open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brandur Hendriksson

**Brandur Hendriksson Olsen** (føddur 19. desember 1995, vaks upp í Skálavík) er en føroyskur fótbóltsleikari, ið spælir við Helsingborgs IF i Allsvenskan. Hann er fyrsti føroyski leikarin, ið spælir við bestu svensku fótbóltsdeildini. Hann spælir eisini við Føroyska fótbóltsmanslandsliðnum.

## Lívsleið innan fótbólt
### Fótbóltur í feløgum
Hann spældi við B71 til hann 15-ára gamal flutti til Danmarkar at spæla fótbólt. Hann hevur spælt sum ungdómsleikari fyri F.C. København og hevur spælt við U-19 liðnum hjá felagnum.  Í september 2014 fekk hann professionella sáttmála við og gjørdist partur av hópinum til besta liðið, sum í 2014 spældi í Superliguni. Sáttmálin varir til summarið 2017.

Brandur spældi sín fyrsta dyst fyri superliga-liðið hjá FCK hin 30. oktober 2014 í einum dysti í steypakappingini 2014-15 móti FC Roskilde, har hann varð skiftur inn eftir 35 minuttum. Hin 14. mai 2015 spældi hann DBU finaluna við FC København móti FC Vestsjælland. Støðan var 2-1 til FCK, tá ið Brandur varð skiftur inn, men síðan javnaði FC Vestsjælland og tað bleiv longd spælitíð, har ið Brandur skoraði til 3-2, sum gjørdist endaliga úrslitið og FC København gjørdist harvið danskur steypavinnari.
Eftir at Brandur ikki fekk so nógva leiktíð í seinnu hálvu av 2015 hjá FC København, bleiv hann útlántur til Vendsyssel FF í Norðurjútlandi, har 3 aðrir føroyingar spældu við frammanundan.

Í juli 2016 gjørdi hann 3 ára sáttmála við danska Superliga felagið Randers FC.

### Landsliðsfótbóltur
Brandur spældi sín fyrsta A-landsdyst fyri Føroyar hin 11. oktober 2014 móti Norðurírlandi á útivølli, har hann varð skiftur inn í seinna hálvleiki. Norðurírland vann dystin 3-0. Tríggjar dagar seinni spældi Føroyar á Tórsvølli móti Ungarn, Brandur var við frá byrjan og spældi allan dystin. Føroyar hevði bóltin meir enn helmingin av tíðini, men tapti tepurt 0-1. Áðrenn tað hevði Brandur spælt fleiri dystir fyri U-17, U19 og U21 liðunum hjá Føroyum.

### Altjóða mál
:*Mál og úrslit hjá Føroyum verða víst fyrst.*

## Heiður
### Felag
;FC København
* DBU Pokalen: 2014–15

## Keldur


Bólkur:B71 leikarar
Bólkur:Føroyskir landsliðsleikarar
Bólkur:FCK leikarar
Bólkur:Føðingar í 1995
Gotland

**Gotland** (fyrr á donskum og á norskum: **Gulland**) er ein oyggj og ein svenskur landslutur í Eystursjónum, ið liggur umleið  frá strondini á svenska meginlandinum. Oyggin er tann størsta í Svøríki. Landsluturin fevnir eisini um oynna Fårö, Karlsöarna, Gotska Sandön og fleiri aðrar minni oyggjar og hólmar. Landsluturin er eisini eitt len (sókn) ið nevnist Gotlands län og er ein sjálvstøðug kommuna (Gotlands kommuna) og serstakt bispadømi (Visby stift) í svensku fólkakirkjuni. Oyggin hevur 2&#8239;994&nbsp;km², lenið hevur 3&#8239;151,4&nbsp;km² land og 3&#8239;183,7&nbsp;km² við vøtnum. Landsluturin hevur 42&#8239;000 skrásett fornminni. Hægsta stað á oynni er Lojsta hed, ið er røkkur 82 metrar yvir havið. Svenska prinsessan Leonore er hertuginna av Gotlandi.

## Keldur


Bólkur:Gotland
Bólkur:Oyggjar í Svøríki
Vindorka

**Vindmyllur** hava veingir, sum fara at mala av vindinum. Veingirnir draga ein generator, sum ger el. Eins og til dømis jarðhiti, sólorka, alduorka, vatnorka og sjóvarfalsorka er vindorka varandi orkukelda. Nógvastaðni kring heimin hava vindmyllur havt stóran týdning til at mala korn ella pumpa vatn. Skal nógv elorka verða gjørd við vindorku, so krevur tað nógvar vindmyllur. Summi halda, at tær nógvu vindmyllurnar órógva lands­lagið, djóra- og fuglalívið. Ofta verða vindmyllur settar upp úti á sjónum, tí har er meiri vindur enn á landi. Hildið verur, at tær har órógva umhvørvið sum minst talið er að jóhann hlynur sé vindmilla?.

  Danmark er undangonguland viðvíkjandi vindorku. Har stavar um leið ein fimtapartur av el-framleiðsluni frá vindmyllum. Meira enn ein triðingur av samlaðu donsku elorkunýtsluni í 2013 kom frá vindmyllum; vindmyllur lótu í 2013 millum 33 % og 34 % av allari elorku, sum varð brúkt í Danmark. Í 2012 átti vindorkan 30 til 31% av elnýtsluni. Men síðani eru nógvar nýggjar vindmyllur settar upp í Danmark við samlaðari effekt uppá 300 megawatt. Til havs eru eisini settar upp vindmyllur eitt nú Anholt-lundin uppá 400 megawatt. Eisini aðrastaðni í heiminum verður vindorkan nógv útbygd í hesum árum, serliga í Vesturevropa og í Kalifornia. 
Sinastu árini hevur føroyska elorkufelagið SEV útbygt elnetið við fleiri vindmyllum, og fyrsta ársfjórðing 2015 var elframleiðslan 19,7 % frá vindi, 53,5 % frá vatni og 26,8 % frá olju.

## Keldur


Bólkur:Vinnulív
Sólorka

**Sólorka** er orka, sum vit vinna úr sólarljósi; sólorka er orkan í ljósinum frá sólini. Uttanfyri jarðloftshavið (atmosferuna) er sólorkutættleikin umleið 1353 kWh/m2. Ein partur av orkuni verður kastaður aftur av jarðarinnar lofthavi. Í Tórshavn er tað tilsvarandi talið 1075 kWh/2. Sólorka kann verða brúkt til upphiting og at gera el. Til upphitingarendamál verður brúktur ein sólfangari, og til at gera el verður brúkt eitt sólpanel. Sólpanelið virkar sum ein spenningskelda, tá ið ljós fellur á tað. Orkuna í sólargeislingini nevna vit sólorku, og hon hevur gjørt næstan allar orkukeldur á jørðini; olja, jarðgass og kol eru til dømis gjørd úr deyðum plantum og dýrum, sum livdu fyri mongum milliónum árum síðan. Var eingin sól, hevði jørðin verið køld og einki lív hevði verið á henni. Sólin er grundarlagið fyri øllum lívi á jørðini, og eisini grundarlagið fyri vind- vatn- og alduorku. Sólin er reinasta og náttúrligasta orkukeldan. Orkan, vit móttaka frá sólini, er árliga uml. 15 000 ferðir størri enn samlaða orkunýtslan í heiminum, og 10 ferðir størri enn allar goymslur av olju, koli og uran tilsamans. 


## Keldur


Bólkur:Alisfrøði
Bólkur:Evnafrøði
Bólkur:Vinnulív
Bólkur:Vistfrøði
Bólkur:Sólin
Heilivágsídnaður

**Heilivágsídnaðurin** er ein ógvuliga stór ídnaðargrein. Hann verður roknaður sum evnafrøðiligur ídnaður, tí at heilivágur verður gjørdur úr evnafrøðiligum tilfari. Sjálv framleiðslan av tablettum og flótandi medisini er í grundini ein lítil partur av heilivágsídnaðinum. Størsta arbeiðið liggur í gransking og menning. Fyritøkurnar nýta ómeta­liga nógvar pengar at finna nýggj sløg av heilivági, sum kunnu brúkast fyri ymiskar sjúkur, og sum kunnu geva fyritøkunum stóran vinning. Men gransking og menning av heilivági tekur langa tíð. Ofta kemur als einki burturúr. Tað tekur eisini langa tíð, áðrenn myndugleikarnir góðkenna eitt nýtt slag av heilivági. Kanningar og eftirlit í nógv ár skulu til, áðrenn heilivágurin kann verða seldur á einum apoteki. Heilivágsídnaður er fyrst og fremst at finna í Vesturevropa og í USA. Meginparturin av tí heilivági, sum verður mentur og framleiddur, fer til fólk í teimum ríku londunum. Í Evropa og USA er nóg mikið av peningi at gjalda fyri allan heilivágin, sum verður keyptur við tí endamáli, at fólk skulu verða lekt. Í fátæku londunum eru ikki altíð pengar til heilivág.

Í 27. øld f.Kr. mentu kinesarar kannabis (“ma”) til heilivág og urtabrúk. Kannabis er eitt evni ið enn verða brúkt til heilivág, m.a. í USA, Norra, Ísrael.

## Kelduávísingar


Bólkur:Heilivágur
Bólkur:Ídnaður
Bólkur:Framleiðsla
Bólkur:Heilsa
Edgars Rinkēvičs

**Edgars Rinkēvičs** (føddur 21. september 1973 í Jūrmala) er ein lettiskur politikari og núverandi lettiskur uttanríkisráðharri. Rinkēvičs hevur fyrr verið limur av Letlands Forsetakancelli og statsskrivari hjá tí lettiska verjumálaráðnum. Rinkēvičs er fyrrverandi limur av politiska flokkinum Latvijas ceļš.

## Ávísing úteftir

* Edgars Rinkēvičs 

Bólkur:Lettiskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1973
One World Trade Center

**One World Trade Center** er hægsti bygningur í USA. Bygningurin er 546,2 metrar høgur íroknað spírið, og er harvið eisini triðhægsti bygningur í heiminum og hægsti bygningur í vestaru hemisferu. Áðrenn var bygningurin kendur sum **Friðartornið** (á enskum: **Freedom Tower**). Bygningurin er 325.000 fermetrar til støddar. Mánadagin 3. november 2014 læt One World Trade Center upp. Ætlanin við bygninginum er, at hann verður miðstøð fyri altjóða handil, og eisini er ætlanin at hann skal hjálpa fólki at lekja sárini. One World Trade Center er bygt oman á leivdirnar av World Trade Center á Manhattan. World Trade Center tvíburatornini raplaðu niður 11. sept. 2001, aftaná at tvey flogfør høvdu rent inn í tornini. Hildið verður, at tað var Al-Qaeda, sum legði álopið á USA 11. september 2001 til rættis. Í mai 2002 vóru tey liðug við uppruddingina av staðnum, har World Trade Center stóð. One World Trade Center, sum bygningurin í dag eitur, hevur kostað 24 milliardir krónir.

## Keldur


Bólkur:Bygningar og bygningsverk í USA
Bólkur:New York
Tjóðgarðar

**Tjóðgarðar** er ein vanligur máti at varðveita eitt virðismikið náttúruumhvørvi og mentanarumhvørvi. Tað er eitt øki, sum er friðað, so at náttúruvirði ella mentanarlig virði kunnu verða vard. Sum oftast hava øll atgongd til ein tjóðgarð, men reglur eru fyri, hvat er loyvt ella ikki loyvt at gera har. Reglurnar eru ógvuliga ymiskar frá einum tjóðgarði til annan, og úr einum landi í annað. Fyrsti tjóðgarðurin í verðini varð stovnaður í Wyoming í 1872 - Yellowstone National Park. Í Norðurlondum kom tann fyrsti tjóðgarðurin í Svøríki í 1909; har eru nú til samans 29 tjóðgarðar. Í Finnlandi eru 35 tjóðgarðar, í Noregi eru 37, í Danmark eru 5, og í Íslandi eru 3. Tann størsti tjóðgarðurin í verðini er í Grønlandi. Í Føroyum er eingin tjóðgarður enn, men tað verður tosað um at gera tjóðgarð í Hvannhaga og í Koltri. Koltursbóndin saman við Búnaðarstovuni og landsstýrismaðurin í búnaðarmálum setti fram uppskot um at gera tjóðgarð í Koltri. Búnaðarstovan fyrisitur alla almenna jørð í Føroyum, ið ikki er fyrisitin ella skrásett sum ogn hjá øðrum almennum stovni. Ein arbeiðsbólkur varð settur at gera eitt tilmæli til landsstýrismannin, men hesin bólkur steðgaði upp tá stjóraskiftið varð á Búnaðarstovuni. Landsstýrismaðurin hevur heitt á Búnaðarstovuna um at taka málið uppaftur.

## Sí eisini
* Tjóðarlundir í USA

## Kelduávísingar


Bólkur:Náttúra
Bólkur:Vistfrøði
Bólkur:Djórafrøði
Tað hvíta húsið

**Tað hvíta húsið** er húsið, har amerikanski forsetin býr. Tað hvíta húsið liggur í útnyrðingspartinum av Washington D.C. á bústaðinum 1600 Pennsylvania Avenue. Avgjørt varð at húsið skuldi byggjast í 1790 og forsetin George Washington og býarplanleggjarin Pierre L'Enfant valdu staðið saman.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: whitehouse.gov

Bólkur:Forsetar í USA
Bólkur:Bygningar
Bólkur:USA
Bólkur:Politikkur í USA
Nunavut

**Nunavut **(inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ, "*okkara land*") er eitt kanadiskt meginøki, sum liggur í norðara parti av Kanada. Høvuðsstaðurin eitur Iqaluit. Hann liggur sunnarumegin á størstu kanadisku oynni, Baffinsland.

## Landalæra
Nunavut er tann størsti og norðasti landspartur í Kanada. Víddin av meginøkinum er 2.093.190 ferkilometrar (1.936.113 ferkilometrar landøki og 157.077 ferkilometrar vøtn). 

Tann 1. apríl í 1999 varð Nunavut lýst sum sjálvstýrandi meginøki. Í 2016 búðu her 35.944 fólk. Tey vanligastu móðurmálini í Nunavut eru inuktitut, sum tosa nærum tveir triðingar (63,1%) av øllum fólkum, og enskt, sum er móðurmál hjá nærum einum triðingi (31,5%) av samlaða fólkatalinum.

Upprunafólkið á staðnum, inuittar, eru 85 prosent av fólkinum í 2015. Tá ið tey fingu sjálvstýri, kundu tey fyri fyrstu ferð í stóran mun sjálv ráða í egnum landi og avgera, hvussu tey skulu skapa framtíð sína. Men tað er ikki lætt at stýra einum landsluti, sum er um leið líka stórur sum Grønland, har bara 34.000 fólk búgva, tey flestu spjadd í smáum bygdum. Vegalongdin í Nunavut er einans 21 kilometrar. Tey nýta flogfør at ferðast við og at flyta vørur við.

Fyrisitingarliga er meginøkið býtt upp í tríggjar partar. Landsparturin Qikiqtaaluk, sum er tann størsti, liggur norðuri og vesturi.
Landsparturin Kitikmeot liggur vestanfyri og landsparturin Kivalliq er í ein útsynning.
 
## Myndir

Osborn Range (05-08-97).jpg|Osborn Range, Ellesmereoyggj (Umingmak Nuna), í landsparti Qikiqtaaluk.
Ellesmere Island - River Beauty.jpg|Quttinirpaaq tjóðargarður, Ellesmereoyggj (Umingmak Nuna), í landsparti Qikiqtaaluk
Polygon (03-08-97).jpg|Geodetic Hills, Axel Heiberg oyggj, í landsparti Qikiqtaaluk
Pangnirtung Fiord N 4 2001-07-25.jpg|Pangnirtung-fjørður á Baffinslandi í landsparti Qikiqtaaluk
Pangnirtung-uptown.jpg|Býurin Pangnirtung á Baffinslandi í landsparti Qikiqtaaluk
Iqaluit_Legislative_Building_1999-04-12.jpg|Høvuðsinngongdin hjá tinginum í Iqaluit, á eystursíðuni av baffinslandi í landsparti Qikiqtaaluk.
Kinngait_Govt-Building_2000-08-25.jpg|Bygningurin hjá stjórnini í Nunavut stendur í Cape Dorset (Kinngait í inuktitut), á vestursíðuni av baffinslandi í landsparti Qikiqtaaluk.
Cambridge_Bay.jpg|Cambridge Bay (inuinnaqtun: *Iqaluktuuttiaq*) í vestara landsparti Kitikmeot.
Inunnguaq_Rankin_Inlet_1996-07-18.jpg|Inunnguaq, eitt slag av varða (*Inuksuk*), í Rankin Inlet (inuktitut: *Kangiqliniq*) í sunnara landsparti Kivalliq.
Rankin_Inlet_2014.jpg|Rankin Inlet  (inuktitut: *Kangiqliniq*) í sunnara landsparti Kivalliq.
Baker_Lake_Community_1995-06-29.jpg|Baker Lake (*Qamanittuaq*) í sunnara landsparti Kivalliq.


## Ávísingar úteftir
*Almenn heimasíða, nunavut.ca
*Nunavut, wikivoyage.org  (á enskum)

## Keldur




Bólkur:Kanada
Fjón

**Fyn** ella **Fjón** (gamal danskur stavimáti Fyen, latin: Fionia) er triðstørsta oyggj í Danmark og hevur eina vídd á 3&nbsp;099&nbsp;km², meðan íbúgvaratalið er 466&nbsp;284. Fyn liggur í Suðurfynska Oyggjahavinum, Lítlabelt, Kattegat, Stórabelt og Lundeborgbæltet. Kring Fyn liggja oyggjarnar Langeland, Thurø, Tåsinge, Æbelø, Ærø umframt umleið 90 aðrar smáar oyggjar og hólmar. Hægsta staðið á Fyn er Frøbjerg Bavnehøj, sum er 131 metrar høgt.
Størstu býir á Fyn eru Odense, Svendborg, Nyborg og Middelfart.

Bólkur:Oyggjar í Danmark
Politikkur

**Politikkur** ella **stjórnmál** (stytt **stjm.**) er arbeiði ið miðar ímóti at beina ella ávirka gongdina í samfelagnum ella í altjóða høpi, stjórnmál (eftir ávísum sjónarmiðum ella hugmyndum).

  Í 1872 fingu Føroyar eina kommunuskipan, og menn skuldu verða valdir í sóknarstýrini. Í fyrstuni var hvørt prestagjald ein kommuna; seinni gjørdust kommunurnar fleiri. Tórshavn hevði tó fingið eina kommunuskipan longu í 1866, og í 1909 gjørdist høvuðsstaðurin keypstaður við keypstaðarrættindum. Við tjóðskaparrørsluni kom meiri ferð á føroyskan politikk. Úr aldaskiftinum vaks fram ein sjálvstýrisrørsla og ein mótstøða móti henni. Í 1906 fekk Føroya Løgting eitt tilboð úr donsku stjórnini um meiri sjálvstýri. Eftir tí skuldi Løgtingið fáa ábyrgdina av málum sum havnum, vegum, telefon, o.s.fr. Føroyar skuldu fáa eitt danskt árligt tilskot til hesar útreiðslur. Í Føroyum tók seg upp stór mótstøða móti hesum nýggja politikki, og henda mótstøða vann øll valini (fólkatingsval, løgtingsval og landtingsval) á sumri í 1906. Burtur úr hesum komu fram tveir politiskir flokkar: Sambandsflokkurin, ið legði dent á týdningin av føstum viðurskiftum við Danmark, og Sjálvstýrisflokkurin, ið var fyri størri føroyskum sjálvræði í politikki.

## Sí eisini
* Stjórnmálafrøði

## Keldur


*
Bólkur:Stjórnmálafrøði
Grease

**Grease** er ein amerikanskur spælifilmur frá 1978. Millum leikararnir í Grease eru m.a. John Travolta, Jeff Conaway, Olivia Newton-John og Stockard Channing. Leikstjórnað hevur Randal Kleiser. Filmurin varð tikin upp í økjum kring Los Angeles í Kalifornia. Leikritið er skrivað av Jim Jacobs og Warren Casey. Sangleikurin Grease, sum teir báðir Jim Jacobs og Warren Casey skrivaðu, var frumframførdur í Chicago, Illinois í 1971. Leikurin bleiv heimskendur í sambandið við filmin av sama navni í 1978, við leikarunum John Travolta og Olivia Newton-John. Navnið Grease vísir til serstaka arbeiðara-ungdómsmentan í USA í 1950-árunum – fólkini nevndu seg *greasers*. Leikurin lýsir 10 tannáringar í hesi mentan, teirra lív og baks við torskildan kærleika. Tónleikurin og sangirnir royna at endurskapa ljóðið av 1950-unum í USA, sum eisini óivað hevur ljómað í Føroyum.

## Søga

Avstralska gentan Sandy Olsson gongur saman við Danny Zuko. Eftir eina langa summarferiu við romantikki byrja tey bæði á sama skúla. Her fær Sandy at vita, at Danny er leiðari í einum dreingjabanda, og knappliga er hann ikki longur tann fitti drongurin, sum hon kendi á strondini, men ein ráur kúllur, sum ikki bara hevur eina gentu í senn.

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir filmar
Sund (Hordaland)

**Sund** er ein kommuna í Hordalandi í Noregi. 

Bólkur:Fyrrverandi kommunur í Noregi
Bólkur:Øygarden
Odda (kommuna)

**Odda** er ein kommuna og býur í Hordalandi í Noregi. Odda hevur mark í norði móti Ullensvang, í eystri móti Vinje, í suðri móti Suldal og Sauda, og í vestri móti Etne og Kvinnherad.

Býir og bygdir í Odda kommunu eru eitt nú Tyssedal, Røldal og Skare. Fyrisitingin hjá Odda kommunu er í býnum við sama navni. Í kommununi búgva 5092 fólk pr. 1. januar 2013. Býurin liggur innast í Sørfjorden í Hardanger.

Odda Smelteverk varð í 2009 sett á listan hjá UNESCO yvir heimsarvar, saman við Rjukan, Notodden og Tyssedal.

## Politikkur
Kommunustýrið hevur 27 umboð. Í tíðarskeiðnum 2011-2015 eru sjey flokkar umboðaðir:
*Arbeiderpartiet 9 limir
*Høyre 4 limir
*Nye Odda 4 limir
*Rødt 3 limir
*Venstre 3 limir
*Demokratene i Norge 2 limir
*Senterpartiet 2 limir

John Opdal (H) er borgarstjór og Elisabeth Wesenlund Hauge (Nye Odda) er varaborgarstjóri.

## Keldur


Bólkur:Fyrrverandi kommunur í Noregi
Bólkur:Ullensvang
Frank Davidsen

**Frank Sidney Davidsen** (føddur 26. september 1941 í Tórshavn) er ein fyrrverandi føroyskur tollari og politikari (Javnaðarflokkurin).

Hann er sonur føroysku Sunnevu Davidsen bretska soldatin Frank Albert Seward, sum var í hertænastu í Føroyum undir Seinna heimsbardaga tíðarskeiðið 1940-1941, giftur við Annu Elisu, fødd Frederiksen, úr Miðvági. Frank fór at starvast sum tollari á Vága Floghavn í 1972, og býr í Sørvági.

Davidsen varð valdur inn á Føroya Løgting fyri Vága valdømi 1990–1994.

## Løgtingsnevndir
*1990–1994 limur í Samferðslunevndini
*1990–1994 limur í Vinnunevndini
*1990–1994 limur í Landbúnaðarnevndini

## Keldur
**Løgtingið 150 – Hátíðarrit*, bind 2 (2002), s. 269. (PDF )
**Árbók fyri Føroyar 1991* (1991), s. 73 (Les)


Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1941
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Politikarar úr Javnaðarflokkinum
Írskt skriftmál

Síðan miðju 20'du øld, hevur írskt nýtt latínskar bókstavir  *(cló Rómhánach)*. Áðrenn hetta vórðu írskir bókstavir *(cló Gaelach)* nýttir. 

 

Írska stavraðið *(An Aibítir)* hevur 18 bókstavir:

**a, b, c, d, e, f, g, h, i, l, m, n, o, p, r, s, t, u**

Long sjálvljóð fáa ein skákbrodd *(fada)* uppiyvir **á é í ó ú**. Hinir latínsku stavirnir **j k q v w x y z** verða nýttir í fremmandum lániorðum. Bókstavurin **c** hevur altíð sama virði sum **k** í norðurlendskum, sostatt verður enska *"circus clown"* skrivað *"clown sorcais"* (rættari *"fear [grinn] sorcais"*) á írskum. 

Írskt, eins og hini gælisku málini, er eyðkent fyri at hava framljóðar ljóðskifti *(initial consonant mutation)* og palatisering *(framgómamæli)*.

Ein vælumtókt siðvenja var at navngeva bókstavunum eftir trøum (træ-nøvnum). Hetta sigst stava frá gomlu írsku Ogham bókstavunum, men nú veit man, at bert nakrir av hesum gomlu stavunum høvdu nøvn eftir trøum. Nýmótans latínsku stavirnir hava allir írsk nøvn, men av tí at flestu næmingar sum læra írskt í dag hava enskt sum móðurmál, er vanligt at brúka ensku bókstavaheitini, eisini tá man talar um írskt mál. 




&nbsp;




&nbsp;




Bólkur:Írland
Bólkur:Mál í Evropa
Bólkur:Keltisk mál
Girl Meets World

***Girl Meets World*** er ein amerikonsk skemtirøð. Sjónvarpsrøðin varð víst fyrstu ferð hin 27. juni 2014 on Disney Channel. Sjónvarpsrøðin er framhald til *[[Boy Meets World]]*.

## Søgugongd

## Leikarar
*Leiklutir í sjónvarpsrøðini Girl Meets World:*
* Rowan Blanchard sum Riley Matthews
* Ben Savage sum Cory Matthews
* Sabrina Carpenter sum Maya Hart
* Peyton Meyer sum Lucas Friar
* August Maturo sum Auggie Matthews
* Danielle Fishel sum Topanga Matthews
* Corey Fogelmanis sum Farkle

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Disney Channel
Jóan Símun Edmundsson

**Jóan Símun Edmundsson** (føddur 26. juli 1991, uppvaksin á Toftum) er ein føroyskur fótbóltsleikari, álopsleikari, ið spælir við belgiska felagnum Waasland-Beveren og føroyska fótbóltslandsliðnum. Hann spælir við Íslenska felagnum KA Akureyri.

## Fótbóltsyrkisleið

### Yrkisleið í feløgum

Jóan Símun byrjaði sína fótbóltsyrkisleið í B68. Í desember 2009 varð hann útlæntur til enska felagið Newcastle United. Hann skrivaði undir sáttmála við felagið í juni 2010. Hann spældi sín fyrsta dyst fyri Newcastle í einum vinadysti móti Norwich City hin 25. juli 2010. Hin 7. januar 2011 spældi hann við Gateshead, ið lænti hann í 28 dagar. Hann spældi sín fyrsta dysti fyri Gateshead 8. januar 2011 móti Kidderminster Harriers. Jóans Símun skoraði sítt fyrsta mál fyri Gateshead hin 15. januar 2011 í FA Trophy í einum 6–0 sigri móti Hampton & Richmond Borough.

Jóan Símun Edmundsson skrivaði undir sáttmála við norska felagið Viking hin 15. februar 2012. Sama árið lænti Viking hann út til danska felagið FC Fredericia. Hann spældi 8 dystir fyri Viking og 8 fyri Fredericia. Í 2014 flutti hann heimaftur til Føroya eina tíð, har hann fyrst spældi við AB og síðan við HB. Eftir tað skrivaði hann undir ein 2 ára sáttmála við danska felagið Vejle Boldklub, ið tá spældi í næstbestu deildini í Danmark, 1. deild.

Hin 28. november 2015 skoraði hann eitt mál, ið ítróttaviðmerkjarar hjá sjónvarpsrásini TV3+ nevndu aldarinnar mál og samanbóru hann við Lionel Messi, George Best og Diego Maradona. Í einum 1-3 tapi móti Silkeborg IF í donsku 1. deild rak hann fleiri miðvallaleikarar av, og síðan rak hann framvið verjuleikarar inn í 16-meturin, har hann hegnisliga setti bóltin í málið. Í desember 2015 vann hann kappingina hjá TV3+ um Ársins mál í kapping móti eitt nú Neymar og Messi.

Í januar 2016 skrivaði hann undir ein 2½ ára sáttmála við danska Superligafelagið OB.

Í 2018 skifti hann til týska felagið Arminia Bielefeld, ið tá spældi í næstbestu týsku deildini. Liðið flutti upp í bestu deildina, og Jóan Símun gjørdist fyrsti føroyingur, ið spældi í týsku Bundesliguni.

### Yrkisleið sum landsliðsleikari
Hin 14. november 2014 skapti hann stórtíðindi og yvirskriftir um alt Evropa og kring heimin, tá ið hann skeyt bóltin í málið á útivølli í kvalifiseringsdysti móti Grikkalandi á Karaiskakis Stadion í Pireus. Føroyar vunnu dystin 1-0.

## Fótbóltshagtøl

### Feløg

### Landslið

;Altjóða mál
:*Mál og úrslit hjá Føroyum verða víst fyrst.*

## Keldur

## Slóðir úteftir
* 

Bólkur:Føðingar í 1991
Bólkur:Føroyskir landsliðsleikarar
Bólkur:B68 leikarar
Bólkur:AB leikarar
Bólkur:HB leikarar
Christian Lamhauge Holst

**Christian Lamhauge Holst** (føddur 25. desember 1981) eisini kendur sum **Christian Holst** er føroyskur/danskur fótbóltsleikari, ið spælir fyri Fremad Amager og fyri Føroyska fótbóltsmanslandsliðið. Áðrenn hann skifti til Fremad Amager, spældi hann í donsku Superliguni við Silkeborg IF frá 2008 til 2014. Hann er føddur og uppvaksin í Danmark, men er av føroyskum uppruna, hann er sonur Berghild Lamhauge Holst ættað úr Havn og Hans Henrik Holst úr Keypmannahavn. Hann er uppvaksin í Thurø og Svendborg. Hann hevur umboðað fótbóltsfeløgini: Thurø Boldklub, Svendborg Boldklub, Lyngby Boldklub, Silkeborg IF og Fremad Amager.

## Altjóða mál
:*Mál og úrslit seta málini hjá Føroyum fyrst. *
 

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1981
Bólkur:Føroyskir landsliðsleikarar
Dagur B. Eggertsson

**Dagur Bergþóruson Eggertsson** (f. 19. juni 1972) er íslendskur politikari. Hann er núverandi borgarstjóri í Reykjavík og tók við starvinum eftir Jóni Gnarr tann 16. juni 2014.

Dagur er føddur í Oslo í Noregi, men er vaks upp í Reykjavík. Hann er sonur Eggert Gunnarsson, djóralækna, og Bergþóru Jónsdóttur, lívfrøðing. Kona Dags er Arna Dögg Einarsdóttir, lækni á Landspítalinn-Háskólasjúkrahús í Reykjavík. Tey eiga 4 børn, Ragnheiður Hulda f. í mai 2004, Steinar Gauti f. í september 2005, Eggert f. august 2009, og Móeiður f. mars 2011.

Dagur er útbúgvin lækni frá Háskóla Íslands í 1999, og hevur master grad í mannarættindum og altjóðalógum frá universitetinum við Lund í Svøríki árið 2005.

Bólkur:Íslendskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1972
Føroya Skótaráð

Føroya Skótaráð er eitt ráð sum umboðar allar fýra skótasamskipanirnar í Føroyum. Tær 4 samskipanirnar eru KFUM skótarnir í Føroyum, Føroya KFUK skótar, FH-skótarnir (Frelsunarher skótarnir) og Føroya Skótasamband (gulu skótarnir).

Føroya Skótaráð er síðani 1991 sjálvstøðugur limur i Nordisk Samarbeits Komité, sum umboðar alt Norðulenskt skótaarbeiði. Føroya Skótaráð eru limir í alheimsfelagskapunum WOSM og WAGGGS í gjøgnum donsku felagsskapirnar 
Fællesrådet for Danmarks Drengespejdere og Pigespejdernes Fællesråd Danmark.

Føroya Skótaráð tekur sær av øllum felags tiltøkum hjá teimum føroysku samskipanunum, og er nevndin samansett av nevndarlimum úr øllum teirra.

Arbeiðsuppgávur eru millum annað árliga tiltakið Skótahjálpin, og at samskipa føroyska luttøku á alheimsskótaleguni Jamboree (World Scout Jamboree) sum er fjórða hvørt ár.

## Keldur


Bólkur:Føroyskir felagsskapir
Klaksvíkar Dansifelag

**Klaksvíkar Dansifelag** varð stovnað í 1954. Felagið hevur í dag 220 limir. Formaðurin eitur Heini Mohr. Allar gerðabøkurnar eru til skjals, og tær siga frá eini livandi søgu. Fyrsta nevndin í Klaksvíkar Dansifelag var mannað av: Jacob Mourits Olsen Form, Ernst Petersen, Leo Sumberg, Hans P. Petersen, Joen Johansen, Jákup Matras og Óli Dahl. Heini Mohr hevur verið formaður í Klaksvíkar Dansifelag seinastu 20 árini. Líka síðan dansifelagið varð sett á stovn, hevur felagið verið virkið og hevur m.a. bygt felagshúsið Skálan, sum hevur verið nógv brúktur til veitslur og onnur tiltøk í Klaksvík. At dríva eitt virkið felag og halda Skálan í góðum standi krevur sítt. Fyri at fáa orku til hetta arbeiðið, hevur Klaksvíkar Dansifelag javnan bingo og einaferð um árið eitt eydnuhjól. Tá felagið varð stovnað í 1954 var læknastríðið í hæddini, og tað sæst eisini aftur í gerðabókunum. Í fyrstu gerðabókini skrivar formaður felagsins, at eftir tógvi stríð og nógvar samtalur við sýslumannin sleppa vit nú at dansa aftur. Undir læknastríðnum var ”forsamlingsforboð” frá myndugleikunum, og tí bar heldur ikki til at savnast til dans. Fyrsti fundurin var 17. oktober 1954 og í fundarbókini stendur at lesa, at orsøkin til at felagið varð stovnað, er tí at føroyski dansurin var við at doyggja út, og vit kunnu siga at feløgini hava gjørt mun, tí støðan er nú fullkomiliga vend. Føroyski dansurin er partur av fólkaskúlanum og stór fjøld av børnum og ungdómi gongur til dans hjá felagnum. Hvørt sunnukvøld dansa 40 til 50 børn og ung.

## Keldur


Bólkur:Føroyskur dansur
Bólkur:Føroyskir felagsskapir
Bólkur:1954
G20

Í **G20** eru heimsins førandi ídnaðarlond, og limirnir eru Argentina, Avstralia, Brasil, Stóra Bretland, Kanada, Fólkalýðveldið Kina, Frakland, Týskland, India, Indonesia, Italia, Japan, Suðurkorea, Meksiko, Russland, Saudiarábia, Suðurafrika, Turkaland og Sameindu Statirnir. Harumframt er ES, við sínum 28 limum, eisini ein partur av G20. Felagsskapurin kemur reguliga saman til fundar at røða um heimsbúskapin.

## Kelduávísingar


Bólkur:Altjóða politikkur
Bólkur:Altjóða felagsskapir
Charles Manson

**Charles «Charlie» Manson** (føddur 12. november 1934 - deyður 19. november 2017 sum **Charles Milles Maddox** í Cincinnati, Ohio) var ein amerikanskur dømdur hópdrápsmaður, sum við sínum skara í Manson-familjuni gav boð um at drepa m.a. táverandi konu Roman Polanski, Sharon Tate. Manson sat í fongsli frá 1969, eftir tey ræðuligu drápini av konu Roman Polanski og fýra onnur í Los Angeles 9. august 1969, og fyri at hava dripið hjúnini Leno og Rosemary LaBianca sama kvøld. Hann sat í fongsli til hann doyði hin 19. november 2017. Í sekstiárunum skelkaði hann heimin, tá ið hann varð dømdur fyri níggju morð. Sjálvt um Manson ikki drap sjálvur, so var hann dømdur fyri viðvirkan. Ikki fyrr enn í 2027 kundi hann møguleika søkja um royndarleyslating, men doyði tíggju ár áðrenn tað.

Manson sat inn í fongslinum Corcoran í Kalifornia, har hann sat fyri lívstíð. Í 2014 tá hann var farin um tey 80 árini, fekk hann loyvi at skipa sítt egna brúdleyp. Sambært tíðindastovuni AP skuldi hann í 2014 giftast við eini 26 ára gamlari kvinnu, sum tá hevði vitjað hann regluliga í fongslinum í sjey ár. Manson søkti fleiri ferðir um at verða royndarleyslatin, men tað bleiv noktað honum. Hann fekk noktandi svar 12 ferðir. Hann kundi í fyrsta lagi fáa eitt slíkt loyvi í 2027. Tá hevði Manson altso verið 92 ár, um hann hevði livað so leingi. Hann helt uppá, at hann onki hevði at gera við morðini - sjálvt um tað varð hann, sum bað Manson-skaran drepa Sharon Tate og skriva "Grísur" á úthurðina hjá Roman Polanski við blóðinum hjá Tate. Hetta hendi í ár 1969. Skarin hjá Charles Manson í Simi Valley, Kalifornia drap eisini onnur fólk og hevði Charles Manson fingið sín vilja, so hevði hann útruddað alla verðina. Áðrenn hann bleiv dømdur fyri lívstíð, varð hann vinur við tónleikaran Dennis Wilson frá Beach Boys. 

Nógvir filmar eru gjørdir um Charles Manson, so sum "The Manson Family" frá 2003 og dokumentarurin "The Six Degrees of Helter Skelter" frá 2009. Mordarin, sum ikki drap nakran sjálvur - men fekk onnur at drepa fyri seg - hevur fasinerað menniskju kring heimin og eitt ótal av samrøðum við Charles Manson liggja eitt nú á m.a. YouTube. Harafturat kann nevnast, at tónleikarar so sum Guns N' Roses, White Zombie og Marilyn Manson (sum er ein blandingur av navninum Marilyn Monroe og Charles Manson) hava framført sangir, sum gjørdir eru av Charles Manson sjálvum.

Bólkur:Drápsmenn
Bólkur:Føðingar í 1934
Bólkur:Andlát í 2017
Vivino

**Vivino** er ein app ella applikatión, har tú kann taka eina mynd av einari og hvørjari vín-fløsku og so fortelur appin tær alt um vínslagi og vísir tær afturmeldingar frá øðrum brúkarum. Appin varð gjørd í 2009 av føroyinginum Heina Zachariassen og dananum Theis Søndergaard. 

Appin er ein av best umtóktu vín-appunum í heiminum og liggur millum tíggju tær bestu í mat- og drekka-bólkinum í app-savninum hjá Apple. Í mars 2012 fór Vivino upp um 1 mió. brúkarar. Í 2014 er Vivino heimsins mest brúkta app til vín, og er komin uppá 6,6 mió. brúkarar. Vivino hava so gott orð á sær, at íleggjarar standa í kø fyri at seta pengar í appina. Tað skulu pengar til at menna ein slíka app. Janus Friis, sum stovnaði Skype, gjørdist ein av íleggjarunum, og í 2013 komu nýggir íleggjarar afturat. Vivino hevur á henda hátt fingið eitt samanlagt innskot uppá 50 mió. kr frá íleggjarum. Vivino heldur til á Amager í København, har tað starvast 18 fólk, í Ukraina starvast 8 forritarar, í India somuleiðis 8 forritarar. Harumframt hevur Vivino lut í einum liði av 50 fólkum, sum sita í India. Tey seta saman myndir av vínetikettum í teimum førum, har hetta ikki letur seg gera sjálvvirkandi. So er tað ikki minst nýggja deildin í San Francisco, har Heini Zachariassen flutti til í 2014, so hann kundi vera tættari íleggjarunum og stórum fyritøkum sum Facebook, YouTube og Apple. Hann flutti í august 2014 til San Francisco við konu, trimum børnum og hund. Síðani Vivino fekk deild í USA, er talið á teimum, sum taka Vivino-appina niður, vaksið nógv. USA er størsti marknaðurin hjá Vivino, og vínlandøkið Napa Valley liggur ein stuttan koyritúr burturi. 200.000 fólk skanna vín umvegis app hansara ein vanligan leygardag fyri at fáa upplýsingar um vínið, tey drekka. Og hvønn dag leggjast fleiri aftrat. Í 2014 umfatar Vivino yvir 1,3 millioner sløg av víni og har ber til hjá fólki úr øllum heiminum at fáa upplýsingar um hvørt slagi og eisini ummæli.

Skipanin virkar á tann hátt, at tú tekur eina mynd av vínspjaldrinum, og so leitar forritið eftir víninum í dátagrunninum hjá Vivino, har 1,3 mió. vínsløg verða tøk um stutta tíð. Tá vínið er funnið, kanst tú lesa um tað, og síggja hvat aðrir brúkarar siga um tað. Tú kanst eisini meta um vínið sjálv/ur og seta eitt ”like” ella ”dislike”. Vivino er ein app til smartphones, sum letur teg skapa ein digitalan "vínkjallara". Við appini hevur tú møguleika at taka myndir av vínfløskum, sum automatiskt verða skrásettar og paraðar við røttu vínfløskuna úr databasanum hjá Vivino, sum kann reypa við at hýsa upplýsingar um fleiri enn eina millión ymsar vínfløskur. Millum annað ber tað síðani til at lesa ummæli av fløskunum frá øðrum brúkarum av Vivino, umframt at skriva síni egnu ummæli.

Í 2013 kundi fyritøkan vísa ein netto kapital á góðar 74 milliónir krónur. Í 2014 eru fleiri enn 6,6 milliónir aktivir brúkarar, ið nýta Vivino, ið veksur meiri og meiri fyri hvønn dag.

## Ávísingar úteftir
* Mr Vivino vitjar heim á klettarnar, in.fo, 7. apríl 2023

## Keldutilfar

Bólkur:Forrit
Bólkur:Undirhald
Tjóðarslagorðið hjá USA

**Tjóðarslagorðið hjá [[Sambandsríki Amerika|Sambandsríkinum Amerika]]** hevur síðani 1956 verið **In God We Trust** (á føroyskum: "Vit trúgva á Gud"). Eitt slagorð hjá USA hevur eisini verið "E pluribus unum" ("Úr nógvum, ein").

## Kelda


Bólkur:USA
Bólkur:Gjaldoyra
Ozonlagið

**Ozonlagið**, sum er á leið 10 km frá jørðini, verjir jørðina móti skaðiligum strálum frá sólini. Tá minni er til av ozoni, gerst ozonlagið tynnri og sagt verður, at "hol" er í ozonlagnum. Jú tynri ozonlagið er, jú fleiri skaðiligar strálur koma tá niður á jørðina. Skaðiligu strálurnar kunnu elva til krabbamein í húðini og tálma vøkstri av plantum og algum.

Bólkur:Náttúruvísindi
Santa Cruz Island

**Santa Cruz Island** er við sínum umleið 250 km2 størsta oyggj í Kalifornia. Oyggin er øll sum hon er ein tjóðgarður: *Channel Islands National Park*. Onki fólk hevur búð fast á oynni síðan 1960. Í dag er bert ein persónur í oynni (National Park Service Ranger). Ferðasamband er sjóvegis við Island Packers og luftvegis við Channel Islands Aviation. Hon er sera væl egnað til ferðavinnu, serstakliga orsaka náttúruvakurleika.

Bólkur:Oyggjar í USA
Bólkur:Kalifornia
Anders Koustrup Kærgaard

**Anders Koustrup Kærgaard** (føddur 1972) er ein danskur varskógvari (whistleblower) og kapteinur við Gardehusarregimentið.

Han er tann persónurin, ið í 2012 kom alment fram við prógvum fyri álvarsaman ágang móti sivilum í Irak, har ið Danmark luttók sum friðarvarveitandi herdeild.

Han varð í 2013 dømdur dagbøtur í seks mánaðir, tí at hann noktaði at upplýsa navnið á tí offiserinum, ið hevði syrgt fyri at varveita í staðin fyri at oyðileggja bandið við videoupptøkunum, ið prógvaðu ágangin ið varð framdur undir einari operatión, ið var undir danskari leiðslu.

Í tíðarskeiðnum 2004 - 2005 var hann útsendur sum fregnaroffiserur í tí donsku Irak-herdeildini. Eftir at hann var sendur til Irak, fór hann úr donsku verjuni og fór í staðin at arbeiða við at seta á stovn Koldkrigsmuseum Stevnsfort (tann núverandi Stevnsskansin), ið er partur av Østsjællands Museum á Stevns.

Hin 22. novembet 2014 var han gestur í DR1 sendingini *Ugens gæst*. Tá ið sendingin bygjaði, varð sagt at (í føroyskari týðing): 

*Hann misti nærum alt: Vinirnar, starvið, sambandið við pápan og alt, ið hann var uppaldur til at trúgva uppá. Harafturímóti helt hann fast í síni virðir.*

Anders Koustrup Kærgaard hevur nú stovnað ein NGO felagsskap fyri varskógvarar.

## Keldur


Bólkur:Varskógvarar
Bólkur:Føðingar í 1972
Bólkur:Danir
Lars Moa

**Lars Kolbjørn Moa** (føddur 1947) er ein norskur týðari og fyrrverandi lærari. Hann er útbúgvin lærari við eftirútbúgving í enskum og norðurlendskum málum, og var lærari í ungdómsskúlanum frá 1970. Moa er nevndarformaður í Ole Vig-fondinum, sum býtir út Ole Vig-virðislønina.

Moa hevur enduryrkt/týtt bøkur úr føroyskum til nýnorskt síðan 2003, bæði barnabøkur, yrkingasøvn og skaldsøgur. Hann fekk heiðurslønina Målblomen frá Noregs Mållag í 2007 fyri sítt arbeiði við at gera føroyskar bókmentir meira kendar í Norra, serliga við at týða verk eftir rithøvundan Jóanes Nielsen. Fyri hetta arbeiði varð hann eisini tilnevndur Kritikerprisen fyri bestu týðingina av Norsk kritikerlag í 2008. Í 2011 varð hann heiðraður við Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts virðislønini fyri hansara arbeiði fyri at styrkja norskt-føroyskt samstarv. Í 2009 vóru fýra av bókatýðingunum hjá Moa givnar út.

## Týðingar úr føroyskum til nýnorskt
**Sting*. Rithøvundur: Jóanes Nielsen.
**Bruer av svoltne ord*. Rithøvundur: Jóanes Nielsen.
**Símun Sámal*. Rithøvundur: Martin Næs.
**Frå alle kantar ber vinden med seg ord og plantar og teikn*. Rithøvundur: Jóanes Nielsen.
**Det fins dei som tar månelys på alvor*. Rithøvundur: Jóanes Nielsen.
**Tider skal komme*. Rithøvundur: Oddvør Johansen.
**Dei kallar meg berre Hugo*. Rithøvundur: Rakel Helmsdal.
**Glansbildesamlarane*. Rithøvundur: Jóanes Nielsen.
**U-. Historier om djevelskap*. Rithøvundur: Carl Jóhan Jensen.

## Keldur


Bólkur:Týðarar
Bólkur:Norðmenn
Bólkur:Lærarar
Bólkur:Føðingar í 1947
Bólkur:Føroyskar bókmentir
Jómfrúoyggjar

**Jómfrúoyggjar** ella **Virginoyggjar**, enskt: *Virgin Islands*, merkir **Jómfrúoyggjarnar**, er ein oyggjabólkur í Karibiahavi sum telur 9 størri oyggjar og umleið 200 smærri hólmar og oyggjar. Stórabretland og Sambandsríki Amerika hava býtt oyggjarnar sínámillum. Fyri eystan eru hinar Puertorikansku Jómfruoyggjarnar og handan tær Puerto Riko í Sambandsríkinum Amerika. Tað er partur av Smáu Antilluoyggjunum.

## Størstu oyggjar

## Keldur


Bólkur:Karibia
Bólkur:Oyggjar
Bólkur:Puerto Riko
Bólkur:Amerikonsku Jómfrúoyggjar
Polynesia

**Polynesia** (úr grikskum πολύς “mong” og νῆσος “oyggjar”) er eitt landafrøðiligt øki í Kyrrahavinum. Heiti Polynesia var fyrst brúkt av franska rithøvundanum Charles de Brosses í 1756 og var eitt heiti fyri allar oyggjarnar í Osiania. Seinni hevur orðið verið nýtt um ta serstøku regiónina, ið hevur sama átrúnað, mál ella mentan. Oyggjarnar í Polynesia eru tann amerikanski lutstaturin Hawaii, Nýsæland, Páskaoyggin, Sámoa, Amerikanska Sámoa, Franska Polynesia, Cookoyggjar, Tokelau og nakrar minni oyggjar, sum til dømis Marquesasoyggjar, Tuvalu, Niue, Norfolkoy, Pitcairn, Wallis og Futuna, umframt amerikonsku Midwayoyggjarnar, Johnstonoy, Jarvisoy, Howlandoy og Bakeroy. Heiti verður nýtt um fleiri enn túsund oyggjar í Kyrrahavinum, ið hava somu tilsvarandi átrúnað, mentan, málfamilju ella samfelagsskipanir. Landafrøðiligt er Polynesia trínynt við trimum hornum: Hawaii, New Zealandi og Páskaoyggin.

Bólkur:Polynesia
Mikronesia

**Mikronesia** (úr grikskum μικρός “smá” og νῆσος “oyggjar”) er ikki bara eitt landafrøðiligt øki í Kyrrahavinum, men eisini ein sokallað etnografiskt región, har fólkið í ymsu londunum hava sama etniska uppruna. Tað liggur í vestara partinum av Kyrrahavinum. Fyri vestan liggja Filipsoyggjum, Indonesia liggur í útsynning, Melanesia mót suðri, og Polynesia liggur har eysturi. Øki hevur ein vídd á 2,7 mió km² og hevur umleið eina hálva millión íbúgvar. Fólk ið búgva í Mikronesia tosa mikronesisk mál, altsá ikki polynesisk ella melanesisku málini, sum t.d. á Fiji ella Sámoa. Heiti Mikronesia bleiv fyrst nýtt av franska sjómanninum Jules Dumont d’Urville í 1831 fyri at skilja hetta økið frá Polynesia í eystri. Sjálvstøðug lond í Mikronesia eru Kiribati, Marshalloyggjar, Mikronesiasamveldið, Nauru og Palau, umframt fleiri amerikonsk hjálond, sum til dømis Guam, Norðurmarianoyggjar og Wakeoy. Amerikanska oyggin Guam er tann størsta oyggin í Mikronesia. Tað er tropuveðurlag í øllum Mikronesia. Størstu oyggjabólkarnir eru Karolinoyggjarnar í Mikronesiasamveldinum, Gilbertoyggjar í Kiribati, Marshalloyggjar og Marianaoyggjar (sum er býtt millum Guam og Norðurmarianaoyggjar, ið bæði eru amerikonsk hjálond). Mikronesia hevur umleið 2100 oyggjar og er umleið 2700 km2 í landvídd.

Bólkur:Mikronesia
Marianoyggjar

**Marianoyggjar** (á enskum: **the Marianas**) er ein oyggjabólkur sum hoyrir til USA, sum liggja í Mikronesia í Kyrrahavi, eystanfyri Filippinunum. Marianoyggjarnar liggja uml. 2000 km frá stondini í Suðurjapan og norðan úr Ný Guinea. Marianoyggjar vóru áður nevndar *Islas de los Ladrones*. Landið fevnir um tær báðar høvuðsoyggjarnar Guam og Norðaru Marianaoyggjar. Oyggjarnar fevna um eitt økið á 1004,5 km². Guamoyggin er tann størsta í oyggjabólkinum Marianoyggjum og eisini størsta í Mikronesia. Hagar koma nógv ferðafólk, tí veðurlagið er avbæra gott. Í tí subtropiska veðurlagnum á Guam vaksa nógvar litfagrar plantur. Oyggjabólkurin er av vulkanskum uppruna. Oyggjarnar hava verið undir amerikonskum yvirvaldi síðan 1898. Gjaldoyrað, ið nýtt verður, er amerikanskur dollari.

Ferdinand Magellan var tann fyrsti evropearin, sum kom til oyggjarnar, tað var 6. mars 1521. 

## Lond
*   Norðaru Marianaoyggjar
*  Guam

Bólkur:Mikronesia
Bólkur:Kyrrahavsoyggjarnar
Bólkur:Oyggjar í USA
Avstralásia

**Avstralásia** er eitt landafrøðiligt øki í Osiania. Londini í Avstralásia eru: Avstralia, Norfolksoyggj, Jólaoyggj, og onkuntíð eisini New Zealand og Papua Ný Guinea. Heiti Avstralásia bleiv fyrst nýtt av franska rithøvundinum Charles de Brosses í 1756 fyri at skilja hetta økið frá til dømis Mikronesia og Polynesia. 

Bólkur:Kyrrahavsoyggjarnar
Sámoaoyggjar

**Sámoaoyggjar** er býtt ímillum londini Lýðveldið Sámoa og Amerikanska Sámoa. Oyggjarnar eru partur av Polynesia í Osiania. Oyggjarnar eru 3030 km2 til víddar. Savai'i, Ulopu og Tutuila eru størstu oyggjarnar í hesum oyggjabólki. Góð 250.000 fólk búðu í oyggjunum í 2014. Málið er sámoskt, men nógv fólk duga væl enskt sum ein fylgja av tí tætta sambandi við Sameindu Statirnir gjøgnum tíðirnar og upp á grund av ferðavinnuni, sum er týdningarmesta vinnugreinin. Hægsti blettur á oyggjunum er Silisili á Savai'i, 1858 metrar yvir havinum.

Bólkur:Sámoa
Bólkur:Polynesia
Bólkur:Kyrrahavsoyggjarnar
Palle Sørensen

**Palle Mogens Fogde Sørensen** (føddur 26. mars 1927) var ein danskur drápsmaður. Hann er kendur fyri at hava skotið 4 løgreglufólk, ímeðan hann var á flótta í einum stolnum bili i september 1965. Palle og sonur hansara "Mikkel Aske Høg" skuldu handtakast fyri at hava ólóglig vápn um hendur.

Eftir stóra leiting hjá løgregluni, varð Palle 3 dagar seinni funnin, og varð dømdur lívstíð í fongsul.
Sjálvt um Palle var ein av teimum friðarligu fangunum, var hann tó altíð mettur at vera tann farligasti fangin í fongslinum.
Palle Sørensen slapp leysur aftaná 32 ár og 8 mánaðir, og er tað tað longsta, ið nakar hevur sitið í donskum fongsli, í nýggjari tíð.

Hendan hendingin hevði við sær, at donsk løgreglufólk byrjaðu at bera vápn til arbeiðis.

## Keldur


Bólkur:Danir
Bólkur:Drápsmenn
Bólkur:Føðingar í 1927
Norðurjútland

**Norðurjútland** (á donskum *Nørrejyske Ø* ella *Vendsyssel-Thy*) er næststørsta oyggin í Danmark. Norðurjútland er norðasti parturin av Danmark. Norðan fyri Limfjørðin liggja Norðurjútlandi. Her búgva umleið 300 000 fólk. Úr Norðurjútland er ferjusamband til Göteborg á svenska meginlandinum og m.a. Kristiansand, Larvik, Oslo, Stavanger og Bergen í Noregi. Lítla flogfelagið Danish Air Transport (DAT) hevur bíligasti flogferðir millum Norðurjútland og Keypmannahavn, umleið 295 krónur annan vegin. Tað er SAS, ið er høvuðsoperatørur á rutunum millum Jútland og Keypmannahavn. Danish Air Transport hevði herfyri ætlanir um at flúgva á rutuni millum Keypmannahavn og Vágar, men hesar ætlanir vórðu av ongum.

Í Norðurjútlandi er 3 sýslur: Vendsyssel, Han Herred og Thy (minus Thyborøn):

## Sí eisini

* Región Norðurjútland

## Keldur


Bólkur:Oyggjar í Danmark
Bólkur:Landafrøði Danmarkar
HDI

**HDI** – **Human Development Index** – er ein háttur at máta og samanbera støðuna í heimsins londum. Vísitalið, sum er á einum stiga frá 0 til 1, verður roknað við at leggja saman ymisk tøl fyri búskaparliga menning.

Bólkur:Búskapur
Tänndalen

**Tänndalen** er ein bygd í Härjedalens kommunu í Jämtlands län í Svøríki. Tänndalen hevur umleið 66 íbúgvar (2010) og liggur 720 metrar yvir havinum.

Í Tänndalen verður vetrarítróttur íðkaður. Í 1947 byrjaði skískúlin "Pinnens skidskola" í Riksgränsen, sum í dag er Svøríkis elsti privati skískúli. Skúlin var fluttur til Tänndalen í 1952, tá ið tann fyrsta skílyftan í Tänndalen og Funäsfjällen var klár. Í 2010 var skískúlin fluttur til Funäsdalsberget.

## Keldur


Bólkur:Býir í Jämtlands län
Martha’s Vineyard

**Martha’s Vineyard** er ein amerikonsk oyggj beint úti fyri strondina í Cape Cod í Massachusetts í Nýonglandi. Oyggin liggur 50 kilometrar úr Massachusetts og grannaoyggin Nantucket liggur 24 kilometur eystari. Í 2010 var fólkatalið 16 535. Tær størstu bygdirnar á Martha’s Vineyard eru hesar: Oak Bluffs, Edgartown og Tisbury. Oyggin er 231,75 ferkilometrar til støddar, t.e. minni enn Eysturoy. 

Bólkur:Oyggjar í USA
Bólkur:Massachusetts
Nantucket

**Nantucket** er ein oyggj uttanfyri Eysturstrondina í USA. Hon er umleið 48 km suður úr Cape Cod í Massachusetts. Fólkatalið á Nantucket er umleið 10,172. Víddin er 272,6 km2.  

Bólkur:Oyggjar í USA
Bólkur:Massachusetts
Tjørnuvíkar kirkja

**Tjørnuvíkar Kirkja** er kirkja í bygdini Tjørnuvík og varð hon vígd tann 18. oktober 1937. Upprunaliga skuldi hon vígast dagin fyri sum var ein sunnudagur, men vegna óveður var hetta útsett til dagin eftir. 

Kirkja hevði verið í Tjørnuvík áður, men í 1857 vórðu partar av gomlu kirkjuni fluttir til Saksunar, sum tá fekk sína egnu kirkju. Tjørnuvík kom tá at standa uttan kirkju, og kom at hoyra undir kirkjuna í Vík. Soleiðis vardi tað í heili 80 ár.

Bratta og ofta illgongda leiðin til Víkar var ein av grundgevingunum, tá 65 navngivin fólk úr Tjørnuvík í mars 1934, settu fram ynski til Føroya Løgting um at fáa nýggja kirkju bygda í bygdini.

Longu í oktober 1932 hevði H.C.W. Tórgarð arkitektur, gjørt tekningar til ta nýggju kirkjuna, ið byggjast skuldi Yviri á Oyrunum, og 8. oktober 1934 varð sáttmáli undirskrivaður við Zacharias Jacobsen (hjá Bøkjaranum) í Havn um at byggja kirkjuna.

Væl gekst í hond við arbeiðinum at fáa kirkjuna bygda. Sambært brævi frá K. Grøn til Kirkjuinspektiónina dagfest tann 12. oktober 1936 er kirkjan nú liðugt smíðað, og biðið verður um at fáa kirkjuna sýnaða og góðkenda. Hetta kirkjusýn fer fram longu 14. november 1936 av Óla Arge og Johs. Mørkøre, har hesir vátta, at kirkjan er bygd í samsvar við góðkenda tekning.

## Keldur


Bólkur:Kirkjur í Føroyum
Tokelau

**Tokelau** er ein lítil oyggj í Kyrrahavi, sum hoyrir til Nýsæland. Tokelau fevnir um koralloyggjarnar Atafu, Nukunonu og Fakaofo. Við sínum einans 10 km2 er landið á stødd við Nólsoynna.

## Keldur


Bólkur:Kyrrahavsoyggjarnar
Olgar Danski

**Olgar Danski** (Danskt: *Holger Danske*) er ein donsk sagnahetja við uppruna í eldri evropeiskum kvæðum og vísum sum á gomlum fronskum vórðu rópt chansons de geste. Hann er fyrstu ferð nevndur við navninum *Oger le Danois* í Runsivalsstríðnum frá miðum 1000-talinum, har hann er í tænastu sum reiðmaður hjá Karlamagnusi.

Ørindi 53 og 54 úr Ámunds rímu:

Tað var keisarin Karlamagnus,
reið sær heim í garð,
úti Olgar danski
fyri honum var.

Mælti tað Olgar danski,
heldur sær á gleim:
“Tað má tú takka frænda tínum,
at tú komst livandi heim.”

## Standmyndir
Hotel Marienlyst í Helsingør bílegði í 1907 eina bronsustandmynd av Olgari Danska. Myndahøggarin Hans Pedersen-Dan gjørdi fyrst ein stóran gipsfigur, ið myndaði stoypiformin til ta røttu standmyndina úr bronsu. Hesin gipsfigurur, ið bleiv staðsettur í kjallaranum á Kronborg, gjørdist nógv meira kendur enn originalurin við hotellið. Í 1985 var gipsfigururin so illa farin av fukti, at hann var útskiftur við eina standmynd úr betongi. 

Søgnin sigur, at *når Danmark stander i våde, så vil Holger Danske vågne op til dåd*; at tá Danmark verður hótt, so fer Olgar Danski at vakna og koma móðurlandinum til hjálpar. 

Tann upprunaliga bronsustandmyndin hjá Hotel Marienlyst varð sett til sølu í apríl‎ 2013. Hon bleiv seld á Lauritz.com netauktiónssíðuni fyri 3,2 mió. danskar krónur, og er harvið tann dýrasti luturin ið nakrantíð er seldur á hesi alnetsíðu. Keyparin var ein vinnulívsmaður úr Skjern, og standmyndin skal nú setast upp í hesum vesturjútska býnum.

## Ekstern leinki
* Ámunds ríma
* "Holger Danske" historie af H. C. Andersen
* B.S. Ingemanns værker på Kalliope

Bólkur:Danir
Bólkur:Kvæði