open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venstre (Danmark)

**Venstre, Danmarks Liberale Parti**, sum oftast bara nevnt **Venstre** (merkir Vinstri), er ein danskur politiskur flokkur. Flokkurin hevur bókstavin V á atkvøðuseðlinum og er elsti flokkur í Danmark, sum enn er til.

Navnið Venstre kommur av, at flokkurin, tá ið hann varð stovnaður í 1870, var á vinstravonginum: Hann stríddist fyri líkarætti millum tær ymisku stættirnar í samfelagnum, fyri skúla til øll børn og líka rætt til læknahjálp. Í dag er Venstre ein høgrasinnaður flokkur.  

Ungdómsflokkurin hjá Venstre eitur Venstres Ungdom (VU) og er meira liberalur enn móðurflokkurin. Harumframt er Liberalt Oplysnings Forbund (LOF) og Danmarks Liberale Studerende knýtt at Venstre. Føroyski flokkurin Sambandsflokkurin er systurflokkur Venstre og gerst vanliga ein partur av tingbólkinum hjá Venstre, tá ið Sambandsflokkurin fær umboðan á Fólkatingi.

## Venstre í dag

Venstre hevur síðan valið í oktober 2011:
* 47 limir í Fólkatinginum. 
* 2 av Danmarkar 13 sessum í Evropaparlamentinum.
* 36 borgarstjórasessir. (inkl. 5 ráðmenn/borgarstjórar í Keypmannahavn, Odense, Aarhus og Aalborg kommunum)
* 699 kommunustýrislimum (av tilsamans 2.522).
* 1 regiónsráðsformann.
* 54 limir í regiónsráðunum.

## Forsætisráðharrar

Venstre hevur í Danmarkar søgu havt 11 forsætisráðharrar, av hesum er Anders Fogh Rasmussen tann einasti, ið er blivin afturvaldur. 

* Johan Henrik Deuntzer, (Reformvenstre) 1901-1905
* J. C. Christensen, (Reformvenstre) 1905-1908
* Niels Neergaard, (Moderat) 1908-1909, 1920-1924
* Ludvig lensgreve Holstein-Ledreborg, (Moderat) 1909
* Klaus Berntsen, (Moderat) 1910-1913
* Thomas Madsen-Mygdal, 1926-1929
* Knud Kristensen, 1945-1947
* Erik Eriksen, 1950-1953
* Poul Hartling, 1973-1975
* Anders Fogh Rasmussen, 2001-2009
* Lars Løkke Rasmussen, 2009-2011

## Floksformenn
* Thomas Madsen-Mygdal – 1929-1941 (deyður 1943)
* Knud Kristensen – 1941-1949 (deyður 1962)
* Edvard Sørensen – 1949-1950 (deyður 1954)
* Erik Eriksen – 1950-1965 (deyður 1972)
* Poul Hartling – 1965-1977 (deyður 2000)
* Henning Christophersen – 1977-1984 (deyður 2016)
* Uffe Ellemann-Jensen – 1984-1998
* Anders Fogh Rasmussen – 1998-2009
* Lars Løkke Rasmussen – 2009-2019
* Jakob Ellemann-Jensen – 2019-

## Keldur


Bólkur:Politiskir flokkar í Danmark
Det Konservative Folkeparti

**Det Konservative Folkeparti** er ein danskur politiskur flokkur. Flokkurin fær bókstavin C á atkvøðuseðlum og verður vanliga umrøddur sum "De Konservative".

## Søgan
Det Konservative Folkeparti varð stovnað í 1915 eftir at samskifti hevði verið millum flokkarnir Højre, De Frikonservative og en part av tí fyrrverandi flokkinum Moderate Venstre. í 1915 var flokkurin Højre tann mest dominerandi flokkurin í Danmark. Men fleiri av teimum ungu í Højre hildu, at tað var brúk fyri einum nýggjum flokki, ið kundi fáa ein meiri nýmótans og sosialt sinnaðan konservativan profil. Det Konservative Folkeparti varð meldaður til Ríkisdagin hin 18. december 1915, og tá vóru otta fólkatings- og 26 landstingslimir í flokkinum. Formelt bleiv flokkurin ikki stovnaður fyrr enn í januar 1916.

Flokkurin hevur verið millum teir støstu flokkarnir í Danmark, hann fekk t.d. 23,4% av atkvøðunum á fólkatingsvalinum 1984, men síðan er gingið støðugt aftur, og á fólkatingsvalinum 2011 fekk flokkurin bert 4,9% av atkvøðunum og fekk 8 limir, flokkurin misti 10 limir síðan valið í 2007, tá ið Det Konservative Folkeparti fekk 18 fólkatingslimir valdar.

## Floksleiðslan

### Leiðarar og formenn

Tann politiski leiðarin er valdur av fólkatingsbólkinum og teknar politikkin hjá flokkinum. Floksformaðurin verður valdur av landsráðnum, ið er floksins hægsti myndugleiki í øllum politiskum spurningum.

**Politiskir leiðarar í Fólkatinginum síðan 1929**

**Floksformenn síðan 1916**

## Limir í Fólkatinginum
Eftir fólkatingsvalið 2015 hevur flokkurin 6 fólkatingslimir:
* Mette Abildgaard – Nordsjællands Storkreds
* Rasmus Jarlov – Københavns Omegns Storkreds
* Naser Khader – Østjyllands Storkreds
* Mai Mercado – Fyns Storkreds
* Brigitte Klintskov Jerkel – Sjællands Storkreds
* Søren Pape Poulsen – Vestjyllands Storkreds

## Keldur


Bólkur:Politiskir flokkar í Danmark
Amnesty International Føroyadeild

**Amnesty International Føroyadeild** er føroyskur mannarættindafelagskapur, ið starvast undir Amnesty International.

## Hugsjón og endamál
Hugsjónin hjá Amnesty International er ein heimur, har hvørt menniskja hevur øll mannarættindini, sum eru staðfest í Heimsyvirlýsing Sameindu Tjóða, um Mannarættindi og onnur altjóða viðurkend mannarættindi.Til tess at røkka hesi hugsjón, er málið hjá Amnesty International at gera kanningar og tiltøk, at fyribyrgja og steðga álvarsligum brotum á rættin til kropsligt og sálarligt sjálvræði (integritet), samvitskufrælsi, framsøgufrælsi og frælsi frá mismuni, innan karmarnar av arbeiðinum at stríðast fyri øllum mannarættindum. Aðalmálini hjá Amnesty International Føroya Deild: 
* At skapa tilvitan um mannarættindi. At syrgja fyri, at øll í Føroyum vita, hvørji mannarættindini eru og hvat hesi merkja fyri hvørt einstakt menniskja.

* At kunna um og virka fyri at betra mannarættindastøðuna í heiminum - skapa kjak, hugburðsbroytingar og eggja til samhaldsfesti.
* At fylgja mannarættindastøðuni í Føroyum. Verða álvarslig brot á grundleggjandi mannarættindini framd móti ávísum bólkum í føroyska samfelagnum, hava vit skyldu til at vísa á trupulleikan, og at gera alt, vit kunnu fyri, at trupulleikin verður loystur.

## Leinkjur úteftir
Facebooksíða Amnesty International Føroyadeild: https://www.facebook.com/AmnestyInternationalForoyaDeild

## Keldur
Bólkur:Samfelag
Bólkur:Felagsskapir
Bólkur:Mannarættindi
Blákrossungdómur

**Blákrossungdómur**, stytt BKU, er ein føroyskur ungdómsfelagskapur, ið starvast undir Bláa Krossi Føroya.

## Endamál
Endamálið er at stuðla ungum í kristnum felagsskapi, í rúsfríari lívsførslu og fyribyrgja rústrupulleikum. Hetta verður gjørt við upplýsing, fundum, legum og øðrum tiltøkum. 
BláKrossUngdómur er eisini at finna í hesum londum: Noregi, Svøríki, Týsklandi og Sveis. Blákrossungdómur hevur umleið 400 limir, og eru aktivir limir í Føroya Ungdómsráð.

## Nevndin
Nevndin í 2014 er hendan:
* Dan Filip Smith Hammer, formaður
* Sanna Kass, næstformaður
* Jóhan Hansen, nevndarlimur
* Sjúrður Steinhólm, nevndarlimur

## Keldur


Bólkur:Ungmannafeløg
Bólkur:Felagsskapir
Norrøna Ungmannafelag Føroyar

**Norrøna Ungmannafelag Føroya, NUF,** er ein føroyskur ungmanna felagskapur, ið starvast undir Norrøna felagnum í Føroyum, og var stovnaður í 2014.

## Um NUF
Norrøna Ungmannafelag Føroya er ein politiskt óheftur felagsskapur. NUF hevur sjey systurfeløg í hinum Norðurlondunum, ið tað samstarvar við. NUF setur fokus á norðurlendska mentan, náttúru, mál og søgu, men eisini á at styrkja og betra samstarvið millum tey norðurlendsku londini.

Hetta skal fremjast í verki við at skipa fyri ymsum norðurlendskum tiltøkum, sum t.d. Föreningarna Nordens Ungdomsförbund (móðurfelag teirra) skipar fyri, eins væl og tiltøk kring Norðurlond, men eisini við at hava tiltøk fyri ung fólk í Føroyum.
Tiltøkini kunnu snúgva seg um at uppliva ella læra um alt frá heitum keldum í Íslandi, svenskum metaltónleiki, norsk fjøll, at fara við hundasleðu kring innlandsísin í Grønlandi ella um víkingamentan og hvar vit koma frá.

## Nevndin
Nevndin í 2015 var hendan:
* Laura Kathrine Apol, nevndarlimur
* Morten Sterme, næstformaður
* Erhard Petersen, kassameistari
* Christoffur Gert Nielsen, formaður
* Ása Hammershaimb Christiansen, nevndarlimur
* Guðrið Poulsen, tiltakslimur
* Kári Joensen, tiltakslimur

## Keldur

Bólkur:Ungmannafeløg
Bólkur:Felagsskapir
Friðarheiðursløn Nobels

**Friðarheiðursløn Nobels** er ein av teimum fimm Nobelvirðislønunum, ið svenskarin Alfred Nobel setti á stovn í sínum testamente frá 27. november 1895. Heiðurslønin verður býtt út av Den norske Nobelkomite. Móttakarar av virðislønini verða vanliga almanna kunngjørdis tíðliga í oktober, meðan sjálv handanin fer fram á deyðsdegi Nobels hin 10. desember. Hátíðarhaldið er síðan 1990 farið framm í Ráðhúsinum í Oslo. Tað verður eisini hildin ein serstøk konsert í samband við handanina, har ið vinnarin og týdningarmiklir gestir luttaka. Friðarheiðursløn Nobels verður mett sum heimsins týdningarmesta friðarheiðursløn. 

Hinar Nobelvirðislønirnar verða býttar út av Nobelstiftelsen í Stockholm. Tá ið Alfred Nobel andaðist hin 10. desember 1896 vóru Noreg og Svøríki enn í einum samveldi, har ið Svøríki einsamalt stýrdi uttanríkispolitikkinum. 

## Keldur


Bólkur:Nobelheiðurslønin
Bólkur:Virðislønir
Konstantinopel (søguligur býur)

**Konstantinopel** (grikskt: Κωνσταντινούπολις; latínskt Constantinopolis; osmannara turkiskt *قسطنطینية, Kostantiniyyé*)  var frá 330 til 1930 navnið á býnum, sum í dag verður nevndur Istanbul í Turkalandi. Áðrenn hetta æt býurin Byzans ella *Byzantium*. Navnið Konstantinopel fekk býurin tá keisarin Konstantin hin Stóri flutti rómverska høvuðsstaðin úr Rom og hagar. Í 12. øld var Konstantinopel størsti býur í Europa.

Tá Rómverjaríkið fór í tvíningar gjørdist Konstantinopel høvuðsstaður í *eysturrómverska*, ella *bysantinska ríkinum* við høvuðsæstinum hjá økumeniska patriarkatinum hjá ortodoksu kirkjuni. Millum grikkar varð býurin bert nevndur *i Poli* (býurin), tí hann var miðdepul í griksa heiminum. Nútíðar navnið *Istanbul* sigst stava frá miðaldargrikskum "εἰς τὴν Πόλιν" (framborið [is tim ˈbolin]), ið merkir "til býin". Hetta skal sipa til at hetta var einasti stórbýur í økinum. Norðbúgvar kallaðu býin Miklagarð.

Konstantinopel varð hertikin í tí 4 krossferðini í 1204 og til endans hertikin av osmanskum turkum í 1453 og av teimum gjørdur til høvuðsstað í osmanska ríkinum.

Bólkur:Byzantinska ríkið
Ungmannafelagið Samband

## Endamálið
**Ungmannafelagið Samband**, tó í dagligari talu "**Unga Samband**," er ungmannafelag Sambandsfloksins. Ungmannafelagið er grundað á somu grundvirði, eins og móðurflokkurin, tó er ungmannafelagið politiskt óheft av móðuflokkinum. Ungmannafelagið er umboðað í starvsnevndini og landsnevndini hjá Sambandsflokkinum, og er hetta við tí í hyggju, at sjónarmið ungdómsins eru við til at mynda tann politikkin, ið førdur verður í flokkinum. Hetta er beinleiðis í tráð við endamálsorðingina, ið stendur í viðtøkum felagsins: 

"Endamálið hjá Ungmannafelagnum Samband er at fáa sambandssinnaðan ungdóm at gerast ein virkin partur av politikki Sambandsfloksins"

## Politikkurin

Ungmannafelagið Samband ynskir eins og Sambandsflokkurin at virka fyri einum sterkum ríkisfelagsskapi, har støðugt verður miðja eftir at menna og nútímansgera samstarvið landanna millum í ríkisfelagsskapinum. Eins og móðurflokkurin, so er Ungmannafelagið Samband grundað á somu politisku sosial-liberalu grundvirði, har politiska visjónin er:

*"Politiska visjónin hjá Sambandsflokkinum skal tryggja, at allir borgarar í landinum fáa tær tænastu og ta hjálp teimum tørvar og gerast nøgdir borgarar. Harafturat skal vinnan fáa greiðar og mennandi karmar at virka undir"*

Ungmannafelagið Samband er limur í **Nordens Liberale Ungdom** (NLU), ið er ein felagsskapur fyri liberalu ungmannafeløgini í Norðanlondum.  

## Søgan
Hóast Sambandsflokkurin er millum elstu flokkar í Føroyum, stovnað í 1906, so varð stig ikki tikið til at seta á stovn eitt ungmannafelag hjá flokkinum, áðrenn ein arbeiðsbólkur varð settur tann 4. oktober 1979. Ungmannafelagið hjá Sambandsflokkinum sá dagsins ljós á einum fundi á Hotel Hafnia í Tórshavn tann 16. januar 1980, og gjørdist Snorri Haldórsson fyrsti formaður felagsins.

## Nevndin
Nevndin í 2025 er hendan:
* Áki Stenberg, formaður
* Halla Herdalur Poulsen, næstforkvinna
* Alvi Jespersen, kassameistari
* Birgir Ferjá Heldarskarð, skrivari
* Sigmar ovason Nysted, nevndarlimur
* Johanna Damgaard Mittún, nevndarlimur
* Rasmus Son Mørkøre, nevndarlimur
* Malena Gleðisheygg Joensen, nevndarlimur
* Elmar í Frammistovu, nevndarlimur

## Slóðir

*Sambandsflokkurin
*Ungmannafelagið Samband

## Keldur
Bólkur:Politikkur
Bólkur:Føroysk politisk ungmannafeløg
Dansk Folkeparti

**Dansk Folkeparti** er ein danskur tjóðskapar-, sosialkonservativur politiskur flokkur. Flokkurin fær bókstavin **O** á atkvøðuseðlum. Hann varð stovnaður hin 6. oktober 1995 á Christiansborg. Tað vóru Pia Kjærsgaard, Kristian Thulesen Dahl, Poul Nødgaard og Ole Donner, ið til tá høvdu verið limir í Fremskridtspartiet, sum stovnaðu flokkin.

Frá 2001 til 2011 var flokkurin parlamentariska grundarlagið fyri VK-stjórnini og stuðulsflokkur. Pia Kjærsgaard var forkvinna og politiskur orðførari fyri flokkin frá hann varð stovnaður og fram til 15. september 2012. Í september 2012 fór Pia Kjærsgaard frá sum forkvinna, og í staðin varð Kristian Thulesen Dahl valdur til formann.

Flokkurin var næststórstur í Danmark árini 2015-19. Hann fekk 21,1% av atkvøðunum á fólkatingsvalinum 2015. Flokkurin hevði 37 av Fólkatingsins 179 limum.

Á fólkatingsvalinum 2019 fekk flokkurin 8,7% av atkvøðunum og hevði tá 16 av Fólkatingsins 179 limum, men
síðani valdu 11 fólkatingslimir at melda seg úr flokkinum, m.a. Kristian Thulesen Dahl.

## Leiðarar
* Morten Messerschmidt 2022–
*Kristian Thulesen Dahl 2012–2022
*Pia Kjærsgaard 1995–2012

## Valúrslit

ImageSize = width:300 height:240
PlotArea = width:200 height:160 left:75 bottom:60
AlignBars = justify

DateFormat = x.y
Period = from:0 till:25
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:0

PlotData=
  bar:% color:claret width:15   mark:(line,white) align:left fontsize:S

  bar:1998 from:start till:7.4 text:7.4
  bar:2001 from:start till:12.0 text:12.0
  bar:2005 from:start till:13.3 text:13.3
  bar:2007 from:start till:13.9 text:13.9
  bar:2011 from:start till:12.3 text:12.3
  bar:2015 from:start till:21.1 text:21.1 

### Europa-Parlamentsval


ImageSize  = width:300 height:240
PlotArea   = width:200 height:160 left:75 bottom:60
AlignBars  = justify

DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:28
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = unit:year increment:4 start:0

PlotData=
  bar:% color:claret width:15   mark:(line,white) align:left fontsize:S

  bar:1999 from:start till:5.8 text:5.8
  bar:2004 from:start till:6.8 text:6.8
  bar:2009 from:start till:15.3 text:15.3
  bar:2014 from:start till:26.6 text:26.6
  

## Keldur

Bólkur:Politiskir flokkar í Danmark
Eiksund

**Eiksund** er ein bygd í Ulstein kommunu í Møre og Romsdal í Noregi. Bygdin hevur 316 íbúgvar (2014). Postnummar: 6068.

Eiksund var partur av Herøy kommunu 1889-1964.

Bólkur:Býir í Noregi
Yvirgangsálopið móti einum skúla í Peshawar í 2014

**Yvirgangsálopið móti einum skúla í Peshawar í 2014** var eitt yvirgangsálop ið fór fram í Pakistanska býnum Peshawar hin 16. desember 2014, har ið sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan lupu á ein almennan skúla, ið var rikin av pakistanska herinum. Álopið verður sagt at vera tað ræðuligasta yvirgangsálopið ið nakrantíð er framt í Pakistan. Sagt verður, at 145 fólk doyðu, av hesum vóru 132 børn í aldinum 8 til 18 ár, restin vóru starvsfólk í skúlanum. Í minsta lagi 450 fólk vóru særd og nógv vóru løgd inn á sjúkrahúsini í býnum. Meira enn 950 næmingar, lesandi og starvsfólk vóru bjargaði út úr skúlanum av herinum, meðan og eftir at álopið endaði, eftir at allir sjey yvirgangsmenninir lótu lív tíðliga um kvøldið.

## Keldur


Bólkur:Søga
Bólkur:Pakistan
Bólkur:Yvirgangsatsóknir
Bólkur:Hópdráp
Bólkur:2014
Heimsins ríkastu fólk

**Listi yvir heimsins ríkastu fólk**, seinast dagført í 2014. Tíðarskeiðið 1995 til 2007 var stovnarin av Microsoft, Bill Gates, heimsins ríkasti persónur.

Í Føroyum var fyri fyrstu ferð milliardingar skrásettir í september 2014, tá ið Regin Jacobsen, stjóri á Bakkafrost, og mamma hansara, Oddvør Jacobsen, áttu partabrøv, sum tilsamans vóru verd meira enn 1,1 milliard krónur.

## Heimsins ríkastu fólk í 2014
Sambært yvirlitinum hjá *Forbes* ið viðlíkaheldur topp-10 listan yvir heimsins ríkastu persónar, so sær listin í løtuni (des. 2014) soleiðis út:

## Keldur


Bólkur:Milliardingar
Tim Scott

**Timothy Eugene "Tim" Scott** (føddur 19. september 1965) er senatorur úr Suðurcarolina. Hann var limur í Umboðsmannatinginum í Suðurcarolina frá 2009 til 2011 og var kongresslimur í Washington, D.C. fyri Suðurdakota árini 2011–2013. 

Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Afroamerikanarar
Bólkur:Føðingar í 1965
Dreymurin um tað reyða rúmið

***Dreymurin um tað reyða rúmið*** (kinesiskt: 红楼梦; pinyin: *Hóng Lóu Mèng*, Wade-Giles: *Hung Lou Meng*) (kann eisini týðast sum ***Ein dreymur um reyðar bygningar***) er ein klassisk kinesisk skaldsøga frá Qing-veldinum. Bókin verður eisini nevnd *Søgan hjá steininum* (石头记, *Shítóu Jì*). Skaldsøgan sigst vera lutvíst sjálvævisøga og greiðir frá um ættina hjá rithøvundinum Cao Xueqin, um hennara stórheit og fall. Skaldsøgan fevnir um 120 kapitlar. Hildið verður, at tað er eru teir fyrstu 80 kapitlarnir, ið eru skrivaðir av Cao Xueqin, meðan teir seinastu 40 vóru skrivaðir av Gao E.

Skaldsøgan snýr seg um yvir 350 persónar – sera gjøllar frágreiðingar eru um summi av hesum, og skaldsøgan fer niður í smálutir, soleiðis at lesarin fær eitt innlit í stórheit og fall hjá einari kinverskari aristokratiskari familju. Ein av høvuðspersónum er aðalsonurin Jia Boayu (賈寶玉 / 贾宝玉), sum sæð útifrá livir eitt sorgleyst lív, sjálvt tá ið hann í veruleikanum er tunglyntur, og sum til seinast trekkir seg aftur frá hesi verð og gerst munkur. Høvuðshandlingin fevnir serliga um hetjuna í skaldsøguni og hansara systir- ella bróðurdøtur Lin Daiyu (林黛玉 *Bláur gimsteinum*) og Xue Baochai (薛寶釵 / 薛宝钗).

Bókin varð útgivin í 1791-92.

Bólkur:Kinverskar bókmentir
Bólkur:18. øld
Kofi Annan

**Kofi Atta Annan** (føddur 8. apríl 1938, deyður 18. august 2018 á Bern, Sveis) var ein ghanesiskur diplomatur ið starvaðist sum aðalskrivari hjá Sameindum Tjóðum frá januar 1997 til desember 2006. Annan og ST fingu Friðarheiðursløn Nobels í 2001 fyri teirra arbeiði við at gera heimin til eitt betri og meira skipað stað. Hann er formaður fyri The Elders, ið er ein felagsskapur ið Nelson Mandela stovnaði.

Kofi Annan, sum í tvær setur, frá 1997 til 2006, røktaði sessin sum aðalskrivari í ST doyði 18. august 2018 á einum sjúkrahúsi í Sveis, 80 ára gamal. Annan var tann fyrsti myrki afrikanarin, sum var aðalskrivari í ST. Í 2001 varð Nobel friðarheiðurslønin deild ímillum Kofi Annan og ST. Kofi Annan fekk heiðurslønina fyri at hava kveikt ST og arbeitt fyri mannarættindum. Í grundgevingunum varð eisini nevnt, at hann hevði lagt serliga orku í at arbeiða fyri at steðga HIV-smittuni í Afrika og at hann hevði arbeitt ímóti altjóða yvirgangi. Eftir at Kofi Annan fór frá sum ST-aðalskrivari, stovnaði hann Kofi Annan Stovnin, sum arbeiddi fyri altjóða menning. Hann var eisini valdur av ST at leiða teirra arbeiði fyri at steðga krígginum í Sýria. Kofi Annan, sum upprunaliga var úr Ghana, búði síni síðstu ár í Sveis saman við konuni.

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1938
Bólkur:Andlát í 2018
Bólkur:Politikarar
Bólkur:Gana
Christoffer von Gabel

**Christoffer von Gabel** (føddur 6. januar 1617 í Glückstadt, doyði 13. oktober 1673) var ein danskur embætismaður og vinnulívsmaður, sum í eitt tíðarskeið hevði einarætt til at reka handilsvirksemi í Føroyum. Undir Fríðriki III hevði hann stórt vald í Danmark. Hann var elsti sonur keypmannin Waldemar Gabel og Annu von Horn.
Hann var faðir Frederik Gabel, ið gjørdist embætismaður í Noregi. Tá ið foreldur hansara doyðu í 1641, arvaði hann rættindini at virka sum handilmaður eftir faðir sín. Fyrstu ferð, hann verður nevndur í skrivligum keldum, er í 1639, tá ið hann var í tænastu hjá Frederik av Danmark, ið seinni gjørdist kongur, men tá var erkibiskupur í Bremen. Hann fylgdi Frederik til Keypmannahavnar, tá ið hesin gjørdist Frederk III kongur av Danmark. Gabel gjørdist tá skrivari hjá nýggja konginum. Tá ið Karl 10. Gustav av Svøríki aftur byrjaði eitt kríggj, fór Gabel eftir egnum initiativi úr Hamburg til Holland fyri at fáa hollendska handilflotan at hjálpa dønum. Tá ið flotin fór til Keypmannahavnar, var Gabel sjálvur við.

Undir 1660 ára ríkisdegnum var hann danska kongsins umboðsmaður í forhandlingum við biskup Hans Svane og borgarstjóran Hans Nansen og spældi harvið ein týðandi leiklut, tá ið einaveldi varð innført. Sum løn gjørdist hann rentumeistari og assessor i Statskollegiunum og í Hægsta dómstólinum.

Hann luttók eitt nú í 1661 í undirhandlingum við Corfitz Ulfeldt og Kai Lykke, sum hann tvingaði til at rinda stórar bøtur. Í 1664 gjørdist hann aðalmaður og gjørdist geheimaráð og stathaldari í Keypmannahavn. Alla tað tíð ið Frederik III var kongur, hevði Gabel stórt vald og fekk stýr á danska búskapin. So skjótt sum kong Frederk var deyður í 1670 var Christoffer von Gabel uppsagdur og mist alt sítt vald uttan ræðið yvir Føroyar. 

Christoffer von Gabel varð móti endanum av Tredivuárakrígnum útnevndur til kongaligan proviantmeistara við tað Brandenburgska Hoffið. Hann var giftur við Ermegaard Badenhaupt, dóttir rentumeistaran í bispadøminum Verden. Tey fingu fleiri børn saman, eitt nú Frederik Gabel í 1645, ið frá 1673 var amtmaður yvir Føroyum og frá 1689 var amtmaður yvir Sorø og Ringsted. Í 1699 gjørdist hann varastathaldari í Noregi, beint eftir at Frederik IV var blivin kongur. Harvið vóru stiftamtmansskapið yvir Akershus Stift og guvernørsessurin í Føroyum tvinnaði saman. Frederik Gabel doyði 21. juni 1708 í Keypmannahavn og hevði tá stóra skuld, tí hann brúkti meira enn inntøkurnar vóru til.

Gablatíðin í Føroyum er í søgu Føroya kend sum ein hørð tíð, ið vardi frá 1662–1709.

## Keldur


Bólkur:Danir
Bólkur:Føroya søga
Bólkur:Føðingar í 1610-árunum
Bólkur:Andlát í 1670-árunum
Gary Coleman

**Gary Wayne Coleman** (8. februar 1968 – 28. mai 2010) var ein amerikanskur sjónleikari, ið var kendur fyri sín leiklut sum Arnold Jackson í *[[Diff'rent Strokes]]*. Seinni spældi hann við í sjónvarpsrøðunum *[[The Jeffersons]]* og *[[Good Times]]*. 

Hann hevur eisini spælt við í sjónvarpsrøðum sum *[[The Ben Stiller Show]]*, *[[The Fresh Prince of Bel-Air]]* (danskt heiti: *Rap fyr i L.A.*), *[[The Wayans Bros.]]*, og *[[The Simpsons]]*.

Eftir at hava vunnið nógvan pening sum barn fekk hann stórir fíggjarligir trupulleikar sum vaksin.

## Sjúka og deyði
Hann kempaði í nógv ár við nýrasjúku, ið gjørdi at hann bert bleiv 142 cm høgur. Hann doyði 28. mai 2010 af heilabløðing.

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Gary Coleman á Internet Movie Database

Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1968
Bólkur:Andlát í 2010
Bólkur:Amerikanskir raddaleikarar
Indonisiska AirAsia 8501 flogvanlukkan

**AirAsia Indonesia flogfar QZ 8501**, var eitt indonesiskt Airbus A320-flogfar, ið var bygt í 2008. Hin 28. desember 2014, ið var sunnudagur, hvarv tað á rutuni frá Surabaya í Indonesia til Singapore við 155 ferðafólkum og sjey starvsfólkum umborð. Hildið var, at tað var dottið niður í norðara parti av Javahavinum í Karimatasundinum millum oyggjarnar Java, Sumatra og Borneo.  Týsdag seinnapart lokala tíð hin 30. desember 2014 vóru vraklutir av horvna flogfarinum og meira enn 40 lík funnin í Kirimatasundinum. Tað var staðfest, at talan var um vraklutir av AirAsia QZ 8501 flogfarinum.

Flogfarið misti sambandið við flogleiðararnar í Jakarta kl. 0.17 lokala tíð (kl. 7.17 føroyska tíð) eftir at hava fingið noktandi svar uppá fyrispurning um at sleppa at flúgva hægri uppi orsakað av óveðri. Tætt flogferðsla var í økinum júst tá, seks onnur flogfør vóru á leiðini, tí var svarið noktandi. Flogskiparin spurdi eisini, um hann kundi snara til vinstru, tað slapp hann heldur ikki. 

## Ferðafólk og manning

AirAsia almannakunngjørdi tjóðskapin hjá teimum 162 ferðafólkunum og manningini á flogfarinum, sum taldi 144 vaksin fólk, 17 børn og eitt pinkubarn.
Kabinustarvsfólkini vóru fýra flogternur. Harumframt hevði AirAsia ein maskinmeistara sum við sum partur av flogmanskapinum umborð.

Pilotarnir umborð vóru:
*Kapteinur Iriyanto, ið var indonesi, og sum hevði flogið 20,537 flogtímar, harav 6,100 vóru við AirAsia Indonesia á Airbus A320.
*Annar flogskipari var Rémi Emmanuel Plesel, ein fraklendingur, ið samanlagt hevði flogið 2,275 tímar við AirAsia Indonesia.

## Keldur


Bólkur:Flogvanlukkur
Bólkur:2014
Bólkur:Indonesia
Norman Atlantic

**MS ''Norman Atlantic**'' er ein roll-on/roll-off (ROPAX) ferðamannaskip, ið italska reiðaríið Visemar di Navigazione eigur, og sum í 2014 var útleigað til grikska reiðaríið ANEK Lines. Hin 28. desember 2014 kom eldur í ferjuna, meðan hon sigldi rutusigling frá grikska havnabýnum Patras til Ancona í Italia, við støðgi í grikska býnum Igumenitsa. Eldur kom í, stutt eftir fráferð úr Igumenitsa, tá ið skipið var komið í Otrantosundið í Adriatarhavinum. Í minsta lagi ttrettan fólk hava mist lívið, harav vóru 11 umborð, tá ið eldurin kyknaði, og tveir albanskir menn doyðu tann 30. desember, meðan teir vóru til arbeiðis umborð á einum sleipibáti, ið skuldi sleipa ferjuna til lands. Ein veirur brast og varð slongdur á menninir, ið doyðu. 427 fólk vóru bjargaði í lívi av brennandi ferjuni.

Tá ið vanlukkan hendi var Norman Atlantic var 44 sjómíl (81 km) í ein útnyrðing av griksku oynni Korfu, 33 sjómíl (61 km) í ein útnyrðing av griksku oynni Othonoi. Við ferjuni vóru 222 akfør, 411 ferðafólk og manningin taldi 55 (22 italiufólk, 33 grikkar).

Fólkini umborð flýddu upp á dekkini ovast á skipinum, tað var tað einasta staðið ið tey kundu vera, tí eldur var í restini av skipinum. Regnið oysti niður, tað var nógvur vindur og høg alda, so fólkini gjørdust vát og køld, men samstundis gjørdi eldurin, at dekkið var brennandi heitt at standa á, og skógvarnir hjá fleiri teirra smeltaðu av hitanum, søgdu fleiri við sjónvarpsrásir og aðrir tíðindamiðlar.

Grikkar, italiumenn og albanar gjørdu alt ið tey kundu fyri at bjarga fólkunum umborð á Norman Atlantic, men tað var sera torført orsakað av ringa veðrinum. Umleið 150 sluppu í bjargingarbátar, men restin av fólkunum stóðu á dekkinum í umleið eitt døgn og summi stóðu har í meira enn eitt døgn, áðrenn tað eydnaðist at bjarga tey. Ein og ein vóru tey hálaði upp í bjargingartyrlur, ið hildu fram við bjargingararbeiðnum alla náttina og allan mánadagin, til øll ið vóru á lívið vóru fingin av skipinum. Skiparin var tann seinasti ið fór av skipinum, tað var umleið 36 tímar eftir, at eldurin varð staðfestur.

Italskir myndugleikar hava sett í verk eina kanning, um hví eldur kom í Norman Atlantic. Grikskir myndugleikar hava eisini sett eina kanning í verk.

Tað er óvist, júst hvussu nógv ferðafólk vóru við umborð á Norman Atlantic. Fyrst varð sagt, at samanlagt vóru 478 fólk umborð, men samsvar er ikki millum listan yvir ferðafólk og tey bjargaðu, summi eru komin fyri tvær ferðir, og umleið 80 av teimum bjargaðu vóru als ikki á listanum sambært italskum myndugleikum, so tað ber ikki til neyvt at siga, um hvussu nógv fólk møguliga enn eru saknaði. Hildið verður, at umleið 40 fólk av listanum eru ikki komin aftur í aftur.

## Keldur


Bólkur:2014
Bólkur:Vanlukkur á sjónum
Bólkur:Grikkaland
Bólkur:Italia
Bólkur:Albania
Hilmar Kass

**Poul Martin Hilmar Kass** (føddur 2. desember 1926 á Strondum) er ein fyrrverandi føroyskur lærari og politikari (Sjálvstýrisflokkurin).

Hann varð útbúgvin stýrimaður í 1950, seinni sama ár tók hann eisini prógv sum skipari, og árið eftir í 1951 sum skipsførari. Seinni fór hann at lesa til lærara á Føroya Læraraskúla, hagani hann tók prógv í 1962. Kass hevur verið sjómaður og skipari og var lærari á Tórshavnar millum- og realskúla 1962–1963, á Føroya Studentaskúla 1963–1969, og á Føroya Sjómansskúla 1969–1994, har hann eisini var varaskúlastjóri 1973–1993 og skúlastjóri í fyrru helvt av 1994. Hann var sensor á Føroya Sjómansskúla 1966–1969. 

Hilmar Kass var nevndarlimur í Tryggingarsambandinum Føroyar 1982–1997 (formaður frá 1985), stýrislimur í stýrinum fyri Føroya Barnaheimi 1981–1984, styrislimur í Hvíldarheiminum Naina 1981–1984, og limur av Sjórættinum 1963–1969.

Hilmar Kass var valdur inn á Føroya Løgting í Suðurstreymoy 1966–1988. Hann var formaður í Løgtingsins marknaðarnevnd, ið svarar til Løgtingsins uttanlandsnevnd, 1970–1974 og 1981–1988.

## Keldur

**Løgtingið 150 – Hátíðarrit*, bind 2 (2002), s. 309. (PDF )

Bólkur:Føðingar í 1926
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum
Bólkur:Strandingar
Bólkur:Føroyskir lærarar
Bólkur:Føroyskir skiparar
Skansi Offshore

**Skansi Offshore** (fyrr **Supply Service**) er ein føroysk flutningsfyritøka, ið er heimahoyrandi í Tórshavn á Skansavegi 7. Talið av starvsfólkum á sjógvi og landi er 135. Fyritøkan arbeiðir innan fleiri øki, eitt nú at veita tænastur til altjóða oljufeløg sum t.d. Statoil, BP og BG. Fyritøkan arbeiðir í Norðsjónum og í Eysturafrika.

## Skipaflotin
Skansi Offshore eigur og rekur fimm skip:

*Eldborg - bygt í 2009 á Fjellstrand AS skipasmiðjuni
*Saeborg - bygt í 2011 á Havyard í Noregi
*Sjoborg - bygt í 2012 á Havyard Leirvik í Noregi
*Torsborg - bygt í 2012 á Havyard Leirvik í Noregi
*Kongsborg - bygt í 2013 á Havyard Leirvik í Noregi

## Heiður
*2014 - Skansi Offshore varð kosin Ársins virki

## Keldur


Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Jóhan á Plógv Hansen

**Jóhan á Plógv Hansen** (føddur 1. mai 1994) er ein føroyskur hondbóltsleikari, ið spælir hondbólt í Danmark. Hann spælir fyri Skanderborg og danska U21 landsliðið. Jóhan hevur spælt hondbólt við Kyndli, síðani hann var 4 ára gamal. Men tá ið hann fylti 16 ár, flutti hann til Danmarkar fyri at spæla hondbólt á høgum støði. Jóhan var ein av teimum fáu dreingjunum, sum fekk pláss í SHEA - Skanderborg Håndbold Elite Akademi. SHEA er menningartilboð til úrmæling- ar innan hondbólt, sum hava evni til seinni at mennast til LIGA-spælarar, ella spælarar í bestu donsku deildini.
Hann hevur eisini spælt fótbólt fyrr í Føroyum, áðrenn hann flutti til Danmarkar, hann hevur spælt á U17 landliðnum hjá Føroyum. 
Í 2012 spældi Jóhan við Føroyska landsliðnum í IHF/EHF Challenge Trophy. Eftir dystin móti Moldova varð Jóhan valdur til besta leikara í dystinum.
Í apríl 2013 fekk hann longt sín sáttmála við Skanderborg í trý ár. Hann spældi sín fyrsta landsdyst fyri Danmark U21, tann 5. januar 2015. Jóhan valdi at skifta tjóðskap viðvíkjandi hondbólti úr Føroyum til Danmarkar. Tað førdi tað við sær, at hann ikki slapp at spæla fyri nakað landslið í tvey ár. Danski landsliðsvenjarin Ulrik Wilbek heitti 2013 í brævið á føroyska hondbóltssambandi at lata Jóhan sleppa at skifta hondbóltstjóðskap. Wilbek segði, at Jóhan var tann besti høgrivongur í Danmark í árganginum frá 1994-95. Jóhan segði við Kringvarapið í september 2013, at Danmark var eitt av heimsins bestu hondbóltslandsliðum hjá monnum, og U19 landsliðið hjá monnum var heimsmeistari, og hann vildi fegin taka av møguleikanum og spæla fyri Danmark, og samstundis hevði føroyska Hondbóltssambandið ikki nakrar ætlanir um at vera við í undankappingum til EM ella HM. BT skrivaði grein um Jóhan, tá ið Ulrik Wilbek meldaði út, at hann ynskti, at Jóhan skifti tjóðskap í hondbóltshøpi, so hann seinni kundi spæla fyri Danmark. Í greinini stóð m.a.:

*"Han har et fysisk helt unikt talent og en springkraft, jeg ikke har set magen. Han leder tankerne hen på Luc Abalo (fransk landsholdsstjerne) i springstyrke og teknik, og det ser man ikke så tit på disse kanter, siger Skanderborg Håndbolds sportschef Jesper Koch til klubbens hjemmeside."*

Um mánaðarskiftið juli/august 2015 spældi Jóhan við í endaspælinum í HM í hondbólti fyri U21 lið hjá monnum í Brasil. Danmark kom í finaluna, men tapti 26-24 móti Fraklandi. Danmark vann sostatt silvur.

## Heiður
*Gull í DM í hondbólti 2015-16 við Bjerringbro-Silkeborg
*Silvur við U21 hondbóltslandsliðnum hjá Danmark
*Kosin heimsins besti vongleikari undir 21 ár á HM í hondbólti í Brasil, tá hann varð valdur at vera ein av All Star liðnum í HM kappingini.

## Familja
Johan er uppvaksin í Havn. Hann er yngstur av 3 systkjum, og foreldrini eru Aibritt á Plógv úr Sandavági og Jákup Egholm Hansen úr Sørvági.

## Keldur


Bólkur:Føroyskir hondbóltsleikarar
Bólkur:Føroyskir fótbóltsspælarar
Bólkur:Føðingar í 1994
Charlie Hebdo

**Charlie Hebdo** er eitt franskt keipublað (satiriskt viku-tíðarrit). Redaksjónin heldur til í Paris. Tey ið skriva og tekna fyri blaðið eru dulnevnd, men veruligu nøvn teirra eru tó vælkend. Hin 7. januar 2015 varð eitt álvarsamt yvirgangsálop framt móti Charlie Hebdo, har ið 12 fólk doyðu og 11 vóru særd. Millum tey myrðu vóru 3 kendir teknarar og ábyrgdarblaðstjórin á blaðnum.

## Søga
Tíðarritið varð fyrstu ferð stovnað í 1969, men datt niður fyri aftur í 1981 og lá stilt í til tað var endurstovnað í 1992 og er komið út síðan. Broddurin í satiruni er rættaður móti politiskum valdshavarum, átrúnaðarligum leiðarum og øðrum stovnum, eitt nú móti løgregluni, og ofta er satiran víst í tekningum.

Charlie Hebdo endurprentaði í 2006 Muhammedtekningarnar, ið upprunaliga vóru prentaðar í Jyllands-Posten.  Tíðarritið er fleiri ferðir stevnt av muslimskum samfeløgum í Fraklandi, eitt nú eftir at tey endurprentaðu Mohammed-tekningarnar, men tíðarritið varð fríkent fyri ákærurnar hin 22. mars 2007. Í 2011 varð hølið, har redaktiónin hjá blaðnum helt til, álopið við einari molotovkokteil, og hølið brendi í grund. Álopið hendi um náttina, og ongin fólkaskaði var. 

### Yvirgangsálopið 7. januar 2015
Hin 7. januar 2015 var redaktiónin álopin av fleiri vápnaðum persónum við Kalashnikov-byrsum. Í minsta lagi tólv fólk doyðu, og í minsta lagi 11 fólk fingu skaða. Sambært Fraklands forseta var talan um eitt yvirgangsálop. Fýra av teimum dripnu vóru teknararnir Cabu, Charb, Tignous og Wolinski. Seinni sama kvøld sum álopið var framt, kom tað fram, at franska løgreglan visti hvørjir teir tríggir álopsmenninir vóru, sambært løgregluni vóru teir føddir í Fraklandi, men av algirskum uppruna, tveir brøður og ein heimleysur maður, hvørs tjóðskapur ikki var kendur. Brøðurnir vóru Saïd Kouachi og Chérif Kouachi, tann heimleysi maðurin var Hamyd Mourad.

Hendingin er ta blóðugasta hópdráp, ið er framt á franskari jørð síðan 1989.


Charb1.jpg|Charb í 2009.
Cabu 20080318 Salon du livre 6.jpg|Cabu í 2008.
G. Wolinski dédicaçant à la fête de l'Huma 2007-02.JPG|Wolinski í 2007.
Tignous - O tour de la Bulle - 2010 - Montpellier - P1490267.JPG|Tignous í 2010.


## Sí eisini
*Yvirgangsálopið móti Charlie Hebdo

## Keldur


Bólkur:Fronsk tíðarrit
Bólkur:Satira
Måløy

**Måløy** er ein býur í Vågsøy kommunu í Sogn og Fjordane í Noregi. Bygdin hevur 3 242 íbúgvar (2013). Býurin liggur á landsynningssíðuni á oynni Vågsøya, og er ein av Noregs týdningarmiklastu fiskivinnuhavnum. Måløy fekk býarstatus í 1997. Postnummarið er 6700.

Eftir at Måløy fekk býarsstøðu, gjørdist Halnes og Holvik í suðri og Polljen (Trollebø, Degnepoll, Skavøypollen, Tennebø, Blålida og Nygård) í vestri ein partur býnum.

Måløy var partur av Sør-Vågsøy kommunu 1910-1964.

Bólkur:Býir í Noregi
Teaterpokalen

**Teaterpokalen** er ein virðisløn, ið Foreningen af Danske Teaterjournalister handar á hvørjum ári til ein teaturpersón ella sjónleikarhús, ið hevur markerað seg við góðum avrikum í árinum. Saman við heiðurinum fylgja 50.000 kr., ið danska Mentamálaráðið letur.. Virðislønin var fyrstu ferð handað í 1934.

Felagið handar harumframt leikstjóravirðislønina Teaterkatten og Initiativprisen.

## Vinnarar av Teaterpokalen

## Keldur


## Slóðir
Listi yvir vinnarar

Bólkur:1934
Bólkur:Virðislønir
Søren Pilmark

**Søren Louis Pilmark** (føddur 16. oktober 1955 í Keypmannahavn) er ein danskur sjónleikari og filmsleikstjóri. Hann er útbúgvin á Skuespillerskolen við Århus Teater 1977. 3. desember 1994 gjørdist hann Riddari av Dannebrog. Í 2000 móttók hann virðislønina Teaterpokalen. Í 2005 vann hann Bodil virðislønina fyri besta mannliga hjáleiklutin fyri Kongekabale. Hann vann eisini eina Robert-virðisløn fyri sama leiklutin.

Søren er giftur við fotomodellini Susanne Pilmark, saman hava tey børn.

## Filmar
* *[[Kassen stemmer]]* (1976)
* *[[Peter von Scholten (filmur)|Peter von Scholten]]* (1987)
* *[[Camping (filmur frá 1990)|Camping]]* (1990)
* *[[Roser og persille]]* (1993)
* *[[De skrigende halse]]* (1993)
* *[[Menneskedyret]]* (1995)
* *[[Blinkende lygter]]* (2000)
* *[[Anna (filmur)|Anna]]* (2000)
* *[[Kat (filmur)|Kat]]* (2001)
* *[[Rembrandt (filmur)|Rembrandt]]* (2003)
* *[[Lad de små børn]]* (2004)
* *[[Kongekabale (filmur)|Kongekabale]]* (2004)
* *[[Bare Holger]]* (2005)
* *[[Lotto (filmur)|Lotto]]* (2006)
* *[[Hvordan vi slipper af med de andre]]* (2007)
* *[[De kaldte os frisører]]* (2007)
* *[[De unge år: Erik Nietzsche sagaen del 1]]* (2007)
* *[[Til døden os skiller]]* (2007)
* *[[Kærestesorger (filmur)|Kærestesorger]]* (2009)
* *[[Ved Verdens Ende]]* (2009)
* *[[Parterapi (filmur)|Parterapi]]* (2010)
* *[[Kvinden i buret]]* (2013)
* *[[Familien Jul]]* (2014)

### Sjónvarpsrøðir
* *[[Een stor familie]]* (1982-1983)
* *[[To som elsker hinanden]]* (mini-røð, 1988)
* *[[Blændet]]* (mini-røð, 1992)
* *[[Gøngehøvdingen (sjónvarpsrøð)|Gøngehøvdingen]]* (1992)
* *[[Kald mig Liva]]* (mini-røð, 1992)
* *[[Riget]]* (1994)
* *[[Riget II]]* (1997)
* *[[Taxa (sjónvarpsrøð)|Taxa]]* (1999)
* *[[Edderkoppen (sjónvarpsrøð)|Edderkoppen]]* (mini-røð. 2000)
* *[[Skjulte spor]]* (2000)
* *[[De Drabbade]]* (2003)
* *[[Nissernes Ø]]* (jólakalendar, 2003)
* *[[Mr. Poxycat & Co]]* (2007)
* *[[Lysets nøgle]]* (2007)
* *[[Forbrydelsen 2]]* (2009)
* *[[Lykke (sjónvarpsrøð)|Lykke]]* (2010)
* *[[Tidsrejsen (jólakalendari)|Tidsrejsen]]* (jólakalendar, 2014)

### Animatiónsfilmar
* *[[Aristocats]]* - Thomas O'Malley (1970)
* *[[Prinsen af Egypten]]* - Jethro (1998)
* *[[Flugten fra Hønsegården]]* - Rocky (2000)
* *[[De Frygtløse: The Muuhvie]]* – Alameda Slim (2004)
* *[[Over hækken]]* – RJ (2006)
* *[[LEGO Filmen]]* - Stjórin/Diktatorurin (2014)

## Keldur


Bólkur:Danskir sjónleikarar
Bólkur:Filmsleikstjórar úr Danmark
Bólkur:Føðingar í 1955
Anita Ekberg

**Anita Ekberg** (fødd 29. september 1931 í Malmö sum 'Kerstin Anita Marianne Ekberg', deyð 11. januar 2015 í Genzano di Roma) var ein svensk sjónleikarinna og modell. Anita Ekberg var serliga kend fyri sín leiklut Sylvia í filminum *[[La dolce vita]]* (da. *[[Det søde liv]]*) frá 1960 av Federico Fellini. Her tekur hon sítt kenda bað í  Trevi-springvatninum í Rom. Filmurin vann sama árið Teir gyltu pálmarnir á Filmfestivalinum í Cannes.

## Filmsleiklutir í úrvali

**[[Abbott and Costello Go to Mars]]* (1953)
**[[The Golden Blade]]* (1953)
**[[Blood Alley]]* (1955) 
**[[Artists and Models]]* (1955)
**[[War and Peace (1956 film)|War and Peace]]* (1956)
**[[Back from Eternity]]* (1956)
**[[Hollywood or Bust]]* (1956)
**[[Man in the Vault]]* (1956)
**[[Zarak]]* (1956)
**[[Interpol (1957 film)|Interpol]]* (1957)
**[[Valerie (film)|Valerie]]* (1957)
**[[Paris Holiday]]* (1958)
**[[The Man Inside (1958 film)|The Man Inside]]* (1958)
**[[Screaming Mimi (film)|Screaming Mimi]]* (1958)
**[[Nel Segno di Roma|Sheba and the Gladiator]]* (1959)
**[[La Dolce Vita]]* (1960)
**[[Behind Closed Doors (1961 filmur)|Behind Closed Doors]]* (1961)
**[[The Dam on the Yellow River]]* (1961)
**[[Boccaccio '70]]* (1962)
**[[Seven Seas to Calais]]* (1962)
**[[Call Me Bwana]]* (1963)
**[[4 for Texas]]* (1963)
**[[The Alphabet Murders]]* (1965)
**[[Who Wants to Sleep?]]* (1965)
**[[How I Learned to Love Women]]* (1966)
**[[Way...Way Out]]* (1966)
**[[Pardon, Are You for or Against?]]* (1966)
**[[The Glass Sphinx]]* (1967)
**[[Woman Times Seven]]* (1967)
**[[Fangs of the Living Dead]]* (1969)
**[[Death Knocks Twice]]* (1969)
**[[Malenka]]* (1969)
**[[I clowns]]* (1970) spældi seg sjálva
**[[The Divorce (1970 filmur)|The Divorce]]* (1970) 
**[[Casa d'appuntamento|The French Sex Murders]]* (1972) 
**[[Northeast of Seoul]]* (1972) 
**[[Killer Nun]]* (eisini kendur sum *Suor Omicidi* ella *Deadly Habits*) (1978)
**[[S*H*E]]* (1980)
**[[Intervista]]* (1987) sum hon sjálv
**[[Bambola]]* (1996)

## Keldur


Bólkur:Modellir
Bólkur:Svenskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1931
Bólkur:Andlát í 2015
Henrik Lund

**Henrik Louis Lund** (føddur 8. september 1879 í Bergen, deyður 23. desember 1935 í Oslo) var ein norskur listamálari.

Eftir at hava verið sjómaður eina tíð, fór hann í læru hjá Harriet Backer (1899), og síðan lærdi hann hjá Johan Nordhagen (1903).  Lund ferðaðis nógv, fyrst búði hann í Keypmannahavn (1904–09), har hann gjørdist kendur við fleiri fransýningum. Síðan fekk hann statsstuðul og búði í Paris (1905, 1920-21), hann hevði framsýningar í Berlin (1908). Í USA  búði hann fleiri ferðir, sum kommisserur (1912), sum framsýnari (1915, tá málaði hann eisini Theodore Roosevelt, Thomas Edison og Charles W. Eliot).

Hann málaði ofta portrett av vinmanni sínum Knut Hamsun.
Hann teknaði fyri anarkistiska tíðarritið hjá Hans Jæger, ið nevnist Korsaren (1907–).

Hann legði navn til dampskipið &laquo;D/S Henrik Lund&raquo;, ið Bergensrederiet skaffaði Willy Gilbert (1916), og sum bleiv søkt av týskum kavbátum Uttanfyri Cape Hatteras, USA (1918).

## Heiður
*Thaulow-virðislønina 1905

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Henrik Lund í snl.no

Bólkur:Norskir listamálarar
Bólkur:Føðingar í 1879
Bólkur:Andlát í 1935
FIFA Ballon d'Or

**Fifa Ballon d'Or** eisini nevnt **Tann Gylti Bólturin** er ein virðisløn, ið verður handað á hvørjum ári síðan 2010 av France Football og Fifa til tann besta fótbóltsleikaran í heiminum. bedste fodboldspiller i verden. 
Fyrr handaði France Football Ballon d'Or til ársins fótbóltsleikara í Evropa og Fifa handaði FIFA World Player of the Year til ársins fótbóltsleikara í heiminum.

## Vinnarar

### Vinnarar eftir leikara

### Vinnarar eftir landi

### Vinnari eftir felag

## Keldur og notur
;Notur

;Keldur

Bólkur:Fótbóltur
Bólkur:Virðislønir
Baga (Nigeria)

**Baga** er ein býur í lutstatinum Borno í landnyrðingshorninum á Nigeria, á einari hálvoyggj, ið liggur við Kjad-vatnið og nærindis markið til Kjad.

## Søga

Í januar 2015 framdi islamistiski yvirgangsfelagsskapurin Boko Haram enn einaferð hópdráp í býnum. Fyrst lupu tei á eina hernaðarstøð í býnum, ið skuldi verja býin. Teir brendu býin og drupu millum 100 og 2000 fólk, teirra millum eisini kvinnur og børn. Talan kann vera um tað størsta hópdrápið, ið er framt í søguni hjá Boko Haram, sambært Amnesty. Nakrir av íbúgvunum flýddu til grannalandið Kjad.

## Keldur


Bólkur:Býir í Nigeria
Baga

**Baga** hevur fleiri týdningar:
***Baga** er ein býur í Nigeria. Sí Baga (Nigeria).
***Baga** er ein bygd í Togo. Sí Baga (Togo).
George Clooney

**George Timothy Clooney** (føddur 6. mai 1961 í Lexington) er ein amerikanskur sjónleikari, leikrithøvundur, framleiðari, leikstjóri og aktivistur. Hann hevur vunnið tríggjar Golden Globe-virðislønir fyri sítt arbeiði sum sjónleikari og tvær Oscar-virðislønir, eina fyri at spæla og eina fyri at framleiða.

Clooney spældi fyri fyrstu ferð sum sjónleikari í sjónvarpinum í 1978, og seinni gjørdist hann kendur víða um fyri sín leiklut sum Dr. Doug Ross í tí longu lækna-sjónvarpsdramarøðini *[[ER (sjónvarpsrøð)|ER]]* frá 1994 til 1999, sum hann móttók tvær tilnevningar til Emmy-virðislønina. Meðan hann arbeiddi í sjónvarpsrøðini *ER*, byrjaði hann at fáa fleiri tilboð um høvuðsleiklutir í filmum, eitt nú í *[[Batman & Robin (filmur)|Batman & Robin]]* (1997) og *[[Out of Sight (1998 filmur)|Out of Sight]]* (1998), har hann arbeiddi saman við samstarvsfelaga sínum gjøgnum langa tíð, Steven Soderbergh. Í 1999 spældi Clooney høvuðsleiklutin í *[[Three Kings (1999 filmur)|Three Kings]]*, ið var ein vælmóttikin satira ið fór fram undir Golf-krígnum. 

Hann hevur leikstjórnað filmarnir *[[Good Night, and Good Luck]]* (2005), *[[Leatherheads]]* (2008), *[[The Ides of March (filmur)|The Ides of March]]* (2011), og *[[The Monuments Men]]* (2014). 

## Filmar í úrvali
**[[From Dusk till Dawn]]* (1996)
**[[One Fine Day (filmur)|One Fine Day]]* (1996)
**[[Batman & Robin (filmur)|Batman & Robin]]* (1997)
**[[Out of Sight (1998 filmur)|Out of Sight]]* (1998)
**[[Three Kings (1999 filmur)|Three Kings]]* (1999)
**[[The Perfect Storm (filmur)|The Perfect Storm]]* (2000)
**[[O Brother, Where Art Thou?]]* (2000)
**[[Ocean's Eleven (2001 filmur)|Ocean's Eleven]]* (2001)
**[[Solaris (2002 filmur)|Solaris]]* (2002)
**[[Intolerable Cruelty]]* (2003)
**[[Ocean's Twelve]]* (2004)
**[[Good Night, and Good Luck]]* (2005)
**[[Syriana]]* (2005)
**[[The Good German]]* (2006)
**[[Michael Clayton (filmur)|Michael Clayton]]* (2007)
**[[Ocean's Thirteen]]* (2007)
**[[Leatherheads]]* (2008)
**[[Fantastic Mr. Fox (filmur)|Fantastic Mr. Fox]]* (2009)
**[[The Men Who Stare at Goats (filmur)|The Men Who Stare At Goats]]* (2009)
**[[The American (2010 filmur)|The American]]* (2010)
**[[The Ides of March (filmur)|The Ides of March]]* (2011)
**[[The Descendants]]* (2011)
**[[Gravity (filmur)|Gravity]]* (2013)
**[[The Monuments Men]]* (2014)

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Amerikanskir leikstjórar
Bólkur:Føðingar í 1961
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts** (fødd 28. oktober 1967 í Smyrna, Georgia, USA) er ein amerikonsk sjónleikarinna og framleiðari. Hon gjørdist Hollywood-stjørna eftir at hon spældi ein av høvuðsleiklutunum í tí romantiska skemtifilminum *[[Pretty Woman]]* (1990). Eftir at hon vann tvær Golden Globe-virðislønir og móttók Oscar tilnevningar fyri *[[Steel Magnolias]]* (1989) og *Pretty Woman*, so vann hon eina Oscar-virðisløn fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin fyri hennara framførslu í *[[Erin Brockovich (filmur)|Erin Brockovich]]* (2000). 

Filmar hennara *[[Mystic Pizza]]* (1988), *[[The Pelican Brief (filmur)|The Pelican Brief]]* (1993), *[[My Best Friend's Wedding]]* (1997), *[[Conspiracy Theory (filmur)|Conspiracy Theory]]* (1997), *[[Notting Hill (filmur)|Notting Hill]]* (1999), *[[Runaway Bride (filmur)|Runaway Bride]]* (1999), *[[Ocean's Eleven (2001 filmur)|Ocean's Eleven]]* (2001), *[[Ocean's Twelve]]* (2004), *[[Charlie Wilson's War]]* (2007), *[[Valentine's Day (2010 filmur)|Valentine's Day]]* (2010), *[[Eat Pray Love (filmur)|Eat Pray Love]]* (2010), og *[[Mirror Mirror (filmur)|Mirror Mirror]]* (2012) hava tilsamans givið inntøkur fyri billetsølu fyri meira enn $2.6&nbsp;milliardir, ið ger hana til eina av heimsins mest sukseríku sjónleikarinnum, tá ið hugt verður at inntøkum fyri billettsølu.  Í 2013 spældi hon við í filminum **, ið hon móttók sína fjórðu Oscar tilnevning.

Julia Roberts er av enskum, skotskum, walisiskum, týskum og svenskum uppruna.

## Privatlív
Hin 25. juni 1993 giftist hon country-sangaranum Lyle Lovett; tey giftust í St. James Lutheran Church í Marion, Indiana. Tey fóru frá hvørjum øðrum í mars 1995 og vóru síðan skild. Frá 1998 til 2001 gekk hon saman við sjónleikaranum Benjamin Bratt.

Roberts og núverandi maður hennara, kameramaðurin Daniel Moder, møttust undir upptøkunum til film hennara *[[The Mexican]]* í 2000, meðan hon enn gekk saman við Bratt. Moder var giftur tá við Vera Steimberg. Hann søkti um hjúnaskilnað gott eitt ár seinni, og eftir at tey vóru skild, giftist hann og Roberts hin 4. juli 2002, at her ranch in Taos, New Mexico. Saman eiga tey trý børn: tvíburðarnir Hazel Patricia og Phinnaeus "Finn" Walter Moder (fødd 28. november 2004) og Henry Daniel Moder (føddur 18. juni 2007).

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1967
Bólkur:Modellir
Asta Nielsen

**Asta Nielsen**  (fødd 11. september 1881 í Keypmannahavn, deyð 24. mai 1972 á Frederiksberg), var ein donsk stumfilm-sjónleikarinna, ið var ein av teimum best umtóktu sjónleikarinnunum í 1910-árunum og ein av teimum fyrstu altjóða filmsstjørnunum. 70 av hennara 74 filmum vóru gjørdir í Týsklandi, har hon var kend sum  *Die Asta*. Hon var kend fyri sínu stóru myrku eygu, maskulíknandi andliti og dreingjaliga kroppi, og hon spældi sum oftast kvinnur ið høvdu ein sterkan vilja og vóru passioneraðar. Orsakað av hennara erotisku framførslum, vóru filmar hennara nógv sensureraðir í USA. Sagt verður um hana, at hon broytti tað at spæla í filmi frá at vera teaturlíkandi til at vera meira í meira náttúrligum stíli. Hon stovnaði sítt egna filmstudio í Berlin í 1920-árunum, men flutti heimaftur til Danmarkar í 1937, eftir at nazistarnir komu til valdið í Týsklandi. Seinni gjørdist hon listakvinna og rithøvundur. 

Asta varð fødd á Vesterbro í Keypmannahavn, faðir hennara var arbeiðsmaður, mamman var vaskikona. Faðir hennara var *Jens Christian Nielsen* (1847-1895), móðir hennara var *Ida Frederikke Petersen* (1843-1912). Asta varð útbúgvin á Det kongelige Teaters elevskole og spældi sjónleik á palli fyri fyrstu ferð í 1902 í Dagmarteatret, har ið hon starvaðist til 1905, og í Det Ny Teater (1908-10). Sama tíðarskeið ferðist hon eisini runt bæði í Noregi og Svøríki, men gjørdist ikki rættiliga kend, meðan hon spældi í sjónleikarhúsum.

## Keldur


Bólkur:Danskir sjónleikarar
Bólkur:Danskir rithøvundar
Bólkur:Kvinnuligir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1881
Bólkur:Andlát í 1972