Erotiskar bókmentir

**Erotiskar bókmentir**. Opinskáraðar lýsingar av ástarlívi, t.e. kynsligum sambandi millum einstaklingar, antin av sama ella av mótsettum kyni. Skilmarkingin av hugtakinum er ógreið; øð­rumegin eru ástarbókmentir av ymsum slag, hinumegin eru porno­grafiskar bókmentir; tað veldst um ytri umstøður, hvat metist sum e.b. í hvørjum føri: siðalag, átrúnað, hugburðin hjá myndugleikum, siðvenjur í samfelagnum; og harumframt ta bók­mentahevd, sum bygt verður á. E.b. hava fornar røtur; tær hava helst verið týðandi táttur í forngrikskum bókmentum; ein orsøk til tað kann hava verið, at tær vóru ikki í andstøðu til grikskan átrúnað, tvørturímóti var ymiskt, sum stuðlaði upp undir tær, sbr. dionýsosardyrkan. Lítið er varðveitt í óbundnum máli, men hin vegin í bundnum máli. Grikskar bókmentir høvdu stóra ávirkan á tær rómversku. Yrkingar eftir summi romversk skald í 1. øld f.Kr. kunnu teljast millum e.b., t.d. yrkingar eftir Catullus og Ovidius, men serliga Ars Amoris eftir hin seinna. Hesin skaldskapur hevði drúgva ávirkan á evropeiskan miðaldar­skaldskap. 

E.b. stóðu í miklum blóma í endurreisnini: skaldini leitaðu sær evni í eldri skaldskapi: í romverskum bókmentum, skemtisø­gum og ymsum ferðaskaldskapi. Stór søgusøvn komu fram í 14. øld: Decamerone (1353) eftir italska skaldið Giovanni Boccaccio (1313-1375), og eitt sindur seinni Canterbury Tales (skrivað frá 1380’unum til seinast í 1390’unum) eftir enska skaldið Geoffrey Chaucer (um 1343-1400). Í Onglandi stóðu e.b. í blóma í seinna parti av 17. øld og fyrra parti av 18.; men vegna harðnandi mótstøðu frá kirkjuni flutti miðstøð teirra seg til Fraklands, og har eiga tær fastan sess fram í hesa øldina. Navnfrom fronsk skald, sum hava skrivað e.b., eru t.d. Denis Diderot (1713-1784), Pierre Choderlos de Laclos (1741-1803), ið skrivaði Les Liaisons dangereuses (1782, gjørd til film 1959, 1988 og 1989) og Marquis de Sade (1740-1814), sum sadisman eitur eftir. Masokisman er hinvegin yngri og hevur navn av eysturríkaranum Leopold von Sacher-Masoch (1836-1895), sum skrivaði Venus im Pelz (1870) og sum Lou Reed (f. 1942) sipar til í sanginum Venus in Furs (1967). Í sjálvsævisøguformi eru endurminningarnar hjá Giacomo Casanova (1725-1798), sum ikki vórðu givnar út í fullari longd fyrr enn í 1960. 

Í 19. øld fordømdi borgaraligt siðalag, serliga í german­sku londunum, e.b.; hinvegin trivust tær framvegis sum eitt slag av undirgrundarbókmentum, vórðu prentaðar í loynd ella uttan­lands. Í 20. øld vinda e.b. upp á seg. Millum undangongumenn í Bretlandi eru D.H.Lawrence (1885-1930) (*[[Sons and Lovers]]* 1913, *[[Lady Chatterley's Lover]]* 1928), men verk hansara vóru leingi bannað í heimlandinum. Eftir seinna stríð hava e.b. vunnið fram víða um lond, lógar­bann móti teimum eru eisini linkað nógvastaðni. Nevndir kunnu verðu høvundar sum Henry Miller (1891-1980), Vladimir Nabokov (1899-1977), Norman Mailer (f. 1923) í Amerika; í Norðurlondum Agnar Mykle (1915-1994) og Chr. Kampmann (1939-1988). Nógvir yngri føroy­skir høvundar ganga nú eisini nógv longri hesum viðvíkjandi, enn vanligt hevur verið. Nevnast kunnu Høgni av Heiði (f.1962) *[[Tað heita summarið]]* (1987), savnið *[[Ein varligur dráttur í tara og aðrar stuttsøgur]]* (1996) og Jóanes Nielsen (f.1953) *[[Glansbílætasamlararnir]]* (2005). Gongdin tey seinastu áratíggjuni hevur yvirhøvur verið, at alskyns tabu viðvíkjandi lýsingum av kynslívi eru upployst, og tískil er minkandi orsøk til at skilja e.b. frá øðrum fagurbókmentum. 

## Keldur

* Kate Millet: Sexual Politics, 1969.

Bólkur:Bókmentir