open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uni Arge

**Uni Jógvansson Arge** (f. 20. januar 1971) er føroyskur blaðmaður, fyrrverandi fótbóltsleikari og landsliðsleikari, hondbóltsleikari, tónleikari, tónasmiður, sangari og rithøvundur. Uni leikti 105 dystir fyri Kyndil og skeyt 693 mál. Hann er næstformaður í Kyndli. Tá hann spældi fótbólt, so leikti hann øll árini í Føroyum við HB. Hann hevur eisini spælt uttanlands, 1998-99 spældi hann við íslendska felagnum Leiftur, frá 1999 til 2000 spældi hann við danska felagnum Aarhus Fremad, og í 2000 spældi hann við íslendska felagnum ÍA Akraness. 

## A-landsliðs leikari í fótbólti
Uni Arge hevur spælt 37 A-landsdystir fyri Føroyar í tíðarskeiðnum 1992-2002. Uni skoraði 8 mál fyri Føroyar í 37 landsdystum.

## Altjóða mál
:*Mál og úrslit hjá Føroyum verða víst fyrst.*
 

## Útgávur
### Tónleikaútgávur

Í oktober 2007 gav Uni út fløguna "Mitt í sjónum". 
Í 2009 gav hann út fløguna Meldurtíð.

### Bókaútgávur
* 2004 - Komin er nú onnur øld - Forlagið Tjarnardeild gav út.
* 2011 - Framtíðin kallar - Forlagið Sprotin gav út.
* 2014 - Føroyar framá - ÍSF 75 ár

## Keldur


Arge, Uni
Arge, Uni
Arge, Uni
Bólkur:Føroyskir guitarleikarar
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1971
Bólkur:HB leikarar
Bólkur:Føroyskir hondbóltsleikarar
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Tíðindafólk
Bólkur:Føroyskir sangskrivarar
Bólkur:Havnafólk
Aminosýra

**Aminosýrur** eru øll mýl, ið hava bæði ein amin- og ein karboksylsýrubólk. Ofta verður heitið aminosýra tó nýtt um α-aminosýrurnar, t.e. har amin- og karboksylsýrubólkurin eru bundin at sama karbonatomi. Almenni frymilin fyri eina α-aminosýru er NH2-CHR-COOH, har R er ein síðuketa, sum er serstøk fyri tær ymisku aminosýrurnar.

Aminosýrur eru byggisteinarnir í proteinum. Tað finnast 20 α-aminosýrur í proteinum (sí niðanfyri), hesar verða nevndar tær proteinogenu aminosýrurnar. Av teimum eru 10, sum eru neyðugar at fáa inn við kostinum hjá menniskjum (essentiellar, merktar við * niðanfyri), meðan hinar 10 kunnu framleiðast av kroppinum. Tó eru arginin og histidin bert essentiellar hjá smábørnum, tí kroppur teirra ikki klárar at byggja nokk av teimum.

Aminosýrurnar verða ofta nevndar við eini trý-bókstav ella ein-bókstav stytting (sí niðanfyri).


Mynd:L-Alanine.png|**[[Alanin]]** (Ala / A)
Mynd:L-Arginine.png|**[[Arginin]]*** (Arg / R)
Mynd:L-Asparagine.png|**[[Asparagin]]** (Asn / N)
Mynd:L-Aspartic Acid.png|**[[Asparaginsýra]]** (Asp / D)
Mynd:L-Cysteine.png|**[[Cystein]]** (Cys / C)
Mynd:L-Glutamic Acid.png|**[[Glutaminsýra]]** (Glu / E)
Mynd:L-Glutamine.png|**[[Glutamin]]** (Gln / Q)
Mynd:Glycine2.png|**[[Glycin]]** (Gly / G)
Mynd:L-Histidine.png|**[[Histidin]]*** (His / H)
Mynd:L-Isoleucine.png|**[[Isoleucin]]*** (Ile / I)
Mynd:L-Leucine.png|**[[Leucin]]*** (Leu / L)
Mynd:L-Lysine.png|**[[Lysin]]*** (Lys / K)
Mynd:L-Methionine.png|**[[Methionin]]*** (Met / M)
Mynd:L-Phenylalanine.png|**[[Phenylalanin]]*** (Phe / F)
Mynd:L-Prolin - L-Proline.svg|**[[Prolin]]** (Pro / P)
Mynd:L-Serine.png|**[[Serin]]** (Ser / S)
Mynd:L-Threonine.png|**[[Threonin]]*** (Thr / T)
Mynd:L-Tryptophan - L-Tryptophan.svg|**[[Tryptophan]]*** (Trp / W)
Mynd:L-Tyrosine.png|**[[Tyrosin]]** (Tyr / Y)
Mynd:L-Valine.png|**[[Valin]]*** (Val / V)


## Keldur

## Sí eisini
* Protein
* Kveiki
* DNA

Bólkur:Lívevnafrøði
Bólkur:Lívrunnin evnafrøði
Bólkur:Sýrur
Navnorð

**Navnorð** eru ein bólkur av orðum, ið lýsa nøvn á ítøkiligum lutum (t.d. stólur, bilur, genta, drongur), fyribrigdum (vestfall, eystfall, mysing, mánalýsi) og hugtøkum (sorg, gleði, longsul) umframt sernøvn (Petur, Sólvá, Enniberg, Sørvágur).

Navnorð verða býtt í felagsnøvn og sernøvn og eru antin kvennkyn, kallkyn ella hvørkikyn.

## Hygg eisini at
* Føroyskt mál - Navnorð

## Slóðir úteftir
* *Navnorð* á síðu 12 í bókini Stutt mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
* *Navnorð* á síðu 50 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur

Bólkur:Orðaflokkar
Thiamin

**Thiamin** ella **vitamin B<sub>1</sub>** er eitt litleyst evni við frymilinum C12H17N5O4S. Tað kann upploysast í vatni, men ikki í alkohol. Thiamin er alneyðug í niðurbrótingini av kolhydratum.

Thiamin verður í kroppinum gjørt um til **thiamin pyrophosphat** (TPP), ið er eitt coensym fyri allar dekarboksyleringar av α-ketosýrum t.d. pyruvat dehydrogenase, α-ketoglutarat dehydrogenase og transketolase.

Thiamin finst serliga í korni, bjølgum (t.d. ertrar og bønir), soltnum kjøti, mjólk og í osti. 

Thiamin verður brúkt til at umskapa kolhydratir til drúvusukur (glukosu). Tá drúvusukur verður umskapa í kroppinum, skapast orka, sum er týdningarmikil fyri hjarta, heilan og vøddarnar. 

## Mangul
Mangul av thiamin kann elva til nervadegeneratión, svinn og deyða. Mangulin kann m.a. koma av rúsdrekkamisnýtslu og skeivari føði ella hungri. Tekin uppá thiaminmangul eru versnaður matarhugur, møði, ørkymlan og konsentratiónstrupulleikar. Viðvarandi mangul kann elva til sjúkurnar beriberi og Korsakoffs sinnissjúku.

Mangul er tó sera óvanligt og sæst her á landi bert hjá persónum við stórari rúsdrekkamisnýtslu.

Bólkur:Lívevnafrøði
Świnoujście

**Świnoujście** er ein býur í Póllandi í søguliga landslagnum Pommern. Fólkatalið er umleið 40.000. Býurin er á norðurstrondini og tætt við markið til Týskland. Býurin liggur á oyggunum Wollin, Uznam og Karsibór. Býurin hevur ferjusamband við Ystad, Malmö, Rønne og Keypmannahavn.


File:Świnoujście Kapitanat Portu CIMG2196.jpg
File:Ferry Polonia.jpg
File:ŚWINOUJŚCIE. AB-044.JPG
File:Wiatrak Świnoujście.jpg


## Keldur


## Slóðir úteftir

* Swinoujscie.pl 

Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Prestagarðurin á Nesi

**Prestagarðurin á [[Nes (Eysturoy)|Nesi]]** er bygdur í 1863. V.U. Hammershaimb læt nýggjan prestagarð byggja eftir tekning hjá konu síni, Elisabeth Christiane Augusta, f. Gad. Prestagarðurin var tá næststørsta hús í landinum aftan á amtmansborgina í Havn. 

Er nú bygdarsavn fyri Nes og Toftir.

## Ávísing úteftir
* Fornminnisfelagið og Bygdarsavnið í Nes Kommunu 

Bólkur:Eysturoy
Norðskálatunnilin

**Norðskálatunnilin** er elsti tvíbreytaði tunnil í Føroyum. Hann varð tikin í nýtslu 20. august (?) 1976. Tað var byggifelagið E. Pihl & søn, sum stóð fyri byggiarbeiðinum fyri Landsverkfrøðingin. Tunnilin er 2520 m. langur og gongur gjøgnum vestaru fjallarøðina í Eysturoynni. Vestanífrá fer hann inn omanfyri bygdina við Norðskála og kemur út aftur millum Fjarða nakað nær Funningsfirði. Norðskálatunnilin knýtir soleiðis Sundalagið og veganetið millum Fjarða og út á Skálafjørðin saman. Saman við brúnni um Streymin, ið var tikin í nýtslu í 1973, er norðskálatunnilin partur av meginsamferðsluæðrini í Føroyum.

## Sí eisini
* Tunlar í Føroyum

Bólkur:Eysturoy
Bólkur:Tunlar í Føroyum
Jóan Petur Gregoriussen

**Jóan Petur Gregoriussen** (1. juni 1845 - 15. november 1901) varð føddur í Kvívík. Hann verður vanliga nevndur **Jóan Petur uppi í Trøð**. Jóan Petur var til skips um várarnar og heystarnar undir Íslandi. Hann átti eitt sindur av jørð, sum hann røkti, og umframt hetta tókst hann við at smíða. Jóan Petur var sera virkin í tjóðskaparrørsluni, ið tók seg upp í Føroyum í 1890árunum, og yrkti mangan til fólkafundir, sum tá vóru hildnir víða um í landinum. Hann yrkti føðilandssangir og kvæði. Eisini yrkti hann vísuna um "Vaagen" og ta føroysku brúðarvísuna: "Várharra hann segði, tað er ikki gott". Tað mesta, sum hann skrivaði, kom út í savninum "Yrkingar" (1928). Har stendur yrkingin "Eitt heim" eisini. 

## Útgivið

* **1928 - Yrkingar ''(Jóan Petur uppi í Trøð)'', M. A. Jacobsen greiddi til prentingar**
** Nýársheilsa frá Føringatíðindi. *Føringatíðindi*, nr. 1, 1894
** Gentukæti. *Føringatíðindi*, nr. 2, 1894
** Vaagen. *Føringatíðindi*, nr. 4, 1894
** Rím um teir Lutherisku prestarnar... *Føringatíðindi*, nr. 10, 1894
** Við kaspiska havið. *Føringatíðindi*, nr. 11, 1894
** Tú forna kenda minnisstað. *Føringatíðindi*, nr. 13, 1894
** Hákun í Noregi. *Føringatíðindi*, nr. 4, 1895
** Til Fólkafundirnar í Føroyum. *Føringatíðindi*, nr. 12, 1895
** Sverras ríma. *Føringatíðindi*, nr. 1, 1896
** Um føroyingars framsýningferð til Bergen 1898. *Fuglaframi*, nr. 22, 1899
** Seg skjóta undir danskheit inn. *Føringatíðindi*, nr. 13, 1900
** Nakað lítið um Transvaalbardagan 1899-1900. *Fuglaframi*, nr. 13, 1900
** Í Føroyum. *Fuglaframi*, nr. 15, 1900
** So møtast vit her. *Fuglaframi*, nr. 17, 1900
** Kalendarørindi. *Fuglaframi*, nr. 9, 1901
** Brúðarvísan. *Dagdvøljan*, 1901
** Tróndur og Sigmundur á Havnartingi. *Varðin*, 2. bd.,  1922

## Keldur
* Tummas Lenvig og Katrin Næs: *Tveir yrkjarar úr Kvívík - Fróðskapur 2006, Setursrit 3*

## Ávísing úteftir
* Bókagarður . 
* Gentukæti . 
* FF-blaðið um J.P.G.. 

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir yrkjarar
Bólkur:Kvívíkingar
Bólkur:Føðingar í 1845
Bólkur:Andlát í 1901
Bátasmiður

Ein **bátasmiður** er ein smiður sum smíðar bátar. Tað er gamalt handverk í Føroyum. 

## Føroyskir bátasmiðir
* Niklas í Koltri
* Marius Clementsen á Sandi
* Jóan Petur Clementsen á Sandi, virkin
* Símun Jóhan Wolles á Eiði
* Sámal Hansen í Runavík, virkin, smíðar kappróðrarbátar.
* Jógvan Hansen úr Fugloy, búsitandi í Havn seinnu árini.
* Jóhan Olsen av Tvøroyri. Virkin. Hevur m.a. smíðað bátin Naddoddur.
* Hans Jacob Hjelm á Løðhamri í Vági.
* Johan Midjord (Johan á Økrum).
* Pól Hammer í Vági.
* Sofus Hammer í Vági.

## Keldur
* Andrass Mortensen: *Hin føroyski róðrarbáturin - sjómentir føroyinga í eldri tíð*; Mondul og Føroya Fróðskaparfelag, Tórshavn 2000 (Ph.D. ritgerð við Fróðskaparsetur Føroya).

## Ávísingar úteftir
* Grindabatar.com, Søgan um Grindabátarnar í Vági.
* Natmus.fo , Føroya Fornminnissavn - Maðurin og báturin. Serframsýning.

Bólkur:Føroyar
Bólkur:Skip
Bólkur:Bátar
Verland Johansen

**Verland Johansen** (1911 - 1989), orgulsmiður. Umframt at hava bygt fleiri av orglunum í føroyskum kirkjum, máldi hann neyvt upp 31 føroyskar bátar. Hetta arbeiðið hevur givið virðismikla vitan um føroyskt bátasmíð. Hann var faðir til ríthøvundin Oddvør Johansen.

Bólkur:Føroyingar
Bólkur:Kirkjutónleikur
Bólkur:Skip
Skipskronometur

Eitt **skipskronometur** er ein serliga neyv klokka, ið kann nýtast til at rokna navigatión eftir. 

Í 1714 lovaði enska parlamentið 3 virðislønir, ávikavist 10 túsund, 15 túsund og 20 túsund £ til tann, ið kundi konstruera eitt ur, sum var so beint, at geografiska longdin á eini 3 vikur langari sjóferð kundi ásetast við ávikasvist 60, 40 og 30 sjómíl neyvleika. 

John Harrison (1693 - 1776) brúkti meginpartin av lívinum at konstruera skipskronometur. Í 1762 varð eitt av hansara skipskronometrum roynt á eini ferð úr Onglandi til Jamaika, og tá skipið var aftur í havn í Portsmouth, varð staðfest, at tað var minni enn 2 minuttir skeivt. Tað gav ein geografiskan neyvleika uppá 18 sjómíl, og við hesum prógvi kravdi John Harrison ta gomlu virðislønina útgoldna. Eftir drúgva togtogan fekk hann í 1773 útgoldið tey 20.000 pundini. Hann var tá 80 ára gamal.

## Kelda

* Føge, Hegner og Øhrstrøm: *Tid - et filosofisk begreb og en målelig størrelse*. Systime 2006

Bólkur:Tøknifrøði
Bólkur:Navigatión
Julianski kalendarin

**Julianski kalendarin** varð brúktur í Rómverjaríkinum síðan 45 f.Kr.. Hann varð seinni brúktur í næstan øllum vesturheiminum til 1582. Síðan varð hann skiftur út, stig fyri stig, við gregorianska kalendaran.

Julius Cæsar, keisari í Rom (deyður ár 44 f.Kr), dagførdi tann kalendaran, ið hevði verið nýttur í Rom. Frammanundan hevði verið nýttur ein mánakalendari við 12 mánaðum - (mánamánaðum). Árið var tí ov stutt, og av og á vórðu so eyka dagar lagdir afturat. Eftir ferð í Egyptalandi, har Julius Cæsar helst hevur havt høvi at fundast við teir lærdu í Alexandria, gjørdi hann av at skifta til nýggjan kalendara; við tað at árið er umleið 365,25 samdøgur, skuldi árið verða 365 dagar í 3 ár og 366 dagar 4. árið. Árið við eyka degnum kalla vit leypár ella skotár. Skiftið var gjørt við, at ár 46 f.Kr. varð longt við 80 døgum - partvís lagdir inn efti februar mánað og partvís millum november og desember. Hetta árið varð soleiðs 445 dagar. Hesin kalendarin - uppkallaður eftir Juliusi - varð galdandi til 1582, tá Gregorius XIII pávi innførdi nýggjan kalendara, gregorianska kalendaran.

Í Føroyum var tann julianski kalendarin brúktur fram til og við 16. november 1700.

Bólkur:Tíð
Augustus

**Gajus Julius Cæsar Octavianus** (23. september 63 f.Kr. - 19. august 14 e.Kr.), kendur sum **Octavian** ella **Augustus**, var rómverskur keisari 31 f.Kr. - 14 e.Kr.. Hann verður roknaður sum fyrsti rómverski keisarin og sum tann, ið stovnaði principatið.

Bólkur:Rómverjaríkið
Bólkur:Rómverskir keisarar
Bólkur:1. øld f.Kr.
Bólkur:1. øld
Wilamowiciskt mál

**Wymysorys** ella **Wilamowiciskt** (*Wymysöryś*) er eitt málføri av miðalhátýskum, ið verður tosað í býnum Wilamowice (Wymysoj á Wymysorys) á markinum millum Slesia og Minna Pólland. Í dag eru umleið 100 føddir nýtarar av wymysojer, meirilutin eru gomul fólk, og tískil er málið hótt.

## Søga
Wymysorys er, sum tað sær út, komið av miðtýskum úr 12. øld við sterkari ávirkan av lágtýskum, niðurlendskum, frísiskum, pólskum og fornenskum. Íbúgvarnir í Wilamowice verða hildnir at vera ættaðir frá niðurlendskum, týskum og skotskum niðursetufólkum, ið komu til Póllands í 13. øld. Íbúgvarnir í Wilamowice hava altíð noktað sambandið við Týskland og víst á niðurlendska upprunan. 

Wymysorys var talumálið í Wilamowice til 1945–1949. Eftir 2. veraldarbardaga, bannaðu kommunisktisku myndugleikarnir nýtsluna av málinum. Hóast bannið fór úr gildið eftir 1956, tekur pólskt meira og meira yvir eftir wymysorys, serliga millum tey ungu.

Wymysorys var málið, ið skaldskapurin hjá Floriani Biesik er skrivaður á, í 19. øld.

## Wilamowiciska stavraðið
Wymysoriska stavraðið hevur 34 bókstavir:

## Lítil orðabók
Her er ein lítil wymysorisk orðabók við týskum, niðurlendskum og føroyskum umsetingum. Leggið til merkis, at **ł** verður lisið sum enskt **w** (nøkunlunda sum **ð** í *góður*) og **w** sum **v**:

## Dømi: vøgguvísa
Ein vøgguvísa á wymysoriskum við føroyskari umseting:

:Śłöf duy buwła fest!
:Skumma frmdy gest,
:Skumma muma ana fettyn,
:Z' brennia nysła ana epułn,
:Śłöf duy Jasiu fest!

:Sov, drongur mín, fast! 
:Koma fremmandir gestir, 
:Koma gummur og gubbar, 
:Hava við sær nøtir og súrepli, 
:Sov Jógvan fast

## [[Faðir vár]]

:Ynzer Foter, dü byst ym hymuł,
:Daj noma zuł zajn gywajt; 
:Daj Kyngrajch zuł dö kuma; 
:Daj wyła zuł zajn ym hymuł an uf der aot;
:dos ynzer gywynłichys brut gao yns haojt;
:an fercaj yns ynzer siułda, 
:wi wir aoj fercajn y ynzyn siułdigia;
:ny łat yns cyn zynda;
:zunder kaonst yns reta fum nistgüta.
:[Do Dajs ej z Kyngrajch an dy maocht, ans łaowa uf inda.]
:Amen

## Víðari lesnaður

* Ludwik Młynek, *"Narzecze wilamowickie"*, Tarnów. 1907: J.Pisz.
* Józef Latosiński, *"Monografia miasteczka Wilamowic"*, Kraków, 1909.
* Hermann Mojmir, *"Wörterbuch der deutschen Mundart von Wilamowice" (Słownik niemieckiej gwary Wilamowic)*, Kraków, 1930-1936: Polska Akademia Umiejętności. 
* Adam Kleczkowski, *"Dialekt Wilamowic w zachodniej Galicji. Fonetyka i fleksja"*. Kraków, 1920: Polska Akademia Umiejętności.
* Adam Kleczkowski, *"Dialekt Wilamowic w zachodniej Galicji. Składnia"*, Poznań, 1921: Uniwersytet Poznański.
* Maria Katarzyna Lasatowicz, *"Die deutsche Mundart von Wilamowice zwischen 1920 und 1987"*. Opole, 1992: Wyższa Szkoła Pedagogiczna.
* Tomasz Wicherkiewicz, *The Making of a Language: The Case of the Idiom of Wilamowice*, Mouton de Gruyter, 2003, ISBN 3-11-017099-X

Bólkur:Germansk mál
Bólkur:Mál í Póllandi
Bólkur:Hótt mál
Niklasarmessa

**Niklasarmessa** er 6. desember. Dagurin er minningardagur til minnis um Santa Nikolaus frá Myra í Lítlaásia, sum var biskupur í fyrru helvt av 4. øld. Hann doyði 6. desember millum ár 345 og 351. Navnið *Nikolaus* verður við tíðini til Claus, og soleiðis verður Santa Nikolaus til Santa Claus, sum jólamaðurin kallast á enskum.

Vanligt hevur verið at koyra veðragjólingar út at brunda á niklasarmessu, 6. desember. Brundtíðin endar so á trettanda.

Sankta Niklas, sum hann eisini verður nevndur í Føroyum, er m.a. verndarhalgimenni hjá jomfrúum, lærarum, fiskimonnum og sjófólki. Tey í m.a. havsneyð og í vatnflóð, kunnu søkja forbøn frá skt. Niklasi.

## Sí eisini

* Sinterklaas

Bólkur:Hátíð
Bólkur:Merkisdagar
Jólaevangeliið

**Jólaevangeliið** verður frásøgnin um Jesu føðing ofta nevnd. Vanligt er at lesa jólaevangeliið til jólaguðstænastu, kristilig jólahald og tílík tiltøk á jólum. 

## Jesu føðing
"v1  Men tað hendi í teimum døgum, at tað komu boð frá Augustusi keisara um, at allur heimurin skuldi verða skrivaður í manntal. v2  (Hetta fyrsta manntalið var, meðan Kvirinius var landshøvdingi í Sýriulandi). v3  Og øll fóru at verða skrivað, hvør í ættarbygd sína. v4  Men eisini Jósef fór úr Galileu, úr bygdini Nasaret, niðan til Júdeu, til Dávids bygd, sum eitur Betlehem, tí at hann var slektaður av Dávids húsi og ætt, v5  at verða skrivaður, saman við Mariu, trúlovaðu festarmoy síni, sum var við barn. v6  Men tað hendi, meðan tey vóru har, at tíðin kom, at hon skuldi eiga barn. v7  Og hon átti son sín, hin fyrstafødda, og hon reivaði hann og legði hann í eina krubbu, tí at ikki var rúm fyri teimum í tilhaldshúsinum.

## Hirðarnir

v8  Og tað vóru hirðar har í sama bygdarlaginum, sum lógu úti á markini um náttina og goymdu at seyðafylgjum sínum. v9  Og sí, eingil Harrans stóð hjá teimum, og dýrd Harrans ljómaði rundan um teir, og teir vórðu ógvuliga óttafullir. v10  Og eingilin segði við teir: »Óttist ikki; tí sí, eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. v11  Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrin Kristus í Dávids staði! v12  Og hetta skulu tit hava til merkis: Tit skulu finna eitt barn reivað og liggjandi í eini krubbu.« v13  Og í somu stund var hjá einglinum ein fjøld av himmalskum herskarum, sum lovaðu Guði og søgdu: v14  »Heiður veri Guði í hægsta himli, [og friður á jørð, og í menniskjum góður tokki!«] v15  Og tað hendi, tá ið einglarnir vóru farnir frá teimum aftur til himmals, tá søgdu hirðarnir hvør við annan: »Latum okkum nú fara beinanvegin til Betlehem og vita um hesi tíðindi, sum hend eru, og sum Harrin hevur kunngjørt okkum.« v16  Og teir fóru við skundi hagar og funnu bæði Mariu og Jósef og barnið liggjandi í krubbuni. v17  Og tá ið teir sóu tað, søgdu teir frá teimum orðum, sum talað høvdu verið til teirra um hetta barn. v18  Og øll, ið hoyrdu tað, undraðust á tað, sum teimum varð sagt av hirðunum. v19  Men Maria legði sær øll hesi orð í geyma og hugsaði um tey í hjarta sínum. v20  Og hirðarnir fóru avstað aftur, og teir lovaðu og prísaðu Guði fyri alt tað, sum teir høvdu hoyrt og sæð, soleiðis sum tað hevði verið sagt við teir."

* Bíbliutýðing Jákup Dahls
* Bíbliutýðing Victor Danielsens

Bólkur:Kristindómur
Bólkur:Hátíð
Bólkur:Jól
Stefan Casta

**Stefan Casta** er svenskur tíðindamaður og rithøvundur, føddur í 1949 í Vadstena og vaks upp í Norrkøping; frá uml. 1980 búsitandi í Skåne. Stefan byrjaði sum sjónvarpsmaður, men  er nú rithøvundur burturav. Í 1999 vann hann stóru svensku bókmentavirðislønina Augustpristet fyri bókina *Spelar død*, og í 2000 fekk hann fyri somu bók Nils Holgersson heiðurlønina, sum rithøvundar flestir tráa eftir. Hann hevur eisini vunnið Astrid Lindgren virðislønina í 2002.

Yndisbók sína sigur Stefan vera *Summarið við Mary-lou*, sum kom út á svenskum í 1997, á føroyskum í 2002 í týðing eftir Jákup í Skemmuni. Stefan Casta situr nú í sæti 13 í svenska Barnabókaakademinum.

Bólkur:Føðingar í 1949
Bólkur:Svenskir rithøvundar
Nýlendi

**Nýlendi** er eitt bókaforlag, ið serliga hevur givið út týðingar eftir Jákup í Skemmuni.

Bólkur:Føroysk forløg
Jens

**Jens** er mest vanliga danska mannfólkanavnið. 

=Kend fólk sum eita Jensen:=
## Føroyingar
* Jens Lisberg, føroyskur sangari.

## Danir
* Jens Fink-Jensen, danskur rithøvundur.

## Norðmenn
* Jens Stoltenberg, norskur politikari.

Bólkur:Mannfólkanøvn
Heri Joensen (tónleikari)

**Heri Joensen** (21. februar 1973 í Havn) er ein av Føroya eydnuríkastu tónleikarum. Heri Joensen er gittarleikari og sangari í víkingarmálmsbólkinum Týr, og hann er eisini ein av stovnarunum av felagnum Gudloysi, ið er ein áhugabólkur fyri føroyskar gudloysingar.

## Diskógrafía
### Týr
* Demo (Demo) (2000)
* How Far to Asgaard (2002)
* Ólavur Riddararós (Einhleypur) (2002)
* Eric the Red (2003)
* Ragnarok (2006)
* Land (2008)
* Black Sails over Europe (Skipt albúm með Alestorm og Heidevolk) (2009)
* By the Light of the Northern Star (2009)
* The Lay of Thrym (2011)
* Valkyrja (2013)
* Hel (2019)
* A Night at the Nordic House (Lifandi plata) (2022)
* Battle Ballads (2024)
* The Best of the Napalm Years (2024)
* The Rune (2025) (Einhleypur) (2025)

### Heljareyga
* Heljareyga (2010)

### Surma
* The Light Within (2020)

### Sem gestur á plötum
* Ensiferum - *From Afar* (2009) - gestasöngur á "Vandraren (Nordman Cover)"
* Alestorm - *Back Through Time* (2011) - gítarsóló á "Barrett's Privateers (Stan Rogers Cover)"
* Wintersun - *Time I* (2012) - kórsöngur á "Sons of Winter and Stars"
* Ensiferum - *One Man Army* (2015) - Talað mál á "Heathen Horde" og gestasöngur á "Descendants, Defiance, Domination"
* Wintersun - *The Forest Seasons* (2017) - kórsöngur á "The Forest That Weeps (Summer)"
* Barbarus - *Into the Distant Light* (2018) - gestasöngur
* Mistheria - *Dreams* (2020) - verkfræðisöngur á "Alone"
* Varg - *Ewige Wacht* (CD2: Guests) (2023) - gestasöngur á "Eisenseite" (Týr)

## Slóðir úteftir

* Heri Joensen á MySpace. 

Joensen, Heri
Joensen, Heri
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Føroyskir guitarleikarar
Santa Nikolaus frá Myra

**Santa Nikolaus frá Myra** var biskupur í Myra (nú Antalya í Turkalandi) í Lítlaásia í fyrru helvt av 4. øld. Deyðadagur hansara, 6. desember, kallast Niklasarmessa. 

Hann doyði 6. desember millum ár 345 og 351. Hann var av ríkari ætt og var tiltikin at vera hjálpsamur og gávumildur, men varð fongslaður vegna trúgv sína undir Maximinius keisara. Hann sigst hava verið millum teirra, ið tóku lut á kirkjufundinum í Nikea ár 325. 
Santa Niklas var best umtókta halgimennið í miðøld, næst eftir Mariu moy, og hann var verndari hjá sjómonnum, børnum, ógiftum gentum, keypmonnum, advokatum, fiskimonnum, apotekarum, sløkkiliðsmonnum og fangum. 

Tað er tó gávumildni hjá Niklasi, sum hevur gjørt hann mest kendan og hevur givið íblástur til siðin at geva gávur henda dag. Martin Luther helt, at betri var at minnast Jesus við gávum enn halgimennið Niklas, og tí varð gávusiðurin fluttur til jólaaftan. Siðurin at geva gávur á Niklasarmessu livdi tó víðari, serliga í Hollandi, og við hollendingum, ið búsettust í USA, flutti hann vestur um hav, har siðvenjan kom í bland við enska Father Christmas. Navnið, Santa Nikolaus, styttist til Claus, og soleiðis verður Santa Claus til, sum jólamaðurin eitur á enskum. 

Hugmyndin at lata jólamannin koma ríðandi á sletu við reinsdjórum fyri er helst íblástur frá Tóri í norrønu gudalæruni, sum norðmenn, ið hava búsett seg í USA, hava havt við sær.

Í 1087 stjólu italienskir sjómenn halgileivdirnar av Santa Niklasi úr Myra í Lítlaásia og tóku tær við sær til Bari í landsynnings Italia; tí verður hann eisini kallaður Santa Nikolaus frá Bari.

## Kelda

* Heimasíðan hjá *Universitetsbiblioteket i [[Trondheim]]* > alfabetisk index > Utstillinger.

## Hygg eisini at

* www.stnicholascenter.org

Bólkur:Kristindómur
Bólkur:Halgimenni
Bólkur:Jól
Per Petterson

**Per Petterson** (18. juli 1952 í Oslo) er norskur rithøvundur. Hann er útbúgvin bókavørður og hevur arbeitt sum bókahandlari, týðari og ummælari. Hann gjørdi fyrstu ferð vart við seg sum rithøvundur við stuttsøgusavni í 1987 og hevur skrivað 7 bøkur. Per Petterson varð innstillaður til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins í 1997 fyri bókina *Til Sibir*. Við bókini *Út at stjala ross* gjørdist hann rættiliga kendur og vann fleiri virðislønir. Í 2009 vann hann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri bókina *Jeg forbanner tidens elv*.

## Útgávur

* *Aske i munnen, sand i skoa*, stuttsøgur (1987). 
* *Ekkoland*; skaldsøga (1989). 
* *[[Det er greit for meg]]* skaldsøga (1992). 
* *Til Sibir* skaldsøga (1996). 
* *I kjølvannet* skaldsøga (2000). 
* *Ut og stjæle hester*; skaldsøga (2003). Á føroyskum í týðing eftir Jákup í Skemmuni: Út at stjala ross, Nýlendi 2006. 
* *Månen over porten*; tíðargreinir (2004). 
* *Jeg forbanner tidens elv*; skaldsøga (2008). Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2009. Á føroyskum í týðing eftir Jákup í Skemmuni: Bannað veri tíðaráin, Nýlendi 2009.
* *Jeg nekter*, skaldsøga (2012)

Bólkur:Norskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1952
Bólkur:Vinnarar av Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Sjómíl

Ein **sjómíl**, ein **international nautisk míl** ella ein **fjórðingur** er 1852 metrar. Ein sjómíl er upprunaliga ásett sum ein miðal breiddarminuttur (bogaminuttur norður og suður), tvs. 1/60 av einum stigi av einum stórsirkli gjøgnum pólarnar.
Tá meturskipanin varð gjørd, var ætlanin, at stórsirkulin gjøgnum pólarnar og gjøgnum París skuldi vera eksakt 40&#8239;000&#8239;000 metrar. Út frá hesum skuldi ein sjómíl verið &nbsp;&nbsp;= 1851,85&nbsp;m. Í dag verður stórsirkulin settur til 40&#8239;007,86&nbsp;kilometrar, og eftir tí skuldi ein sjómíl verið 1&#8239;852,22&nbsp;metrar.

Óvissan á mátingini av stórsirklinum gjørdi, at fyrr kundi ein sjómíl vera eitt lítið sindur ymisk, í Danmark var hon 1&#8239;851,11&nbsp;m fram til tíðliga í 20. øld.

Men í 1929 varð avgjørt á millumtjóða fundi, at ein sjómíl skuldi vera eksakt 1&#8239;852&nbsp;m. Londini, sum longu brúktu meturskipanina, tóku beinan vegin undir við hesum millumtjóða standardi, USA tók undir við honum í 1954 og Ongland í 1970.

Jørðin er ikki heilt kúluskapað, hon er eitt sindur ellipsoidskapað. So ein breiddarminuttur er millum 1&#8239;842,9 og 1&#8239;861,6 metrar.

Stórsirkulin um ekvator er 40&#8239;075&#8239;017&nbsp;metrar, og ein longdarminuttur við ekvator er tí 1&#8239;855,32&nbsp;metrar. Eisini tann stórsirkulin hevur verið brúktur til at definera ymiskar geografiskar míl, sum ikki longur verða brúktar.

Ein sjómíl er 24,6 % ella rættuliga nær við fjórðingin av eini gamlari danskari míl. Hon fekk tí eisini navnið **fjórðingsmíl** ella **[[fjórðingur]]**, hóast ein fjórðingur upprunaliga var eitt lítið sindur longri. 

## Referansur

Bólkur:Mátieindir
Suðurstreymoy

**Suðurstreymoy** er ikki ítøkiliga avmarkað eind, men verður vanliga fatað sum sunnasti triðingurin av Streymoynni. Á eystursíðuni gongur markið millum Kollafjørð og Kaldbaksfjørð, soleiðis at allar bygdirnar við Kaldbaksfjørð hoyra til Suðurstreym. Á vestursíðuni gongur markið millum Skæling og Norðradal, soleiðis at Norðradalur og bygdirnar sunnanfyri verða roknaðar til Suðurstreym, meðan alt norðanfyri verður roknað til Norðurstreymoy. Allar bygdir í Suðurstreymoy hoyra í dag til Tórshavnar kommunu umframt bygdirnar við Kollafjørðin.

Bólkur:Streymoy
Norðurstreymoy

**Norðurstreymoy** er ikki ítøkiliga avmarkað eind, men verður vanliga fatað sum norðastu tveir triðingarnir av Streymoynni. Á eystursíðuni gongur markið millum Kollafjørð og Kaldbaksfjørð, soleiðis at allar bygdirnar við Kollafjørð hoyra til Norðurstreym. Á vestursíðuni gongur markið millum Skæling og Norðradal, soleiðis at Skælingur og bygdirnar norðanfyri verða roknaðar til Norðurstreym, meðan alt sunnanfyri verður roknað til Suðurstreymoy. Saksun og allar bygdirnar á eystursíðuni úr Hósvík til Tjørnuvíkar hoyra í dag til Sunda Kommunu. Bygdirnar við Kollafjørðin hoyra til Tórshavnar kommunu; Á vestursíðuni hoyra bygdirnar av Skælingi til Válin við Vestmanna til Kvívíkar kommunu. Vestmanna er egin kommuna.

Bólkur:Streymoy
Landsstýrismaður

Ein **landsstýrismaður** (ella **landsstýrisfólk** ella **landsstyriskvinna**) er ein ráðharri í landsstýrinum, ið er føroyska stjórnin. Landsstýrismenn verða tilnevndir av løgmanni, ið er ovasti leiðarin fyri landsstýrinum.

Í mun til landsstýrisfólkini, ið verða tilnevnd av løgmanni, so er tað Løgtingið, ið velur løgmann. Landsstýrið er sostatt samansett av løgmanni og teimum landsstýrismonnum, ið løgmaður hevur tilnevnt. Sambært Stýrisskipan føroya *skal* løgmaður velja minst tveir landsstýrismenn í landsstýrið. Hvørki løgmaður ella landsstýrismenn hava atkvøðurætt í løgtinginum, men hava, eins og løgtingslimir, rætt at leggja fyri løgtingið uppskot til løgtingslógir, ríkislógartilmælir ella løgtingssamtyktir.

Ymisku ábyrgdarøkini hjá landsstýrinum verða nevnd *málsøkir* og verða hesi lutaði millun landsstýrismennirnar av løgmanni í einum *málsøkjabýti*. Løgmaður kann eisini velja at umsita málsøki sjálvur. Eitt sindur ymiskt er frá einum landsstýri til annað, júst hvussu málsøkini verða býtt.

Formliga heitið á ráðharrunum í landsstýrinum er sambært Stýrisskipanini *landsstýrismaður,* men til tíðir verður umframt landsstýrismenn eisini tosað um *landsstýrisfólk* ella *landsstyriskvinnur*. Ongin innihaldsligur munur er á landsstýrismanni, landsstýrisfólk ella landsstýriskvinnu, men koma ymisku heitini helst frá, at summi halda tað vera løgið at kalla eina kvinnu fyri landsstýris-*mann*.

Í 2015 eru í landsstýrinum umframt løgmann sjey landsstýrismenn. 

## Løgmans- og landsstýrissessir 2015-
*Løgmaður
*Landsstýrismaður í fíggjarmálum
*Landsstýrismaður í vinnu- og uttanríkismálum
*Landsstýrismaður í mentamálum
*Landsstýrismaður í heilsu- og innlendismálum
*Landsstýrismaður í samferðslumálum
*Landsstýrismaður í almannamálum
*Landsstýrismaður í fiskivinnumálum

## Sí eisini
*Føroya Landsstýri
*Landsstýri síðan 1948

## Keldur


Bólkur:Føroyskur politikkur
Leypársmessa

**Leypársmessa** er dagurin, sum verður settur inn, tá skotár (leypár) er. Hon er 24. februar og bara leypár, hini árini er eingin leypársmessa. Sagt verður, at lomvigin kemur at landi á pálsmessu og í bergið á leypársmessu. Á leypársmessu verður eisini sagt, at "veturin (ella vindurin) hevur mist annað beinið."

Bólkur:Hátíð
Bólkur:Merkisdagar
Villmenn

**Villmenn** er ein føroyskur tónleikabólkur úr Vágunum. 

## Limir í tónleikabólkinum
* Finnur Joen-Jacobsen, sang og trummir
* John Edvin Joensen, bass
* Holgar Jacobsen, guitar og sang
* Djóni Strømsten, guitar

## Útgávur
* 2001 - Súrt og fólkaligt (Holgar & Villmenn)
* 2004 - Feikleikans ringrás
* 2006 - Villmannatjóðin

## Ávísingar úteftir
* Villmenn á Facebook

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Perihelium

**Perihelium** merkir "næst Sólini", og verður heitið brukt um tann partin av rásina hjá gongustjørnunum, tá ið tær eru so nær Sólini, sum tær koma í sínum umfari um hana.

Bólkur:Stjørnufrøði
Frits Johannesen

**Jógvan Martin Frits Johannesen** (føddur 22. mai 1944 í Fuglafirði, deyður 8. desembur 2023 í Havn) var føroyskur lærari og listamaður.

Hann vaks upp í Fuglafirði, har hann hevur búð alt sítt lív.
Frits tók læraraprógv í 1967 og hevur starvast sum lærari í Fuglafjarðar Skúla frá 1967 til 2008. 
Umframt lærarastarvið hevði hann nógv kreativ jørn í eldinum.

## Skapandi virksemi

### Tónleikur
Frits hevur í mong ár verið kórleiðari og primus motor hjá Fuglafjarðar Gentukóri. Hann hevur eisini skrivað løg og útsett tey fyri kórið. Fyri fáum árum síðani myndaði Frits eitt úrvalskór við tí endamáli at fara til New York at framføra Passíusálmarnar.

### Myndlist
Frits hevur eisini altíð fingist við at mála og gera aðra myndlist, og seinnu árini er hann vorðin alt meira kendur kring allar Føroyar fyri málningar sínar, sum ofta hava tónleik sum myndevni.

## Heiður
* 2017 – Heiðursgáva landsins

## Slóðir úteftir
*Fyrrverandi heimasíða: ''fritsjohannesen.net'', archive.org (2007).
* Ingi Samuelsen: ''Frits Johannesen farin'', dagur.fo, 8. desembur 2023

## Keldur

Bólkur:Føroyskur kórsangur
Bólkur:Føroysk listafólk
Bólkur:Kórleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1944
Bólkur:Andlát í 2023
Bermuda

**Bermuda** er ein oyggjabólkur sum hoyrir til Bretland, sum liggja í Norðuratlantshavi eystanfyri USA. Nærmasta stað í USA er Cape Hatteras, North Carolina, sum liggur umleið 1030 km í ein útnyrðing frá Bermuda. 

Oyggjarnar liggja 1.239 kilometrar sunnanfyri Cape Sable Island, Nova Scotia, og 1.770 kilometrar í ein landnyrðing av Miami. 

Oyggjarnar eru 53,2 km2 til støddar. Í 2010 var fólkatalið 64.268 og fólkatættleikin var 1.275 pr. km2. Høvuðsstaðurin eitur Hamilton, tó var St. George tann fyrsti høvuðsstaðurin, og er St. George tann elsti enskt-talandi býurin uttanfyri Stórabretland í heiminum. 

Bermuda er tað norðasta og eystasta staðið av Burmuda-trýkantinum, har tað sigst at nógv skip eru gingin burtur og flogfør eru dottin niður á mystiskan hátt.

## Søga

Bermuda oyggjarnar vóru funnar í 1505 av spanska Juan de Bermúdez kapteini, sum oyggjarnar eru uppkallaðar eftir. Í 1609 stovnaði Virginia Company eina búseting á Bermuda, hetta var tvey ár eftir, at sama fyritøka hevði sett á stovn býirinir Virginia og Jamestown á amerikanska kontinentinum. Búsetingin fór fram tá ein ódn herjaði øki og tað søkkandi enska skipið Sea Venture noyddist at stýra á eitt sker har um leiðir, so at manning og ferðafólk kundu fara í land. Virginia Company stýrdi oynni til 1614, tá ein onnur fyritøka Somers Isles Company, tók yvir og hevði ræði á oynni til 1684, tá bretar tóku valdið á oynni.

Í 1707 vóru oyggjarnar alment innlimaðar í Stóra Bretland.

## Tíðarlinja
* 1505 – Oyggjarnar vóru funnar av spaniólanum Juan de Bermúdez
* 1609 – Tey fyrstu niðursetufólkini búsettust á Bermuda, tey vóru úr Stórabretlandi
* 1679 – Bermuda gjørdist bretsk koloni, tó ikki alment fyrr enn í 1707
* 1707 - Oyggjarnar vóru alment innlimaðar í Stóra Bretland.
* 1797 – Ein bretsk hernaðarbasa varð bygd á oynni
* 1834 – Trælahald gjørdist ólógligt á Bermuda
* 1968 – Oyggjarnar fingu sjálvstýri

## Ítróttur

### Oyggjaleikir
Bermuda er limur í Oyggjaleikunum, har Føroyar eisini eru limir. Oyggjaleikir 2013 verða á Bermuda. Bermuda luttekur eisini á Olympisku Leikunum. 

### Olymisku Leikirnir
Tey hava eitt nú luttikið í sigling, svimjing, kaving, frælsum ítrótti og triatlon.

## Slóðir úteftir
* Almenna heimasíða: gov.bm
* Ferðavinnusíða: gotobermuda.com
* Bermuda, wikivoyage (á enskum)

## Keldur


Bólkur:Norðuramerika
Bólkur:Oyggjar
Bólkur:Hjálond
Bólkur:Bretland
Pæturssøka

**Pæturssøka** er 29. juni. Pæturssøka eitur eftir Pæturi ápostli, ið eisini hevur ein annan minnisdag: Pætursmessu.

Bólkur:Hátíð
Leirkerið

**Leirkerið** er kristiligt bókaforlag við heimstaði í Norðragøtu v/ Zacharias Zachariassen. Forlagið gevur eisini út blaðið Leirkerið.

Bólkur:Føroyskir tíðindamiðlar
Bólkur:Gøta
Bólkur:Kristindómur í Føroyum
Fannir

**Fannir** er eitt føroyskt bókaforlag í Tórshavn v/ Árna Dahl, lærara, ið serliga hevur givið út fagrar bókmentir og bókmentasøguligt tilfar. 

:Forlagið Fannir,
:Bóndabrekka 11,
:FO-100 Tórshavn,
Tlf. +298 31 44 52, Fax  +298 31 44 52,

Forlagíð hevur ISBN-prefix 99918-49-

Bólkur:Bókmentir
Bólkur:Feløg
Bólkur:Føroyar
Steinhovden

**Steinhovden** er ein bygd millum eysturu vág og vestaru vág í Flora Kommunu, Noreg, hevur verið hildið frá fornari tíð. Handilsbygningarnir hjá kongliga einahandlinum í Flora kommuna eru bygdir í miðøld. Steinhovden hýsir í dag 119 íbúgvum.

## Navn
Steinhovden hevur fingið navn av steinhaldi, sum var vanligt í Noregi í steinøldini. Í bygdini er tó eitt flakavirki, ið ikki longur keypir slegghamaran frá útróðrarbátum á plássinum, men ístaðin keypir sína rávøru á uppboðssølunum, serliga á uppboðssøluni í Seljeset.

## Steinhovdingar

Slegghamarmann varð føddur í Steinhovden 1947. Hann eigur slegghamaran Mjølnir og við honum berjist hann mót automatin. Tá ið ein Firda-fyr er nóg nær, letur kjaftin upp og gloypir honum.

## Fjøll
Fjøll í Steinhovðin

* Håsteinen
* Skålefjøll
* Suðan Sandvikfjøll

## Ávísingar úteftir
* Jarle. 
* Atle
* Gunnvar.
* Alf

Bólkur:Býir í Noregi
Unga Tjóðveldið

**Unga Tjóðveldið** er felag teirra ungu, ið fylkjast um stevnu Tjóðveldisfloksins. Unga Tjóðveldið er ikki partur av Tjóðveldisflokkinum, men sjálvstøðugt felag við egnum lógum og viðtøkum. Unga Tjóðveldið ynskir einar frælsar, rættvísar og samhaldsfestar Føroyar.

Unga Tjóðveldið er skipað soleiðis:

*Rókur Herup Olsen, formaður
*Ida á Reynatúgvu, næstforkvinna
*Brandar Heðinsson, skrivari
*Petur Pauli á Høvdanum, kassameistari
*Hervør Pálsdóttir, nevndarlimur 
*Hildur Háfoss, nevndarlimur
*Gunvør Hoydal Brimnes, nevndarlimur
*Villiam Meier, nevndarlimur
*Ella Jógvansdóttir, nevndarlimur

**Forkvinnur/menn síðani 1998:**
* Annlis Bjarkhamar
* Jóannes Vitalis Hansen
* Rúni Nielsen
* Jógvan Jacobsen
* Barbara Holm
* Rúni Nielsen og Barbara Holm
* Gunnhild Dahl Niclasen
* Jógvan Arnason Djurhuus
* Regin Winther Poulsen
* Tráin Petursson Nónklett, feb. 2014 - mars 2016
* Elsa Berg, mars 2016- mars 2018
*Hervør Pálsdóttir, mars 2018 - august 2019
*Rókur Herup Olsen, august 2019 - 

8. juli 2017 kunngjørdi Unga Tjóðveldið gjøgnumførdan grønan politikk fyri felagið. Serliga leggur grøni politikkurin dent á varandi orkukeldur, at steðga oljuboringum og at gera nýggja náttúruverndarlóg.

## Keldur

## Slóðir úteftir
* Unga Tjóðveldið

* Unga Tjóðveldið

Bólkur:Føroyskur politikkur
Bólkur:Føroysk politisk ungmannafeløg
Várjavndøgur

**Várjavndøgur** er dagur um várið, tá vit eru mitt ímillum stytsta dag og longsta dag. Várjavndøgur verður sagt at vera 21. mars, men summi ár kann 19. mars ella 20. mars vera rættari dagurin.

Bólkur:Merkisdagar
Miðevropa

Í Sveis, Eysturríki og Ungarn er langt til sjós. Landslagið er ógvuliga fjølbroytt. Í Sveis og vestara parti í t.d. Eysturríki eru nógv høg fjøll og djúpir dalar. Hægstu fjøll í Evropa eru í Alpunum í Miðevropa. Eystari partur í Eysturríki er slættari, og í Ungarn eru nakrar tær størstu fløturnar í Evropa. Áin Donau er næstlongsta í Evropa, hon er næstan 3 000 km. Hon tekur seg upp í Suðurtýsklandi, men rennur ígjøgnum bæði Ungarn og Eysturríki, áðrenn hon rennur út í Svartahav. 

## Lond í Miðevropa

* Týskland
* Sveis
* Liktinstein
* Eysturríki
* Slovenia
* Pólland
* Kekkia
* Slovakia
* Ungarn

Bólkur:Evropa
Riboflavin

**Riboflavin** ella **vitamin B<sub>2</sub>** er ein vatnupploysilig vitamin við frymilinum C17H20N4O6.

Riboflavin er ein týðandi partur av coensymunum FAD og FMN og er sostatt alneyðugt fyri evnisskifti av feitti, kolhydratum og proteinum.

Riboflavin verður støðugt úrskilt gjøgnum landið, so mangul sæst lutfalsliga ofta tá ikki nokk fæst gjøgnum føðina. Mangul (ariboflavinosis) kann elva til skrædnaðar og reyðar varrar, sár og bruna í munni, eyman háls, rivur í munnhornunum (angular cheilitis), turra húð og blóðsprongd eygu.

Bólkur:Lívevnafrøði
Smáverulívfrøði

**Smáverulívfrøði** ella **mikrobiologi** er læran um smáverur sum eru ein-kyknu mikroskopiskar organismur. Tær verða deildar í prokaryotar (t.d. bakteriur og ávísar algur) og eukaryotar (t.d. ger). Virus verða ikki altíð bólkað sum livandi, men hoyra eisini undir smáverulívfrøðina.

## Sí eisini
* Bakteria
* Virus

Bólkur:Smáverulívfrøði
Ebenezer

**Ebenezer** er navnið á samkomuhúsi hjá Brøðrasamkomuni í Niels Finsens gøtu í Havn. Navnið Ebenezer er hebraiskt og er tikið úr Sámuelsbók (1. Sám. 4:1 og 7:12) í Bíbliuni. Fyrsti salurin, Ebenezer, varð bygdur beint eftir 1900 og varð tikin í nýtslu 17. juli 1905. Hann varð í 1963 tikin niður og fluttur inn í Saltangará, har hann fekk navnið *Berøa*. Núverandi samkomubygningurin er tikin í brúk 6. september 1963 og fekk umfatandi ábøtur og umbygging í 2006.
Áðrenn salurin Ebenezer varð bygdur í 1905 savnaðist samkoman í Sloans sali við Tinghúsvegin; tann salurin varð bygdur í 1879.

## Kór
Nógv verður sungið í Ebenezer og fleiri kór eru. Í 2013 eru trý kór:
*Dupultkvartettin í Ebenezer
*Ebenezer kórið
*Gentukórið Kassia

## Brúðarvígsla
Fyrsta brúðarvígslan í Ebenezer var í 1978. Tað vóru *Richard Schwartz Jacobsen* og *Anna Kjærbo*, sum giftust. Tey høvdu fingið serloyvi til at verða vígd í salinum, og politiassistenturin *Niclas Poulsen* hevði fingið serloyvi frá fútanum at víga parið.

## Keldur

* Fyrsta brúðarvígslan í Ebenezer. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 1 (1978)

## Slóðir úteftir
* ebenezer.fo

Bólkur:Brøðrasamkoman
Bólkur:Bygningar og bygningsverk í Føroyum
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** er býur í Póllandi. Międzyrzec Podlaski hevur 17.300 íbúgvar (2005) og varð bygdur í 1177.

## Ávísing úteftir

* Miedzyrzec.pl

Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Føstuinngangur

Føstuinngangur er inngangurin til føstuna, sum í kristindóminum verður hildin í 7 vikur undan páskum. Føstuinngangur er tann sunnudagin, sum er tann 7. sunnudagurin frammanundan páskadegi. Mánakvøld og týskvøld í føstuinngangi, sum vit eisini kalla fastalávint, hevur verið vanligt at hava ymiskt til skemtunnar, eitt nú at ganga grýlu (ella ganga langaføstu), og at sláa tunnu. Mánadag í føstuinngangi, á fastalávint, er vanligt at dansa føroyskan dans, og henda dag endar dansiárið. Mikudagur í føstuinngangi nevnist øskudagur, og tá byrjar álvarsamari parturin av føstuni. Gamalt var ikki at eta kjøt í føstu; hetta sæst aftur í summum sagnum, eitt nú um Kálv lítla. Siðurin ikki at eta kjøt í føstu hevur upp til okkara tíð verið hildið í katólskum londum.

Bólkur:Merkisdagar
Rúni Nielsen

**Rúni Nielsen** (21. februar 1979 á Tvøroyri) er fyrrverandi formaður í Unga Tjóðveldinum, størsta politiska ungmannafelagið í Føroyum. Hann er samstundis tann, ið longst hevur sitið sum formaður felagsins. 

Í 2002 og 2003 var hann eykamaður á løgtingi fyri Hergeir Nielsen. 

Hann sat við fíggjarábyrgdini í formanskapinum í Unga Norðurlandaráðnum umboðandi Sosialistiskan Ungdóm í Norðanlondum (SUN) árini 2005 til 2007. Hevur eisini eygleiðari í Vælferðarnevndini og í Umhvørvisnevndini í Norðurlandaráðnum í sama tíðarskeiðið. Fór fyrstu ferð umboðandi Unga Tjóðveldið í Unga Norðurlandaráðið í 2001.

Rúni Nielsen varð aftur formaður í Unga Tjóðveldinum eitt stutt skifti. Hann varð valdur formaður á fundi 22. mars 2007 og tók ikki við afturvali á landsnevndarfundi 22. mars 2008. 

Nielsen, Runi
Nielsen, Runi
Torradagar

**Torradagar** kallast mentanarvika, ið verður hildin í Klaksvík í torra, fyrstu ferð í 2007. Torri - ella í torra - kallast mánamánaðurin, ið byrjar í seinnu helvt av januar ella fyrru helvt af februar og varir í 4 vikur fram, tað er eina mánaringrás.

Í torravikuni verður skipað fyri ymiskum tiltøkum í Klaksvík. Fyrilestrar um torra, torrafisk og torrahald. Um fiskivinnu og siðir á sjónum. Eisini er ætlanin at skipa fyri fyrilestrum um fiskivinnuna í dag og fáa serfrøðingar frá fiskirannsóknarstovuni at greiða frá fiskivinnuni, sæð frá teirra eygum. Heilsukafé, forkunnug fiskamatarskrá og torrasvimjing eru bert nøkur av áhugaverdu tiltøkunum úr Torrarúgvuni.

## Keldur


## Ávísingar úteftir

Bólkur:Føroyskar stevnur
Torri

**Torri** er heitið á ársins øðrum (ella okkurt ár fyrsta) mánamánaði, sum byrjar við nýmána seint í januar ella tíðliga í februar og varir góðar 4 vikur, tað er eina mánaringrás. Í torra er fiskurin serliga góður og feitur.

## Sí eisini
* Torradagar

Bólkur:Merkisdagar
Mánaringrás

Ein **mánaringrás** er ringrásin hjá mánanum runt jørðina, t.e. ein mánamánaður. Hon varar góðar 4 vikur og er frá tendring (tað er við nýmána) um fyrra kvartal (1. vikan), fullmána (2. vikan)(eisini kallað full sól), seinna kvartal (3. vikan) og aftur til tendring (4. vikan). Hvør mánaringrás hevur navn á føroyskum og verður kallað *-sól*, td. jólasól, torrasól, gøsól, vársól.

Bólkur:Stjørnufrøði
Øskudagur

**Øskudagur** er mikudagurin eftir føstuinngang, t.e. 46 dagar undan páskum. Øskudagur eins og aðrir dagar knýttir at páskunum er ikki fastan dag í mánaðinum, men flytir við páskunum. Oftast er øskudagur í seinnu helvt av februar; hann kann vera millum uml. 6. februar og 7. mars. Við øskudegi byrjar álvarsemið í føstuni eftir skemtið í sambandi við føstuinngangin, eisini kallað fastalávint. Eftir gomlum siði verður dansað á fastalavint, føstuinngangi, men frá øskudegi til páska verður ikki dansað.

Bólkur:Merkisdagar
Mánamánaður

Ein **mánamánaður** ella astronomiskur mánaður er tíðin, tað tekur mánanum at ferðast eina ringrás um jørðina, ein mánaringrás. Hon er frá tendring (nýmána) til næstu tendring (nýmána). Ein mánamánaður er umleið 29,5 samdøgur (29 samdøgur, 12 tímar, 44 minuttir og 2,8 sekund, fyri at vera heilt neyvur). (Tað eru aðrir hættir at *rokna* longdina á eini mánaringrás, og teir geva 27 samdøgur og millum 7 og 13 tímar). 

12 "*mánamánaðir*" eru grundin í tíðareindini einum *[[ár]]i*. Hetta árið verður tó ov stutt, og fyri at rætta upp á hetta, verða skotmánaðir ella skotdagar settir inn. Hetta verður fyrstu ferð gjørt miðvíst við julianska kalendaranum frá ár 45 f.Kr og enn neyvari við gregorianska kalendaranum frá 1582.

Mánamánaðirnir hava allir navn á føroyskum; teir eita allir *-sól*, t.d. *jólasól*, *gøsól*, *torrasól*. Hesi nøvn eru nú mestsum burturdottin.  

* 1. mánamánaðurin eftir jól eitur jólasól og  kann byrja í desember ella so seint sum 22. januar. Vit kunnu rokna 8. januar sum miðalár, men tað kann vera 14 dagar hvønn vegin (tað er á leið rætt).
* 2. mánamánaðurin eitur torrasól og byrjar upp til 14 dagar hvørju megin 6. februar. Hesin mánaður verður eisini kallaður í torra og er serliga góður til fisk. Torrafiskur er serliga góður og feitur fiskur.  
* 3. mánamánaðurin eitur gøsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 8. mars. 
* 4. mánamánaðurin eitur vársól ella einmánasól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 6. apríl. 
* 5. mánamánaðurin eitur gýtusól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 6. mai.
* 6. mánamánaðurin eitur summarsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 4. juni.
* 7. mánamánaðurin eitur økusól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 5. juli.
* 8. mánamánaðurin eitur í hoyna og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 4. august.
* 9. mánamánaðurin eitur í akurskurð og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 1. september. 
* 10. mánamánaðurin eitur skurðsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 1. oktober.
* 11. mánamánaðurin eitur klippingsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 31. oktober
* 12. mánamánaðurin eitur vetrarsól og kann byrja upp til 14 dagar hvørju megin 29. november.

Teir tólv mánamánaðirnir eru gott 354 dagar tilsamans, meðan árið er gott 365 dagar. So umleið triðja hvørt ár er ein 13. máni, millumpartasól, sum er ímilum 1. og 2. mánamánaðin.

Bólkur:Stjørnufrøði
Mentanarvika

Ein **mentanarvika** er ein vika við alskyns mentanarligum tiltøkum, sum ein bygd ella kommuna kann skipa fyri. Í eini mentanarviku eru vanliga fyrilestrar, listaframsýningar, konsertir o.a. á skránni. Dømi um mentanarviku er torradagarnir í Klaksvík ella heystfagnaður á Eiði.

Bólkur:Føroyskir festivalar