open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Budapest

**Budapest** er høvuðsstaður Ungarns og hevur umleið 1 735 000 íbúgvar (2013). Býurin er størsti býurin í landinum og ein av størstu býum í ES. Hin 17. november 1873 vóru býinir Buda, Óbuda og Pest sameindir til ein stóran bý við nýggja navninum Budapest, sum inniheldur nøvnini á tveimum av fyrrverandi býunum Buda og Pest. Áin Donau rennur gjøgnum býin, býarpartarnir Buda og Pest liggja hvør sínu megin Donau, Buda er vestaru megin Donau, har var gamli ríkisdagshøvuðsstaðurin í keisaraveldinum Eysturríki-Ungarn. Eystaru megin Donau er Pest, sum er miðdepil fyri handil, fíggjarvirksemi og ríkisfyrisitingina. Mong ferðafólk koma til Budapest - nógv fleiri enn til hinar høvuðsstaðirnar í Miðevropa, og næstan tveir triðingar av útlendsku íløgunum í Ungarn eru í høvuðsstaðnum.

## Íbúgvatal

* 1800:&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;54 200
* 1830:&nbsp; &nbsp; &nbsp;102 700
* 1850:&nbsp; &nbsp; &nbsp;178 000
* 1900:&nbsp; &nbsp; &nbsp;733 400
* 1925:&nbsp; &nbsp; &nbsp;957 800
* 1985:&nbsp; 2 000 007
* 2009:&nbsp; 1 712 210 
* 2013:&nbsp; 1 735 711

## Myndir


Mynd:Budapest Széchenyi fürdő.png
Mynd:Parlament Budapest3.jpg


## Ávisingar úteftir

* www.budapest.hu (enskt, týskt, franskt) . 

Bólkur:Býir í Ungarn
Bólkur:Høvuðsstaðir í Evropa
Svenskt mál

**Svenskt** er málið í Svøríki og í Álandi, og er minnilutamál í Finnlandi. Svenskt í Finnlandi er serligt málføri, ið verður nevnt finnlandssvenskt. 

## Sí eisini

* 

*
Grikskt mál

**Grikskt mál** (ελληνικά - ellinika ella ελληνική γλώσσα / elliniki glossa) er ein sjálvstøðug grein av teimum indo-evropeisku málunum. Grikska málið er høvuðsmál í Grikkalandi og á Kýpros. Málið sum tey tosa í dag verður nevnt nýgrikskt, tað sum tey tosaðu og skrivaðu í fornøldini verður nevnt forngrikskt, harumframt eru tað onnur griksk mál, t.d. er nýgrikst ikki bara nýgrikst. Nýgrikskt er móðurmál hjá um 12.250.000 fólkum, harav um 9.850.000 í Grikkalandi og um 580.000 í Kýpros; Nýggja Testamenti er skrivað á koine grikskum, og tað er átrúnaðarligt mál í griksku ortodoksu kirkjuni.

## Málstríð
Í nógv ár var eitt málstríð (diglossi) í Grikkalandi. Stríðið snúðið seg um, hvørt tey áttu at tosa og skriva eitt grikst mál sum lá so tætt upp at tí forngrikska sum møguligt, *katharevusa* (tað reinskaða málið), ella um tey skuldu tosað og skriva tað sum tað vanliga fólkið tosaðu, *dimotiki*. Tey lærdu brúktu í høvuðsheitum katharevusa, t.d. í rættarmálum, á lærdum háskúlum, í fyrisitingini osfr., meðan tey ikki lærdu, ella tað vanliga fólkið, brúkti tað móðurmálið sum tey høvdu lært, dimotiki. Hetta málstríðið endaði í 1976, tá ein nýggj lóg varð sett í gildið, sum segði, at dimotiki nú var tað almenna málið í Grikkalandi.

## Grikska stavraðið
Tað eru 24 bókstavir í tí grikska alfabetinum, allir hava ein stóran bókstav og ein lítlan bókstav, tó hevur sigma tvey sløg av smáum bókstavum, eitt vanligt sigma (σ) og eitt sum verður brúkt tá eitt orð endar við s (ς).

## Keldur

* www.FMN.fo 

Bólkur:Grikskt mál
Elduvík

**Elduvík** er ein bygd í Eysturoy. Elduvík er gomul bygd. Fyrstu ferð, at man veit um, at bygdin er nevnd, er í Hundabrævinum frá ár 1350. Fólkatalið er 13 (2013). Bygdin verður nógv vitjað av ferðafólki. Har er sera vakurt og nógv at síggja. Vestari partur av bygdini, har kirkjan og gamli býlingurin eru, er sera hugnaligur. Áhugavert er ein túrur inn í gjónna, har lending er, og sum liggur eitt fitt petti uttan fyri bygdina. Í eystara parti av bygdini er kort sum lýsir, hvussu nógv gróthús vóru í gomlum døgum, og nøkur standa framvegis. 


## Keldur


Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Gøtugjógv

**Við Gøtugjógv** er ein bygd í Eysturoy. Bygdin við Gøtugjógv liggur eystanfyri stóru gjónna, sum sker seg norður gjøgnum lendið millum Syðrugøtu og Norðragøtu. Við Gøtugjógv eru skúli, peningastovnar, kirkja og samkomuhús felags fyri allar tríggjar bygdirnar, sum ofta undir einum verða róptar í Gøtu.

Bygdin við Gøtugjógv hevur frá gamlari tíð verið ein savningarstaður fyri bygdirnar í gomlu Gøtu kommunu, og ber hon navn eftir gjónni, ið liggur beint sunnanfyri bygdina. Í 1890 varð skúli bygdur har, og hevur kommunali skúlin hildið til har síðan við útbyggingum í 1929, 1974 og í 2010.

Studentaskúlin í Eysturoynni húsaðist í gomlu skúlabygningunum við Gøtugjógv, áðrenn flutt varð inn á Kambsdal í 1989. Í dag ganga børn í 4.-7. flokki úr allari Eysturkommunu í skúlanum við Gøtugjógv.

Áður hava eisini bankar og sparikassar havt deildir í bygdini. Bygdin er eisini prýdd við eini vakrari viðarlund omanfyri bygdina, og er eisini ein miðdepil fyri mentan við Losjuni, og fyri trúar- og samkomulív við nýggju Gøtu Kirkju, ið varð vígd í 1995, og Filadelfia, samkomuhúsinum hjá brøðrunum.

## Keldur




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Bólkur:Gøta
Funningsfjørður (bygd)

**Funningsfjørður** er ein bygd í Eysturoy, ið liggur innast á fjørðinum við sama navn. Funningsfjørður er niðursetubygd av Elduvík. Fólkatalið var 55 í 2013. Fyrstu húsini, ið vórðu bygd í Funningsfirði eru varðveitt og standa niðri við fjørðuna. Skipað verður fyri Jóansøkubáli í bygdini á hvørjum ári.

## Keldur



Faroe Islands, Eysturoy, Funningsfjørður (06), harbor scene.jpg|Havnen
Färöer Funningsfjördur 08.JPG|Funningsfjørður (fjorden)

Faroe Islands, Eysturoy, Funningsfjørður (08), waterfront.jpg|Huse ved havnefronten i oktober
Faroe Islands, Eysturoy, Funningsfjørður (05), the village.jpg|Funningsfjørður (bygd)




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Gøtueiði

**Gøtueiði** ella **Undir Gøtueiði** er eitt pláss í Eysturoynni. Einasta búseting, sum hevur verið á staðnum, var tjaldið hjá vekingarrørsluni Kelduni. Tað er tó skjótt langt síðani, at tjaldið varð tikið niður, og bygningurin í Skálabotni varð tikin í nýtslu í staðin. Sambært Hagstovu Føroya búðu 30 fólk Undir Gøtueiði í 2013. Lítla bygdin á Skálafjørðinum, ið ber navn eftir hvar hon liggur – Undir Gøtueiðinum – er frá umleið 1860 og er sostatt yngri enn hinar gøtubygdirnar. Bygdin er vaksin saman við Skipanesi, ið er partur av Runavíkar Kommunu, og hesar verða mangan mistiknar at verða ein og sama bygd. Bygdin hevur verið eitt knútapunkt hjá gøtufólki við tað, at gøtumenn altíð hava havt bátar liggjandi við Skipanes. Herfrá var lættari at sleppa yvirum Skálafjørðin ella suður til Havnar.

## Keldur




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Bólkur:Gøta
Vatnsoyrar

**Vatnsoyrar** er ein bygd í Vágoynni við norðurendan á Sørvágsvatni / Leitisvatni. Vatnsoyrar er niðursetubygd frá fyrst í 20. øld. Í dag er bygdin serliga kend fyri stóru vindeygaverksmiðjuna Vatnsoyrar Snikkaravirki og fyri leguhúsið Zarepta hjá Brøðrasamkomuni. Vatnsoyrar er yngsta niðursetubygd í Føroyum, frá 1921, og tann einasta hvar sjógvur ikki sæst. Fyrstu 20 árini vóru bert trý hús í bygdini, men aftaná kríggið vaks bygdin. Seinastu árini hava 60 fólk búð í Vatnsoyrum. Innbúgvarnir eru flestir í tænastuvinnuni í øðrum bygdum. Bygdin er partur av Miðvágs Kommunu.

Ein av fyrstu koyrivegunum millum bygdir í Føroyum, varð gjørdur millum Sørvág og Miðvág, ígjøgnum Vatnsoyrar. Í Vatnsoyrum er slætt og náttúruvakurt, friðarligt og hugnaligt. Stóra áin, Skjatláin, rennur oman í tað stóra vatnið, Leitisvatn/Sørvágsvatn. Har ber til at fiska síl og njóta náttúrunar friðsælu. Stórt heiðalendi eru norðanfyri Vatnsoyrar, og har var nógv torvarbeiði í tí tíðini. 

## Myndasavn


Mynd:Vatnsoyrar,_Faroe_Islands.jpg
Mynd:Vatnsoyrar,_Faroe_Islands_(2).JPG
Mynd:Vatnsoyrar_old_stable,_Faroe_Islands.jpg
Mynd:Faroe Islands, Vágar, Vatnsoyrar (2), road No 11.jpg


## Keldur




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Vágar
Skælingur

**Skælingur** er ein bygd á vestursíðuna á Streymoynni. Bygdin er partur av Kvívíkar kommunu. Í 2014 var fólkatalið á Skælingi 16. Omanfyri bygdina er fjallið Skælingsfjall, sum er 767 metrar høgt og 19. hægsta fjall í Føroyum.

## Keldur




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Streymoy
Stykkið

**Stykkið** er ein bygd í Kvívíkar kommunu og liggur á vestursíðuni á Streymoynni. Bygdin liggur millum Kvívík og Leynar, umleið hálvan annan kilometur frá báðum bygdunum.

## Keldur




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Streymoy
Válur

**Válur** er ein bygd í Streymoy, ið liggur móti Vestmanna, men hoyrir til Kvívíkar kommunu.

## Keldur




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Streymoy
Syðradalur, Kalsoy

**Syðradalur** er sunnasta bygdin á Kalsoynni. Syðradalur er ein niðursetubygd frá fyrst í 19. øld; hon er bygd í 1812. Bygdin﻿ lá áður á vestursíðuni og æt Blankskáli, men vegna skalvalop á vári í 1809 fluttu blankskálafólk millum 1810 og 1816 eysturum til Syðradals at búgva av tí, at har er eingin vandi fyri skalvalopi. Eingin mansskaði hendi av lopinum. Fýra hús vóru á Blankskála, og har búðu 29 fólk tá. Tá ið liðugt var at flyta til Syðradals í 1816, vóru 5 hús. Fimta húsið varð nevnt ”har Uppi”.

Í slupptíðini hoyrdu 2 skip til Syðradal: M/S Bjørgvin (Julius Clementsen á Dunganum) og M/S Gudrun (Inni í Húsi). Fleiri syðradalsmenn vóru skiparar á t.d. Klaksvíks - og Havnaskipum. Syðradalsmenn vóru við sluppunum um summarið, og veturin varð nýttur til útróður við maskinbátum. Bygdin fekk el - orku frá SEV í 1966 og ferjulegu í 2005. Á Syðradali er ferjulega, sum er dagliga sambandið til og úr oynni. 

Hóast Syðradalur er tann av teimum fýra bygdunum á oynni, sum lættast slepst til, so er hon kortini tann bygdin á Kalsoynni, ið hevur minsta fólkatalið.
Hinvegin er Syðradalur ein vælumtókt frítíðarbygd.

Minnisvarðin á Syðradali yvir deyð á sjónum varð reistur í 2000.

Í sambandi við veitsluhald á vetri, var Syðradalur jólabygd.

## Keldur


Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Kalsoy
Ljósá

**Ljósá** er ein niðursetubygd í Eysturoy; fyrstu fólkini búsettust har í 1840. Í Eiðis Kommunu eru bygdirnar Eiði, Ljósá og Svínáir. 1. november 2019 var fólkatalið 27 í Ljósá Á Eiði er fólkatalið lækkað seinnu árini. Í tíðarskeiðinum 1985-2013 er fólkatalið við Ljósá lækkað frá 31 til 25. Flest fólk búðu við Ljósá í 1988 (38).

Lítla bygdin Ljósá sunnanfyri Eiði hevur navn eftir Ljósánni, ið er áin beint sunnan fyri bygdina.


Mynd:Faroe Islands, Eysturoy, Ljósá (1).jpg
Mynd:Ljósá, Faroe Islands.JPG|Úr Ljósá sæst norður til Eiðis.
Mynd:Faroe Islands, Eysturoy, Ljósá (2).jpg


## Keldur

Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Bólkur:Eiðis kommuna
Svínáir

**Svínáir** er sunnasta bygdin í Eiðis kommunu, og liggur út ímóti Sundunum, yvirav Langasandi og fyrrverandi hvalastøðini á Gjánoyri. Bygdin er frá síðst í 1820'unum, tey fyrstu fólkini vóru úr Kvívík og av Eiði (1840), og var grundløgd sum niðursetubygd. Syðri parturin er tann gamli parturin av bygdini, meðan tann á Svínánesi er tann nýggi, frá síðst í 1980'unum. Markið suðureftir móti Norðskála gongur við Markná. Sunnanfyri bygdina heldur Sunda Byrsufelag til. Fólkatalið er, sambært Hagstovu Føroya, 44 í november 2021. Uppi yvir Svínáum liggja fjøllini "Svartbakstindur" 803 m, "Skerðingur" 691 m og "Miðalfelli" 654 m.  

## Kelda




Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Bólkur:Eiðis kommuna
Hellurnar

**Hellurnar** eru ein bygd á eystursíðuni á Eysturoynni. Hellurnar eru partur av Fuglafjarðar kommunu. Sum bygdarnavn er hetta ungt, frá uml. 1850. Staðið hevur helst einaferð í tíðini itið "At Hellum", sum hevur merkt "við hellur fram við strondini", seinri "Á Hellum". Ein bundin formur av navninum, Hellurnar, hevur tikið seg upp einaferð í tíðini, kanska í sambandi við búsetingina, og bundin og óbundin formur síggja út til at hava kappast. Enn hoyrast oyndfirðingar siga ”yvir á Hellur”. Í nútíðarmáli tykist tann bundni formurin at hava verið við yvirlutan, og einmælt ynski er komið frá bygdarfólkinum um at fáa tann formin viðurkendan. 

Í 1998 gav Danmarks Metreologisk Institut út eina frágreiðing um føroyska veðurlagið, “the Climate of the Faroe Islands with Climatological Standard Normals, 1961-1990”. Her kunnu vit m.a. lesa, at tað regnar mest í Hvalvík. Í harðari kapping við Hvalvík eru tó Hellurnar, har regnar tað 3.242 mm um árið.


File:Faroe Islands, Eysturoy, Hellurnar (01), view from afar.jpg|
File:Faroe Islands, Eysturoy, Hellurnar (06), church.jpg|
File:Faroe Islands, Eysturoy, Hellurnar (05), main street.jpg|


Fólkatalsbroytingar síðan 1860. 

## Keldur


Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
Ørðavík

**Ørðavík** (verður eisini stavað Øravík) er ein bygd í Suðuroy. Har búgva 44 fólk (2014). Ørðavík er partur av Tvøroyrar kommunu. Øravík er á eystursíðuni á Suðuroynni, miðskeiðis í oynni. Grannabygdirnar eru Fámjin, Hov og Trongisvágur. Fyri at koma til Fámjins, sum er bygd á vestursíðuni av Suðuroynni, má ein koyra gjøgnum Ørðavík fyrst og snara av har. Ferjulegan í Suðuroynni, Krambatangi, er ber fáir minuttir norðanfyri bygdina Ørðavík, í Øravíkarlíð. 
Eitt hotel er í Ørðavík, sum eitur Hotel Øravík ella Gistingarhúsið við Á. Har er eisini matstova. Bæði hotel og matstova lótu aftur í mai 2012, eftir at eldur varð settur á hotelli. Serliga køkurin og matstovan fóru illa. Summarhús verða eisini útleigað í Ørðavík. Eitt bønhús er í bygdini. Har er eitt lítið havnalag við einari kai og nøkur neyst eru har. Neyt eru eisini at síggja í Ørðavík umframt seyð og gæs.
Úr Ørðavík á veg suðureftir kann ein velja at koyra til Hovs antin gjøgnum Hovstunnilin, sum varð tikin í brúk í 2007 ella eftir gamla vegnum um Hovsegg sum gongur gjøgnum Tjaldavík og eftir Hovseggini. 
Ørðavík verður fyrstu ferð nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað millum 1350 og 1400.

## Vegurin úr Ørðavík um Hovsegg

Hesin vegur verður nú mest brúktur av teimum, sum eiga seyð í økinum, ella av fólki, sum velur at fara henda longra teinin fyri at njóta vakra útsýnið. Tað sæst langan veg norðureftir um tað er klárt í veðrinum frá vegnum um skarði, beint áðrenn vegurin fer rundan um fjallið til Hovseggina. Á Hovseggini er eisini vakurt útsýni suðureftir, ein sær heilt suður til Beinisvørð í klárum veðri, og so er sermerkt basaltgrót fram við vegnum, stabbagrót, men skapað meira í sikksakk-formi, ikki sum beinir stabbar, sum stabbagrótið í Froðba, heldur meinlíkt tí sum ein sær í Kúlugjógv í Froðba. Longri uppi í fjallinum er tó basaltgrót, sum er í stabbaskapi eins og tað fram við Froðbiarvegi.

## Uppi millum Stovur, Gálgagjógv og Tjaldavík
Ørðavík er m.a. kent úr Suðuroyarsøgnum við tað at Tingstaðurin var í Ørðavík á einum staði, sum eitur Uppi millum Stovur. Beint sunnanfyri Ørðavík er Tjaldavík og Tjaldavíkshólmur. Tjaldavík hevur fingið navn eftir øllum tjøldunum, sum hava staðið har, tá Tingstova var Uppi millum Stovur. Gálgagjógv er á norðaru síðu av víkini, niðri við sjóvarmálan á nesinum millum Ørðavík og Trongisvág. Har blivu fólk tikin av døgum fyrr í tíðini, eftir at tey vóru dømd til deyða í Tingstovuni Uppi millum Stovur.

## Myndir

Mynd:Øravík.4.jpg|Ørðavík
Mynd:Øravík.1.jpg|Ørðavík
Mynd:Øravík.2010.jpg|Ørðavík og Trongisvágsfjørður.
Mynd:Øravík kirke.JPG|Bønhúsið í Ørðavík, vígt í 1966.
Mynd:Øravík.2.jpg|Tjaldavíkshólmur, Trøllavík, Tjaldavík, Ørðavík og Trongisvágur.
Mynd:Øravík.3.jpg|Vitin í Ørðavík (vestanfyri Gálgatanga, eystanfyri Krambatanga).


## Keldur

* Suðuroyarsagnir
* Suðuroyar Kunningarstova

## Ávísingar úteftir
* Oravik.com, Hotel Øravík



Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Suðuroy
Skálatoftir

**Skálatoftir** er ein avtoftað bygd í Borðoy. Bygdin varð avtoftað í 1914. Navnið 'Skálatoftir' merkir *húsatoftir* og bendir á, at bygdin fleiri ferðir er avtoftað. Hildið verður at bygdin avtoftaðist fyri 3 ferð í 1914.

## Sagnir av Skálatoftum
### Jógvan í Gerðum

Tað eru mong ættarlið, síðan Jógvan í Gerðum livdi. Hann var, sum sagt verður frá, ein ógvuliga mungin maður. Umframt ta ogn, hann hevði (tá í tíðini hoyrdi uppsalajørðin eisini til Gerða), vildi hann fegin hava Kvíingadal, sum tá hoyrdi til Árnafjørð. Ein dagin fór Jógvan burtur í haga saman við einum húskalli at hyggja eftir seyði. Frammanundan hevði hann grundað út ein tanka, sum eingin hevði grun um. Tá ið heim aftur skuldi farast, setti hann kósina móti Árnafirði, og við húskallin, ið við honum var, segði hann, at um hann skuldi koma at taka brókatøk við miðstovubóndan, so mátti húskallurin hjálpa sær. Komin til Árnafjarðar fóru teir inn til miðstovubóndans, har teir vóru væl fagnaðir við mati og drekka. Meðan teir sótu við borðið, komu bøndurnir báðir upp at klandrast, og endin varð, at teir fuku saman at berjast. Tað vóru útlit fyri, at miðstovubóndin fór at vinna; men so kom húskallur Jógvans sær uppí; hann tók í bein miðstovubóndans, so hann datt, og Jógvan var ikki seinur at drepa hann.

So fekk Jógvan Kvíingadal. Men hetta var honum ikki nokk. Hann fekk gott eyga á Skálatoftir, sum um tað mundið var ein bygd við átta húsum. Íbúgvarnir við Skálatoftir vóru góðir jarðamenn og vælstandandi. Bóndin á Skálatoftum æt Símun og var skyldur við konu Jógvans. Ein dagin, Jógvan var burtur í haga, møtti hann Símuni og birti klandur við hann. Teir ruku saman, og Símun lá eftir, tá ið Jógvan leitaði heim aftur til húsar. - Hann segði konu síni frá, at Símun var deyður, og hon, sum grunaði, hvussu hann var deyður, svaraði bert: “Harrin eigi sál hansara.” Enn hevði Jógvan eftir sínum tykki ikki alt tað, hann ynskti. Hann átti ein skyldmann, ið hevði nógva ogn á Skarði. Hann vildi nú eisini ogna sær hesa jørð. Hann virkaði sær eina bjargalínu av ull (allar línur vóru í teirri tíðini virkaðar úr ull), men til miðjuna á hesi línu nýtti hann svídda høvdaull. Tá ið línan var liðug, fór hann við henni til Skarðs og læt skyldmannin fáa hana til gávu. Hann var væl fagnaður. Um línuna segði hann, uttan at hann fyri tað vildi rósa sær sjálvum, at hon var óføra sterk. Og hann hevði tí góðan hug at vera hjá, tá ið hon fyrstu ferð skuldi roynast. Tíðliga á morgni fóru menn avstað til bjargar. Og skyldmaðurin á Skarði var fyrsti maður niður við línuni um beltið; tá ið fýrt var til helvtar av línuni, slitnaði hon, har tann svídda høvdaullin var; hann datt oman og sló seg deyðan. Jógvan sýndist at taka sær hesa vanlukku ógvuliga nær. Men nú átti hann eisini ogn skyldmans, so tað var sorgina vert.

## Kelda


Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Borðoy
Húsar

**Húsar** er ein bygd í Kalsoy.

## Tunlar

Millum Húsar og Mikladal eru 3 tunlar:

## Keldur


Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Kalsoy
Slættanes

**Slættanes** (danskt: Slettenæs) er ein avtoftað niðursetubygd í Vágum norðast við Vestmannasund. Um man kemur frá tunnilinum og koyrir yvir til Oyrargjógv er ein møguleiki at ganga framvið fjøruni og endar ein tá norði á Slættanesi. Vanligt er tó at ganga í erva - omanfyri gjáirnar á eystursíðuni á Vágoynni. 

Fyrstu niðursetufólkini fluttu til Slættanes í 1835. Tey vóru Heindrikur Thomassen  og Julianna Niklasdóttir, sum fluttu úr Sandavági við 5 børnum. Eini 5 ár seinni fluttu onnur til, og í 1845 vóru 3 húski við íalt 21 fólkum á Slættanesi. Í 1850 er fókatalið komið upp á 40, minkar so aftur til 21 fólk í 1860, men veksur so aftur. í 1890 er fólkatalið komið upp aftur á 40,og tá fólkatalið er mest, í 1940, búgva 75 fólk í bygdini. Eftir tað minkar fólkatalið, og í 1963 eru bert 4 húski eftir. 3 av húskjunum flyta av bygdini hetta árið, og árið eftir, í 1964, verður bygdin avtoftað, tá seinasta húskið flytir av bygdini. 

Tey av húsunum, ið enn standa, eru brúkt av teimum, ið hava ættarligt tilknýti til bygdina. Okkurt er yvirtikið av Sandavágs kommunu, ið økið hoyrir til. Bygdin hevur onki el og er tað av tí sama nærmast sum at vitja aftur í fortíðina. 

## Keldur


## Slóðir úteftir

* Faroestamps.fo
* Heimasíðan hjá Jóanis Nielsen 

Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Vágar
Kirkja

**Kirkja** hevur fleiri týdningar:
***Kirkja** eru eini hús til kristna gudstænastu. Sí Kirkja (hús).
***Kirkja** er ein kristin samkoma. Sí Kirkja (samkoma). 
***Kirkja** er ein bygd í Fugloy. Sí Kirkja (bygd).
Kirkjubøsteinurin

**Kirkjubøsteinurin** er ein rúnarsteinur, ið var funnin í Kirkjubø í 1832. Á steinum eru 19 rúnir ristar, men tey lærdu eru ósamd á máli um aldur og innihald á innskriftini. Hóast hetta er steinurin helst eitt hitt elsta skriftminni, vit hava í Føroyum. 

Steinurin var eftir at hann var funnin sendur niður á Nationalmuseet í Keypmannahavn, men er nú á Føroya Fornminnissavni.

## Hvat stendur so á hesum steini og hvussu gomul er innskriftin?

* ***knútr kuflúngr vo***
Soleiðis ljóðar fyrsta týðingin hjá Finn Magnussen, og merkir tað "Knút kuvlungur vá (drap)", tvs. at talan er um gravstein yvir onkran, ið áðurnevndi Knút hevur dripið. Finn Magnussen kom í fyrstu kanningum sínum til ta niðurstøðu, at steinurin helst er frá 12. øld.

* ***kin unnar á kufl vith arvok*** 
Soleiðis ljóðar onnur týðingin hjá Finni Magnussen, og merkir tað "Ætt unnar hevur gravheyggj við Arvok" og skuldi Arvok smb. Finni Magnussen vera gamalt navn fyri Kirkjubø, ið um hetta mundi metir steinin at vera frá 9. øld.

* ***uftir hrua***
Í 1887 sigur Ludvig Wimmer, at innskriftin á steininum er so ótýðilig, at ráðiligt er bert at lesa tey tvey seinastu orðini, ið merkja "eftir Róa". Hetta metir Ludvig Wímmer sipar til, at talan er um gravstein yvir mann, sum æt Rói ella Rógvi, og Wimmer daterar steinir afturi í 9. øld.

* ***uik ufi uni rua***
Maria Ingerslev Simonsen ger í 1959 eina nýggja týðingarroynd av Kirkjubøsteininum. Hon heldur, at tey fyrstu 7 tekini eru ólesilig og lesur bert tey seinastu 12, ið hon týðir soleiðis: "unni Vígúlvi ró". Steinin metur hon at vera frá kristnari tíð, helst fyrst í 11. øld.

## Ávísing úteftir
*Faroestamps.fo - Historic Writings  (á enskum og týskum)

Bólkur:Føroya søga
Bólkur:Kirkjubøur
Bólkur:Rúnasteinar í Føroyum
Havnar Bóltfelag

**Havnar Bóltfelag** ella **HB** er eitt fótbóltsfelag úr Tórshavn sum varð stovnað 4. oktober 1904. Felagið er eitt hitt størsta fótbóltsfelagið í Føroyum við umleið 1000 limum. HB er tað fótbóltsfelagið í Føroyum, ið hevur vunnið flest føroyameistaraheiti. Í 2020 vann HB sítt 24. FM-heiti, og hin 5. december 2020 vann HB eisini finaluna um Løgmanssteypið og gjørdust tí greipuvinnarar fyri 13. ferð. Teir vunnu tað fyrsta FM heitið í 1955.

## Kendir fyrrverandi HB-leikarar

*  Uni Arge (f. 1971), metspælari, 177 mál í 223 dystum.
*  Heine Fernandez (f. 1966)
*  Jógvan á Lað (f. 1922), "Mister HB", fyrsti heiðurslimur.
*  Allan Mørkøre (f. 1971), mál móti Schmeichel 1990.
*  Rúni Nolsøe (f. 1971), metspælari, 315 dystir og 56 mál.
*  Gunnar Nielsen (f. 1986), fyrsti føroyingurin, sum hevur spælt dyst í ensku Premier League.
*  Kaj Leo Johannesen (f. 1964), Føroya løgmaður 2008-
*  Hallur Hansson

## Venjarar

*  Ole Skouboe (1983–84)
*  Sverri Jacobsen (1984)
*  Jóhan Nielsen (1987–89)
*  Jógvan Nordbúð (1990–91)
*  Sverri Jacobsen (1992–93)
*  Jóannes Jakobsen (1994–95)
*  Jóhan Nielsen (1996–97)
*  Oddbjørn Joensen (11. juni 1997–31. des. 1997)
*  Ion Geolgău (1997–02)
*  Jóannes Jakobsen & Kári Nielsen (2002)
*  Frank Skytte (1. jan 2003–31. des. 2003)
*  Heine Fernandez (2004–05)
*  Julian Frank Hansen (2005)
*  Krzysztof Popczyński (1. jan. 2006–27. juni 2007)
*  Heðin Askham *(interim)* (1. juli 2007-31. juli 2007)
*  Albert Ellefsen (2007)
*  Rúni Nolsøe (2008)
*  Rúni Nolsøe & Sámal Erik Hentze (1. aug. 2008–31. des. 2009)

*  Kristján Guðmundsson (1. jan. 2010–30. sep. 2010)
*  Julian Hansen (19. sep. 2010–18. juni 2011)
*  Sigfríður Clementsen (1. juni 2011–31. des. 2012)
*  Oddbjørn Joensen og Fróði Benjaminsen (1. jan. 2013–31. des. 2013)
*  Heðin Askham (2014 – August 2015)
*  Milan Cimburovic (august 2015 – november 2015)
*  Jan Dam (2016)
*  Sigfríður Clementsen (2017)
*  Heimir Guðjónsson (3. nov. 2017 – 2018)
*  Jens Berthel Askou (2019 – 2020)
*  Jonas Dal (9 Januar 2021 – 22 Juni 2021) 
*  Kevin Schindler &  Allan Dybczak (4 August 2021 – 10 Januar 2022)
*  Kim Engstrøm (11 Januar 2022 – 15 Mai 2022)
*  Dalibor Savić (16 Mai 2022 – 27 Apríl 2023) 
*  Jákup Martin Joensen (27 Apríl 2023 - November 2023)
*  Adolfo Sormani (November 2023 - ) 

## Heiður

***[[Effodeildin]]: 24**
::1955, 1960, 1963, 1964, 1965, 1971, 1973, 1974, 1975, 1978, 1981, 1982, 1988, 1990, 1998, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2013, 2018, 2020.

***[[Løgmanssteypið]]: 30**
::1955, 1957, 1959, 1962, 1963, 1964, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1984, 1987, 1988, 1989, 1992, 1995, 1998, 2004, 2019, 2020, 2023, 2024

***[[Stórsteypadystur]]: 3**
::2009, 2010, 2019.

## UEFA hagtøl fyri kappingar fyri feløg

### Dystir

;Viðmerkingar:

* **PR**: Preliminary round - Undanumfar
* **1R**: First round - Fyrsta umfar
* **QR**: Qualifying round - Innleiðandi umfar
* **1Q**: First qualifying round - Fyrsta innleiðandi umfar
* **2Q**: Second qualifying round - Annað innleiðandi umfar

## Keldur


## Slóðir úteftir
*HB.fo

Bólkur:Føroyskt fótbóltsfelag
Bólkur:Tórshavn
Bólkur:HB
Sigmundur Brestisson

**Sigmundur Brestisson** (føddur 961 í Skúvoy - doyði í Sandvík 1005).

Sambært Føroyinga søgu var tað stórbóndin og víkingurin Sigmundur Brestisson, ið kristnaði Føroyar. Í ár 999 noyddi Sigmundur, eftir boðum frá norska konginum Ólavi Trygvasyni, føroyingar at taka við nýggjari trúgv og rinda norsku krúnuni skatt. Mótstøðan móti skattinum og nýggju trúnni, undir leiðslu av Trónda í Gøtu, varð skjótt niðurbard, og hóast Sigmundur sjálvur læt lív, fekk kristindómurin fótafesti.  

Sigmundur gifti seg við Turið Torkilsdóttir, dóttir Torkil Barfrost (summastaðnis kallaður Turrfrost) og Ragnhild Toralfsdóttir, úr Noreg. Saman fingið tey dóttrina Tóra Sigmundsdóttir, ið seinni gifti seg við Leivur Øssursson.  

Gravstaðurin hjá Sigmundi við gravsteini er varðveittur í kirkjugarðinum í Skúvoy.

## Keldur


Bólkur:Trúboðarar í Føroyum
Brestisson, Sigmundur
Bólkur:Føroyingasøga
Brestisson, Sigmundur
Bólkur:Andlát í 11. øld
Bólkur:Skúvoyingar
Tey óvirknu gassini

**Tey óvirknu gassini** ella **tey óvirknu loftevnini** eru frumevnini í bólki 18 (VIII) í skeiðbundnu skipanini. Tey eru: helium, neon, argon, krypton, xenon og radon. Tey verða nevnd óvirkin av tí, at teirra uttasta elektronskal er fult, og tí er tað sera trupult at fáa tey at gera evnasambinding. Tey eru tey einastu frumevnini, sum finnast í natúruni sum einkultatom, øll onnur finnast sum mýl ella jónir (t.d. finnist brom sum mýl: Br2, ella sum ion: Br-).

## Sí eisini
* Halogen
* Skeiðbundna skipanin

Bólkur:Evnafrøði
Livonskt mál

**Livonskt** (līvõ kēļ) hoyrir til finnisku greinina av finno-ugrisku málunum. Einans 35 fólk duga málið, og einans 10 flótandi. Tað er nær í ætt við finskt, ið verður tosað hinumegin Finnlandsfjørðin, og estiskt. Upprunalandið hjá livonunum er Livonia í Lettlandi norðan fyri Kurlandhálvoynna. Málið er hótt. Nakrir upprunalivonar eru byrjaðir at læra seg málið fyri at geva tí uppreisn. Hetta er tó torført, tí livonar eru ongastaðni í meiriluta og hava nærum ongar møguleikar at nýta málið.

Skriftmálið byggir bæði á estiskt og lettiskt.

Livonskt hevur 13 føll: hvørfall (nominativ), hvørsfall (genitiv), partitiv, hvørjumfall (dativ), illativ, inessiv, elativ, allativ, adessiv, ablativ, translativ og abessiv.

Romanskt bókstavarað:

A/a, Ā/ā, Ä/ä, Ǟ/ǟ, B/b, D/d, Ḑ/ḑ, E/e, Ē/ē, F/f, G/g, H/h, I/i, Ī/ī, J/j, K/k, L/l, Ļ/ļ, M/m, N/n, Ņ/ņ, O/o, Ō/ō, Ȯ/ȯ, Ȱ/ȱ, (Ö/ö), (Ȫ/ȫ), Õ/õ, Ȭ/ȭ, , P/p, R/r, Ŗ/ŗ, S/s, Š/š, T/t, Ț/ț, U/u, Ū/ū, (Y/y), (Ȳ/ȳ), V/v, Z/z, Ž/ž.

## Máldømi:

Nøkur orð:


heyTēriņtš   
eittikš
tveykakš
trýkuolm
fýranēļa
fimmvīž
sekskūž
sjeyseis
áttakōdõks
níggjuīdõks
tíggjukim


Ein yrking:

**MUSTĀ PLAGĀ VALSÕ**

:Kubbõ āt tuļ immõr satunnõd mingizt.
:Mustā lupāt um vȯrd tutkām jūs.
:Nǟlgalizt nīelõb min mȯistõmõt rõkūd
:Sigžtūļ käds ikš dadžā ja ūgõb.

:Mitikš äb tō ku sa kēratõkst pǟgiñ:
:Um jõvīst, až sāina pǟl kēratõd “A”.
:Võid stalažod arrõ, až sainõ äb sȭita -
:Ma vāgiž set kītõb, ku jõvīst tīed sa

:Ja tikkiž ja tegīž um lagtõd sin tōmi
:Sīest, mis sinnõn tīemõst ja mis sinā võid.
:Až suggõbõd suodād ja revolūtsijõd,
:Siz nustām sīes pāikal. Pǟdõ ka mēg.

:Až nai ikškõrd vāldiž ka mäddõn tīeb sillõ.
:Īezõ palābõd sīlmad, kus pīegiļtiz irm.
:Siz grumā touvõd mäd’ āndabõd villõ
:Ja kõzzist pīkstõbõd pimdõd joud.

:Ni īdskubs himnõ mēg lōlam īe pierrõ,
:Sīest mēḑi ta kāitsõb ja sīnda ka tōks.
:Sīest lōlam mēg: “Julgizt ni, veļīd, tīe jūrõ!”
:Täuds sidāms oppõrmīel põrāndõks.

:Leb Valst āigastsadā võilõb se kāngaz,
:Mustā ku loptõmõt mōīlmarūim.
:Kuñš īebõd pandõkst, kūoḑõd ja kuodād,
:Täddõn nagrõs muidlõb kūolõn pǟlū.

:*Orð: [[Tony Blackplait|Tõnu Trubetsky]]* 
:*Umsett: [[Valt Ernštreit]]*

Bólkur:Finno-ugrisk mál
Bólkur:Mál í Lettlandi
Bólkur:Hótt mál
Ungarskt mál

**Ungarskt mál** (ung.: *magyar*) er eitt uralskt mál, ið verður tosað av umleið 14,5 milliónum fólkum, harav 10 milliónir búgva í Ungarn, har ið tað er almenna málið. Ungarskt verður eisini talað í økjum ið hava mark við Ungarn og í ávísum øðrum økjum ikki so langt burturi frá Ungarn. Økini ið liggja við markið hjá Ungarn eru í hesum londum: Rumenia, Slovakia, Serbia, Kroatia og Slovenia (øll hesi eru øki, ið vóru mist eftir fyrra heimsbardaga; harumframt verður ungarskt eisini tosað í Eysturríki. Í Eysturríki-Ungarn var ungarskt saman við týskum eitt av teimum almennu høvuðsmálunum. 

Bólkur:Finno-ugrisk mál
Bólkur:Mál í Evropa
Mal
Norskt mál

**Norskt mál** er norðurlendskt mál og er talað í Noregi. Tað finnast tvey almenn norsk skriftmál: Bókmál (*bokmål*), sum stavar frá donskum, og nýnorskt (*nynorsk*), sum Ivar Aasen endurskapaði grundað á norskum málførum.

Bókmál og nýnorskt eru kravdar lærugreinar í øllum fólkaskúlum og framhaldsskúlum í Noregi.

## Hví bókmál og nýnorskt?

Orsøkin til, at tað í Noregi eru tvey málsnið, meðan tað er nóg mikið við bara einum málsniði í donskum og svenskum, er søgulig og politisk. Bókmál er søguliga sæð ein norskað útgáva av tí danska skriftmáli, sum varð brúkt í Noregi í tí tíðini, tá ið landið var í politiskum samveldi við Danmark (frá 1537 til 1814). Nýnorskt er harafturímóti eitt nýtt skriftmál, sum varð grundað uml. 1850 við støði í norskum bygdarmálum sum ein innlendskur valgmøguleiki til danskt. Bókmál er tí ógvuliga líkt donskum - í skrift, ikki í framburði! - meðan nýnorskt hevur ávís drøg í felag við føroyskt og íslendskt.

## Samanburður

1 Kallkyn
2 Kvennkyn
3 Formligur
4 Óformligur

## Keldur


## Sí eisini
* 
* Norske Folkeviser

## Slóðir úteftir

Bólkur:Norskt mál
Málfrøði

**Málvísindin** fevnir um vísindaligar kanningar av mannamáli. Málfrøðin og málvísindin er hvør sítt.

*
Bertákna

**Bertákna** (frøðiheiti - *Polycera faeroensis*) er nakin bertákna í bólkinum Nudibranchia. 

Í hesum bólki eru djór, sum eru millum tey litríkastu, ið finnast í havinum. Í Dýpinum (sum útróðrarmenn siga – millum Stong og Eystnes) sóu teir í juni 1899 fyri fyrstu ferð hetta djórið (latín; *Polycera faeroensis*). Danin Henning Lemche, serkønur í bertáknum, hevði í 1929 grein um slagið í *"The Zoology of the Faroes"*. Hóast eintakið var í heldur vánaligum standi, sýndu stødd og snið á rivtunguni, at hetta var áður ókent slag. Nú er greitt, at slagið er størri enn tey, ið næst eru skyld. Tey eru um 20-25 mm til longdar. Hetta slagið er upp í 45 mm. Annar munur er, at hetta slagið hevur vanliga átta kampar á høvdinum móti fýra til seks hjá Polycera quadrilineata, ið stendur næst í skyldskapi.

## Kelda

* Postverk Føroya

Bólkur:Lindýr
Rúni Brattaberg

**Rúni Brattaberg**, føddur 1966 í Vági, er ein føroyskur operasangari, ið starvast og framførir í operahúsum kring heimin. Hann hevur seinastu árini bygt sína leikskrá við Wagner (Gurnemanz, Hagen, Hunding, Fafner, Pogner, Heinrich) og aðrar leiðan bassleiklutir sum til dømis Osmin/The Abduction from the Seraglio, Timur/Turandot, Sparafucile/Rigoletto, Sarastro/Gandafloytan, Kaspar/Der Freischütz, læknin/Wozzeck, Rocco/Fidelio, og Basilio/Barberurin í Sevilla í operaljómliðunum í Mainz, Ulm, Detmold, Bern og Mannheim. Í januar 2017 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins.

## Bakgrund
Rúni Brattaberg varð føddur og uppvaksin í Vági. Foreldur hansara eru Árni and Karin Brattaberg, ið stovnaðu ullavirkið og klædnafyritøkuna Sirri í 2000 suðuri í Vági.

Rúni tók fyrst útbúgving sum dokumentarmyndamaður í Keypmannahavn, og arbeiddi innan fakið í átta ár, áðrenn hann fór í læru sum operasangari. Hann las á Sibelius-Akatemia í Helsinki frá 1997 til 1999 og á *Internationales Opernstudio IOS* í Zurich frá 1999 til 2000.

Hann er giftur við týsku operasongkvinnuni Susanne Brattaberg-Jacoby.

## Tónleikaútgávur
*2000 - Mikko Heiniö: *The Knight and the Dragon*, Helena Juntunen, Charlotte Hellekant, Aki Alamikkotervo, Curt Appelgren, Rúni Brattaberg, Åbo Operakör, Åbo Symfoniorkester, Ulf Söderblom.
*2001 - *Brotið* sungið av Rúna Brattaberg, komponerað hava Regin Dahl, Modest Mussorgskij, Franz Schubert, Jean Sibelius og Sunleif Rasmussen.

## Heiður
* 2016 - Mentanarvirðisløn Landsins

## Keldur

## Slóðir úteftir

Brattaberg, Rúni
Bólkur:Føðingar í 1966
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Vágbingar
Helluristir

**Helluristir** eru tekn, myndir og stavir, sum eru høgt í klettin í forsøguligari tíð.

Bólkur:Bronsuøldin
Bólkur:Fornfrøði
Rúnir

**Rúnir** byggja lutvíst á gamla germanska tradisjón við at høgga tekin, myndir og stavir í klettin, men eisini á bókstavarøð tey gomlu hava møtt í sambandinum við fólkasløg í Suðurevropa.

Orðið **rúnir** merkir loynidómur. Rúnirnar eru bókstavir, sum vórðu høgdir oftast í stein. Seinni uppi í miðøldini verða rúnirnar eisini høgdar í træ. Vit hoyra í Føroyingasøgu um Trónd í Gøtu, at hann var ein sera vitugur maður, sum eisini varð lagdur undir at duga gand. Tey, sum dugdu at lesa tá í tíðini, vórðu ofta roknaði sum køn í gandi. Í kvæðinum um Leiv Øssurson, tá Tróndur fer til Suðuroyar at finna Torgrím, verður sagt, at hann hevði rúnarkelvi við sær. Eitt kelvi er eitt runt træpetti.

### Eldra rúnastavraðið

Eldra rúnastavraðið varð nýtt til at skriva frumnorrønt, ein tann kendasti teksturin er á gullhornunum úr Danmark:

* Rúnir:ᛖᚲᚺᛚᛖᚹᚨᚷᚨᛊᛏᛁᛉ : ᚺᛟᛚᛏᛁᛃᚨᛉ : ᚺᛟᚱᚾᚨ : ᛏᚨᚹᛁᛞᛟ
* Transliteratión, umstaving:Ek Hlewagastiz : Holtijaz : horna : tawido
* Umseting:"Eg Lægestur, sonur Holt (frá Holti?), gjørdi hornið"

### Yngra rúnastavraðið

Yngra rúnastavraðið ella futharkið, varð nýtt til norrønt, ella fornnorrønt, ið varð talað í Norðurlondum frá uml. 7du til 13du øld (Skandinavia) og til 15du øld (Íslandi).

**Rúnakelvið á Eiði**
Besta dømið um yngra futharkið í Føroyum, er eitt rúnakelvi ið varð funnið á Eiði í 1976, dagfest til uml. "víkingatíð". Trettan stavir eru varðveittir á kelvinum, meðan aftasti parturin er brotin av. Stavirnir eru stuttrúnirnir: 
* Rúnir:ᚠ ᚢ ᚦ ᚭ ᚱ ᚴ ᚽ ᚿ ᛁ	ᛆ ᛌ ᛐ ᚮ
* Svarandi til:f - u/v - th - ą - r - k/g - h - n - i - a - s - t/d - b/p
* Ætlandi hava hesir stavirnir eisini verið á kelvinum:ᛘ ᛚ
* Svarandi til:m - l

Stavraðið á Eiði samsvarar við stavraðið ið, sambært Arild Hauge, varð nýtt í Noregi uml. ár 900-1050 

## Keldur


Bólkur:Stavrað
Bólkur:Skandinavia
Bólkur:Víkingatíðin
Bólkur:Skriftskipan
Bólkur:Rúnasteinar
Sirri

**Sirri** er eitt føroyskt klædnamerki úr Vági.

## Ávísing úteftir
* Sirri.fo 

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Bólkur:Suðuroy
Eli Smith

**Eli Smith**, føddur 1955 í Havn, er ein føroyskur myndlistamaður, sum málar og setir saman burtur úr tilfari, sum hann savnar í náttúruni. Hann hevur síðani aldarskifti ment tveir ymiskar hættir at gera myndir burtur úr náttúrutilfari, í høvuðsheitum steini. Tann fyrri hátturin er ein máliháttur, har ið Eli knúsar steinar, skeljar, kol og sand, og nýtir hesi sum litpigmentir í málningum; hetta nevnist grótmálningur. Tann seinni hátturin er brotamyndin, har ið listamaðurin skerir steinar sundur til at seta saman eitt myndevni.

Eli er fjølbroyttur, og dugir eisini at tekna og arbeiða við øðrum meira siðbundnum tøknum, og hevur hann eitt nú myndprýtt bøkur og fleiri føroysk frímerki. Hann varð útbúgvin sum radiomekanikari í 1976, hevur verið sjómaður, men er í dag ein sjálvlærdur fulltíðar listamaður.

## Útgávur
* 1998 - Sov blítt og søtt: kvøldsangir við nótum og besiffringum. Tórshavn: Forlagið undir Brúnni

## Ávísingar úteftir
* Eli.fo - Heimasíða  
* Art.fo - Eli Smith 

Bólkur:Føroyingar
Bólkur:Føroysk listafólk
Bólkur:Føðingar í 1955
Kurt Gödel

**Kurt Gödel** (28. apríl 1906 - 14. januar 1978), var støddfrøðingur føddur í Eysturríki-Ungarn.

## Keldur

## Slóðir úteftir

Gödel, Kurt
Gödel, Kurt
David Hilbert

**David Hilbert** (23. januar 1862 - 14. februar 1943), var støddfrøðingur føddur í Týsklandi.

## Keldur


## Slóðir úteftir

Hilbert, David
Hilbert, David
Bólkur:Føðingar í 1862
Bólkur:Andlát í 1943
IP-adressa

Ein **IP-adressa** er ein talvirðisadressa (øvugt einari adressu, ið hevur snið sum eitt navn, sí økisnavn) á eini teldu, ið er íbundin eitt net, vanliga internetið. Eitt dømi um eina IP-adressu, skrivað við prikkuppskriving, er *130.255.40.253*.

## Slóðir úteftir
* IP-adressa 
* IP Address Locator 

Bólkur:Teldufrøði
Økisnavn

Eitt **økisnavn** (enskt: *domain name*) er eitt navn á einum øki á internetinum. Eitt tað mest nýtta økisnavnið er .com. Hvørt land hevur sítt egna økisnavn, til dømis hevur Føroyar *.fo*, Danmark hevur .dk, Noreg hevur .no osfr. Dømi um síður, sum enda við .fo: portal.fo, vagaportal.fo, sandportal.fo, kringvarp.fo, *setur.fo*. Dømi um danskar síður við .dk: eb.dk, politiken.dk, *sis.ku.dk*; Økisnøvnini eru ofta í einum sniði, ið sampakka fyriskipanini í **RFC 1035**. Økisnøvn í Føroyum verða fyrisitin av *Trygdartøkni Sp/f*. Men tað er *FO-ráðið*, ið er myndugleiki og sambært teimum av landsstýrismanninum í vinnumálum góðkendu viðtøkum, hevur fingið ábyrgdina av umsitingini og nýtsluni av landsøkinum .fo á internetinum.

## Ávísingar úteftir
* FO-umsitingin

Bólkur:Teldufrøði
Íslendskt mál

**Íslendskt** er eitt indo-evropeiskt mál. Tað hoyrir til ta vesturnorrønu málættina saman við føroyskum, norskum og hinum nú útdeyða norn, sum norrøna málið í Hetlandi nevndist.

Sviar, norðmenn og danir skilja heilt væl hvønnannan. Teir hava størri trupulleikar við íslendskum, hóast íslendskt líkist tí skandinaviska málinum, ið varð tosað fyri túsund árum síðan. Næstringur hjá íslendskum er føroyskt, men málini eru ikki so lík, at ein íslendingur skilir ein føroying uttan trupulleikar.

## Málskyldskapur

Føroyskt og íslendskt eru grannamál. Hugsa vit um uppruna, stavseting ella orðatilfar, eru tey nær í ætt. Men munurin er á reglunum viðvíkjandi framburði. Tá ið landnámsmenn í 9. øld hildu vestur í hav úr Vesturnoregi, settu summir búgv í Íslandi, summir í Føroyum, og uppaftur summir funnu sær bústað í oyggjalondum sunnan fyri Føroyar. Hesir niðursetumenn vóru ættaðir av vesturstrond Noregs og bóru sjálvsagt við sær tey bygdamál, ið talað vórðu har um leiðir. Mál teirra kalla vit norrønt. 

Fyrstu øldirnar hendir valla tað nógva málinum viðvíkjandi í hesum nýbygdu londunum. Føroyingurin, íslendingurin og hetlendingurin, sum hittust um ár 1000, mundu uttan størri tvørleika skilja hvør annan. Men sum øldir liðu fleiri, tók málið at broytast í ljóði, soleiðis at smátt um smátt sprettur íslendskt úr norrønum og føroyskt úr somu rót. Stóra broytingarskeiðið verður ofta sett til hvarvið 1300 til 1500. Kemur tú í einum teksti fram á orð sum til dømis "blað", "bátur" ella "vík", so heldur tú ivaleyst tekstin at vera føroyskan. Men tað er ikki vist, at hann er føroyskur. Hann kann eins væl vera íslendskur. Men biður tú eitt íslandskt og eitt føroyskt fólk lesa hesi 3 orðini upp, so hoyrir tú mun alt fyri eitt.

## Málføri

Skulu vit tosa um bygdarmál (fø. *málføri*, ísl. *mállýskur*) í Íslandi, er fyrst at siga, at munurin á málinum í teimum ymsu pørtunum av landinum er lítil. Tann munur ið er, er fyrst og fremst í framburðinum. Skilt verður t.d. ímillum harðmæli á Norðurlandinum (frá Héraðsvötnum og eystur í Vopnafjörð) og linmæli aðrastaðni í landinum. Í harðmæli eru k, p og t fráblást í innstøðu aftan á langt sjálvljóð, meðan tey eru ófráblást í linmæli, ljóðskrivað ávíkavist [kʰ, pʰ, tʰ] og [b, d, g]. Ein partur av harðmælisøkinum, serliga Eyjafjarðarsýsla, hevur raddað ljóð undan p, k og t; dømi vanta [vantʰa], lampi [lampʰi], hjálpa [jaulpʰa], meginparturin av landinum hevur óruddaðan framburð, t.d. [vandta], [lambpi] og [jaulbpa]. 

## Sí eisini

* 

## Ávísing úteftir

* Íslensk málstöð .

Bólkur:Íslendskt mál
Filmur

**Filmur** er livandi myndir. Tøknin var uppfunnin í endanum av 19. øld. Teir fyrstu filmarnir høvdu ikki talu og ikki ljóð, tekstir, sum kundu greiða frá søguni, stóðu á løriftinum. Ein pianoleikari hevði undirspælið við hóskandi tónleiki, til dømis kvikum og harðligum tónleiki, tá ið onkur varð jagstraður. Áskoðarafjøldin fór skjótt at velja sær sínar yndisleikarar, og tær fyrstu filmsstjørnurnar vórðu til dømis Rudolph Valentino. Í 1927 kom tann fyrsti talufilmurin, og síðan vildi áskoðarafjøldin ikki vita av øðrum. Tøknifrøðiliga gjørdust filmarnir støðugt betri. Í Amerika gjørdu Metro-Goldwyn-Mayer Studios (MGM) og nøkur fá onnur stór filmsfeløg 95 % av øllum filmum. Í 1950-árunum fingu fólk áhuga fyri sjónvarpinum, og tað gjekk aftur á hond við filmsídnaðinum. Tey seinastu árini hevur filmurin tó ment seg aftur. 

Í Hollywood vórðu flestu filmarnir gjørdir. Í syðra parti í Kalifornia var rætta veðurlagið og landslagið til filmsupptøkur. Millum 1907 og 1913 varð ein partur í Los Angeles, Hollywood, miðdepil í amerikanskum filmsídnaði. Eisini Russland, Týskland, Frakland og Japan hava gjørt filmar, sum hava havt stóra ávirkan á filmsídnaðin um allan heim, og filmsídnaðurin er alstórur. 

## Filmsløg

Filmur kann býtast sundur í fleiri bólkar. T.d.:

* Heimildarfilmur (dokumentarfilmur)
* Stuttfilmur
* Lýsingarfilmur
* Leikfilmur
* Animatiónfilmur
** Teknifilmur

## Sí eisini

* Føroyskir filmar
* Útlendskir filmar
* Filmleikstjórar

*
Tal

Eitt **tal** er eitt abstrakt hugtak sum til dømis verður nýtt til at áseta mongd.

Her er eitt lítið yvirlit yvir tøl:
0,000 000 000 000 000 000 000 001 = 10−24 = Kvadrillióntapartur
0,000 000 000 000 000 000 001 = 10−21 = Trilliardtapartur
0,000 000 000 000 000 001 = 10−18 = Trillióntapartur
0,000 000 000 000 001 = 10−15 = Billiardpartur
0,000 000 000 001 = 10−12 = Billióntapartur
0,000 000 001 = 10−9 = Millardtapartur
0,000 001 = 10−6 = Millióntapartur
0,001 = 10−3 = Túsundapartur
0,01 = 10−2 = Hundrindapartur
0,1 = 10−1 = Tíggjundapartur
1 = 100 = Eitt
1 0 = 101 = Tíggju
1 00 = 10² = Hundrað
1 000 = 103 = Túsund
1 000 000 = 106 = Millión
1 000 000 000 = 109 = Milliard
1 000 000 000 000 = 1012 = Billión
1 000 000 000 000 000 = 1015 = Billiard
1 000 000 000 000 000 000 = 1018 = Trillión
1 000 000 000 000 000 000 000 = 1021 = Trilliard
1 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1024 = Kvadrillión
1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1027 = Kvadrilliard
1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1030 = Kvintillión 
1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1033 = Kvintilliard
eitt eitt-tal við 100 nullum eftir sær = 10100 = Googol
eitt eitt-tal við einum googol nulli eftir sær =10Googol = 10^{(10^{100})} = Googolplex

## Sí eisini
* Rómartal

Bólkur:Tøl
Teljital

Eitt **teljital** ella eitt **natúrligt tal** er eitt av tølunum 1, 2, 3, ... Mongdin av teljitølum hevur í støddfrøði symbolið  \mathbb{N} ella \mathbb{N}*.

Tað skal viðmerkjast, at nakrir støddfrøðingar (serstakliga talástøðingar) dáma betur ikki at skoða talið 0 sum eitt teljital - meðan aðrir (serstakliga mongdarástøðingar, logikkarar, teldufrøðingar) uppíroknað 0 sum eitt teljital, her hevur mongdin symbolið \mathbb{N}_0 ella \mathbb{N}.

Í ISO 80000-2 verður \mathbb{N} brúkt um mongdina {0, 1, 2, 3, 4...}, meðan \mathbb{N}* verður brúkt um mongdina {1, 2, 3, 4...}.
Heiltal

Eitt **heiltal** er eitt tal, sum kan skrivast uttan at nýta talbrot ella desimaltal. Heiltølini eru ein víðkan av teljitølunum. Mongdin av heiltølunum hevur í støddfrøði symbolið \mathbb{Z}.
Lofsöngur

**Lofsöngur**, kennist eisini undir heitinum ***Ó Guð vors lands*** er tjóðarsangur Íslands. Orðasmiður er Matthías Jochumsson, og tónlistasmiður Sveinbjörn Sveinbjörnsson.

## Á íslenskum
: Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
: Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn!
: Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans
: þínir herskarar, tímanna safn.
: Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár
: og þúsund ár dagur, ei meir:
: eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
: sem tilbiður guð sinn og deyr.
: Íslands þúsund ár, 
: Íslands þúsund ár,
: eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
: sem tilbiður guð sinn og deyr.

: Ó, guð, ó, guð! Vér föllum fram
: og fórnum þér brennandi, brennandi sál,
: guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns,
: og vér kvökum vort helgasta mál.
: Vér kvökum og þökkum í þúsund ár,
: því þú ert vort einasta skjól.
: Vér kvökum og þökkum með titrandi tár,
: því þú tilbjóst vort forlagahjól.
: Íslands þúsund ár 
: Íslands þúsund ár 
: voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár,
: sem hitna við skínandi sól.

: Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
: Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá.
: Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf,
: sem að lyftir oss duftinu frá.
: Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf,
: vor leiðtogi í daganna þraut
: og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf
: og vor hertogi á þjóðlífsins braut.
: Íslands þúsund ár 
: Íslands þúsund ár
: verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár,
: sem þroskast á guðsríkis braut.

## Ávísing úteftir

* Íslenski tjóðsangur

Bólkur:Ísland
Bólkur:Tjóðarsangur
Rationelt tal

Eitt **rationelt tal**, eisini nevnt **ráðið tal**,  er eitt tal, sum kann skrivast við at nýta formin, \frac{a}{b}, har bæði a og b eru heiltøl.

Hetta fevnir um bæði heiltøl og talbrot. Mongdin av rationellum tølum hevur í støddfrøðini symbolið \mathbb{Q}.

Øll onnur reel tøl verða rópt tey irrationellu tølini.
Reelt tal

Eitt **reelt tal**, eisini nevnt **ítøkiligt tal** ella, eitt sindur misvísandi, eitt **altal**, er eitt tal, sum kann skrivast sum eitt endaleyst desimalbrot, t.e.

\sum_{n=-\infty}^{\infty}\frac{a_n}{10^n}, a_n \in \{0,1,2,3,4,5,6,7,8,9\}.

Mongdin av reellum tølum hevur í støddfrøði symbolið \mathbb{R}.
Føroyskir filmar

Hetta er ein listi yvir føroyskar filmar ella filmar, sum hava tilknýti til Føroyar, t.d. filmar, sum føroyingar hava skrivað ella leikstjórnað ella útlendskar filmar, sum eru upptiknir í Føroyum.

## Føroyskir filmar í bókstavarøð

* 1988 - 1700 meter fra fremtiden, føroyskur/danskur dokumentarfilmur, longd: 1 tími, 25 minuttir, leikstjóri: Ulla Boje Rasmussen, snýr seg um fólk í Gásadali og um Gásadalstunnilin sum ikki var liðugur tá.

### A

* 1989 - Atlantic Rhapsody - 52 scener fra Tórshavn

### B

* 2003 - Brudepigen - Færgeturen - Jagten på kæledyret
* 1997 - Barbara (Danmark)
* 2002 - Burturhugur
* 1999 - Bye Bye Bluebird

### D

* 1998 - Dansinn (Ísland)
* 2017 - Dreymar við havið

### E
* 2008 - En dårlig dag - leikstjóri, handrit, framleitt vm.: Bjarki Thomsen
* 2013 - Eina, Stuttfilmur við Beintu Clothier í høvuðsleiklutinum. Skrivaður og leikstjórnaður av Andrias Høgenni

### F

* 2003 - færøerne.dk, leikrithøvundur og leikstjóri: Ulla Boje Rasmussen, longd: 1 tími og 18 minuttir. Dokumentarfilmur um sjálvstýrissamráðingarnar í Keypmannahavn millum føroyska landsstýrið og donsku stjórnina.

### H

* 1976 - Heystblómur

### L
* 2014 - Ludo spælifilmur, leikstjórnað hevur Katrin Ottarsdóttir, 71 min.
Tey leikandi: Lea Blaaberg, Hildigunn Eyðfinsdóttir, Hjálmar Dam, Bárður Persson, Gunnvá Zachariasen.

### M

* 1995 - Maðurin ið slapp at fara, handrit og leikstjórn: Katrin Ottarsdóttir, longd: 57 minuttir. Spælifilmur.
* 2009 - Memotekið

### N

* 2018 - NINA er ein spælifilmur á 80 minuttir.

### P

* 1975 - Páll Fangi

### R

* 1974 - Rannvá, leikstjóri: Miguel Marin Hidalgo

### S

* 1990 - Smuglarin, 30 minuttir, leikstjóri: Bjarki Thomsen
* 2012 - Summarnátt, skrivað leikrit og leikstjórnað: Sakaris Stórá Soundtrack: Mikael Blak.

### T
* 2013 - Timerne med Christine, leikstjóri: Andrias Høgenni
* 1960 - Tro, håb og trolddom (Danmark), upptøkur gjørdar í Føroyum, leikrit skrivað av Erik Balling og William Heinesen, longd: 115 min., Nordisk Film
* 1992 - Tre blink mod vest

## Keldur


Bólkur:Føroyskir filmar
Bólkur:Filmur
Bólkur:Listar
Undirhald

**Undirhald** er kynstri at halda fólk upptikin á ein hátt soleiðis at tey stuttleiki sær.

Dømir um undirhald eru:

* Sirkus
* Filmur
* Dansur
* Spøl
* Skemt
* Gandur
* Tónleikur
* Ítróttur
* Sjónleikur

*
Teldufrøði

**Teldufrøði** er ein vísindagrein, ið fevnur um øll øki innan teldur og dátuviðgerð.

Nakrar av greinunum innan teldufrøði eru:
* Algoritmir
* Týðaratøkni

*
Norðlýsið (tíðindablað)

**Norðlýsið** er eitt føroyskt tíðindablað ið byrjaði virksemi sítt 16. apríl 1915. Norðlýsið hevur heimstað í Klaksvík og er serliga eitt lokalblað fyri Norðuroyggjar. 

## Blaðstjórar
* 1915–1936 Símun P. Zachariassen
* 1936–1946 Hákun Djurhuus
* 1962–1974 Óli Dahl
* 1976–2010 Oliver Joensen
* 2010–? Jastrid Gullaksen
* ?- John William Joensen

## Ávisingar úteftir

* Norðlýsið

Norðlýsið
Norðlýsið