open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pretoria

**Pretoria** er ein býur í Suðurafrika. Síðan desember 2000 er hann partur av **Tshwane** stórbýarøkinum (*City of Tshwane Metropolitan Municipality*).
Býurin liggur í landslutinum Gauteng, uml. 55 kilometrar norðan fyri Johannesburg. 

Pretoria er ein av teimum trimum høvuðsbýnum í landinum. Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: 
Ríkisfyrisitingin er í Pretoria, tingið í Høvdastaði og dómstólarnir í Bloemfontein.

## Søga
Pretoria varð grundlagdur í 1855. Í 2011 búðu har fleiri enn 741 túsund fólk.

## Kend fólk
* Paul Kruger, politikari (1825-1904)
* Elon Musk, vinnulívsmaður (*1971)

## Hygg eisini at
* Suðurafrika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða; www.tshwane.gov.za
*Pretoria, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldur

Bólkur:Býir í Suðurafrika
North West

**North West** (setswana: *Bokone Bophirima*, afrikaans: *Noord-wes*, sesotho: *Leboa-Bodikela*) er ein landslutur í Suðurafrika. 

Í vestri hevur North West mark við Northern Cape, í norðri við Botsvana, í ein landnyrðing við Limpopo, í eystri við Gauteng og í suðri mark við Free State. 

Mahikeng er høvuðsstaður í landslutinum og størstu býir eru Klerksdorp, Rustenburg og Mahikeng. 70.4% av fólkunum tosa tswana, 9.0% afrikaans og 5.8% sesotho.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Partar av táverandi landslutunum *Cape* og  *Transvaal* vórðu samanlagdir til tann nýggja landslutin *North West*.

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: www.nwpg.gov.za
* Ferðavinna: tourismnorthwest.co.za
* North West Province, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Landslutir í Suðurafrika
Jomo Kenyatta

**Jomo Kenyatta** (upprunaliga **Kamau Ngengi**, seinni **Johnstone Kamau**) (føddur 20. oktober í 1890-árunum‎, deyður 22. august 1978) 
var kenjanskur frælsisstríðsmaður og politikari.

Kenyatta var fyrsti forsætisráðharri (1963-1964) og fyrsti forseti (1964-1978) í Kenja, eftir at hann leiddi landið til sjálvstýri frá Stórabretlandi í 1963.

## Ávísingar úteftir
* Alistair Boddy-Evans: *[https://www.thoughtco.com/jomo-kenyatta-early-days-43584 The Legacy of Jomo Kenyatta, the First President of Kenya]*, thoughtco.com (á enskum)

Bólkur:Politikarar
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Forsetar
Bólkur:Kenja
Bólkur:Føðingar í 1890-árunum‎
Bólkur:Andlát í 1978
Eastern Cape

**Eastern Cape** (xhosa: *iMpuma-Koloni*, afrikaans: *Oos-Kaap*) 
er ein landslutur í Suðurafrika. 

Eastern Cape hevur mark við Northern Cape í ein útnyrðing, mark í norðri við Free State og Lesotho, í ein landnyrðing við KwaZulu-Natal, í ein landsynning og í suðri við Kyrrahav og í vestri við Western Cape. 

Bhisho er høvuðsstaður í landslutinum og størsti býurin er Port Elizabeth (í 2021 bleiv almenna heitið á býnum tó broytt til Gqeberha).
Aðrir stórir býir eru East London og Mthatha. 

78,8 % av fólkunum tosa xhosa, 10,6 % afrikaans, 5,6 % enskt og 2,5% sesotho.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Eystari parturin av táverandi landslutinum *Cape Province* og heimlondini *Transkei* og *Ciskei* vórðu samanløgd til tann núverandi landslutin sum fekk navnið *Eastern Cape*.

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: www.ecprov.gov.za  (á enskum)
* Eastern Cape, snl.no (á norskum)
* Eastern Cape, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Landslutir í Suðurafrika
Xenon

**Xenon** ella **Senon** er eitt frumevni, ið er nummar 54 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Bólkur:Frumevni
Ian McShane

**Ian David McShane** (* 29. september, 1942 í Blackburn, Lancashire, Onglandi) er ein bretskur sjónleikari.

Bólkur:Bretar
Bólkur:Enskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1942
Mapucheskt mál

**Mapucheskt** ella **mapudungun**, Mapucheskt er tað málið, ið flest fólk tosa í Kili. 

## Kelduávísingar

Bólkur:Mál í Amerika
Netflix

**Netflix** er ein amerikonsk fyritøka við høvuðssæti í Los Gatos í Kalifornia. 

Fyritøkan ið var stovnað av Reed Hastings og Marc Randolph tann 29. august 1997, selur talgildar tænastur á netinum. 
Netflix bjóðar kundum sínum eina tænastu har brúkarar kunnu stroyma sjónvarp ella filmar.

Netflix er ein stroymingartænasta, sum eisini hevur kundar í Føroyum. 

## Slóðir úteftir
* 

## Keldutilfar


Bólkur:Amerikanskar fyritøkur
Free State

**Free State** (sesotho: *freistata*, afrikaans: *Vrystaat*, xhosa: *iFreyistata*, setswana: *Foreistata*, zulu: *iFuleyisitata*) er ein landslutur í Suðurafrika. 

Í norðri hevur Free State mark við North West og Gauteng, í ein landnyrðing við Mpumalanga, í eystri við KwaZulu-Natal, í ein landsynning við Lesotho, í suðri við Eastern Cape og í vestri við Northern Cape. 

Bloemfontein er høvuðsstaður í landslutinum og størstu býir eru Bloemfontein, Welkom og Kroonstad. 64,2 % av fólkunum tosa sesotho, 12,7 % afrikaans, 7,5% xhosa, 5,2 % tswana, 4,4 % zulu og 2,9 % enskt.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Táverandi landsluturin *Orange Free State*, heimlandið *QwaQwa* og partar av heimlandinum *Boputhatswana* vórðu samanlagdir til tann núverandi landslutin sum í juni 1995 fekk tað navnið *Free State*.

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: www.freestateonline.fs.gov.za (á enskum)
* Ferðavinna: www.freestatetourism.org (á enskum)
* Free State, snl.no (á norskum)
* Free State, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Landslutir í Suðurafrika
Mapuchefólkið

**Mapuchefólkið** vóru fyrstu fólk í Amerika, sum gjørdu eina framkomna myndskrift.

## Átrúnaður

## Hygg eisini at

Bólkur:Uppruna amerikanarar
Jens Hendrik Djurhuus

**Jens Hendrik Djurhuus** (føddur 18. mars 1799 í Kollafirði, deyður 12. februar 1892) 
var føroyskur yrkjari, bóndi og politikari. Hann var sonur Jens Christian Djurhuus (1773–1853) og Jóhonnu Mariu Jensdóttir úr Kollafirði.

Jens Hendrik Djurhuus var giftur við Onnu Elisabeth Friderikku Olesdatter. Tey búðu við Sjógv í Kollafirði.
Eins og faðirin yrkti hann kvæði burtur úr  gomlum søgum.
Sum politikari varð hann valdur í Løgtingið fyri Norðurstreymoy frá 1852 til 1855.

## Útgivið
* *Gudbrands kvæði*
* *Gøtuskeggjar*

## Keldutilfar
* ''Jens Hendrik Djurhuus (1799-1892)'', snar.fo
* *Løgtingið 150 - Hátíðarrit*. Tórshavn 2002, Bind 2, Ævisøgur, s. 273 (PDF-Download)

Djurhuus, Jens Hendrik
Bólkur:Løgtingslimir
Djurhuus, Jens Hendrik
Bólkur:Føðingar í 1799
Bólkur:Andlát í 1892
Pierce Brosnan

**Pierce Brendan Brosnan** (føddur 16. mai 1953 í Drogheda í Leinster) 
er írsk/amerikanskur sjónleikari og filmsframleiðari.

Hann er best kendur fyri sín leiklut sum tann bretski agenturin James Bond.
Pierce Brosnan hevur verið við í fýra Bond filmum: *GoldenEye* (1995), *Tomorrow Never Dies* (1997), *The World Is Not Enough* (1999) og *Die Another Day* (2002).

Í 2003 bleiv hann upptikin í Order of the British Empire og afturat hesum fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame 

## Hygg eisini at
* Roger Moore
* Sean Connery

## Slóðir úteftir
*Heimasíða: piercebrosnan.com 
*Pierce Brosnan, imdb.com

## Keldur

Bólkur:Írskir sjónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1953
KwaZulu-Natal

**KwaZulu-Natal** (zulu: *iKwaZulu-Natali*, xhosa: *KwaZulu-Natala*, afrikaans: *KwaZoeloe-Natal*) 
er ein landslutur í Suðurafrika. 

KwaZulu-Natal hevur mark í norðri við Mpumalanga, Eswatini (fyrrverandi Svasiland) og Mosambik, við Kyrrahav í eystri og í ein landsynning, við Eastern Cape í ein útsynning og mark við Lesotho og Free State í vestri. 

Pietermaritzburg er høvuðsstaður í landslutinum og størsti býurin er Durban sum í 1999 gjørdist partur av stórbýarøkinum *Ethekwini Metropolitan Municipality*.
Aðrir býir eru Newcastle, Ladysmith, Richards Bay, KwaDukuza (Stanger), Kokstad, Port Shepstone og Vryheid. 

77,8 % av fólkunum tosa zulu, 
13,2 % enskt 
3,4% xhosa, 
og 1,6 % afrikaans.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. 
Táverandi landsluturin *Natal Province* og heimlandið *KwaZulu*  vórðu samanløgd til tann núverandi landslutin sum fekk navnið *KwaZulu-Natal*.

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: www.kznonline.gov.za (á enskum)
* KwaZulu-Natal, snl.no (á norskum)
* KwaZulu-Natal, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Landslutir í Suðurafrika
Gauteng

**Gauteng** (zulu: *eGoli*, enskt: *Gauteng*, afrikaans: *Gauteng*, sesotho: *Gauteng*, setswana: *Gauteng*, xhosa: *iRhawuti*) er ein landslutur í Suðurafrika. 

Í norðri hevur Gauteng mark við Limpopo, í eystri við Mpumalanga, í suðri við Free State og í vestri við North West. 

Johannesburg er høvuðsstaður og størsti býurin í landslutinum. Aðrir kendir býir eru Pretoria, Boksburg, Benoni, Springs, Krugersdorp, Vanderbijlpark og Vereeniging.

19,8 % av fólkunum tosa zulu, 13,3 % enskt, 12,4 % afrikaans, 11,6 % suðursotho, 10,6 % norðursotho, 9,1 % tswana, 6,6% xhosa, og 6,6% tsonga.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Ein partur av táverandi landslutinum *Transvaal* og smáir partar av heimlandinum *Boputhatswana* vórðu samanlagdir til landslutin *Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging (PWV)* sum í 1995 fekk tað navnið *Gauteng*. Gauteng er tann minsta av teimum níggju landslutinum í Suðurafrika. Hóast tað býr ein fjórðingur av øllum fólkinum í Suðurafrika í hesum landslutinum.

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: www.gauteng.gov.za (á enskum)
* Ferðavinna: gauteng.net (á enskum)
* Gauteng, snl.no (á norskum)
* Gauteng, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Landslutir í Suðurafrika
Radiohead

**Radiohead** er ein enskur tónleikabólkur úr Abingdon, Oxfordshire. Bólkurin var stovnaður í 1985 av Thom Yorke (sang, gittar, og klaver), Jonny Greenwood (gittar, og klaver), Colin Greenwood (bass), Ed O'Brien (gittar, backrunds sangari) og Phil Selway (trummur), ið allir enn eru við í bólkinum. Teir hava givið nýggju studiealbum út.

## Manning

* Thom Yorke — sang, gittar, klaver
* Jonny Greenwood — gittar, klaver
* Colin Greenwood — bass
* Ed O'Brien — gittar, backrunds sangari
* Phil Selway — trummur

## Tónleikaútgávur

### Studiealbum

* *Pablo Honey* (1993)
* *The Bends* (1995)
* *[[OK Computer]]* (1997)
* *[[Kid A]]* (2000)
* *Amnesiac* (2001)
* *Hail to the Thief* (2003)
* *In Rainbows* (2007)
* *The King of Limbs* (2011)
* *A Moon Shaped Pool* (2016)

Bólkur:Radiohead
Bólkur:Bretskir tónleikabólkar
Bólkur:Enskir tónleikabólkar
Bólkur:Rokktónleikabólkar
Mikkjal Hansen

**Mikkjal Hansen** (8. februar 1982 – 29. septembur 2021) var ein føroyskur rokksangari og tónleikari. Hann var forsangari í tungmálms bólkunum Krit, SIC, Massdistraction, AMOKK, og Iron Lungs.

Hansen andaðist tann 29. september 2021.

## Tónleikaútgávur

### SIC
**Pandemonium* (2007)
**Fighters They Bleed* (2010)

### Massdistraction
**Follow the Rats* (2012)

### AMOKK
**All Outta Fucks!* (2017)

### Iron Lungs
**In Torment Triumphant* (2022)

Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1982
Bólkur:Andlát í 2021
Bólkur:Føroysk tónaskøld
Iron Lungs

**Iron Lungs** er ein føroyskur tungmámlsbólkur, ið var stovnaður í 2013.

## Limir

### Verandi limir
*Heini Djurhuus — bass (2013–nú)
*Benjamin Joensen – gittar (2013—nú)
*Martin Neslíð – gittar (2013–nú)
*Jógvan Johannessen – trummur (2013–nú)

### Fyrrverandi limir
*Fríði Djurhuus – sang (2013–2019)
*Mikkjal Hansen – sang (2019–2021)

## Tónleikaútgávur

### Fløgur
**In Torment Triumphant* (2022)

### Stakløg
**Andromedan* (2017)
**I Have No Mouth and I Must Scream* (2019)

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Bólkur:Metaltónleikabólkar
Suni F. Jacobsen

**Suni Frederik Jacobsen** (føddur 15. august 1930 í Norðragøtu) er ein føroyskur yrkjari og listamaður.

## Útgávur
* *Um átta minuttir fer Másin avstað* - Forlagið Stiðin, 2018 ISBN: 978-99918-42-82-0

## Ávísingar úteftir
* Suni F. Jacobsen, composers.fo (á enskum)

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1930
Bólkur:Gøtufólk
Bólkur:Føroyskir yrkjarar
Bólkur:Føroysk listafólk
Opeth

**Opeth** er ein svenskur tungmálms bólkur úr Stokkhólm. Bólkurin bleiv stovnaður í 1990 av David Isberg og Mikael Åkerfeldt.

## Útgávur

### Studiealbum
* *Orchid* (1995)
* *Morningrise* (1996)
* *My Arms, Your Hearse* (1998)
* *Still Life* (1999)
* *Blackwater Park* (2001)
* *Deliverance* (2002)
* *Damnation* (2003)
* *Ghost Reveries* (2005)
* *Watershed* (2008)
* *Heritage* (2011)
* *Pale Communion* (2014)
* *Sorceress* (2016)
* *In Cauda Venenum* (2019)
* *The Last Will and Testament* (2024)

Bólkur:Svenskir tónleikabólkar
Bólkur:Metaltónleikabólkar
Vangelis

**Evánghelos Odysséas Papathanassíou** (grikskt: Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου; føddur 29. mars 1943 í Volos í Grikkalandi, deyður 17. mai 2022 í París), 
best kendur undir listafólkanavninum **Vangelis** (grikskt: Βαγγέλης), var grikskur tónleikari og tónasmiður.
Saman við Demis Roussos og Loukas Sideras stovnaði hann í 1968 tónleikabólkin Aphrodite's Child.

Í 1970-árunum var Vangelis ein av undangongumonnunum innan elektroniskan tónleik, 
Aðrir slóðbrótarar í hesum tónleikasjangruni vóru m.a. Jean Michel Jarre og Mike Oldfield.

Eisini hevur Vangelis skrivað filmstónleik, har "Chariots of Fire" (upprunaliga "Titles") og "Conquest of Paradise" gjørdust eyðkennisløg hansara. 
Hann fekk eina Oscar-virðisløn fyri besta tónleik fyri tónleikin til filmin "Chariots of Fire" og hann skrivaði tónleik til kendar filmar so sum "Blade Runner" og "1492: Conquest of Paradise".

## Slóðir úteftir
*Vangelis, imdb.com
* vangeliscollector.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Grikskir tónleikarar
Bólkur:Tónaskøld
Bólkur:Føðingar í 1943
Bólkur:Andlát í 2022
Frederik Olsen

**Frederik Siverd Amaliel Sofus Olsen** (føddur 22. juli 1917 í Rituvík, deyður 17. juni 2001) var føroyskur skipari, reiðari og politikari (Sj.).

Hann var kommunustýrislimur í Runavík í átta ár og borgarstjóri í sjey ár. Hann stillaði fyrstu ferð upp til løgtingsvalið í 1970, sum valevni fyri Sjálvstýrisflokkin í Eysturoy. Hann varð valdur á Løgting í 1980–1984. Frederik Olsen var upp á tal sum landstýrismaður í fiskivinnumálum eftir løgtingsvalið í 1984, men tann sessin fekk Lasse Klein. Orsøkin til at Frederik ikki fekk sessin var at hann hevði skuld til tað almenna. Hann valdi tá at fara úr Sjálvstýrisflokkinum, men til løgtingsvalið í 1988 var hann aftur uppstillaður fyri flokkin. 

Frederik var sonur Elias Frederik Olsen úr Rituvík og Elkin Davidsen av Nesi og vóru tey tíggju systkin. Hann búði meginpartin av lívinum í Rituvík. Hann var giftur tríggjar ferðir og fekk tvey børn. Saman við triðju konuni flutti hann til Vágs.

## Keldutilfar

* *Løgtingið 150 - Hátíðarrit*. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 329 (PDF-Download)

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føroyskir skiparar
Bólkur:Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Føðingar í 1917
Bólkur:Andlát í 2001
OK Computer

***OK Computer*** er tann triða fløgan hjá enska tónleikabólkinum Radiohead, ið kom út í 1997.

## Sanglisti
Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway hava skriva allir sangirnir.

# "Airbag"&nbsp;– 4:44
# "Paranoid Android"&nbsp;– 6:26
# "Subterranean Homesick Alien"&nbsp;– 4:28
# "Exit Music (For a Film)"&nbsp;– 4:28
# "Let Down"&nbsp;– 4:59
# "Karma Police"&nbsp;– 4:25
# "Fitter Happier"&nbsp;– 1:58
# "Electioneering"&nbsp;– 3:50
# "Climbing Up the Walls"&nbsp;– 4:44
# "No Surprises"&nbsp;– 3:51
# "Lucky"&nbsp;– 4:21
# "The Tourist"&nbsp;– 5:27

Bólkur:Radiohead
Bólkur:Tónleikaútgávur
Bólkur:1997
Kid A

***Kid A*** er tann fjóra fløgan hjá enska tónleikabólkinum Radiohead, ið kom út í 2000.

## Sanglisti
Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway hava skriva allir sangirnir. Paul Lansky og Arthur Kreiger hava hjálpt við "Idioteque".

# "Everything in Its Right Place"&nbsp;– 4:11
# "Kid A"&nbsp;– 4:44
# "The National Anthem"&nbsp;– 5:51
# "How to Disappear Completely"&nbsp;– 5:56
# "Treefingers"&nbsp;– 3:42
# "Optimistic"&nbsp;– 5:15
# "In Limbo"&nbsp;– 3:31
# "Idioteque;– 5:09
# "Morning Bell"&nbsp;– 4:35
# "Motion Picture Soundtrack"&nbsp;– 7:01

Bólkur:Radiohead
Bólkur:Tónleikaútgávur
Bólkur:2000
CentraleSupélec

**CentraleSupélec** er ein lærdur háskúli í Paris, Frakland, sum varð settur á stovn í 2015.

## Sí eisini
* Gustave Eiffel

## Keldur


Bólkur:Lærdir háskúlar í Frakland
Gotiskt mál

**Gotiskt** (**gutisko razda*, *𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺𐍉𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰) er eitt útdeytt mál, sum hoyrir til eysturgermansku greinina av germansku málunum.

Í fólkaflytingatíðini varð málið talað av gotiskum ættflokkum í ymsum pørtum í Evropa. Gotiska málið varð talað á Krim-hálvoynni fram til seinnapartin av 18. øld.

Málið varð skrivað við gotiska stavraðnum, ment av biskupinum Ulfilas til týðing hansara av Bíbliuni í 4. øld. 
Stavraðið er bygt á forngrikska stavraði.

## Dømi

## Ávísingar úteftir
*Gothic Online, utexas.edu (á enskum)

Bólkur:Gotiskt mál
Bólkur:Mál í Evropa
Meshuggah

**Meshuggah** er ein svenskur tungmálmsbólkur, ið var stovnaður í Umeå í 1987. Bólkurin hevur fimm limir, Jens Kidman (sang), Fredrik Thordendal (gittar), Tomas Haake (trummur), ið kom í bólkin í 1989, Mårten Hagström (gittar), ið kom í bólkin í 1993, og Dick Lövgren (bass), ið kom í bólkin í 2004.

## Manning
**Manning**
* Jens Kidman – sang (síðan 1987), gittar (1987–1993)
* Fredrik Thordendal – gittar (síðan 1987)
* Tomas Haake – trummur (síðan 1989)
* Mårten Hagström – gittar (síðan 1993), bass (2001–2004)
* Dick Lövgren – bass (síðan 2004)

**Fyrrverandi Manning**
* Niklas Lundgren – trummur (1987–1989)
* Peter Nordin – bass (1987–1995)
* Gustaf Hielm – bass (1995–2001)

## Útgávur

* 1991 – *[[Contradictions Collapse]]*
* 1995 – *[[Destroy Erase Improve]]*
* 1998 – *[[Chaosphere]]*
* 2002 – *[[Nothing (Meshuggah útgáva)|Nothing]]*
* 2005 – *[[Catch Thirtythree]]*
* 2008 – *[[obZen]]*
* 2012 – *[[Koloss]]*
* 2016 – *[[The Violent Sleep of Reason]]*
* 2022 – *[[Immutable]]*

## Slóðir

Bólkur:Svenskir tónleikabólkar
Bólkur:Metaltónleikabólkar
Uffe Ellemann-Jensen

**Uffe Ellemann-Jensen** (føddur 1. november 1941 í Haarby á Fyn, deyður 18. juni 2022) var ein danskur politikari, ið var limur í mið-høgrasinnaða flokkinum Venstre. Hann sat i fólkatinginum frá 1977 til 2001.

Hann var formaður fyri Vinstra árini 1984–1998 og í tíðarskeidinum frá 1982 til 1993 var hann uttanríkisráðharri í stjórnunum hjá Poul Schlüter (I, II, III og IV).

## Slóðir úteftir
* ''Uffe Ellemann-Jensen (V)'', ft.dk
* ''Uffe Ellemann-Jensen'', biografiskleksikon.lex.dk
* ''Ein statsmaður er deyður'', vp.fo, 19. juni 2022
* ''Fyrrverandi danskur uttanríkismálaráðharri deyður'', portal.fo, 19. juni 2022

## Keldutilfar

Bólkur:Danskir politikarar
Bólkur:Fólkatingslimir
Bólkur:Politikarar úr Venstre (Danmark)
Bólkur:Føðingar í 1941
Bólkur:Andlát í 2022
Daniel Gabriel Fahrenheit

**Daniel Gabriel Fahrenheit** (føddur 24. mai 1686 í Danzig, deyður 16. september 1736 í Haag ) 
var alisfrøðingur, glasblásari og tólsmiður av týskari ætt. Hann búði meginpartin av lívi sínum í Niðurlondum.
 
Fahrenheit gjørdi ein stiga fyrst í 1700-talinum. Eftir hesum stiganum frystir vatn við 32 stig og kókar við 212 stig. 
Fahrenheitstigin verður enn brúktur í nøkrum fáum londum.

Í 1714 legði hann fram fyrsta hitamátara við stiga, sum gjørdi tað nógv lættari at bera hita saman. 
Fyri at vísa stig, brúkti hann kyksilvur.

## Ávísingar úteftir
*Stutt ævisøga: *Evolution of the Thermometer, 1592-1743*: Daniel Gabriel Fahrenheit, archive.org (á enskum) 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1686
Bólkur:Andlát í 1736 
Bólkur:Týskarar
Sofie Carsten Nielsen

**Sofie Carsten Nielsen** (føddur 24. mai 1975 í Birkerød) er ein danskur politikari (RV). Frá februar 2014 til 28. juni 2015 hevur hon verið Danmarks ráðharri fyri gransking og hægri útbúgving. Í oktober mánaði 2020 gjørdist hon politiskur leiðari av Radikala vinstraflokkinum.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: www.sofiecarstennielsen.dk  
* Sofie Carsten Nielsen, kvinfo.dk(á donskum) 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1975
Bólkur:Danskir politikarar
Burt Lancaster

**Burton Stephen Lancaster** (føddur 2. november 1913 í New York City, deyður 20. oktober 1994 í Century City (Los Angeles) í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari og filmsframleiðari.

Fýra ferðir varð hann tilnevndur ein Oscar fyri besta mannliga høvuðsleiklutin: "From Here to Eternity," í 1954 , "Elmer Gantry," í 1961, "The Birdman of Alcatraz" í 1964 og "Atlantic City" í 1982. Hann móttók ein Oscar fyri sín leiklut í "Elmer Gantry". 

Longu í 1958 fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.

## Ávísingar úteftir
*Burt Lancaster, imdb.com (á enskum) 
* Stutt ævisøga: Burt Lancaster, walkoffame.com
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1913
Bólkur:Andlát í 1994 
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
James K. Polk

**James Knox Polk ** (føddur 2. november 1795 í Pineville í North Carolina, deyður 15. juni 1849 í Nashville í Tennessee) 
var amerikanskur løgfrøðingur, politikari og statsleiðari.

Polk var limur í Demokratiska flokkinum. Hann var guvernørur í Tennessee í árunum 1839-1841 og ellivti forsetin í USA frá 4. mars 1845 til 4. mars 1849.
 
## Ávísingar úteftir
* Stutt ævisøga: James K. Polk, congress.gov (á enskum) 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1795
Bólkur:Andlát í 1849 
Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Forsetar í USA
Froukje Veenstra

**Froukje Veenstra** (fødd 4. september 2001 í Nieuwkoop) er ein niðurlendsk songkvinna. 

### Album
* 2021 - *[[Licht en donker]] (EP)*
* 2022 - *[[Uitzinnig]] (EP)*

Bólkur:Niðurlendskar songkvinnur
Bólkur:Føðingar í 2001
Thue Christiansen

**Thue Christiansen ** (føddur 25. februar 1940 í Maarmorilik í Uummannaq, deyður 26. juni 2022 í Hals) 
var ein grønlendskur lærari, listamaður og politikari (Siumut).

Christiansen var limur í fyrsta landsstýrinum fyri Siumut, eftir at Grønland fekk heimastýrið 1979. Hann var fyrsti mentamálaráðharrin og kenslumálaráðharrin.

Serliga kendur er hann fyri at sniðgeva grønlendska flaggið ("Erfalasorput").
 
## Ávísingar úteftir
*Gamla heimasíðan: greenlandarts.dk
*Det grønlandske flags far er død, knr.gl, 26. juni 2022 (á donskum) 
*Grønlands flag, norden.org (á donskum)

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1940
Bólkur:Andlát í 2022 
Bólkur:Grønlendingar
Amy Coney Barrett

**Amy Vivian Coney Barrett** (fødd *Amy Vivian Coney* 28. januar 1972 í New Orleans  í Louisiana) er amerikanskur kvinnuligur løgfrøðingur sum síðan 27. oktober 2020 hevur verið dómari í amerikanska hægstarættinum. Hon varð útnevnd av Donaldi Trump forseta.

## Ávísingar úteftir
*Amy Coney Barrett, fjc.gov (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1972
Bólkur:Amerikanarar
Gerhard Schröder

**Gerhard Fritz Kurt Schröder** (føddur 7. apríl 1944 í Mossenberg í frístatinum og fyrrverandi fúrstadøminum Lippe; nú í Nordrhein-Westfalen) er týskur løgfrøðingur og politikari. Hann hevur verið týskur kanslari frá 1998 til 2005.
 
## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: gerhard-schroeder.de  
* Stutt ævisøga: Gerhard Schröder, bundestag.de (á týskum) 
 

## Keldutilfar
 
 
 

Bólkur:Føðingar í 1944
Bólkur:Týskir politikarar
James Buchanan

**James Buchanan** (føddur 23. apríl 1791 í Cove Gap nærhendis Mercersburg í Pennsylvania í USA, deyður 1. juni 1868 í Lancaster í Pennsylvania) var amerikanskur løgfrøðingur, politikari og statsleiðari. 

Sum politikari gjørdist Buchanan í 1828 limur í Demokratiska flokkinum. Hann var senatorur fyri Pennsylvania árini 1834-1845 og amerikanski uttanríkisráðharrin árini 1845-1849. Hann var fimtandi forsetin í USA frá 4. mars 1857 til 4. mars 1861.

James Buchanan er tann einasti amerikanski forsetin ið var ógiftur alt lívið.

## Ávísingar úteftir
* Ævisøga: James Buchanan, congress.gov (á enskum) 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1791
Bólkur:Andlát í 1868 
Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Forsetar í USA
Vestland fylki

**Vestland** er eitt fylki í Norra. Fylkið hevur umleið 641.292 íbúgvar. Vestland varð stovnað hin 1. januar 2020, tá tey gomlu fylkini Sogn og Fjordane og Hordaland løgdu saman.

Vestland fylki hevur mark við Møre og Romsdal í norðri, Innlandet, Viken og Vestfold og Telemark í eystri og Rogaland í suðri.  

## Kommunur
Tað eru 43 kommunur í Vestland fylki: 

# Alver 
# Askvoll 
# Askøy 
# Aurland 
# Austevoll 
# Austrheim
# Bergen 
# Bjørnafjorden 
# Bremanger 
# Bømlo 
# Eidfjord 
# Etne 
# Fedje 
# Fitjar 
# Fjaler 
# Gloppen
# Gulen 
# Hyllestad 
# Høyanger 
# Kinn 
# Kvam 
# Kvinnherad 
# Luster 
# Lærdal
# Masfjorden 
# Modalen 
# Osterøy 
# Samnanger 
# Sogndal 
# Solund 
# Stad 
# Stord 
# Stryn 
# Sunnfjord 
# Sveio 
# Tysnes 
# Ullensvang 
# Ulvik 
# Vaksdal 
# Vik 
# Voss herad 
# Øygarden 
# Årdal 

## Keldur
Poltava

**Poltava** (ukrainskt og russiskt: Полтава) er býur í Ukraina, sum er við ánna Vorskla.
Býurin liggur einar 300 kilometrar í ein landsynning úr ukrainska høvuðsstaðnum Kyiv. 
Poltava er høvuðsbýur í Poltava oblast. Í 2011 búðu um leið 292 túsund fólk har í býnum.

## Kend fólk
* Nikolaj Gogol, russiskur rithøvundur (1809-1852)

## Ávísingar úteftir
*Almenna heimasíðan: www.rada-poltava.gov.ua 

## Keldutilfar

Bólkur:Býir í Ukraina
Shinzo Abe

**Shinzō Abe** (japanskt: 安倍 晋三, Abe Shinzō; føddur 21. september 1954 í Shinjuku í Tokyo, deyður 8. juli 2022 í Nara í Japan) 
var japanskur politikari. Hann var limur í Liberala demokratiska flokkkinum (LDP).

Abe var forsætisráðharri í Japan frá 2006 til 2007 og frá 2012 til 2020. Hann var longst sitandi forsætisráðharri í japansku søguni. Báðu ferðirnar legði hann frá sær sum forsætisráðharri av heilsutrupulleikum.

Tann 8. juli 2022 varð fyrrverandi japanski forsætisráðharrin skotin meðan hann helt røðu undir einum politiskum tiltaki í Nara-økinum har vesturi í Japan. Shinzo Abe varð raktur av tveimum skotum, meðan hann á opnari gøtu stóð og helt røðu. Hann doyði av løstum. 
Maðurin ið er tikin fyri at hava dripið Shinzo Abe, verður lýstur sum fyrrverandi limur í japonsku sjóverjuni. 
Sambært miðlum hevur hann játtað seg sekan og sagt, at hann var ónøgdur við fyrrverandi forsætisráðharran og vildi tí drepa hann.

## Ávísingar úteftir
* Um Shinzo Abe: Hevur lisið enskt og politikk, in.fo, 8. juli 2022
*  Shinzo Abe: Mannen som endret Japan, nrk.no (stutt ævisøga á norskum) 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1954
Bólkur:Andlát í 2022 
Bólkur:Japanarar
Luanda

**Luanda** er høvuðsstaður Angolas og samstundis størsti býur í landinum. Luanda hevði í 2015 uml. 5,5 mió. íbúgvar. 
Angolski høvuðsstaðurin liggur í útnýrðingspartinum av landinum, á afrikonsku vesturstrondini við Suðuratlantshavið.

## Søga
Býurin varð grundlagdur 25. januar 1576 av portugisiska rannsóknarfaranum Paulo Dias de Novais undir navninum *São Paulo de Loanda*.

## Sí eisini
* Afrika
* Angola

## Ávísingar úteftir
* Luanda, wikivoyage (á enskum)
* Luanda, 1911 Encyclopædia Britannica, wikisource.org (á enskum)

## Keldutilfar


Bólkur:Høvuðsstaðir í Afrika
Bólkur:Angola
Lítil mosajavni

**Lítil mosajavni** (frøðiheiti *Selaginella selaginoides*) er planta, sum er vanlig á turrlendi. Henda planta er eitt slag av mosajavna, sum er einasta slekt í mosajavnaætt (*Selaginellaceae*). 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Vatnaoknagras

**Vatnaoknagras** (frøðiheiti *Isoëtes lacustris*) er vatnplanta; eitt slag av oknagrasi, sum er slekt í oknagrasætt. 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Fidel V. Ramos

**Fidel "Eddie" Valdez Ramos** (føddur 18. mars 1928 i Lingayen, deyður 31. juli 2022 i Makati) 
var ein filipinskur heryvirmaður og politikari. Hann var 12. forseti í Filipsoyggjum.

Ramos virkaði sum verjumálaráðharri undir Corazon Aquino frá 1988 til 1991.
Í 1992 vann hann forsetavalið og tók við í forsetaembætinum í juni 1992. 
Ramos sat sum forseti til juni 1998, tá ið hann bleiv avloystur av Joseph Estrada.

## Kelduávísingar


Bólkur:Filipsoyingar
Bólkur:Politikarar úr Filipsoyggjum
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1928
Bólkur:Andlát í 2022
Beinbrotskattarklógv

**Beinbrotskattarklógv** (frøðiheiti *Narthecium ossifragum*) er eitt slag av kattarklógv (*Narthecium*), sum er slekt í liljuætt (*Liliaceae*). 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bergeirissýra

**Bergeirissýra** (frøðiheiti *Oxyria digyna*) er eitt slag av eirissýru, 
sum er slekt í sýruætt (*Polygonaceae*). 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Skriðsólja

**Skriðsólja** (frøðiheiti *Ranunculus repens*) er eitt slag av sólju, 
sum er slekt í sóljuætt (*Ranunculaceae*). 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Hostajavni

**Áttraðaður hostajavni** (frøðiheiti *Huperzia selago*) er eitt slag av hostajavna, sum er slekt í javnaætt (*Lycopodiaceae*). 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Rósuhjálpirót

**Rósuhjálpirót** (frøðiheiti *Rhodiola rosea*) er eitt slag av hjálpirót, 
sum er slekt í hjálpirótarætt (*Crassulaceae*). 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldutilfar


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Niels

**Niels** er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Niels:
* Niels Pauli Danielsen, føroyskur prestur og politikari.
* Niels Ryberg Finsen, føroysk-danskur lækni.
* Niels Christopher Winther, føroyskur politikari.

Bólkur:Mannfólkanøvn
Robert

**Robert** er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Robert:
* Robert F. Kennedy, amerikanskur politikari.
* Robert Lewandowski, pólskur professionellur fótbóltsleikari.
* Robert McBirnie, føroyskur tónleikari og sangari.

Bólkur:Mannfólkanøvn
Kúlubøka

**Kúlubøka** (frøðiheiti - *Megaptera novaeangliae*) er hvalur sum hoyrir til foyruhvalaættina (*Balaenopteridae*).
Ættin er partur av hvalaundirhópinum sum kallast barduhvalir.
Kúlubøkan kann blíva uppí 19 metrar long og viga uppí 40 tons.

## Keldur
 
  

Bólkur:Súgdjór í Føroyum 
Bólkur:Súgdjór
Bólkur:Hvalir
Mikhail Gorbatjov

**Mikhail Sergejevitj Gorbatjov** (russiskt:Михаи́л Серге́евич Горбачёв), føddur 2. mars 1931 í Privolnoje, Severo-Kavkasskij kraj, í Suðurrusslandi, deyður 30. august 2022 í Moskva) 
var sovjettiskur politikari og seinasti leiðarin í Sovjetsamveldinum, frá 1985 til 1991, 
herav Fyrsti floksskrivarin í Kommunistaflokki Sovjetsamveldsins frá 10. mars 1985 til 24. august 1991 og forseti í Sovjetsamveldinum frá 15. mars 1990 til 25. desember 1991.

Gorbatjov varð borin í heim í Stavropol økinum í norðurpartinum av fjallarøðini Kavkasus. Hann las løgfrøði í Moskva, har hann í 1956 giftist við Raisa Maksimovna Titorenko (1932-1999).

Gorbatjov tók við valdinum í Sovjetsamveldinum í 1985, har hann læt samveldið upp fyri vesturheiminum, og stóð fyri fleiri grundleggjandi broytingum í sovjettiska samfelagnum, undir heitunum: “glasnost” og “perestrojka”. Eisini stóð hann saman við Ronaldi Reagan fyri avdubbing av kjarnorkuvápnum seinast í 1980-unum.
Gorbatjov var við sínum reformum viðvirkandi til, at jarntjaldið fall og eystantjaldslondini upploystu. Harafturat játtaði hann at sameina Týskland.

Í 1990 fekk Gorbatjov eina Nobel-friðarheiðursløn fyri at virka fyri friði og avdubbing.

## Slóðir úteftir
* Mikhail Gorbatjov er deyður 91 ára gamal , kvf.fo, 31.08.2022 
*Gorbatjov endaði kalda kríggið millum eystur og vestur , kvf.fo, 31.08.2022 

## Kelduávísingar

Bólkur:Russland
Bólkur:Russiskir politikarar
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1931
Bólkur:Andlát í 2022
Charles III kongur

**Charles III** (*Charles Philip Arthur George*; føddur 14. november 1948 á Buckingham slottinum í London) er kongur í bretska kongsríkinum síðan 8. september 2022, tá hann tók við krúnuni eftir deyða móður sínar. Hann er tann trónarvingurin, sum hevur bíðað longst eftir at gerast kongur í Stórabretlandi. Charles er elsti sonur Elisabeth drotning og Philip prins.

Charles var giftur við Dianu prinsessu frá 1981 til 1996. Saman fingu tey tveir synir, William prins (f. 1982) og Harry prins (f. 1984). Síðan 2005 er Charles giftur við Camillu Parker Bowles.

Charles hin triði er kongur av tí Sameinda Kongsríkinum og 14 øðrum londum (*Commonwealth Realms*), herundir Kanada, Avstralia og Nýsæland.

## Ávísingar úteftir
*Charles verður tikin í eið sum kongur í morgin , kvf.fo, 9. september 2022
*Charles III er nú kongur: Vit eru í djúpari sorg, in.fo, 8. september 2022
*Charles krúnprinsur fyllir 70, portal.fo, 14. november 2018

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1948
Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Statsleiðarar
Tsai Ing-wen

**Tsai Ing-wen** (Kinesiskt: 蔡英文; Pinayuanan: Tjuku; Føddur 31. august 1956) er 14. og 15. forseti í Taivan (Lýðveldið Kina). Hon umboðar flokkin Democratic Progressive Party, ið hon gjørdist leiðari fyri í 2008, eftir at hon hevði verið limur í fýra ár.

Tsai Ing-wen vann forsetavalið í Taivan vandt 16. januar 2016 við umleið 60 % av atkvøðunum. Tá hon tók við sum forseti hin 20. mai 2016, gjørdist hon fyrsti kvinnuligi forseti í Taivan.

## Lívssøga

## Keldur

Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1956
Bólkur:Taivan
Pontevedra

**Pontevedra** er høvuðsstaður í landslutinum Pontevedra í Galicia, sum er sjálvstýrandi økið í útnyrðingshorninum av Spania. Býurin hevur umleið 85.000 íbúgvar (ár 2020). 

Bólkur:Býir í Spania
Louise Fletcher

**Estelle Louise Fletcher** (fødd 22. juli 1934 í Birmingham, Alabama, deyð 
23. september 2022 í Montdurausse í Fraklandi) var ein amerikonsk sjónleikarinna.

Hon gjørdist av álvara kend, tá hon hevði leiklutin sum Nurse Mildred Ratched í filminum Geykareiðrið. 
Fyri henda leiklutin fekk hon Oscar heiðursløn fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin.

## Filmar (úrval)
* 1974 - Thieves Like Us
* 1975 - Geykareiðrið (One Flew Over The Cuckoo’s Nest.)
* 1983 - Brainstorm
* 1989 - Best of the Best
* 1996 - Mulholland Falls
* 2005 - Aurora Borealis

## Slóðir úteftir
* Geykareiðrið: Oscarvinnandi sjónleikakvinna deyð, in.fo, 24.09.2022
* Louise Fletcher á Internet Movie Database

## Keldutilfar

Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1934
Bólkur:Andlát í 2022
Nottingham Forest F.C.

**Nottingham Forest Football Club** er eitt fótbóltsfelag heimahoyrandi í enska býnum Nottingham. 
Besta liðið spælir í ovastu ensku fótbóltsdeildini, Premier League.

Felagið varð sett á stovn í 1865 og varð valt inn í The Football League í 1892.
Besta liðið, við kelinavninum "The Reds", spælir sínar heimadystir á City Ground í West Bridgford, Nottinghamshire. 
Høvuðsvenjari er Steve Cooper.

Býurin Nottingham liggur í East Midlands økinum, í ein landnyrðing úr enska býnum Birmingham og sunnan fyri Sheffield.

## Slóðir úteftir
* Almenna heimasíðan: nottinghamforest.co.uk

## Keldur

Bólkur:Ensk fótbóltsfeløg
Premier League 2022-23

**Premier League 2022-23** var tann 31. sesongin í Premier League, ið er hægsta fótbóltsdeildin í enskum fótbólti, síðan deildin varð stovnað í 1992. 
	
Sesongin byrjaði 5. august 2022 og endaði hin 28. mai 2023.
	
Manchester City var forsvarandi meistari, 
meðan Fulham, Bournemouth og Nottingham Forest vóru nýggj lið í deildini, 
eftir at liðini fluttu upp úr Football League Championship 2021-22.

Manchester City fekk 89 stig hesa sesongina, fimm stig frammanfyri Arsenal á øðrum plássi og harvið vann liðið úr Manchester sín átta Premier League tittul og sín 9. enska meistaraheitið.

Niðurflytarar gjørdust hesa ferð Leicester, Leeds United og Southampton.

## Lið
Tilsamans luttóku 20 lið í deildini, av teimum spældu 17 lið við í undanfarnu kapping 2021–22 og trý lið fluttu upp úr næstbestu deildini Football League Championship 2021–22.

### Stadion og býir

### Venjarar og liðskiparar
(seinasta dagføring: 28. mai 2023)
}
|-
|Brentford
| 
| 
|-
|Brighton & Hove Albion
| 
| 
|-
|Burnley
| 
| 
|-
|Chelsea
|  *(fyribils)*
| 
|-
|Crystal Palace
| 
| 
|-
|Everton
| 
| 
|-
|Fulham
| Marco Silva
| Tom Cairney
|-
|Leeds United
| Sam Allardyce
| Liam Cooper
|-
|Leicester City
| 
| 
|-
|Liverpool
| 
| 
|-
|Manchester City
| 
| 
|-
|Manchester United
| 
| 
|-
|Newcastle United
| 
| 
|-
|Nottingham Forest
| 
| 
|-
|Southampton
| 
| 
|-
|Tottenham Hotspur
|  *(fyribils)*
| 
|-
|West Ham United
| 
| 
|-
|Wolverhampton Wanderers
| 
| 
|}

## Endaúrslitið

### Stigatalva

### Talva við úrslitum

## Hagtøl
### Skoring
#### Toppskorarar

## Slóðir úteftir
* Heimasíðan hjá Premier League: premierleague.com

## Keldur

Bólkur:2022 í ítrótti
Bólkur:2023 í ítrótti
Bólkur:Premier League
Ódnin Noru (2022)

**Typhoon Noru**, eisini kent sum Typhoon Karding, Super Typhoon Noru var ein tropisk super ódn, sum gjørdi stóran skaða, serliga á landbúnaðin, í fleiri londum í Asia, m.a. í Tailandi, Vjetnam og Filipsoyggjum. Ódnin mentist frá 21. september 2022 og vardi til 30. september 2022. Ódnin byrjaði sum eitt sera lágt lágtrýst í Filipinska havinum og ferðaðist síðan eystureftir. Ódnin var harðast, stutt áðrenn hon rakti land, tá hon hevði eina vindmegi á 110 m/s. Super-ódnin rakti Polillo-oyggjarnar hin 26. september 2022 kl. 15:30 lokala tíð. Fimm tímar seinni rakti hon tað størri oynna Luzon, og var tá minka nakað í vindmegi. Tá ódnin ferðaðist yvir Suður-kinesiska havið mentist hon aftur og fekk vindmegi á 100 m/s tá hon rakti Da Nang í Vjetnam.

## Deyð og horvin
Í minsta lagi 38 fólk doyðu av ódnini og fimm fólk vóru ikki funnin aftur.

## Keldur

Bólkur:Ódnir
Bólkur:2022
Danielle Smith

**Marlaina Danielle Smith** (fødd 1. apríl 1971 í Calgary í Alberta) er ein kanadiskur politikari og miðlafólk. 

Síðan 6. oktober 2022 er hon forkvinna í kanadiska flokkinum UCP (United Conservative Party of Alberta). 
Tann 20. oktober 2022 gjørdist hon 19. forsætisráðharrin í kanadiska landslutinum Alberta.

## Ávísingar úteftir
*Danielle Smith sworn in as Alberta's 19th premier, edmontonjournal.com, 11. oktober 2022 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1971
Bólkur:Kanadiarar
Stephen Harper

**Stephen Joseph Harper** (føddur 30. apríl 1959 í Leaside í Ontario) er kanadiskur politikari. 

Frá 2004 til 2015 var hann formaður í kanadiska flokkinum CPC (Conservative Party of Canada). 

Hann var 22. forsætisráðharrin í Kanada frá februar 2006 til november 2015.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: stephenharper.com
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1959
Bólkur:Kanadiarar
Ulf Kristersson

**Ulf Hjalmar Ed Kristersson** (føddur 29. desember 1963 í Lund) er svenskur siviløkonomur og politikari. 

Kristersson er limur í borgarliga flokkinum Moderaterna. 
Tann 1. oktober 2017 gjørdist hann floksformaður og fimm ár seinni, 17. oktober 2022, varð hann valdur til 35. forsætisráðharra í Svøríki. Í svenska ríkisdegnum atkvøddu 176 fyri, og 173 atkvøddu ímóti.
Flokkarnir í nýggju svensku stjórnini eru Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna, meðan Svørkisdemokratarnir, næststørsti flokkur á valinum, verður stuðulsflokkur hjá nýggju stjórnini.

Kristersson er avloysari hjá Magdalenu Andersson. 
Hann verður fyrsti borgarligi forsætisráðharrin í Svøríki í átta ár.

## Ávísingar úteftir
* Ulf Kristersson, riksdagen.se  
* Ulf Kristersson, twitter.com
* Nú er Ulf Kristersson valdur til forsætisráðharra, portal.fo, 17.10.2022
* Ulf Kristersson valdur til forsætisráðharra í Svøríki, in.fo, 17.10.2022

## Keldutilfar
 
 
 

Bólkur:Føðingar í 1963 
Bólkur:Svenskir politikarar
Bólkur:Moderata samlingspartiet
ST-dagur

24. oktober 1945 er stovningardagur Sameindu Tjóða, og tí verður dagurin kallaður **ST-dagur**. Dagurin verður í fleiri londum hildin sum temadagur í eitt nú skúlum og barnagørðum, har dentur verður lagdur á endamál og avrik hjá Sameindu Tjóðum.

Bólkur:ST
Heystfagnaður

Mentanarvikan á Eiði, sum verður hildin í vikuni, tá skúlarnir hava heystfrítíð - í fyrru helvt av oktober Heystfagnaður var hildin fyrstu ferð í 2014. Hetta er ein lokal mentanarvika, har dentur verður lagdur á tað, sum jarðarbrúk gevur av sær. Serliga leygardagurin er stóri heystfagnaðardagurin, tá alskyns tiltøk og kappingar eru í umhvørvinum við gomlu neystini niðri á Hamri. Á skránni er m.a. kappingar um at vinda hespu, at hava størsta eplið, at halda eplasekki, og ikki minst flettikappingin at finna Føroya besta flettara. Í flettikappingini verður bæði kappast um at fletta skjótt, men reinføri og dygd telja eisini við. Umframt hetta eru listaframsýningar og søluframsýningar í ymsum húsum nærhendis - í gomlu bygdini. Kvøldini frammanundan eru vanliga fyrilestrar ella onnur mentanartiltøk í mentanarhøllini Kolshøll, sum er partur av skúlanum.

Bólkur:Eiðis kommuna
Kolshøll

**Kolshøll** kallast mentanarhøllin á Eiði. Hetta er gamla fimleikarhøllin í skúlanum, sum eftir at ítróttarhøllin er bygd, er umbygd til mentanarhøl við palli, ljóðskipan og gott 100 sitiplássum. Í Kolshøll verður av og á skipað fyri eitt nú konsertum, eins og bygdarráðið heldur sínar almennu bygdaráðsfundir her.

Bólkur:Eiðis kommuna
Jerry Lee Lewis

**Jerry Lee Lewis**, eisini kendur undir navninum "The Killer" (føddur 29. september 1935 í Ferriday, Louisiana, deyður 28. oktober 2022 í DeSoto County, Mississippi) var ein væl umtóktur amerikanskur sangari, sangskrivari og klaverleikari.
 
Hann verður roknaður sum ein av undangongumonnunum, tá ið talan er um rock and roll tónleik og rockabilly tónleik, men hann var eisini at hoyra við sangum í øðrum sjangrum, so sum country, gospel og honky-tonk tónleiki.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: jerryleelewis.com  
*  Jerry Lee Lewis, imdb.com (á enskum) 
 

## Keldutilfar
 
 

 

Bólkur:Føðingar í 1935
Bólkur:Andlát í 2022 
Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (føddur 24. mars 1954, Kolumbia, deyður 11. juni 1992, Barranquilla, Kolumbia) var ein kolumbianskur sangarinna. Varð borin í heim í Becerril í Kolumbia.

## Útgávur

### Studio album

* **Adelante** (1975)
* **Con Emoción** (1975)
* **Binomio de oro** (1977)
* **Por lo alto** (1977)
* **Enamorado como siempre** (1978)
* **Los Elegidos** (1978)
* **Súper vallenato** (1979)
* **Clase aparte** (1980)
* **De caché** (1980)
* **5 años de oro** (1981)
* **Festival vallenato** (1982)
* **Fuera de serie** (1982)
* **Mucha calidad** (1983)
* **Somos vallenato** (1984)
* **Superior** (1985)
* **Binomio de oro 1986** (1986)
* **En concierto** (1987)
* **Internacional** (1988)
* **De Exportación** (1989)
* **De fiesta con binomio de oro** (1990)
* **De américa** (1991)
* **Por siempre** (1992)

## Eksterne henvisninger

* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic

Bólkur:Kolumbia
Bólkur:Kolumbianskar songkvinnur
Bólkur:Føðingar í 1954
Bólkur:Andlát í 1992
Wall Street

**Wallstreet** er ein gøta í New York sum er brúkt sum ein altjóða fíggar depil. Størsta børsin í heiminum New York Stock Exchange heldur til á Wall Street saman við nøkrun teimum størstu bankunum, íløgu feløgum og tryggingar feløgum í heiminum.

Upprunin til Wall Street er at tað bar brúkt til sølu av trælum í 17. øld.

## Sí eisini
*Manhattan

## Keldur


Bólkur:New York
Nasisma

**Nasisma** er ein ideologi sum er bygd uppá trúgvina at onkrar rasur eru fundamentalt betri enn aðrar, mest vanligt sær man at nasista bólkar nýta militaristiska strategiðir til at spreiða teirra politisku hugsjón.

Eisini er vanligt at teir føra harðskap ímóti vanligum fólki, dómarun og politikkarum fyri at vinna sær vald yvir einum landið ella øki, hettar hevur við sær at tað sjálvdan er serliga stabilt og ikki megnar at vara leingi. 

Kendasta dømi uppá nasismu er Týskland undir Adolf Hitler, har hann førdi manndráp uppá 11 milliónir fólk ið hann dømdi at vera lægri enn hann sjálvur.

Nasistar hava ymisk symbolir teir taka til sín, oftani koma tey úr norrønum symbolikki, eisini er kenda merki hjá Hitler hakakrossurin sum hevur uppruna í buddismu, hinduismu og jainismu (annars hava fleiri støð í heiminum eisini líknandi symbolir)
Tilfeingi

**Tilfeingi** er nátturligt ríkidømi, tað vil siga tilfar man finnur í jørðini T.d kol, jarn, gull og sink, tó fevnir tað eisini um onnur ting í eru úr náttúruni og hava virði, sum fiskur, træ, seyður ella vatn.

Bólkur:Náttúra
Vinnumálaráðið

Vinnumálaráðið er ein landstýris sessur sum umsitir lógir, viðtøkur og fyriskipan av vinnumálum uttanfyri fiskiskap í Føroyum.

Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum umsitur alimál, arbeiðsmarknaðarmál, arbeiðsumhvørvismál, brunaumsjón, búnaðarmál, byggimál, einkarætt, elveitingarmál, ferðavinnu, fólkayvirlit, handilsmál, integratiónsmál, jarðfrøði, kavaramál, kolvetni, kommunumál, tó ikki inntriv mótvegis kommunum vegna landsbúskapin og kommunalútjavning, kort- og landmátingarmyndugleika, lendisskipan, matrikulering og sundurbýti, merki, mynstur, náttúrumál, navnamál, oljumál, orkumál, samskiftismál, sjóvinnumál, skógarmál, sundurbýti, tinglýsing, tónleikavinnu, tryggingarmál, umhvørvismál, útjaðaramál, útskifting, vanlukkutryggingarmál, veðurlagsmál, veterinermál, vinnufeløg og vinnumál.

Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum hevur heimildir landsstýrisins mótvegis: Búagrunninum, Fiskaaling P/f, Framtaksgrunninum og Visit Faroe Islands P/f.

Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum hevur yvirskipaða eftirlitið við hesum stovnum og hevur heimild at geva teimum tænastuboð: Arbeiðs- og brunaeftirlitið, Búnaðarstovan, Fjarskiftiseftirlitið, Heilsufrøðiliga Starvsstovan, Jarðfeingi, Posteftirlitið, Rúsdrekkasøla Landsins, Sjóvinnustýrið (Skipaskrásetingin, FAS og Skipaeftirlitið), Skráseting Føroya og Umhvørvisstovan.

## Ávisingar úteftir
*Heimasíðan hjá Vinnumálaráðnum

## Keldur


Bólkur:Aðalráð í Føroyum
Bólkur:Føroyskur politikkur
Lóg

Ein **Lóg** er ein rættarregla ið er given av lóggávutingi, *halda lóg*; *bróta lóg;* *samtykkja lóg*; *í lógarinnar navni.*

## Sí eisini
*Lógarbrot
*Løgregla
*Løgdømi
*Løgfrøði
*Partafelagslóg

Bólkur:Løgfrøði
Helsingforssáttmálin

**Helsingforssáttmálin** ella **Helsingforsavtalan** er ein politisk avtala millum Danmark, Ísland, Noreg, Svøríki og Finnland, 
sum setir karmarnar um norðurlendska samstarvið. Føroyar eru við í hesum samstarvi, eins og Grønland og Áland.

## Søga

Í 1962 varð Helsingforssáttmálin samtyktur, og varð hetta formliga grundarlagið fyri norðurlandasamstarvinum. 
Sáttmálin ásetti seks samstarvsøkir: rættar-, mentanar-, almanna-, fíggjar-, flutnings- og umhvørvisøki. 
Samstarvið kom síðan at fevna um samstarv á øllum stjórnarøkjum uttan trygdar-, verju- og uttanríkispolitikk.

Helsingforssáttmálin varð undirritaður 23. mars í 1962 (Norðurlandadagurin) og kom í gildi tann 1. juli sama ár.
Síðan tá er sáttmálin broyttur fleiri ferðir (13. februar 1971, 11. mars 1974, 15. juni 1983, 6. mai 1985, 21. august 1991, 18. mars 1993 og 29. september 1995).

Fyri at vinna Føroyum fullgildigan limaskap í Norðurlandaráðnum og norðurlendska ráðharraráðnum, eru fortreytirnar, at øll tey fimm Norðurlondini, sum eru sjálvstøðug, vilja broyta Helsingforssáttmálan.

## Sí eisini
* Norðurlandaráðið
* Norðurlendska ráðharraráðið

## Slóðir
* Helsingforsaftalen, norden.org
* Aftaler og lovgivning, norden.org

## Keldutilfar

Bólkur:Norðurlond
Bólkur:Norðurlendskt samstarv
Gass

**Gass**, ella **náttúrugass** er ein kolbasera loftevnis orkukelda sum man finnur undirjørðini.

Bólkur:Orkukelda