open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IAEA

**Altjóða kjarnorkustovnurin** (stytt **IAEA**) er ein altjóða kjarnorkustovnur undir ST. Stovnurin arbeiðir í samstarvi við limalond og samstarvsfelagar kring heimin fyri at menna og tryggja kjarnorkutøkni og fyri at tryggja, at kjarnorka ikki verður nýtt til hernaðalig endamál . IAEA varð sett á stovn sum "Kjarnorka fyri Friði" í 1957. Felagsskapurin fekk eina heldur harða byrjan, tí stríðið millum heimsveldini USA og Sovjet var hart. Men eftir Kuba-kreppuna í 1962 byrjaðu stórveldini at samstarva, og IAEA kom veruliga ígongd. Seinastu árini hevur stovnurin verið nógv frammi, serliga í samband við eftirliti av Iran og Norðurkorea. 

Millumtjóða sáttmáli er gjørdur, sum bannar spjaðing av kjarnorkuvápnum. Sáttmálin staðfestir, at heimurin ikki skal hava fleiri lond við kjarnorkuvápnum, og at IAEA hevur loyvi at kanna førleikarnar í sáttmálalondunum. Pakistan, India og Ísrael hava higartil noktað at skriva undir sáttmálan, helst tí hesi londini hava kjarnorkuvápn. Norðurkorea var partur av sáttmálanum, men tók seg síðan burturúr í 1993, tá landið varð ákært fyri at menna kjarnorkuvápn . Norðurkorea, India og Pakistan hava víst á, at býtið millum lond, sum hava, og lond, sum ikki hava kjarnorkuvápn, ger at londini, sum hava kjarnorkuvápn, standa í eini hernaðarligari nógv sterkari støðu. Orrustan við Iran, snýr seg um sama grundleggjandi spurning, nevniliga rættin til at hava kjarnorkuvápn. Iranska stjórnin hevur fleiri ferðir víst á, at landið liggur í einum øki við trimum kjarnrokulondum, Ísrael, Pakistan og India og tí eisini metir seg hava rætt til at menna hesi vápn, sum ein part av iransku verjuni.

IAEA arbeiðir í stóran mun við vitanarspjaðing á kjarnorkuøkinum, soleiðis at kjarnorka, sum orkuveitandi kelda verður ment og brúkt best møguligt . 2200 serfrøðingar eru knýttir at stovninum. Aðalmálið við at hjálpa triðjaheimslondum við burðadyggari kjarnorku er at tryggja, at kjarnorkan verður framleidd á skynsaman hátt. Kjarnorka verður av mongum mett at verða einasti veruliga orkukelda, sum kann nøkta tann tørv, sum heimurin hevur. Sagt verður, at orkan kann verða nýtt til at menna menningarlond og lyfta fólk úr fátækradømi, og hon kann eisini vera friðarskapandi, tí nógv kríggj snúgva seg um atgongd til orkukeldur. Harafturat dálkar kjarnorka ikki, um alt gongur eftir ætlan. 

## Keldur


Bólkur:ST
Apopleksi

**Apopleksi** (*apoplexia cerebri*, eisini kent sum **slagtilburður**, **heilabløðing** og **blóðtøpp í heilan**) er ein brádliga íkomin nevrologiskur skaði eftir antin ein blóðtøpp ella eina bløðing í heilanum. Diagnosan verður sett út frá einari kliniskari kanning, men tað er ikki møguligt at síggja antin talan er um ein blóðpropp ella eina heilabløðing útfrá tí klinisku kanningini.

Sum ískoyti til ta klinisku kanningina, vil læknin næstan altíð velja at senda sjúklingin til eina CT-skanning ella MR-skanning. Endamálið við hesum skanningum er at stuðla diagnosuni, fyri at meta um útlitini og fyri at kunna útiloka aðrar sjúkur, eitt nú svullir, metastasir, subaraknoidal bløðing (SAH) og subduralt hematom (SDH).

Man skilur ímillum apopleksi, har sjúkueyðkennini vara longri enn 24 tímar TCI (Transitorisk Cerebral Iskemi), har sjúkueyðkennini hvørva áðrenn 24 tímar eru farnir.

Sjúkueyðkennini í tí akuttu fasuni hanga saman við hvat ella hvørji øki í heilanum ið eru rakt. Ofta snýr tað seg um niðursett vit, niðursetta kraft og føling í tí einu síðuni av kroppinum og kognitivt órógv, sum ávirkar málið, rúmfatanina og dagligdagsfunksjónir. Psykiskar broytingar og tunglyndi eru eisini vanlig.

Í Danmark eru árliga umleið 10.000-12.000 nýggir tilburðir av apopleksi, sum harvið er ein av teimum størstu fólkasjúkunum í Danmark. Upp til 10 % av sjúklingunum doyggja innanfyri tann fyrsta mánaðin, og hjá teimum sum yvirliva, førir sjúkan ofta til avlamni í størri ella minni mun. Í Føroyum verða umleið 70 fólk um árið innløgd við apopleksi á Apopleksideildini á Landssjúkrahúsinum. Tað eru ikki øll, ið fáa apopleksitilburðir í Føroyum, ið verða innløgd á hesari deildini, og tí er talið eisini nakað hægdi enn 70. Heilafelagið metir, at talið á føroyingum, ið árliga verða rakt av apopleksi er umleið 100.

## Keldur


Bólkur:Nevrologiskar sjúkur
Bólkur:Deyðsorsøkir
Kopar

**Kopar** (latín: cuprum, uppkallað eftir Kýpros) er tað 29. frumevni í tí skeiðbundnu skipanini, og hevur tað evnafrøðiliga súmbolið **Cu**. Í sínum reina skapi sær hetta skiftismetalið út sum eitt skínandi metal við einum serstakum reydligum liti. 

## Eginleikar
Kopar er rættiliga líkt silvuri og gulli, ið eins og kopar eru í bólki 11. Øll hesi metalini eru løtt at arbeiða við.

## Keldur


Bólkur:Frumevni
Lútur

Ein **lútur** er eitt mýl ella ein ion, ið kann upptaka eina hydron sambært definisjónini hjá Brønsteds. Ein vatn-upploysn av lúti hevur eitt  pH-virði á millum 7 og 14.

## Dømi um lútir

### Sterkir lútir

* NaOH (Natriumhydroxid) er ein sterkur lútir, ið er bygt upp av jónunum Na+ og OH-. Natriumhydroxid verðu eitt nú brúkt til at reinsa stoppaði frárensl, framleiða sápu og til at avsýra træ. Natriumhydroxid hevur fleiri ymisk handilsnøvn sum t.d. kaustisk soda, etsinatron, natronlútur og flótandi frárenslureins.
* KOH (Kaliumhydroxid) er eisini ein sterkur lútur og verður eitt nú brúktur til framleiðslu av sápu.

### Veikir lútir

* NH3 (ammoniak) er ein veikur lútur, sum m.a. verður brúktur sum gødning í landbúnaðinum, ella í húsarhaldum í blómuhavum.
* Syreresteinar av sterkum sýrum og veikum lútum, t.d. svávulsýrlingur sýrurest SO32-
* Syreresteinar av veikum sýrum eru veikir lútir, t.d. sýrurestin av eddikasýru CH3COO-
* Purinirnar adenin og guanin og pyrimidinirnar, cytocin, thymidin og uracil verða nevnd nukleolútir, orsakað av at tað er tilstaðar í nukleinsýrum.

## Eginleikar
Nakrir av vanligu eginleikunum hjá lúti:
*Slímut ella sápu kensla á fingrunum, orsakað av saponifisering av feittinum á menniskjahúð.
*Konsentreraðir ella sterkir lútir eru kaustiskir á organiskt evni og reagera kraftigt við sýru.
*Lútur litar reytt lakmuspappír blátt.
*pH virði av einari upploysn, sum er  lútur, er hægri enn 7.
*Lútir hava ein beiskan smakk

## Keldur


Bólkur:Evnafrøði
Silvur

**Silvur** (latín: *argentum*) er tað 47. frumevni í tí skeiðbundnu skipanini,  og hevur tað evnafrøðiliga súmbolið **Ag**. Undir vanligum trýst- pg hitaviðurskiftum sær hetta skiftismetalið út sum eitt skínandi blankt hvítt metal.

Bólkur:Frumevni
Robert Clotworthy

**Robert Clotworthy** er ein amerikanskur raddarleikari. Robert Clotworthy er best kendur sum frásøgufólkið í *[[Ancient Aliens]]* hjá History Channel og í leiklutinum sum Jim Raynor í *[[StarCraft]]*, víðkanini **', og ''[[StarCraft II: Wings of Liberty]]'' og ''[[StarCraft II: Heart of the Swarm]]''.

== Byrjanin av yrkisleiðini ==
Yrkisleiðin hjá Roberti sum raddarleikari byrjaði, tá hann var 15 ára gamal: ''"Pápi mín framleiddi útvarpslýsingar, og frá einum ungum aldri var eg við honum í upptøkuhølunum. Eg hitti summar av teimum bestu leikarunum ([[Jerry Stiller]], [[Anne Meara]], [[Mel Blanc]], [[June Foray]] osfr.), og teir góvu mær íblástur."''

== Leiklutur sum Jim Raynor í StarCraft ==
Robert leggur rødd til høvuðsleiklutin [[Jim Raynor]] í [[StarCraft (røð)|StarCraft]]-[[Telduspæl|telduspølunum]]. Robert leikti Raynor fyrstu ferð í ''[[StarCraft]]'', har Raynor er ein av høvuðsleikarunum í søguni í spælinum. Hann var aftur Raynor í víðkanini **'. Ein lesarakanning í GameSpot útnenvdi Raynor sum ein av teimum 10 bestu hetjunum í telduspølum, og GameSpot rósti serliga góðskuna í raddarleikinum hjá Roberti Clotworthy.

Tólv ár eftir, at *StarCraft* kom út, var Robert Clotworthy aftur í leiklutinum sum Raynor í *[[StarCraft II: Wings of Liberty]]* Søgan í *Wings of Liberty* leggur serligan dent á Terranarnar og serliga Raynor, sum í spælinum hevur høvuðsleiklutin. Eitt ummæli av *Wings of Liberty* á ITP.net gjørdi greitt, at Robert Clotworthy hevði leikt Raynor fullkomiliga, og Robert Clotworthy vann "GotY Awards 2010 – Best Voice Acting"-virðislønina hjá reactiontime.co.uk.

## Aðrir leiklutir
Robert Clotworthy hevur verið við í fleiri enn 100 filmum og sjónvarpsrøðum. Hann var "Kriminaltøkningur" í fýra pørtum av amerikonsku sjónvarpsrøðini *[[Hunter]]* frá áttatiárunum. Robert Clotworthy var frásøgufólkið í dokumentarunum *[[Empire of Dreams|Empire of Dreams: The Making of the Star Wars Trilogy]]* and *[[Star Wars: The Legacy Revealed]]*, sum vórðu í uppskoti til eina Emmy-virðisløn. Robert Clotworthy var eisini frásøgufólk í sendingunum *Indiana Jones and the Ultimate Quest* og *Batman Unmasked: The Psychology of the Dark Knight*. Robert Clotworthy er eisini kendur sum røddin á Marshall Law í bæði Tekken 5 og víðkanini Tekken 5: Dark Resurrection.

## Tilvísingar


## Ávísingar úteftir
*Almenna síðan hjá Roberti Clotworthy
*Facebook-síðan hjá Roberti Clotworthy

Bólkur:Amerikanskir raddaleikarar
Búskapar- og Almannaráðið í ST

**Búskapar- og almannamálaráðið í ST** (á enskum *United Nations Economic and Social Council*, stytt **ECOSOC**) umsitur fíggingina til undirstovnar í ST og virkar fyri at samskipa ítøkiliga arbeiðið, sum verður gjørt um allan heim. Høvuðsuppgávan hjá Búskapar- og Almannaráðnum er at samskipa tað búskaparliga og sosiala arbeiðið í ST høpi, bæði hjá ST sjálvum og hjá stovnum, sum hoyra til ST-familjuna. Ráðið hevur 54 limir, sum Aðalfundurin velur við støði í einum landafrøðiligum býti millum ymsar partar av heiminum. Limirnir verða valdir fyri trý ár í senn. Búskapar- og Almannaráðið hevur stóran týdning í Sameindu Tjóðum, hetta sæst millum annað í at virkisøkið hjá ráðnum fevnir um á leið 70 prosent av øllum starvsfólka- og fíggjarorku hjá ST stovninum. Omanfyri tvey túsund ikki-stjórnarfelagsskapir hava ráðgevandi støðu hjá Búskapar- og Almannráðnum. Ráðið samskipar fleiri av uppgávunum, sum stovnar knýttir at ST standa fyri, til dømis umhvørvisátøk, heilsuátøk og landbúnaðartiltøk. 

## Keldur

* http://www.galdu.org/web/index.php?sladja=45&vuolitsladja=55&giella1=nor 
* http://www.fn.no/FN-informasjon/FNs-hovedorganer/Det-oekonomiske-og-sosiale-raad 

Bólkur:ST
Kaffi

**Kaffi** er ein drikkur, sum er gjørdur av kaffiplantuni. Bæði skal og fruktmassin verður tikin burtur, og bert kjarnin (steinurin), tað ið vit nevna bønin (fræðið), verður turkað, brent og malt. Fínleikin av kaffipulvurinum er skiftandi, alt eftir hvussu kaffi verður gjørt. Kaffi verður blandað á ymsan hátt við vatni og verður sum oftast drukkið heitt. Kaffiplantur verða dyrkaðar í meira enn 70 londum, fyrst og fremst tætt við Ekvator í Miðamerika, landsynningsasiu, Maldivunum og Afrika. Tá berini eru búnaði, verða kaffiberini plukkaði, viðgjørd og turkaði fyri at verja fræði inni í berinum. Fræðini verða síðan ristaði til ymisk stig, alt an uppá, hvønn smakk ið ein ynskir, áðrenn fræðini verða malin og bryggjaði til kaffi. Kaffi veksur har veðrið er soleiðis, at hitin ikki fer niður um 16 ºC í meðal kaldasta mánaðin, og ikki upp um 25 ºC í meðal heitasta mánaðin. Eisini er neyðugt við í minsta lagi 100 cm av regni um árið, men við reglubundnari turrtíð. Kaffi veksur so statt í tropunum, men nakað niðan frá strondini, tí annars verður ov heitt um summarið.  

Kaffiplantan er í veruleikanum eitt træ, men hon verður klipt niður til ein stóran runn. Fræið verður sáað í røðum, og tá ið plantan eftir hálvum øðrum ári hevur fest góðar røtur, verður hon flutt og sett niður í skugganum av hægri trøum. Fimm ára gomul byrjar hon vanliga at seta frukt. Kaffiberini búnast ikki øll í senn, og tí verður heystað nógvar ferðir eitt ávíst tíðarskeið. Kaffiberini verða annaðhvørt tikin við hond, ella eisini verða tey rist av greinunum niður á lørift, sum er breitt undir runnarnar. Síðan verða kaffiberini breidd út í sólina at turka. Breitt verður út yvir tey um náttina at verja tey móti døggi og regni. Eftir uml. trimum vikum eru tey nóg turr. Tornaða fruktkjøtið verður tikið uttanav við maskinu, og bønirnar verða reinsaðar og fyltar í sekkir. Kaffið er greitt til útflutnings. Áðrenn kaffið kann verða nýtt, skal tað brennast, men tað verður vanliga gjørt í kaffibrennivirkjum í keyparalondunum. Mestu kaffiframleiðaraøkini eru Brasil, Vjetnam, Indonesia, Kolumbia og Etiopia. 

## Sí eisini
* Te
* Mate

## Keldur


Bólkur:Kaffi
Bólkur:Matur og drekka
Canberra

**Canberra** er felagshøvuðsstaður í Avstralia. Canberra er bygdur 300 km sunnan fyri Sydney á einum sera vøkrum og veðurgóðum stað uppi millum Bláu Fjøllini. Í Canberra heldur felagsstjórnin til; har eru stór gistihús, universitet og aðrir stórir og prýðiligir mentaskúlar, men eingi ídnaðarvirki. 

Bólkur:Avstralia
Bólkur:Býir í Avstralia
Alice Springs

**Alice Springs** er oasubýur mitt inni í landinum í Avstralia. Alice Springs er ímillum teir býir í Northern Territory, sum vaksa skjótast, hóast hann er mítt í oyðimørkini . Fólkatalið var 3000 í 1960, í 2013 búðu 25,186 fólk har. 

Alice Springs er nærmasti býur til Uluru, sum er eitt World Natural Heritage Site (heimsarvur) hjá UNESCO. 

## Keldur


Bólkur:Býir í Avstralia
Bólkur:Norðaru Øki
Auschwitz

**Auschwitz** var er ein týningarlegur í Suðurpóllandi. Tað er enn til og er ein partur av UNESCO-heimsarvinum. Auschwitz rúmaði 135.000 fangum á sumri 1944. 1,1 mió. doyðu í leguni. Av hesum vóru 960.000 jødar, 140.000 póllendingar, 23.000 sigoynarar, umframt mangir aðrir minnilutar. Nasistarnar vóru eisini eftir fólki úr mongum øðrum bólkum, sum t.d. sovjetiskir krígsfangar, alment serbiskt fólk, samkynd, folk við breki, Jehova Vitni og aðrir politiskir og religiøsir flokkar. 

Navnið er pólska navnið á pólska býnum, har leganvarð bygd, týtt til týskt – Oświęcim. Auschwitz er trý støð:
# Auschwitz I var ein lega fyri politiskar fangar, umframt ein staður fyri píningarlíkar læknafrøðiligar royndir.
# Auschwitz II, eisini nevnt Birkenenau, var ein ovurstór týningarlega. 
# Auschwitz III var ein arbeiðslega, sum veitti eini gummiverksmiðju arbeiðsmegi. 

Viðurskiftini í legunum vóru ræðulig. Nasistarnir drópu menniskju á nógvar ymiskar hættir. Fleiri vórðu noydd til at arbeiða seg til deyða, onnur vórðu skotin, men tann allar ræðuligasti hópdrápshátturin var at gassa fólk til deyða. Fangarnir vórðu beindir inn í stór skiftingarrúm, har teir skuldu lata seg úr øllum og so halda fram inn í "brúsurúmið". Har vóru brúsumunnstykki undir loftinum, men tað kom ikki vatn úr teimum. Í staðin vórðu hurðarnar læstar, og so varð gass latið gjøgnum brúsurnar, Zyklon B (vætucyanid), sum spakuliga kvaldi innilæstu menniskjuni. Hurðarnar vórðu latnar upp aftur, og aðrir fangar í leguni tóku líkini. 

Ringar og prýði vórðu tikin av, og gulltenn og gullfyllingar vórðu trektar út. Hárið á kvinnunum varð brúkt til at gera klæði burturúr. Klæði og annað, sum lá eftir í skiftingarrúminum, varð rænt fyri alt, sum hevði nakað virði. Stórir salar vórðu fyltir við kuffertum, taskum, brillum, handilstonnum og gjørdum limum, sum nasistarnir stjólu frá teimum deyðu. Tey, sum ikki vórðu leidd beinleiðis inn í “brúsurúmið” og deyðan, fingu eitt stutt lív í hesum helviti av eini legu. Tvíburar, sum komu til Auschwitz, kundu enda hjá læknanum Josef Mengele. Hann gjørdi royndir við fangunum. Til dømis seymaði hann tvíburar saman, so at teir fingu sama blóðrensl. 

Tann 27. januar 1945 kom Reyði herurin hjá Sovjetsamveldinum til týningarleguna og setti jødarnar har í frælsi. 

## Kelda

* http://snl.no/Auschwitz

Bólkur:Antisemitisma
Bólkur:Seinni heimsbardagi
Bólkur:Holocaust
Ormur reyði

***Ormur reyði*** (svenskt: ***Röde Orm***) er ein skaldsøga, sum svenski rithøvundurin Frans G. Bengtsson skrivaði, og sum kom út fyrstu ferð í tveimum pørtum í 1941 og 1945. Søgan gongur fyri seg í víkingaøldini. Bjarni Niclasen týddi til føroyskt í 1978-1980.

## Keldur


Bólkur:1941
Bólkur:Skaldsøgur
Bólkur:Svenskar bókmentir
Jarn

**Jarn** (Fe) er heitið á tí 26. frumevninum í tí skeiðbundnu skipanini. Jarn er eitt metal. Tey fyrstu tekinini um nýtslu av jarni eru frá umleið ár 4000 f.Kr. hjá sumerum og egyptum. Jarn verður útvunnið úr málmi. Jarn er tað metal, sum mest verður nýtt. Jarn er nógv nýtt, eit nú til lutir í bilmotorum og til sigulmagn. Jarnpetti detta niður á jørðina sum loftsteinar úr rúmdini. Men jarnið, vit nýta, fáa vit úr jarnmálmi, sum verður høgdur í fjøllunum. Mannakroppurin krevur jarn í teimum reyðu blóðkroppunum, so at góður kostur er til dømis grønmeti ella livur, sum jarn er í. Hittitarnir í Turkalandi gjørdu jarn longu 1500 f.Kr. Tað var inngangurin til jarnøldina. Jarn verður brætt úr jarnmálmi í ovurstórum háovnum.  Onnur metal kunnu verða blandað upp í stálið at fáa fram ávísar eginleikar. Stál verður gjørt úr jarni, sum er av vanligastu frúmevnum á jørðini, og kolevni (karboni), ið fæst burtur úr koli. Stál verður brúkt til mangt og hvat, til ovurstór tangaskip og brýr, elalítlar skrúvur og møtrikkar. Í øllum heiminum verða gjørd um 680 mió tons av stáli um árið.

Jarn og stál, sum er úti, rustar. Serliga herviligt er tað, kemur sjógvur ella saltvatn at. Rustur er reyðbrún sambinding millum jarn og súrevni. Rustur fær jarn at vikna, so tað at enda verður dust.

## Keldur


Bólkur:Frumevni
CESCR

**ST nevndin fyri búskaparlig, sosial og mentanarlig rættindi** (á enskum *Committee on Economic, Social and Cultural Rights*, stytt **CESCR**) hevur til uppgávu at kanna, hvussu ST limalondini halda seg til skyldurnar í CESCR sáttmálanum. Í sáttmálanum binda londini seg til at tryggja sínum borgarum rættindi til arbeiði, heilsu, útbúgving og nøktandi liviumstøður. Sáttmálin er frá 1966 og kom í gildi fyri Føroyar í 1972. 

Bólkur:ST
Flamma

**Flamma** er ein føroyskur popp tónleikabólkur, mannaður av trimum kvinnum: Laila Carlsen, Ann Chanett Danielsen og Malan Eyðunsdóttir. Tað var í 2013, at bólkurin fekk nýggja navnið Flamma, men tær tríggjar hava fyrr mannað bólkin Divaz, tó er Ann Chanett Danielsen nýggj í bólkinum, tað var Anna Maria Olsen, ið var við í bólkinum Divaz frá byrjan, saman við Lailu og Maluni. Tað eru nøkur ár síðan tær byrjaðu, ein av fyrstu ferðunum, ið Divaz framførdu alment saman var til Syng við á Sandi. Tær valdu at broyta navnið síðst í mai 2013, áðrenn tær fóru í holt við at geva út nýggjan tónleik, navnabroytingin kom samstundis sum fyrsta staklagið varð útgivið á Soundcloud, tað var í mai 2013, lagið hevur heitið *CityLights*. Ætlanin er so at geva út eina fløgu einaferð á sumri 2013. Kristoffer Mørkøre framleiðir fyrstu fløguna. Í apríl og mai 2013, áðrenn tær høvdu skift navn, vóru tær á tónleikarundferð í Føroyum. Saman við teimum trimum vóru tónleikararnir Jóhan Ziskason, Kristoffer Mørkøre og Henning Hjalt Nicodemussen. Á konsertunum sungu tær coverløg, sum tær eisini høvdu gjørt tá tær byrjaðu at syngja saman. Á tónleikaútgávuni verða tað tó nýggj løg. Divaz framførdu føroyska tjóðsangin áðrenn steypafinaluna millum EB/Streym og Víking í 2012 á Tórsvølli.

## Útgávur
### Stakløg
Løgini eru útgivin á Soundcloud.
* 2013 - City Lights
* 2013 - Stay Like This Forever

## Keldur


Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Bólkur:Føroyskar songkvinnur
Bólkur:Popptónleikabólkar
Dánjal á Neystabø

**Dánjal Dam á Neystabø** (føddur 1979) er ein føroyskur tónleikari, sangari, tónasmiður og sjónleikari. Hann er eitt nú kendur sum ein av tónleikarunum í norðurlendska tónleikabólkinum Dánjal og í Føroyum er hann serliga kendur fyri Ævintýraferðirnar, sum hann hevur framført fyri børnum saman við Búa Dam í fleiri ár, teir hava eisini útgivið fleiri fløgur í sambandi við Ævintýraferðirnar. Teir hava framført fleiri skemtiligar sangir sum t.d. *Grækaris Grashøvd* og Snedigt, sum hava verið nógv spældir í Føroyum. Dánjal er fyrrverandi limur í føroyska tónleikabólkinum Tangz, sum gjørdist nummar trý til Prix Føroyar í 2001. Dánjal er sonur Helenu Dam á Neystabø, fyrrverandi mentamálaráðharra.

## Tónleikabólkurin Dánjal
Í juni 2012 gav orkestur hansara Dánjal út fløguna The Bubble, ið fekk fimm tilnevningar á Danish Music Awards Folk, sum varð hildið í november 2012. Bólkurin fekk eisini eina tilnevning á Danish Music Awards World 2012. Í 2013 hevur bólkurin Dánjal ferðast runt og spælt á festivalum í Noregi, Svøríki, Kekkia og í Danmark. Tey í Bólkinum Dánjal fara eisini at framføra á G! í 2013. Tey sum manna oekestrið Dánjal eru úr Føroyum, Damnark, Svøríki og Finnlandi, tey eru: Dánjal á Neystabø, Kim Nyberg, Annika Jessen, Sidse Holte, Stephan Sieben, Erik Olevik og Ulrik Brohuus. Eftir ætlan kemur út ein nýggj fløga í oktober 2013. Tey hava útgivið staklag av komandi fløguni, sum verður nevnt *Raindrops*.

## Útgávur

### Við tónleikabólkinum Dánjal
* 2009 - The Palace, TUTL & Peregrina Music
* 2012 - The Bubble, Tutl & Peregrina Music

### Ævintýraferðin - saman við Búa Dam
* 2005 - Hvat er hattar? - Ævintýraferðin 2005
* 2006 - Alt ber til - Ævintýraferðin 2006
* 2007 - Ævintýraferðin 2007 - Finnur uppá
* 2010 - Buldrist til tit brotna, klemmist til tit koppa
* 2011 - Ævintýraferðin 2011

#### Ævintýraferðin á uppsamlingsfløgum
* 2010 - Popp List 9
* 2012 - Tað mesta av tí besta

### Við tónleikabólkinum Tangz
* 1999 - *[[Prix ‘99]]* skering 7.
* 2001 - *[[Prix Føroyar 2001]]* skering 3.
* 2003 - *[[Ung um aldamótið II]]* cd1/skering 4.

## Heiður
### Saman við Búa Dam - Ævintýraferðin
* 2009 - Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs

### Við tónleikabólkinum Dánjal
* 2012 - Tilnevndur Danish Music Awards Folk í bólkinum *Besta fløga*, The Bubble
* 2012 - Tilnevndur Danish Music Awards Folk í bólkinum *Besta lag*, "Bring Me Along"
* 2012 - Tilnevndur Danish Music Awards Folk í bólkinum *Besti sangskrivari*
* 2012 - Tilnevndur Danish Music Awards Folk í bólkinum *Ársins talent*
* 2012 - Tilnevndur Danish Music Awards Folk í bólkinum *Besta live framførsla*
* 2012 - Tilnevndur Danish Music Awards World í bólkinum *Besta live framførsla*

### Við bólkinum Tangz
* 2001 - Nummar trý á Prix Føroyar

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Almenna heimasíðan hjá tónleikabólkinum Dánjal 

Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Føroyskir sangskrivarar
Bólkur:Føroysk tónaskøld
Bólkur:Havnafólk
Bólkur:Føðingar í 1979
Louis Armstrong

**Louis Armstrong** (4. august 1901 – 6. juli 1971) var ein amerikanskur jazztónleikari, trompetistur og sangari.

Armstrong – ella *Satchmo*, sum hann eisini er kendur sum - ein møguliga tann kendasti av øllum jazztónleikarum, og sjálvt um djassur longu í 1940'num tók ein vend burtur frá stílinum hjá Armstrong, so hevur hann til allar tíðir verið høgt í metum millum tónleikarar.

Upptøkur hansara frá 1920'erne høvdu stóra ávirkan á menningina av djassinum og verður enn í dag sæddar sum nakað av tí besta djassinum, ið nakrantíð er innspælt. Hansara duettir við Ellu Fitzgerald eru klassikarar, og í 1968, tá trupulleikar við heilsuni nærum hevði støðga hansara lívsleið sum djasstónleikari, fekk hann stóra sukse við sanginum "What a Wonderful World". Hesin sangurin kann neyvan kallast jazzur, men er sera eyðkendur Armstrong-sangur við hansara positiva og optimistiska lyndi.

## Lívssøga
Louis meinti sjálvur, at føðingardagur hansara var 4. juli 1900. Ikki fyrr enn 12 ár eftir deyða hansara, møtti rithøvundurin Gary Giddins (sum eitt nú hevur skrivað bøkur um Bing Crosby og Charlie Parker) í síni leitan eftir rótum Armstrongs, ein prest í einari grannasókn, sum vísti honum, at tað í tí lokalu kirkjubókini var nevndur ein Louis Armstrong, sum var føddur 4. august 1901. Tað vísti seg, at lítli Louis var skrásettur í sóknarkirkjuni hjá arbeiðsgevaranum hjá mammu hansara. Hesin upplýsingur kom við í bók Giddins, sum hevur heitið "*Satchmo – the Genius of Louis Armstrong*" og kom út í 1988. Dagurin 4. august 1901 hevur líka síðan verið góðtikin av Armstrong-granskarum, sum føðingardagurin hjá Louis Armstrong. 

## Sangir
Niðanfyri síggjast nakrir av kendastu sangunum, ið Armstrong framførdi:

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Afroamerikanarar
Bólkur:Føðingar í 1901
Bólkur:Andlát í 1971
Bólkur:Jazz
Purisma

**Purisma** ella **málreinsing** er ein hugsjón, sum hevur til endamáls,  at ein - í staðin fyri at nýta fremmandorð og lánorð - ger nýggj orð. Purisman er sostatt eitt verjuátak til tess at avmarka fremmanda málsliga ávirkan á málið. Purisma er ein partur av málrøktini, og hon hevur havt stóran týdning viðvíkjandi orðaúrvali til føroyskar orðabøkur. Kanadiski málgranskarin George Thomas vísir í ástøðiliga verki sínum *Linguistic purism* á, hvussu purisma kann virka ymisliga í málsskipanini, og tað kann lýsa orsøkina til, at orð við fremmandum atskoytum vanliga verða lúkað burtur í góðum skrivligum stíli og í orðabókum. Sambært Thomas ber til at býta purismu ella málreinsing í seks bólkar:

# Fonologisk purisma. T.e. tað at byrgja upp fyri fremmandum ljóðum og ljóðsambondum.
# Morfologisk purisma. T.e. tað at royna at sleppa undan fremmandum atskoytum og fremmandari bending.
# Syntaktisk purisma. T.e. tað at royna at sleppa undan fremmandum orðalag.
# Leksikalsk purisma. T.e. at royna at sleppa undan fremmandum orðum, og í staðin gera orð á heimligum botni.
#  Semantisk purisma. T.e. at royna at sleppa undan beinleiðis tøkutýðingum ella neyðtýðingum. 
# Ortografisk purisma. T.e. ikki at nýta fremmand tekn, men í staðin fáa orðið at hóska til ljóðmyndina hjá heimamálinum.

Bólkur:Málfrøði
Filipstad

**Filipstad** er ein býur í Filipstads kommunu í Svøríki. Fólkatalið var 6 022 í 2010, í Føroyum verður ein býur á hesi stødd nevndur býur, men í Svøríki gongur markið vanliga við 10 000 fólk, áðrenn ein býur kann kallast býur (stad). Av søguligum ávum verður Filipstad tó nevndur býur í Svøríki. 

Býurin liggur í eystara Värmlandi og er fyrisitingarligur miðdepil í Filipstads kommunu í Värmlands län. Býurin liggur í einum dali millum vøtnini Lersjön og Daglösen. Millum hesi bæði vøtnini rennur áin Skillerälven, sum rennur gjøgnum miðbýin í Filipstad.

Filipstad fekk síni býarrættindi hin 6. apríl 1611 og er eftir Karlstad og Kristinehamn triðelsti býur í Värmlandi. Býurin er uppkallaður eftir Karl Filip, sum var sonur Karl 9. av Svøríki og beiggi Gustav 2. Adolf av Svøríki. Líka síðan 1300-talið er tað siðvenja innan jarn- og námsvinnu, sum eisini er orsøkin til at økið bleiv bygt. Í økinum var stórt náttúruríkidømi, og tá námsvinnan var í hæddini fyrst í 1700-talinum, øktist fólkatalið í Filipstad munandi. Í 1694 misti Filipstad síni býarrættindi eftir ein brand, og ikki fyrr enn í 1835 fekk býurin aftur hesi framíhjárættindini. Eftir tað vaks býurin støðugt, eitt nú orsakað av at fleiri fyritøkur og stovnar komu til býin. Filipstads Bergsskola, sum er til enn í dag, er ein av hesum stovnum.

Í Filipstad liggur størsta knekkibreyðfabrikkurin Wasa og eisini chipsfabrikkurin OLW.
## Keldur


## Slóðir

Bólkur:Býir í Värmlands län
Skara

**Skara** er ein býur í Skara kommunu í Svøríki. Býurin hoyrir til Västra Götalands län og liggur í Västergötland. Býurin er umsitingarligur miðdepil fyri Skara kommunu. Í 2005 búðu 10.963 íbúgvar í býnum. Býurin hevur umleið 10 841 íbúgvar (2010).

Skara er ein av elstu býum Svøríkis, og dómkirkjan verður mett at vera frá umleið ár 1000. Hildið verður, at tað var her at Noregs biskupur Jon Raude fjaldi seg, tá ið hann í 1282 varð vístur av landinum av Erik Præstehader, kongi.

## Keldur


## Slóðir

Bólkur:Býir í Västra Götalands län
Kalmar

**Kalmar** er ein býur í Kalmar kommuna í Kalmar län Svøríki. Býurin hevur umleið 36 962 íbúgvar (2010).

## Slóðir

Bólkur:Býir í Kalmar län
Karlsborg

**Karlsborg** er ein býur í Västra Götalands län í Karlsborgs kommunu í Svøríki. Býurin er fyrisitingarbýur í Karlsborgs kommunu og hevði 3.551 íbúgvar í 2010.

Karlsborg liggur tætt við vestaru síðuna av vatninum Vättern og er kent fyri Karlsborg skansan sum varð bygdur í árunum 1819-1909. Býurin varð stovnaður og grundaði sín vøkstur á bygningsarbeiðsmenninir sum bygdu skansan í 1800-talinum. Skansin varð roknaður til at virka sum eyka høvuðsstaður í Svøríki í kríggsstøðu, við plássi til eitt nú ríkisdagin, stjórnina, valutagoymslu og kongshúsið.

## Keldur


## Slóðir

Bólkur:Býir í Västra Götalands län
Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart**, doyptur *Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart*, (27. januar 1756 í Salzburg – 5. desember 1791 í Wien) var ein eysturríkskur tónasmiður. Hann verður vanliga viðurkendur sum ein av størstu tónasmiðunum innan klassiskan tónleik. Hann er ein av meistarunum av wienarklassikkinum  og ein av teimum best dámdu tónasmiðunum nakrantíð.

Sjálvt um hann doyði bert 35 ára gamal, var hansara lívsverk sera stórt í vavi, og fevndi um øll tónleikasløg, ið vóru vanlig tá í tíðini: operair, ballettónleikur, symfoniir, solokonsertir (fyri klaver, violin og bratsch, valdhorn, tvørfloytu, klarinet og obo), messur, lied, strúkarakvartettir, sonatur og nógvur annar kamartónleikur.

Øll verk Mozarts eru blivin bólkað av Ludwig von Köchel í KV (**''K**öchel-**V**erzeichnis*). Hvørt verk er skrásett við *'KV**-skrásetingarnummar. T.d. stendur **KV 525*' fyri *Eine kleine Nachtmusik''.

Mozart var eins og systir hansara Maria Anna Mozart eitt satt undurbarn. Hann spældi cembalo frá hann var trý ára gamal og fór longu at komponera løg, tá hann var fimm ára gamal. Seinni spældi hann eisini klaver og violin.

## Keldur


Bólkur:Tónaskøld úr Eysturríki
Bólkur:Føðingar í 1750-árunum
Bólkur:Andlát í 1791
1873

**1873** (MDCCCLXXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi.

## Hendingar

## Føðingar
* 1. juli - Andrass Samuelsen

## Andlát
* 1. mai - David Livingstone, skotskur lækni og rannsóknarfari (f. 1813)
*

*
1874

**1874** (MDCCCLXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
hósdegi.

## Hendingar

## Føðingar
* 25. apríl - Guglielmo Marconi, italskur alisfrøðingur og verkfrøðingur (d. 1937).
* 6. desember - Andrias Christian Evensen

## Andlát
* 25. juli - Andreas Christian Lützen

*
1875

**1875** (MDCCCLXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 14. januar - Albert Schweitzer, týskur lækni, gudfrøðingur, tónleikari og heimspekingur (d. 1965)
* 19. januar - Svenning Krag Nielsen Rytter, amtmaður í Føroyum frá 1911 til 1918 (d. 1955)
* 7. mars - Maurice Ravel, franskt tónaskald (d. 1937)
* 28. mars - Ragnhild Jølsen, norskur rithøvundur (d. 1908)
* 8. apríl - Albert I av Belgia, belgiskur kongur (d. 1934)
* 10. mai - Eugen Schauman, finskur aðalsmaður og aktivistur (d. 1904)
* 6. juni - Thomas Mann, týskur rithøvundur (d. 1955)
* 3. september - Ferdinand Porsche, eysturríkskur/týskur verkfrøðingur og bilframleiðari (d. 1951)

## Andlát
* 3. juni - Georges Bizet, franskt tónaskald (f. 1838)
* 31. juli - Andrew Johnson, amerikanskur forseti (f. 1808)
* 4. august - H.C. Andersen, danskur rithøvundur (f. 1805)

*
Victoria drotning

**Victoria** (Alexandrina Victoria; 24. mai 1819 – 22. januar 1901) var drotning av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 20. juni 1837 og tann fyrsta keisarinnan av India frá 1. mai 1876 til sín deyðadag. Regeringstíð hennara sum drotning vardi í 63 ár og 7 mánaðir, og er longri enn hjá nøkrum øðrum bretskum monarki. Hon er tann higartil longststrýrandi kvinnuligi monarkurin í søguni. Alt tíðarskeiðið meðan hon stýrdi verður nevnt Victorianska tíðin. Hetta tíðarskeiðið var eyðkent av ídnaðarligum, politiskum, vísundaligum og hernaðarligum framburði í tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland.

Tá Victoria tók við trúnuni, var tað Sameinda Kongaríki longu sett á stovn sum eitt konstitutionelt monarki: regenturin hevði avmarkaða poliska ávirkan og framdi hana eftir ráðum frá forsætisráðharranum. Men hon var eitt týdningarmikið súmbol fyri sína tíð. Victoriutíðin er sermerkt við einari stórari øking av tí bretska imperinum; í tíðarskeiðnum náddi tað sítt hæddarpunkt, og gjørdist tann størsta globala stórmaktin yvirhøvur.

Victoria, sum stórt sæð var av týskari ætt, var dóttir Prins Edward Augustus, hertogi av Kent og prinsessu Victoriu av Sachsen-Coburg-Saalfeld, abbadóttir George 3. og bróðirdóttir Vilhelm 4., sum stýrdi áðrenn hana Hon fyriskipaði hjúnalag fyri tey nýggju børn hennara og 42 ommubørn yvir alt kontinentið. Tað bant Evropa saman og gav henni eykanavnið "Omma Evropu".  Hon var tann seinasti bretski monarkurin frá Hannover Húsinum; sonur hennara Kong Edvard 7. hoyrdi til Sachsen-Coburg-Gotha Húsið.

## Keldur


Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:Drotningar
Bólkur:Kvinnuligir statsleiðarar
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1819
Bólkur:Andlát í 1901
Gøtudanskt

**Gøtudanskt** er málið sum føroyingar tosa, tá ið teir tosa danskt við eyðkendum føroyskum dámi. Tað sigst, at ein lærari úr Gøtu, hann livdi frá 1850 til 1930, tosaði eitt serligt litað danskt við einari rúgvu av føroyskum. Tað sigst, at lærarin tosaði hetta danska allastaðni, hagar hann fór, og soleiðis kann hugtakið hava spjatt seg. Kanska passar hetta. Kanska er hetta upprunin til hugtakið gøtudanskt, altso, at tað er bygdin Gøta, sum navnið sipar til; tó er eisini møguligt, at talan snøgt sagt er um navnorðið gøta, altso *gadedansk*. 

Hetta er ikki standarddanskt, men eitt mál við sínum egnu reglum. Tað er úrslitið av teirri føroysku-donsku tvímælisstøðuni. 

Bólkur:Norðurlendsk mál
Bólkur:Føroyskt mál
Anna Frank dagbókin

**Dagbókin hjá Onnu Frank** er millum mest lisnu bøkur í Vesturheiminum eftir Seinna heimsbardaga. Hetta er bók um trettan ára gomlu Annu, sum saman við familju sínari goymdi seg á einum lofti undan týskarunum undir Seinna heimsbardaga. Trettan ára gamla Anna Frank og familja hennara goyma seg fyri nasistunum. Í tvey ár kundi hon ikki fara út, renna, rópa ella flenna. Í staðin skrivaði hon um tankar og kenslur sínar í dagbók, sum nú er kend um allan heim. Bókin er skrivað eftir vegleiðing frá Evu Schloss, sum yvirlivdi arbeiðslegurnar og gjørdist fostursystir Annu Frank. Anna er helst kendasta offur fyri Holocaust. Dagbók hennara er lisin av milliónum um allan heim og er ein ímyndin av jødaforfylging og týning undir Seinna heimsbardaga. 

## Søgugongd

Anna Frank skrivar í fyrstuni um seg sjálva sum eina væl umtókta gentu, um góðar vinkonur og troyttandi dreingir. Hon fortelur um flokkin, hon gongur í, dreingirnar og genturnar, vinkonurnar og systrina, Margot. Um tryggu tilveruna, hóast allar tær strongu lógirnar, ið vórðu settar í gildi fyri jødar - líka til Margot 8. juli 1942 fær boð um at møta hjá SS. Yvir háls og herðar rýma tey og fjala seg í Bakhúsinum í Amsterdam, har pápin arbeiðir. Anna er 13 ár, tá ið vit hitta hana, og hon er 15, tá ið hon sigur farvæl. Hetta tíðarskeiðið fylgja vit einari gentu, ið búnast og gerst sjálvstøðug. Hon sigur frá sínum loyniligastu hugsanum, og vit lesa um, hvussu illa hon situr um sátt við mammuna, um gerandisdagin í Bakhúsinum, um hennara dreymar og kynsligu menning. Seinasta hálva árið eru hon og Petur væl, og bæði fáa tey roynt kærleikan. Um várið 1944 droymdi Anna um, at hon skuldi geva út eina bók, tá ið kríggið var av. Hon ætlaði, at dagbókin, sum hon skrivaði frá 12. juni 1942 til 1. august 1944, skuldi vera støðið undir bókini. Men 4. august 1944 kom ein SS-heryvirmaður og tríggir hálendskir hjálparmenn frá "Grüne Polizei" og handtóku hana og hinar jødarnar, sum fjaldu seg saman í Bakhúsinum. Onkur hevði svikið tey. Sama dag bjargaðu hjálparfólk teirra øllum, ið Anna hevði skrivað. Anna Frank doyði í týningarleguni Bergen-Belsen í februar ella mars 1945. Eitt tað seinasta, hon skrivaði í dagbókina, var: "Eg vil liva, eftir at eg eri deyð". 

## Sí eisini
*Aldarinnar 100 bøkur sambært Le Monde

Bólkur:Bókmentir
Bólkur:Seinni heimsbardagi
Bólkur:Holocaust
UEFA Europa League

**UEFA Europa League** (á føroyskum eisini nevnd **Evropaligan**) er ein fótbóltskapping fyri evropeisk feløg, sum er fyriskipað av tí evropeiska fótbóltssambandinum UEFA. Tað er tann næst týdningarmesta kappingin fyri evropeisk feløg, næst eftir Champions League.

Kappingin var kend sum **UEFA Cup** áðrenn juni 2009,, samstundis var kappingarbygnaðurin broyttur frá 2009/2010-sesongini. Europa League og UEFA Cup verða sæð sum sama kapping, har navnabroytingin bert er eitt nýskapandi brand.

Kappingin byrjaði í 1971 og kom í staðin fyri Inter-Cities Fairs Cup, sum varð stovnað hin 18. apríl 1955. Fyrsta liðið, ið vann kappingina var Tottenham Hotspur. Í 1999 var UEFA Cup Winners' Cup afskaffað og lagt saman við UEFA Cup. Frá 2005/6 var innført eitt bólkaspæl, áðrenn liðini skuldu fara víðari til *knock-out-støðið*. Við navnabroytingini í 2009 varð Intertoto Cup innlimað í kappingina, og tað førdi tað við sær, at fleiri lið skuldu luttaka í kappingini, samstundis sum bólkaspælið var víðkað og kvalifikasjónskrøvini vóru broytt.

Chelsea F.C. eru verandi meistarar frá 2013.

## Føroyar í Evropaliguni
Føroyar hava luttið í Europa League í fleiri ár. Í 2013 luttóku fýra føroysk feløg: EB/Streymur og Víkingur, sum bæði megnaðu at koma víðari eftir 1. rundu, og HB og ÍF, sum ikki komu víðari.

## Finaluúrslit
### Inter-Cities Fairs Cup

### UEFA Cup

### Europa League

## Keldur


Bólkur:Fótbóltur í Evropa
Bólkur:UEFA
1876

**1876** (MDCCCLXXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi.

## Hendingar
* 10. mars - Alexander Graham Bell hevur ta fyrstu telefonsamrøðuna. 
* 1. august - Colorado gerst tann 38. deilstaturin i USA.
*

## Føðingar
* 7. august - Mata Hari, niðurlendsk dansarinna og njósnari (d. 1917)
* 14. august - Aleksandar Obrenović, serbiskur kongur (d. 1903)
* 22. november - Jack London, amerikanskur rithøvundur (d. 1916)
* 23. november - Manuel de Falla, spanskt tónaskald (d. 1946)

## Andlát
* 1. juli - Mikhail Bakunin, russiskur rithøvundur (f. 1814)
*

*
1867

**1867** (MDCCCLXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi

## Hendingar
* 1. desember - Kunoyar kirkja verður vígd.
* 30. mars - USA keypir Alaska frá Russlandi.
* Fyrsta skipaskráseting í Føroyum. Lerkurin, ið Martin C Restorff átti, er skrásettur sum nr. 1.

## Føðingar
* 25. mars - Arturo Toscanini, italskur dirigentur (d. 1957)
* 16. apríl - Wilbur Wright, amerikansk flypioner (d. 1912)
* 22. apríl - Palle Rosenkrantz, danskur krimihøvundur (d. 1941)
* 4. juni - Carl Gustaf Emil Mannerheim, finskur forseti (d. 1951)
* 29. september - Walther Rathenau, týskur politikari (d. 1922)
* 7. november - Marie Skłodowska-Curie, pólsk-franskur evnafrøðingur (d. 1934)

## Andlát
* 9. juni - Christian Pløyen, amtmaður í Føroyum 1837 - 1848. (f. 1803)
* 19. juni - Maximilian, keisari av Mexico (f. 1832)
* 25. august - Michael Faraday, bretskur evnafrøðingur og alisfrøðingur (f. 1791)

*
1868

**1868** (MDCCCLXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mikudegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*

*
Instituto Federal da Bahia

**Instituto Federal da Bahia** í Brasil varð sett á stovn í 1910 og er ein lærdur háskúli í Bahia, Brasil.

## Sí eisini

* Brasil

## Keldur


Bólkur:Lærdir háskúlar í Brasil
1869

**1869** (MDCCCLXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 18. mars - Neville Chamberlain, bretskur politikari (d. 1940) 
*2. oktober - Mahatma Gandhi, indiskur advokatur og borgararættindastríðsmaður  (d. 1948) 
* 15. oktober - Sigert O. Patursson, føroyskur ævintýrari (d. 1931)
* 31. desember - Henri Matisse, franskur málari (d. 1954)

## Andlát
* 18. august - Jacob Nolsøe, føroyskur handilsforvaltari og løgtingslimur (f. 1775)

*
1870

**1870** (MDCCCLXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

## Hendingar
* 1. mars - Fyrsta posthús í Føroyum letur upp í Havn. 
* 19. juli - Frakland lýsir kríggj ímóti Prusslandi.

## Føðingar
* 1. januar - Ernst Barlach, týskur myndahøggari (d. 1938)
* 7. februar - Alfred Adler, eysturríkskur sálarfrøðingur (d. 1937)
* 22. apríl - Vladimir Lenin, russiskur kollveltingarmaður (d. 1924)
* 30. apríl - Franz Lehár, eysturríkskt/ungarskt tónaskald og dirigentur (d. 1948)
* 24. mai - Jan Christian Smuts, suðurfrikanskur generalur og forsætisráðharri (d. 1950)
* 31. august - Maria Montessori, italskur lækni og námsfrøðingur (d. 1952)
* 26. september - Christian X, danskur kongur (d. 1947)
* 29. november - Enric Prat de la Riba i Sarrà, katalanskur politikari (d. 1917)

## Andlát
* 9. juni - Charles Dickens, bretskur rithøvundur  (f. 1812)
*30. juli - Aasmund Olavsson Vinje, norskur rithøvundur og blaðmaður (f. 1818)
* 12. oktober - Robert E. Lee, amerikanskur generalur (f. 1807)
* 5. desember - Alexandre Dumas, eldri, franskur rithøvundur  (f. 1802)

*
1864

**1864** (MDCCCLXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

## Hendingar
* 

## Føðingar
* 22. februar - Jakob Jakobsen, føroyskur málfrøðingur (d. 1918)
* 27. august - Súsanna Helena Patursson, føroyskur rithøvundur og blaðstjóri (d. 1916)

## Andlát
* 15. mars - Johan Halvorsen, norskt tónaskald og tónleikari (d. 1935)

*
1863

**1863** (MDCCCLXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
hósdegi.

## Hendingar
* 30. mars - Wilhelm Georg prinsur av Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg verður valdur til kong í Grikkalandi.
* 7. juni - Meksikobýur verður hertikin av fronskum hermonnum.
* 20. juni - Vesturvirginia verður skildur frá Virginia og gerst 35. lutstaturin í USA.
* 

## Føðingar
* 20. mars - Oliver Effersøe, føroyskur politikari (d. 1933)
* 10. mai - Kaarle Krohn, finskur fólkalívsfrøðingur og professor (d. 1933)
* 12. desember - Edvard Munch, norskur listamálari og grafikari (d. 1944)

## Andlát
* 26. juli - Sam Houston, amerikanskur politikari, generalur og forseti í lýðveldinum Texas.
*20. september - Jacob Grimm (annar av Grimm brøðrunum)

*
1862

**1862** (MDCCCLXII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi.

## Hendingar
* 23. september - Otto von Bismarck tekur við sum forsætisráðharri í Prusslandi.
* 23. oktober - Grikski kongurin, Otto I, verður frákoyrdur.
* 

## Føðingar
* 23. januar - David Hilbert, týskur støddfrøðingur (d. 1943)
* 14. juli - Gustav Klimt, eysturríkskur listamaður og listamálari (d. 1918)
* 22. august - Claude Debussy, franskt tónaskald (d. 1918)
* 29. august - Maurice Maeterlinck, belgískur yrkjari, rithøvundur og leikskald (d. 1949).
* 15. november - Gerhart Hauptmann, týskur rithøvundur (d. 1946).

## Andlát
* 10. januar - Samuel Colt, amerikanskur uppfinnari (f. 1814)
* 18. januar - John Tyler, amerikanskur forseti (f. 1790)
* 6. mai - Henry David Thoreau, amerikanskur heimspekingur og rithøvundur (f. 1817)
* 24. juli - Martin van Buren, amerikanskur forseti (f. 1782)
*

*
1861

**1861** (MDCCCLXI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi.

## Hendingar
* 12. apríl - Amerikanska Borgarakríggið byrjar

## Føðingar
*7. mai - Rabindranath Tagore, indiskur rithøvundur, heimspekingur, málari, tónleikari og tonaskald (d. 1941)
* 23. september - Robert Bosch, týskur ídnaðarmaður (d. 1942)
* 10. oktober - Fridtjof Nansen, norskur rannsóknarmaður (d. 1930)

## Andlát
* 2. januar - Fredrik Vilhelm IV, prusslendskur kongur (f. 1795)
* 6. juni - Camillo Benso di Cavour, italskur politikari (f. 1810)
* 14. desember - Albert av Sachsen-Coburg-Gotha, bretskur prinsur, maðurin hjá Victoria drotning (f. 1819)
*

*
1860

**1860** (MDCCCLX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

## Hendingar
* 24. mars - Sardinia-Piemonte avlutar í Torino-sáttmálanum Nizza/Nice og Savoia til Frankaríki. 
* 24. juni - Fyrsti sjúkrarøktarskúlin, grundaður á hugmyndirnar hjá Florence Nightingale, letur upp í Onglandi.
* 3. mai - Stokkhólm: Karl XV verður krýndur kongur av Svøríki.
* 7. juli - Býurin Vladivostok verður grundlagdur av russarum nærindis markinum til Korea.
* 5. august - Trondheim: Karl IV verður krýndur kongur av Noregi.
* 6. november - Abraham Lincoln verður valdur fyrsti republikanski forseti í USA.
* 20. desember - Suðurcarolina tekur seg úr Sambandsríkinum. 
* 

## Føðingar
* 17. januar - Douglas Hyde, írskur yrkjari, fyrsti forseti Írlands (d. 1949)
* 17. januar - Anton Tjekhov, russiskur rithøvundur og leikskald (d. 1904) 
* 22. august - Paul Nipkow, týskur uppfinnari (d. 1940) 
* 23. november - Billy the Kid, amerikanskur brotsmaður (d. 1881)
* 28. november - Júst Olaf Jacobsen, løgtingsmaður 1899-1903. (d. 1932) 
* 15. desember - Niels Ryberg Finsen, føroysk-danskur lækni, ið fekk  Nobelvirðislønina (læknafrøði, 1903). (d. 1904) 

## Andlát
* 1. juli - Charles Goodyear, amerikanskur evnafrøðingur og uppfinnari (f. 1800)
* 7. juli - Gustav Mahler, eysturríkskt tónaskald (d. 1911)
* 25. august - Johan Ludvig Heiberg, danskur yrkjari og leikskald (f. 1791)
* 21. september - Arthur Schopenhauer, týskur heimspekingur (f. 1788)

*
1858

**1858** (MDCCCLVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 23. apríl - Max Planck, týskur alisfrøðingur (d. 1947)
* 20. november - Selma Lagerlöf, svenskur rithøvundur (d. 1940)

## Andlát
* 5. januar - Josef Radetzky von Radetz, eysturríkskur herovasti (f. 1766)
*

*
1859

**1859** (MDCCCLIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
*27. januar - Wilhelm II, týskur keisari (d. 1941)
*19. februar - Svante Arrhenius, svenskur evnafrøðingur (d. 1927).
*16. mars - Alexander Popov, russiskur alisfrøðingur (d. 1906).
*8. apríl - Edmund Husserl, eysturríkskur heimspekingur (d. 1938).
*22. mai - Arthur Conan Doyle, skotskur rithøvundur (d. 1930)
*4. august - Knut Hamsun, norskur rithøvundur (d. 1952). 
*9. oktober - Alfred Dreyfus, franskur hermaður (d. 1935).

## Andlát
*6. mai - Alexander von Humboldt, týskur náttúrufrøðingur (f. 1769)
*11. juni - Klemens von Metternich, eysturríkskur diplomatur (f. 1773)
*8. juli - Oskar 1. kongur av Svøríki og Noreg (f. 1799)
*12. oktober - Robert Stephenson, enskur verkfrøðingur (f. 1803)
*2. desember - John Brown, amerikanskur frælsisstríðsmaður (hongdur) (f. 1800)
*16. desember - Wilhelm Grimm (annar av Grimm brøðrunum)

*
1856

**1856** (MDCCCLVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum 
týsdegi.

## Hendingar
* 1. januar - Kongaligi Einahandilin verður avtikin, og Føroyar fáa frían handil.
* 21. februar - Samuel Johannesen, kongsbóndi á Eiði, fær handilsloyvi
*7. desember - Haldarsvíkar kirkja verður vígd.

## Føðingar
* 13. juni - Søren Emil Müller
* 10. juli - Nikola Tesla

## Andlát
*

*
1855

**1855** (MDCCCLV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mánadegi.

## Hendingar
*Carl E Dahlerup ger fyrstu roynd við harum. Fýra haruungar vóru tiknir í Kragerø í Oslofirðinum og sleptir út í Hornabø, haðan runnu teir niðan á Kirkjubøreyn.

## Føðingar
* 

## Andlát
* 23. februar - Carl Friedrich Gauss (f. 1777)
* 11. november - Søren Kierkegaard (f. 1813)

*
1852

**1852** (MDCCCLII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum 
hósdegi.

## Hendingar
* 26. mars - Á hesum degi kom ríkisdagslógin um, at Føroya løgting skuldi setast aftur á stovn. Tingið fekk tó ikki lóggávuvald, men var í roynd og veru bert eitt amtsráð.
* 13. mai - Færingetidende, fyrsta tíðindablað í Føroyum, kemur út.
*
## Føðingar
* 25. juni - Antoni Gaudi, spanskur arkitektur (d. 1926)
* 

## Andlát
* 27. november - Ada Lovelace, bretskur støddfrøðingur  (f. 1815). 
*

*
1851

**1851** (MDCCCLI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 20. mai - Emil Berliner, týskur/amerikanskur uppfinnari (d. 1929)
* 

## Andlát
* 1. februar - Mary Shelley, bretskur rithøvundur  (f. 1797)
* 9. mars - Hans Christian Ørsted, danskur alisfrøðingur og evnafrøðingur (f. 1777)
* 10. juli - Louis Daguerre, franskur evnafrøðingur og uppfinnari (f. 1787)
* 14. november - Johan Henrik Schrøter, føroyskur prestur (f. 1771)
* 19. desember - William Turner, enskur listamálari (f. 1775)

*
1850

**1850** (MDCCCL) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi.

## Hendingar
* 30. mars: Danmark selur Gullstrondina í Afrika.
* 24. august - Hvalbingar og Sandvíkingar keyptu Lítlu Dímun á almennum uppboði fyri 4820 rbd.
* 9. september - Kalifornia gerst 31. lutstaturin í USA.

## Føðingar
* 4. juli - Ole Olsen, norskt tónaskald (d. 1927)
* 5. august - Guy de Maupassant, franskur rithøvundur (d. 1893)
* 13. november - Robert Louis Stevenson, skotskur rithøvundur (d. 1894)
* 

## Andlát
* 9. juli - Zachary Taylor, amerikanskur forseti (f. 1784)
*

*