open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kritikerprisen (Noreg)

**Kritikerprisen** er ein røð av norskum virðislønum, ið hvørt ár verða býttar út av Norsk Kritikerlag. 

Heiðurslønirnar verða býttar út soleiðis:
* Bókmentakritikaraheiðurslønir
** Kritikaravirðislønin fyri bestu bók til vaksin
** Kritikaravirðislønin fyri bestu týðing
** Kritikaravirðislønin fyri bestu barna- ella ungdómsbók 
** Kritikaravirðislønin fyri bestu bók innan yrkisbókmentir (síðan 2012)
** Ársins bókmentaummælari
* Kritikaravirðislønin fyri dans
* Kritikaravirðislønin fyri sjónleik
* Kritikaravirðislønin í tónleiki
* Kritikaravirðislønin fyri list

Kritikerlaget býtir eisini út Dalgards kritikarpris.

## Vinnarar av virðislønini fyri ársins bestu bók (vaksin)
Listi yvir vinnarar av virðislønini fyri ársins bestu vaksnamannabók verður dagførdur á heimasíðuni hjá Kritikerlaget.

## Kritikaraheiðurslønin til ársins bestu barna- ella ungdómsbók
*1978 - Einar Økland, fyri *Sikk sakk*
*1979 - Tormod Haugen, fyri *Joakim*
*1980 - Torill Thorstad Hauger, fyri *Det kom et skip til Bjørgvin i 1349*
*1981 - Arnljot Eggen, fyri *Den lange streiken*
*1982 - Per Knutsen, fyri *Gull og sølv*
*1983 - Johan Fredrik Grøgaard, fyri *Jeg, Wilhelm, 13 år*
*1984 - Vigdis Hjorth, fyri *Jørgen + Anne er sant*
*1985 - Mette og Philip Newth, fyri *Soldreperen*
*1986 - Tor Fretheim, fyri *Engelene stanser ved Eventyrbrua*
*1987 - Arne Ruset, fyri*Aldri åleine*
*1988 - Mathis Mathisen, fyri *Ismael*
*1989 - Klaus Hagerup, fyri *Landet der tiden var borte*
*1990 - Jostein Gaarder, fyri *Kabalmysteriet*
*1991 - Helga Gunerius Eriksen, fyri *Finn Inga!*
*1992 - Arne Berggren, fyri *Stillemann- historien om et drap*
*1993 - Laila Stien, fyri *Å plukke en smørblomst*
*1994 - Unni Lindell, fyri *Sugemerket*
*1995 - Mette Newth, fyri *Det mørke lyset*
*1996 - Rune Belsvik, fyri *Dustefjerten og den store vårdagen*
*1997 - Rønnaug Kleiva, fyri *Ikkje gløym å klappe katten*
*1998 - Erlend Loe, fyri *Kurt - Quo vadis*
*1999 - Erna Osland, fyri *Salamanderryttaren*
*2000 - Anne Grete Hollup, fyri *Engel*
*2001 - Rune Belsvik, fyri *Verdas mest forelska par*
*2002 - Hilde Hagerup, fyri *Løvetannsang*
*2003 - Oskar Stein Bjørlykke, fyri *Kom til dammen!*
*2004 - Arnfinn Kolerud, fyri *Den som ikkje har gøymt seg no*
*2005 - Marianne Havdal, fyri *Når traktoren kjem ut er det vår*
*2006 - Ragnar Hovland, fyri *Fredlaus*
*2007 - Fam Ekman, fyri *Kall meg onkel Alf*

## Ársins bókmentaummælara heiðursløn
*1994 - Henning Hagerup
*1995 - Atle Christiansen
*1996 - Geir Vestad
*1997 - Ingunn Økland
*1998 - Tom Egil Hverven
*1999 - Øystein Rottem
*2000 - Nøste Kendzior
*2001 - Kjell Olaf Jensen
*2002 - Marta Norheim
*2003 - Bjørn Gabrielsen
*2004 - Ane Farsethås
*2005 - Espen Stueland 
*2006 - Espen Søbye
*2007 - Anne Schäffer
*2008 - Anne Merethe K. Prinos

## Keldur


Bólkur:Norskar bókmentaheiðurslønir
1714

**1714** (MDCCXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*1. august - Anna, drotning av Onglandi, Skotlandi og Írlandi (1702-1707) og drotning av Stóra Bretlandi  (1707-1714) (f. 1665)
*

Bólkur:1710-árini
1715

**1715** (MDCCXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 7. juni - Lodewijk Caspar Valckenaer, niðurlendskur málfrøðingur (d. 1785)
* 23. oktober - Peter II, russakeisari (sarur) (d. 1730)
*
## Andlát
* 1. september - Ludvík XIV, franskur kongur (f. 1638).
* 24. november - Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp, svensk drotning (f. 1636).
*

Bólkur:1710-árini
A

**A a** er tann fyrsti bókstavurin í tí latínska stavraðnum (alfabetinum) og í tí føroyska stavraðnum. A er eitt sjálvljóð.

Bókstavurin A kann sporast aftur til tann grikska bókstavin alfa (stórt Α, lítla α) til tað semitiska ’alef (hebraiska א, arabiska ا). Tað grikska navnið *alfa* er eisini lánt frá tí semitiska navninum *’alef*, sum merkir "oksi"; bókstavurin ímyndar eitt oksahøvd, men er í sínum grikska og latínska formi vent á høvdið, soleiðis at hornini venda niðureftir: A.

Bólkur:Bókstavir
B

**B** [be] er annar bókstavur í tí latínska stavraðnum og triði bókstavur í tí føroyska stavraðnum. B er hjáljóð.

B kemur frá tí grikska bókstavinum *beta*, sum kemur frá bókstavinum *beth* úr tí fønikiska stavraðnum, sum upprunaliga sá út sum eitt hús.

Bókstavurin B verður eisini nýttur sum symbol fyri frumevnið Bor. B verður í ávísum førum nýtt um nakað sum er verri sæð í mun til nakað annað, t.d. verður tosað um B-filmar, sum eru av verri kvaliteti enn A-filmar.

Bólkur:Bókstavir
D

**D** (stóra **D**, lítla **d**) er tann 4. bókstavur í tí latinska og í tí føroyska stavraðnum. D kemur frá tí grikska bókstavinum delta (stóra Δ, lítla δ).

Í tí rómversku talskipanini merkir D 500.

## Aðrir mátar at vísa bókstavin D

Mynd:Semaphore Delta.svg|Semaforflaggrepresentasjón av D
Mynd:Sign language D.svg|D á amerikonskum teknmáli
Mynd:LSF LettreD.jpg|D á fronskum teknmáli


Bólkur:Bókstavir
1724

**1724** (MDCCXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum 
leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum 
mikudegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 22. apríl - Immanuel Kant, týskur heimspekingur (d. 1804)
*

## Andlát
*

Bólkur:1720-árini
1725

**1725** (MDCCXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 2. apríl - Giacomo Casanova, italskur ævintýrari (d. 1798)
*

## Andlát
* 8. februar -  Pætur I av Russlandi, russiskur keisari (sarur) (f. 1672)
* 24. oktober - Alessandro Scarlatti, italskt barokktónaskald   (f. 1660)
*

Bólkur:1720-árini
Skaldsøga

Ein **skaldsøga** er ein longri, íspunnin frágreiðing innan fagrar bókmentir, sum í okkara døgum sum oftast verður útgivin sum ein bók. Ein skaldsøga kann eisini gevast út í bløðum ella tíðarritum í pørtum. Hetta var til dømis vanligt í Stóra Bretlandi í 1800-talinum, og tann stóri enski rithøvundurin Charles Dickens útgav tær flestu av skaldsøgum sínum á henda hátt. Nú á døgum kemur tað eisini fyri, at skaldsøgur verða útgivnar á internetinum. 

Sum oftast snýt ein skaldsøga seg um lív og lagnu hjá menniskjum. Á enskum eitur skaldsøga *novel*. Á øðrum norðurlendskum málum (donskum, norskum, svenskum) verður skaldsøgan nevnd *roman*, tað orðið kemur frá *romanz*, sum í miðøldini var tað orðið sum í franskttalandi økjum merkti, tað málið ið verður tosað av  "rómarum", tvs. latínska málið. Orðið fekk síðan annan týdning og fór at verða tað orðið ið segði nakað um eitt ávíst slag av søgum, sum antin vóru týddar úr latínska málinum til fólkamálið (tvs. franskt ella provensalskt) - ella var skrivað á fólkamálinum eftir fornum rómverskari fyrimynd. Fyrstu ferð at orðið roman kemur fyri í fronskum, er í heitinum *Roman de Brut*, sum er ein týðing frá 1155 av einari enskari krøniku. Tann teksturin, ið verður roknað sum tann fyrsta skaldsøgan í evropeiskum bókmentum er tó *Don Quijote* hjá Miguel de Cervantes. 

Í 1800-talinum mennir skaldsøgan seg til at gerast tann best dámda sjangran innan bókmentir, og frá síðst í 1800-talinum hava fleiri rithøvundar ført skaldsøgusjangruna á nýggja leið, soleiðis sum hon helt fram við at gera undir moderniskmuni: Fjodor Dostojevskij, Knut Hamsun, Marcel Proust, Franz Kafka, James Joyce, Virginia Woolf og Robert Musil.

Fyrsta skaldsøgan á føroyskum máli kom út í 1909, tað var Bábelstornið, ið Regin í Líð skrivaði.

Føroyska orðið skaldsøga líkist nógv íslendska orðinum fyri tað sama: skáldsaga. Føroyska orðið er samansett av orðinum skald og søga.

Tað eru fleiri ymisk sløg av skaldsøgum, t.d. krimiskaldsøgur, kærleiksskaldsøgur, søgulig skaldsøga, menningarskaldsøgan, riddaraskaldsøgan, framtíðarskaldsøga (Science fiction), bræv- og dagbókskaldsøga osfr.

## Hygg eisini at
*Feðgar á ferð
*Men lívið lær

## Keldur


Bólkur:Bókmentir
Bólkur:Skaldsøgur
Hanus Debes Joensen

**Hans Debes Joensen** betri kendur sum Hanus Debes Joensen (føddur 27. november 1913 á Tvøroyri, deyður í 1995) var ein føroyskur lækni og rithøvundur. Hann var landslækni í Føroyum frá 1949 til 1979. 

## Lívsleið
Hann var føddur á Tvøroyri, har foreldur hansara vóru lærarar. Hann tók preliminerprógv í 1929 og studentsprógv á Rungsted studentaskúla í 1932. Hann tók læknaprógv í 1939 og læknaembætisprógv í 1942. Hann røkti læknastarv í Norðurstremoy búsitandi í Vestmanna til 1949, tá ið hann gjørdist landslækni og flutti til Havnar; landslæknastarvið røkti hann til 1979.

Frá 1949 til 1979 var hann landslækni í Føroyum. Árini 1962-80 var hann skúlalækni í Havn, og frá 1951 undirvísti hann í læknakunnleika á Sjómansskúlanum. Somuleiðis undirvísti hann í fleiri ár á Maskinskúlanum og á Sjúkrasystraskúlanum. Frá 1941-1960 var hann formaður í Listafelag Føroya.

Umframt dagliga starv sítt sum landslækni og lærari legði hann nógva orku í at byggja upp ein hægri lærustovn í Føroyum. Saman við m.ø. Jóannes Rasmusen, Sverra Dahl, Karsten Hoydal og R.K. Rasmussen tók hann í 1952 stig til at stovna Føroya Fróðskaparfelag og at geva út vísindatíðarritið Fróðskaparrit. 

Í kjalarvørrinum frá hesum arbeiði varð lóg um Fróðskaparsetur Føroya samtykt 6. mai 1965.

Hann var formaður í Føroya Fróðskaparfelag 1952-74 og næstformaður 1974-77, næstformaður í Fróðskaparseturráðnum 1956-74 og formaður 1974-77, harumframt í ritstjórnini fyri Fróðskaparriti 25-ára-skeiðið 1952-77. Hann var leingi formaður í Listafelag Føroya.

## Útgivið
*1954 - Studier over brysternæringens udbredelse og betydning belyst pá et materiale af 4948 spædbørn født i ægteskab i Holbæk amt i árene 1939-42
*1957 – Mannakroppurin
*1969 - Alisfrøði
*1970 – Føroyskt orðatilfar II

### Týðingar
*Eystanduni, við týðingum úr kinversku T'ang tíðini.

## Heiður
*1969 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens

## Familja
Hanus var sonur Thorvald Joensen, yvirlærara (deyður 1960) og Marionnu f. Jacobsen (deyð 1955); Hann var giftur tvær ferðir, 1. ferð 30. november 1940 við Louise J., f. 25/4 1911 í Kaldbak (fingu hjúnaskinað fleiri ár seinni), hon var dóttir kongsbóndan Zacharias Vang (deyður 1942) og Maren f. Mohr; Seinnu ferð hann bleiv giftur var tann 20. november 1967, tá hann giftist Ester Agnete J., f. 26. mai 1917, hon var donsk, dóttir proprietær Jens L A Bonke (deyður 1954) og Kate f. Lorentzen (deyð 1920). Hann er faðir Tórður Jóansson, Høgna Debes Joensen og Marionnu Debes Dahl (fødd Joensen).

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1913
Bólkur:Læknar í Føroyum
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
1726

**1726** (MDCCXXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
* 24. apríl - Christian August av Schleswig-Holstein-Gottorp, fúrstabiskupur av Lübeck (d. 1673)

Bólkur:1720-árini
1727

**1727** (MDCCXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
sunnudegi.

## Hendingar
* 11. apríl - Fyrsta almenna framførslan av "Matteus-Passiónini" eftir Johann Sebastian Bach í Thomaskirkjuni í Leipzig.
* 11. oktober - Georg II verður krýndur kongur av Stóra Bretlandi.

## Føðingar
* 14. mai - Thomas Gainsborough, enskur listamaður (d. 1788)
*

## Andlát
*20. mars - Isaac Newton, enskur støddfrøðingur, alisfrøðingur og stjørnufrøðingur (f. 1642)
*17. mai - Katarina I av Russlandi, russisk keisarinna (f. 1684)
*8. juni - August Hermann Francke, týskur gudfrøðingur (f. 1663)
*11. juni - Georg I av Stórabretlandi, kurfúrsti av Hannover og enskur kongur (f. 1660)

Bólkur:1720-árini
1728

**1728** (MDCCXXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum 
hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum 
mánadegi.

## Hendingar
* 20. til 23. oktober - Keypmannahavn stendur í ljósum loga í hálvan triðjan dag (60 tímar).
*

## Føðingar
* 21. februar - Peter III, russiskur keisari (sarur).  (d. 1762).
* 7. november - James Cook (d. 1779).
*

## Andlát
* 4. mars - Anna Petrovna, russisk keisarinna og hertuginna av Holstein-Gottorp (f. 1708)
*

Bólkur:1720-árini
1729

**1729** (MDCCXXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 2. mai - Katarina Mikla, russisk keisarinna (d. 1796)

## Andlát
*

Bólkur:1720-árini
Latínska stavraðið

Tað **latínska stavraðið** er eitt stavrað (alfabet), sum upprunaliga var tilpassað tað latínska málið, og sum síðan hevur breitt seg til nógv onnur mál, og sum nú er tað mest brúkta stavraðið í heiminum. Tað verður fyrst og fremst nýtt í Vesturheiminum, har ið nógv indoevropeisk mál eru, og í londum sum hava verið vesturlendsk hjálond. Tað verður enntá nýtt í ávísum málum, sum hava onnur stavrøð, eitt nú í tí japanska, har nevnt  ローマ字, *rōmaji*, og í kinesiskum, har tað verður brúkt í pinyin. Navnið á tí latínska stavraðnum eitur á latínskum *abecedarium Latinum* (forn úttala: [abɛkɛ'daːrɪʊm la'tiːnʊm]) ella *alphabetum Latinum* (forn úttala: [alfa'beːtʊm la'tiːnʊm]).

## Fornlatínska stavraðið
Tað latínska stavraðið mentist frá tí etruskiska stavraðnum (tað gamla italska stavraðið) sum í sínari tíð mentist úr tí euboiiska grikska stavraðnum. Upprunaliga talið av bókstavum var 21:

Bókstavurin *C* var ein vesturlendskur variantur av tí grikska bókstavinum *Γ* (gamma), men hann verður nýttur bæði til at vísa eitt g-ljóð og eitt k-ljóð, møguliga sum ein ávirkan frá tí etruskiska málinum, sum manglaði g-ljóð. Bókstavurin *Z* var ikki neyðugur fyri at skriva á latíni og varð í 200-talinum f.Kr. býttur út við tann nýggja bókstavin *G*, eitt *C* við einari lítlari vatnrættari striku.

Eftir at rómverjar høvdu vunnið á Grikkalandi vóru bókstavirnir *Y* og *Z* lagdir afturat fyri at skriva griksk lániorð. Klassiskt latín hevði tí 23 bókstavir:

Hesir bókstavir vóru í longdini troyttandi at skriva, og tí mentist við tíðini ein kursiv hondskrift, sum gjørdist upprunin til teir lítlu bókstavirnir í nýggjari tíð. Man skrivaði heilt einfalt tað ið man helt hava týdning og kursiveraði restina.

## Nýtíðar latínska stavraðið

Í germanskum málum finnist v-ljóð, sum manglar í tí klassiska latínska. Í 600-talinum, tá ið anglosaksarnir fóru burtur frá at nýta rúnir, til at nýta tað latínsku skriftina, hildu tey tó fast við rúnuna ƿ wynn fyri hetta ljóðið. Seinni fóru tey í staðin at skriva VV, sum við tíðini varð bleiv til W. At man í ávísum málum nevnir W fyri dupult V (t.d. í føroyskum, donskum, svenskum, fronskum) meðan bókstavurin w á øðrum málum verður nevndur dupult U (á engskum) vísir, at tað tá í tíðini ikki hevur verið gjørdur munur ímillum V og U. Den raka formen V användes i början av ord, medan den runda formen U användes i mitten eller slutet, uttan at ávirka úttaluna. Tað fyrsta býtið millum tveir ymiskir bókstavir kemur úr gotiska stavraðnum frá 1386, har ið V kemur í staðin fyri U. Í 1500-talinum kom V at standa fyri eitt hjáljóð og U fyri eitt sjálvljóð, júst sum tað ger tað í dag.

Á líknandi hátt brúkti man J og I fyrst og síðst í einum orði, óansæð hvussu úttalan var, men í 1500-talinum kom J at standa fyri hjáljóðinum, og I kom at standa fyri sjálvljóðinum.

Soleiðis kom tað nýtíðar latínska stavraðið altso at hava 26 bokstavir:





## Keldur


Bólkur:Stavrað
Nes kirkja

**Nes kirkja** er bygd í 1843. Hon stóð í gerð frá seinast í mai mánaði 1843 til fyrst í desember sama ár. Kirkjan stendur á somu grund, sum allar tær undanfarnu kirkjurnar hava staðið. Talan er um í minsta lagi tríggjar kirkjur. Nær hon er vígd, er óvist, men hildið verður 1. sunnudag í advent. Tað var Christian Benedictus Garde, ið var prestur fyri Eysturoynna og føroya próstur, tá kirkjan bleiv bygd. Tá kirkjan stóð liðug, kostaði hon 1171 rd. 08 sh. Til smiðirnar er goldið í lønum 296 rd. 08 sh. Tann, ið hevur staðið fyri byggingini, er tann frá øðrum kirkjum vælkendi David Pedersen, ættaður úr Kollafirði, men búsitandi á Strondum, har hann var handilsmaður. Klædningurin er smurdur við koltjøru, meðan vindeygu, hurð, torn, vindskeiðir og dekslistar eru málað hvít. Grundin er hvítað. Tekjan var upprunaliga nævur og flag. Men tá ið nýggjur prestagarður ella próstagarður varð bygdur í 1864, hevði hann skifurtekju. Tað sigst, at stórviðurin til hesa kirkjuna er gjørdur til niðri í fjøruni á eini hellu, Ullhellan, ið er tætt við lendingina á Nesi. Støddin er, mált eftir tekning: longd 15,24 m., breidd 7,01 m. og hædd 5,49 m.

Bólkur:Kirkjur í Føroyum
UEFA Women's Champions League

**UEFA Women's Champions League** er ein steypakapping fyri meistaralið í fótbólti fyri kvinnur. Kappingin byrjaði kappingarárið 2001/2002 og verður fyriskipað av tí evropiska fótbóltssambandinum UEFA.

## Finalur

:1 7–6 eftir brotssparkkapping. 

### Feløg við flestum meistaraheitum og nummar tvey

## Keldur


Bólkur:Fótbóltur í Evropa
Bólkur:Kvinnufótbóltur
Bólkur:UEFA
1717

**1717** (MDCCXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 13. mai - Maria Theresia, erkihertuginna av Eysturríki og týsk-rómversk keisarinna (d. 1780)
*

## Andlát
*

Bólkur:1710-árini
Listi yvir borgarstjórar í Mikladals kommunu

**Listi yvir borgarstjórar í [[Mikladals kommuna|Mikladals kommunu]]**.

1. januar 2005 varð kommunan innlimað í Klaksvíkar kommunu, sí Lista yvir borgarstjórar í Klaksvíkar kommunu.

## Keldur


Mikladalur
Bólkur:Kalsoy
Listi yvir borgarstjórar í Sunda kommunu

**Listi yvir borgarstjórar í [[Sunda kommuna|Sunda kommunu]]** síðan 1. januar 2005. Hin 1. januar 2005 vóru hesar kommunurnar lagdar saman til ta nýggju Sunda kommunu: Saksunar kommuna, Haldarsvíkar kommuna, Hósvíkar kommuna, Hvalvíkar kommuna og Gjáar kommuna. Høvuðssæti hjá Sunda kommunu er á Oyrarbakka.

## Keldur


Bólkur:Streymoy
Bólkur:Eysturoy
Sunda
Føroya Kommunufelag

**Føroya Kommunufelag** (FKF) var ein áhugafelagskapur og landsfelagið fyri kommunur í Føroyum, ið var stovnað í 1967.

## Søgan
Tað var Klaksvíkar kommuna, ið tók stig til stovnanina við einum brævi frá 29. september 1967. Tey fyrstu fýra árini vóru 8 kommunur úr Norðoyggjum og Eysturoynni við: Klaksvíkar kommuna, Nes kommuna, Runavíkar kommuna, Gøtu kommuna, Fuglafjarðar kommuna, Leirvíkar kommuna, Hvannasunds kommuna og Viðareiðis kommuna. Fýra ár seinni, í 1971, komu Vágs-, Eiðis-, Sunda- og Oyndarfjarðar kommunur afturat, og árið eftir Elduvíkar kommuna. So hvørt komu hinar kommunurnar eisini upp í felagið. Tórshavnar Kommuna gjørdist limur í 1973, men hon tók seg úr aftur felagnum í 1978.

Um aldamótið kom nýggj kommunustýrislóg. Tá valdu tær seks stóru  kommunurnar, Tórshavnar kommuna, Klaksvíkar kommuna, Runavíkar kommuna, Tvøroyrar kommuna, Fuglafjarðar kommuna og Vágs kommuna, at stovna Kommunusamskipan Føroya. Hetta fór fram á aðalfundi 10. juni 1999.

Felagið fevndi um allar kommunur, sum ikki vóru limir í Kommunusamskipan Føroya. 1. januar 2014 løgdu bæði kommunufeløgini saman til Kommunufelagið.

## Limir í 2013
Í 2013 vóru 21 limir í Føroya kommunufelag:
*   Eiðis kommuna
*     Fámjins kommuna
*     Fugloyar kommuna
*     Hovs kommuna
*     Húsa kommuna
*     Húsavíkar kommuna
*     Hvalbiar kommuna
*     Hvannasunds kommuna
*     Kunoyar kommuna
*     Kvívíkar kommuna
*     Nes kommuna
*     Porkeris kommuna
*     Sjóvar kommuna
*     Skálavíkar kommuna
*     Skopunar kommuna
*     Skúvoyar kommuna
*     Sumbiar kommuna
*     Sunda kommuna
*     Sørvágs kommuna
*     Vestmanna kommuna
*     Viðareiðis kommuna
 
## Formenn
:*Listin er ikki fullkomin*

*Asbjørn Djurhuus 2008–d.d.
*Rósa Samuelsen 2005–2008
*Jacob Vestergaard 2001–2003
*Heini O. Heinesen 1983–1985
*Vilhelm Johannesen 1977–1979
*Asbjørn Joensen 1967–1972

## Keldur

Bólkur:Kommunur í Føroyum
Bólkur:Arbeiðsgevarafeløg í Føroyum
Løgmálaráðharrar í Føroyum

**Løgmálaráðharrin** (ella *landsstýrismaðurin í løgmálum*) hevur verið ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri fleiri ferðir síðan 1959. Frá 1994 til 1998 var ábyrgdarøkið býtt soleiðis, at rættar- og politimál vóru hjá einum landsstýrismanni, meðan lógarmál hoyrdu undir løgmanni. Sjálvstýris- og løgmálaráðið frá 1998 til 2004 má metast at vera eitt reint løgmálaráð tá hugsa verður um uppgávurnar, men hetta sást ikki aftur í navninum fyrr enn í september 2008. Síðan 26. september 2008 eru lógarmál løgd undir landsstýrismannin í innlendismálum.

## Keldur


Bólkur:Fíggjarmálaráðharrar í Føroyum
Bólkur:Listar yvir føroyskir politikarar
Bólkur:Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum
Kommunumálaráðharrar í Føroyum

**Kommunumálaráðharrin** (ella *landsstýrismaðurin í kommunumálum*) var ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri frá 1959 til 1998, men landsstýrismaðurin hevði ikki sítt egna aðalráð. Anfinn Kallsberg, sum var løgmaður tá, hevði ábyrgdina fyri kommunumálum frá 1998 til 2002. Frá 2004 til oktober 2013 hoyrdu kommunumál undir innlendismálaráðharranum. Eftir at Innlendismálaráðið varð niðurlagt í oktober 2013, hava kommunumál hoyrt undir Almannamálaráðið.

## Keldur


Bólkur:Listar yvir føroyskir politikarar
Bólkur:Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum
Listi yvir borgarstjórar í Funnings kommunu

**Listi yvir borgarstjórar í [[Funnings kommuna|Funnings kommunu]]**.

1. januar 2009 varð kommunan innlimað í Runavíkar kommunu, sí Lista yvir borgarstjórar í Runavíkar kommunu.

## Keldur


Funningur
Bólkur:Eysturoy
Stjórnin hjá Anfinni Kallsberg II

**Seinna stjórnin hjá Anfinni Kallsbergs** var Føroya landsstýri frá 6. juni 2002 til 3. februar 2004, við Anfinni Kallsberg úr Fólkaflokkinum sum løgmanni. Henda stjórnin var ein samgonga millum Fólkaflokkin (FF), Tjóðveldisflokkin (TF), Sjálvstýrisflokkin (SF) og Miðflokkin (MF). Høgni Hoydal var sjálvstýris- og løgmálaráðharri, harumframt var hann eisini varaløgmaður. Hann stýrdi mentamálaráðnum frá mars til september 2003 sum varaløgmaður. Løgtingsval bleiv í úrtíð. Eftir løgtingsvalið 2004 varð stjórnin avloyst av Fyrru stjórnini hjá Jóannes Eidesgaard.

## Keldur


Stjórnin hjá Anfinn Kallsberg 2
Anfinn Kallsberg 2
Bólkur:Listar yvir føroyskir politikarar
1681

Øldir: 16. øld - **[[17. øld]]** - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini 

Árstal: 1676 1677 1678 1679 1680 - 1681 - 1682 1683 1684 1685 1686 
----
## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*

Bólkur:1680-árini
Løgtingslimir í Føroyum 1943-45

Tað vóru **25 [[Føroya løgting|løgtingslimir]] í [[Føroyum]]** millum løgtingsvalini 1943 og 1945. Fólkaflokkurin hevði næstan reinan meiriluta við 12 løgtingslimum, meðan Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin høvdu ávikavist 8 og 5 limir. Sjálvstýrisflokkurin hevði onga umboðan í løgtinginum.

## Keldur


Bólkur:Listar yvir løgtingslimir í Føroyum
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Listar yvir føroyskir politikarar
Bólkur:1943
Bólkur:1944
Bólkur:1945
Rósa Samuelsen

**Rósa Samuelsen** (fødd Simonsen, 22. desember 1959 i Tórshavn) er ein føroysk bankakvinna og politikari  (Sambandsflokkurin). Hon er útbúgvin innan skrivstovu- og peningastovn og hevur starvast í peningastovni.

## Lívsleið innan politikk
Hon var bygdaráðslimur í Sandavágs kommunu 1999–2008, herundir borgarstjóri 2001–2008. Hin 1. januar 2009 varð kommunan løgd saman við Miðvágs kommunu til Vága kommunu. Síðan 1. januar 2013 hevur hon verið borgarstjóri í Vága kommunu. Hon hevur eisini havt fleiri onnur kommunupolitisk álitisstørv, eitt nú var hon formaður í Føroya Kommunufelag 2004–2008.

Rósa hevur verið vald inn á Føroya Løgting síðan 2008 og hevur verið formaður í Løgtingsins trivnaðarnevnd síðan 2011 og limur í Landsstýrismálanevndini síðan 2011. Árini 2008–2011 var hon almannamálaráðharri í fyrru stjórnini hjá Kaj Leo Johannesen, og Marjus Dam tók sæti á Løgtinginum í hennara stað.

### Landsstýriskvinna
*2008-11 Landsstýriskvinna í almannamálum

### Løgtingslimur
*2008-11 Vald inn á løgtingið, sat í landsstýrinum alt tíðarskeiðið, Marjus Dam tók sæti í Løgtinginum
*2011- Løgtingslimur

### Løgtingsnevndir
*2011- formaður í Løgtingsins trivnaðarnevnd
*2011- limur í Løgtingsins landsstýrismálanevnd

### Bygdarráðslimur og borgarstjóri
*1999–2008 Bygdaráðslimur í Sandavágs kommunu (harav borgarstjóri 2001-08)
*2001–2008 Borgarstjóri í Sandavágs kommunu 
*2008- Bygdarráslimur í Vága kommunu
*2013- Borgarstjóri í Vága kommunu

### Onnur politisk størv
*2004–2008 Formaður í Føroya Kommunufelag

## Familja
Rósa er dóttir Erlu Mariu og Sólfinn Jóhan Simonsen. Hon er gift við Heðin M. Svabo Samuelsen, saman eiga tey trý børn: Árni S. Svabo Samuelsen, Erla M. Svabo Samuelsen og Marni Svabo Samuelsen.

## Keldur


Bólkur:Føroyskar kvinnur í politikki
Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Almannamálaráðharrar í Føroyum
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Politikarar úr Sambandsflokkinum
Bólkur:Borgarstjórar í Føroyum
Bólkur:Sandavágsingar
Bólkur:Føðingar í 1959
1680

**1680** (MDCLXXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi. 

## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*

Bólkur:1680-árini
1679

**1679** (MDCLXXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi. 

## Hendingar
*

## Føðingar
* 24. januar - Christian Wolff, týskur heimspekingur (d. 1754).
* 16. oktober - Jan Dismas Zelenka, kekkiskt tónaskald (d. 1745).
*

## Andlát
* 3. mai - Jón Ólafsson Indiafari, íslendskur rithøvundur og ævintýramaður, sum var í Føroyum í 1610-árunum (f. 1593)
*4. desember - Thomas Hobbes, enskur heimspekingur (f. 1588)
*

Bólkur:1670-árini
1658

**1658** (MDCLVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi. 

----
## Hendingar
*

## Føðingar
* 22. apríl - Giuseppe Torelli, italskur violinleikari og tónaskald  (d. 1709).
* 5. oktober - Maria av Modena, drotning av Onglandi, Skotlandi og Írlandi 1685-1688 (d. 1718).

## Andlát
*19. apríl - Kirsten Munk, kona kong Christian IV (til vinstru hond) (f. 1598).
*3. september – Oliver Cromwell, enskur politikari og einaræðisharri (f. 1599).

Bólkur:1650-árini
1642

**1642** (MDCXLII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
leygardegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
*25. desember - Isaac Newton

## Andlát
*

Bólkur:1640-árini
1677

**1677** (MDCLXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi. 

## Hendingar
*
## Føðingar
* 28. august - Sophia Hedvig av Danmark og Noregi, dóttir tann danska kongin Christian V (d. 1735)
* 20. oktober - Stanislaw Leszczynski, kongur av Póllandi 1704-1709  (d. 1766)
*
## Andlát
* 18. januar - Jan van Riebeeck, niðurlendskur niðursetumaður (f. 1619)
* 21. februar - Benedictus de Spinoza, niðurlendskur heimspekingur (f. 1632)
* 9. juli - Angelus Silesius, týskur høvundur (f. 1624)
* 2. september - Wallerant Vaillant, niðurlendskur listamálari (f. 1623)
* 5. september - Henry Oldenburg, týskur heimspekingur og diplomatur (f. um 1618)
* 11. september - James Harrington, enskur heimspekingur (f. 1611)
* 11. november - Barbara Strozzi, italskt barocktónaskald (f. 1619)
*

Bólkur:1670-árini
Stjórnin hjá Atla Dam IV

**Fjórða stjórnin hjá Atli Dams** var Føroya landsstýri frá 10. januar 1985 til 5. apríl 1988. Talan var um eina mið-vinstra samgongu millum Javnaðarflokkin (JF), Tjóðveldisflokkin (TF), Sjálvstýrisflokkin (SF) og Kristiliga Fólkaflokkin (KrF), undir leiðslu av Atli Dam (JF).

## Keldur


## Slóðir úteftir

Atli Dam 4
Stjórnin hjá Atla Dam 4
Bólkur:Listar yvir føroyskir politikarar
Bólkur:1985
Bólkur:1986
Bólkur:1987
Bólkur:1988
John S. Myllhamar

**John Sunvard Myllhamar** (føddur 11. oktober 1949 í Tórshavn, uppvaksin í Skálavík) er ein føroyskur trúboðari, rithøvundur og týðari. 

## Útgivið

### Egnar bøkur
*Orð títt er sannleikin - Lestrarbók
*Í fyrstuni var orðið - Lestrabók
*Til kross og grøv - Føstulestrar
*Skakandi tilburðir l, Forlagið Føroya Met, 2006
*Skakandi tilburðir ll, Føroya Met, 2007
*Skakandi tilburðir lll, Føroya met, 2008
*Skakandi tilburðir lV. Forlagið Føroya Met, 2009 
*Skakandi tilburðir V, Forlagið Føroya Met, 2010
*Skakandi tilburðir Vl, Forlagið Føroya Met, 2011
*Skakandi tilburðir Vll. Forlagið Føroya Met, 2012
*Skakandi tilburðir Vlll. Forlagið Føroya Met, 2013
*Skakandi tilburðir lX. Forlagið Føroya Met, 2014
*Skakandi tilburðir X. Forlagið Føroya Met, 2015
*Søgur og lagnusøgur, Føroya Met, 2012

### Týðingar
*Tá ið vit missa ein kæran, eftir Fredrik Wisløff
*Hvíld á sjúkraleguni, eftir H.E. Wisløff
*Í góðum hondum, eftir Georg S. Geil
*Náttin verður morgun, eftir Georg S. Geil

## Keldur


Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Trúboðarar í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1949
1669

Øldir: 16. øld - **[[17. øld]]** - 18. øld

Áratíggju: 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini - 1660-árini - 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini 

Árstal: 1664 1665 1666 1667 1668 - 1669 - 1670 1671 1672 1673 1674

----
## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
* 4. oktober - Rembrandt, niðurlendskur málari (f. 1606).

Bólkur:1660-árini
Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins úr Danmark

**Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins úr Danmark** verða gjørdar av einar trýmannaðari dómsnevnd.

Síðan 1962 hevur Norðurlandaráðið árliga býtt út **[[Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins]]** til eitt bókmentaverk, sum er skrivað á einum av teimum norðurlendsku málunum. Heilt síðani 1962 eru tvær bøkur blivnar tilnevndar frá londunum Danmark, Finland, Ísland, Noreg og Svøríki. Seinni hava Føroyar, Grønland, Áland og sámiska málsøkið árliga tilnevt eina bók hvør. 

## Tilnevningar úr Danmark
:

## Keldur


Bólkur:Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Bólkur:Danskar bókmentir
1683

**1683** (MDCLXXXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi. 

## Hendingar
*

## Føðingar

* 30. oktober(jul.)/9.&nbsp;november(greg.) - Georg II, kongur í Stórabretlandi (d. 1760)

## Andlát
*

Bólkur:1680-árini
1684

**1684** (MDCLXXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum týsdegi. 

## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*

Bólkur:1680-árini
1685

Øldir: 16. øld - **[[17. øld]]** - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini 

Árstal: 1680 1681 1682 1683 1684 - 1685 - 1686 1687 1688 1689 1690
----
## Hendingar
*

## Føðingar
* 23. februar - Georg Friedrich Händel, týskt/bretskt tónaskald (d. 1759)
* 21. mars - Johann Sebastian Bach (d. 1750)

## Andlát
*

Bólkur:1680-árini
Stjórnin hjá Atla Dam V

**Fimta stjórnin hjá Atla Dam** var Føroya landsstýri frá 5. apríl 1988 til 18. januar 1989. Talan var um eina mið-vinstra samgongu millum Javnaðarflokkin (JF), Tjóðveldisflokkin (TF), Sjálvstýrisflokkin (SF) og Framsóknarflokkin (FrF), undir leiðslu av Atla Dam (JF). Munurin millum hesa og undanfarnu samgongu var at Kristiligi Fólkaflokkurin var skiftur út við Framsóknarflokkin. 

## Keldur


## Slóðir úteftir

Atli Dam 5
Stjórnin hjá Atla Dam 5
Bólkur:Listar yvir føroyskir politikarar
Bólkur:1988
Bólkur:1989
1686

Øldir: 16. øld - **[[17. øld]]** - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini 

Árstal:  1681 1682 1683 1684 1685 - 1686 - 1687 1688 1689 1690 1691
----
## Hendingar
*23. juli - Sjórænarar herja á Trøllanesi (sbr. M. Johannesen: *Eitt sindur um Kalsoynna*, s. 39f).

## Føðingar
* 24. mai - Daniel Gabriel Fahrenheit, týskur alisfrøðingur og verkfrøðingur (d. 1736)
*

## Andlát
*

Bólkur:1680-árini
Matsuo Basho

**Matsuo Bashō** (á japonskum: 松尾芭蕉 *Matsuo Bashō*), føddur 1644, deyður 28. november 1694 var *haigo* (ella *haiku*) dulnevni fyri ein japanskan yrkjara í Tokugawa-tíðarskeiðnum. Hann fær vanliga æruna fyri at hava fingið haikuyrkingina upp á tað høga støði, sum hon er á nú, men í hansara livitíð var hann betri kendur sum yrkjarin handan *[[renga|haikai no renga]]* (eitt slag av rættiliga skemtiligum yrkingum, sum ofta vóru skrivaðar sum eitt slag av ketuyrkingum). Í 19. øld vóru tær fyrstu linjurnar av renga (tað sonevnda *hokku*), sum vóru umskapaðar til eina sjálvstøðuga bókmentaliga sjangru, kend sum *haikai*. Tað var ein yrkjari frá Meiji-tíðarskeiðnum, Shiki, ið fyrstu ferð nevndi hesar yrkingar fyri *[[haiku]]*.

Bólkur:Japanskir rithøvundar
Bólkur:Yrkjarar
Bólkur:Føðingar í 1640-árunum
Bólkur:Andlát í 17. øld
Fjodor Dostojevskij

**Fjodor Mikhajlovitsj Dostojevskij** (Фёдор Михайлович Достоевский; føddur 11. november 1821 í Moskva (30. oktober eftir julianska kalendaranum), deyður 9. februar 1881 (28. januar eftir julianska kalendaranum) í Sankta Pætursborg) var ein russiskur rithøvundur, sum hevur havt stóra ávirkan á bæði russiskar og ikki-russiskar rithøvundar. Dostojevskij menti tað realistisku skaldsøguna til eisini at kanna sálarfrøðina hjá menniskjum og serliga hjá menniskum, ið uppliva svárar sinnissjúkur. Hann var sera nógv upptikin av tí slavisku hugsjónini og av kristnu trúnni; ein av hansara týdningarmestu tesum var «um Gud er deyður, so er alt loyvt.»

Fleiri rithøvundar innan surrealismuna, eksistensialismuna og beat-ættarliðið meta Dostojevskij sum keldu til íblástur. Dostojevskij verður mettur sum undangongumaður fyri russiska symbolismu, eksistensialsmu, ekspresjonismu og psykoanalysu.

Heðin Brú hevur týtt tvey av kendastu verkum hansara til føroyskt: *Karamassov-brøðurnir* og *Tey á Steffansleiti*.

## Verk
### Skaldsøgur
**Бедные люди* (*Bednye ljudi*), 1846. Norsk týðing 1930 ved M. Grundt, 1975 eftir Geir Kjetsaa: *[[Fattige folk]]*
**Униженные и оскорблённые* (*Unizjennye i oskorbljonnye*), 1861. Norsk týðing 1993 eftir Erik H. Egeberg: *[[De fornedrede og krenkede]]*
**Записки из мёртвого дома* (*Zapiski iz mjortvogo doma*), 1862. Norsk týðing 1948: *I dødens hus* (seinni: *Opptegnelser fra det døde hus*)
**Преступление и наказание* (*Prestuplenie i nakazanie*), 1866.  Norsk týðing 1883: *Raskolnikow* (seinni: *[[Forbrytelse og straff]]*)
**Игрок * (*Igrok*), 1866. Norsk týðing 1889:  *[[Spilleren]]*
**Идиот* (*Idiot*), 1868. Norsk týðing 1947: *Idioten*
* *Бесы* (*Besy*), 1872. Norsk týðing 1946: *De besatte*
* *Подросток* (*Podrostok*), 1874. Norsk týðing 1945: *En ung manns historie*
* *Братья Карамазовы* (*Bratja Karamazovy*), 1880. Føroysk týðing eftir Heðin Brú: *Karamassov-brøðurnir*, Norsk týðing 1888: *Brødrene Karamazov*

### Stuttar skaldsøgur og stuttsøgur
**Двойник: Петербургская поэма* (*Dvojnik: Peterburgskaja poema*), 1846. Norsk týðing 1931:  *Dobbeltgjengeren*
**Господин Прохарчин* (*Gospodin Prokhartsjin*), 1846. Norsk týðing: Herr Prokhartsjin.
**Хозяйка* (*Khozjajka*), 1847. Norsk týðing 1885: *Krotkaja*
**Слабое сердце* (*Slaboe serdtse*), 1848. Norsk týðing: *Et svakt hjerte*
**Белые ночи* (*Belyje notsji*), novelle, 1848. Norsk týðing 1888: *Lyse Nætter*
**Неточка Незванова* (*Netotsjka Nezvanova*), 1849. Norsk týðing 1925: *Lille Netta Njesvanov*
**Маленький герой* (*En liten helt*), 1849. Norsk týðing 1931
**Дядюшкин сон* (*Onkels drøm*), 1859
**Село Степанчиково и его обитатели* (*Selo Stepantsjikovo i ego obitateli*), 1859. Føroysk týðing eftir Heðin Brú: *Tey á Steffansleiti*, Norsk týðing: *Landsbyen Stepantsjikovo*
**Записки из подполья* (*Zapiski iz podpolja*) 1864. Norsk týðing 1955 eftir Ejnar Thomassen: *Kjellermennesket*
**Вечный муж* (*Vetsjnyj muzj*), 1870. Norsk týðing 1976 eftir Marit Bjerkeng (Nielsen): *Den evige ektemann*

## Keldur


Bólkur:Russiskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1821
Bólkur:Andlát í 1881
1671

Øldir: 16. øld - **[[17. øld]]** - 18. øld

Áratíggju: 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini - 1670-árini - 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 

Árstal: 1666 1667 1668 1669 1670 - 1671 - 1672 1673 1674 1675 1676 
----
## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*

Bólkur:1670-árini
1673

**1673** (MDCLXXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi. 

## Hendingar
* Danir byggja Christiansborg skansa á Gullstrondini (nú í høvuðsstaðnum Accra í Gana)

## Føðingar
*

## Andlát
*13. oktober - Christoffer von Gabel, danskur embætismaður, ið hevði einarætt til at reka handilsvirksemi í Føroyum eitt tíðarskeið.

Bólkur:1670-árini
1674

**1674** (MDCLXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi. 

## Hendingar
*

## Føðingar
*5. desember - Iver Rosenkrantz, danskur politikari, forsætisráðharri Danmarkar 1730-1735 (d. 1745)
*

## Andlát
* 8. november - John Milton, enskur yrkjari og høvundur (f. 1608)
*

Bólkur:1670-árini
1675

**1675** (MDCLXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi. 

## Hendingar
*

## Føðingar
* 7. oktober - Rosalba Carriera, venesianskur listamálari (d. 1757)
*

## Andlát
* 15. desember - Johannes Vermeer, niðurlendskur listamálari (f. 1632)
*

Bólkur:1670-árini
1676

**1676** (MDCLXXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi. 

## Hendingar
* 4. desember - Bardagin um Lund: Svenskar herdeildir leypa á danska herin. 
*

## Føðingar
* 26. august - Robert Walpole, bretskur forsætisráðharri. Hann var tann fyrsti ið bar heitið *prime minister* (d. 1745)
*

## Andlát
*14. juli - Simon Grundel-Helmfelt, svenskur herovasti (f. 1617)

Bólkur:1670-árini
Hafez

**Shams al-din Hafiz**  ella **Hafez** (í veruleikanum: **Khwāje Šamsod-dīn Mohammad Hāfez-e Šīrāzī**, &#1582;&#1608;&#1575;&#1580;&#1607; &#1588;&#1605;&#1587;&#8204;&#1575;&#1604;&#1583;&#1740;&#1606; &#1605;&#1581;&#1605;&#1583; &#1581;&#1575;&#1601;&#1592; &#1588;&#1740;&#1585;&#1575;&#1586;&#1740; ; føddur 1320 í Shiraz í tí núverandi Iran, deyður 1390 í Shiraz) var ein persiskur yrkjari og mystikari. 

Hafez verður sæddur sum ein persiskur/iranskur tjóðaryrkjari, og yrkingar hansara verða enn nýttar. Yrkingarnar eru skrivaðar í forminum ghazal, við dupultum versum og monorímum. Skaldskapur hansara umfatar millum 500 og 600 yrkingar, tó fær hann æruna fyri at hava skrivað í minsta lagi 709 yrkingar. Standardútgávan *Divân-e Hâfez* inniheldur umleið 500 yrkingar.

## Slóðir úteftir
* Hafiz liv och verk  Ashk Dahléns essays um lívið hjá Hafez (á svenskum)
* Hafiz on Love  Heimasíðan hjá Shahriar Shahriari um skaldið

Bólkur:Iranskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 14. øld
Bólkur:Andlát í 14. øld
Kālidāsa

**Kālidāsa** (devanāgarī: कालिदास), var ein viðurkendur indiskur yrkjari, sum av mongum verður mettur at vera tað størsta skaldið og dramatikarin, ið hevur skrivað á sanskrit. Tað er ringt at tíðarfesta skaldskapin, men hann var mest sannlíkt til í guptatíðini í fjórðu, fimtu ella settu øld. 

Man kennir ikki til nakað, burtursæð frá verkum hansara, um lívið hjá Kālidāsa, eitt nú hvar ið hann búði ella nær ið hann livdi. Søgnin sigur, at hann var vakur maður, sum bleiv giftur við einari prinsessu. Men, sambært søgnini, so vaks hann upp uttan at fáa nakra skúlagongd ella útbúgvin, og prinsessan skammaði seg yvir hvussu óvitandi hann var. Kālidāsa tilbað gudinnuna Kali (navn hansara merkir tænarin hjá Kali). 

Søgnin sigur, at hann varð myrdur á av einum kurtesani á Sri Lanka.

## Keldur


Bólkur:Indiskir rithøvundar
Leo Tolstoj

Greivi **Lev Nikolajevitsj Tolstoj** (russiskt: Лев Николаевич Толстой, føddur 9. september 1828 í Tula, deyður 20. november 1910 í Astapovo í núverandi Lipetsk oblast), í Norðurlondum vanliga nevndur **Leo Tolstoj**, var ein russiskur rithøvundur, hann skrivaði skaldsøgur og essays, hann var dramatikari og heimspekingur – eins væl og pasifistur, kristin anarkistur og útbúgvingarreformator. Hann er kanska tann persónurin í tí aristokratisku Tolstoj familjuni, sum hevur havt størstu ávirkan.

Sum rithøvundur er Tolstoj viðurkendur kring allan heimin sum ein av týdningarmiklastu skaldsøguhøvundum í heimsbókmentunum, seinni í lívinum skrivaði hann eisini sjónleikir og essay. Hann er serliga kendur fyri síni meistarverk *Kríggj og friður* (Krig og fred) (1865–69) og *Anna Karenina* (1875–77). Hesar báðar skaldsøgurnar vera mettar at vera tær bestu innan realistiska fiksjón bæði tá hugsa verður um vævi, breidd og realistiskan framburð av tí russiska lívinum í 19. øld.

Finnbogi Ísakson hevur týtt eina skaldsøgu hjá Tolstoj, sum ber heitið Kreutzer sonatan.

## Skaldsøgur og stuttsøgur
*Heitini eru á norskum:*
* *Barndom* (1852)
* *Gutteår* (1854)
* *Ungdom* (1856)
* *Sevastopolfortellingene* (1-3, 1855-56)
* *Kosakkene* (1863)
* *Polikusjka* (1863)
* *Krig og fred* (1-4, 1867-69)
* *Anna Karenina* (1873–77)
* *En bekjennelse* (1879–82)
* *Historien om en hest* (1885)
* *Ivan Iljitsj' død* (1886)
* *Mørkets makt* (1886)
* *Kreutzer sonatan* (1890), útgivin á føroyskum í týðing eftir Finnboga Ísakson.
* *Hva er kunsten?* (1897–98)
* *Oppstandelse* (1899)
* *Det levende liket* (1900)
* *Hadji Murat* (útgivið eftir deyða hansara í 1910)
* *Guds rike finnes hos deg* (fyrst útgivin á týskum í 1894)

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1828
Bólkur:Andlát í 1910
Bólkur:Russiskir rithøvundar
Marcel Proust

**Valentin Louis Georges Eugène ''Marcel'' Proust**,  føddur 10. juli 1871 í Auteuil nærindis París, deyður 18. november 1922 í París, var ein franskur rithøvundur. Hann var læknasonur. Frá 1905 livdi hann eitt isolerað lív og var í veruleikanum avskorin frá umheiminum. 

Hann skrivaði skaldsøgurøðina 1913-1927 *À la recherche du temps perdu* (svenskt heitið: *På spaning efter den tid som flytt*, sum var í sjey bindum á nærum trítúsund síður, sum vóru útgivnar í tíðarskeiðnum 1913 til 1927. Skaldsøgan, sum er høvuðsverk hansara, snýr seg um lívið í Fraklandi í 1800-talið og um áratúsundskiftið millum 19. og 20. øld. Verkið inniheldur eisini eina gransking inn í hansar egna sálarlív.

Verkini hjá Proust vóru millum teirra ið vóru brend í 1933 á bókabálinum í Nazitýsklandi.

## Bøkur
* *Portraits de femmes*
* 1896 *Les plaisirs et les jours*
* 1913-1927 *À la recherche du temps perdu*
** 1913 *Du côté de chez Swann*
** 1918 *À l'ombre des jeunes filles en fleur*
** 1920 *Le côté de Guermantes*
** 1922 *Sodome et Gomorrhe*
** 1923 *La prisonnière*
** 1925 *Albertine disparue* (upprunaheitið: *La fugitive*)
** 1927 *Le temps retrouvé*
* 1919 *Pastiches et mélanges*
* 1954 *Contre Sainte-Beuve*
* 1954 *Jean Santeuil* (ikki liðug)

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1871
Bólkur:Andlát í 1922
Bólkur:Franskir rithøvundar
1663

**1663** (MDCLXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
hósdegi.

----
## Hendingar
*

## Føðingar
* 13. november - Árni Magnússon íslendskur handritasavnari og professari (d. 1730).

## Andlát
* 28. desember - Francesco Maria Grimaldi, italskur alisfrøðingur (f. 1618)
*

Bólkur:1660-árini
1664

**1664** (MDCLXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi. 

## Hendingar
* New Jersey gerast bretskt hjáland.

## Føðingar
*

## Andlát
*14.-20. februar - Corfitz Ulfeldt, danskur politikari (f. 1606)
*

Bólkur:1660-árini
1665

**1665** (MDCLXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi. 

----
## Hendingar
*

## Føðingar
*6. februar - Anna, drotning av Onglandi, Skotlandi og Írlandi frá 1702 til 1707 og drotning av Stóra Bretlandi frá 1707 til 1714 (d. 1714)
*

## Andlát
* 12. januar - Pierre de Fermat, franskur støddfrøðingur og løgfrøðingur (f. 1601).
* 10. mars - Árni Oddsson íslenskur løgmaður (f. 1592)
* 17. september - Filip IV kongur av Spania (f. 1605).
*

Bólkur:1660-árini
1666

**1666** (MDCLXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
mánadegi.

----
## Hendingar
*

## Føðingar
*6. september - Ivan V, russakeisari (tsarur) (d. 1696)
*

## Andlát
* 18. mars - Jan van Vliet, niðurlendskur málfrøðingur (f. 1622)
* 15. august - Johann Adam Schall von Bell, týskur trúboðari (f. 1591)
* 26. august - Frans Hals, niðurlendskur listamálari (f. 1591)
*

Bólkur:1660-árini
Geoffrey Chaucer

**Geoffrey Chaucer** (føddur umleið 1343, deyður 25. oktober 1400) var enskur rithøvundur, yrkjari, heimspekingur og diplomatur. Sjálvt um hann skrivaði fleiri yrkingasøvn, er hann í dag best kendur fyri sítt (ófullfíggjaða) verk, *Canterbury-søgurnar* (*Canterbury Tales*), sum er eitt stórt verk við nógvum síðum og minnir um *[[Decameron]]* hjá  Boccaccio, ið eins og søgurnar hjá Chaucer eru knýttar saman av einari rammusøgu.

Chaucer verður nevndur ”faðir at enskum bókmentum” og verður róstur fyri at vera tann fyrsti rithøvundurin sum vísti, at tað fólksliga enska málið, tað so-nevnda miðenskt, kundi brúkast í listarligum høpi, í einari tíð har málið ið var nýtt í hoffinum var skrivað á fronskum-normanniskum ella á latíni. Sjálvt um hann í tveimum tíðarskeiðum livdi í ónáðum, var hann meginpartin av lívinum tætt knýttur at tí politiska valdinum í Onglandi.

Geoffrey Chaucers stil og teknik blev efterlignet i århundrederne efter hans død; fx lånte William Shakespeare handlingen til sit drama *[[Troilus og Kressida]]* (1601) fra Chaucer, mens John Dryden og Alexander Pope moderniserede flere af hans fortællinger, så de passede til deres egen tid.

### Enska málið hjá Chaucer
Sjálvt um málið hjá Chaucer er nógv tættari nútíðar enskum teksti enn eitt nú teksturin í *[[Beovulf-kvæðið|Beowulf]]*, er tað blivið nútíðargjørt í teimum flestu útgávunum. Teksturin niðanfyri er frá innleiðinginum til *Summoner's Tale* har teksturin hjá Chaucer kann samanberast við eina nýmótans týðing:

## Keldur


Bólkur:Enskir rithøvundar
Bólkur:Diplomatar
Bólkur:Føðingar í 14. øld
Bólkur:Andlát í 14. øld