open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fractura nasi

**Fractura nasi** er ein tilverulig og samfelagslig ferðafrásøgn úr Føroyum frá 2017 skrivað av rithøvundinum Høgna Mohr. Í  2017 var hon mest selda bók í Føroyum, og hevur hon fingið rós av føroyskum ummælarum.  

Bókin varð í 2019 týdd til danskt við heitinum Rejse for livet 

Tann 12. august 2018 fekk filmsframleiðarin Torfinnur Jákupsson sáttmála, um rættin at gera Fractura nasi til filmshandrit. 

## Søgugongd
Høgni Mohr fer spontant avstað í allar bygdir og allar oyggjar í Føroyum. Høvuðsmotorurin á 1.300 kilometra longu ferðini er leitanin eftir svarinum upp á avbjóðingar sum sorg, svik og skilaleysar siðvenjur. Hjálparmotorurin hevur tríggjar hestar: humor, atfinningarsemi og ta sváru líðingarsøguna. 

## Les eisini
Mohr, Høgni (2006) *[[Ali babba - og 49 aðrar blaðgreinir|Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir]]. Øgiliga egið forlag.* *Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum* * -* Uni Arge, journalistur. Mohr, Høgni (2010) *[[Tá deyðin verður avdúkaður]]. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880518**Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin*  - Erhard Jacobsen, ummælari.Mohr, Høgni (2018) - ''Slepp tær til heiti fani''. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880525.*Tað smakkar bara so væl at lesa hasi orðini. Ikki tí eg havi nakað ímóti Gerhardi ella Javnaðarflokkinum í Avhaldslosjuni, men bara tí at eg síggi spælandi orðalagið, sum ikki er eitt stívrent kvæðaørindi at fáa bókstavarím til skúlabrúks, men beint fram brúksføroyskt loyst úr lagdi*  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019). mær dámar ikki høgna hoydal. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549

## Týtt og ritstjórnað
2006 - Askur og Embla (týtt), Bókadeild Føroya lærarafelags, 204 síður .

2013 - Sannleikin um ástarævintýrið (týtt og ritstjórnað), Øgiliga egið forlag, 35 síður.

## Keldur


Bólkur:Føroyskar bókmentir
Bólkur:Ferðafrásagnir
Bólkur:2017
Ali babba - og 49 aðrar blaðgreinir

**Ali Babba- og 49 aðrar blaðgreinir** er eitt savn við fimmti greinum, ið Høgni Mohr hevur skrivað og latið prentað í Dimmalætting og Vinnuvitan frá desember 2004 til februar 2006. 

## Søgugongd
Greinasavnið snýr seg um fólk, sum búgva í Føroyum, og onnur, ið hava tilknýti til hetta landið, men búgva uttanlands. Tekstirnir hava sum innihald trý eyðkend sløg av menniskjum: tey ávísu ókendu, sum standa aftan fyri tey kendu; onnur, ið eru mitt í einum serliga spennandi starvi; og hini, ið virka fremst í vinnulívinum. Savnið er sostatt grundað á tríggjar greinarøðir, ið júst eru greiddar úr hondum eftir hesum trimum leistum.

## Les eisini
Mohr, Høgni (2010) *[[Tá deyðin verður avdúkaður]].* *Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880518**Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin*  - Erhard Jacobsen, ummælari.Mohr, Høgni (2017) *[[Fractura nasi]].* *Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880525*. Kirsten Brix týtt til danskt 2019. Danskt heiti Rejse for livet . forlag Amanda Books. Seld til filmframleiðslu í 2018.*Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans*  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2018) *[[Slepp tær til heiti fani]].* *Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880532*. Tekningar: Astrid Andreasen.*Tað smakkar bara so væl at lesa hasi orðini. Ikki tí eg havi nakað ímóti Gerhardi ella Javnaðarflokkinum í Avhaldslosjuni, men bara tí at eg síggi spælandi orðalagið, sum ikki er eitt stívrent kvæðaørindi at fáa bókstavarím til skúlabrúks, men beint fram brúksføroyskt loyst úr lagdi*  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019) ***mær dámar ikki høgna hoydal.*** Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549

## Týtt og ritstjórnað
2006 - Askur og Embla (týtt), Bókadeild Føroya lærarafelags, 204 síður.

2013 - Sannleikin um ástarævintýrið (týtt og ritstjórnað), Øgiliga egið forlag, 35 síður.

## Keldur
Joseph Mascolo

**Joseph Peter "Joe" Mascolo** (føddur 13. mars 1929 í West Hartford í Connecticut – deyður 8. desember 2016 í Santa Clarita í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari og klarinettleikari.

Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í sjónvarpsrøðini *[[Days of Our Lives]]* (1982–2016) sum Stefano DiMera.

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Andlát í 2016
Bólkur:Føðingar í 1929
Bólkur:Klarinettleikarar
Tá deyðin verður avdúkaður

**Tá deyðin verður avdúkaður** er ein greinarøð frá 2010, skrivað av rithøvundinum Høgna Mohr. Hetta er ein greinarøð, við sjey subjektivum greinum, um lívið á Landssjúkrahúsinum. 

## Søgugongd
Nakrar mánaðir í 2007 arbeiddi Høgni Mohr sum dokumentaristur á landssjúkrahúsinum. Frá leiðsluni fekk hann fríar teymar at eygleiða og skalfesta upplivingarnar, hann hevði saman við ymisku starvsfólkunum og sjúklingunum. Næstan alla tíðina var blaðmaðurin flugan á vegginum. Í greinarøðini leggur Høgni Mohr dent á beinleiðis sambandið millum sjúkrahúsfólk og sjúkling. 

## Les eisini
Mohr, Høgni (2006) *[[Ali babba - og 49 aðrar blaðgreinir|Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir]]. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880501**Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum* * -* Uni Arge, journalistur. Mohr, Høgni (2017) *[[Fractura nasi]]. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880525*. Kirsten Brix týtt til danskt 2019. Danskt heiti: Rejse for livet. Forlag, Amanda Books. Seld til filmframleiðslu í 2018.*Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans*  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2018) ''Slepp tær til heiti fani''. ISBN 9789991880532. Tekningar Astrid Andreasen.*Tað smakkar bara so væl at lesa hasi orðini. Ikki tí eg havi nakað ímóti Gerhardi ella Javnaðarflokkinum í Avhaldslosjuni, men bara tí at eg síggi spælandi orðalagið, sum ikki er eitt stívrent kvæðaørindi at fáa bókstavarím til skúlabrúks, men beint fram brúksføroyskt loyst úr lagdi*  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019). mær dámar ikki høgna hoydal (in Faroese). Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549.

## Týtt og ritstjórnað
2006 - Askur og Embla (týtt), Bókadeild Føroya lærarafelags, 204 síður.

2013 - Sannleikin um ástarævintýrið (týtt og ritstjórnað), Øgiliga egið forlag, 35 síður.

## Keldur
Slepp tær til heiti fani

**Slepp tær til heiti fani** er eitt tekstasavn frá 2018 við 16 útvaldum tekstum um líkt og ólíkt, ið føroyski rithøvundurin Høgni Mohr hevur skrivað. Astrid Andreasen hevur myndprýtt savnið.  

## Søgugongd
Vrakað hugsjón, akademisk mótstøða og etikettleyst embæti. Bleytt politi, livandi elli og kritiskur kommunulækni. Heimspeki, bukkumenn, facebook og idiotisk lóg. Paradoksal frelsa, regluleyst skald og tvørt flogvit. Skjarrligur journalistur, føroyskt upprør og karismatiskar illbønir. Hetta tykist sum ein tvørlig bók um ómøgulig mál og serar persónar. í veruleikanum snúgva teir 16 tekstirnir seg mest um ein kontrárigan rithøvund og journalist. 

Sjálvur sigur høvundurin at skal teksturin vera áhugaverdur í longdini, mást tú geva lesaranum eitt spark upp undir rørarnar viðhvørt.  

## Les eisini
Mohr, Høgni (2006) *[[Ali babba - og 49 aðrar blaðgreinir|Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir]]. Øgiliga egið forlag.* *Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum* * -* Uni Arge, journalistur.Mohr, Høgni (2010) *[[Tá deyðin verður avdúkaður]]. Øgiliga egið forlag.**Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin*  - Erhard Jacobsen, ummælari.Mohr, Høgni (2017) *[[Fractura nasi]]. Øgiliga egið forlag. [[Kirsten Brix]] týtt til danskt 2019. Danskt heiti: Rejse for livet. Forlag [[Amanda Books]]. Seld til filmframleiðslu 2018.**Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans*  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019) mær dámar ikki høgna hoydal. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549.
## Keldur
Ingra Lyberato

**Ingra de Souza Liberato** (fødd 21. september 1966 í Salvador) er sjónleikari úr Brasil. 

## Filmar

## Slóðir úteftir

* Ingra Lyberato á Internet Movie Database

Bólkur:Brasilskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1966
Bia Seidl

**Maria Beatriz Parpinelli Seidl** (fødd 19. september 1961 í Rio de Janeiro) er sjónleikari úr Brasil. 

## Lívsleið sum sjónleikari

## Slóðir úteftir

* Bia Seidl á Internet Movie Database

Bólkur:Brasilskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1961
University of Oxford

**University of Oxford** er ein lærdur háskúli í Oxford, Oxfordshire, Ongland.

Um leið árið 1096 varð háskúlin settur á stovn í enska býnum. Harvið er hann elsti lærdi háskúlin í enskttalandi heiminum.

## Ávísingar úteftir
*Heimasíða: ox.ac.uk

## Keldur


Bólkur:Lærdir háskúlar í Stóra Bretlandi
Antonio Fagundes

**Antonio da Silva Fagundes Filho** (føddur 18. apríl 1949 í Rio de Janeiro) er ein sjónleikari úr Brasil.

## Filmar

## Keldur


Bólkur:Brasilskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1949
Enda Kenny

**Enda Kenny** (írskt: *Éanna Ó Coinnigh*; føddur 24. apríl 1951 í Castlebar, Mayo) er ein írskur politikari og fyrrverandi forsætisráðharri Írlands (írskt: *Taoiseach* 2011-2017). 

Hann hevur eisini verið formaður fyri flokkin Fine Gael frá 2002 til 2017.

## Keldur

Bólkur:Írar
Bólkur:Írskir politikarar
Bólkur:Forsætisráðharrar í Írland
Bólkur:Føðingar í 1951
Michael D. Higgins

**Michael D. Higgins** (írskt: *Mícheál Dónal Ó hUigínn*; føddur 18. apríl 1941 í Limerick) er ein írskur politikari og núverandi forseti Írlands (*Uachtarán na hÉireann*). Tann 11. november 2011 gjørdist hann 9. forseti og hann varð afturvaldur í oktober 2018.
Frá 1968 til 2011 hevur hann verið limur í Írska javnaðarflokkinum Labour Party. Síðani var hann leysgangari.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1941
Bólkur:Írar
Bólkur:Írskir politikarar
Bólkur:Forsetar Írlands
Bólkur:Forsetar
Leo Varadkar

**Leo Varadkar** (føddur 18. januar 1979 í Dublin) er ein írskur politikari, ið síðan juni 2017 hevur verið formaður fyri flokkin Fine Gael. Hann var forsætisráðharri Írlands (írskt: *Taoiseach*) frá 2017 til 2020. 

## Keldur

Bólkur:Írar
Bólkur:Írskir politikarar
Bólkur:Forsætisráðharrar í Írland
Bólkur:Føðingar í 1979
Mary McAleese

**Mary McAleese** (írskt: *Máire Pádraigín Mhic Ghiolla Íosa*; fødd 27. juni 1951 í Belfast, Norðurírland) er ein írskur politikari og fyrrverandi forseti Írlands (*Uachtarán na hÉireann*). Tann 11. november 1997 gjørdist hon 8. forseti Írlands. Hon varð afturvald í 2004.

Frá 1987 til 2004 hevur hon verið limur í Írska borgarliga flokkinum Fianna Fáil. Síðani var hon leysgangari.

## Keldur

Bólkur:Írar
Bólkur:Írskir politikarar
Bólkur:Forsetar Írlands
Bólkur:Forsetar
Bólkur:Kvinnuligir statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1951
Georg IV av Stórabretlandi

**Georg IV av Stórabretlandi** (á enskum: *George IV of the United Kingdom*) (12. august 1762–26. juni 1830) var kongur av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 29. januar 1820 til 26. juni 1830. Hann var sonur Georg III av Stórabretlandi og Charlotte av Mecklenburg-Strelitz, og var eldri bróðir Vilhelm IV av Stórabretlandi. Hann var tann næstseinasti bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

Bólkur:18. øld
Bólkur:19. øld
Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1762
Bólkur:Andlát í 1830
Georg III av Stórabretlandi

**Georg III av Stórabretlandi** (á enskum: *George III of the United Kingdom*) (4. juni 1738–29. januar 1820) var kongur av Stórabretlandi og Írlandi frá 25. oktober 1760 til 1. januar 1801, kongur av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 1. januar 1801 til 29. januar 1820, og kongur av Hannover frá 12. oktober 1814 til 29. januar 1820. Hann var sonur Frederick Lewis av Wales og Augusta av Sachsen-Gotha, og var bróðir Caroline Mathilde drotning av Danmark og Noreg, konu kong Kristjan VII (1766 - 1808). Georg III var tann triði bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

Bólkur:18. øld
Bólkur:19. øld
Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1738
Bólkur:Andlát í 1820
Vilhelm IV av Stórabretlandi

**Vilhelm IV av Stórabretlandi** (á enskum: *William IV of the United Kingdom*) (21. august 1765–20. juni 1837) var kongur av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 26. juni 1830 til 20. juni 1837. Hann var sonur Georg III av Stórabretlandi og Charlotte av Mecklenburg-Strelitz, og var bróðir Georg IV av Stórabretlandi. Hann var tann seinasti bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

Bólkur:18. øld
Bólkur:19. øld
Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1765
Bólkur:Andlát í 1837
Vilhelm III av Onglandi

**Vilhelm III av Onglandi**, **Vilhelm II av Skotlandi** ella **Vilhjálmur av Orania** (á enskum: *William III of England, William II of Scotland* ella *William of Orange*) (4. november 1650–8. mars 1702) var kongur av Onglandi, Skotlandi og Írlandi frá 1689 til 1702. 
Hann var sonur Vilhjálm II av Orania og Mariu Henriettu Stuart, prinsessa av Orania. 

Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:17. øld
Bólkur:18. øld
Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1650
Bólkur:Andlát í 1702
Listi yvir forsetar Írlands

**Listi yvir forsetar Írlands** er ein listi yvir statsleiðarar í írska lýðveldið (írskt: *Poblacht na hÉireann*; enskt: *Republic of Ireland*) síðan 1938.
Niðanfyri sæst yvirlit yvir allar teir 9 írsku forsetarnar (írskt: *Uachtaráin na hÉireann*; enskt: *Presidents of Ireland*):

### Áras an Uachtaráin

*Áras an Uachtaráin* er húsið í *Phoenix Park* í Dublin, har írski forsetin býr. 

## Ávísingar úteftir
* Heimasíðan: president.ie

Bólkur:Listar
Bólkur:Írskir politikarar
Bólkur:Forsetar Írlands
Bólkur:Forsetar
Georg I av Stórabretlandi

**Georg I av Stórabretlandi** (á týskum: *Georg Ludwig*, á enskum: *George Louis*) (28. mai 1660-11. juni 1727) var kurfúrsti av Hannover fra 23. januar 1698 til 11. juni 1727 og kongur av Stórabretlandi og Írlandi frá 1. august 1714 til 11. juni 1727.
Hann var sonur Ernst August, hertogi av Braunschweig-Lüneburg - seinni kurfúrsti av Braunschweig-Lüneburg (Hannover) - 
og konu hansara Sophiu av Pfalz.
Móðir hjá Georg var abbadóttir Jákup VI av Skotlandi/Jákup I av Onglandi og konu hansara Elisabeth Stuart. Tá enska tingið samtykti lógina um protestantisku arvafylgju til ensku trónuna ("*Act of Settlement*") í 1701, gjørdist Sophia fyrsta í røðini at arva ensku trónuna.
Tá ið Sophia andaðist tann 8. juni 1714, gjørdist sonur hennara Georg fyrsti í røðini. Anna drotning doyði tann 1. august 1714, og soleiðis gjørdist Georg tann fyrsti bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

## Keldur

## Ávísingar úteftir
*Georg I. (1660-1727) , welfen.de
*George I (r. 1714-1727) , royal.uk

Bólkur:17. øld
Bólkur:18. øld
Bólkur:Bretland
Bólkur:Regentar
Bólkur:Kongalig úr Onglandi
Bólkur:Statsleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1660
Bólkur:Andlát í 1727
Luksemborgskt mál

**Luksemborgskt** (*Lëtzebuergesch*) er eitt av vesturgermansku málunum. Luksemborgskt er móðurmál hjá sløkum 400.000 fólkum og verður fyrst og fremst tosað í Luksemborg , men eisini í teimum pørtum av Belgia, Frankaríki og Týsklandi, sum liggja fram við markinum til Luksemborg.

## Keldur

Bólkur:Luksemborgskt mál
Bólkur:Mál í Evropa
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

**Sigmundur Davíð Gunnlaugsson** (føddur 12. mars 1975 í Reykjavík)  er íslendskur politikari. 
Hann var forsætisráðharri Íslands frá 2013 til 2016 og formaður fyri Framsóknarflokkin frá 2009 til 2016. 
Í 2016 noyddist hann at leggja frá sær sum forsætismálaráðharri, tá ið tað varð avdúkað, at hann fjaldi pengar í skattaskjóli. Eftir at hann var farin úr Framsóknarflokkinum, stovnaði Sigmundur Davíð í 2017 nýggjan flokk Miðflokkinn, sum var stóri vinnarin á altingsvalinum í oktober sama árið.

## Keldur

## Ávísing úteftir
* Alþingi.is - Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

Bólkur:Íslendskir politikarar
Bólkur:Stjórnarleiðarar
Bólkur:Føðingar í 1975
Castlebar

**Castlebar** (írskt *Caisleán an Bharraigh*) er ein býur í Írlandi. Býurin liggur mitt í Co. Mayo, í landslutinum Connacht á vesturstrond Írlands.
Castlebar hevur umleið 12 túsund íbúgvar og er høvuðsbýur/umsitingardepil og størsti býur í Mayo. Víddin av býarøki er umleið 27 km².

## Kend fólk av Castlebar
* Enda Kenny, fyrrverandi forsætisráðharri 
* Charles J. Haughey, fyrrverandi forsætisráðharri 

## Myndir

Mynd:Castlebar.jpg|Gøta í Castlebar
Mynd:Castlebar main street.jpg|Høvuðsgøtan og protestantiska kirkjan
Mynd:Castlebar_mall_with_the_snow.JPG|Protestantiska kirkjan
Mynd:Mayo General Hospital - geograph.org.uk - 586114.jpg|Sjúkrahúsið
Mynd:Lough Lannagh.jpg|Vatnið *Lough Lannagh*


## Slóðir úteftir
* castlebar.ie - Heimasíðan hjá býnum Castlebar

Bólkur:Írland
Bólkur:Býir í Írlandi
Fine Gael

**Fine Gael** (úr írskum: *írsk familja*), er ein kristiligur-liberalur-konservativur politiskur flokkur í Írlandi. Flokkurin varð stovnaður í 1933 og er í løtuni størsti politiski flokkur í írska undirhúsinum (*Dáil Éireann*). Fyrrverandi írski forsætisráðharrin Enda Kenny hevur verið formaður floksins frá 2002 til 2017. Sama árið gjørdist Leo Varadkar leiðari, sum nú er eisini írski forsætisráðharrin. 

Fine Gael er limur í Evropeiska Fólkaflokkinum (EPP).

## Keldur

Bólkur:Írskur politikkur
Bólkur:Politiskir flokkar í Írlandi
Tindadýr

**Tindadýrini** eru sjódýr og halda seg mesta partin av lívinum niðri á botni. Tey eru ógvuliga vanlig her hjá okkum, bæði innan- og uttansyndis, ofta so nær, at tey liggja turr á fjøru. Navnið kemur av, at í ella undir húðini á teimum eru kálkplátur við knútum á, sum hjá summum eru runnar saman til harða skel við spiskum, liðiligum tindum. Vit býta tindadýrini í tveir flokkar: krossfiskar og igulker.  

Krossfiskur hevur ymiskan lit eftir staðnum, sum hann heldur seg á, grágulur, gulreyður yvir í bláreytt. Kroppurin er skiftur í fimm einsskapaðar kropslutir, armar, ið ganga út úr miðstykkinum sum snældur á rokki. Undir teirri bleytu húðini á bakinum er ein mongd av smáum kálkplátum við smáum knútum á: undir búkinum eru pláturnar størri og raðlagdar. Saman gera allar hesar pláturnar eina fasta, men liðiliga skel uttan um dýrið. Leggja vit krossfisk víðopnan, kreppir hann ein ella tveir armar inn undir seg og vendir sær við. Føðin er mest smádýr og ræ.

Igulker eru rundvaksin dýr og so kúput, at tey nærmast líkjast hálvari kúlu. Flata síðan vendir niður, og mitt í henni er muðurin; gotið er uppií krúllinum. Undir húðini er so nógv kálk, at dýrið hevur harða skel uttanum seg. Hon er sett saman av nógvum regluliga skapaðum plátum, sum liggja á rað allan vegin kring dýrið úr krúllinum niður í munnin. Á einum livandi igulkeri sæst alt hetta ikki fyri súgfótum og kálktindum. Tilsamans eru 20 røð av kálkplátum. Í teimum smølu plátunum eru hol til súgføturnar, ið standa í samband við sjóæðrar inni í dýrinum, sum á krossfiski. Igulker er botndýr og skríður við súgfótum og teimum tindum, ið venda niðureftir.

Bólkur:Djór
Krabbadýr

**Krabbadýrini** eru stórur liðdýraflokkur og tann, sum í fjølbroytni kemur skordýrum næst. Men meðan flestu skordýr liva á landi, eru flestu krabbadýr sjódýr. Tey eru sera ólík í vakstrarlag og stødd og hava nógv bein, tíggju ella fleiri. Tey stóru anda við táknum, tey smærru við húðini. Kitinhúðin á teimum stóru krabbadýrunum hevur so nógv kálk í sær, at hon verður til harða skel. Flestu krabbadýr hava stóra broyting. Vit skifta tey í ringkrabbar, skelkrabbar og smákrabbar.

 Skelkrabbar eita so, tí teir hava stóra skel um høvd og frampart. Til henda bólkin hoyra tey flestu av teimum stóru og mest kendu krabbadýrunum á okkara leiðum. Jómfrúhummarin er av størstu krabbadýrum hjá okkum, hann er vanligur innansyndis, har botnurin er bleytur, mest í Tangafirði og norður gjøgnum Sundalagið. Hann er ljósreyður omaná og hvítur undir búkinum. Við grunnari skoru er høvdið avmarkað frá kroppinum, sum er skiftur í framkropp og bakkropp. Aftast er breið sundbløðka at svimja við. Um høvdið og framkroppin er stór skel, sum gongur úr bakinum niður við báðum liðum. Undir henni báðumegin eru táknurnar.

Kongakrabbin uttan fyri Alaska í Norðuramerika er størsta krabbadýr, vit vita um. Hann er óføra stórur, vigar frá 4-9 kg og verður veiddur í túsundatali til matna.

*
Ormar

**Ormar** eru vanliga langvaksin og kløn dýr. Teir hava lina húð og liva á landi, í feskum vatni og í sjónum. Nógv sløg liva sum snultarar í innvøli og vøddum á dýrum og fólki. Vit skifta ormarnar í tríggjar høvuðsflokkar: flatormar, rundormar og liðormar. 

Bólkur:Djór
Stóri kongafiskur

**Stóri kongafiskur** (latín *Sebastes marinus*) verður upp í 100 cm langur, men vanliga 40-55 cm. Stóri kongafiskur hevur eina ryggfjøður við hørðum teinum fremst, eina gotfjøður við hørðum teinum fremst og stórar, rundligar uggafjaðrar. Búkfjaðrarnar eru nakað minni. Á kápubeinunum mitt á kápuni eru 5 píkar, tann niðasti vísir beint niðureftir. Eygnatvørmátið er umleið 26% av høvuðlongdini. Hann hevur undirbit. Ein lítil beinknúta er fremst á undirkjaftinum.

Kongafiskasløgini fáa livandi ungar. Hann líkist lítla kongafiski og trantkongafiski. Stóri kongafiskur er frá Grønlandi til Svalbarðs, Murmansk og Novaja Semlja. Um Ísland, Føroyar og Hetland inn í Norskurennu, Skagerrak. Hann er eisini í Vesturgrønlandi og nakað suður við Norðuramerika, frá Baffinslandi og Labrador í Kanada til New Jersey í USA.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Hvítingsbróðir

**Hvítingsbróðir** (latín *Trisopterus esmarkii*) hevur tríggjar ryggfjaðrar og tvær gotfjaðrar. Uggafjaðrarnar sita fremri enn fremsta ryggfjøður og røkka aftur til gloppið millum fremstu og mittastu ryggfjøður. Búkfjaðrarnar eru nakað fremri enn uggafjaðrarnar og eru langar og smalar. Fremsti teinur er longstur og røkkur á smáum fiskum ikki til gotið og á stórum fiskum aftur um gotið. Sterturin er eitt sindur innbogin, og strikan er nakað bogin frá miðjari síðu og yvir uggafjaðrarnar. Gotið er beint undir aftara enda á fremstu ryggfjøður. Hann hevur stutta finnu. Eygnatvørmátið er størri enn gronin. Hann hevur lítið undirbit, og kjafturin er á skák uppeftir. 

Hvítingsbróðir hevur stóran týdning fyri ídnaðarfiskiskapin. Hann er botnfiskur og uppsjóvarfiskur á dýpi niður á 300 m, tó sjáldan djúpari enn 250 m. Hvítingsbróðir er í Barentshavinum, sløðist til Eysturgrønlands og er undir Íslandi, suður í Norðsjógvin, Skagerrak og Kattegat, kring Bretsku Oyggjarnar suður til Biskeiavíkina. Hann er vanligur á føroyska landgrunninum og sæst eisini á Føroyabanka.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Mike Pompeo

**Mike Pompeo** er uttanríkisráðharri í USA. Hann er fyrrverandi yvirmaður í herinum og er útbúgvin á virðimetta herakademinum, West Point. Hann fór úr herinum eftir fimm ára tænastu - uttan at hava verið sendur í kríggj - og fór síðan at lesa løgfrøði á Harvard University. Síðan stovnaði Mike Pompeo sína egnu fyritøku í Wichita í Kansas. Hann varð í 2010 valdur inn í Umboðsmannatingið við eitt nú fíggjarliga sterkum stuðulum í oljuídnaðinum. Í januar í 2017 varð hann settur sum stjóri í CIA.

Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Uttanríkisráðharrar
Rex Tillerson

**Rex Tillerson** (f. 23. mars 1952) er ein amerikanskur politikari, fyrrverandi uttanríkisráðharri í USA. Hann er føddur í Wichita Falls, Texas í 1952. Tillerson er útbúgvin sivilverkfrøðingur og byrjaði at arbeiða hjá Exxon í 1975. Í 1989 byrjaði hann at vinna seg fram í fyritøkuni, og í 2006 bleiv hann so bæði nevndarformaður og forstjóri í Exxon. Ein roynd, sum varð stuðlað av m.a. Rockefeller-familjuni, varð gjørd at skilja hesi bæði størvini at, men uppskotið fekk ikki neyðuga meirilutan, og tískil slapp Tillerson at halda fram í báðum sessunum.

Hann er kristin og giftur við Rendu St. Clair, og tey hava fýra børn saman.

Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Uttanríkisráðharrar
Bólkur:Føðingar í 1952
Bólkur:Vinnulívsfólk úr USA
Libertanski Flokkurin

**Libertanski Flokkurin** hevur stillað upp til øll forsetaval í USA síðan 1971, og hóast flokkurin hevur fingið fólk vald í býráð og statir, so hevur flokkurin klárað seg illa, tá ið forseti skal veljast. Flokkurin selur seg við einum boðskapi um stórt frælsi og lítla uppíblanding frá stjórnini. Ella sum slagorðið sigur: “Minimum government – maximum freedom”. 

Flokkurin gjørdist triðstørsti flokkur við 3,3% av atkvøðunum í 2016.

Bólkur:Politiskir flokkar í USA
LinkedIn

**LinkedIn** er eitt sosialt netverk fyri alskyns yrkisfólk, og síðan hevur fleiri enn 400 milliónir brúkarar um allan heimin. Linkedin er eitt netsamfelag, har dentur verður lagdur á yrki, starvsroyndir, útbúgving o.l. Microsoft hevur keypt LinkedIn í 2016, og feløgini siga, at hvørt partabrævið er keypt fyri 196 dollarar hvørt. Tilsamans er prísurin 26,2 milliardir dollarar, ella 173 milliardir krónur. Jeff Weiner, sum hevur verið ovasti stjóri í LinkedIn, heldur fram sum stjóri í LinkedIn eftir uppkeypið hjá Microsoft. Linkedin varð stovnað í 2003 og hevur í 2016 uml. 433 milliónir brúkarar. 

Bólkur:Internetið
Bólkur:Teldufrøði
Bólkur:Samskifti
Bólkur:Amerikanskar fyritøkur
Luksemborgsk Wikipedia

**Luksemborgsk Wikipedia** er tann luksemborgskmæltað útgávan av tí alheimsfevnandi alfrøði-verkætlanini Wikipedia.
Útgávan varð stovnað í 2004.

## Nøkur hagtøl um luksemborgsku Wikipedia
* 1 grein - 21. juli 2004
* 1.000 greinar - 17. september 2004
* 10.000 greinar - 23. juli 2006
* 25.000 greinar - 3. desember 2008
* 50.000 greinar - 10. september 2017
* 55.164 greinar - 7. desember 2018

## Keldur
* Luksemborgsk Wikipedia, lb.wikipedia.org
* Søga, lb.wikipedia.org
* Mílasteinar,  lb.wikipedia.org
* Stats LB Wiki at a glance  stats.wikimedia.org

Bólkur:Luksemborgskt mál
Bólkur:Wikipedia
Sylvi Listhaug

**Sylvi Listhaug** (fødd 25. desember 1977) er ein norskur politikari, núverandi stórtingskvinna, fyrrverandi norskur løgmálaráðharri (2018), landbúnaðarráðharri (2013-15), og innflytara- og integratiónsmálaráðharri (2015-18). Hon umboðar Framburðsflokkin (FrP). Listhaug var fødd í 1977 í Ålesund. Hon er útbúgvin lærari. 

Listhaug fanst at, at norski Javnaðarflokkurin atkvøddi ímóti einum uppskoti, sum skuldi gera tað møguligt at taka ríkisborgararættin frá fólki, sum verða hildin at vera ein hóttan ímóti Noreg. Uppskotið miðaði eftir fólki, sum høvdu verið í kríggi í øðrum londum, og sum høvdu ríkisborgararættindi í tveimum londum. Eftir stórt trýst tók hon boðini aftur, men hon noyddist frá, tí ein av stuðulsflokkunum hjá stjórnini, Kristiligi Fólkaflokkurin, segði seg hava mist álitið á henni. Hon hevur síðani fleiri ferðir biðið Arbeiðaraflokkin um umbering, men tað góðtók andstøðan ikki, og flokkurin Reytt legði uppskot um misálit á Listhaug fyri Stórtingið. 20. mars 2018 boðaði so Listhaug frá, at hon leggur frá sær sum løgmálaráðharri og fer aftur í Stórtingið. Norski forsætisráðharrin, Erna Solberg, heldur, at Listhaug kann koma afturíaftur sum ráðharri seinni.

## Bakgrund og familja

Sylvi Listhaug er gift við Espen Espeset, saman eiga tey trý børn. Hon varð fødd í Ålesund og vaks upp í Ørskog. Listhaug er útbúgvin á Høgskulen i Volda (HVO) og hevur starvast sum lærari í Ørskog.

## Álitisstørv og politisk lívsleið

* 2001-2004: Ráðgevari í Stórtinginum (Framburðsflokkurin)
* 2001-2005: Varalimur til Stórtingið fyri Møre og Romsdal
* 2002-2006: Stjórnarlimur í FpU (ungmannafelagið hjá Framburðsflokkinum)
* 2004-2005: Býráðsskrivari í Oslo
* 2005: Skrivari (intern) í U.S. House of Representatives
* 2005-2009: Varalimur til Stórtingið fyri Møre og Romsdal
* 2005-: Stjórnarlimur í Framburðsflokkinum
* 2006-2010: Býráðslimur í Oslo
* 2009-2013: Varalimur til Stórtingið fyri Oslo
* 2010-2011: Býráðslimur í Oslo (Heilsu- og umsorganarstjóri)
* 2013-2015 Landbúnaðarráðharri
* 2015-2018 Innflytara- og integratiónsmálaráðharri
* 2017-2021: Stórtingslimur fyri Framburðsflokkin
* 2018: Løgmála- og innflytaramálaráðharri
* 2018-: Næstforkvinna í Framburðsflokkinum

## Keldur


Bólkur:Norskir politikarar
Bólkur:Stórtingslimir
Bólkur:Norskar kvinnur í politikki
Bólkur:Føðingar í 1977
Svartkalvi

**Svartkalvi** (latín *Reinhardtius hippoglossoides*) verður í mesta lagi umleið 125 cm langur. Hann er botnfiskur millum 200 og 2000 metrar, men er eisini uppi í sjónum, heilt upp í vatnskorpuna. Um bakið er hann myrkabrúnur, næstan svartur. Á blindusíðu er hann dimt brúnligur, tó væl ljósari enn um bakið. Trolog garnaveiddur svartkalvi er ofta nakað sjávaður og litfarin, og ein farri av bláligum, viólbláum hómast tá. Svartkalvin er tann flatfiskur, ið hevur mest lit blindumegin.

Svartkalvi er høgravendur flatfiskur. Vinstra eyga kemur ikki heilt yvir á ovaru síðu, sum á øðrum flatfiskum, men verður verandi á kantinum á høvdinum. Hann hevur stóran kjaft við hvøssum tonnum, og týðiligt undirbit. Ryggfjøðurin byrjar beint aftan fyri vinstra eyga. Gotfjøðurin er frá gotinum aftur til klingruna. Uggafjaðrarnar eru nakað smáar og eru umleið eins til støddar. Hann hevur smáar búkfjaðrar. Sterturin er bert eitt lítið sindur innbogin aftan. Strikan er bein. Rangir svartkalvar síggjast av og á.

Svartkalvi verður nógv veiddur og er dýrur fiskur. Svartkalvi er allastaðni undir Føroyum, har sjógvurin er kaldur. Annars er hann frá Svalbarði til Murmansk og Norskurennu. Hann er vestan fyri Írland, á Hattonbanka og grynnum haðani norðureftir. Hann er við Jan Mayen, undir Íslandi og í Grønlandi. Frá Baffinslandinum til New Jersey. Í norðaru pørtunum av Kyrrahavinum er hann eisini.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Gullaksur

**Gulllaksur** (latín *Argentina silus*) er vanligur í vestara parti av Barentshavinum, við Norra, í Skagerrak, norðara parti av Norðsjónum, vestan fyri Skotland og Írland, undir Føroyum, Íslandi og Grønlandi. Í vestara parti av Atlantshavi er hann í Davisfirði, við Nova Scotia, Grand Bank og George’s Bank í Kanada. Hann er á djúpum vatni úr 150 m. niður á 1400 m. Gulllaksur stendur bæði við botn og eisini eitt sindur uppi í sjónum, leysur av botni. Óvist er, um gulllaksur undir Føroyum er ein sjálvstøðugur stovnur ella um samband er við leiðirnar rundan um okkum. Í ICES verður gulllaksur við Føroyar viðgjørdur sum partur av einum felags stovni. Gulllaksur verður lívfrøðiliga roknaður sum ein djúpvatnsfiskur, sum lond hava bundið seg til at fiska við serligum fyrivarni.

Við Føroyar er gulllaksur bæði á Landgrunninum, við bankarnir vestanfyri og á Wyville Thomson rygginum. Gulllaksur undir Føroyum er fingin frá 60 m. dýpi niður á einar 850 m., men mest á 300-700 m. dýpi.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Sild

**Sild** (latín *Clupea harengus*) er vanlig víða um í norðara parti av Atlantshavinum. Undir Føroyum eru 3 sildagreinar. Ein grein gýtir um várið, og av henni er nógv til her. Hin greinin gýtir á heysti og sumri. Av henni er ikki nógv til her. Triðja greinin verður nevnd havsildin. Vísindaliga verður hon skipað undir teir 3 sildastovarnar, vit nevna atlantoskandisku stovnarnir. Havsildin gýtir yviri undir Noregi á vári, hon kemur í føroyskt sjóøki bæði at gýta og leita sær eftir føðslu. Sild er úr vatnskorpuni niður á meira enn 200 m. Norðhavssildin stendur stundum heilt niður á 450 m. Er vanliga djúpari um dagin enn um náttina. Sild er uppsjóvarfiskur og virðismikil fiskur.

Sild er langur og smidligur fiskur, hon er væl hægri enn breið. Hon hevur eina lítla ryggfjøður mitt á bakinum, eina lítla gotfjøður, ið situr aftur móti klingruni, smáar búkfjaðrar, ið sita beint aftan fyri fremra enda á ryggfjøðurini. Hon hevur undirbit. 

 Sild er í Atlantshavinum úr Biskeiavíkini til Grønlands, norður móti Jan Mayen, Svalbarði og eystur móti Novaja Semlja, í Hvítahavinum og Karahavinum. Eisini er hon í Eystarasalti og Norðsjónum. Vestanfyri úr Grønlandi til Suðurcarolina. Hon er eisini undir Íslandi, Føroyum og Noregi.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Svartkjaftur

**Svartkjaftur** (latín *Micromesistius poutassou*) verður upp í umleið 50 cm. Í veiðuni er hann vanliga 20-35 cm langur. Hann er uppsjóvarfiskur og botnfiskur, vanliga úr 200 m. niður á 400 m. dýpi, men eisini úr vatnskorpuni niður á umleið 1000 m. Livandi í sjónum hevur svartkjaftur heilt annan lit enn tann trolveiddi fiskurin. Livandi minnir hann mest um hvíting, tó heldur grønari. Trolveiddur fiskur missir roðsluna og av tí eisini sínar litir, og tá sær hann soleiðis út: bakið er óblankt blálitt, ljósari bláur, og silvurkendur er hann um síðurnar og hvítgráur undir búkinum. Hann er svartur inni í kjaftinum og táknaholunum.

Svartkjaftur hevur tríggjar smáar ryggfjaðrar. Tær báðar fremru eru stuttar og ganga upp í ein spíss. Tann aftasta er long. Hann hevur tvær gotfjaðrar. Tann fremra er um ein triðing av heildarlongdini. Tann aftara er umleið somu longd sum aftasta ryggfjøður. Fremra gotfjøður kemur fram undir uml. hálvar uggafjaðrarnar. Siljafiskar hava langar búkfjaðrar, rognafiskar hava stuttar. Kjafturin er fremst á gronini. Hann hevur undirbit. Sterturin er eitt sindur sýldur. Gotið er umleið undir fremra enda á fremstu ryggfjøður, kanska heldur fremri.

Svartkjaftur er um alt tað føroyska sjóøkið, bæði við botnin og uppi í sjónum. Annars er hann um tað mesta av havinum, í Barentshavinum, undir Eysturgrønlandi og Íslandi, í Biskeiavíkini, Norðsjónum og Skagerrak suður í vestara part av Miðjarðarhavinum, og nakað suður við Vesturafrika. Undir Vesturgrønlandi og suður til USA.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Retoromanskt mál

**Retoromanskt** (*Rumantsch, Rumauntsch* ella *Romontsch*) er eitt romanskt mál, sum verður talað í summum fjarløgdum bygdaløgum uppi í fjøllunum í Sveis, fyrst og fremst 
í landspartinum Graubünden. Retoromanskt er fjórða almenna málið í Sveis.

## Slóðir úteftir
*Rumantsch - ekte avkom av Romas latin i Alpene, retoromansk.blogspot 

Bólkur:Romanskt mál
Bólkur:Mál í Sveis
Grindahvalur

**Grindahvalur**, ella **langbøkslaður grindahvalur** *(Globicephala melas)*, er eitt av størstu djórunum í springarafamiljuni. Hann er ein ímynd av føroyskari mentan og hevur hjálpt føroyingum at yvirliva í fleiri øldir. Grindahvalir liva í familjubólkum, sum eru samansettir av honum, ungum teirra og av eldri hvalum. Ein vanligur bólkur hevur næstan 70% hondjór, og fyri at sleppa undan innannøring makast hesar bert við hannum úr øðrum bólkum. Líknandi familjubólkar, har honirnar hava avgerandi leiklutin, eru óvanligir í djóraheiminum.

Grindahvalur er ikki friðaður. Einstakar grindir verða dripnir í Grønlandi, men annars verður grindahvalur nú á døgum bara hildin til í Føroyum.

## Sí eisini
*Grindadráp

Bólkur:Súgdjór í Føroyum
Bólkur:Súgdjór
Bólkur:Hvalir
Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Grindadráp
Állur

**Állur** (latín *Anguilla anguilla*) heldur til bæði í sjógvi og feskum vatni. Hann gýtir í Sargassohavinum, og yngulin rekur við streyminum til Evropa, har hann sum glasállur fer upp í feskt vatn, og har heldur hann til, til hann fleiri ár seinni aftur fer á sjógv at fara aftur í Sargassohavið at gýta. Állur verður í mesta lagi 140-150 cm langur. Tá ið hann sum glasállur fer úr sjónum upp í feskt vatn, er hann um 7 cm. Fleiri ár seinni, tá hann aftur fer á sjógvin, eru siljafiskarnir ikki størri enn 60 cm. Í Føroyum eru rognafiskarnir sjáldan longri enn 65 cm, men kunnu verða upp í 125.

Állur er langur og klænur fiskur. Tvørskurðurin er mest sum rundur. Ryggfjøðurin er frá stertinum og umleið 2/3 fram á bakið. Hann hevur eina gotfjøður, ið byrjar beint framman fyri miðjuna á fiskinum og gongur aftur á endan. Sterturin er lítil, samanvaksin við ryggfjøðurina og gotfjøðurina. Hann hevur tvær smáar, avrundaðar uggafjaðrar og hevur ikki búkfjaðrar. Hann hevur lítið høvd, smá, rund eygu og undirbit. Tá állurin búnast og gerst blankur, vaksa eyguni munandi.

Állur líkist haválli, men kennist frá honum m.a. á tí, at uggafjaðrarnar koma ikki aftur undir ryggfjøðurina. Í Føroyum hevur állurin lítlan týdning, men nógvastaðni í Evropa verður hann nógv veiddur. Hann er úr Sargassohavinum til Móritania, fram við Evropa, í Íslandi og Føroyum til Norðurnoregs og í Hvítahavinum. Í Eystarasalti, Miðjarðarhavinum og Svartahavinum.

Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Bólkur:Fiskar
Bleikja

**Bleikja** (latín *Salvelinus alpinus*) hevur ymsar litir eftir umstøðunum, árstíð, kyni, stødd, aldri og staði. Hon er dimm blá-brún-grá um bakið, blágrá um síðurnar, við smáum, reydligum blettum, men eisini við stórum, ljósum blettum. Undir búkinum er hon ofta silvurlitt.  Bleikja er høvuðlítil og hevur lítlan kjaft. Í Føroyum var bleikjan upprunaliga bert í Leynavatni. Har verður hon neyvan størri enn 40 cm, vanliga um 20-30 cm. Hon er slept í vøtn og byrgingar, og í onkrum støðum verður hon væl størri enn í Leynavatni, kanska um 60 cm. 

Flestastaðni er hon bert í feskum vatni, men summastaðni, t.d. í Grønlandi, er hon eisini í sjónum. Bleikja er í Grønlandi, Íslandi og Føroyum. Á Svalbarði, Novaja Semlja, á Sibirisku oyggjunum og heilt eystur í Beringssundið. Um alt Noreg, í Finnlandi og Svøríki. Í Írlandi og norðara parti av Bretlandi. Í alpunum í Sveis. Bleikja er innflutt til Kanada, Alaska, Maine og New Hampshire.

Bólkur:Fiskar
Bólkur:Fiskar undir Føroyum
Láturkópur

**Láturkópur** (latín *Halichoerus grypus*) er tann einasti kópur í Føroyum. Láturkópur er morgráur um bakið við dimmum blettum, men ljósari undir búkinum. Hann heldur til í gjáum, sum myrk hol ganga frá langt inn í bergið, og tey eru nevnd látur. Kópurin heldur seg javnan uttan um látrini, og tá ið líður móti mikkjalsmessu, fer opnan inn á botn og upp á turt at leggja. Sum navnið sigur, so heldur hann til, har ið látur eru. Láturkópur er einasti kópur, sum nørist undir Føroyum; her verður stovnurin hildin at vera 3000-5000 kópar. Opnan kann gerast meira enn 40 ára gomul, men brimilin verður sjáldan meira enn 20 ára gamal. Láturkópur, ið vanliga veiðir fisk á botni, er kringur at leita eftir føði og kavar lættliga niður á fleiri hundrað metra dýpi. 

Láturkópur kemur longst suður av øllum kópum í Norðurhøvum, og hann er fjølmesti kópur undir Vesturevropa. Hann er í 3 økjum í Norðurhøvum: 1) norðan úr strondunum í Labrador í Kanada suður til Rhode Island í USA, 2) fram við strondunum í Norðurevropa frá Íslandi og Norðurnoregi til Normandí, og 3) í Eystarasalti.

## Sí eisini
* Steinkópur

Bólkur:Súgdjór í Føroyum
Bólkur:Súgdjór
Føroya Sjósavn

**Føroya Sjósavn** varð sett á stovn í 2006, við ti endamáli, at sýna fram dýr og plantur sum liva í sjónum á okkara leiðum. Føroya Sjósavn heldur til í gamla íshúsinum á Argjum. Savnið er eitt stað, har millum annað skúlaflokkar, barnagarðsflokkar og aðrir bólkar kunnu koma á vitjan, eins og almenningurin kann vitja Sjósavnið. Føroya Sjósavn er skipað sum grunnur við nevnd og einum dagligum rakstri. Framsýningarnar hava síðan 2006 verið í íshúsinum á Argjum. Serligur dentur verður lagdur á at hava livandi framsýningar. 

Eini 200 fiskasløg eru fingin undir Føroyum. Fleiri teirra eru at síggja í kørum savnsins.

Tórshavnar kommuna er høvuðsstuðul hjá savninum.

Bólkur:Bygningar og bygningsverk í Føroyum
Bólkur:Tórshavn
Kongaminnið

**Kongaminnið** er ein stórur minnissteinur sum minni yvir fyrstu donsku kongsvitjanina í Føroyum, ið fór fram tann 25. juli í 1874.

Minnissteinurin varð reistur í 1882. Kongaminnið stendur framvegis á sama heyggi, har tað hevur staðið síðani 1882 sum ein minnisvarði. Til áminningar um fyrstu donsku kongavitjan í Føroyum. Formurin - obeliskurin - er klassiskur, fornur, og stavar frá gamla Egyptalandi. 

## Keldutilfar

Bólkur:Tórshavn
Jólabukkur

Ein **jólabukkur** er (nú á døgum) ein geitarbukkur gjørdur av hálmi, ið er festur við reyðum bondum. Fyrr í tíðini varð heitið vanliga brúkt um ein persón, ið gekk ílatin sum bukkur, og saman við øðrum gekk húsanna millum um jóltíðir, við tí endamáli at fáa mat og drekka.

Jólabukkurin er nærum einans kendur í Norðurlondum. Upprunin er ókendur, men siðurin er ógvuliga gamal, og jólabukkurin er sostatt eitt av elstu norrønu jólasúmbolunum. Ein møguleiki er, at jólabukkurin stavar frá einum víkingasiði, at ofra ein bukk á jólum, sum ímynd av bukkunum hjá torugudinum Tóri, fyri at fáa eitt gott ár; eitt annað boð er at jólabukkurin kann vera uppkomin í kirkjuliga jólaspælið í miðøld, sum ofta hevði ein hyrntan devul, ið hevði ymsar líkleikar við jólabukkin.  

## Keldur

Bólkur:Hátíð
Bólkur:Jól
Bólkur:Stubbar
Mýrisólja

**Mýrisólja**, sum er vísindaliga heitið á **Sóljuni** hevur latínska heitið *Caltha palustris*. Fyrri partur av navninum sipar til at plantan mest veksur í vátlendi, meðan annar partur av navninum helst sipar til sól. Aloftast verður hon bert rópt Sólja ella **Sóleyga**. Mýrisóljan er tjóðblóma føroyinga. Tað bleiv avgjørt í 2005, tá skipað varð fyri atkvøðugreiðslu um hvør blóma skuldi verða tjóðblóma. Átta ymiskar blómur vóru í uppskoti. Úrslitið varð, at sóljan lá klárt á odda og gjørdist okkara tjóðarblóma.

Mýrisóljan hoyrir til *[[Ranunculaceae]]* (sóljuætt). Vísindaliga navnið Ranunculaceae stavar frá latínska orðinum *ranunculus*, sum merkir lítil froskur. Orsøkin til navnið er, at flestu innan hesa ættina vaksa í vátligum lendi. Sóljan veksur serliga í láglendi, tó so, hon finnst eisini í hæddum, har seyður ikki sleppur framat.

Skilur seg frá eitt nú skriðsólju, iglasólju og hinum sóljunum í ættini við, at hon er menniligari við sínum sermerktu stóru nýravaksnu bløðum og stóru gulu blómu. Sóljan var longu vanlig kring alt landið fyri o.u. 10.000 árum síðani í tí sonevnda “preboreala” tíðarskeiðinum, men tá fólk nomu land her, hvarv hon næstan. 

Mýrisólja blómar í mai og juni. Hon kann gerast 10 til 50 cm høg. Hon veksur í veitum, eftir áarbakkanum og í mýrum. Aðrar kendar blómur innan sóljuættina í Føroyum eru t.d. skriðsólja, svínasólja, kirkjubøsólja, snjósólja og iglasólja.

## Sí eisini
* Sóljuættin
* Plantulívið í Føroyum

Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Leyvtrø

**Leyvtrø** eru eyðkend á bløðunum, hvussu tey eru vaksin, og hvussu tey standa á greinunum. Bløðini á leyvtrøum eru so ymisk, bæði hvussu tey eru skipað og æðrað. Roynitræ, ahorn og pílatræ eru leyvtrø. Um veturin eru trøini í dvala. Leyvtrøini missa bløðini, tí so setur nógv minni vatn út úr teimum. Mesta vatnið setur út gjøgnum bløðini. Men á teimum klønu greinunum á leyvtrøunum sita knappar, og inni í knøppunum liggja bløðini, sum spretta, tá ið várið kemur. Nógv nálatrø og leyvtrø standa grøn allan veturin. Men hesi sløgini eru lágvaksin. Tey breiða seg um garðin og liggja væl niður yvir moldina og verja hana, so hon fýkur ikki burtur. 

Vanligastu leyvtrøini í Norðurevropa eru eik og bók. Fýra leyvtrø vóru vanlig í Føroyum uml. 1850: urtapílur, loðpílur, pálmapílur og arktiskur pílur. Tey bæði seinastu eru nærum avoydd av seyði.

## Sí eisini
* Trø

Bólkur:Træplantur
Aksgrógvin bløðkuurt

**Aksgrógvin bløðkuurt** (frøðiheiti *Bistorta vivipara*) er ein planta, sum veksur víða hvar í Føroyum. Einasta plantuslag í Føroyum, ið hevur verið kannað fyri litilstal, er aksgrógvin bløðkuurt. Kanningar vístu, at henda planta er fleirlitin í Føroyum. Munur er eisini á, hvussu fleirlitin aksgrógvin bløðkuurt er ymsastaðni í Føroyum. Eysæð er, at eisini fleiri onnur sløg í Føroyum eru fleirlitin, men kanningar eru ikki gjørdar av hesum enn. Blómurnar reydligar ella hvítar, standa í aksi, 8 sáðberar. Niðast á aksinum eru reyðir ella brúnir nøringsknappar, sum detta av og spíra til nýggjar plantur. Í heiða- og graslendi uttangarðs, í skursli, bæði niðarlaga og overlaga, tó mest í erva, og ofta síggjast bert bløðini. Bl. juni til juli. 

Fleiráraplanta, 5-20 cm. Jarðleggurin bendur, bølluvaksin. Loftleggurin ógreindur, upprættur. Bløðini mjátt váknvaksin, summi stundim vákn- til eggvaksin, tey niðaru langstelkað, heldur ljósari á niðara borði, blaðrondin afturábrett.

## Sí eisini
*Plantulívið í Føroyum

Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Grámosi

**Grámosi** (frøðiheiti *Racomitrium lanuginosum*) hevur ikki rættiliga rótskipan og ber hvørki blómur ella fræ. Fjallagróðurin í Føroyum er fyrst og fremst grámosi. Men eisini graslíðirnar hava sum ein stóran part av gróðrinum, og koma vit uppá hægstu fjallatindar, so gerst grámosin ráðandi. Sum tilfeingi hava mosar eisini havt stóran týdning nógvastaðni. Í longri tíðarskeið gerast mýrilendi til mógv tí tað er súrt, og einki oxygen sleppur til, í tílíkum umstøðum verður lívrunnið carbon ikki niðurbrotið. Við tíðini verður samantrýsti mosin til mógv. Tá ið mógvurin verður skorin verður hann torv og torv hevur verið ein týðandi orkukelda í Føroyum og aðrastaðni við.

Uppi á sjálvum tindinum kann hærdur grámosi, ið klæðir tindin, vera grundarlagið undir einum plantusamfelagi, har fjallastør, reyðvingul og ofta eisini urtapílur og aksgrógvin bløðkuurt vaksa.

## Sí eisini
*Plantulívið í Føroyum

Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Lyngjavni

**Lyngjavni** (frøðiheiti *Lycopodium annotinum*) er ein planta. Lyngjavni er bert funnin einaferð í Føroyum. Meturlangur, krúpandi leggur við stívum, oddmjáum bløðum í fimm røðum. Á greinunum eru rødini 8. Øksini eru einslig á leggendanum, leggleys og mjærri enn sjálvar greinarnar, gulgrøn, men tey dimmast við aldurin. Lyngjavni er funnin í 1903 í Svínáum, men ikki við vissu síðani. Staðfest er, at lyngjavni (og reyð várhagasólja) eru útdeyð í Føroyum.

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldur


Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Leggstutt fransagras

**Leggstutt fransagras** (frøðiheiti *Primula vulgaris*) er helst horvið av sínum upprunavakstrastaði, sum var í Traðarhamri á Sandi. Orsøkin var tann, at fólk tóku hana inn í urtagarðar. Henda planta er eisini at finna í urtagarðinum hjá Føroya Náttúrugripasavni. Hon er 10-25 cm. Blómuleggurin blaðleystur. Øll bløðini stovnstødd, 5-25 cm long, øvut eggvaksin til spakavaksin, óregluliga tent, snøgg á ovara borði uttan á æðrunum. Blómurnar gular, einstakar á legginum, meira ella minni upprættar; bikarið trektvaksið, dúnhært eins og teir longu blómuleggirnir. Bl. í juni.

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur