open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tutl

**Tutl** (**TUTL**) er eitt føroysk plátufelag, sum varð sett á stovn í 1977. Plátufelagið hevur heimstað í Havn og hevur ein handil, sum selur tónleikaútgávurnar hjá felagnum, handilin liggur á Káta Horninum í Havn. Av og á eru útgávukonsertir inni í handlinum. Tað eru føroyskir tónleikarar og tónasmiðir, ið eiga Tutl. Tað var tónleikarin og tónasmiðurin Kristian Blak, ið tók stig til at stovna Tutl, og stendur hann enn fyri felagnum. Tutl hevur útgivið nógvar fløgur, plátur og kasettubond hjá føroyskum artistum og tónleikabólkum, umleið 100 ymiskir einstaklingar innan føroyskan tónleik hava fingið tónleik teirra útgivnan av Tutl. 50. útgávan var ein fløga við Mariu Guttesen.

## Keldur


## Ávísngar úteftir

* www.TUTL.com

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Bólkur:Føroysk plátufeløg
Maria Guttesen

**Maria Guttesen** er føroysk songkvinna búsitandi í Danmark. Hon hevur verið við í sendingini Room Service hjá Mik Schack. Maria byrjaði tónleika leiðina sum 11 ára gomul, tá hon sang við á fløguni "Hjørdis og genturnar" í 1977. Maria flutti niður til Århus at búgva sum 20 ára gomul. Hon las tónleik á Det Jyske Musikkonservatorium í Århus í tíðarskeiðnum 1996-2001.

## Útgávur
* Wide open, 2008
* Maria Guttesen live, 2006
* Divided Minds, 2004
* Maria Guttesen, Where it all begins, 1994

## Keldur


## Slóðir úteftir
*MariaGuttesen.dk 

Guttesen, Maria
Bólkur:Føroyskar songkvinnur
Bólkur:Føðingar í 1960-árunum
Bólkur:Føroyskir sangskrivarar
Páskaregg

## Rulla páskaregg

Tað er føroyskur siður at rulla páskaregg annan páskadag. Hartkókað egg, sum ofta eru málað ella á annan hátt prýdd, verða rullað oman bakkan, til tey brotna, og síðani eiga tey at verða etin. Tað gerst tó alt vanligari, at eggini ikki verða etin. Tá koma átufreku likkurnar ístaðin. 

Í Havn eru Gamla Hoyvíkin, Hoydalar og KFUK-bøurin (í Varðagøtu) populer støð at rulla páskaregg. 

Ein sangur er gjørdur um at rulla páskaregg, hann eitur heilt einfalt "*Rulla páskaregg*". 

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Hátíð
Bólkur:Matur og drekka
Annar páskadagur

**Annar páskadagur** er dagurin eftir páskadag. Annað páskakvøld er stórt dansikvøld - hetta kemst av, at upprunaliga varð ikki dansað í føstu, og tí var annað páskakvøld fyrsta kvøldið, har fólk aftur sluppu at dansa. Dagurin er mánadagurin eftir páskir. 

## Rulla páskaregg

Tað er føroyskur siður at rulla páskaregg annan páskadag. Hartkókað egg, sum ofta eru málað ella á annan hátt prýdd, verða rullað oman bakkan, til tey brotna, og síðani eiga tey at verða etin. Tað gerst tó alt vanligari, at eggini ikki verða etin. Flest børn gleða seg til henda hugnaliga páskasiðin, at mála egg, fyri síðani at rulla egg úti í náttúruni saman við foreldrunum og vinum. Men tað er tó ein lítil vandi við at rulla páskaregg. Salmonella kann vera uttan á skalinum og inni í egginum.

Bólkur:Merkisdagar
Alexander Fleming

**Alexander Fleming** (6. august 1881 – 11. mars 1955) vaks upp á einum skotskum garði, næstyngstur av 8 systkjum.
Við arvaðum peningi hevði hann ráð til læknalestur, sum hann byrjaði uppá í 1901.
Undir Fyrra heimsbardaga upplivdi hann trupulleikarnar við at lekja bruna hjá særdum hermonnum, og hann ynskti at framleiða ein heilivág við sama góða virkningi sum Salvarsan.
Hetta eydnaðist honum, og í 1945 fekk Fleming saman við vísindamonnunum Florey og Chain Nobelheiðurslønina fyri at hava avdúkað grøðandi virkningin av penicillini. Tá Fleming í 1953 fekk lungnabruna, hjálptist hann sjálvur av penicillininum.

## Slóðir úteftir

* Hartmann-Petersen, Preben: Alexander Fleming og penicillinet. Polyteknisk forlag, 2006

Fleming, Alexander
Salvarsan

**Salvarsan** (Arsfenamin) var morfinheilivágur, sum undir Fyrra heimsbardaga var einasti heilivágur sum hjálpti særdum og doyggjandi sjúklingum. Heilvágurin varð brúktur til at viðgera syfilis við.

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Heilivágur
Bólkur:Bardagar
UNESCO

**Felagsskapur ST fyri undirvísing, vísindum og mentan** (á enskum: *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*, stytt **UNESCO**) er ein serstovnur undir Sameindu Tjóðum, stovnaður í 1946. Endamálið við felagskapinum er at menna útbúgving, gransking og mentan og at fremja samstarv millum tey 195 limalondini og teir 8 atlimirnar, ið eru Føroyar, Curaçao, Aruba, Jomfrúoyggjar, Caymanoyggjar, Makao, Niðurlendsku Antillurnar og Tokelau. Føroyar fingu atlimaskap í 2009 . Atlimaskapur gevur øll tey somu rættindi sum limaskapur. Limalondini skipa seg við hvør síni UNESCO nevnd. Fyrsta føroyska UNESCO nevndin varð skipað í mai 2012. 

UNESCO tekur sær millum annað av at meta um, hvørji pláss í heiminum skulu fáa status sum *World Heritage Sites* (heimsarvur). Limalond UNESCO samtyktu í 1972 millumtjóðasáttmálan um at verja heimsins mentanar- og náttúruarv. Orsøkin er vandin fyri, at náttúruøki, fornfrøðilig minnismerki og mentanarvirði forfarast orsakað av ferðafólkavinnu, dálking, kríggi ella vanligari órøkt. 

## Hygg eisini at

* Millumtjóðasáttmáli UNESCO um vernd av heimsins mentanar- og náttúruarvi. 

## Keldur


## Slóðir úteftir

* UNESCO World Heritage Centre

Bólkur:ST
Bólkur:Heimsarvar
Ilulissat

**Ilulissat** (danskt navn: **Jacobshavn**) er ein býur í Grønlandi. Býurin er Vesturgrønlandi í Diskovíkini 2 km norðanfyri munnan á Ilulissat Ísafjørðinum. Ilulissat varð í 2004 upptikið sum evni á listanum yvir World Heritage Sites. Ilulissat er eitt einastandandi dømi um ein ísfjørð. Býurin hevur eina stóra havn, flogvøll og tyrlupall. Um veturin brúka tey hundasletur og kavaskutarar til ferðasamband í nærumhvørvinum. Ferðavinna er ein týdningarmikil vinna og inntøkukelda fyri býin, annars er fiskivinna tann størsta vinnan. Um summarið rógva teir út við smærri bátum ella jollum, men um veturin er sjógvurin frystur til ís, og tá verður fiskað gjøgnum ísin. Býurin liggur norðan fyri polarringin, og um summarið fer sólin ikki niður. Í 2006 vóru eini 3-4000 sletuhundar í Ilulissat, fólkatalið í býnum er umleið 4.500 (2011). 

## Keldur

* Ilulissat Icefjord - UNESCO World Heritage Centre

## Slóðir úteftir

* Ilulissat Icefjord - UNESCO World Heritage Centre

Bólkur:Heimsarvar
Bólkur:Býir og bygdir í Grønlandi
Miklagarður

**Miklagarður** hevur fleiri týdningar:
***Miklagarður** var tað navnið, víkingar brúktu um Konstantinopel, sum seinni fekk navnið Istanbul. Sí Istanbul.
***Miklagarður** er ein supermarknaður í SMS í Havn. Sí Miklagarður (handil).
Syðradalur

**Syðradalur** er navnið á tveimum bygdum í Føroyum:
***Syðradalur** er ein bygd í Kalsoynni. Sí Syðradalur (Kalsoy). Her verður sagt **á** Syðradali.
***Syðradalur** er ein bygd í Streymoynni. Sí Syðradalur (Streymoy). Her verður sagt **í** Syðradali
Sjón

**Sjón** hevur fleiri týdningar:
***Sjón** er ein sansur. Sí Sjón (sansur).
***Sjón** er nakað, sum man sær. Sí Sjón (nakað man sær). 
***Sjón** er ein íslendskur rithøvundur. Sí Sjón (rithøvundur).
Telefon í Føroyum

Tað var Ólavur Bóndi á Heygum í Vestmanna, sum fíggjaði og legði ta fyrstu telefonlinjuna í Føroyum.
Hann skrivaði longu í 1901 til løgtingið um tann týdning, telefonin vildi hava fyri føroyska samfelagið. Hann vísti á, at ein linja millum Vestmanna og Havn kundi vera til stóra nyttu, av tí at Vestmanna var góð skipahavn, og at ein telefonlinja kundi menna fiskivinnuna.

Brævið lætst ikki gera inntrykk á løgtingið, og tá tað almenna ikki vildi taka stig til eina telefonlinju, søkti Ólavur bóndi sjálvur tingið um serloyvi til at leggja telefonlinjuna. Málið varð viðgjørt av fimmmannanevnd, har tríggir tóku undir við at geva loyvið við tí treyt, at danski staturin kundi taka loyvið aftur, og linja hansara gerast partur av einum eventuellum seinni almennum telefonkervi.

Fyrsta føroyska telefonlinjan kom sostatt í 1905, og káplini lógu í luftini. Kostnaðurin var 28 281,14 krónur.

Í 1906 søkti Ólavur um loyvi til at gera eitt telefonnet, sum skuldi dekka allar Føroyar, men sama ár samtykti løgtingið sjálvt at fara undir eina landsfevnandi útbygging, og Ólavur tók umsókn sína aftur.

Fyrstu føroysku hús við telefonsambandi vóru í Geil (Havn), hjá Hans Bærentsen bónda (Sund), hjá Óla Kristian Debess bónda (Oyrareingir), hjá Óla Jacobsen (Kvívík) og á Heygum (Vestmanna).

Í 1906 varð kaðal lagdur á land í Sandagerði í Havn, og harvið var eisini telegrafsamband við útheimin. Sama ár fór Telefonverk Føroya Løgtings at avgreiða telefonsamrøður í Føroyum.

## Automattelefon

Miðskeiðis í 1970-árunum var komið so langt áleiðis, at automattelefonin varð innførd, og tað ikki longur var neyðugt við umstillingsborðum og telefonstøð í hvørjari bygd. Í 1976 varð automatstøðin í Nesvík tikin í nýtslu, hetta automatiseraði telefonsambandið við Áir, í Hvalvík, Streymnesi, Saksun, Svínáum, á Langasandi, Oyri, Oyrarbakka og Norðskála.

## Keldur

* Automattelefonin í Føroyum næstan komin undir land. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 2, 1976
* Fyrsta telefonin. Í: Tráðurin (tíðarrit hjá Føroya Tele) 2/1998

## Slóðir úteftir

* Heimasíðan hjá Føroya Tele

### Greinar

* Automattelefonin í Føroyum næstan komin undir land. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 2, 1976.
* Fyrsta telefonin. Í: Tráðurin (tíðarrit hjá Føroya Tele) 2/1998

Bólkur:Føroyar
Bólkur:Telesamskifti
Fair Isle (teknikkur)

**Fair Isle** er ein siðbundin binditeknikkur, har man kann binda mynstur við nógvum litum. Teknikkurin er uppkallaður eftir Fair Isle, eini hetlendskari oyggj, sum liggur í ein beinan sunnan úr Sumburgh Head.

Fair Isle Knitting gjørdist kent og modernað millum fólk, tá prinsurin av Wales (seinni Edward VIII) brúkti Fair Isle-troyggjur alment í 1921.

Siðbundin Fair Isle-mynstur eru samansett av umleið fimm litum, og bert tveimum á hvørjum stokki.

## Slóðir úteftir
* Fair Isle & Norwegian Knitting Let's Get Started!
* Fearless Fair Isle Project 
* FI 101 
* Shetland Museum - Textiles - Fair Isle Knitting
* Wikipedia (enskt) - Fair Isle (technique)

Bólkur:Binding
Valborgarmessa

**Valborgarmessa** er 1. mai. Dagurin eitur eftir einari *Valborg*, ið var borin í heim í Wessex í Onglandi ár 710 og doyði 25. februar 779. Hon var kosin halgimenni 1. mai 779, og hesin dagur er minnisdagur hennara í Norðurlondum. Í katólsku kirkjuni er tað tó deyðsdagur hennara, 25. februar, ið verður minnisdagur. Møguliga er upprunin til dagin ein várfagnaður, sum í víkingatíð hevur verið hildin umleið 25. februar. Dagurin verður so helst fyrst knýttur at deyðsdegi Valborgar, og eftir at hon er kosin halgimenni 1. mai, flytur fagnurin til henda dag. 

Í Svøríki verður dagurin hildin sum studentadagur, og í Finnlandi verður dagurin hildin við fagnaði, ið svarar til nýggjársaftan.

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Merkisdagar
Sms

**SMS** hevur fleiri týdningar:
***SMS** er ein sølumiðstøð í Havn. Sí SMS (sølumiðstøð).
***SMS** er eini tekstboð, sum verða send við fartelefon. Sí SMS (fartelefoni).
ALS

**ALS** hevur fleiri týdningar:
***ALS** er stytting fyri ArbeiðsLoysisSkipanin. Sí Arbeiðsloysisskipanin.
***ALS** er stytta navnið á einari sjúku. Sí Amyotrofisk lateral sklerosa. 
***Als** er ein oyggj í Danmark. Sí Als (oyggj).
Krossmessa

**Krossmessa** er 3. mai. Dagurin hevur upprunaliga verið hildin til minnis um, at Helena, móðir Konstantin Stóra, keisara, fann 3 krossar í Jerúsalem í ár 326. Sagt verður, at tjaldur hevur fult reiður á krossmessu. 

Bólkur:Merkisdagar
Halvarðsøka

**Halvarðsøka** er 15. mai. Halvarðsøka er til minnis um norska halgimennið Hallvarð, føddur uml. 1020, ið varð dripin henda dag í 1043 við Drammenfjørðin, tá hann royndi at hjálpa eini kvinnu, ið varð løgd undir stuldur. Hesin Hallvarð var stórbóndasonur, og mamman var systkinabarn Ólav Halga. Hallvarð gjørdist verndarhalgimenni fyri Oslo, og kirkja varð bygd honum til minnis í Oslo, St. Hallvardskirkjan, har hann var skrínlagdur, tá kirkjan var vígd i 1130. 

Sagt verður, at ternan kemur á halvarðsøku. 

## Keldur

* Norsk wikipedia
* Norsk katólsk síða um Hallvarð

Bólkur:Merkisdagar
William Gibson Sloan

**William Gibson Sloan** (*Gamli Sloan*) var borin í heim 4. september 1838 í Dalry í North Ayrshire, Skotlandi. Foreldur hansara vóru Nathanael og Elisabeth Sloane (Sloan), sum búðu í býarpartinum Bridgend í Dalry. William gjørdist upprunaliga trúboðari, útsendur av The Religious Tract and Book Society of Scotland, í Hetlandi og Orkney. 

Meðan hann var í Hetlandi fór Sloan at halda seg afturat baptistasamkomuni í Lerwick, og hann varð doyptur í 1864 í Lerwick. Hóast hetta gjørdist hann ongantíð baptistur sjálvur. Hann fann ongan skilnað millum trúgvandi í skriftini; men var sannførdur um, at tað fanst bara ein samkoma, *samkoma Guds*. Tað var við hesi sannføring at hann, eftir at hava hoyrt um Føroyar frá hetlendskum sjómonnum, kendi Guds kall at koma til Føroya sum evangelistur í 1865. 

Hóast lítið sást til úrslit av evangeliska arbeiði Sloans tey nógvu fyrstu árini, so "gav Gud vøkst" í ríkt mát við tíðini, og Brøðrasamkomurnar vuksu. Nú hoyra uml. 12% av øllum føroyingum til hesar samkomur. 4. september 1914 andaðist William Sloan á sínum 76 ára føðingardegi í heimi sínum í Tórshavn. 

## Familja

11. oktober 1881 giftist William Sloan í Glasgow Elsebeth Isaksen (Elspa) í Geil, sum tá var 24 ára gomul. William og Elspa Sloan fingu seks børn: Poul (f. 1882), Elisabeth (Betty) (f. 1887), Archibald (f. 1890), Cathrine (f. 1892), Anna Elisabeth (f. 1895) og Andrew (f. 1896). Elspa sat einkja til hon doyði 4. juni 1939. 

## Bókmentir
* Sigurd Berghamar: *-men Gud gav vøkst – um William Sloan og fyrstu samkomurnar*, Forlagið Afturljóð, Tórshavn 1992
* Fred Kelling: *Fisherman of Faroe – William Gibson Sloan*, Leirkerið Publications, Gøta Faroe Islands 1993
* Tórður Jóansson, PhD: *Brethren in the Faroes - An Evangelical movement, its remarkable growth and lasting impact in a remote island community*, Tórshavn 2012, ISBN 978-99918-65-46-1

## Ávísingar úteftir
*www.ebenezer.fo
* GOD'S INDESCRIBABLE GIFT - úr dagbók Sloans 
* New Testament Assemblies in Shetland, a History - Sloan í Lerwick

Bólkur:Bretar
Sloan, William Gibson
Sloan, William Gibson
Sloan, William Gibson
Bólkur:Andlát í 1914
Dalry

**Dalry** (skotskt gæliskt: *Dail Ruighe*), er býur í North Ayrshire í Skotlandi við 5 398 íbúgvar (2001). Statiónsbýur á jarnbreytini millum Glasgow og Prestwick.

Dalry er føðibýur William Sloans, ið stovnaði Brøðrasamkomuni í Føroyum.

Bólkur:Býir í Skotlandi
Glasgow

**Glasgow** (*Glaschu* á Gæliskum; ella *Glesca/Glesga* á Skotskum (Scots)) er størsti og fólkaríkasti býur í Skotlands. Umframt hetta er Glasgow triðstørsti býur Bretlands. Fólkatalið telur 1,698 milliónir íbúgvar. Glasgow er staðsett í Lanarkshire, men hevur verið eitt sjálvstøðugt øki síðani 1893.  

## Keldur

Bólkur:Býir í Skotlandi
Prestwick

**Prestwick** er býur í South Ayrshire, Skotlandi. Fólkatalið í býnum er umleið 14.934 og liggur við útsynningsstrond Skotlands umleið 50 km í ein útsynning av   Glasgow. Býurin er eitt nú kendur fyri flogvøllin, **Prestwick Airport**. Prestwick var tann fyrsti heimstaðurin fyri golfkappingina *Open Golf Championship*, ið varð hildin á Prestwick Old Course frá 1860 til 1872.

Bólkur:Býir í Skotlandi
Dublin

**Dublin** (írskt *Baile Átha Cliath*, "bygdin við forðandi vaðið") er høvuðsstaður og størsti býur í Írsku republikkini. Býurin liggur miðskeiðis á eysturstrond Írlands, við munnan á ánni Liffey. Hann er grundlagdur av víkingum og hevur verið høvuðsstaður Írlands síðan miðøldina. 

Fólkatalið er 505 739 (2006), við forstøðum 1 186 159 (2006). 

## Myndir


Mynd:Dublin2009.jpg|O'Connell Bridge og høvuðsgøtan O'Connell Street við spírinum The Spire.
Mynd:Dublin2009a.JPG|Dublin havn sædd inneftir, tornið Liberty Hall er framvegis hægsti bygningur í býnum.
Mynd:Dublin2009b.JPG|Samuel Beckett Bridge (opnað í 2010) ímyndar eina írska hørpu, serstaki bygningurin til vinstru er nýbygda National Conference Centre á Spencer Dock.
Mynd:


## Hygg eisini at
* Cork
* Limerick
* Galway

## Slóðir úteftir

* Official Dublin Tourist Board website
* Dublin City Council
* Dublin.ie — community portal for Dublin
* Irish Architecture — Dublin 
* Map of Dublin City / Public Transport Network

Bólkur:Írland
Bólkur:Stórbýir í Írlandi
Bólkur:Høvuðsstaðir í Evropa
Skotskt mál

**Skotskt mál**, **(Scots)** Angelsaxiskt (Germanskt) tungumál, sum verður tosað í pørtum av Skotlandi og av protestantum í Norðurírlandi (Ulster Scots). Nær skylt við enskt og verður ofta roknað sum ein dialekt av enskum.

Ikki at blanda við skotskt gæliskt.

  

**[[Málføri]] (dialektir):**
Central
Southern
Ulster (í Norðurírlandi)
Northern
Insular (í Hetlandi og Orknoyggjum)
Urban (býarskotskt)

Dømi um setning á Scots: *Aboot twa thirds o the words in a guid Scots text is Scots words that the English language skares. Baith thae languages got thae words maistly aboot the same time an baith languages haes an equal richt tae yaise them an tae cry them thair ain.*

Bólkur:Mál í Evropa
Bólkur:Skotland
Bólkur:Germansk mál
Bólkur:Norðurírland
Connacht

**Connacht** (Írskt; *Connachta / Cúige Chonnacht* ['konnåht']), er ein landslutur í Vesturírlandi. Connacht hevur 542.039 íbúgvar (2011).

Connachta betýðir *"landið hjá Conn´sa eftirkomarum"*.

Bólkur:Írland
Gaeltacht

**Gaeltacht** (ft. Gaeltachtai) eru øki í Írlandi har írskt gæliskt framvegis verður tosað. Tey hava eina serskipan, t.d. viðv. partafelagsskatti, fyri at varðveita arbeiðspláss í økjunum og harvið steðga fráflyting, so at málið kann varðveitast.
Hetta hevur í summun førum havt øvugta ávirkan, tí at írar ið bara duga enskt, hava stundum flutt til Gaeltacht fyri at fáa arbeiði, og harvið hevur talið av teim ið ikki duga írskt í økinum, vaksið í mun til tey ið tosa írska málið dagligt.

Bólkur:Írland
Meginfelag Føroyskra Studenta

**Meginfelag Føroyskra Studenta**, er ein nationalur studentafelagsskapur, fyri hægri lestur. 

MFS er stovnað í 1962, og umboðar føroysk lesandi í Føroyum og uttanlands. Endamálið við felagnum er at arbeiða fyri at betra viðurskifti teirra lesandi fíggjarliga, politiskt og sosialt. Sostatt er talan um rættiliga víttfevnandi arbeiði, har kjakfundir, blaðútgáva, samskifti við myndugleikar, hugnakvøld, lestrarstevna osfr. hoyra til arbeiðsøkið.

MFS hevur eitt yvirorðnað ráð, sum er ovasti mynduleiki í felagnum og trýggjar lokalar nevndir. Nevndirnar eru Ráð teirra lesandi í Tórshavn, MFS í Keypmannahavn og MFS í Aalborg.

Í altjóða høpi er MFS viðurkent sum sjálvstøðugt føroyskt studentafelag á jøvnum føti við eitt nú onnur norðurlendsk studentafeløg og altjóða studentafelagsskapir. MFS er viðurkent samráðingarumboð teirra lesandi mótvegis føroysku myndugleikunum, og verður tikið við upp á rað, tá viðurskifti, sum viðkoma fólki undir útbúgving, verða viðgjørd.

MFS hevur fullan limaskap í Nordiskt Ordförande Möte (NOM), sum er eitt norðurlendskt og baltiskt samstarvsnetverk, sum m.a. hevur til endamál at viðgera útbúgvingarpolitisk mál í breiðum høpi. Eisini er MFS limur í samstarvsverkinum North-Atlantic Island Student co-operation (NAIS), sum er eitt útnorðursamstarv, millum nationalu lestrarfelagsskapirnar í Íslandi, Grønlandi og Føroyum. 

MFS hevur eina játtan á føroysku fíggjarlógini, sum ger virksemi felagsins møguligt. Í 2012 var játtanin á kr. 180.000.

## Forfólk í MFS

* Kristina Háfoss (1999 - 2000)
*Birita í Dali (2010 - 2011)
* Regin Berg (2013 - 2014)
* Turid Christophersen (2014 - 2015)
* Torstein Jóhannus Fríðfinnson (2015 - 2017)
* Helena Jørmundsson (2017 - 2018)
* Barbara Gaardlykke Apol (2018 - 2019)
* Sissal Heystoy (2019 - 2020)
* Tór Marni Weihe (2020 - 2022)
* Magnus við Streym (2022 - 2023)
* Magnus Kárason Durhuus (2023 - nú)
Síðan 2020 hevur heitið forseti verið nýtt, heldur enn forkvinna / formaður. 

## Útgávur:
Upprunaliga vóru tvey bløð, sum MFS útgav árliga. Hesi vóru Pisan og Fjølnir. 

Síðan 2012 og fram, hevur MFS einans útgivið eitt blað, sum nýtir heitið Fjølnir. Fjølnir er ein samanrenning av gamla Fjølni og Pisuni, og snýr seg um lestrarviðurskiftir, útbúgvingarpolitik og annað viðkomandi fyri lesandi og áhugaði annars.

MFS hevur ISBN nummar: 99918-988

### '''Aðrar útgávur'''
1966 - *Message from the Faroese Students*. Eftir Árna Olafsson og Zacharias Wang. Meginfelag Føroyskra Studenta. (Eisini útgivið á fronskum)

1995 - *Ein varligur dráttur í tara: og aðrar stuttsøgur*. Meginfelag Føroyskra Studenta.

## Keldulisti


## Slóðir úteftir
*Heimsíða hjá MFS

Bólkur:Føroyskir felagsskapir
Bólkur:Útbúgving
Írskt mál

**Írskt** (*Gaeilge* ella *An Ghaeilge*, Enskt: *Irish*) er eitt Goideliskt (Gæliskt) mál nærskyldt við Skotskt gæliskt og Manskt, sum tosað er í Írlandi. Írskt verður framvegis tosað í smáum enklavum, serliga í Connacht, har vesturi í Írlandi. Økini har írskt framvegis verður tosað verða nevnd Gaeltachtaí (eint. Gaeltacht), og fólkini verða nevnd *Gaeilgeoirí* (orðarætt "eldhugað írskmælt fólk").

Írskt mál er, saman við eingilskum, alment mál í Írlandi, og tvungin lærugrein í øllum almennum fólkaskúlum í Írsku Republikkini.

 

## Søga
Írskt mál er fyrst skjalaprógvað við Ogham áskriftum frá fjóðru øld e.Kr., og verður hetta málið kallað frumírskt. Hesar áskriftir eru funnar kring alt Írland og á vesturstrondini av Stórabretlandi. Frumírskt broytist til fornírskt gjøgnum 5. øld. Fornírskt nýtti frá 6. øld latínska stavraðið, og upptók eisini nógv latínsk orð, serliga orð ið høvdu við kirkjumálið at gera. Í 10. øld hevði fornírskt útviklað seg til miðírskt, ið varð tosað í Írlandi, Skotlandi og á oynni Mann. Frá 12. øld fór miðírskt í teimum trimum londunum at broytast til tey lokalu málini, írskt, skotskt gæliskt og manskt.

## Írskt Skriftmál
*Høvuðsgrein: [[Írskt skriftmál]]*

Tað írska skriftmálið gongur aftur til klassikst írskt, frá tíðarskeiðnum 1100-1600. Hóast ein skriftmálsbroyting (reformur) kom í seinna helmingi av 1940'unum, sum viðførdi eina nútímansgerðing av skriftmálinum, so byggir tað framvegis (eins og føroyskt) á upprunafrøði, tvs. tað er framvegis stórur munur á talumáli og skriftmáli, eins og í føroyskum.

## Málføri
Írskt hevur í dag tríggjar høvuðsdialektir (málføri) hvørs geografiska útbreiðsla stórt sæð fylgir teim trimum landslutunum; Munster, Connacht og Ulster. Dialektin í tí fjórða landslutinum, Leinster, doyði út í 20. Øld, men bandupptøkur vórðu gjørdar av henni í árunum 1928 og 1931.  Seinasti persónur ið tosaði Leinsterdialekt doyði í 1960.

## Gaeltacht
Írsktmæltu økini Gaeltacht *(An Ghaeltacht)* í dag finnast í:
* Galway *(Contae na Gaillimhe)*, harímillum Connemara *(Conamara)*, Aran oyggjarnar *(Oileáin Árann)*, Carraroe *(An Cheathrú Rua)* og Spiddal *(An Spidéal)*; 
*á vesturstrondini av Donegal *(Contae Dhún na nGall)*; í økinum sum verður rópt Tyrconnell *(Tír Chonaill)*; 
*á Dingle hálvoynni *(Corca Dhuibhne)* og Iveragh hálvoynni *(Uibh Rathach)* í Kerry *(Contae Chiarraí)*.

Smærri øki finnast eisini í Mayo *(Contae Mhaigh Eo)*, Meath *(Contae na Mí)*, Waterford *(Contae Phort Láirge)*, og Cork *(Contae Chorcaí)*.
Gweedore *(Gaoth Dobhair)* í County Donegal er størsta Gaeltacht sóknin í Írlandi.

Bólkur:Írland
Bólkur:Mál í Írlandi
Bólkur:Keltisk mál
Goidelisk mál

**Goidelisku málini** (oftast kallað **Gælisku málini**, ella við felagsheitinum **Gæliskt**), er felagsheiti fyri upprunamálini í Írlandi, á Isle of Man og stórum pørtum av Skotlandi. Hetta eru tey sokallaðu **Q-keltisku** málini.

Hoyra saman við Brythonisku málunum, tey sokallaðu **P-keltisku** málunum, til Keltisku málættina. 

 

Grein um Goideliskt, (Gæliskt) finst á enskum; vel *English* vinstrumegin

Sí eisini Írskt, Skotskt gæliskt og Manskt.

Bólkur:Keltisk mál
The Dubliners

**The Dubliners** er ein heimskendur írskur tónleikabólkur, ið spælir írskan og annan fólkatónleik. Teir hava vitjað í Føroyum tvær ferðir; í 1987 og í 2000, báðu ferðir í Høllini á Hálsi í Havn.

## Stovning

Bólkurin The Dubliners varð stovnaður í 1962. Hann gjørdist kendur, tá hann regluliga spældi í O'Donoghue's Pub í Dublin.

## Limir

* Ronnie Drew (1962-1974; 1979-1995) sangur, guitar
* Luke Kelly (1962-1984) sangur, banjo
* Ciaran Bourke (1962-1974) sangur, guitar, blikkfloyta, munnharpa
* Barney McKenna (1962-) banjo, mandolin, accordeon, sangur
* John Sheahan (1964-) violin, mandolin, blikkfloyta
* Bobby Lynch (1964-1965) sangur, guitar
* Jim McCann (1974-1979) sangur, guitar
* Sean Cannon (1982-) sangur, guitar
* Eamonn Campbell (1987-) guitar, mandolin
* Paddy Reilly (1995-2005) sangur, guitar
* Patsy Watchorn (2005-) sangur, banjo, bodhrán

Teir, ið stovnaðu bólkin vóru: Ronnie Drew, Luke Kelly, Ciaran Bourke og Barney McKenna.

## Diskografi
*Yvirlitið er ikki fullkomið.*
* 1964 *[[The Dubliners and Luke Kelly]]*
* 1965 *[[In Concert (Dubliners)|In Concert]]*
* 1966 *[[Finnegan Wakes]]*
* 1967 *[[A Drop of the Hard Stuff]]*  (a.k.a. *[[Seven Drunken Nights (album)|7 Drunken Nights]]*)
* 1967 *[[More of the Hard Stuff]]*
* 1968 *[[Drinking and Courting]]* (a.k.a. *Seven Deadly Sins*)
* 1968 *[[At it again]]* (a.k.a. *Whiskey on a Sunday*)
* 1969 *[[Live at the Royal Albert Hall (Dubliners)|Live at the Royal Albert Hall]]*
* 1969 *[[At Home with The Dubliners]]*
* 1969 *[[It's The Dubliners]]*
* 1970 *[[Revolution (The Dubliners album)|Revolution]]*
* 1972 *[[Hometown (The Dubliners album)|Hometown]]*
* 1972 *[[Double Dubliners]]*
* 1973 *[[Plain and Simple]]*
* 1974 *[[Live (The Dubliners album)|Live]]
* [[1975]] *Now*
* [[1976]] *A Parcel of Rogues*
* [[1977]] *Live at Montreux*
* ---- *Home, Boys, Home*
* [[1977]] *15 Years On* (reassembling)
* [[1979]] *Together Again*
* [[1983]] *Prodigal Sons*
* [[1983]] *Live at Carre*
* [[1983]] *21 Years On* (reassembling)
* [[1987]] *25 Years Celebration* (reassembling)
* [[1988]] *Dubliner's Dublin*
* [[1992]] *30 Years A-Greying* (reassembling)
* [[1992]] *Off to Dublin Green*
* [[1996]] *Further Along*
* [[1997]] *Alive Alive-O*
* [[1997]] *The Definitive Transatlantic Collection
* 2000 *[[Original Dubliners]]*
* 2000 *[[Collection (The Dubliners album)|Collection]]* (reassembling)
* 2002 *[[The best of The Dubliners]]*
* ---- *[[At their best]]*
* 2002 *[[The Transatlantic Anthology]]*
* ---- *[[40 Year Celebration]]* (half reassembling)
* ---- *[[Live at the Gaiety]]*
* 2003 *[[Spirit of the Irish]]*
* 2006 *[[The Dubliners Collection]]* (reassembling)

## Keldur

## Slóðir úteftir

* Patsy Watchorn - Official website
* Dubliners Discographie 
* The Dubliners Discography
* The Dubliners at the Balladeers … a brief history 

Bólkur:Írskir tónleikabólkar
Bólkur:Írland
Ulster Scots

**Ulster Skotskt,** (enskt: *Ulster Scots*), eisini kent sum (Ullans), (Hiberno-Scots), ella (Scotch-Irish), verður tosað í pørtum av Ulster, sum umfatar 6 counties í Norðurírlandi og 3 counties í Donegal í Írlandi.
Málið er nær skylt við skotskt og enskt, og kom til Írlands við skotskum niðursetufólkum.

Bólkur:Mál í Evropa
Bólkur:Írland
Norðurírland

**Norðurírland** (enskt: *Northern Ireland*) (írskt: *Tuaisceart Éireann*) (ulster skotskt: *Norlin Airlann*) er norðasti parturin av oynni Írland, og hoyrir framvegis til Sameinda Kongaríkið. Í umleið 30 ár var blóðugt stríð millum katolikkar og protestantar í Norðurírlandi, og umleið 3500 fólk lógu eftirá. Men síðani friðaravtaluna í 1998 hevur tað verið rættiliga friðarligt burtursæð frá einstøkum hendingum. 

## Ófriður

Síðan 1960-árini hevur politiskur ófriður verið í Norðurírlandi og høvuðsstaðnum Belfast. Mongu protestantarnir, sum eru ættaðaðir frá bretskum tilflytarum, vilja framvegis vera undir bretskum yvirvaldi, men írsku katolikkarnir, sum hava verið við sviðusoð, bæði hvat viðvíkur arbeiði og bústaðarviðurskiftum, vilja sleppa upp í írska lýðveldið (Lýðveldið Írland). Báðir partar hava vápnaðar deildir, og írski lýðveldisherurin (IRA) hevur eisini fleiri ferðir søkt at í Onglandi. Írska og bretska stjórnin hava roynt at fingið partarnar at semjast. Í 1998 eydnaðist so at fáa friðaravtalu í lag ímillum partarnar. Friðaravtalan varð tó ikki viðurkend av fleiri limum í IRA og eini 1500 fólk brutu úr Provisional Irish Republican Army, ið er almenna navnið á guerilla herðinum ið var virkin frá áleið 1972-1997. 

Hesir 1500 liminir stovnaðu stutt eftir friðaravtaluna ein annan guerilla herð ið nevnist The Real Irish Republican Army (RIRA) Hesin er virkin enn í dag.

Bólkur:Norðurírland
Skotskt gæliskt (mál)

**Skotskt gæliskt** (Gàidhlig, Scottish Gaelic, Gaelic) er eitt Goideliskt (gæliskt) mál. Tað var uppruna tungumálið hjá Hálandsskotum, men er nú avloyst av enskum flestastaðni. Tað verður framvegis tosað í Ytru og Innaru Suðuroyggjum. Tó eru flestu, ið tosa skotskt gæliskt, búsett í Glasgow. Sambært skotskum manntali í 2001 søgdu 1,9 prosent, ið eru 92.400 av skotunum, seg antin duga ella skilja gæliskt. Av hesum dugdu 58.552 at tosa gæliskt. 

Við viðtøkuni "the Gaelic Language (Scotland) Act 2005" hevur gæliskt fingið ávísan almennan status í Skotlandi. Gæliska málið er formliga viðurkent sum tungumál, ið skotskir ráðharrar kunnu tosa á fundum við embætisfólk í ES. 

## Gælisk orð í føroyskum

blak/blaðak (av mjólk) - blàthac
drunnur - dronn
dunna - tunnag
grúkur - gruaig
lámur - làmh
sornur (sornhús) - sorn
tarvur - tarbh
ærgi - àirge

Mini orðabók:

* Fiskur - iasg
* krabbi - partan
* maður - duine, fear
* kvinna - boireannach, bean
* hundur - cù
* oyggj - eilean, inis
* fjall - monadh, beinn
* fjørður - loch, bàgh, òb
* vatn - loch, lochan, poll
* góður - math
* hann er góður - tha e math
* eg - mi
* tú - thu/tu
* hann - e
* hon - i
* vit - sinn
* tit - sibh
* tey - iad
* Hvussu eitir tú? - Dè an t-ainm a' th'ort?
* Eg eiti... - is mise...
* Hvussu gongur tað? Ciamar a tha thu?/
* Mær gongst væl, takk, og tygum? Tha mi gu math, tapadh leat, agus thu fhèin?
* Hvar býrt tú? - Càite bheil thu a' fuireach?
* Eg bugvi í... - tha mi a' fuireach ann...
* Góðan morgun - madainn mhath
* Góðan dagin - latha math
* Gott kvøld - feasgar math
* Góða nátt - oidhche mhath
* Farvæl! - Beannachd leibh!

Nær skyldt við Írskt og Manskt. 

Bólkur:Keltisk mál
Bólkur:Mál í Evropa
Bólkur:Skotland
Bóðrán

**Bóðrán** (írskt: *Bodhrán* [:Bauw-råån:]) er ein trumma, av viði og sum oftast geitaskinni. Bóðránin verður søgd at verða hjartasláttur írska fólkatónleiksins.

Bólkur:Ljóðføri
North Ayrshire

**North Ayrshire** (*Sìorrachd Inbhir Air a Tuath* á Gæliskum) er ein av 32 sýslum í Skotlandi.

## Býir og bygdir í North Ayrshire
*Ardrossan
*Beith
*Dalry, Dreghorn
*Fairlie
*Irvine
*Kilbirnie 
*Kilwinning
*Largs
*Millport
*Great Cumbrae
*Saltcoats 
*Skelmorlie 
*Stevenston
*West Kilbride

Bólkur:Skotland
Bólkur:Skotlandsstubbar
Sanna Jesuskirkjan

**Sanna Jesuskirkjan** (á enskum: *True Jesus Church*) er ein óheft kirkja, sum var grundað í Beijing, Kina í 1917. Í dag eru millum 1,5 og 2,5 mió. limir í 45 londum í seks heimspørtum. Kirkjan hevur rót í hvítusunnurørsluni, sum spretti í USA fyrst í 1900-talinum. Kirkjan hevur sum endamál at boða gudsorðið til allar tjóðir áðrenn Jesu afturkomu.

Teir tíggju lærusetningarnir eru:

# Heilagi andin
# Dópurin
# Fótatváan
# Hin heilaga kvøldmáltíðin
# Hvílidagurin
# Jesus Kristus
# Bíblian
# Frelsa
# Kirkjan
# Afturkoman

## Keldur

## Slóðir úteftir
Trúboðan

**Trúboðan**, eisini kallað missión, er at boða sína egnu trúgv.

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Átrúnaður
Brethren

**Brethren** (religiøst: brøður). Brúkt um limir í Brøðrasamkomuni.

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Brøðrasamkoman
Umsetari (Teldufrøði)

Ein **umsetari** er eitt teldu forrit som umsetur ein tekst sum er skrivavur í einum teldu máli (keldu málið) til eitt annað teldu mál (mál málið).

Mest vanliga grundin til at umseta eitt forrit til eitt annað er fyri at gera eitt forrit sum kan koyra á eini teldu.

## Sí eisini
* Tulkari

Bólkur:Teldufrøði
Blikkfloyta

**Blikkfloyta** (á enskum: *tin whistle* ella *penny whistle*) er ein simpul floyta, sum m.a. verður brúkt í bretskum fólkatónleiki. Bólkurin The Dubliners nýtir ofta blikkfloytu í tónleiki sínum.

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Ljóðføri
Fótbóltssamtakið Vágar

**Fótbóltssamtakið Vágar** var upprunaliga stovnað 18. desembur í 1993. Felagið var tá eitt samtak ímillum tvey fótbóltsfeløg í Vágum, MB og SÍF. Í 1998 kom SÍ uppí, men teir fóru burturúr aftur í 2002. Í 2004 gjørdist greitt, at gamla samstarvið fór ikki at yvirliva. Ov nógvar ósemjur vóru millum sáttmálapartarnar í gamla samtakinum, og tað endaði við, at samstarvið fór fyri bakka. Seinni sama ár, 8. novembur 2004 var FS Vágar endurstovnað, hesuferð sum sjálvstøðugt felag. Í novembur 2007 løgdu FS Vágar 2004 og SÍ fótbóltin saman í felagið 07 Vestur.

Sí eisini: Fótbóltur í Føroyum

Bólkur:Fótbóltur
Komplekst tal

Eitt **komplekst tal**, eisini nevnt **samansett tal**, er samansett av einum talpari, einum reellum ella ítøkiligum tali og einum imaginerum ella ímyndaðum tali.

Mongdin av kompleksum tølum hevur í støddfrøði symbolið\ \mathbb C.
Írland (oyggj)

**Írland** (á Írsk *Éire*; Ulster Skotskt: *Airlann*) er aftan á Stóra Bretland og Ísland triðstørsta oyggj í Europa.

Politiskt er oyggin býtt sundur í Lýðveldið Írland, ið er ein suverenur statur, sum umfatar fimm sættapartar av oynni, og Norðurírland, ið umfatar tann sættapartin av oynni, sum er í landnorðri, og sum er partur av Stóra Bretland.

Írland verður eisini nevnt "Grøna oyggin" av nógva, grøna grasinum, sum veksur væl í lýggja og slavna veðurlagnum. Lendið er óføra gott beiti til neyt og seyð; og mjólkarvørur og kjøt eru ímillum týdningarmestu útflutningsvørurnar í einum landi, har landbúnaðurin altíð hevur verið høvuðsvinna. Vakra náttúran, helst stórsligna vesturstrondin, hevur gjørt Írland, Lýðveldið Írland og Norðurírland, til væl umtókt ferðamannaland.

## Sí eisini

* Lýðveldið Írland
* Norðurírland

Bólkur:Írland
Bólkur:Evropa
Asker kommuna

**Asker kommuna** er ein kommuna í Akershus fylki í Noregi. Asker og Tórshavn eru vinarbýir.

## Keldur

## Slóðir úteftir
* Asker.kommune.no

Bólkur:Kommunur í Akershus
Fílur

Ein **fílur** (úr arab. *fil*) talumál **elefantur**, kvæðamál **ólivantur** (úr miðenskum *olifant*) er eitt súgdjór, ið livir í Afrika og Asia. Tað eru trý núlivandi sløg av fílum í heiminum: Afrikanski runnafílurin, Afrikanski skógafílurin og Asiatiski fílurin - eisini ofta umrøddur sum indiskur fílur.  Groft sagt er munurin fílanna ímillum, at afrikansku fílarnir hava stór oyru, meðan indisku fílarnir hava minni oyru. Afrikanski fílurin er størsta súgdjór á landi. Kvennfílurin og ungarnir halda tætt saman. Størsti kvennfílurin er oddafílurin og hinir elta hann. Afrikanski fílarnir fara ígjøgnum regnskógin í Afrika í flokki einir 20 saman.

Dømi um útdeyð fílasløg eru t.d. Sýriskur fílur, Mammutur og Mastodontur.

## Keldur

## Slóðir úteftir


Bólkur:Súgdjór
Hans Petur Weihe

**Hans Petur Weihe** (føddur 15. august 1868 í Søldarfirði, deyður 25. apríl 1953) var ættaður av Selatrað, sonur Lassen bónda. Hans Petur Weihe var reiðari og keypmaður. Hann var løgtingslimur 1899-1903.

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føroyskir keypmenn
Bólkur:Føroyskir reiðarar
Bólkur:Føðingar í 1868
Bólkur:Andlát í 1953
Bólkur:Løgtingslimir
Varðin (tíðarrit)

**Varðin** er eitt føroyskt tíðarrit, serliga við bókmentaligum og siðsøguligum innihaldi, sum er komið nøkulunda regluliga út síðan 1921.

Varðin byrjaði sum mentanarligur felagsskapur í 1912. Í 1919 gjørdist Varðin eitt bókmentaligt felag, sum síðani 1921 hevur givið út tíðarritið *Varðin*. Flest allir føroyskir rithøvundar hava millum ár og dag prentað sínar tekstir í Varðanum. Mads Andreas Jacobsen var formaður í felagnum Varðin frá 1918 til 1934.

Í 2023 hevur verið útskifting í ritstjórnini á mentanarritinum. Sanna Klein og Sanna Andrassdóttir Dahl, sum hava myndað Varðan seinastu trý árini saman við Rakel Helmsdal, eru farnar úr ritstjórnini, meðan Nansý Sunadóttir og Sámal Soll eru komin í ritstjórnina.

## Ritstjórar Varðans
* 1921 - 1931 Rikard Long
* 1931 - 1935 Christian Matras
* 1935 - 1943 Rikard Long
* 1944 - 1949 Hans Andrias Djurhuus
* 1949 - 1951 Hans Andrias Djurhuus og Tórarinn Evensen
* 1957 - bind 32 og 33 Tórarinn Evensen 
* 1961-70 - 34. til 39. bind - Heðin Brú, William Heinesen og Karsten Hoydal
* 1971 -72 bind 40 - Karsten Hoydal
* 1973 - bind 41 Christian Matras
* 1977 - 1981 Gunnar Hoydal og Steinbjørn B. Jacobsen
* 1987 - Poul Andreasen
* 2013 - Agnar Artúvertin
* 2015 - Dorit Hansen

## Keldutilfar

## Slóðir úteftir

Bólkur:Føroyskar bókmentir
Bólkur:Føroysk tíðarrit
Rouen

**Rouen** er høvuðsstaður í Normandínum í Frakland.

## Søvn
* *[[Musée des beaux arts]]* er eitt kunstmuseum
* *[[Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen|Musée maritime fluvial et portuaire]]* er eitt museum um søguna hjá Rouens-havnini.

## Keldur

## Ávisingar úteftir
* Rouen
* Rouen Tourist Office 

Bólkur:Býir í Fraklandi
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen

**Musée maritime fluvial et portuaire** er eitt museum um søguna hjá havnini í Rouen.

## Slóðir úteftir
* Heimasíða hjá savninum

Bólkur:Søvn í Fraklandi
Magnus Heinason

**Magnus Heinason** hevur fleiri týdningar.
*Magnus Heinason er sonur Heina Havreka. Sí Magnus Heinason (persónur).
*Magnus Heinason er eitt skip. Sí Magnus Heinason (skip).
Strängnäs

**Strängnäs** er ein býur í Strängnäs kommunu i Svøríki. Strängnäs hevur umleið 12 856 íbúgvar (2010).

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Býir í Södermanlands län
Danskt

**Danskt** hevur fleiri týdningar:
***danskt** (lýsingarorð) merkir, at okkurt stavar úr Danmark
***danskt** (navnorð) er eitt mál, sí danskt (mál)
Norskt

**Norskt** hevur fleiri týdningar:
***norskt** (lýsingarorð) merkir, at okkurt stavar úr Noregi
***norskt** er eitt mál, sí norskt mál
SV Austria Salzburg

**SV Austria Salzburg** ella **Austria** er eitt fótbóltsfelag úr Salzburg sum var stovnað í 1933. 

## Slóðir
* http://www.sv-austria.at/

Bólkur:Eysturrísk fótbóltsfeløg
Bólkur:Eysturríki
Málføri

**Málføri** verður ofta eisini umtalað sum **dialektir**. Hugtakið verður nýtt at lýsa ymiskleikarnar í, hvussu eitt mál verður tosað ymsastaðni innan eitt landaøki, ofta avmarkað av landamørkum. Málføri fevnir um geolekt, sosiolekt og kronolekt. Geolekt er málføri, sum er knýtt at ávísum øki í landinum. Sosiolekt er málføri, sum er knýtt at ávísum sosialum bólki, til dømis einum vinabólki ella ávísum frítíðarvirksemi. Kronolekt er málføri, sum er knýtt at aldri, t.v.s. at munur kann vera á, hvussu ung og gomul tosa. Í ymisku málførunum er eisini eitt fjølbroytni. Samanhangið, ella samteksturin, sum vit brúka málið í, ávirkar bæði talað og skrivað mál. Í einari formligari støðu – bæði í talumáli og skriftmáli – hava vit lyndi til at tosa “fínari” og brúka eitt meira skipað talumál ella skriva rættari, enn tá ið støðan er óformlig. 

Í Føroyum finnast nógv ymisk staðbundin málføri, til dømis suðuroyarmál, sandoyarmál, nólsoyarmál, havnarmál, eysturoyarmál, vágamál og norðoyamál.

## Føroysk málføri

Í Føroyum hava vit nógv ymisk staðbundin málføri (geolektir). Fólk hava búð í smærri og størri bygdum kring oyggjarnar, og samskiftið við onnur enn tey í somu bygd hevur verið avmarkað. Harafturat nærkast vit 20. øld, áðrenn vit fáa eitt føroyskt skriftmál, sum er felags fyri øll staðbundnu málførini. Hetta hevur givið sera góð gróðrarlíkindi hjá ymiskum staðbundnum geolektum at spretta fram. Í dag hava vit ikki hesar avmarkingar; samferðslukervið og útbreiðslan av miðlum gera, at fólk samskifta og ferðast nógv kring landið, og ymisku staðbundnu málførini hoyrast um alt landið. Í høvuðsheitum kunnu vit býta landið í seks ymisk málførisøki:

* Vágamálføri
* Norðurstreymoyar- og eysturoyarmálføri
* Norðuroyarmálføri
* Suðurstreymoyarmálføri
* Sandoyarmálføri
* Suðuroyarmálføri

Eyðkennini fyri ymisku staðbundnu málførini eru ymisk. Eitt sera týðiligt dømi er munurin á, hvat persónsfornavn verður brúkt. Í meginpartinum av landinum verður sagt "eg" í fyrsta persóni, eintali, "vit" í fyrsta persóni, fleirtali, og "tit" í øðrum persóni, fleirtali. Men flestu suðuroyingar siga ístaðin "jeg" (úttalast "je"), "okur" og "tykur", tósiga sumbingar og lopransfólk "eg". Aðrir týðiligir munir eru at hoyra í sjálvari ljóðskipanini, har sama ljóðið hevur ymiska úttalu kring landið. Talan er um ymiska úttalu av tvíljóðinum  og sjálvljóðunum  og . 

Tað er ein definitiónsspurningur, hvussu nógv skal til fyri at avmarka eitt málføri. Kann man til dømis tosa um ymisk málføri í Sørvági og í Sandavági?

### Isoglossar

Til ber at tekna linjur á einum føroyakorti, hvar mørkini ganga millum ymisk málførafyribrigdi. Hesar linjur kallast eisini isoglossar. 

Isoglossurin fyri úttaluna av *ó* sum ávikavist */ou/* og */au/* gongur gjøgnum Nólsoyarfjørð. Isoglossurin fyri nýtsluna av *vit* ella *okur* gongur millum Stóra Dímun og Suðuroy.

## Keldur

Bólkur:Málfrøði
Rættarhjálp Føroya

**Rættarhjálp Føroya** hevur verið virkin síðani 1995. Rættarhjálpin veitir hjálp við ávísum løgfrøðiligum spurningum.

Í 2006 fekk Rættarhjálpin 483 fyrispurningar um alt frá hjúnarskilnaði, setanarviðurskiftum, arvi og skifti til fasta ogn. Partur av fyrispurningunum enda í rættarmálum.

## Starvsfólk
21 løgfrøðingar og ein skrivari eru knýttir at Rættarhjálpini.

## Fígging
Størsti parturin av arbeiðinum er fíggjað av danska løgmálaráðnum, og ein partur er fíggjaður av Landsstýrinum.

## Keldur
* Rættarhjálp Føroya fekk í fjør 483 fyrispurningar - Útvarp Føroya

## Slóðir úteftir

Bólkur:Løgfrøði
Liverpool F.C.

**Liverpool Football Club** er eitt enskt fótbóltsfelag frá býnum Liverpool - millum manna verður liðið mangan bert kallað Liverpool. 

Liðið leikar í Premier League og er næstmest vinnandi enska fótbóltsliðið. 

Tilsamans hevur Liverpool FC vunnið bestu ensku fótbóltsdeildina 20 ferðir.

Eisini hevur liðið hevur eina glitrandi søgu í evropeiskum høpi, har Liverpool eru vorðnir evropeiskir meistarar heilar 6 ferðir. 
Bert Real Madrid, 13 ferðir, og AC Milan, 7 ferðir, hava vunnið meira í evropeiskum høpi enn Liverpool. 

Í desember 2019 vann Liverpool HM-kappingina fyri lið í Katar og gjørdist sostatt fyri fyrstu ferð í søgu felagsins heimsmeistari fyri lið.

Seint í juni 2020 vann Liverpool enska meistaraheitið fyri fyrstu ferð í 30 ár.

Venjarin hjá Liverpool er Arne Slot, sum tók við 1. Juni 2024.

## Núverandi hópur

## Keldur

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan hjá Liverpool F.C.
* Heimasíðan hjá Liverpool Føroyar
* Liverpool lyfti Premier League-steypið eftir frálíkan dyst á Anfield, portal.fo, 23. juli 2020

Bólkur:Ensk fótbóltsfeløg
Bólkur:Premier League
Christianskirkjan

Christianskirkjan er fólkakirkjan í Klaksvík og verður av mongum mett at vera av snøggastu bygningsverkum í Føroyum. Christianskirkjan varð vígd 7. juli 1963, tá hon kom ístaðin fyri gomlu kirkjuna í Klaksvík. Í dag eru tað Hanus á Gørðum og Marjun Lómaklett, ið eru prestar við Christianskirkjuna í Klaksvík.

## Altartalvan
Tað er danski kirkjulistamaðurin Joakim Skovgaard (1856-1933), sum í 1901 málaði altartalvuna í Christianskirkjuni. Ætlanin var upprunaliga, at altartalvan skuldi nýtast í dómkirkjuni í Viborg, men orsakað av slevji í kálkinum varð altartalvan tikin niður í 1910. Seinni varð altartalvan flutt til Christianskirkjuna í Klaksvík, har hon framvegis verður nýtt sum altartalva.

## Byggisnið
Í føroyskum høpi má Christianskirkjan sigast at vera ein serstakur bygningur, tá hugsað verður um byggisniðið. Kirkjan sjálv er bygd við føroyskum gróti, nakað ið gevur kirkjuni føroyskan samleika. Tað er eyðkent fyri tíðina, ið kirkjan er bygd í, at fólk leitaðu aftur til upprunaligu mentanarligu byggisiðirnar, tá bygningar vóru bygdir.

Christianskirkjan víkir frá mongum øðrum føroyskum kirkjum, tá hugsað verður um byggisniðið. Kirkjan hevur einki torn, soleiðis sum mangar aðrar føroyskar kirkjur hava. Seinni hevur kirkjan tó fingið torn, men tornið stendur á grasvøllinum við síðuna av kirkjuni.

Inni í kirkjuni eru svalar báðumegin í tveimum hæddum. Opið er upp í tróðrið, og tað ger, at ljóðgóðskan í kirkjuni verður framúr.

## Doypifunturin
Doypifunturin í Christianskirkjuni er gjørdur úr granitti, og hevur áður verið nýttur sum heiðin offurskál. Sigast kann um doypifuntin, at hann er umleið 4000 ára gamalur, og varð funnin í falnari kirkjutoft í Norðursælandi. Tað er danska Tjóðarsavnið (Nationalmuseet), ið hevur latið Christianskirkjuni doypifuntin.

## Urgan
Peter Koch teknaði urguna í Christianskirkjuni í Klaksvík. Urgan varð bygd í 1974, og tað var virkið *[[Jensen og Thomsen]]*, ið stóð fyri arbeiðinum. Tilsamans hevur urgan 29 stemmur.

## Áttamannafarið
Uppi í tróðrinum í Christianskirkjuni hongur eitt føroyskt áttamannafar. Talan er um "modell" av síðsta bátinum, ið varð bygdur til prestagarðin í Ónagerði á Viðareiði, sum vard nýtt sum prestbátur áður í tíðini.
Í 1912 varð báturin seldur til Fugloyar. Áttamannafarið var til útróðrar tiltikna óveðursdagin í 1913, tá skarðsbáturin fórst. Allir teir vaksnu menninir í bygdini fórust. Kvinnurnar og børnini fluttu síðani í bygdini, har síðani eingin hevur búð.
Tann báturin sum hongur í Christianskirkjuni er tó ikki í materiale júst tann sami sum vard bygdur til prestagardin í Ónagerdi. Bátasmidurin Jógvan Glerfoss, sáli, úr Mikladali, bygdi 8-mannafarid heilt av nýggjum, tó eins í stødd o.a. sum hann ádur var.

## Minningartalvurnar
Í Christianskirkjuni hanga tvær minningartalvur. Ein teirra sigur frá, at kirkjan er vígd minninum um føroysku fiskimenninar, ið sjólótust undir seinna heimsbardaga.

Á hinari talvuni stendur, at kirkjan er bygd til minnis um danska kongin Christian X.

## Keldur


Bólkur:Føroyska Fólkakirkjan
Bólkur:Kirkjur í Føroyum
Bólkur:Klaksvík
Grundtvigianisma

**Grundtvigianisma** er heita á fólkakirkjuligum vongi, ið er bygdur á fatan kristnifatanina hjá háskúlamanninum, sálmaskaldinum, prestinum og rithøvundinum N. F. S. Grundtvig. Grundtvigianisman var av týdningarmestu vekingarrørslunum, ið fóru at gera um seg í 19. øld.

Grundtvigianisman stendur sum andsøgn til pietismuna, ið millum annað er umboðað við sálmaskaldunum H. A. Brorson og Thomas Kingo. Innihaldsliga snýr grundtvigianisman seg um, at tað er týdningarmikið at liva lívið á jørðini í gleði og sóma. Av teirri orsøk verður grundtvigianisman mangan mett sum ein hugsjón, ið leggur dent á lívsgleði, glaður kristindómur.

Hugsjónarliga hevði grundtvigianisman sera stóran týdning, tí millum annað fólkaháskúlarnir, fólkakirkjan og aðrir felagsskapir mangan vóru skipaðir eftir grundtvigianskum leisti.

Bólkur:Kristindómur
Apostólska trúarjáttanin

**Apostólska [[trúarjáttan]]in**, eisini kallað *Fyrsta trúarjáttan* (lat. *Symbolum apostolicum*) er ein frumkristin orðing, sum í stuttum sýnir nakrar av týdningarmestu lærusetningum kristindómsins. Ápostólska trúarjáttanin verður t.d. brúkt í fólkakirkjuni. Í dag verður Apostólska trúarjáttanin góðtikin av nærum øllum kristnum kirkjuliðum og kirkjufelagsskapum, og hon er ein av teimum 5 játtanarritunum í føroysku fólkakirkjuni. Millum annað nýtir føroyska fólkakirkjan Apostólsku trúarjáttanina, har hon verður messað, upplisin ella sungin til flest allar guðstænasturnar. Fólkakirkjan nýtir eisini Apostólsku trúarjáttanina í dóps- og konfirmatiónsritualinum. 

## Tríeindin

Apostólska trúarjáttanin er í trimum liðum í samsvari við tríeindina. Ofta verður áðrenn sjálva trúarjáttanina byrjað við eini avnoktan av øllu tí ónda, men hetta er ikki ein partur av sjálvari trúarjáttanini. Hendan trúarjáttanin hevur tríggjar greinir: 

# Fyrsta grein er um Gud og skapanina. 
# Onnur grein er um Jesus. 
# Triðja grein er um heilaga andan.

## Søgan handan Apostólsku trúarjáttanina

Orsøkin til, at trúarjáttanin verður kallað "apostólsk" er hon, at teir tólv apostlarnir hava orðað trúarjáttanina. Søguliga letur hetta seg tó ikki prógva. Hinvegin er trúarjáttanin sprottin úr fleiri trúarorðingum, ið hava verið nýttar í ymiskum kirkjuliðum í fornkirkjuni. Trúarjáttanin, júst soleiðis sum hon er orðað nú, hevur helst verið at funnið fyri ár 200 e.Kr. 

## Apostólska trúarjáttanin


*(Vit avnokta djevulin og allar gerningar hans og allan atburð hans.)*


*Vit trúgva á Guð Faðir, hin alvalda,*
*skapara himins og jarðar.*


*Vit trúgva á Jesus Kristus,*
*Guðs einborna son, váran Harra,*
*sum er gitin av heilagum anda,*
*borin í heim av Mariu Moy,*
*pínslaður undir Pontiusi Pilatusi,*
*krossfestur, deyður og jarðaður,*
*niður farin til heljar,*
*triðja dagin staðin upp frá deyðum,*
*farin til Himmals,*
*sitandi við høgru hond, Guðs Faðirs, hins alvalda,*
*haðani hann kemur at døma livandi og deyð.*


*Vit trúgva á heilagan anda,*
*eina heilaga almenna kirkju,*
*samfelag teirra heilagu, fyrigeving syndanna,*
*uppreisn likamsins og lív um aldur og ævir.*
*Amen!*


## Kelda
 
**Trúarjáttan føroysku fólkakirkjunnar**, Føroyskt kirkjumál, 2000

Bólkur:Kristindómur
Fríðrikskirkjan

**Fríðrikskirkjan** er fólkakirkjan á Nesi. Kirkjan varð bygd í 1993 - 1994.

Fríðrikskirkjan er uppkallað eftir Frederik Petersen, vanliga nevndur Fríðrikur Petersen, ið var próstur á Nesi frá 1900 til 1917. Hann varð borin í heim á Saltnesi í 1853, har pápi hansara, Jóhannes Petersen, var lærari og deknur við táverandi kirkjuna á Nesi.

Bólkur:Føroyska Fólkakirkjan
Bólkur:Kirkjur í Føroyum