open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barduhvalur

**Barduhvalur** (frøðiheiti - *Mysticeti*) er ein hvalur, sum ikki hevur tenn, men bardur. Hetta eru trevsutar hornplátur, sum standa í røðum í kjaftinum. Tá ið so hvalurin svimur við opnum kjafti, kemur æti inn í kjaftin og verður hangandi í trevsunum, tá ið hann sílar sjógvin út aftur. 

Hvalirnir sum heild eru flokkaðir í tveir undirhópar, tannhvalir (*Odontoceti*) og barduhvalir (*Mysticeti*). 
Barduhvalir eru flokkaðir í 4 ættir við 6 slektum, og tilsamans eru 11 sløg. 
					
Dømi um barduhval eru sildreki (*Balaenoptera acutorostrata*), nebbafiskur (*Balaenoptera physalus*) og seiðhvalur (*Balaenoptera borealis*). 
Hesi trý sløgini eru regluliga at síggja á føroyskum sjóøki.
Onnur sløg, ið síggjast meira sjáldan, eru royður (*Balaenoptera musculus*) og kúlubøka (*Megaptera novaeangliae*).

Royður (bláhvalur) er størsti barduhvalur og samstundis heimsins størsta djór yvirhøvur.

## Keldur
 
  

Bólkur:Súgdjór í Føroyum 
Bólkur:Súgdjór
Tannhvalir

**Tannhvalir** (frøðiheiti - *Odontoceti*) eru hvalir, sum vanliga hava tenn, tó at onkrir eru tannleysir.

Hvalirnir sum heild eru flokkaðir í tveir undirhópar: barduhvalir (*Mysticeti*) og tannhvalir (*Odontoceti*). 
Tannhvalir eru flokkaðir í 9 ættir við 36 slektum og fata eisini um delfinir og nísur. Roknað verður við tilsamans uml. 76 sløgum av tannhvali.
Tannhvalur hevur úr 0-2 tenn (døglingur) upp í 40 tenn (springari) hvørjumegin í kjaftinum. 
Føðin hjá tannhvali er mest høgguslokkur og fiskur. 

Dømi um tannhvalir eru: nísa, grindahvalur (*Globicephala melas*), skjórutur springari (*Lagenorhynchus acutus*), hvessingur (*Tursiops truncatus*), døglingur (*Hyperoodon ampullatus*), bóghvítuhvalur/mastrahvalur (*Orcinus orca*) og avgustur (*Physeter macrocephalus*). Hesi sjey sløgini síggjast meira ella minni regluliga á føroyskum sjóøki.

Onnur sløg, ið sædd eru í føroyskum sjóøki, eru nevhvalur (*Mesoplodon bidens*), náhvalur (*Monodon monoceros*), hvítfiskur (*Delphinapterus leucas*), kjafthvítur springari (*Lagenorhynchus albirostris*), rípuspringari (*Stenella coeruleoalba*), delfin (*Delphinus delphis*) og falskur mastrarhvalur (*Pseudorca crassidens*).

Avgustur er heimsins størsti tannhvalur. 

## Keldur


Bólkur:Súgdjór í Føroyum
Bólkur:Súgdjór
Gáta

Ein **gáta** er ein stutt søga, sum endar við einum spurningi. Viðhvørt eru gátur settar saman upp á rím. Tað hevur altíð verið vanligt í Føroyum at bera upp gátur.

Bólkur:Humor
Papýrus

**Papýrus** er eitt av heimsins elstu pappírum, sum varð gjørt í Egyptalandi fyri 4000 árum síðani. Papýrus varð gjørt úr plantuni *Cyperus Papyrus*. Uppskriftin upp á hetta tilfarið var so loynilig, at hon varð ikki skrivað niður, men borin munn av munni gjøgnum ættarliðini. Papýrus plantan varð roknað sum heilag, blóman sjálv var ímyndin av sólini, meðan hin tríhyrnti stelkurin var egyptiska teknið fyri ævinleika.

Bólkur:Egyptaland
Frigg

**Frigg** ella **Frígg** er kona Óðins. Navn hennara merkir, "tann sum elskar". Frigg er ein sera klók gudinna, sum ofta ráðgevur Óðini. Frigg er gudinna fyri hjúnarlagnum. Tað varð biðið til hana í samband við barnsburð, og mammur bóðu ofta til hana um kríggseydnu fyri synunum.Frigg er mest kend sum ein av teimum trimum konunum hjá Óðini og mamma Baldur. Líka sum Óðin sær Frigg eisini fram í framtíðina.Navnið Frigg merkir hústrú og tann elskaða, og hon verður sett í samband við sítt hjúnaband og sína familju.

Hon er gudinna fyri hjúnaband og kærleika, harav sagnorðið "at fríggja".

Nógv halda, at Frigg og Froya eru tær somu gudinnurnar, tí tær hava nógv líka eyðkenni,  men tað eru tær ikki. Frigg er kona Óðins, sjálvt um hann fekk eitt barn við Froyu. Tó høvdu báðar gudinnurnar ein fuglaham, sum kundi gera tær til ein fugl og flúgva. Eisini eru tær tvær tær týdningarmestu gudinnurnarr, sum eru. Sjálvt um Frigg hevði ein mann, búði hon einsamøll í einum húsi í Ásgarði, sum æt Fensalir. Her býr hon saman við sínum kvinnum. Fulla er tann góða vinkonan og arbeiðskonan Gná hennara boðberi og Hlin sum verjir tær, sum Frigg hevur valdi á.

Fríggjadagur og navnorðið **fríggj** (ástarlív) hava navn eftir Frigg.

Bólkur:Norrøn gudalæra
Dreki

Ein **dreki** er ævintýrvera, djór við ormakroppi og veingjum. Víkingaskip kunnu hava stevni líkum drekahøvdi - drekaskip. Í Føroyum kenna eisini kappróðrarbátar við drekastevni, t.d. bátarnir hjá Havnar Róðrarfelag. Bátarnir hjá Havnar Róðrarfelag eru, (5mf) Sílið, Drekin, Títlingur, Ingibjørg, (6mf) Gongurólvur, (8mf) Ørvur og so tann vælkendi Havnarbáturin (10mf)

Bólkur:Ævintýr
Skaðadjór

Sum orðið sigur, so er **skaðadjór** til skaða. Rottur og mýs eru ikki til gagn og tí óynskt. Kommunur hava skyldu til at hava eina virkna týning av skaðadjórum, eins og fólk skulu gera sítt til, at skaðadjór ikki spjaðast. Matframleiðandi virki skulu somuleiðis hava eina skipaða fyribyrging og týning av skaðadjórum. Hetta fyri ikki at spjaða smittu til matvøruna. Dømi um skaðadjór í mun til
matvøruframleiðslu eru flogkykt, fuglur, rotta, hundur, ketta og seyður. Fyribyrging kann millum annað vera at hava tættan bygning, flugunet fyri vindeygu, at reint og ruddiligt og avbyrgt er uttan um virkið. Týning kann vera rottueitur, músafella, flugudrepari og líknandi. Tað er ymist, hvar vit finna rottur og mýs í Føroyum. Í summum oyggjum er bara annað slagið, men í øðrum eru bæði sløgini. Nakrar oyggjar eru, har hvørki mýs ella rottur finnast, t.d. í Kalsoynni, í Koltri og í Stóru Dímun.

Bólkur:Djór
Kavi

**Kavi** er vatndampur, sum frystur høgt uppi í luftini og síðani dettur niður sum kavi.

Bólkur:Veðurlag
Breakdansur

**Breakdansur** (á enskum nevnt Break dancing ella B-boying) er eitt slag av gøtudansi, har nógvar akrobatiskar rørslur eru við, t.d. at snara runt á høvdinum. Dansurin byrjaði mitt í 1970 í USA, har tað serliga vóru amerikanarar ið vóru ættaðir úr Afrika, ið dansaðu Breakdans. Dansurin var eisini vælumtóktur millum ungir puertorikanarar. Dansurin breiddi seg til nógv onnur lond.

Bólkur:Dansur
Rapping

**Rapping** er ein formur fyri at tosa á rútmiskan hátt. Ofta verður rappað til hip-hop tónleik

Bólkur:Hip hop
Alheimsgerð

**Alheimsgerð** ella **globalisering** eru orð ið verða brúkt um eina vaksandi samhandil millum lond, útvekslan av mentan og búskapi millum teir ymisku heimspartarnir og at ríkismørk missa týdning, eitt nú í heimshandli.

Bólkur:Heimspolitikkur
Bólkur:Alheimsgerð
Altjóða felagsskapur

Felagsskapur, ið fullveldisríki kunnu gerast limir í (dømi: ST). Eisini nevndur **millumtjóða felagsskapur**.

Bólkur:Felagsskapir
Heimastýri

Skipan, har ein ríkislutur hevur serstakar sjálvstýrisheimildir (dømi eru Føroyar, Grønland, Áland og eisini Skotland).

Bólkur:Politikkur
Bólkur:Stýrisskipanir
Frælsur felagsskapur

**Frælsur felagsskapur** er ein skipan, har miðveldið í orðsending boðar ST frá, at ein ávísur ríkislutur ella land undir yvirræði tess frameftir verður í frælsum felagsskapi við miðveldið. Vanliga eru uttanríkismál og verjumál felags í tílíkum felagsskapi og liggja tey í høvuðsheitum hjá miðveldinum. Frælsur felagsskapur verður vanliga skipaður við sáttmála millum tilknýtta landið og miðveldið, har myndugleikabýtið teirra millum er ásett. Í sáttmálanum er eisini áseting um, at tað tilknýtta landið hevur rætt at fara burturúr felagsskapinum og stovnseta egið fullveldisríki. 

Bólkur:Heimspolitikkur
Panamaveitin

**Panamaveitin** er millum heimsins mest týdningarmiklu sjóvegis farvegir.

## Søgan

Í fleiri øldir høvdu fólk og landastjórnir droymt um eina sjóleið, ið kundi binda saman Atlantshavið og Kyrrahavið, tvørtur um tann 80 kilometur breiða Panamaslættan í Panama. 
### Fyrsta roynd
Longu í 1534 kannaði týsk-rómverski keisarin Karl fimti, sum eisini var kongur í Spania, um tað var møguligt at gera eina siglingarveit á staðnum, so siglast kundi úr Atlantshavinum tvørturum Panamaslættan beinleiðis yvir í Stillahavið. Men eftirmaður Karl fimta á sponsku trónuni, Filip annar, hevði ongan hug at fara undir ætlanina. Hann metti at trupulleikarnar, sum verkfrøðingar vístu á, vóru alt ov umfatandi. Hann skal eisini hava sagt, at ætlanin var “ímóti Guds vilja. 
### Næsta roynd
Í 1880 átók eitt franskt felag, undir leiðslu av fransmanninum Ferdinant de Lesseps, sær at gera Panamaveitina. Ferdinant de Lesseps hevði staði á odda, tá Suez veitin var grivin, og var kendur fyri bragdi, sum Suezveitin var mett at vera. Tá fransmenn fóru til verka gjørdist skjótt greitt, at her vóru trupulleikar, sum ikki var roknað við frammanundan. Fyrsti stóri trupulleikin, ið tók seg upp vóru mongu lívshóttandi sjúkurnar, sum raktu arbeiðsfólkið. Talan var um sjúkur, sum t.d. kolera, malaria, gulur fepur og pest. Fyri hesar sjúkur fanst tá ongin grøð­andi heilivágur. Og lendið var eisini ein stór plága í nógvar aðrar mátar. Har var hópur av eitrandi slangum, flogkyktum, mórudíkjum, kyksendi, flóðaldum og jarðskjálvtum. Arbeiðsfólkið var eisini plága av skriðulopum, ið kundu taka meira enn 55.000 rúmmetrar av mold og fjala hús, jarnbreytir og gravimaskinur í hópatali. Vanliga tók tað arbeiðsfólkinum fleiri vikur at rudda upp eftir slík skriðulop. Mett var at 21.900 mans lótu lív, tá fransmenn stóðu fyri arbeiðinum. Tað vóru túsundtals franskir smáspararar, ið fíggjaðu verkætlanina hjá Ferdinant de Lesseps, ið endaði sum ein av heimsins størstu gølum, tá verkætlanin fór á húsagang. Fyri at bjarga tí, sum bjargast kundi var eitt annað felag stovnað, men eisini tað miseydnaðist.  
### Triðja roynd
Í 1902 eydnaðist at selja verkætlanina til USA fyri 40 milliónir dollarar, sum tá sjálvandi var ein risa upphædd. Men amerikanarar vóru nøgdir við handilin, og við forsetanum Theodore Roosevelt var við góðum hugi farið undir arbeiði at knýta saman Atlantshavið og Kyrrahavið. Amerikanarar mettu sjálvandi ikki at hetta fór at vera ein stórvegis trupul uppgáva, men ongantíð áður hevur ein byggiætlan rent seg í so nógvar forðingar. Tá verkætlanin var liðug var mett at umleið 27.500 arbeiðsmenn høvdu latið lív frá tí, at fransmenn byrjaðu arbeiðið til veitin var liðug í 1914.

## Sí eisini
*Suezveitin

## Ávísingar úteftir
*Almenna heimasíða , pancanal.com

## Keldur


Bólkur:Miðamerika
Empire State Building

**Empire State Building** er 5. hægsti bygningur í USA. Millum annað var hann heimsins hægsta háhús í 40 ár, og onki annað hús í heiminum er so væl vitjað, sum hesin bygningur í New York City. Umleið 1,5 mió. fólk fara á hvørjum ári inn í elevatorarnar fyri at sleppa so langt upp sum gjørligt; bygningurin er 448,5 metur høgur. Eftir yvirgangsálopið á World Trade Center í 2001 gjørdist Empire State Building aftur hægsti bygningur í New York. Tilfarið í bygninginum vigar um 330 túsund tons. Bygningurin er sum ein býur í býnum; hann veitir sínum 16.000 leigumálum allar hugsandi tænastur sum t.d. eitt stór tal av bankum, matstovum, vøruhúsum og ferðamannastovum. At flyta fólkið upp og niður í bygninginum eru 73 elevatorar og 4 rullandi trappur. Í bygninginum eru 5.600 kilometrar av telefonleidningi. Til el eru 750.000 metrar av el leidningi. Til reingerð og viðlíkahald av bygninginum eru 400 fólk í føstum starvi.

Bólkur:Bygningar
Bólkur:New York
Kinesiski múrurin

**Kinesiski múrurin** er eisini kendur undir heitinum **Tann stóri múrurin**. Farið var undir at byggja múrin í seinna parti av 14. øld. Seinasti parturin var bygdur í byrjanina av 17. øld. Múrurin varð ikki bygdur sum ein samanhangandi eind; hann var bygdur í brotum. Arbeiði var gjørt, meðan sonevnda Ming-dynastiið hevði ræði í Kina. Endamálið var at verja Kina ímóti álopum frá mongolskum og turkiskum ættarbólkum. Samlaða longdin verður mett at vera um 8.851 km. Tilfarið í múrinum er grót, eyrur og mold. Hæddin á múrinum skiftir frá 4,5 til 15 metur; breiddin frá 4,5 til 9 metur. Uppiá múrinum er ein vegur, sum er vardur við múrum uppi á múrinum. Við jøvnum millumbili eru bygd torn til vaktarhald; tey eru tilsamans eini túsund í tali. Múrurin varð bygdur av trælum, sum nógvir lótu lív undir arbeiðinum. Teir vóru - í stórum tali - jarðaðir inni í múrinum, og tí verður kinesiski múrurin eisini nevndur “heimsins longsti kirkjugarður”. Mett verður, at um ein millión mans luttóku í arbeiðinum at byggja múrin.

Í dag eru partar av múrinum friðað øki, og flestu ferðafólk, sum vitja í Beijing ynskja at síggja múrin. Tí verða eisini nógvir túrar gjørdir til múrin, og ferðafólk fáa høvi at spáka sær ein stuttan túr á múrinum.

Bólkur:Kina
Bólkur:Bygningar
Niue

**Niue** er sjálvstýrandi oyggj í Polynesia, men undir nýsælandskum kongadømi. Hóast Niue hevur heimild til at krevja inn skatt og ongar fíggjarligar skyldur hevur mótvegis Nýsælandi, hevur Nýsæland bundið seg til framhaldandi at veita Niue neyðuga fíggjarliga og umsitingarliga hjálp. Embætisfólk úr Nýsælandi luttaka í grannskoðan av landsroknskapunum hjá Niue og eru eisini umboðað í nevndini fyri almenna umsiting í Niue.

## Keldur


Bólkur:Polynesia
Adventist Development and Relief Agency

**Adventist Development and Relief Agency** (stytt **ADRA**) hevur gjøgnum tíðina ment seg, og virkar í dag sum sjálvstøðugur felagsskapur - skilt frá Adventistakirkjuni. Endamálið hjá ADRA er at arbeiða við menningar- og neyðhjálp til tess at stuðla menniskjum í neyð, óansæð húðalit, kyn, og hvat tilknýti tey hava til politikk ella religión. Adventistakirkjan byrjaði at arbeiða við neyðhjálp stutt eftir Fyrsta heimsbardaga og setti á stovn SAWS (Seventh Day Adventist World Service).

Bólkur:Felagsskapir
Mercy Corps

**Mercy Corps** er ein hjálparfelagsskapur, ið varð settur á stovn í 1982. Fyrsta menningarverkætlanin var í Honduras sama ár. Høvuðsendamálið er at berja niður líðing, fátækaradømi og trælkan við at byggja upp trygg, framleiðandi og rættvís samfeløg. Mercy Corps arbeiðir víða í heiminum og hevur høvuðssæti í USA.

Bólkur:Felagsskapir
Lakssild

**Lakssild** (*Maurolicus muelleri*) er ein lítil, silvurlittur fiskur av ættini ljósfiskar, ið hava ljósgøgn runt um á kroppi og høvdi. Um bakið er hon svørt. Síðurnar skína silvurlittar. Hon hevur nógv týðilig ljósgøgn, serliga á undirsíðuni á øllum fiskinum. Hon er vanliga 4-6 cm long, í mesta lagi 9 cm. Hon gerst ikki nógv eldri enn 3 ár og er gýtingarfør longu eftir einum ári. Gýtingin er í tíðarskeiðnum mars til septembur. Hon gýtir millum 200-500 rogn, ið flotna upp í vatnskorpuna og klekjast har. Av tí at lakssildin veksur skjótt, livir stutt og er tíðliga gýtingarfør, verður framleiðslan í stovninum sera høg. Tann skjóti vøksturin, stutta livitíðin og víða útbreiðslan ger, at samlaða nøgdin er sera stór í havinum og tí kann lutfalsliga nógv takast burtur úr stovninum, uttan at nerva hann munandi, t.v.s. nógv túsund tons.

Lakssild er helst væl egnað til fiskamjøl, tí hon er feitur fiskur. Fitiinnihaldið í fiskinum er umleið 5,5% av vektini, og av hesum feitti, eru bert 15% sokallað vaxester feitt, ið ikki er serliga nýtiligt í olju- og mjølframleiðslu. Tí er lakssild vælegnað sum ídnaðarfiskur, um borið verður saman við prikkafisk, ið hevur nógv størri innihald av vaxester feitti. Hon livir uppi í sjónum (uppsjóvarfiskur) yvir djúpum vatni (mesopelagisk), upp móti vatnskorpuni á nátt, og niður á umleið 300 metrar um dagin. Hon er tó fingin heilt niðri á 1.500 m dýpi. Føðin er einamest reyðæti, krill og amphipodur, sum øll eru krabbadjóraæti, ið eru at finna í stórum nøgdum í verðinshøvunum. Lakssildin ferðast upp í sjógvin um náttina at leita sær føði. Hon fer aftan á djóraætinum, ið eisini fer uppeftir um náttina. Tá tað lýsir, fara bæði æti og lakssild niður í myrkrið at fjala seg fyri ikki at verða etin. Lakssild er føði hjá millum annað upsa og toski úti í kantinum, og hjá makreli, sild og laksi uppi í sjónum.

Lakssild er undir Íslandi og Føroyum suður móti Antarktis. Í Miðjarðarhavinum, Kyrrahavinum og sunnarlaga í Indiahavi. Er eisini við Hawaiioyggjar. Í Vesturatlantshavinum er hon frá 40°N suður til Falklandsoyggjarnar. Lakssild er vanlig undir Føroyum og sæst ofta í fiskamaga og á troldekki, dottin úr netinum.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Burj Khalifa

**Burj Khalifa** er hægsti bygningur í heiminum og stendur í Dubai í Arábisku Emiratunum. Hann er 829,8 metrar høgur, og tað merkir, at hann er bara góðar 50 metrar lægri enn Slættaratindur. Tað tók seks ár at byggja Burj Khalifa, sum stóð klárt 4. januar í 2010. Orsøkin til at arábar fóru undir at byggja Burj Khalifa var, at tey hildu at ferðafólk fóru at koma at vitja Dubai, um heimsins hægsti bygningur var har, og rætt høvdu tey, tí fólk ferðast í stórum tali til Dubai, fyri at síggja heimsins hægsta bygning. Meginparturin av Burj Khalifa verður nýttur til íbúðir, har fólk búgva, men har eru eisini skrivstovur, hotell og matstovur, umframt at vitjandi kunnu fara upp á 148. hædd.

Bólkur:Bygningar
Bólkur:Dubai
Karlamagnusar kvæði

**Karlamagnusar kvæði** er eitt kvæði ið snýr seg um Karlamagnus og hansara tólvjavningar

Kvæðið er uppdeilt í fimm tættir:

*Dreymur Karlamagnusar (TSB E 24)
*Oddvalds ríma (TSB E 25)
*Emunds ríma (TSB E 26)
*Hilmirs kvæði (TSB E 27)
*Runsivals stríð (TSB E 28)

Bólkur:Týsk-Rómverskir Keisarar
Bólkur:Frankiskir kongar
Bólkur:Karolingar
Bólkur:Týskarar
Bólkur:Frankar
Bólkur:Kvæði
Delta

**Delta** (stóra **Δ**, lítla **δ**) er tann 4. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Í støddfrøði og alisfrøði verður bókstavurin m.a. brúktur um mun (**d**ifferens).

Bólkur:Bókstavir
Bólkur:Grikska alfabetið
Zeta

**Zeta** (stóra **Ζ**, lítla **ζ**) er tann 6. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bólkur:Bókstavir
Bólkur:Grikska alfabetið
Navajo Nation

**Navajo Nation** (navajoiskt: **Naabeehó Bináhásdzo**) er eitt reservat í USA, t.v.s. eitt stað serliga ætlað navajo-indiánarum. Navajo Nation varð sett á stovn 1. juni í 1868, og breiðir seg yvir 71,000 km2 í Arizona, New Mexico og Utah. Har búgva sløk 300,000 fólk, harav umleið 3,000 í og kring høvuðsstaðin Window Rock. Teir, sum búgva í reservatum, hava serlig forrættindini, sum t.d. at teir sleppa undan at gjalda skatt. Um mentanina hjá navajofólkinum verður sagt, at tey flestu halda áfram við síni gomlu mentan við m.a. veiði og berhenting. 

Bólkur:Uppruna amerikanarar
Mao Zedong

**Mao Zedong** (siðbundið kinesiskt: &#27611;&#28580;&#26481;, einfalt kinesiskt: &#27611;&#27901;&#19996;, pinyin: *Máo Zéd&#333;ng*; Wade-Giles: *Mao Tse-tung*, føddur 26. desember 1893 í Shaoshan í Hunan í Kina, deyður 9. september 1976 í Beijing) var leiðari av kommunistaflokkinum í Fólkalýðveldið Kina frá 1935 til deyða sín í 1976. 

## Keldur

Bólkur:Forsetar í Kina
Bólkur:Føðingar í 1893
Bólkur:Andlát í 1976
Sarasenar

**Sarasenar** ella **sarakenar**, var upprunaliga heitið sum rómverjar nýttu um íbúgvarnar ið líktust frá arabarunum, og sum búðu í oyðimørkunum nær við rómverska landslutin Sýria. Seinni, serliga undir krossferðunum, bleiv heitið brúkr um muslimar sum heild. Tá hevði heitið fingið ein neiligan klang í tí kristna Europa. 

## Uppruni (Etýmologi)
Saraseni kemur frá grikskum sarakēnoí, *Σαρακηνός*, ið ætlandi kemur frá arabiskum  (*sharqiyyin*), ið merkir *eysturlendingur*. Upprunin til arabiska orðið er tó ivasamt. Ein tann fyrsta keldan til orðið, er verkið eftir Ptolemæus *Geografike hyfegesis* frá 100-talinum e.Kr. Hann umtalar fólkaslagið *Sarakenoi,* ið búði í útnyrðingspartinum av arabisku hálvoynni, og sum hann skilir burturúr arabarunum. Orðið kann vera komið til vesturevropa gjøgnum eysturrómverska ríkið og krossfararnar. Hann nevnir haraftrat "Sarakene" sum eitt øki í norður Sinai, ið er navngivið eftir býnum "Saraka" á somu hálvoyggj.

Eftir at islam tók yvir í Miðeystri, og serliga í krossfararatíðini og miðøldini, varð orðið nýtt sum alment heiti fyri muslimar, óansæð um talan var um arabar ella ikki. Serliga varð heitið nýtt um muslimar á Sicilia og í suður Italia.

## Keldur


Bólkur:Islam
Bólkur:Miðøldin
Barrow

**Utqiagvik** (almenna navnið var **Barrow** fram til desember 2016 ) er norðasta bygd í Alaska (og í USA), og liggur í North Slope Borough. Her búgva umleið 4200 fólk. Bæði fólkið og mál teirra kallast inupiat. Fólkið er av mongolskum uppruna og hevur búð her í eini 10.000 ár ella meira. Fornfrøðiligir fundir vísa á búseting í Barrow í eini 3000 ár. 7025 fólk búgva í North Slope Borough-økinum. og
gott 4200 av teimum í Barrow. Ongir møguleikar er í økinum til nakað slag av landbúnaði. Lendið er kargt og oyði. Permafrost er bara ein hálvan metur undir jørð. Økið er avkavað einar átta til níggju mánaðir um árið.

## Keldutilfar

 
Bólkur:Býir í Alaska
Kivik

**Kivik** er ein bygd í Simrishamns kommunu í Svøríki. Í 2010 var fólkatalið 960.

## Vitjunarverd støð
Beint sunnanfyri Karakås liggur Stenshuvud. Í vegjaðaranum á veg til Karakås, nærindis Bredarör, liggur *Kiviksgraven* og nakað longri suðuri er Ängakåsen, ið er eitt fornminni, steinar settir í avlangan runding eins og skrokkur á skipi. Á Bredarörsvägen, á veg til Kiviksgraven og Karakås, liggur eisini savnið Kiviks museum, ið er tað elsta savnið í Österlen.


Mynd:Äppeltavlan i Kivik 2014.jpg|Súreplamálningurin í havnini í 2014
Mynd:Kivik harbour Aug 2008 (2).jpg|Kiviks havn
Mynd:Seafood store, Kivik.jpg|Fiskahandil
Mynd:Fritiof Nilsson Piraten, full body, Kivik.jpg|Standmynd av Fritiof Nilsson Piraten
Mynd:Moriabacken, Kivik.jpg|Moriabacken oman móti havnini


Bólkur:Simrishamns kommuna
Bamako hotel álopið í 2015

**Bamako hotel álopið í 2015** fór fram hin 20. november 2015 og var eitt yvirgangsálop við hópskjótingum og gíslatøku av umleið 170 fólkum á Radisson Blu hotellinum í Bamako, ið er høvuðsstaður og størsti býur í Mali. 19 fólk vórðu dripin áðrenn serdeildir frá herinum stormaðu bygningin og bjargaðu teir gíslar ið enn vóru á lívi. Al-Mourabitoun átók sær ábyrgdina fyri álopinum á Twitter, meðan álopið fór fram. Sambært yvirgangfelagsskapinum Al-Mourabitoun varð álopið framt í samstarvi við Al-Qaeda í islamiska Maghreb; ein Al Qaeda limur, ið noktaði at siga sítt navn, váttaði, at teir báðir bólkarnir høvdu framt álopið í felag.

### Offur

Forsetaskrivstovan í Mali boðaði frá, at 19 fólk vóru deyð. Av teimum vóru tveir borgarar úr Mali, 6 russarar, 3 kinesarar, ein israeli, ein belgiskt starvsfólk úr Wallonska tinginum, og ein amerikanskur starsborgari.

## Keldur

Bólkur:Hópdráp
Bólkur:Yvirgangsatsóknir
Bólkur:2015 í Mali
Regent's Park

**Regent's Park** (almenna enska navnið er **The Regent's Park**) er ein av teimum kongaligu parkunum (Royal Parks) í London. Parkin liggur í útnyrðingspartinum av London, lutvíst í City of Westminster og lutvíst í London Borough of Camden. Í parkini eru Regent's University London og djóragarðurin London Zoo.

## Keldur

Bólkur:London
Bólkur:Parkir
Oxford Street

**Oxford Street** er ein stór gøta í City of Westminster í West End í London. Tað er mest fjølgongda handilsgøta í Evropa, við umleið einari hálvari millión vitjandi um dagin, og í 2012 hevði umleið 300 handlar. Oxford Street er ein partur av A40, ið er ein høvuðsvegur millum London og Fishguard, hóast hann ikki er teknaður sum ein slíkur, og ferðsla er regluliga avmarkað til bussar og hýruvognar.

Bólkur:Gøtur í London
Han-ríkið

**Han-ríkið** () var tað annað keisararíki í Kina, avloysti Qin-ríkið (221–207 á.Kr.) og síðani kom tíðarskeiði Trý Kongsríki (220–280 E.Kr.). Han-tíðin fevnir um fýra øldir og verður mett at vera eitt gylt tíðarskeið í søgu Kina. Til í dag rópar stórsti fólkabólkurin í Kina seg fyri Han-fólkið, hesin etniski bólkurin er tann allarstørsti í Kina. Tey nevna eisini kinesiskir bókstavir fyri Han-bókstavir.
Han-ríkið varð stovnað av uppreistrarleiðaranum Liu Bang, ið eftir deyða sín er kendur sum Keisari Gaozu av Han, og varð avbrotið av Xin-ríkinum (9–23 AD) av fyrrverandi regentinum Wang Mang. Hetta stjórnarloysið býtir Han-ríkið sundur í tvey tíðarskeið: **Vestara Han** ella **Fyrrverandi Han** (206 á.Kr. – 9 e.Kr.) og **Eystara Han** ella **Seinna Han** (25–220&nbsp;e.Kr.).

Keisarin var ovast í Han samfelagnum. Hann stjórnaði stjórnini, men deildi valdið við aðalin teir útnevndu ráðharrarnar, ið fyri tað mesta komu frá teimum lærdu úr lágaðalstættini. Han-ríkið var býtt sundur í øki, ið vóru beinleiðis stýrd av mið-stjórnini. Tey nýttu harvið eina nýhugsan, ið varð arvað frá Qin og kend sum Kommandarí, og eitt ávíst tal av lutvíst sjálvstýrandi kongsríki. Hesi kongsríki mistu við tíðini alt sjálvræði, serliga eftir Uppreisturin av teimum Sjey Statunum. Frá stýrinum hjá keisara Wu og frameftir, stuðlaði kinesiski rætturin alment Konfusionismuni innan útbúgving og í rættarpolitikki, sameint við kosmologi hjá teimum seinnu vísindafólkunum sum t.d. Dong Zhongshu. Hesin politikkur vardi við líka til Qing-ríkið fall í 1911 e.Kr.

Han-ríkið var ein øld við fíggjarligari framgongd, og har var ein týðandi vøkstur í peningabúskapinum, ið byrjaði undir Zhou ríkinum (uml.&nbsp;1050–256 á.Kr.). Myntirnar, ið vóru útgivnar av miðfyrisitingini í 119 á.Kr., vóru verandi standard myntir í Kina fram til Tang ríkið (618–907 e.Kr.). Fyri at fíggja herferðir og byggingina av nýliga vunnum økjum, ognartók stjórnin tann privata salt og jarn ídanaðin í 117 á.Kr., men hesar ognartøkur vóru avtiknar undir Eystara Han tíðarskeiðnum.

## Keisarar í Han-ríkinum
Qin Shi Huangdi, fyrsti keisari av Qin, var tann fyrsti kinesiski regenturin ið tók tittulin *huangdi* ella "keisari". Tann at byrja við so framburðarríki av teimum ið bardust um valdið eftir at Qin fall, Xiang Yu, hevði sjálvur tikið sær tittulin *bawang*, "yvirkongur", men Liu Bang og allir stjórnarleiðarar eftir hann, brúktu tittulin keisari.

Listin niðanfyri vísir stjórnarárini og teir keisrar ið stýrdu, við heiðursnøvnum ið teir eru kendir við eftir deyða teirra.

## Keldur

Bólkur:Søga
Bólkur:Kina
Bólkur:Vjetnam
Bólkur:Suðurkorea
Bólkur:Norðurkorea
Omega

**Omega**, **Ω ω**, er tann 24. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Omega framgongur í ellæru í ma. Ohms lóg.

Bólkur:Bókstavir
Bólkur:Grikska alfabetið
Psi

**Psi**, ** Ψ ψ**, er tann 23. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bólkur:Bókstavir
Bólkur:Grikska alfabetið
Dubai

**Dubai** (;  **, Gulf-úttala: ) er tann fólkaríkasti býurin í Sameindu Emirríkjunum á Arabisku hálvoynni. Býurin liggur á landsynningsstrondini við Persiska flógvan og er eitt av teimum 7 emiratunum í landinum. Abu Dhabi og Dubai eru tey einastu emiratini, ið hava vetarætt móti týdningarmiklum málum í tjóðartinginum. Býurin Dubai liggur á norðaru strondini og er tann ovasti parturin av Dubai-Sharjah-Ajman stórbýarøkinum. Dubai hevur mark móti emiratið Abu Dhabi í vestri og suðri, emiratið Sharjah í landnyrðingi og móti Oman í landsynningi. Emiratið Dubai fevnir um 3&nbsp;900&nbsp;km² og hevur umleið 1,6 milliónir íbúgvar (2008), harav tey allarflestu - umleið 1,4 milliónir – búgva í býnum Dubai. Umleið 3/4 av íbúgvunum eru menn, tað er orsakað av tí stóra talinum av útlendskum arbeiðsmonnum í býnum. Dubai hevur ikki so strangar lógir viðvíkjandi vesturlendskum livimáta enn hini emirríkini, t.d. er tað søla av rúsdrekka loyvd á hotellunum og í rúsdrekkahandlum.

Dubai verður vertur fyri World Expo 2020.

### Emirar av Dubai

Dubai hevur verið stýrt av Al Maktoum-dynastiinum síðan 1833. Núverandi regentur í emiratinum (síðan 2006)er Mohammed bin Rashid Al Maktoum, ið eisini er forsætisráðharri og varaforseti av Sameindu Emirríkjunum.

* Sjeik Bati ibn Suhayl, (1906–1912)
* Sjeik Said ibn Maktum, (1912–1929)
* Sjeik Mani ibn Rashid, (1929)
* Sjeik Said ibn Maktum, (1929–1958)
* Sjeik Rashid bin Said Al Maktoum, (1958–1990)
* Sjeik Maktoum bin Rashid Al Maktoum, (1990–2006)
* Sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, (2006–)

## Veðurlag
Dubai og Sameindu Emirríkini hava oyðimarkarveðurlag við einum longum turrum tíðarskeiði summarhálvuna. Avfallsmongdin er sera lítil og kemur serliga í januar,  februar og mars; tað regnar ikki í apríl—november. Hvørt ár regnar tað umleið 100&nbsp;millimetrar.

## Samferðsla
Dubai hevur eitt vælútbygt buss-net við 69 leiðum, ið fluttu yvir 90&nbsp;milliónir ferðafólk í 2006. Veg- og flutningsmyndugleikin (RTA) váttaði í 2006 at 620 nýggir bussar afturat vóru bílagdir til flotan ið frammanundan hevði 170 dupultdekkbussarnir. Ein vælskipað hýruvognsskipan er eisini í Dubai.

Dubai hevur eisini undirgrundartok, Dubai Metro, har ið metti kostnaðurin er umleið 3,89&nbsp;milliardir dollarar. Metroin læt lutvíst upp 9.&nbsp;september&nbsp;2009 og varð liðugt í 2012. Metroin hevur tvær leiðir: "grøna leiðin" frá Rashidiya til miðbýin, og "reyða leiðin" frá flogvøllinum til Jebel Ali. Hesar báðar leiðir hava tilsamans 70&nbsp;kilometrar spor og 43 støðir, 33 yvir og tíggju undir jørðini.&nbsp;

## Keldur

Bólkur:Dubai
Red Boys

**Red Boys** var ein føroyskur bólkur, stovnaður í 1959, av  Robert McBirnie og Jákup Mortensen (Jákup hjá Bassanum). Bólkurin var úr Vági, og spældi fyrstu upptøkuna av vágssanginum, sum Napoleon Mortensen (Bassin), skrivaði til eina kvøldsetu hjá Vágs Sjónleikarfelag, 1960. Upptøkuna gjørdu Útvarpið, og hon fór fram Losjuni í Vági, 1960. 

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Bólkur:Vágur
Johan Sundstein

**Johan Sundstein**, eisini kendur sum **BigDaddy** (føddur 8. oktober 1993) er ein føroyskur serkønur e-sportspælari (telduspælari), búsitandi í Danmark. Hann er heimskendur sum eitt nú "N0tail" ella Big Daddy. Lið hansara eitur "OG".
Hann er uttan iva mest kendur sum serkønur telduspælari, í strategi spælinum, Dota 2. Johan hevur vunnið nógvar kappingar við ymiskum liðum. Hann vann eitt nú Frankfurt Major, sum er ein kapping hildin hvørt ár í Frankfurt, við Team OG, liðið hann er liðskipari fyri.
Team OG dystaðist ímóti Team Secret, og vunnu teir heili 7 mió krónur (1,1 milliónir dollarar), og fingu 1,5 mió hvør í vinningi.

Johan er abbasonur fyrrverandi løgmann, Jógvan Sundstein.

## Keldur

Bólkur:Føroyskir e-sportspælarar
Bólkur:Føðingar í 1993
Borneo

**Borneo** er heimsins triðstørsta oyggj, næst eftir Grønlandi og Ný Guinea. Borneo fevnir um eitt øki á 736.000 km² og er býtt sundur millum londini Malaisia, Brunei og Indonesia. Borneo liggur norðanfyri Java, vestanfyri Sulawesi, og eystanfyri Sumatra. Umleið 73% av oynni er indonesiskt. Har norðuri á oynni er eitt malaysiskt øki ið fevnir um umleið 26% av oynni, har eru tey Eystur Malaysisku stakríkini Sabah og Sarawak. Harafturat hoyrir oyggin Labuan, ið liggur nærindis Borneo, til Malaysia. Á norður Borneo liggur eitt sjálvstøðugt ríki, Brunei, ið fevnir um 1% av víddini av oynni Borneo.

## Søga
### Seinna Heimskríggj
Undir Seinna heimsbardaga, fingu japanskar herdeildir valdið yvir Borneo og hersettu oynna frá 1941 til 1945. Teir týndu mong av teimum lokalu og drupu elituna av malajfólkinum, avrættaðu alla Malay sultan familjuna frá Kalimantan í álopunum á Pontianak. Sultanurin Muhammad Ibrahim Shafi ud-din II av Sambas í Kalimantan varð avrættaður í 1944. Sultanatið varð síðan avtikið og í staðin kom eitt japanskt ráð. Undir japonsku hersetingini, spældi Dayak ein leiklut í uppreistrarstríðnum móti hersetingarvaldinum, serliga í Kapit Division. Sameindar deildir frá Z Special Unit veittu teimum stuðul. Eftir at Singapor fall, sendu japanar fleiri túsund bretskir og avstralskir krígsfangar til fangalegur á Borneo. Á einari av teimum ringastu, kring Sandakan í Borneo, yvirlivdu bara seks av umleið 2.500 krígsfangum.

## Størstu býir
Niðanfyri sæst ein listi yvir 20 av størstu býunum á  Borneo eftir fólkatali, grundað á 2010 fólkateljingina fyri Indonesia og 2010 fólkateljingina fyri Malaysia.

## Keldur

Bólkur:Oyggjar
Bólkur:Asia
Kappa

**Kappa** (stórt bókstav **Κ**, lítið bókstav **κ** ella kursiv ****; , *káppa*), er tann 10. bókstavurin í tí grikska alfabetinum. Í griksku talskipanini hevur bókstavurin virði 20.

Bólkur:Bókstavir
Bólkur:Grikska alfabetið
Iota

**Iota** ella **jota** (stóra **Ι**, lítla **ι**) er tann 9. bókstavurin í tí grikska alfabetinum. Bókstavurin hevur sama ljóð sum latínski bókstavurin i.

Bólkur:Bókstavir
Bólkur:Grikska alfabetið
Heilaga rómverska ríkið

**Heilaga rómverska ríkið** ella  **Týsk-Rómverska ríkið** (Latín: *Sacrum Romanum Imperium*, týskt: *Heiliges Römisches Reich*) var eitt samríki av fleiri tjóðum í Vestur- og Miðevropa við Týsklandi í miðdeplinum. Ríkið uppstóð í miðøldini og skifti fleiri ferðir navn, til tað upploystist undir Napoleonskríggjunum í 1806, tá Eysturríki gjørdist egið keisaraveldi og Týska sambandsríkið (Rínsambandið) varð stovnað. 

## Notur

## Keldur

Bólkur:Evropa
Frankiska ríkið

**Frankiska ríkið** (latin *Regnum Francorum*) var eitt ríki sum uppstóð í tí økinum sum frankar løgdu undir seg. Frankar vóru nakrir germanskir ættbólkar úr núverandi Týsklandi sum rýmdu og settust niður í Gallia í núverandi Frankaríki, sum hevur navn eftir teimum, og sum kongsætt teirra, merovingarnir, skjótt løgdu undir seg. 

 
Bólkur:Evropa
Bólkur:Søga
Bassel Khartabil

**Bassel Khartabil** () eisini kendur sum **Bassel Safadi** () (føddur 22. mai 1981 í Damascus) er ein palestinskur sýri, open-source ritbúnamennari. Síðan 15. mars 2012, ið var eitt ára dagurin fyri byrjanina av sýriska uppreistrinum, ið var byrjanin til borgarakríggið, hevur hann verið fongslaður av sýrisku stjórnini, tey fyrstu árini sat hann í Adra fongslinum. Frá 3. oktober 2015 er hann blivin fluttur til eitt ókent stað, og hildið verður, at hann møguliga verður førdur fyri ein hermaðarligan dómstól at verða dømdur. Hin 7. oktober 2015 sendu Human Rights Watch og 30 onnur mannarættindafeløg eitt bræv, har ið tey krevja, at tað verður almannakunngjørt, hvagar ið Kartabil er førdur. Hin 11. november 2015 hoyrdist tað sum óváttað tíðindi, at Khartabil í loyndum var dømdur til deyða.

Khartabil varð føddur í og uppvaksin í Sýria, har hann gjørdist serfrøðingur í menning av open source ritbúnaði. Hann hevur verið CTO og samstovnari av felags granskingarfyritøkuni Aiki Lab og var CTO á Al-Aous, ein útgávu- og granskingarstovnur, ið arbeiðir við forfrøðiligari vísund og list í Sýria. Hann hevur virkað sum verkætlanarleiðari og alment umboð fyri Creative Commons Syria, og hevur lagt arbeiði í Mozilla Firefox, Wikipedia, Openclipart, Fabricatorz, og Sharism. Hann hevur fingið æruna fyri at lata upp alnetið í Sýria og at víðka um møgulleikarnar hjá sýriska fólkinum fyri at fáa atgongd til og kunnleika til internetið.

## Privatlív
Bassel varð handtikin fáir dagar, áðrenn hann skuldi giftast við Noura Ghazi, ein advokatur og mannarættindastríðskvinnu. Tey blivu gift seinni sama ár, meðan hann sat í fongsli. Parið hittist fyrstu ferð í Douma í apríl 2011, eftir eina mótmælisgongu.

Valentinesdagin 2015 kunngjørdi Noura eitt kærleiksbræv, ið hon hevði skrivað til Bassel, har hon hugleiðir um tað ið er farið fram í Sýria í tíðini, meðan Bassel hevur verið í fongsli.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1981
Bólkur:Sýrar
Mús

**Mús** (fleirtal: **mýs**) eru smá gnagdýr, eyðkend av spíska snútanum, smáu rundu oyrunum, langa roðsluta halanum og høga løgutíttleikanum (hvussu ofta hon leggur). Best kenda músin er heimamúsin (*Mus musculus*), sum hevur fylgt menniskjanum runt alla jørðina. Hon er eisini eitt vælumtókt kelidjór.

## Føroyska músin

Músin í Føroyum hoyrir til slagið vestanmús (Mus musculus domesticus), ið eisini er í Stórabretlandi, Írlandi, Fraklandi, Grikkalandi, Italia og Spania. Tann føroyska músin má tí vera komin henda vegin við teimum írsku munkunum. Í Føroyum er vestanmúsin ikki nevnd í skivum fyrr enn í 1592, men músin má longu hava verið búfest í Føroyum, tá landnámsmenninir komu til Føroya á veg til Íslands. Føroyska músin er norðasta villa húsmúsin, ið livir frítt úti í náttúruni. Vestanmýs eru vanliga kendar fyri at liva tætt upp at húsum, har fólk búgva. Men í Føroyum uppføra tær seg øðrvísi, tí flestu teirra liva vilt úti í náttúruni alt árið. Í Føroyum heldur hon eisini til í óbygdum, og um summarið legst hon í fuglabjørgini á nøkrum oyggjum, har rottan ikki er.

Bólkur:Súgdjór í Føroyum
Bólkur:Gnagdýr
Brún rotta

**Brúna rottan** er størri enn tann svarta, og kallrottan er størri enn kvennrottan. Hon vigar 200-400 g, kroppurin verður 21-29 cm langur og halin 17-23 cm langur, í halanum eru 160-190 ringar. Feldurin er javnt grámorreyður, og hon er ljósari undir búkinum. Brúna rottan er førlig, snáðin er kýpin, og eyguni smá. Oyruni eru loðin og stutt og røkka tey ikki niður á eyguni, verða tey løgd fram á pannuna. 

Brúna rottan verður eisini nevnd ferðarottan. Hon hevur sín uppruna í Ásia og í Kina og kom til meginpartin í Evropa í 1727, tá ið hon í murlutali svam tvørtur um Volga. Men til Danmarkar kom hon longu í 1716, tá ið Pætur Mikli keisari var og vitjaði, hann kom sjóvegis til Keypmannahavnar. Haðani var høgligt hjá henni at sleppa norðureftir, til Noregs, Føroya, Íslands og Grønlands. Rottan kom til Føroya við einum norskum skipi úr Tróndheimi, ið nevndist Kongen af Preussen. Skipið var á veg til Dublin, tá tað gjørdist vrak á oynni Lewis í Skotlandi. Vrakið rak norðureftir og kom inn á Hvalba í mai 1768. Við hesum vrakinum komu tær fyrstu rotturnar til Føroya, og longu í 1769 var hon komin til Havnar. Brúna rottan er bara í teimum stóru oyggjunum. 

Rottan heldur til allastaðni, við hús eins væl og burtur frá húsum, um nóg nógv føði er at fáa. Hon etur alt og aftrast ikki við at taka mýs, egg og ungar, haruungar og ræ. Ofta hevur rottan ávís pláss, har hon etur, og tá ríviligt er, kann hon goyma sær niðurfyri.

Rottan er náttardjór burturav. Hon er ferm at klintrast og reika um allastaðni, har bygt er. Hon kann eisini leggjast í fuglabjørg, ikki minst í lundalondini, og har skrápur og drunnhvíti eiga, kann hon oyða alt. Hon heldur seg á ávísum økjum í búflokkum, sum kallrotta við fleiri kvennrottum og ungum teirra stendur fyri.

Kvennrottan gongur kviðin í 22 dagar, og  hon leggur 3-5 ferðir um árið 6-12 ungar hvørja ferð. Nýlagdir eru teir naknir og blindir, og tríggjar mánaðir gamlir eru teir kynsbúnir. Ofta eru fleiri legur í sama rottureiðrið, soleiðis eru fleiri rottur um somu holu. Livialdurin hjá rottu er vanliga 1½ ár. 

Allastaðni hevur verið roynt at avoyða rottu, tí at hon kann spjaða sjúku millum fólk og húsdjór. Hon gnagar allastaðni, og er hon til miklan ampa. Í Føroyum hevur hon nærum forkomið einstøkum bjargafuglum. Er rotta í oynni, eru t.d. lundi og skrápur at kalla burtur. Føroysku kommunurnar hava lógir at ganga eftir, tá tær royna at týna rottuna.

Bólkur:Súgdjór í Føroyum
Bólkur:Súgdjór
Brugda

**Brugda** (latín *Cetorhinus maximus*) er størsti fiskur í føroyskum sjógvi og heimsins næststørsti fiskur. Brugda er vanliga um 6-10 metrar til longdar. Hon verður tó í mesta lagi 12 m, møguliga 15 m. Brugda er grábrún og svørt á bakinum, ljósari undir búkinum. Hon hevur ljósar blettir undir øsinum og undir búkinum. Brugda er bæði botnfiskur og uppsjóvarfiskur. Hon er úr vatnskorpuni niður á 600 metra dýpi. Hon er tjúkkast um miðjuna, smalkar báðar vegir. Hon er trivalig í útsjónd. Brugda hevur tvær ryggfjaðrar, tann fremra er tríhyrnt og stór, hin aftara er lítil. Gotfjøðurin er til støddar sum aftara ryggfjøður og situr undir henni, heldur aftari. Hesar tríggjar fjarðarnar eru spískar aftureftir. Brugda hevur fimm stórar táknarivur ovast av nakkanum og heilt inn undir øsið. Kjalir eru báðumegin á klingruni. Hon hevur stóran kjaft og smáar tenn. Brugdan livir av at síla æti.

Vaksin brugda kennist kanska best á støddini. Tær longu táknarivurnar eru góð ábending um brugdu. Sæst ofta í vatnskorpuni um summarið, og tá sæst, umframt ryggfjøðurina, ofta eisini ovari stertaendi stinga upp úr sjónum. Brugda hevur stóra livur við nógvum lýsi. Hon hevur tí verið rættiliga nógv veidd. Hon kemur onkuntíð í trol og gørn og ger tá skaða á seg sjálva og á reiðskapin.

Brugda er úr Barentshavinum fram við strondum Vesturevropa til Suðurevropa og inn í Miðjarðarhavið. Undir Íslandi til Bretsku Oyggjarnar. Sæst onkuntíð við Grønland. Er eisini við eysturstrond Norðuramerika og við Vesturafrika, Suðurafrika og í Kyrrahavinum. Vanlig undir Føroyum, bæði inni við land og á víðum havi.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Eysturstrondin í USA

**Eysturstrondin í USA** liggur í Norðuramerika út ímóti Atlantshavinum. 

Teir lutstatir, ið liggja fram við Atlantshavi, eru Maine, New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina, Georgia og Florida.

Bólkur:USA
Bólkur:Landafrøði hjá USA
Karolingarnir

**Karolingarnir** vóru ein frankisk valdsharraætt sum tók valdið í frankiska ríkinum frá merovingunum í 751 og høvdu valdið fram til 900-árini. 

## Ættarveldi Karolinga
* Arnulf av Metz (628-640)
* Pipin eldri (628-640)
* Grimoald eldri (643-662)
* Pipin II (687-714)
* Karl Martell (714-741)
* Karloman I (741-747)
* Pippingur (Pipin yngri) (747-751, frankakongur 751-768)
* Karloman II (768-771)
* Karlamagnus (771-814)
* Ludvík hin frómi (814-840)

Bólkur:Frankar
Bólkur:Karolingar
Dansitónleikur

**Dansitónleikur** er tónleikur ið fyrst og fremst er gjørdur at dansa til. Tónleikurin er ofta javnur í rytmuni við týðiligum taktsløgum fyri at gera tað lættari fyri tey ið dansa at halda taktina.

## Dømi um dansitónleik
* Dansibandstónleikur er eitt slag at popptónleiki, ið passar væl til pardans. Hesin tónleikur er mest vanligur í Norðurlondum, og orðið dansebandsmusik/dansbandsmusik bleiv vanligt umleið 1970.
* Disco - dansitónleikur við uppruna úr 1970-árunum, mentist úr funktónleikinum.
* Dance - fyri tað mesta elektroniskur dansitónleikur, ið hevur sín uppruna í 1980- og 1990-árunum, ið kann býtast sundur í ótetljandi undirbólkar.
* Fólkatónleikur - brúkstónleikur hjá "fólkinum". Eisini hátíðartónleikur til brúdleyp, stevnur vm.
* Latínamerikanskur dansur er eitt víttfevnandi hugtak, ið fevnir um eitt nú Salsa og Reggaetónleik. 
* Industrial , serliga undirbólkarnir Body og Electroindustri, er harður rytmiskur tóldrivin tónleikur.
* Valstónleikur

Bólkur:Tónleikur
Tað kontinentala USA

**Tað kontinentala USA** er eitt felags heiti fyri teir 48 samanhangandi lutstatirnir í USA, ið liggja millum Kanada í norðri og Meksiko í suðri. Hetta fevnir um allir lutstatir í USA uttan Alaska og Hawaii. Hjálond so sum Guam og Puerto Rico eru heldur ikki partar í tí kontinentala USA

Tað kontinentala USA hevur eina vídd á 8.080.464,3 km² og fólkatalið var 306.675.006 í 2010 (fólkateljing), ið svarar til 83,65 % av øllum USA og 99,33 % av samlaða íbúgvaratalinum.

Bólkur:USA
Mary Harris Jones

**Mary Harris Jones** (1. august 1837 – 30. november 1930), betri kend sum **Mother Jones**, var ein skúlalærari og kjólaseymari úr amerikansk og Írlandi, ið gjørdist ein framstandandi persónur innan arbeiðararørsluna í USA. Hon var við til at samskipa stór verkføll og var ein av stovnarunum av Industrial Workers of the World.

Hon varð fødd **Mary Harris**, og var dóttir ein rómversk-katólskan bónda, nærindis býnum Cork, Írland.

Bólkur:Føðingar í 1837
Bólkur:Andlát í 1930
Bólkur:Amerikanarar
Bólkur:Írar
Saskatchewan

**Saskatchewan** er ein er landslutur í Kanada. Í suðri hevur Saskatchewan mark við Montana og Norðurdakota í USA, í vestri við Alberta, í norðri við Northwest Territories, og í eystri við Manitoba. 

Bólkur:Kanada
Conanicut Island

**Conanicut Island** er triðstørsta oyggin í Rhode Island í vídd. Jamestown er størsti býur og handilsmiðdepil. Uml. 5.600 fólk búgva á Conanicut Island og oyggin er 24,46 km2 til støddar tvs. á leið sama stødd sum Svínoyggin, sum er góðar 27,4 km2.

Bólkur:Rhode Island
Hindustani

**Hindustani** (/  /;**हिन्दुस्तानी**, **ہندوستانی**), eisini kent sum **hindi-urdu**, er eitt lingvistiskt hugtak ið sipar til fleiri mál ið eru nær í ætt við hvørt annað í norður- mið og útnyrðingspartinum av tí indiska hálvmeginlandinum. Tað fevnir um tvær skrivligar standardiseringar í máløkinum, urdu og hindi, men eisini um fleiri málføri uttan skrivliga siðvenju.

Tær báðar standardiseringarnar hava nærum eins mállæru, og er eisini felags um eitt grundleggjandi orðatilfeingi. Tá Bretska India varð býtt sundur í 1947 vórðu orðini hindustani og urdu nýtt við nærum somu merking.

## Keldur

Bólkur:Mál í Asia
Northwest Territories

**Northwest Territories** (stytt: **NWT**) er eitt kanadiskt meginøki, sum liggur í útnyrðingsparti og norðara parti av Kanada. Í 2016 búðu her 41.786 fólk. Høvuðsstaður og størsti býur er Yellowknife.

### Landafrøði
Í suðri hevur Northwest Territories mark við British Columbia, Saskatchewan og Alberta, í vestri við Yukon og í eystri við Nunavut. Víddin av meginøkinum er 1.346.106 ferkilometrar (1.183.085 ferkilometrar landøki og 163.021 ferkilometrar vøtn). 
### Søga
Meginøkið varð sett á stovn í 1870, tá kanadiska stjórnin keypti *Rupert's Land*.
Í 1999 gjørdist eystari partur av NWT  sjálvstøðugt meginøki undir heitinum Nunavut.

### Málini
Síðan 1990 hevur meginøkið NWT 11 almenn mál: 
*3 Inuit-mál (Inuinnaqtun, Inuvialuktun og Inuktitut) 
*5 Dene-mál/atapaskisk mál (Chipewyan, Gwich’in, North Slavey, South Slavey og Tłı̨chǫ)
*1 algonkinskt mál (Cree/Nēhiyawēwin) 
* og tey bæði almennu málini í Kanada, enskt og franskt.

Í 2016 høvdu næstan 77 prosent av fólkinum í NWT enskt sum móðurmál, gott 11 prosent eitt mál av upprunafólkunum, gott 7 prosent eitt ikki-alment mál og næstan 3 prosent franskt.

## Ávísingar úteftir
*Heimasíða, gov.nt.ca

## Keldur




Bólkur:Kanada
Zacharias Heinesen

**Zacharias Karl Ulrik Heinesen** (betri kendur sum **Zacharias Heinesen**, føddur 19. juni 1936 í Tórshavn) er ein føroyskur listamálari. Hann er sonur rithøvundan og listamannin William Heinesen.

Hann varð útbúgvin á Myndistaskólinn í Reykjavík í 1958, Ísland og á  Kunstakademiet í Keypmannahavn í 1963. Síðan hevur hann búð í Havn.

## Myndprýtt føroyskir peningaseðlar
Zacharias Heinesen hevur myndprýtt eina røð av føroyskum peningaseðlum við akvarelmálningum, ið prýða baksíðuna á seðlunum.

* 50 krónur: Sumba, Suðuroy, 2001
* 100 krónur: Klaksvík, 2003
* 200 krónur: Tindhólmur, 2004
* 500 krónur: Hvannasund, Viðoy, 2004
* 1.000-krónur: Sandoy, 2005

## Serframsýningar
*Galleri Gl. Strand, Kbh. 1971, 1973, 1977; 
*Listasavn Føroya 1973, 1975, 1993; 
*I'Union de Banques à Paris 1986; 
*Gal. Sct. Gertrud, Kbh. 1986, 1990, 1993; 
*Gal. List, Tórshavn 1989-91; 
*Mikkelberg, Sydslesvig 1992; 
*Horsens Bibl. 1992; 
*Gal. Borg, Reykjavík 1993; 
*70-ára føðingardagsframsýning, Galleri Åhuset, Køge 2006; 
*Norðuratlantsbryggjan, Kbh., 2007.

## Keldur

Bólkur:Føroysk listafólk
Bólkur:Føðingar í 1936
Bólkur:Havnafólk
Norðurkýpros

**Lýðveldið Norðurkýpros** varð stovnað eftir turkiska innrás á oynna Kýpros í 1974 – eftir eitt kvett, sum griksku kýpriotarnir saman við griksku hernaðarjuntuni av grikska meginlandinum skipaðu fyri. Kýpros bleiv í 1974 býtt í tvey, sum umfatar tveir triðingar av oynni, sum er grikski parturin, og norðari parturin, har turkar halda til. Í altjóða høpi hevur heimssamfelagið góðkent statin Kýpros, men í 1974 fóru 40.000 turkiskir hermenn á land á Kýpros, og hetta førdi til, at oyggin bleiv býtt í tvey. Turkaland vildi ikki góðkenna kypriotiska statin, har Grikkaland hevði politiska meirlutan. 80 % av íbúgvunum eru grikkar og 20 % eru turkar í Kýpros. Innrásin av turkisku hermonnunum í 1974 førdi til, at grikkar, sum búðu í norðara parti av oynni, flýddu suðureftir, og tey, sum ikki flýddu, vórðu blakað úr norðara partinum. Og turkar, sum búðu í sunnara parti av oynni, fluttu til norðara partin. Síðani 1977 hevur ST roynt at sameina oynna, men uttan úrslit. Skipað varð fyri fólkaatkvøðu at sameina oynna, men 75,8 % av grikkum atkvøddu nei, tí bara helvtina av grikkum fingu síni heim aftur í norðara partinum. 64,9 % av turkunum atkvøddu ja fyri samanlegging. 1. mai 2004 bleiv Kýpros limur í ES, men ES-lógirnar galda bara fyri grikska partin. Og politiska støðan á Kýpros er orsøkin til, at Turkaland hevur trupulleikar at gerast limur í ES-felagsskapinum.

## Keldur

Bólkur:Kýpros
Bólkur:Turkaland
Kyoto Universitet

, ella   er tjóðaruniversitetið í Japan. Tað liggur í Kyoto, Japan. Tað er næstelsti lærdi háskúli í Japan, eitt av hægst mettu universitetunum í Asia og eitt av Sjey Statsuniversitetum í Japan. 

## Kend lesandi
* Hideki Yukawa – Fekk Nobelvirðislønina í alisfrøði
* Shinichiro Tomonaga – Fekk Nobelvirðislønina í alisfrøði
* Kenichi Fukui – Fekk Nobelvirðislønina í evnafrøði
* Susumu Tonegawa – Fekk Nobelvirðislønina í medisini
* Ryoji Noyori – Fekk Nobelvirðislønina í evnafrøði
* Shinya Yamanaka – Fekk Nobelvirðislønina í medisini
* Osachi Hamaguchi – fyrrverandi forsætisráðharri í Japan
* Kijuro Shidehara – fyrrverandi forsætisráðharri í Japan
* Tetsu Katayama – fyrrverandi forsætisráðharri í Japan
* Fumimaro Konoe – fyrrverandi forsætisráðharri í Japan
* Hayato Ikeda – fyrrverandi forsætisráðharri í Japan
* Lee Teng-hui – fyrrverandi forseti í Teivan

## Keldur

Bólkur:Lærdir háskúlar í Japan
Great Basin Desert

**Great Basin Desert** er størsta oyðimørkin í Norðuramerika. Stórir partar í Nevada eru Great Basin. Her veksur næstan einki. Veðurlagið er sera heitt, tí har sær sólin hvønn einasta dag frá morgni til myrkurs frá skýleysum himli.

Bólkur:Oyðimerkur
Bólkur:USA