open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KSIOlajidebt

**Olajde Olatunji** (føddur 19. juni 1993 í Watford í Hertfordshire) er ein enskur skemtari, rappari og youtubari, ið er kendur undir listanavninum **KSIOlajidebt**, men hann plagar eisini at blíva kallaður **KSI**. KSI hevur pr. november 2020, 22 milliónir haldarar og 5.4 milliardir sýningar av YouTube rás sínari. Seinna kanalin hjá honum, JJ Olatunji, hevur pr. november 2020, 12 milliónir haldarar og 2.3 millirdir vísningar.

Bólkur:Føðingar í 1993
Bólkur:Bretskir skemtarar
Bólkur:Rapparar
Randy Orton

**Randall Keith "Randy" Orton** (føddur 1. apríl 1980 í St. Louis í Missouri) er ein amerikanskur proffesionelur wrestlari, ið arbeiður fyri World Wrestling Entertainment, Inc. (WWE). Randy Orton er 12-ferð verðinsmeistari í WWE. Hann vann Royal Rumble dystin í 2009 og vann Money In The Bank dystin í 2013.

Bólkur:Føðingar í 1980
Bólkur:Wrestlarar
Yaya Touré

**Gnégnéri Yaya Touré** (føddur 13. mai 1983 í Bouaké) er ein fótbóltleikari av Fílabeinsstrondini, sum spælur fyri Manchester City F.C. í Premier League, tað hevur hann gjørt síðan 2010, hann spælir eisini á A-landsliðnum hjá Fílabeinsstrondini, tað hevur hann gjørt síðan 2004. Yaya Touré er lítlibeiggi Kolo Touré og stóribeiggi Ibrahim Touré, ið doyði í juni í 2014.

## Feløg
* 2001-2003: Beveren
* 2003-2005: Metalurh Donetsk
* 2005-2006: Olympiacos
* 2006-2007: Monaco AC
* 2007-2010: FC Barcelona
* 2010- í dag: Manchester City F.C.

Bólkur:Føðingar í 1983
Bólkur:Fótbóltsleikarar av Fílabeinsstrondini
Bólkur:Manchester City leikarar
Shavo Odadjian

**Shavarsh "Shavo" Odadjian** (føddur 22. apríl 1974 í Yerevan í Armenia) er ein amerikanskur-Armenskur sangskrivari, gittarspælari, bassistur og DJ, ið spælur bass í Grammy Award-vinnandi bólkinum System of a Down. Shavo Odadjian hevur gjørt mest av tónleika videoløðunum hjá System of a Down.

## Keldur

Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Armenskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1974
Serj Tankian

**Serj Tankian** (føddur 21. august 1967 í Libanon) er ein amerikanskur-armenskur sangskrivari, sangari, keyboardspælari og guitarspælari, ið singur fyri Grammy Award-vinnandi bólkin System of a Down.

Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Armenskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1967
Sergio Ramos

**Sergio Ramos García** (føddur 30. mars 1986 í Camas) er ein spanskur fótbóltsleikari, ið leikar við Real Madrid C.F. og Spanska fótbóltslandsliðnum.

Bólkur:Real Madrid leikarar
Bólkur:Føðingar í 1986
Bólkur:Spanskir fótbóltsleikarar
Daron Malakian

**Daron Malakian** (føddur 18. juli 1975) er ein amerikanskur-armenskur gittarleikari, ið leikar við bólkinum System of a Down. Hann leikar eisini gittar í Scars on Broadway við trummsláaranum frá System of a Down, John Dolmayan. Daron Malakian kláraði at lenda nr.30 á *Top 100 best metal guitarists*.

Bólkur:Føðingar í 1975
Bólkur:Amerikanskir sangarar
John Dolmayan

**John Dolmayan** (føddur 15. juli 1973 í Libanon) er ein amerikanskur/armenskur tónleikari, ið er trummusláari fyri bólkin System of a Down og eisini við hansara System of a Down vini, Daron Malakian, er hann við einum bólki sum eitur Scars on Broadway. Í 2006 bleiv John Dolmayan kosin sum ársins besti trummisláari.
## Trummuset

Bólkur:Føðingar í 1973
Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Armenskir tónleikarar
The Undertaker

**Mark William Calaway** (føddur 24. mars 1965 í Houston í Texas) er ein amerikanskur wrestlari, ið brúkar listanavni **Undertaker**. Undertaker er 7-ferð heimsmeistari í WWE. Hann hevði eitt WrestleMania streak, sum endaði í 2014 til Brock Lesnar, metið var (Undertaker) 21-1 (WrestleMania). Hann er giftur við fyrra wrestlarindini Michelle McCool.

Bólkur:Føðingar í 1965
Bólkur:Ítróttafólk úr USA
Bólkur:Wrestlarar
Teitur Gestsson

**Teitur M. Gestsson** (føddur 19. august 1992) er ein føroyskur fótbóltsleikari, ið spælur sum málverji fyri Havnar Bóltfelag í 1. deild og á A-landsliðinum hjá Føroyum.

Bólkur:Føðingar í 1992
Bólkur:HB leikarar
Andrew av Fløtum

**Andrew av Fløtum** (føddur 13. juni 1979 í Tórshavn) er ein føroyskur fótbóltsleikari, ið spælur við Havnar Bóltfelag sum ein álopsleikari. Síðan 2001 hevur Andrew eisini spælt á A-landsliðinum hjá Føroyum.

## Feløg
* Havnar Bóltfelag (1996-2003, 2007 -)
* Fremad Amager (2004-2007)

## Altjóða mál
:*Mál og úrslit vísa málini hjá Føroyum fyrst.*
 

Bólkur:Føðingar í 1979
Bólkur:HB leikarar
Burgess Meredith

**Oliver Burgess Meredith** (16. november 1907 – 9. september 1997) var ein amerikanskur sjónleikari og leikstjóri í teatri, á filmi og innan sjónvarp. Hann er eitt nú kendur fyri at spæla The Penguin í *[[Batman (sjónvarpsrøð)|Batman]]* og boksaravenjaran Mickey Goldmill í filmrøðini Rocky. 

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir skemtarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1907
Bólkur:Andlát í 1997
Frank Gorshin

**Fraklin John** "**Frank**" **Gorshin, Jr.** (5. apríl 1933 – 17. mai 2005) var ein amerikanskur sjónleikari og skemtari. Hann er eitt nú kendur fyri at spæla leiklutin sum *The Riddler* í Batman sjónvarpsrøðini.

Bólkur:Amerikanskir skemtarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1933
Bólkur:Andlát í 2005
Eartha Kitt

**Eartha Mae Kitt** (17. januar 1927 – 25. desember 2008) var ein amerikanskur skemtari, sjónleikari og sangari, sum m.a. var kend fyri sín sermerkta sangstíl og fyri sangin "C'est Si Bon" frá 1953 og uppruna útgávuna av kenda jólasanginum "Santa Baby", frá 1953. Báðir sangirnir náddu amerikanska Top 10 hitlistan.

Bólkur:Amerikanskir skemtarar
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Afroamerikanarar
Bólkur:Føðingar í 1927
Bólkur:Andlát í 2008
David de Gea

**David de Gea Quintana**, føddur 7. november 1990 í Madrid er ein spanskur fótbóltsleikari, ið spælur við enska Premier League felagnum Manchester United F.C. og A-landsliðinum hjá Spania sum málverji. Hann byrjaði sína fótbóltsyrkisleið í spanska La Liga felagnum Atlético Madrid, fyrst á næstbesta liðnum og so á besta liðnum. Hann skifti til Manchester United í 2011.

## Titlar
;Atlético Madrid
*UEFA Europa League (1): 2009–10
*UEFA Super Cup (1): 2010

;Manchester United
*Premier League (1): 2012–13
*FA Community Shield (2): 2011, 2013

Bólkur:Spanskir fótbóltsleikarar
Bólkur:Føðingar í 1990
Plastnoist

**Plastnoist** var ein føroyskur rokkbólkur, sum varð stovnaður umleið 1988 av brøðrunum Kaj Klein og Karl Anton Klein.

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Bólkur:Rokktónleikabólkar
Fredrika

**Fredrika** er ein býur í Åsele kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 215 íbúgvar (2010).

## Keldur


## Slóðir

Bólkur:Býir í Västerbottens län
Lars Ulrich

**Lars Ulrich** (føddur 26. desember 1963 í Gentofte) er ein danskur tónleikari, ið spælir á trummur í bólkinum Metallica, ið hann var við til at skapa saman við sangaranum James Hetfield. Ulrich er uppvaksin í Hellerup, norðan fyri Keypmannahavn. Hann flutti til USA fyri at gerast yrkistennisspælari eins og pápin, men endaði sum yrkistónleikari. Hann hevur verið giftur tríggjar ferðir og hevur trý børn, sum eita Layne, Myles og Bryce.  

Bólkur:Danskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1963
Bólkur:Metallica
Lýðveldið Karelia

**Lýðveldið Karelia**, (Russiskt: Респубилка Карелия (*Respublika Karelija*), Karelskt: *Karjalan tazavaldu*, Finskt: *Karjalan tasavalta*, Vespiskt: *Karjalan tazovaldkund*) er eitt russiskt lýðveldi (republikk) í útnyrðings Russlandi. Karelia er eitt sokallað autonomt lýðveldi í  Russiska sambandsríkinum. Lýðveldið Karelia er tann eystari parturin av søguliga landslagnum Karelia (Karelen), og verður stundum kallað Eystur-Karelia (Östkarelen).

Bólkur:Evropa
Bólkur:Asia
Bólkur:Russland
Richard Kiel

**Richard Dawson Kiel** (13. september, 1939 - 10. september, 2014) var ein amerikanskur sjónleikari og skemtari, best kendur fyri sín leiklut sum *Jaws* í fleiri James Bond filmum.

Bólkur:Amerikanskir skemtarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1939
Bólkur:Andlát í 2014
Marlon Brando

**Marlon Brando** (føddur 3. apríl 1924 í Omaha í Nebraska - deyður 1. juli 2004 í Los Angeles í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari.

## Filmografi
* 1950: *[[The Men]]*
* 1951: *[[A Streetcar Named Desire (filmur)|A Streetcar Named Desire]]*
* 1952: *[[Viva Zapata!]]*
* 1953: *[[Julius Caesar (filmur)|Julius Caesar]]*
* 1953: *[[The Wild One]]*
* 1954: *[[On the Waterfront]]*
* 1954: *[[Désirée]]*
* 1955: *[[Guys and Dolls]]*
* 1956: *[[The Teahouse of the August Moon]]*
* 1957: *[[Sayonara]]*
* 1958: *[[The Young Lions]]*
* 1959: *[[The Fugitive Kind]]*
* 1961: *[[One-Eyed Jacks]]*
* 1962: *[[Mutiny on the Bounty]]*
* 1963: *[[The Ugly American]]*
* 1964: *[[Bedtime Story]]*
* 1965: *[[Morituri]]*
* 1966: *[[The Chase]]*
* 1967: *[[A Countess from Hong Kong]]*
* 1968: *[[Candy]]*
* 1969: *[[The Night of the Following Day]]*
* 1969: *[[Burn!]]*
* 1970: **
* 1972: *[[The Godfather]]*
* 1972: *[[Last Tango in Paris]]* 
* 1976: *[[The Missouri Breaks]]*
* 1978: *[[Superman]]*
* 1979: *[[Apocalypse Now]]*
* 1980: *[[The Formula]]
* 1989: *A Dry White Season*
* 1990: *The Freshman*
* 1992: *Christopher Columbus: The Discovery*
* 1995: *Don Juan DeMarco*
* 1996: *The Island of Dr. Moreau*
* 1997: *The Brave*
* 1998: *Free Money*
* 2001: *The Score''

## Slóðir úteftir

* Marlon Brando á Internet Movie Database

Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1924
Bólkur:Andlát í 2004
Marianne Clausen

**Marianne Clausen** (fødd 1947, deyð 17. september 2014) var ein danskur tónleikafrøðingur og kórleiðari. Hon er best kend fyri sítt granskingararbeiði í føroyskum siðbundnum tónleiki. Arbeiði hennara fevndi um niðurskriving av upptøkum av kingosangi, kvæðum, vísum og skjaldrum. Hon gav út sítt lívsverk, sum kom í fýra bókum frá 2003 til 2012. Hon varð heiðra í Føroyum fyri hetta arbeiði, hon fekk  Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 2003 og Heiðursgávu landsins í 2012. Hon hevur eisini gjørt munagott arbeiði við at niðurskriva løgini eftir Regin Dahl. Marianne stjórnaði føroyska kórinum í Keypmannahavn, Húsakórið, í fleiri ár.

## Útgávur
*2014 - Føroya ljóð Sound of the Faroes, 280 føroysk løg, Forlagið Stiðin gav út, 319 síður, tvær fløgur við upprunaupptøkum til 67 nótadømi fylgja við bókini.Tróndur Patursson hevur gjørt kápumyndina, ISBN: 978-99918-42-73-8
*2012 - Skjaldur rímur og ramsur Faroese skjaldur and rhymes, Stiðin, 257 síður, ISBN: 978-99918-42-67-7
*2010 - Vísuløg í Føroyum Danish folk ballads in the Faroes, Stiðin, 506 síður, ISBN: 9789991842592
*2006 - Andlig vísuløg í Føroyum Spiritual songs in the Faroes, Forlagið Stiðin, 542 síður, ISBN: 978-99918-42-41-1
*2003 - Føroya kvæði VIII - Løgini 
*1995 - Hundredesyv visebogen. - H.N.Jacobsens bókahandil gav út. 280 síður

## Heiður
*2012 - Heiðursgáva landsins
*2010 - Heiðursbræv Musikklærarafelagsins
*2003 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens

## Keldur


Bólkur:Danskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1947
Bólkur:Andlát í 2014
Bólkur:Kórleiðarar
Stálormur

**Stálormar** (latín *Anguis fragilis*) eru ikki rættiligar slangur, men eðlur. Sum tær eru mentar, hava summar eðlur, eitt nú stálormurin, mist útlimirnar. Teir verða nevndir so, tí kroppurin skyggir sum stál. Teir eru mest í kjarri og á viðaveingi í Evropa, í Útsynningsasia og í Norðurafrika. Teir taka eiturkoppar, sniglar og skordýr. Stálormur verður einar 50 cm langur. Teir verpa ikki sum flestar aðrar eðlur, men leggja livandi, fullbúnar ungar. 

Bólkur:Skriðdjór
Svimjisamband Føroya

**Svimjisamband Føroya** er eitt sersamband fyri svimjifeløg í Føroyum og er limur í ÍSF. Svimjisamband Føroya varð stovnað í 1980.

## Nevndin

*Jon Hestoy, formaður
*Rókur í Jákupsstovu,næstformaður
*Anni á Hædd, skrivari
*Hanna í Horni, nevndarlimur
*Sørin Djurhuus, nevndarlimur
*Eyðun Húsgarð, tiltakslimur
*Djóni Dalsgarð, aðalskrivari

## Limafeløg

*Flot
*Fuglafjarðar Svimjifelag
*Havnar Svimjifelag
*Reysti
*Susvim
*Ægir

## Keldur


Bólkur:Sersambond í Føroyum
Bólkur:Svimjing í Føroyum
Joan Rivers

**Joan Alexandra Rosenberg** (née **Molinsky**; 8. juni, 1933 – 4. september, 2014) var ein amerikanskur sjónleikari, skemtari, rithøvundur og sjónvarpsvertur. Hon var best kend sum *stand-up* skemtari, fyri at vera ein av teimum ið hýstu E! mótasýningina *Fashion Police*, og fyri at spæla við í reality sjónvarpsrøðunum Joan & Melissa: Joan Knows Best? saman við dóttrini, Melissa Rivers.

## Bøkur
*Having a Baby Can Be a Scream, útgivin 1974, Forlag: J.P. Tarcher (Sjálvhjálp/Humor)
*The Life and Hard Times of Heidi Abromowitz - útgávuár: 1984. Forlag:Doubleday|isbn=978-0385293594}} (Humor)
*Enter Talking - útgávuár: 1986. Forlag: Dell Publishing Co |isbn=978-0440122449 (Sjálvsævisøga)
*Still Talking - útgávuár: 1991. Forlag: Random House, isbn=978-0394579917 (Sjálvsævisøga)
*Jewelry by Joan Rivers - útgávuár: 1995. Forlag: Abbeville Press, isbn=978-1558598089 (Non-Fiction)
*Bouncing Back: I've Survived Everything ... and I Mean Everything ... and You Can Too! - útgávuár: 1997, forlag: HarperTorch isbn=978-0061096013
*From Mother to Daughter: Thoughts and Advice on Life, Love and Marriage - útgávuár: 1998. Forlag: Birch Lane Pr;|isbn=978-1559724937 (Sjálvhjálp)
*Don't Count the Candles: Just Keep the Fire Lit! - útgávuár: 1999. Forlag: HarperCollins|isbn= 978-0060183837 (Sjálvhjálp)
*Murder at the Academy Awards (R): A Red Carpet Murder Mystery - útgávuár: 2009, forlag: Pocket isbn=1416599371 (Fiksjón)
*Men Are Stupid...And They Like Big Boobs: A Woman's Guide to Beauty Through Plastic Surgery - útgávuár: 2009, isbn=141659924X (Ikki-Fiksjón)
*I Hate Everyone...Starting with Me - útgávuár: 2012. Forlag: Berkley Trade, isbn=978-0425255896 (Humor)
*Diary of a Mad Diva - útgávuár: 2014. Forlag: Berkley Publishing Group, isbn=978-0425269022 (Humor)

Bólkur:Amerikanskir skemtarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Amerikanskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1933
Bólkur:Andlát í 2014
Krossfiskar

**Krossfiskar** (frøðiheiti *Asteroidea*) eta sjósniglar, skeljar, sjósvampar, koralldýr og onnur dýr. Teir nýta súgskálirnar á undirborðinum á ørmunum, tá ið teir flyta seg. Tindar eru á kroppinum og ørmunum. Á havsbotni liva krossfiskar, slangukrossfiskar og aðrar tindahúðir í hópatali. Krossfiskar verða úr 8 cm og upp í 1 m. í tvørmát. Krossfiskar hava vanliga fimm armar. Igulker líkjast krossfiskum, ið hava lagt armarnar upp og saman ímóti miðjuni, so tey eru rundvaksin. Krossfiskar hava smáar, rundaðar nabbar og kálkplátur í húðini. Krossfiskar eta t.d. skelja- og koralldýr. Bæði krossfiskar og igulker skríða á smáum súgfótum. Súgføturnir hava samband við vatnræsaskipan, ið pumpar vatn út í súgføturnar, tey seta út ígjøgnum smá hol í kálkskelini. Súgføturnir verða styttri ella longri, sum trýstið í teimum er. Igulker kunnu tí taka seg upp eftir steyrrøttum klettum, og krossfiskur fær við súgskálunum togað skeljarnar á skeljadýri sundir og etið tað. Flestir partar á krossfiski vaksa út aftur og serliga armarnir. Missir hann ein arm, er hann vaksin út aftur eftir tveimum vikum. Í miðjun undirborðinum eru munnurin og magin á krossfiskinum, og gotið er omaná. Nervalagið, meltingarleiðin og vatnræsaskipanin greina seg út í allar armarnar. 

Vanligi krossfiskurin togar við súgfótunum á ørmunum skeljarnar sundur. Tá ið skeljadýrið maktast, noyðist tað at gapa. So smoyggir krossfiskurin magan inn ímillum skeljarnar og letur sodningarvætu í tað, og sýgur tað bleyta dýrið í seg. Krossfiskur etur m.a. skeljadýr, og hann nýtir súgføturnar at opna skeljarnar. So trýstir hann magan inn ígjøgnum opið og etur fongin.

Bólkur:Djór
ES-Parlamentið

**ES-Parlamentið** ella **Evropa-tingið** er einasti stovnur í ES, sum hevur beinleiðis mandat frá borgarunum. Teir 751 limirnir eru býttir sundur í sjey bólkar ella “flokkar”. Parlamentið umboðar fólkið í ES. Parlamentið skal umrøða, góðkenna og evt. broyta uppskotini frá Kommissiónini: uppskotini frá Kommissiónini fara fyrst til Parlamentið, har tey antin verða vrakað, góðtikin ella broytt. Eins og í Løgtinginum verða uppskot beind í ymiskar nevndir. Verða uppskotini ikki vrakað, fara tey síðani víðari til ES-Ráðið, sum eisini skal góðkenna tey. Harumframt velur Parlamentið kommissiónsformannin og skal góðkenna alla Kommissiónina. Parlamentið hevur sostatt beinleiðis ávirkan – og tey smáu londini eru greitt yvirumboðað. Øll limalond fáa í minsta lagi seks limir, og jú fleiri fólk búgva í einum landi, jú færri limir fær landið fyri hvønn íbúgva. Høvdu Føroyar verið sjálvstøðugur ES-limur, høvdu vit í 2014 havt krav um seks tinglimir.

Bólkur:ES
Bólkur:Tjóðarting
Valdstríbýti

Sambært **læru um tríbýti av valdinum** er tað so, at lóggevandi, útinnandi og dømandi virka atskilt fyri at sleppa undan valdsmisnýtslu. Teir tríggir stovnarnir, sum býta valdið í landinum – lóggevandi-, útinnandi- og dømandi valdið – skulu ansa eftir hvør øðrum og tryggja eina javnvág (checks and balances á enskum). Charles de Montesquieu legði tað fram fyri meira enn hálvt triðja hundrað árum síðan, helst íblástur av tankagóðsinum hjá Platon og næmingi hansara Aristoteles. Kendi fraklendingurin tvíhelt ikki um hetta tríbýtið, var tørvur á fleiri vøldum, eitt nú at fíggjargeiri og tjóðbanki gjørdust eitt vald, so var tað ein møguleiki hjá teimum, sum hildu seg hava tørv á hesum. So kjølfestur er hesin hugburðurin um tríbýtið av valdinum kortini vorðin, at hann er grundfestur í flestu stjórnarskráum á okkara leiðum. Býtið ímillum tað lóggevandi-, útinnandi- og dømandi valdið í samfelagnum. Hjá Aristoteles er tað góða samfelagið eisini ein blanding av fámannaræði og fólkaræði. Hesa stýrisskipan nevnir hann politeia, sum merkir forfatning, stjórnarskipan ella konstitutión. Politeia stendur fyri tað ”góða” meirilutastýrið, blandað við pørtum av fámannaræði og stýri undir lógini. Politeia er tað stýrisskipanarslagið, har fólkið stýrir til felags gagn. Ein slík blandingsstýrisskipan skapar eina valdsjavnvág. 

Heimastýrislógin skilir sundur málsøkini viðvíkjandi Føroyum í sermál, har Àki Dam var fremstur. Løgtingið hevur lóggevandi og Landsstýrið útinnandi valdið, og felagsmál, sum vera fyrisitin av ríkismyndugleikunum. Millum annað er umhvørvi og samferðsluviðurskifti sermál, meðan til dømis løgregla, ákærumyndugleiki og rættargangs- og revsilóg eru felagsmál. Stýrisskipanarlógin ásetir innanhýsis valdsbýtið í Føroyum. Nevndin vísir á, at skipanin í okkara grannalondum við tríbýti av valdinum millum lóggevandi, útinnandi og dømandi valdið ikki er galdandi í Føroyum. Dømandi valdið er hjá dómstólum ríkisins. Hetta er felagsmál, sum heimastýrið ikki hevur yvirtikið, og løgting og landsstýri hava onga ávirkan á dømandi valdið. Lóggevandi og útinnandi valdið er hjá løgtinginum. Tó hevur landsstýrið stóran part av fyrisitingini um hendi, men tað má geva seg undir løgtingsins avgerðir og hevur ikki endaligt fyrisitingarligt vald.

## Sí eisini
* Stýrisskipanir

Bólkur:Stjórnmálafrøði
ES-Kommissiónin

**ES-Kommissiónin** ella **Evropakommissiónin** kann kallast “stjórnin” í ES. Hon umboðar ES yvirskipað, og skal ikki taka tjóðskaparlig atlit. Teir 27 kommisserarnir eru ikki valdir, men útnevndir av limalondunum. Tað er í ES-kommissiónini, at ES-lóggávan byrjar. Hetta er tann valdsmesti og størsti stovnurin við 25.000 fólkum í starvi. Kommissiónin hevur initiativrættin - tað merkir, at bara hon hevur rætt at seta fram uppskot um nýggja ES-lóggávu. Síðani skal henda lóggáva góðkennast og tillagast av Evropatinginum og ES-Ráðnum. Hvørt land hevur sín kommisser, og áðrenn eitt uppskot verður sent til Ráðið og Tingið, skal meirilutin av teimum 27 kommisserunum siga gott fyri tí. Kommiserarnir eiga ikki at umboða sítt egna limaland, men arbeiða fyri alt ES sum heild, og tí átti tað í prinsippinum ikki at gjørt nakran um, um eitt land sleppur at velja ein kommisser ella ikki. Kommiserarnir eiga ikki at umboða sítt egna limaland, men arbeiða fyri alt ES sum heild, og tí átti tað í prinsippinum ikki at gjørt nakran um, um eitt land sleppur at velja ein kommisser ella ikki. Tá stjórnin í einum landi hevur útnevnt ein persón, so kemst neyvan uttan um, at hetta ávirkar loyalitetin hjá viðkomandi. Tann sannroynd, at øll kenna best til viðurskiftini í egnum landi, hevur  eisini týdning. Og at kommisserar ofta eru virknir politikarar, sum eisini ætla sær eina politiska yrkisleið í heimlandinum tá tíðin í Kommissiónini er av (sum t.d. danski kommisserurin Ritt Bjerregaard er dømi um), ger helst eisini, at heimlandið mangan er frammarlaga í huganum. 

Í 2014 verður talið á kommisserum eftir ætlan lækkað, so bert 2/3 av londunum hava egnan kommisser í senn. Tað kann broyta støðuna. Fyri tað fyrsta fær hvør kommisserur tá størri ábyrgd, størri fokus verður á hvønn einstakan – og limalond, sum ikki eru umboðað beinleiðis í Kommissiónini, fara helst at vera meira kritisk mótvegis kommisserum, sum eru undir illgruna um at taka tjóðskaparlig áhugamál fram um heildina.

Bólkur:ES
ES-Ráðið

**ES-Ráðið** ella **Ráðharraráðið** (enskt: *Council of the European Union* ella *Council of Ministers*) er eitt samstarvsráð fyri ES. Tað er í ES-Ráðnum, at áhugamálini hjá limalondunum skulu røkjast, og tí er tað eisini her, at fyrimunirnir við egnum limaskapi mugu metast at vera størst. Limir í ES-Ráðnum eru stjórnirnar í limalondunum, sum verða umboðaðar av ymiskum ráðharrum – alt eftir, hvørji mál eru til viðgerðar. Eru tað umhvørvismál, møta teir 27 umhvørvisráðharrarnir osfr. Limalondini skiftast um at hava leiðsluna av ES-Ráðnum í 6 mánaðir í senn. Hetta verður ofta nevnt at hava “formansskapin í ES”. Einki uppskot frá Kommissiónini kann fáa gildi uttan so, at ES-Ráðið hevur góðkent tað. Tilsamans 345 atkvøður eru í ES-ráðnum. Tey størstu londini hava 27 atkvøður í part, og síðani lækkar talið. Malta hevur tríggjar atkvøður. Danmark hevur sjey. Í ES-Ráðnum hava tey smáu londini lutfalsliga meiri vald enn tey smáu, men hetta verður sambært Lissabon-sáttmálanum eitt sindur javnari í 2014 tí tá skulu tey, sum atkvøða fyri, umboða minst 65 % av fólkinum í ES um eitt mál skal verða samtykt. Tað verður altso ikki nóg mikið at hava meirilutan av atkvøðunum - hesar atkvøður skulu eisini umboða meirilutan av fólkinum.

Bólkur:ES
Stinkdýr

**Stinkdýr** ella **skunkar** (frøðiheiti *Mephitidae*) leita sær føði um náttina og eru serliga virkin tíðliga á morgni og í skýmingini. Tey verða tald upp í márarnar, ið eru í Norðuramerika og Evrásia. Stinkdýr halda til í skógum í USA og Kanada. Trý høvuðssløg eru: Rondut stinkdýr (frøðiheiti *Spilogale*), Flekkut stinkdýr (*Mephitis mephitis*) og Nasastinkdýr (*Conepatus*). Stinkdýr hava svørtu og hvítu litsetingina sum grevlingarnir, men tey hava lagan ývnan hala. Tey grava sær holur, men t.d. flekkuta stinkdýrið fær eisini klivið í trøum. Á kroppinum eru stinkkertlar, ið lata úr sær stinkflot, kennir stinkdýrið seg hótt. Áðrenn dýrið sprænir, trampar tað í jørðina at ávara. Dýrið er tiltikið at spræna stinkflot úr eitlum undir halanum eftir fíggindum. Fær dýr hetta flot í eyguni, verður tað blindað góða løtu. Stinkdýr dugir sera væl at miða, so tú mást ansa tær, um tú ert minni enn tríggjar metrar burtur frá stinkdýrinum. Fólk kunnu lukta ræðuliga luktin ein kilometer burturi. 13 stinkdýrasløg eru í Norður- og Suðuramerika. Tey eta smádýr, fruktir og egg. Eyðkenda svarta og hvíta litsetingin á ronduta stinkdýrinum ávarar onnur dýr at koma ov nær. 

## Flokking

Trý høvuðssløg og 13 stinkdýrasløg eru.

* Ætt: **Mephitidae** (Stinkdýrfamiljan)
** Slekt: ***Conepatus*** (Nasastinkdýr)
*** Slag: *Conepatus chinga* 
*** Slag: *Conepatus humboldtii* 
*** Slag: *Conepatus leuconotus* 
*** Slag: *Conepatus mesoleucus* 
*** Slag: *Conepatus semistriatus*
** Slekt: ***Mephitis*** (Flekkut stinkdýr)
*** Slag: *Mephitis macroura* 
*** Slag: *Mephitis mephitis* 
** Slekt: ***Spilogale*** (Rondut stinkdýr)
*** Slag: *Spilogale putorius*
*** Slag: *Spilogale pygmaea*

Bólkur:Súgdjór
Djóraverndarfelagið

**Djóraverndarfelagið** (stytt **DVF**) er ein føroyskur djóraverndarfelagsskapur. Djóraverndarfelagið arbeiðir fyri at betra umstøðurnar hjá djórum í Føroyum. Arbeiðið í Djóraverndarfelagnum er sjálvboðið og ólønt. Limatalið er uml. 300. Felagið varð stovnað í 1975. 

Bólkur:Føroyskir felagsskapir
Iberianes

**Iberianes** ella **Iberiahálvoyggin** er eitt stórt nes á útsynningshorninum í Suðurevropa: Spania, Portugal, Andorra og Gibraltar eru londini á Iberianesi. Pyrineafjøll eru mark norðureftir ímóti Evropa, og Gibraltarsund er mark ímillum Iberianes og Marokko í Norðurafrika. Í øldir ráddu mórar, muslimskt fólk úr Norðurafrika, her, og tað vórðu teir, sum høvdu appilsintræið við sær higar. Í Spania og Portugal er heitt miðjarðarhavsveðurlag, og í báðum londum hevur ferðavinnan stóran búskaparligan týdning. Bæði londini hava stóran fiskiflota og eru ímillum størstu fiskivinnutjóðir í ES. Sum grannalond á Iberianesi hava Portugal og Spania havt mangt í felag. Miðskeiðis í 16. øld vóru Spania og Portugal mætastu lond í Evropa. Bæði høvdu sent rannsóknarlið til fremmand lond og lagt undir seg hjálond í Amerika, Ásia, Afrika og Karibia. Elstu sagnir siga nógv frá fremmandum niðursetufólki og hertøkum. Um ár 1000 f.Kr. bygdu fønikar, grikkar og kartagar handilsbýir á Iberianesi. Fyrst hersettu rómverjar, síðan germanskir vesturgotar bæði londini. Hispania er rómverska heitið fyri Iberia. Í árinum 201 f.Kr. legði Rómverjaríki bæði Spania og Portugal undir seg. Rómverjar kallaðu landspartin **Hispania**, og latín var almenna málið. Teir gjørdu eisini stórar vatnveitingar til býirnar. Rómversku keisararnir Trajan og Hadrian vóru føddir í Hispania. Í ár 711 tóku muslimskir mórar, ein arábisk tjóð í Afrika, alt økið. Seinast í 15. øld høvdu londini at enda vunnið á mórum, og bæði londini kappaðust sínámillum um at menna hvørt sítt ríki. Frá 1580 og í 60 ár var Portugal undir sponskum ræði, men fekk so sjálræði. Í Napoleonsbardøgunum vóru londini hvørt í sínum parti. Í nýggjari tíð hava bæði londini havt einræðisstjórnir, men miðskeiðis í 1970-árunum varð fólkaræði sett á stovn. 

Stórur partur av Iberianesi er víður háslætti, nevndur *Meseta*. Har er næstan eingin skógur. Um summarið er so heitt, at næstan allar áir eru turrar. Um veturin fellur hitin ofta niður um frostmarkið, og kavaroksódnir eru ikki óvanligar. Avfallið á háslættanum er so lítið, at bøndurnir mega veita vatn á dyrkilendi.

Bólkur:Hálvoyggjar
Bólkur:Evropa
Heimadýr

**Heimadýr** eru spøk dýr, sum vit hava at stytta okkum stundir við. Menniskjur aldu fyrstu dýrini fyri uml. 12.000 árum síðan at fáa kjøt og mjólk, men heimadýr hava vit bara havt í eini 4-5000 ár. Um 2000 f.Kr. tamdu egyptarnir bæði kettur og hyenur. Teir tamdu leyvur og høvdu tær sum heimadýr. Vanligastu heimadýrini eru nú hundur og ketta. Súgdýr eru ófør at hava sum heimadýr. Tey eru alskin og trúgv. Serliga virðismikil heimadýr verða ald, tí undan teimum fæst tað besta slagið. Næstan øll dýr kunnu vera heimadýr, eru tey í búri, men tey óvanligu heimadýrini mugu hava serliga røkt, og tann, ið eigur, má vita, hvussu ið hesi dýr liva vill. Ofta krevst serligt loyvi at hava tey. 

Kanariufuglar eru vældámd heimadýr, tí teir láta so fagurliga. Pappageykar, beostarar og aðrir búrfuglar kunnu læra at herma eftir fólki. Ein afrikanskur gráur pappageykur var tann fuglur í heiminum, ið best dugdi at herma, han dugdi fleiri enn 800 orð. 

## Kelda


Bólkur:Djór
Stromae

**Paul Van Haver** (føddur 12. mars 1985), betri kendur fyri sítt kunstnaranavn **Stromae** er ein belgiskur "singer-songwriter". Hann hevur gjørt bæði popp og elektro tónleik. Hann gjørdist kendur, tá ið hann kom út við sanginum "Alors on danse", ið varð nummar eitt á topplistunum í nógvum londum í Evropa.

## Útgávur
### Studio album
* 2010 : Cheese
* 2013 : Racine carrée
* 2022 : Multitude

### Stakløg
* 2005 : ”Faut qu't'arrêtes le rap...”
* 2009 : ”Up saw liz”
* 2009 : ”Alors on danse”
* 2010 : ”Bienvenue chez moi”
* 2010 : ”Te quiero”
* 2010 : ”House'llelujah”
* 2010 : ”Rail de musique”
* 2010 : ”Peace or Violence”
* 2010 : ”Silence”
* 2010 : ”Je cours”
* 2013 : ”Papaoutai”
* 2013 : ”Formidable”
* 2013 : ”Tous les mêmes”
* 2014 : ”Ta fête”
* 2014 : ”Ave Cesaria”
* 2014 : ”Meltdown” (feat. Lorde, Pusha T, Q-Tip & Haim)
* 2015 : ”Carmen”
* 2015 : ”Quand c'est?”
* 2017 : ”Repetto X Mosaert”
* 2018 : ”Défiler”
* 2021 : ”Santé”
* 2022 : ”L'enfer”
* 2022 : ”Fils de joie”
* 2022 : ”Mon amour”
* 2024 : ”Ma meilleure ennemie”

## Keldur


## Eksterne henvisninger

* Almenn heimasíða

Bólkur:Belgiskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1985
Ludo (filmur)

**Ludo** er ein føroyskur spælifilmur uppá 71 minuttir. Tað er Katrin Ottarsdóttir, ið hevur skrivað leikhandritið og leikstjórnað filmin. Filmurin varð fyrstu ferð sýndur hin 11. september 2014 í Norðurlandahúsinum í Havn. Tað eru tríggir høvuðsleikarar í filminum, mamman, pápin og dóttirin. Lea Blaaberg spælir dóttrina, Hildigunn Eyðfinsdóttir spælir mammuna og Hjálmar Dam spælir pápan. Harafturat eru tveir hjáleiklutir, læknin og kona læknan, Bárður Persson spælir leiklutin sum læknin, meðan Gunnvá Zachariasen spælir leiklutin sum kona læknan. Edvard Fuglø stóð fyri pallsniðinum, Jón Mc Birnie stóð fyri ljóðinum, Hugin Eide stóð fyri framleiðsluni av filminum.

## Keldur


Bólkur:Føroyskir filmar
Bólkur:Katrin Ottarsdóttir
Upprunafólk í Norður- og Suðuramerika

**Upprunafólkini í Norður- og Suðuramerika** eru upprunaamerikanarar og inuittar, ið búðu har, áðrenn evropear komu til Amerika í 16. øld. Upprunaamerikanarar vóru fyrr nevndir indianarar orsakað av, at tá Columbus fann Amerika, helt hann at hann var komin til India, og tí vóru tey fólk, ið longu búðu har frammanundan, nevnd indianarar. Inuittar er eitt arktiskt fólk, ið býr í Alaska, Kanada og Grønlandi. Inuittar vóru fyrr nevndir *eskimoar*.

## Ávísingar úteftir
*  Upprunafólkini í USA: americanindian.si.edu (enskt)
* Upprunafólkini í Brasil: socioambiental.org (enskt)

## Keldur


Bólkur:USA
Bólkur:Grønland
Bólkur:Norðuramerika
Bólkur:Suðuramerika
Bólkur:Fólk
Páll Finnur Páll (Live)

**"Páll Finnur Páll (Live)"** er ein fløga hjá føroyska tónleikabólkinum Páll Finnur Páll. Fløgan kom út 11. november 2009.

## Sangir
# Grannin
# Rasputin
# Gulldaman
# Ber og Røtur
# Eg
# Maðurin og Lívið
# Viðurkenning
# Mín Russiski Vinur
# Drykkju/Kærleiksvísa
# Herbergið
# Forelskaður Sjónleikari
# Fari Mín Egna Veg
# Lær At Siga Noy

Bólkur:Føroyskar tónleikaútgávur
Ting

Eitt **ting** (norrønt: *þing*) er ein samkoma, sum umboðar fólkið í einum ávísum øki. Tosað verður tí um eina fólkaumboðan. Funksjónin hjá einum tingi er fyrst og fremst at smíða lógir. Lóggevandi valdið er í Føroyum er hjá løgtinginum saman við løgmanni. Tingræði er ein politisk stýrisskipan, har tingið hevur vald yvir, hvør myndar stjórnina.

## Dømir

* Danmark: Fólkatingið 
* Føroyar: Løgtingið 
* Grønland: Landstingið (Inatsisartut) 
* Írland: Oireachtas 
* Ísland: Altingið (Alþingið) 
* Noreg: Stórtingið 
* Svøríki: Ríkisdagurin 
* Tyskland: Bundestag 
* ES: ES-Parlamentið (EP)

Bólkur:Ríkisstjórn
Bólkur:Stjórnmálafrøði
Einflokkaríki

Í einum **einflokkaríki** er bara ein politiskur flokkur loyvdur; allir aðrir flokkar eru bannaðir. Flokkurin ger av, hvør verður valevni tess, tá ið valt verður. Veljarar kunnu bara staðfesta uppstillingina. Flokkurin hevur alt politiska valdið í landinum. Gomlu kommunistalondini í Eysturevropa og mong lond í Afrika eru farin frá einflokkaskipan og hava sett fólkaræði í gildi. Summi lond, til dømis Simbabvi (*Marxistiski Flokkur Simbabvi*) og Sýria siga seg hava fólkaræði, men í verleikanum stýrir ein flokkur, ið tvíheldur um valdið. Ofta stuðlar herurin flokkinum sum til dømis í Burma og í Sýria. 

## Lond

*  Fólkalýðveldið Kina (Kommunistaflokkurin)
*  Norðurkorea (Kommunistaflokkurin)
*  Kuba (Kommunistaflokkurin)
*  Laos (Kommunistaflokkurin)
*  Vjetnam (Kommunistaflokkurin)
*  Eritrea (*People's Front for Democracy and Justice*)
*  Vestursahara (*Polisario*)

Bólkur:Ríkisstjórn
Bólkur:Stjórnmálafrøði
Bólkur:Stýrisskipanir
Forsetaskipan

**Forsetalýðveldi** er fólkaræði, har fólkið bæði velur ríkisovastan - forsetan - og umboðini til ting landsins. Í eini forsetaskipan, har stjórnarleiðarin forsetin hevur veruligt vald, verður hesin ofta valdur beinleiðis av fólkinum. Tá er stjórnarleiðarin beinleiðis legitimeraður av fólkinum. Hann tilnevnir stjórnarlimirnar ikki bara formliga, men eisini í veruleikanum. Fólkið velur tá forsetan og tingið hvør sær, og báðir stovnar hvíla á eins tryggari grund. Er talan er um slíka forsetaskipan, er stjórnin ikki bundin av tinginum, júst tí bæði forsetin og tingið hava sítt mandat beinleiðis frá fólkinum. Hetta er vanligasta ríkisstýrisskipan í heiminum. Í londum sum Suðurafrika og USA er forsetin bæði ríkisovasti og stjórnarovasti. Í Russlandi og Fraklandi er forsetin valdur til ríkisovasta, og hann nevnir út ein forsætisráðharra at standa á odda fyri stjórnini, men forsetin hevur kortini nógv politiskt vald. Í mongum londum til dømis Ísrael, Írlandi, India og Íslandi hevur forsetin einki politiskt vald. Valdið hava forsætisráðharrin og stjórnin. 

Bólkur:Ríkisstjórn
Bólkur:Stjórnmálafrøði
Bólkur:Stýrisskipanir
Marknaðarbúskapur

Sambært **marknaðarbúskaparliga** ástøðinum er tað uppgávan hjá einstøku fyritøkuni støðugt at menna framleiddu vøruna fyri so lágan prís sum gjørligt, so hon er kappingarfør mótvegis vørum av nøkulunda sama slag. Sagt verður, at einstaka fyritøkan við at røkja egin búskaparlig áhugamál fremur tað, sum tænir samfelagnum best. Hvørki marknaðarskipanin ella aðrar skipanir forða fyri, at monopol ella støður, ið minna um monopol, taka seg upp. Kostnaðarviðurskiftini kunnu natúrliga hava við sær, at summar vinnur hava fyrimun av stórdrift, og at stórar fyritøkur megna at framleiða vørur fyri lægri prís enn smáar. Hinvegin hava framkomin lond kappingarlógarreglur, sum beinleiðis ella óbeinleiðis forða fyri tílíkum óynsktum avleiðingum av marknaðarskipanini. Hóast marknaðarskipanin viðhvørt kann ávirka arbeiðsútboðið ella býtið millum ognir og inntøkur, hava flestu fólkaræðisligu londini rættiliga frælsar marknaðarskipanir og lata í grundregluni vera við at seta í verk verjutiltøk. 

## Sí eisini

* Ætlanarbúskapur
* Liberalisma

Bólkur:Búskaparfrøði
Bólkur:Búskapur
Hernaðarliga verjan

**Hernaðarliga verjan** skal við vápnum loysa hernaðarligar uppgávur. Hernaðarliga verjan er í trimum deildum: herurin, loftverjan og sjóverjan. Harumframt er eisini t.d. heimaverja. Hernaðarliga verjan er undir verjumálaráðharranum og verjumálaráðnum. Ovasta hernaðarliga stýrið er verjuovastin og verjuyvirmannaráðið. Øll lond hava sína landsverju at verja seg fyri ágangi uttaneftir. Eisini hernaðarliga eru Føroyar partir í danska ríkinum, so í verjuni hava vit ikki so nógv at siga. Vit hava ikki føroyska landsverju, men Vaktar- og Bjargingartænastan og vaktarskip hennara verja t.d. fiskiøki okkara fyri ránsveiðu. Tey, ið starvast í landsverjuni, eru fólk í føstum starvi og verjuskyldug. Ovastarnir hava sersjantar undir sær. Nógv fólk við vanligari útbúgving eru eisini í føstum hernaðarligum starvi. Undirhermenn í føstum starvi, kostáplar, hava um hendir serliga ta dýru útgerðina. Tey verjuskyldugu verða innkallað og útbúgvin. Summi av teimum innkallaðu verða eykaovastar og sersjantar. Almenna fyrireikingin skal síggja til, at samfelagið er til reiðar til kríggj, og at útgerð fæst til vega. Tíðindi skulu verða send ótarnað og skjótt, og ósonn tíðindi ikki koma út í orð og loypa ótta á fólk. At fólkið er róligt og vil varðveita samfelagið, er grundarlagið undir verjuni. Almenna verjan bjargar eisini mannalívum og ognum. Hon hjálpir fólki úr vanda, sløkkir eldar, o.a. 

Herurin arbeiðir á landi. Hermenninir eru í grønum og døkkum eyðkennisbúnum. Herurin hevur ymiskar eindir. Stríðshermenn og gonguhermenn (infanteristar) eru saman við stríðsvognunum í sjálvum bardaganum. Skotherdeildirnar, artillari, skjóta við kanónum. Verkfrøðingar byggja vegir, forðingar, brýr og støðir. Útgerðarliðini fáa útgerð til hermótini og taka særdar aftur við sær. 

Sjóverjan verjir sjóøkið. Fólkið er í myrkabláum eyðkennisbúna. Sjóverjan nýtir skip. Á skipunum eru t.d. rakettir. Korvettirnar eru so stórar, at tær sigla í øllum veðri. Torpedobátar eru smáir og ganga skjótt. Kavbátar kunnu sigla niðri í sjónum. Minuleggjarar og minustrúkarar leggja og taka upp minur. Verjuskipini ansa eftir sjóøkinum. Tey eru eisini undir Grønlandi og Føroyum.

Flogvápnið verjir loftrúmið og hjálpir hinum verjueindunum. Fólkið er í ljósabláum eyðkennisbúna. Ymisk flogfør eru. Stríðsflogfør ella tyrlur flyta útgerð og fólk. Tyrlurnar verða eisini brúktar í bjargingartænastuni. Á jørðini hevur flogvápnið rakettir, sum kunnu skjóta flogfør niður. 

Heimaverjan gongur hinum verjueindunum til handa við løttum, men týðandi uppgávum. Nøkur fá teirra hava fast starv. Flestu eru sjálvboðin, sum í frítíðini fáa stutta útbúgving, og sum kunnu møta við stuttum skotbrái. 

## Lond

Bólkur:Bardagar
Bólkur:Løgfrøði
Normandí

**Normandí** (á fronskum **Normandie**) er ein región í Frakland, ið liggur í Norðurfraklandi. Tann parturin av Fraklandi, sum er ímillum París og Ermarsund, eitur Normandí. Har er nógvur landbúnaður, og landsparturin er gitin fyri síni súrepli og sínar mjólkavørur. Nógvir bøndur seta neytini á betri í súreplagørðunum og fáa á tann hátt meiri burtur úr jørðini. Nakað av súreplunum verður selt, sum tað er, men nakað verður gjørt til súreplamori ella bryggjað til t.d. súreplavín ella til tað víðagitna súreplabrennivínið Calvados. Summi av best umtóktu fronsku ostasløgunum, eitt nú camembert ella brie, eru eisini gjørd úr róma úr Normandí. Dalurin, sum Loireáin rennur ígjøgnum í Normandí, er gitin fyri sínar stásiligu borgir. Tær vórðu bygdar til kongar, aðalsmenn og ríkir góðseigarar. Flestu borgirnar vórðu bygdar á høvdum, og borgargrøv varð grivin rundanum, so at borgin betur kundi verja seg fyri fíggindum. Tann 1000 km langa Loireáin rennur ígjøgnum mong gitin vínlendi.

Bólkur:Regiónir í Fraklandi
Alidýr

**Alidýr** geva okkum t.d. mjólk, kjøt, skinn og ull. Alidýr eru neyt, seyður, kanin, dunna, svín, høsn, gás, geit og ross. Garnatálg, flesk, skerpikjøt, ost og mangt, mangt annað fáa vit út alidýrum. Úr skinninum ella húðum ber til at gera til dømis skógvar. Ull av seyði, kanin og greit verður virkað til klæði. Menniskjur hava havt alidýr í stívliga 9000 ár. Summi á bási, onnur í búri, fjósi, inngyrðingum og úti á bøi og í haga. Fyrstu alidýrini vóru vill dýr, ið vórðu tamd. Tama hønan er t.d. upprunaliga frumskógarhøna úr Eysturlondum. Upp ígjøgnum tíðirnar hava kønir búnaðarmenn alt tey bestu og spakastu dýrini, ið góvu mestu mjólkina, bestu ullina ella mesta kjøtið, og soleiðis hava vit fingið tey frægastu alidýrasløgini.

Summi alidýr verða ald undir strongum eftirliti í stórum fjósum, til dømis høsn og svín. Nógvar hundrað túsund hønur verða aldar á henda hátt fyri kjøtið og eggini. Hønurnar eru stongdar inni í trongum búrum og fáa nóg illa vent sær. Fóður, ljós og hiti eru fjarstýrd, og hvør høna verpur eini 300 egg um árið. Svín ganga í búrum ella krubbum. Tey fáa nágreiniliga samansett fóður, so tey kunnu fitna skjótt. Summi svínasløg tungjast 0,7 kg um dagin. Slátursvín verða tikin bara 3 mánaðir gomul. Fyrr høvdu nógv húski í Føroyum høsn, so tey fingu egg og onkuntíð eina hønu í pottin. Tá sluppu hønurnar at ganga úti og skava í moldini eftir fræ, skordýrum og møðkum og fingu matleivdir og annað at eta. Eggini vurpu tær í reiður í kjallaranum ella í høsnarhúsi. Men nú er høsnarhald ídnaður. Hønurnar verða læstar inn í smáum búrum ella ganga inni í stórum høsnarhúsum. Nógvastaðni, eisini í Føroyum, er hvíta italska hønan væl umtókt sum góð verpingarhøna. Høsnarungar verða dripnir 8 vikur gamlir og viga millum 1 og 2 kg. 

Neyt - oksar, búflar og kýr - eru ein tann fjølmentasti alidýrabólkurin. Í India eru eini 200 mió neyt og tað eru 1 mia. aðrastaðni í heiminum. Í Føroyum eru 1200. Fyrr vórðu neytini mest spent fyri amboð, men nú verða tey mest ald fyri kjøtið - drápsneyt, og mjólkina - mjólkneyt. Neytasløgini eru um 200. Í Føroyum eru umleið 70.000 seyðir. Fjallgongurnar eru tríggjar: 1) áseyðaroyting, 2) skurð, og 3) klipping. Vanliga verður seyður royttur eina ferð um árið. Ull verður vaskað, nappað og karðað, so spunnin og tvínnað til tógv, sum verður bundið ella vovið til klæði o.a. Ull fæst eisini av kanin, vikunju, geit og alpaku. 

## Myndasavn

Mynd:Amberbock.jpg|Høsnaslagið reyð rhode island eitur eftir lutstatinum Rhode Island í USA. Tær verpa væl og smakka væl.
Mynd:Merino_sheep.png|Størstu seyðafylgini eru í Avstralia, uml. 140 mió. seyðir. Merinoseyður hevur bestu ullina. 
Mynd:Cabrasnortechico.JPG|Nógvastaðni verður geitin ald fyri mjólkina, sum verður kæsað til ost og kirnað til jogurt.
Mynd:Indiapoultry.JPG|Ídnaðarligt alidýrahald.


Bólkur:Búskapur
Bólkur:Matur og drekka
Bólkur:Djór
Bornholm

**Borgundarhólmur** (danskt: Bornholm) er ein oyggj í Danmørk. Sunnarlaga í Eystrasalti liggur fimtstørsta oyggj Danmarkar, Bornholm, einar 40 km frá svensku strondini, og einir 135 km eru til Sælands. Høvuðsvinnan er fiskiskapur, leirvøruídnaður og grótídnaður. Hvørt ár kemur nógv ferðafólk í oynna. Tann, sum siglir fram við oynni, verður beinanvegin varugur við, at undirgrundin har er hvørki kálk ella krit, men grót. Undirgrundin á oynni er granitt, og bakkin er ofta høgur fram við strondini. Her eru helli, drangar og gjáir, sum veður og vindur hava myndað. Summastaðni ganga stórar holur langt inn undir oynna. Uppi á oynni sæst ikki nógv til grótið, oyggin er væl vallað, og bøurin ber væl korn. Umframt av jarðarbrúki livir fólkið av at høgga grót, sum verður útflutt, og av fiskiskapi. Ein hópur av fremmandafólki vitjar oynna á hvørjum sumri, og nógv fólk arbeiðir á gistingarhúsum. Størstu býirnir eita Hasle, Neksø, Rønne og Svaneke; norðast á oynni er bygd, sum eitur Sandvík. Á Borgundarhólmi eru fýra rundar kirkjur úr miðøldini. Hesar kirkjurnar eru bygdar av múrsteini, og í veggjunum, sum eru óføra tjúkkir, eru hol, sum bygdafólkið brúkti til at skjóta út ígjøgnum, tá ið tey vardu seg har í ófriðartíðum. 
 

Talið á íbúgvum á donsku eystrasaltsoynni er nú farið niðurum 40.000. DR-útvarpsstøðin kundi í sept. 2014 staðfesta, at talið á skrásettum borgarum á oynni var komið niður á 39.922. Miðskeiðis í sekstiárunum búðu 49.000 fólk á oynni, sum av dønum verður kallað sólskinsoyggin. Síðan hevur gingið stútt aftureftir. Orsøkin til minkandi fólkatalið er fráflyting, og at alsamt færri børn verða fødd. Sambært framskrivingunum hjá Bornholms Regionskommuni fer íbúgvaratalið at minka niður til 38.700 í 2022. Størsta minkingin er í aldursbólkinum 12 til 17 ára og teirra foreldrum – tey 30 til 49 ára gomlu. Framskrivingarnar vænta, at hesir bólkar verða 28 prosent minni um átta ár. Samstundis minkar talið á smábørnum samstundis sum talið á gomlum veksur. Framskrivingarnar siga, at talið á teimum 70 til 79 ára gomlu og teimum yvir 95 veksur við heili 60 prosentum fram móti 2022. 

## Keldutilfar
 

Bólkur:Landafrøði Danmarkar
Bólkur:Oyggjar í Danmark
Sosialliberalisma

**Sosialliberalisma** er ein politisk hugsjón, ið er ein samanrenning av liberalismu og sosialismu. Sosialliberalsimu stendur fyri eini javnvág ímillum markanðin og statin og ímillum einstaklingin og samfelagið. Kann eisini lýsast sum neyðsemja ímillum kapitalismu og redistributión.  Serligur dentur verður t.d. lagdur á at taka sær av teimum veikastu í samfelagnum. Verkið *A Theory of Justice* eftir John Rawls (1921-2002) hevur havt stóra ávirkan á menningina av sosialliberalismuni. Upprunarliga bygdi og byggir sosialliberalisman á, at staturin hevði skyldu til: 1) at verja samfelagið móti álopum frá øðrum londum, 2) at verja hvønn einstakan borgara móti órættvísi og kúgan frá øðrum borgarum, og 3) at fáa í lag ávísar almennar stovnar, sum einstakligar ikki hava møguleika fyri at røkja. Endamálið var og er, at tað búskaparliga lívið, t.e. vinna, keyp og søla, skal fara fram í friði og náðum, og staturin skal ikki leggja uppí. Tann fría kappingin ber so við sær, at vørurnar gerast so góðar og bíligar sum yvirhøvur møguligt. Tann marknaðarbúskaparliga sosialliberalisman er nær knýtt at tí politisku. Eins væl og fólk skulu hava frítt at velja, hvørjar vørur tey skoyta um at keypa, so skulu tey frítt sleppa at seta fram síni sjónarmið. 

Sosialliberalisman er ein politisk hugsjón, sum brýtur bæði við sosialismuna og liberalismuna – í hvussu er í teirra uppruna sniði. Sosialliberalisman er fyri, at samfealgið byggir á privatan ognarrætt til framleiðslutólini og á fyritaksemi hins einstaka. Sosialliberalisman er ímóti, at tað almenna eigur og drívur framleiðslutólini, men er fyri eini almennari stýring fyri at tryggja sunnan fíggjarligan vøkstur og sosiala trygd.  Allir samfelagsborgarar skulu eiga sama møguleika fyri at arbeiða seg fram til at gerast ánari og medánari av framleiðslutólunum. Sosialliberalisman leggur sera stóran dent á persónligt frælsi. Sosialliberalisman byggir á fultkomligt frælsi. Samfelagið er einstaklingar og ongar fyriskipanir mega forða einstaklinginum í fríðari kapping og vinna sær fram.

Liberalisman kyknaði upp í USA við t.d. Thomas Jefferson aftan á frælsibardagin 1775-1782. Eftir fronsku kollveltingina í 1789 breiddi hon seg í Evropa og gjørdist grundarlagið undir fólkastýrinum, sum loysti av einaræðisstýriskipanina. Mest kendu teoretikarrarnir eru Adam Smith og Thomas Robert Malthus. 

## Politiskir flokkar

* Føroyar: Sjálvstýri 
* Danmark: *Radikale Venstre* 
* Grønland: *[[Demokraatit]]* 
* Ísland: *Björt framtíð* 
* Noreg: *[[Venstre (Noreg)|Venstre]]*
* Svøríki: *Liberalerna*
* Finnland: *Svenska folkpartiet i Finland*
* Åland: *Liberalerna på Åland* 
* Estland: Miðflokkurin
* Litava: Arbeiðaraflokkurin 
* Niðurlond: *Democraten 66* 
* USA: Demokratiski Flokkurin 

## Sí eisini

* Liberalisma
* Marknaðarbúskapur

## Keldur


Bólkur:Politisk hugsjón
Dove Cameron

**Dove Olivia Cameron** (fødd **Chloe Celeste Hosterman**; 15. januar 1996) er ein amerikanskur sjónleikari og sangari. Hon er mest kend fyri at spæla høvuðsleiklutin í Disney Channel sjónvarpsrøðini *[[Liv and Maddie]]*.

## Filmar

## Tónleikaútgávur
### Sølustakløg

### Syngur við á øðrum útgávum

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Dove Cameron á Internet Movie Database

Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1996
JT electric

**JT electric** er ein føroysk fyritøka, ið varð stovnað í 1972 av Jóannesi Thomsen. Fyritøkan hevur heimstað á Kambsdali og framleiðir og uppfinnur útgerð og tøkni til alivinnuna og fiskivinnuna í Føroyum og til alheimsmarknaðin, eitt nú trolkamera, undirsjóvarljós og fóðurskipan. Í 2014 fekk fyritøkan eina heiðursløn í Íslandi fyri at menna eitt trolkamera, sum kann nýtast í harða umhvørvinum runt um Føroyar, Ísland og Grønland. Í juni 2002 flutti fyritøkan í nýggj og størri høli, sum gjørdu tað gjørligt at økja um framleiðsluna. Stjóri í fyritøkuni er Rói Kalsø. Umleið 20 fólk starvast hjá JT electric.

## Keldur


## Slóðir
*Heimasíðan hjá JT electric

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Bólkur:Føroysk framleiðsla
Bólkur:1972
Landstingsvalið 2014

**Landstingsvalið í Grønlandi 2014** verður tað 12. av slagnum í Grønlandi, og varð hildið hin 28. november 2014. Orsøkin til at val var útskrivað, var tann, at tað í 2014 kom fram, at Aleqa Hammond, sum var landstingsforkvinna Grønlands, hevði brúkt almennar pengar til egið brúk tvær ferðir, einaferð til eina ferð fyri familjuna og einaferð til eina privata veitslu, talan var um 106.000 krónur, sum landstingsgrannskoðararnir kravdu at hon rindaði aftur. Sambært landstingsgrannskoðarunum, stavaði meginparturin av útreiðslunum frá apríl 2013, og hóast teir bóðu um at fáa rætt lag í óskilið beinanvegin, so var tað ikki fyrrenn í august 2014, at Aleqa Hammond rindaði pengarnar aftur. Málið elvdi til mikið rok í Grønlandi, og misálit var reist móti Hammond. Hon yvirlivdi misálitið við einari atkvøðu í meirluta sum feldi uppskotið. Men hon valdi at søkja um farloyvi, meðan málið um hennara peningaviðurskifti vóru kannað. Farloyvi varð játtað henni, men síðan tóku tríggir ráðharrar – tveir úr Siumut og ein úr Atassut seg úr stjórnini, og hin 1. oktober tók Atassut seg úr stjórnini. Seinni sama dag skrivaði Aleqa Hammond út nýval.

## Úrslit

### Flestar persónligar atkvøður
# Sara Olsvig, IA, (5.825 atkvøður)
# Kim Kielsen, Siumut (4.604 atkvøður)
# Hans Enoksen, Partii Naleraq (2425 atkvøður)
# Nivi Olsen, Demokratarnir (1.428 atkvøður)
# Andreas Rene Uldum. Demokratarnir (1.003 atkvøður)
# Aqqaluaq B. Egede, IA (996 atkvøður)
# Naaja H. Nathanielsen, IA (470 atkvøður)
# Karl-Kristian Kruse, Siumut (341 atkvøður)
# Knud Kristiansen, Atassut (311 atkvøður)
# Mala Høy Kuko, Atassut (303 atkvøður)

## Keldur


Bólkur:Politisk val í Grønlandi
Bólkur:2014