016)
* 1937 - Saddam Hussein irakskur forseti (d. 2006).
* 1938 - Eyðun Johannessen,  føroyskur sjónleikari og leikstjóri (d. 2023).
* 1948 - Andrias Petur Jacobsen, lærari, skógarøkt landsins
* 1948 - Sir Terry Pratchett, enskur fantasi rithøvundur (d. 2015)
* 1960 - Jón Páll Sigmarsson, íslendskur kraftamaður (d. 1993)
* 1960 - Ian Rankin, skotskur rithøvundur.
* 1974 - Penelope Cruz, sponsk sjónleikarinna.
* 1981 - Jessica Alba, sjónleikarinna.

## Andlát
* 1772 - Johann Friedrich Struensee danskur lækni og politikari. (f. 1737)
* 1945 - Benito Mussolini italskur forseti (*Il Duce*) (f. 1883)

Apríl, 28.
29. apríl

**29. apríl** er dagur 119 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 120 um skotár er). 246 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1770 - Bretski rannsóknarfarin James Cook siglir inn í Botanyflógva, sunnaliga á eysturstrondini í Avstralia, og lýsir nýfunna landið sum bretskt land.
* 1916 - Uppreistur ímóti bretsku stjórnini í Írlandi, sum byrjaði um páskirnar 1916, hevur miseydnast. Uppreisturin vardi bert í seks dagar. 
* 2006 - Norðoyatunnilin letur upp


## Føðingar
* 1822 - Hans Jørgen Lohmann, prestur í Norðurstreymoy og Vágum, sum Føroya próstur varamaður fyri V. U. Hammershaimb (d. 1907)
* 1849 - Óli Niklái Skaalum, lærari í Hvalba, tingmaður fyri Sambandsflokkin 1906-1916 (d. 1924)
* 1890 - Jacob Johannes Matras, bóndi á Viðareiði, tingmaður fyri Sjálvstýrisflokkin 1928-1932 (d. 1978)
* 1899 - Duke Ellington, amerikanskur tónleikari (d. 1974)
* 1901 - Hirohito, japanskur keisari (d. 1989)
* 1957 - Daniel Day-Lewis, bretskur sjónleikari.
* 1958 - Michelle Pfeiffer, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1970 - Uma Thurman, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1970 - Andre Agassi, amerikanskur tennisleikari.
* 1974 - Anggun, indonesisk-fronsk songkvinna.
* 1987 - Sara Errani, italsk tennisleikarinna.

## Andlát
*1980 - Alfred Hitchcock, bretskur leikstjóri (f. 1899)
*2014 - Bob Hoskins, bretskur sjónleikari (f. 1942)
* 2020 - Maj Sjöwall, svenskur rithøvundur (f. 1935).
* 2020 - Yahya Hassan, danskur yrkjari (f. 1995).

Apríl, 29.
30. apríl

**30. apríl** er dagur 120 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 120 um skotár er). 245 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1803 - USA keypir Louisiana-økið frá Fraklandi . 
* 1812 - Louisiana verður átjandi statur USA. 
* 1945 - Adolf Hitler ger sjálvmorð.
* 1980 - Beatrix av Niðurlondum (myndin) verður drotning. 
* 1998 - Løgtingsval
* 2002 - Løgtingsval
* 2013 - Willem-Alexander av Niðurlondum varð innsettur til kong av Niðurlondum
* 2013 - Eftir at hava verið gíslar hjá somaliskum sjórænarum í 838 dagar vóru tveir danskir sjómenn, Søren Lyngbjørn og Eddy Lopez og fýra filipinskir gíslar latnir leysir.


## Føðingar
* 1777 - Carl Friedrich Gauss (d. 1855)
* 1893 - Joachim von Ribbentrop, týskur politikari (d. 1946)
* 1908 - Bjarni Benediktsson, íslendskur politikari (d. 1970)
* 1909 - Juliana, niðurlondsk drotning (d. 2004)
* 1944 - Jill Clayburgh, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2010)
* 1945 - Jóan Pauli Joensen, føroyskur mentanargranskari og fólkalívsfrøðingur
* 1946 - Carl XVI Gustaf, svenskur kongur.
* 1949 - Antonio Guterres, portugisiskur politikari.
* 1956 - Lars von Trier, danskur leikstjóri.
* 1959 - Stephen Harper, kanadiskur politikari.
* 1966 - Johan Dalsgaard, føroyskur sangari og sjónleikari.
* 1967 - Philipp Kirkorov, bulgarsk-russiskur sangari.
* 1975 - Johnny Galecki, amerikanskur sjónleikari.
* 1981 - Kunal Nayyar, bretskur sjónleikari.
* 1982 - Kirsten Dunst, amerikonsk sjónleikarinna.

## Andlát
* 1883 - Edouard Manet, franskur listamálari (f. 1832)
* 1945 - Adolf Hitler (f. 1889)
* 1983 - Muddy Waters, amerikanskur sangari (f. 1913)
* 1989 - Sergio Leone, italskur leikstjóri (f. 1929)
* 2012 - Alexander Dale Oen, norskur elitusvimjari (f. 1985)
* 2015 - Ben E. King, amerikanskur sangari (f. 1938)

Apríl, 30.
Uni Debess

**Uni Reinert Debess** er tónleikari, yrkjari, tónasmiðjur, sangari og gittarleikari. Hann er føddur 24. november 1979 í Havn. Uni er sonur Per Debess, sála, sum eisini var tónleikari.

## Útgávur
* "Uni Debess, GREEN", 2016.
* "Uni Debess, Blue Buzz", 2013.
* "Uni Debess, Life Is a Picture", 2012. 
* "Debess Blues Station, Live from the dairy (DVD)", 2011. 
* "Debess Blues Station*, 2010. Tónleikarar: Uni Reinert Debess, [[Edvard Nyholm Debess]] og aðrir.
* "The Well, Crawling Blue*, 2009. Teir sum manna bólkin eru: Uni Reinert Debess, Brandur Jacobsen, Eyðun Johannesen og Óli Olsen.
* "Uni Debess, Gengi Eg, Yrkingar eftir Nyholm Debess", 2006. 
* "Go Go Blues, Face to Face with the Devil", 2006. 
* "Go Go Blues, Live in studio", 2005. 
* "Headache Blues Treo, Mr. Puffman", 2004. Sangari: Uni Reinert Debess.

## Lívsleiðin innan tónleik

Uni byrjaði seint at fáast við tónleik. 1999-2001 lærdi Uni um tónleikaástøði og gittarleik á Tórshavnar Musikkskúla. Hann hevur gingið til ymsa gittarvenjing eftir tað.

Í 2001 spældi hann við bólkinum Teir á Free Føroyar-konsert. Í 2002 spældi hann á ólavsøkukonsert við Bates Motel, í 2003 við Headache Blues Treo og í 2004 við GoGo Blues.

### Vann Prix Føroyar við GoGo Blues

23. apríl 2005 vann hann Prix Føroyar í bólkinum GoGo Blues. Umframt at vinna sjálva tónleikakappingina, vann GoGoBlues virðisløn fyri besta tónleikabólk, umframt at bólkurin varð boðin við til G!Festivalin. Í august sama árið var hann saman við GoGo Blues í Kanada og spældi á ymsum festivalum. GoGo Blues gav út fløgu í 2005.

### Spælir við fleiri ymiskum bólkum og tónleikarum

Uni spælir við ymiskum bólkum og tónleikarum, m.a. Debess Blues Station, Crawling Blue og saman við øðrum einstøkum tónleikarum. M.a. hevur hann framført saman við Froðbiar Sóknar Blues Orkestri og við Trónda Ennihttp://www.portal.fo/?lg=48645 úr Suðuroynni og við pápabeiggja sínum Edvard Nyholm Debess.http://www.end.fo/gigs.html Teir báðir hava spælt saman í einum bólki sum teir nevna Debess Blues Station. Í desember 2010 góvu teir fløvu út við sama heiti.

## Keldur

* - Uni Debess.com

## Slóðir

* Heimasíðan hjá Una Debess

Debess, Uni Reinert
Debess, Uni Reinert
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Føroyskir sangskrivarar
Bólkur:Føroyskir guitarleikarar
Bólkur:Havnafólk
Evnislýsandi listar

**Listar** eru partur av fleiri greinunum á Wikipedia. Hesir eru her skipaðir eftir evni:

## Søga

## Landafrøði

* Listi av fløggum
* Listi yvir heimsins størstu býir eftir íbúgvatali
* Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali
* Listi yvir økir og lutøkir í Sambandsríki Amerika
* Listi yvir amerikanskar býir eftir íbúgvatali
* Listi yvir heimins lond eftir BTÚ fyri hvørt fólk

### Føroyar

* Áir í Føroyum
* Bygdir og býir í Føroyum
* Fjallatindar í Føroyum
* Oyggjar í Føroyum
* Hólmar í Føroyum
* Vøtn í Føroyum
* Firðir í Føroyum
* Kommunur í Føroyum

## Jarðfrøði

## List og mentan

### Byggifrøði

* Kirkjur í Føroyum

### Filmur og sjónvarp

* Føroyskir filmar

### Bókmentir

* Listi av útlendskum rithøvundum
* Føroyskir rithøvundar

### Matur og drekka

### Listamálari

### Tónleikur

* Tónleikur í Føroyum

## Trúgv

## Læknafrøði

## Náttúruvísindi og tøkni

## Plantufrøði

### Teldufrøði/Telda

### Alisfrøði

### Evnafrøði

### Støddfrøði

### Flutningur

### Djórafrøði

* Fuglar í Føroyum

### Vistfrøði

## Politikkur og samfelag

* Listi yvir forsetarnar í USA

### Føroyar

* Løgmenn í Føroyum
* Løgtingsval

### Altjóða

## Ítrótt

* Føroyskir fótbóltsmeistarar

## Aðrir listar

* Heimsins elstu fólk

Bólkur:Listar
Vatikanið

**Vatikanið** (latín: *Status Civitatis Vaticanae*, italskt: *Stato della Città del Vaticano*), eisini nevnt **Vatikanríkið**, er mitt í Rom og er heimsins minsta frælsa ríki. Mong fólk koma higar at vitja, tí at hetta ríkið hevur stóran átrúnaðarligan týdning, og har eru stór mentanarsøvn. Vatikanið hevur egið flagg, egnan tjóðsang, egin frímerki og egnar myntir umframt dagblað og útvarpsstøð. Har búgva eini 1.000 fólk. 

Pæturskirkjan er í Vatikanríkinum, og er ein av størstu kirkjunum í heiminum, og miðdepil hjá katólsku kirkjuni. Her hevur katólska kirkjan høvuðssæti, og her býr pávin. Fyrr ráddi pávin fyri mongum ríkjum í Italia; men nú á døgum er bara Vatikanríkið eftir. Pávin er hægsti myndugleiki fyri róma-kirkjuni. 900 milliónir eru rómversk-katólskar.

## Politikkur

Vatikanið er eitt teokrati. 

## Landalæra

Vatikanríkið er í Róm. Tað er bara 0,44 km2 og er heimsins minsta sjálvstøðuga land. 

## Búskapur

### Høvuðsvinnur í Vatikanstatinum eru

* Prenting
* Myntsláing
* Heiðursmerkjaframleiðsla
* Frímerkjaframleiðsla

## Myndir


Mynd:St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|Útsýnið av tekjuni á Pæturskirkju. Fremst er Pæturstorgið, sum altíð er fullsett av fólki, tá ið pávin talar og lýsir signingina yvir tey.
Mynd:President George W. Bush and Laura Bush greet Pope Benedict XVI on his arrival at Andrews Air Force Base, Maryland.jpg|Benadikt XVI og George W. Bush
Mynd:Vt-map.png|Kort yvir Vatikanríkið


## Ávisingar úteftir

* Heimasíðan hjá Vatikaninum
* CIA World Factbook um Vatikanið 

Bólkur:Vatikanið
Bólkur:Evropa
Bólkur:Rómversk-katólska kirkjan
Bólkur:Róm
Tórshavnar kommuna

**Tórshavnar Kommuna** er størsta kommuna í Føroyum. Tórshavnar Kommuna hevur umleið 22&#8239;519 íbúgvar (2021). Kommunan fevnir um Tórshavn, Hoyvík, Argir, Hvítanes, Kaldbak, Kaldbaksbotn, Kollafjørð, Kirkjubø, Velbastað, Norðradal, Sund, Syðradal, Oyrareingir, Signabø, Hest, Koltur og Nólsoy. 

Umleið 650 bátapláss eru í kommununi. Flestu teirra eru í Havn og á Argjum, tilsamans 520 pláss. Í Kollafirði og Signabø eru 74 pláss, í Nólsoy 25, og í Kaldbak og Hesti eru eini 15-20 í hvørjum stað. 

Fólkatalið í Tórshavnar kommunu hevur støðugt verið veksandi seinastu árini. Í november 2015 búðu 22&#8239;519 fólk í høvuðsstaðarkommununi.

## Søga

Tórshavn er gamal staður og frá fyrstu landnámstíðini varð høvuðsting føroyinga hildið á Tinganesi, nesinum sum skilir havnalagið sundur í Eystaruvág og Vestaruvág.

Tórshavn liggur mitt í landinum. Saman við tingsetunum kom eisini handilsskapur og Tórshavn gjørdist handilsstaður og miðstøð føroyinga. Á nesinum vórðu goymsluhús og handilshús reist, her helt kongaligi einahandilin til, sum stóð fyri øllum vøruflutningi í Føroyum og ímillum lond.

Á nesinum og uttan um Eystaruvág var so búsetingin. Fólkatalið fór at vaksa, og var komið upp á 850, tá ið einahandilin var avtikin og fríhandil settur á stovn í 1856.

Men staðurin hevði ikki sína egnu umsiting, var ikki býur, men bygd sum aðrar bygdir í landinum, skipað eftir avgerðum í tinginum og seinni av danska embætisverkinum, tá ið løgtingið varð niðurlagt í árunum 1816-1852.

Við nýggju donsku grundlógini í 1849 varð nýggj fyrisiting skipað við amtum og kommunum í danska ríkinum, og tann 16. februar 1866 kom lóg um *Thorshavns kommunale Forfatning*. Tá gjørdist Tórshavn serstøk kommuna, ið umfataði staðin sjálvan og garðarnar uttanfyri, Húsagarður og Álaker við tí, ið til teir hoyrdu.

Til at stýra kommununi skuldu veljast 5 borgarar í borgaraumboðið, *Borgerrepræsentationen*, sum tað kallaðist. Hesir fimm skuldu stýra saman við landsins fúta, sum varð fastur limur í stýrinum.

Í 1866 hevur Tórshavn verið kommuna. Nógv er broytt, kommunan gjørdist býur og keypstaður í 1908, landaøkið er vaksið og ikki minst er fólkatalið økt og liggur nú nær teimum 19 000. Býráðsumsitingin heldur nú til í gamla kommunuskúlanum frá 1894, gróthúsunum í miðbýnum.

Í meira enn 1000 ár hevur Tórshavn verið miðdepil landsins. Men ikki fyrr enn í 1866 varð Tórshavn formliga viðurkendur sum sjálvstýrandi eind, sum veruligur høvuðsstaður.

## Sí eisini

* Býráðsformenn í Tórshavn.

## Ávisingar úteftir

* Torshavn.fo
* Stamps.fo - Tórshavn 125 ár (kelda)

Bólkur:Tórshavnar kommuna
Bólkur:Tórshavn
Bólkur:Streymoy
Bólkur:Kommunur í Føroyum
Drotning Mary

**Drotning Mary** er fødd 5. februar 1972 í Hobart, Avstralia sum **Mary Elizabeth Donaldson**. Hon eigur saman við Fríðriki X børnini Prins Christian (Christian Valdemar Henri John), føddur 2005, Prinsessa Isabella, fødd 2007 og tvíburðarnir Prins Vincent (Vincent Frederik Minik Alexander) og Prinsessa Josephine (Josephine Sophia Ivalo Mathilda), fødd 2010. 

Mary er dóttir John Donaldson, professara, og Henrietta Clark Donaldson. Bæði eru fødd í Skotlandi og fluttu til Tasmania í 1963. 

Hon er útbúgvin BA í løgfrøði og virkisbúskapi (*Bachelor of Commerce and Law* - BCom.LLB) frá *University of Tasmania* (1989 til 1994). Hon hevur starvast hjá DDB Needham í Melbourne, Young & Rubicam í Sydney og hjá Microsoft Business Solutions í Danmark.

Hon gistist Fríðriki kongi, ið tá var krúnprinsur, hin 14. mai, 2004.

Mary drotning gjørdist Riddari av Elefantordanum í 2004.

## Lívssøga

Mary er fødd í Hobart í Tasmania í Avstralia. Hon er yngst av fýra systkjum. Hon eigur beiggja og tvær systrar. Foreldur hennara, John Dalgleish Donaldson og Henrietta Clark Donaldson, eru bæði úr Skotlandi, men fluttu  í 1963 til Tasmania, har Mary er fødd og uppvaksin. Mamma Mary doyði í 1997 undir einari hjartaskurðviðgerð, og fýra ár seinni giftist pápi hennara uppaftur við Susan Moody, ið er rithøvundur.

Sum trý ára gomul fór Mary í forskúla. Síðan gekk hon í skúla øll árini frá 1978 til 95. Fyrst tvey ár í USA, har pápi hennara arbeiddi fyri NASA í Houston, Texas. So Taroona High School, Hobart College og seinast Lærdi háskúlin í Tasmania, har Mary tók ta sokallaðu Bachelorútbúgving í búskapi og løgfrøði. Eftir Lærda háskúlan tók Mary eina tvey ára langa útbúgving innan marknaðarføring, og var síðan í fleiri stórum lýsingarfyritøkum m.a. í Melbourne, Edinburgh og seinast í Sydney, fyrst hjá Young & Rubicam og seinni hjá Love Branding.

Mary Donaldson flutti til Danmarkar í 2002 í eina íbúð á Langelinie, og 8. oktobur 2003 gjørdist hon trúlovað táverandi krúnprinsinum, Fríðriki.

## Slóðir úteftir

* D.K.H. Kronprinsparret - H.K.H. Kronprinsessen (danskt) .

Donaldson, Mary Elizabeth
Bólkur:Kongalig úr Danmark
Bólkur:Danskar drotningar
Týr (tónleikabólkur)

**Týr** er ein føroyskur víkingarmálmsbólkur.

Limir: *sang & gittara* Heri Joensen; *gittara* Terji Skibenæs; *bass* Gunnar H. Thomsen; *trummur* Kári Streymoy.

Fyrrverandi limir: *sangur* Pól Arni Holm (2001-2002); Allan Streymoy (2002); *gittara* Jón Joensen (2001); Ottó Páll Arnarson (2004).

Avloysarar: *trummur* Amon Ellingsgaard (2008); Merlin Sutter (2008).

## Útgávur

* 2002 *How Far to Asgaard*.
* 2002 *Ólavur Riddararós (EP)*.
* 2003 *Eric the Red*.
* 2006 *Eric the Red* (endurútgáva).
* 2006 *Ragnarok*.
* 2008 *Land*
* 2008 *How Far to Asgaard* (endurútgáva).
* 2009 *By the Light of the Northern Star*
* 2011 *The Lay of Thrym*
* 2013 *Valkyrja*
* 2019 *Hel*

Eric the Red í 2006 er ein nýútgáva við nýggjum húsa og tveimum eyka skeringum.

### Umframt

* 2001 *Prix Føroyar 2001* (skering 4).
* 2002 *Popp List* (skering 15).
* 2002 *Tutl 25 ár - Live 2002* (skering 8).
* 2006 *The Realm of Napalm Records* (fløga og DVD) (á DVD, #17 "Regin Smiður" og #18 "Hail to the Hammer") (Á fløguni, #13 "Regin Smiður").
* 2009 *Black Sails Over Europe*(Fløguútgáva saman við Alestorm og Heidevolk)

### Video
* "Hail to the Hammer" (2002)
* "Ormurin Langi" (2002)
* "Regin Smiður" (2003)
* "Sinklars Vísa" (2008)
* "Hold the Heathen Hammer High" (2009)
* "Flames of the Free" (2011)
* "Blood of Heroes" (2013)
* "The Lay of Our Love" (2014)
* "Sunset Shore" (2019)
* “Ragnars Kvæði” (2019)

## Heiður
*Ársins sangur á Faroese Music Awards 2014 í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk fyri sangin Nation
*Ársins fløga á FMA 2014 í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk
*Ársinsfløguhúsið á FMA 2014 í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk fyri húsan á fløguni Valkyrja

## Slóðir úteftir

* Týr | official site

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Bólkur:Metaltónleikabólkar
Ernst Krenn

**Ernst Krenn**, róptur *Álvur við Gjógv*, varð føddur tann 23. desember 1897 í Allentsteig (Eysturríki), deyður 15. apríl 1954 har. Hann var lærari og eysturríkiskur føroyavinur.

:*Hon [Týsk mállæra] er tað síðsta liðið í mínum málsliga arbeiði fyri mítt kæra føroyafólk. Hon skal við „Föroyische Sprachlehre“ og „Føroysk-týsk orðabók & Deutsch-föroyisches Wörterbuch“ siga: Føroya fólk og land eru nú eitt heimsfólk, tí øll, sum duga týskt, kunnu læra føroyskt, men eisini hvør føroyingur kann læra seg týskt og lesa heimsins bókmentir.*

(Ernst Krenn, 1939 í formælinum til "Týska mállæru", sum ongantíð bleiv útgivin)

## Útgivið
### Greinir
*"Über Hand- und Wassermühlen um 1800 auf Föroyar." Í: *Allgemeiner Mühlenmarkt* 30/1929. Wien 1929, s. 27.
*"Der föroyische Dichter Páll Nólsoy und sein Vogellied." Wien, *Diss. phil.* 1934; Í: *Illinois Studies in Language and Literature*, XXIII/4, Urbana 1939.
*"Der kommende Nobelpreisträger? Hans A. Djurhuus, ein Dichter des kleinsten germanischen Volkes". Í: *Donaupost* 8/36 und 8/37. Krems 1935.
*"Namen und Bedeutung föroyischer Tange." Í: *Wörter und Sachen, Zeitschrift für indogermanische Sprachwissenschaften, Volksforschung und Kulturgeschichte*, Bd. XVIII. Heidelberg 1937, s. 137-142.
*"Die Entwicklung der föroyischen Literatur". Í: *Illinois Studies in Language and Literature*, XXVI/1, Urbana 1940.
*"Föroyar. Das Reich der „Gjáir“ und des kleinsten germanischen Volkes." Í: *Geographischer Anzeiger*, 42. Jg. Gotha 1941, Heft 5/6, s. 94-101. (við 8 myndir).
*"Deutsche Einflüsse und Forschungen auf Föroyar." Í: *Geographischer Anzeiger*, 43. Jg. Gotha 1942, s. 101-105. (12 myndir).
*"Föroyar – Faroe Islands. The Smallest Germanic Nation and Land." - Translated from german by Miss Valerie Falta. In: *Anthropos. Revue Internationale d’Ethnologie et de Linguistique.* XXXV-XXXVI. Freiburg/Schweiz: Paulusdruckerei 1942-1944, s. 753-760.
*"Föroyar und die Föroyinger." Í: *Mitteilungen der Geographischen Gesellschaft Wien*. Bd. 86, Heft 10-12. 1943, s. 329-351.
*"Die katholische Mission auf Föroyar". Í: *Neue Zeitschrift für Missionswissenschaft*, III. Jg., Heft 4, 1947, s. 262-275.
*"Auf Forschungsfahrt ins alte Wikingerland." Í: *Waldviertler Post* 31/32/33/35/36 1952, (5 partar).

### Bøkur
**Föroyische Sprachlehre.* Heidelberg: Carl Winter´s Universitätsbuchhandlung, 1940 (føroysk mállæra)
**Föroyar. Die Inseln des Friedens*. Münster: Regensbergsche Verlagsbuchhandlung, 1944 (bók um Føroyum)
**Die Föroyar-Studien.* - Mit einer Einführung und einer bio-bibliographischen Skizze von Norbert B. Vogt. -  Kiel: Selbstverlag des Deutsch-Färöischen Freundeskreises, 1996.
#### Týðingar
*Sverre Patursson: *Abal und die Möwen. Färöische Erzählungen.* - Aus dem Färöischen übersetzt und herausgegeben von Dr. Ernst Krenn. Mit einem Nachwort, Anmerkungen und einer Karte. - Kassel: Erich Röth-Verlag, 1957.

## Kelda
*Barbara Giller: *Tað dámar mær væl í Føroyum. Leben und Werk des österreichischen Färöer-Forschers Ernst Krenn.* - mit Personalbibliographie und Nachlassverzeichnis. - Universität Wien, *Diss. phil.* 2005.

Bólkur:Føroyavinir
Bólkur:Eysturríkarar
Bólkur:Føðingar í 1897
Bólkur:Andlát í 1954
3. januar

**3. januar** er dagur 3 í árinum í gregorianska kalendaranum. 362 dagar eru eftir av árinum (363 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1521 - Martin Luther verður lýstur í bann av pávanum Leo X.
* 1962 - Kubanski forsetisráðharrin Fidel Castro verður lýstur í bann av Jóannesi XXIII páva.
* 2020 - Iranski generalurin Qassem Soleimani letur lív í einum amerikonskum rakettálopi nærindis flogvøllinum í irakiska høvuðsstaðnum Bagdad.


## Føðingar
* 106 f. Kr. - Cicero (d. 43 f. Kr.).
* 1831 - Enok Daniel Bærentsen á Sandi (d. 1900).
* 1883 - Clement Attlee, bretskur politikari (d. 1967).
* 1892 - J. R. R. Tolkien, bretskur rithovundur (d. 1973).
* 1930 - Robert Loggia, amerikanskur sjonleikari (d. 2015).
* 1950 - Victoria Principal, amerikonsk sjonleikarinna.
* 1956 - Mel Gibson, avstralsk-amerikanskur sjonleikari.
* 1969 - Michael Schumacher, týskur F1 rasarakoyrari.
* 2003 - Greta Thunberg, svenskur klimaaktivistur.

## Andlát
* 1967 - Jack Ruby (f. 1911)
* 1992 - Liffa Gregoriussen (f. 1904 sum Olivia Arge).
* 2016 - Demmus Hentze, politikari (f. 1923)
* 2023 - Páll Vang, føroyskur lærari og politikari (f. 1949).

Januar, 03.
5. januar

**5. januar** er dagur 5 í árinum í gregorianska kalendaranum. 360 dagar eru eftir av árinum (361 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1878 - Dimmalætting byrjar regluliga útgávu
* 1981 - Pauli Ellefsen verður valdur sum løgmaður og samstundis fer Atli P. Dam úr løgmansstarvinum.
* 2015 - Ein 34 ára gamal føroyskur maður ringdi til politiið í Keypmannahavn og boðaði frá, at hann hevði stungið konu sína, og at hann var bangin fyri, at hann hevði dripið hana. Dagin eftir, tá ið hann var til grundlógarforhoyr, noktaði hann seg tó sekan í drápi. Dómarin varðhaldsfongslaði mannin í fýra vikur. Í meðan skuldi málið kannast nærri.
* 2015 - Jóhan á Plógv Hansen spældi sín fyrsta landsdyst fyri danska U-21 hondbóltslandsliðið, eftir at hava verið í karantenu í 2 ár frá landsliðshondbólti, tí at hann skifti hondbóltstjóðskap úr Føroyum til Danmark. Landsdysturin var móti Svøríki og var spældur í Malmö. Danmark vann dystin 28-23.


## Føðingar
* 1876 - Konrad Adenauer, týskur kanslari (d. 1967)
* 1917 - Jane Wyman, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2007)
* 1928 - Walter Mondale, amerikanskur varaforseti.
* 1931 - Robert Duvall, amerikanskur sjónleikari.
* 1932 - Umberto Eco, italskur rithøvundur og heimspekingur (d. 2016)
* 1938 - Juan Carlos, spanskur kongur.
* 1946 - Diane Keaton, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1956 - Frank-Walter Steinmeier, týskur forseti.
* 1969 - Marilyn Manson, amerikanskur tónleikari.
* 1972 - Sakis Rouvas, grikskur sangari.
* 1975 - Bradley Cooper, amerikanskur sjónleikari.
* 1978 - Emilia Rydberg, svensk songkvinna.
* 1978 - Katrin Olsen, føroyskur rógvari.
* 1981 - Deadmau5, kanadiskur tónleikari.
* 1985 - Deepika Padukone, indisk sjónleikarinna.

## Andlát
* 1922 - Ernest Shackleton (f. 1874)
* 1933 - Calvin Coolidge, amerikanskur forseti (f. 1872)
* 1941 - Amy Johnson (f. 1903)
* 2014 - Eusebio, portugisiskur fótbóltsleikari (f. 1942)
* 2016 - Pierre Boulez, franskur tónleikari (f. 1925)

Januar, 05.
6. januar

**6. januar** er dagur 6 í árinum í gregorianska kalendaranum. 359 dagar eru eftir av árinum (360 dagar um skotár er). Dagurin verður eisini róptur trettandi ella trettandadagur - t.e. trettandi dagurin eftir jóladag. Dagurin kallast í kirkjuligum høpi eisini epifania, t.e. opinbering.

6. januar er 1. jóladagur eftir julianska kalendaranum, sum var brúktur til 1. mars 1700 - og sum ortodokska kirkjan framvegis brúkar. Tíðin frá jólum til trettanda varð eisini kallað "*millum jólanna*" t.e. millum jól eftir nýggja (gregorianska) kalendaranum og gamla (julianska) kalendaranum. 

## Hendingar

*1889 - Føroyingafelag varð stovnað í Havn. Stig vóru tikin til at stovna felagið á jólafundinum 1888.


## Føðingar
* 1412 - Jeanne d'Arc (d. 1431)
* 1617 - Christoffer von Gabel (d. 1673)
* 1913 - Loretta Young, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2000)
* 1937 - Harri Holkeri, finskur politikari (d. 2011)
* 1946 - Syd Barrett, enskur tónleikari (d. 2006)
* 1954 - Anthony Minghella, enskur leikstjóri (d. 2008)
* 1955 - Rowan Atkinson, enskur sjónleikari.
* 1968 - John Singleton, amerikanskur leikstjóri.
* 1972 - Nek, italskur sangari.
* 1982 - Eddie Redmayne, enskur sjónleikari.

## Andlát
* 1884 - Gregor Mendel (f. 1822)
* 1919 - Theodore Roosevelt, amerikanskur forseti (f. 1858)
* 1993 - Dizzy Gillespie, amerikanskur tónleikari (f. 1917)
* 1993 - Rudolf Nurejev, russiskur dansari (f. 1938)
* 2017 - Om Puri, indiskur sjónleikari (f. 1950)

Januar, 06.