open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ólavsøka

**Ólavsøka** verður hátíðarhildin 28. og 29. juli og er tjóðarhátíð føroyinga.

Í túsund ár hava føroyingar hildið hátíð fyri sameiningini av politikki og kristindómi á deyðadegi Ólavs Heilaga. Hesin Noregs kongur fall í bardaga á Stiklastøðum hin 29. juli 1030 og gjørdist halgimenni norðmanna.

Deyðadagur hansara gjørdist tingdagur føroyinga. Føroyingar vóru teir einastu norðurlendingar, sum settu ting á ólavsøku. Eingin veit rættuliga hví. Men hon verður hildin enn í dag í Tórshavn, tá ið tingmenn, kirkjumenn og høgir embætismenn ganga í skrúðgongu úr Løgtingshúsinum oman í Dómkirkjuna til guðstænastu og niðan aftur í Løgtingið, sum verður sett hvørt ár á ólavsøku. At tinghald og ólavsøka hoyra saman er hjá føroyingum ein næstan túsund ára mentanarlig siðvenja.

Hátíðarhald hevur helst altíð verið í sambandi við tinghaldið. Vit vita frá gomlum keldum, at nógv fólk kom til Havnar á ólavsøku. Sambandið millum Løgting og kirkju er eisini gamalt, tó helst ikki eldri enn 1609, tá ið fyrsta kirkja varð bygd í Tórshavn, úti á Reyni. Í 1673 skrivaði prósturin Lucas Debes, at hvør tingdagur byrjaði við guðstænastu í Havnar kirkju. Núverandi Havnar Kirkja, Dómkirkjan, varð bygd í 1788.

Í dag er skrúðgongan ein fastur partur av ólavsøkuni. Tað tykist at hava verið ógvuliga ymist, sum skrúðgongan hevur verið skipað. Í hvussu er var eingin føst skipan, t.d. um raðfylgjuna. Við hvørt hevur eisini politisk ósemja verið um henda spurning. Tað hevur ikki enn eydnast at fáa eina fasta skipan.
Men kortini - so sæst á hvørjari ólavsøku enn í dag hitt gamla sambandið millum ting og kirkju.

Og hin stóra mannfjøld, sum hvørt ár skoðar skrúðgonguna við løgtingsmonnum, prestum og donskum embætismonnum úr løgtingshúsinum oman í Dómkirkjuna og niðanaftur, væntar at síggja hesa sjón ár um ár.

## Myndir

Mynd:People in the Centre of Tórshavn, Faroe Islands 29 July 2012.JPG|Nógv fólk á Vaglinum í Havn ólavsøkudag 2012
Mynd:Ólavsøka 2012 at Tinghúsvøllur in Tórshavn.JPG|Ólavsøkukórið, politikarar, prestar, ríkisumboðið og onnur, sum hava gingið skrúðgongu úr Dómkirkjuni niðan á Tinghúsvøllin ólavsøkudag 2012.
Mynd:Faroese Chain Dance in Sjonleikarhusid on Olavsoka 2011.jpg|Føroyskur dansur á ólavsøku 2011 í Sjónleikarhúsinum í Havn.
Mynd:Olavsoka 2010 Boat Race Women 6-oar rowing boats.JPG|Kappróður á ólavsøku 2010
Mynd:The Dreams a Faroese Band 2011 in Torshavn.jpg|The Dreams framføra á Ólavsøkukonsertini 2011
Mynd:GHM a Faroese Symphonic Band.jpg|Horntónleikur er ofta at hoyra á ólavsøku, her er tað GHM í 2011


## Slóð úteftir

* Postverk Føroya

## Keldur


Bólkur:Føroyar
Bólkur:Føroyskar stevnur
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** er høvuðsstaður í tí sjálvstýrandi Galicia, sum liggur í útnyrðingshorninum av Spania, og hevur umleið 94,000 íbúgvar (ár 2008). Býurin er uppkallaður eftir Jakob eldra, ið var ein av teimum 12 apostlunum hjá Jesus. Grøv hansara er í dómkirkjuni (katedralinum) í býnum. Síðan miðøldina hava pílagrímar gingið pílagímsgongu til grøvina. Vanligt er, at fólk ið hava vitja grøvina, seta eina Jákupsskel á klæði síni, sum eitt tekin um at tey hava verið har.

Gamli býarparturin av Santiago de Compostela kom á listan hjá UNESCO yvir heimsarv í 1985. Býurin hevur egið fróðskaparsetur. Í 2000 var býurin Evropiskur mentanarhøvuðsstaður.

Bólkur:Býir í Spania
Bólkur:Heimsarvar
Sørvágsvatn

**Sørvágsvatn**, verður í Vágum eisini nevnt **Vatnið** og eisini **Leitisvatn**, liggur í Vágum og er størsta vatn í Føroyum, 3,4 km2 til víddar. Vatnið liggur millum bygdirnar Sørvág, Miðvág og Vatnsoyrar. Vatnið liggur í einum av náttúruvakrastu økjum í landinum. Vanligt hevur verið at fiska síl í vatninum. Undir krígnum var vatnið sjóflogbreyt hjá enskum flogførum, og flúgvarabedingin norðantil á Vatninum, ber enn boð um hetta.

Tað liggur í Vágum, stutt frá Vága Floghavn, og kallast Leitisvatn í bygdunum eystanfyri vatnið, meðan sørvingar kalla tað Sørvágsvatn. Sørvágsvatn/Leitisvatn liggur í 32 metra hædd í einum breiðum dali millum fjøllini á sunnara parti av Vágum. Vatnið er 3,56 km2 í vídd, uml. 6 kilometrar langt og uml. 800 metrar har tað er sum breiðast. Miðaldýpið er 27,5 metrar og har tað er djúpast, 59 m. Frárenslið er tann stutta Bøsdalsá, sum rennur út av berginum í Bøsdalafossi, beinleiðis á sjógv. Suðursíðan av Vágum er illa jarðslitin og eyðkend fyri bratta bjargalendið, m.a. forbergið Trælanípan, sunnanfyri Bøsdalafoss.

Strondin er mest hella og leyst smágrót, men norðasti endin av vatninum hevur sandstrond. Við norðurendan liggur annars einasta innlandsbygd í Føroyum, Vatnsoyrar.

## Seinni heimsbardagi

Undir Øðrum heimsbardaga, áðrenn floghavnin varð bygd, nýtti bretska hersetingarvaldið vatnið at lenda á við sjóflogførum, ið vardu føroysku havleiðirnar og annars fluttu manning og tilfar til hernaðarstøðina. Tað finnast enn mangar slóðir og toftir eftir virksemið hjá bretska hervaldinum við Sørvágsvatn/Leitisvatn.

## Sí eisini

* Vøtn í Føroyum

## Slóðir

* Lakeside.fo (Útferð við bátinum á vatni.)

Bólkur:Vøtn í Føroyum
Bólkur:Vágar
Símun av Skarði

**Símun av Skarði** (3. mai 1872 - 9. oktober 1942) var fólkaháskúlastjóri í Tórshavn. Hann var lærari og stjóri á Føroya Fólkaháskúla. Setti saman við Rasmusi Rasmussen háskúlan á stovn 1899. Var eisini skald, yrkti m.a. tjóðsangin "Tú alfagra land mítt". Saman við Símun Paula úr Konoy gav hann út fyrsta føroyska barnablaðið, Ungu Føroyar (1907-10 og 1914-15). Símun av Skarði var í nøkur ár løgtingsmaður fyri Sjálvstýrisflokkin. 

* Foreldur: Elsa f. Matras av Viðareiði og Johannes Johannesen av Skarði. 
* Hjúnafelagi: Sanna Jacobsen úr Tórshavn 1901. 
* Børn: Jóhannes av Skarði. 
* Valdømi: Norðuroyggjar. 
* 1896 Læraraprógv frá Føroya Læraraskúla.
* 1899 - 1942 Lærari á Føroya Fólkaháskúla. 
* 1902 - 1903 Føroya Lærarafelag. 
* 1906 - 1914 Løgtingsmaður (Sjálvstýrisflokkurin). 

## Útgivið

* Tú alfagra land mítt (1. februar 1906)
* *Jólasálmar og morgun- og kvøldsálmar*. Tórshavn: Fram 1913 (30 s., samman við Jákup Dahl)
* *Vár: sjónleikur í fimm pørtum*. 2. útgava - Tórshavn: Ungu Føroyar, 1960. (67 s.)
* *Streingir, ið tóna*; ritstjóri: Turið Sigurðardóttir
** *Streingir, ið tóna: Yrkingar.* Tórshavn: Forlagið Fannir, 1998. ISBN 99918-49-20-3. (176 s.)
** *Streingir, ið tóna II: Søguligar greinir, skaldskapur og søga.* Tórshavn, Forlagið Fannir, 1999. ISBN 99918-49-25-4 (257 s.)
** *Streingir, ið tóna III: Skald og skaldskapur, mál og upplýsing, mentan ....* Tórshavn, Forlagið Fannir, 2000. ISBN 99918-49-27-0 (446 s.)
** *Streingir, ið tóna IV: Søgur og ævintýr.* Tórshavn, Forlagið Fannir, 2001. ISBN 99918-49-31-9 (274 s.)
** *Streingir, ið tóna V: Søgur og ævintýr.* Tórshavn, Forlagið Fannir, 2002. ISBN 99918-49-31-9 (102 s.)
** *Streingir, ið tóna VI: Vár og Víkingarnir á Hálogalandi.* Tórshavn, Forlagið Fannir, 2003. ISBN 99918-49-37-8 (161 s.)
** *Streingir, ið tóna VII: Skaldsøgan Strondin bláa eftir Kristmann Guðmundsson.* Tórshavn, Forlagið Fannir, 2005. ISBN 99918-49-38-6

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1872
Bólkur:Andlát í 1942
Føroyska krónan

**Føroyska krónan** hevur sama virði sum danska krónan (DKK). Serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum, hóast føroyskir myntir ikki verða slignir. Føroyskir pengaseðlar eru viðurkendir, men tá ið Føroyar ikki hava egið gjaldoyra, er ein føroysk króna tað sama sum ein donsk króna.

* 1 króna = 100 oyru
* 100 krónur ≈ 13,50 evrur (euro)
* 1 evra ≈ 7,50 krónur

Síðani 1951 hevur Danski tjóðbankin prentað føroyskar pengaseðlar við føroyskum teksti. Virðið á føroysku seðlunum er tað sama sum á teimum donsku pengaseðlunum. Støddin er eisini tann sama. Høvuðsevnini á teimum pengaseðlunum, sum komu í 2012, eru føroysk djór og føroysk náttúra. Á eini síðu eru djór og á hinari síðuni er ein landslagsmynd. Tað er føroyski listamaðurin Zacharias Heinesen, sum hevur gjørt vatnlitsmyndirnar á teimum seðlunum, ið komu út í 2012. Myndevnini eru við til at geva pengaseðlunum ymiskleika. Myntirnar í Føroyum eru tær somu sum í Danmark.

## Søgan um føroysku krónuna

Undir seinna heimsbardaga varð sjálvstøðug føroysk króna stovnsett. Føroyska krónan varð við lóg ásett at vera 1/20 av enska pundinum. Hesi bæði gjaldoyruni vóru tá í einari sonevndari *Currency board*-skipan, sum merkir, at tvey gjaldoyru ella fleiri eru sett beinleiðis í lutfall til hvørt annað. Minkar eitt í virði, so minkar hitt ella hini við. Orsøkin til stovnanina av føroysku krónuni var týska hersetingin av Danmark. Í Føroyum hildu danskir myndugleikar formliga fram at vera til. Sambært føroyskari løgfrøði varð Danmark ongantíð hersett, men flutt í Amtmansborgina í Havn. Amtmaður umsat so at siga alt, sum danskir myndugleikar undan honum høvdu gjørt. Tí varð krónan ikki avtikin, hon helt fram at vera til, óheft av veruligu donsku krónini. 

Í fyrstu atløgu fingu danskir seðlar eitt stempul frá amtmanni, sum segði frá, at seðilin bara var galdandi í Føroyum. Seinni vóru tó serligir seðlar prentaðir og myntir slignir til føroyska nýtslu. Hesir nýggju føroysku pengarnir vórðu framleiddir í Onglandi. Føroyska gjaldoyrað varð verandi soleiðis líka til 1949, hóast seinni heimsbardagi endaði í 1945. Heimastýrisskipanin kom ikki í gildi fyrr enn í 1948, og ikki fyrr enn eftir hetta varð føroyska krónan broytt til tað, hon er í dag. 12. apríl 1949 kom lóg í gildi, sum ásetir, at Føroyar hava egið gjaldoyra, sum eitur ein króna. Og lutfallið millum føroysku og donsku krónuna er 1 króna = 1 krone. Í lógini verður eisini ásett, at serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum. Men eingir serligir føroyskir myntir verða slignir. Danskir myntir verða brúktir í Føroyum. Lógin hevur gildi enn. Tí er, sambært lóg, einasta lógliga gjaldoyra í Føroyum hin føroyska krónan (og danskir myntir), sum tó hevur sama virði sum hin danska.

## Sí eisini
*Danska krónan

## Keldur


## Slóðir úteftir

* Lov nr. 248 frá 12. april 1949 om pengesedler m.v. på Færøerne.
* Danmarks Nationalbank: Færøernes seddelserie .
* Ron Wise's World Paper Money - Faroe Islands  (myndir).

Krónan
Bólkur:Gjaldoyra
Súsanna Helena Patursson

**Súsanna Helena Patursson** livdi frá 27. august 1864 til 15. desember 1916. Hon er fødd í Kirkjubø og foreldur hennara vóru kongsbóndi *Poul Peder Pedersen* (Páll Patursson) (1836-1893) og *Ellen Cathrine Djonesen* (Elin Dalsgarð) (1840-uml. 1866). Helana var fyrsta føroyska kvinnan, sum er kend fyri at stríðast fyri rættindum hjá kvinnum og at arbeiða fyri javnstøðu millum kynini. Hon skrivaði fyrsta sjónleikin á føroyskum máli og útgav fyrsta føroyska blað fyri kvinnur, skrivað á føroyskum. Blaðið nevndist *Oyggjarnar*. Meðan hon búði í Keypmannahavn bar hon so í bandi, at føroyskar kvinnur eisini kundu gerast limir í Føroyingafelagnum í Keypmannahavn, hetta hendi í 1896. Hon var systir Jóannes Patursson og Sverra Patursson. Hon var ógift og átti ongi børn.

## Helenu Patursson til minnis

HELENA PATURSSON

Hon ynskti sær sól og summar;
tó aldri ta eydnu fann.
Sóttin hom tærdi livsins rót,
og langliga stundin rann.

Hon vildi fegin hjálpa
og benda á beina leið -
men fólkið svav og tað svevur enn,
og verkið eydnaðist ei.

Nú ynskti hon bert at sova,
brotin á legu hon lá. -
Og deyðin, hann kom á vinarhátt,
streyk henni um eygnabrá. -

Og nú er tað hvíld friður. -
Vár móðir í mold teg fjól.
Gleði teg Harrin á evstu stund,
hann gevi summar og sól

(Hans Andrias Djurhuus, 1917)

## Útgivið

* 1889 - Veðurføst (sjónleikur)
* 1896 - Far væl (yrking)
* 1905-1908 - Oyggjarnar (blað)

## Bókmentir
*Malan Simonsen:  *Bylgjurnar leika í trá : um skaldskap eftir konufólk 1889-1945*. Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 1992. - 199 síður
*Malan Simonsen: *Fyri fyrst : Yrkingar, søgur og leikir eftir konufólk 1896-1945.* Tórshavn: Føroya Skúlabókagrunnur, 1992. - 175 síður.

## Ávísingar úteftir
* Dansk Kvindebiografisk Leksikon

Bólkur:Føroyskar kvinnur í politikki
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1864
Bólkur:Andlát í 1916
Bólkur:Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Benadikt XVI

**Bænadikt 16. pávi** (latín: *Benedictus XVI*) varð føddur *Joseph Alois Ratzinger* hin 16. apríl 1927 í býnum Marktl am Inn í Bayern í Týsklandi. Hann doyði hin 31. desember 2022 í Vatikaninum. Joseph Ratzinger, professari í gudfrøði, gjørdist 95 ára gamal.

Hann var konservativur, trúgvur móti lærusetninginum og berjist hart móti liberaliseringum í rómversku-katólsku kirkjuni. Hann var erkibispur í München, áðrenn hann gjørdist leiðari í deildini hjá Vatikaninum fyri spurningar um lærusetningin. Hesa støðuna brúkti hann millum annað til at berja niður suðuramerikonsku frælsisteologina, sum var ávirkað av marxismu. Ratzinger er kendur fyri at hava verið høgra hond hjá Jóhannesi Páll 2. páva. Eftir at Jóhannes Páll 2., pávi andaðist 2. apríl í 2005, varð Joseph Ratzinger valdur pávi við nýggja navninum Bænadikt XVI. Bænadikt pávi tók við embætinum 19. apríl sama ár.

Tann 85 ára gamli pávin Bænadikt 16. almannakunngjørdi 11. februar 2013, at hann fór frá sínum embæti, sum tann fyrsti pávin síðani Grækaris 12. í 1415. Orsøkin er, at pávin ikki longur metur seg hava heilsu til at halda fram. Eftirmaður hjá honum gjørdist Frans pávi.

Síðan 2013 búði fyrrverandi pávin í einum gomlum kleystri í Vatikaninum. Tá hann í 2020 fór til Týsklands at vitja sjúka beiggja sín Georg, gjørdist fyrrverandi pávin sjálvur álvarsliga sjúkur, men hann kom fyri seg aftur.

Seint í 2022 gjørdist hann enn eina ferð álvarsliga sjúkur, men heilsan bara versnaði. Fyrrverandi pávin andaðist, 95 ára gamal, á seinasta degnum í desember mánaði í Mater Ecclesiae kleystrinum í Vatikaninum.

## Sí eisini

* Katólsk kirkja í Føroyum
* Vatikanið

## Keldur

## Ávísingar úteftir
* Vatican.va - Heimasíða hjá páva
* Katolsk.dk - Biskopsdømið Keypmannahavn

Bólkur:Pávi
Bólkur:Føðingar í 1927
Bólkur:Andlát í 2022
Bólkur:Týskarar
Katólsk kirkja í Føroyum

**Katólska Kirkjan í Føroyum** telur umleið 270 fastbúgvandi katolikkar úr umleið 23 ymiskum londum (2017). Miðdepil fyri katólsku kirkjuna í Føroyum er Mariukirkjan í Tórshavn. Føroyingar verða tiknir upp í kirkjuliði við jøvnum millumbili, seinast var í juli 2020. Hin kendasti man einahelst vera William Joensen úr Sumba, bróður Pól F. Hann og Kinn Magnussen umboðaðu Føroyar, tá Jóannes Páll 2. pávi var í Danmark í 1989. Bæði vóru í føroyskum búnum, og bæði upplivdu tey at fáa tað heilagu kommuniónina frá Jóannes Páll páva. 

## Søga

Árið 999 sendir Ólavur Tryggvason, kongur í Noregi, Sigmund Brestisson til Føroyar saman við prestum *at skíra fólkið og kenna teimum tað fremsta í teirri kristnu trúgv*. Innihaldið í kristindóminum, kirkjulæran, var rómversk katólsk.

Í árinum 1100 verða Føroyar skipaðar sum eitt bispadømi, og í 1111 varð fyrsti bispurin settur í Kirkjubø, har bispasetrið var. Har sótu tey næstu 400 árini 34 katólskir bispar.

Tann seinasti av hesum var Ámundur Ólavsson, sum sat í embæti sínum til í 1538. Christian III hevði avtikið norska ríkisráðið í 1535, og gjørt Noreg (og Føroyar) til danskt land. 1537 avgjørdi kongur, at trúbótin skuldi galda fyri Noreg og hervið eisini fyri Føroyar. Við siðaskiftið varð gamla biskupsembætið avtikið, somuleiðis prestaskúlin; og øll tann jørðin, sum katólska kirkjan átti í Føroyum, fór undir kong. Kirkjumálið varð danskt.

Eftir trúarfrælsið í 1849 vórðu royndir gjørdar at stovna katólsku kirkjuna aftur í Føroyum. Georg Bauer prestur, slektaður úr Bayern, kom til Føroyar í 1857. Hann bygdi eina kirkju í Rættará. Tá Bauer prestur umleið 1880 fór úr Føroyum, var eingin at taka við starvi hansara. Í 1900 var bert ein katolikkur í Føroyum. Hetta var ein kona, sum búði á Hvítanesi.

Í 1931 varð katólska kirkjuliðið endurreist. Tveir nýlærdir prestar, E. G. Boekenogen og Thomas King, vildu fegnir átaka sær starv í Føroyum. Í húsi Fransiskanasystranna, ið komu til Føroya sama árið, varð ein lítil kirkja vígd tann 23. mai 1931. Millium tey fyrstu, ið leitaðu til kirkjuna, vóru nøkur gomul, sum í barnaárunum komu í kirkju hjá Bauer presti. 

Skjótt var kirkjan í Bringsnagøtu ov lítil, og saman við tí nýggja skúlanum, Sankta Frants skúla, sum Fransiskanasystrarnar lótu byggja eftir tekning hjá H.C.W. Tórgarð, arkitekti, varð eisini bygd ein vøkur kirkja, ið var vígd 19. desember 1933.

Nýggja sóknarkirkjan, Mariukirkjan, stóð liðug í 1987 og var vígd við eini eukomeniskari gudstænastu í august 1987. 

## Kelda

* Postverk Føroya (almenn ogn).

## Ávísingar úteftir
* Katolsk.fo - Heimasíðan.

Bólkur:Kristindómur í Føroyum
Bólkur:Rómversk-katólska kirkjan
Tjóð

Orðið tjóð er gamalt norrønt, **þjóð**, og kann í høvuðsheitum merkja tvey ting:
***Fólk,** flokkur av fólki av somu rót og við felags máli, mentan, søgu og tílíkum. Her hongur hugtakið saman við einum felags samleika. Føroyingar, t.e. fólkið, eru ein **tjóð** eftir hesi merking.
***Land,** um ein **tjóð** serliga heldur til í einum ávísum avmarkaðum øki, verður hetta økið ofta nevnt ein **tjóð**. Føroyar, t.e. landið, er **tjóð** eftir hesi merking.

Afturat hesum upprunamerkingum hevur orðið tjóð eisini fingið aðra merking:
***Fullveldisríki,** sjálvstøðugt land, sum er viðurkent av altjóða samfelagnum. Her er bland komið í. Ein **tjóð** hevur í grundini einki við politiskar eindir at gera. Men av tí at **tjóðir** hava lyndi til at skipa seg í politiskar eindir eftir egnari siðvenju, og av at nógv av heimsins fullveldisríkjum gjøgnum søguna hava í grundini verið **tjóðir**, eru orðini vorðin samheiti. Orðini merkja ikki tað sama, men hava av siðvenju fingið nakað sama týdning.

Bólkur:Tjóðskapur
Bólkur:Stýrisskipanir
Hin Stuttligi Flokkurin

**Hin Stuttligi Flokkurin** varð stovnaður í 2004. Flokkurin fekk 747 atkvøður til løgtingsvalið 2004. Hann hevði ikki nógvar limir umframt formannin Johan Dalsgaard (eisini kendur við navninum Johan í Kollafirði). Men í summum valsendingum var Rubek S. Lilaa við í kjakinum fyri flokkin. 

## Formenn

* Johan Dalsgaard

## Slóðir

Stuttligi Flokkurin, Hin
Johan Dalsgaard

**Johan Dalsgaard** (ella **Johan í Kollafirði**) (30. apríl 1966 í Keypmannahavn) er sjónleikari, tónleikari og skemtari og eitt stutt skifti eisini politikari. Í 2004 stovnaði hann Hin Stuttliga Flokkin og stillaði upp til løgtingsvalið. Hann varð tó ikki valdur.

## Virksemi

### Tónleikur
* 1988 - Fløga við bólkinum Springs
* 1995 - Band við rokktónleiki við hittinum *Kollafjørð*

### Filmur
* 1999 - Bye Bye Bluebird

### Útvarp
* Atlantic Radio
* Rás 2
* Radio Fámará, sending í Útvarpinum hjá Kringvarpi Føroya (2012)

## Ávísngar úteftir
* Niðurløgd heimasíða

Dalsgaard, Johan
Dalsgaard, Johan
Dalsgaard, Johan
Bólkur:Føroyskir politikarar
Mariukirkjan

**Mariukirkjan** er ein katólsk kirkja í Havn. Kirkjan er eitt listarverk í sær sjálvum innan sum uttan. Árne Winther hevur teknað hana. Mariukirkjan, sum nú er, varð vígd tann 30. august í 1987. Fyrra Mariukirkjan var bygd upp í Sankta Frants skúlan við Varðagøtu. Í hesi kirkjuni kemur kirkjuliðið saman at halda messu, og her birtir alt upp undir bøn og kvirru. Urtagarður er um kirkjuna, og her vaksa alskyns urtir; summar stava frá londum á sunnaru hálvu, ið hava somu gróðrarlíkindi sum her á landi. Ein mynd um, at Mariukirkjan hoyrir upp í alheims katólska felagsskapin. 

Heimasíða: www.katolsk.fo  

Bólkur:Rómversk-katólska kirkjan
Bólkur:Kristindómur í Føroyum
Bólkur:Kirkjur í Føroyum
Monako

**Fúrstadømi Monako** (franskt: *Principauté de Monaco*) ella bara **Monako**, er næstminsta landið í heiminum. Eisini er tað næsttættast bygda landið í heiminum; næst-fjølbygdasta landið í verðini er tað lítla fúrstadømið Monako. Tað er alt ein býur, sum síðan 1297 hevur verið eitt sjálvstøðugt ríki. Landið er einans 1,95 km2 til støddar, og har búgva uml. 35 000 fólk. Um fólkið í Føroyum skuldi búð líka tætt, so hevði tað svarað til, at øll 49 000 kundu búð í Stóru Dímun. Lítla ríkið Monako er á Miðjarðarhavsstrondini, tætt við italska vesturmarkið. Mitt inni í landinum er býurin Monte Carlo, kendur fyri sítt spælikasino og Grand Prix-kappkoyringina. Monako er frælst fúrstadømi, og síðan 1297 hevur Grimaldi-ættin stýrt landinum.

Frá 1641-1817 var Monako saman við Fraklandi. Bara lítil partur av fólkinum er úr Monako; meiri enn helmingurin eru franskir borgarar. Lýggja veðurlagið í Monako og glæsiliga umdømi landsins draga túsundtals ferðafólk. Nógv ríkfólk flyta hagar at búgva, tí skatturin er lágur. Mong teirra hava stórar stuttleikabátar liggjandi fyri teymi í gomlu havnini. Monako er eisini altjóða handilsmiðdepil.

## Myndasavn

Mynd:Monte_Carlo,_evening.jpg|Monte Carlo.
Mynd:Location_Monaco_Europe.png|Kortið vísir landið og grannalondini.


## Viðmerkingar

## Keldur

## Ávisingar úteftir
* www.gouv.mc - Monakiska stjórnin. 
* Monaco Net - Monakiskur portalur. 

*
Malan Marnersdóttir

**Malan Marnersdóttir** professari í bókmentafrøði, dr.phil, er fødd tann 25. januar 1952 í Klaksvík sum *Malan Simonsen*. Malan Marnersdóttir tók studentsprógv í Hoydølum í 1971. Við Københavns Universitet las hon danskt og tók hjágrein í fronskum á Århus Universitet. Í 1979 fær hon prógv sum magistari. Afturkomin til Føroya gerst hon lærari í føroyskum, donskum og fronskum í Hoydølum 1979-81; í 1981 tekur Malan Marnersdóttir pedagogikum á Aurehøj Statsgymnasium í Gentofte. Lektari í donskum og føroyskum á Johann-Wolfgang-Goethe Universität, Frankfurt am Main 1981-83. Hevur síðan 1983 starvast á Føroyamálsdeildini á Fróðskaparsetri Føroya har hon var rektari 1998-2004. Í 2004 gjørdist hon professari í bókmentum 2004 við ritgerðini *Hvør av øðrum*. 

## Útgávur

* Kvinnurøddir, 1985. 
* Konurák, 1989. 
* Bylgjurnar leika í trá, 1992. 
* Fyri fyrst, 1992. 
* Vinalagið, náttúran og samfelagið. Tættir í ritverki Marionnu Debes Dahl (1994). Lagt til rættis, saman við studentum á Føroyamálsdeildini. 
* Hvør av øðrum, 2000. Dr.phil.-ritgerð. 
* Analyser af færøsk litteratur. 

### Leikrit

* Logi, logi eldur mín, 1988. Skrivað saman við Lauru Joensen. 

## Heiðurslønir

* 1993 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir. 

## Ávísingar úteftir
* Setur.fo - Føroyamálsdeildin - Malan Marnersdóttir  
* Setur.fo - Útgávur 
* Dansk Kvindebiografisk Leksikon
* Rithøvundafelag Føroya 

Marnersdóttir, Malan
Marnersdóttir, Malan
Marnersdóttir, Malan
Bólkur:Føroyskir granskarar
Christian Pløyen

**Christian Pløyen** (12. januar 1803 í Keypmannahavn - 9. juni 1867 í Holbæk) var helst fólkakærasti amtmaður Føroya. Hann var danskur løgfrøðingur og embætismaður. Frá 1830 var hann fúti í Føroyum, og frá 1837 til 1847 var hann føroyskur amtmaður. Hann var ógvuliga væl líddur millum fólk, og skrivaði millum annað Grindavísuna og lærdi seg føroyska málið. Í 1837 varð Pløyen, sum hevði verið fúti, tilnevndur amtmaður. Hann var øðrvísi enn flestu amtmenn og yvirhøvur væl dámdur, ikki minst tí hann sum fúti hevði yrkt Grindavísuna, sum lýsir grindadráp væl. Pløyen dugdi eisini at tosa føroyskt. Í 1839 var hann saman við trimum føroyingum á eini kanningarferð í Hetlandi fyri at læra av hetlendsku fiskivinnuni, sum tá var meira framkomin enn fiskivinnan í Føroyum. Ein liður í hesum framburðsstrevi var at úthandlar vóru settir á stovn á Tvøroyri (1836), í Klaksvík (1838) og í Vestmanna (1839). 

## Útgivið

* *[[Grindavísan (teknirøð)|Grindavísan]]*; tekningar Óli Petersen; lagt til rættis Jústines Olsen et al. - 2. broytta útgáva. - Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 2004.(48 s., http://www.bms.fo/nybok/skuln031.htm )
* *Erindringer fra en Rejse til Shetlandsøerne, Orkneyøerne og Skotland i Sommeren 1839*. Keypmannahavn 1840, Tórshavn 1966, Vedbæk 1999.
** *Reminiscences of a voyage to Shetland, Orkney & Scotland in the summer of 1839*; translated from Danish by Catherine Spence. Lerwick: T. & J. Manson, 1896.

## Ávísingar úteftir
* Dansk Biografisk Leksikon 1887-1905: Christian Pløyen

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1803
Bólkur:Andlát í 1867
Jens Christian Djurhuus

**Jens Christian Djurhuus** (21. august 1773 Nes, Eysturoy - 29. november 1853 í Kollafirði), eisini nevndur **Sjóvarbóndin**, tí hann var bóndi við Sjógv í Kollafirði, var kvæða- og táttayrkjari. Hann yrkti fleiri føroysk kvæði og var ein av teimum fyrstu, sum yrktu á føroyskum máli. Hann var fjórði sonur Johan Christian Djurhuus (1741–1815) og Mariu Rønning (1741–1807), tey búðu á Nesi í Eysturoynni. Abbi hansara var danski presturin, Christen Djurhuus (1708–1775), sum var fluttur til Føroya at starvast sum prestur. Í 1797 giftist hann Jóhannu Mariu Jensdóttir úr Kollafirði, hon var dottir Jens Didriksen, Við Sjógv, sum var bóndi. Eftirsum hon var einabarn, festi Jens Christian garðin, tí kvinnur festu ikki garðar. Tey bæði fluttu inn í bóndagarðin sama árið sum tey giftist. Bóndagarðurin gjørdist ein mentanarligur miðdepil í bygdini. Jens Christian Djurhuus og Nólsoyar Páll yrktu báðir kvæði á føroyskum og mugu sigast at vera teir týdningarmestu persónarnir í føroyskum bókmentum í fyrra helmingi av 19. øld. 

Sagt verður frá - prógv er tó einki - at hann gekk í latínskúla í Havn. Hann hevur havt stóran áhuga fyri gomlum nørrønum søgum, tí úr hesum hevur hann yrkt flestu av kvæðum sínum. Sjóvarbóndin er kendasti kvæðayrkjari okkara, men hann hevur eisini yrkt tættir.

## Útgivið
* ''Sigmunds kvæði'' yngra
* *Leivs kvæði*
* Ormurin Langi

## Keldur


Bólkur:Føroyskir yrkjarar
Bólkur:Føðingar í 1773
Bólkur:Andlát í 1853
2002

**2002** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.

## Hendingar
* 30. apríl - Løgtingsval er í Føroyum.
* 10. desember - Vágatunnilin undir Vestmannasund millum Streymoy og Vágoy letur upp

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 10. februar - Pólland-Føroyar 2-1 (2-1) í Limassol (Kýpros) - Vinardystur (Rógvi Jacobsen, 28.)
* 13. februar - Liktinstein-Føroyar 0-1 (0-1) í Paphos (Kýpros) - Vinardystur (Uni Arge, 24.)
* 21. august - Føroyar-Liktinstein 3-1 (0-1) í Havn (Tórsvøllur) - Vinardystur (Christian Høgni Jacobsen, 61.; Fróði Benjaminsen, 73.; Julian Johnson, 81)
* 7. september - Føroyar-Skotland 2-2 (2-0) á Toftum - EM-undandystur (John Petersen, 7. og 12.) Myndir hjá 12. manni 
* 12. oktober - Litava-Føroyar 2-0 (2-0) í Kaunas - EM-undandystur 
* 16. oktober - Týskland-Føroyar 2-1 (1-1) í Hannover - EM-undandystur (1-1: sjálvmál hjá Arna Friedrich, 45.) Myndir hjá 12. manni 

## Føðingar
* 22. juli – Felix prinsur, yngsti sonur Joachim prins og greivinnu Alexandru. 
*

## Andlát
* 28. januar - Astrid Lindgren, svenskur rithøvundur (f. 1907)
* 13. februar - Waylon Jennings, amerikanskur sangari og tónleikari (f. 1937)
* 18. apríl - Thor Heyerdahl, norskur royndarfornfrøðingur, rithøvundur og ævintýrari (f. 1914)
* 6. mai - Pim Fortuyn, niðurlendskur politikari (f. 1948)
* 9. juli - Rod Steiger, amerikanskur sjónleikari (f. 1925)
* 6. oktober - Claus von Amsberg, týskur diplomatur (f. 1926)
* 18. november - James Coburn, amerikanskur sjónleikari (f. 1928)

*
2001

**2001** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.

## Hendingar
* 11. september - Yvirgangsatsókn ímóti World Trade Center í New York City og Pentagon í Washington DC í USA. Al-Kaida leiðarin Osama bin Laden fær skyldina fyri álopið.
* 6. oktober - Afghanistankríggið byrjar.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 31. januar - Svøríki-Føroyar 0-0 í Växjö - Norðurlandakapping 
* 24. mars - Luksemburg-Føroyar 0-2 (0-0) í Luksemburg - HM-undandystur (Christian Høgni Jacobsen, 75; Kurt Mørkøre, 83) Myndir hjá 12. manni 
* 28. mars - Russland-Føroyar 1-0 (1-0) í Moskva - HM-undandystur 
* 2. juni - Føroyar-Sveis 0-1 (0-0) á Toftum - HM-undandystur 
* 6. juni - Føroyar-Jugoslavia 0-6 (0-2) í Havn (Tórsvøllur) - HM-undandystur 
* 15. august - Jugoslavia-Føroyar 2-0 (1-0) í Beograd - HM-undandystur 
* 1. september - Føroyar-Luksemburg 1-0 (0-0) á Toftum - HM-undandystur (Jens Kristian Hansen, 85.) 
* 5. september - Føroyar-Russland 0-3 (0-2) í Havn (Tórsvøllur) - HM-undandystur 
* 6. oktober - Slovenia-Føroyar 3-0 (2-0) í Ljubljana - HM-undandystur

## Føðingar

## Andlát
* 7. januar - Poul Petersen, fyrrverandi løgtingsmaður úr Funningi (f.1901)
* 11. mai - Douglas Adams, amerikanskur rithøvundur.
* 3. juni - Anthony Quinn, amerikanskur sjónleikari.
* 26. august - Marita Petersen, løgmaður.
* 18. desember - Gilbert Bécaud, franskur sangari.

*
2000

**2000 (MM)** var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár. Fyrsti dagurin var ein leygardagur. 

## Hendingar
*

### List
#### Bókmentir
*Diamond Dust* hjá Anitu Desai.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 31. januar - Finnland-Føroyar 1-0 (0-0) í La Manga (Spania) - Norðurlandakapping 
* 4. februar - Ísland-Føroyar 3-2 (1-2) í La Manga (Spania) - Norðurlandakapping (Kurt Mørkøre, 20.; Todi Jónsson, 38.)
* 26. apríl - Liktinstein-Føroyar 0-1 (0-0) í Vaduz - Vinadystur (Uni Arge, 71.)
* 16. august - Føroyar-Danmark 0-2 (0-2) í Havn (Tórsvøllur) - Norðurlandakapping 
* 3. september - Føroyar-Slovenia 2-2 (0-1) á Toftum - HM-undandystur (Uni Arge, 89.; Øssur Hansen, 90.)
* 7. oktober - Sveis-Føroyar 5-1 (4-1) í Zürich, Sveis - EM-undandystur (0-1: John Petersen, 4.) Myndir hjá 12. manni 

## Føðingar
* 21. juli - Erling Haaland, norskur fótbóltsleikari.
*

## Andlát
* 12. februar - Charles M. Schulz, amerikanskur teknari (f. 1922)
* 10. oktober - Sirimavo Bandaranaike, srilankiskur forsætisráðharri (f. 1916)
* 7. november - Ingrid av Danmark, dansk drotning (f. 1910)
*

*
1999

**1999** (MCMXCIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

## Hendingar
*

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 3. mars - Andorra-Føroyar 0-0 í San Fernando (Spania) - Vinardystur 
* 5. juni - Føroyar-Skotland 1-1 (0-1) á Toftum - EM-undandystur (Hans Fróði Hansen, 90.)
* 9. juni - Føroyar-Bosnia og Hersigovina 2-2 (1-1) á Toftum - EM-undandystur (Uni Arge, 38. og 47.) 
* 16. august - Føroyar-Ísland 0-1 (0-1) á Tórsvølli - Vinardystur 
* 4. september - Føroyar-Estland 0-2 (0-0) á Tórsvølli - EM-undandystur 
* 8. september - Føroyar-Litava 0-1 (0-0) á Tórsvølli - EM-undandystur 
* 9. oktober - Kekkia-Føroyar 2-0 (1-0) í Prag - EM-undandystur (Myndir hjá 12. manni )

## Føðingar
*

## Andlát
* 24. januar - Jóhannes av Skarði, føroyskur rithøvundur (f. 1911)
* 16. juli - John F. Kennedy Jr., amerikanskur blaðútgevi (f. 1960)

*
1998

**1998** (MCMXCVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.

## Hendingar
* mars - Føroyingurin Sigmund Andreasen, sum var skipari á einum fiskiskipi, var saman við allari manningini tikin av franska hervaldinum í Indiska havinum, tí teir skuldu havt fiska ólógliga við oynna Kerguelen. Sigmund Andreasen, sum er ættaður úr Klaksvík og býr i Vági, var førdur til oynna Reunion, har hann varð afturhildin í meira eitt hálvt ár. Hann upplivdi at verða tveittur í fongsulskliva og verða avhoyrdur undir stórum trýsti.
* 30. apríl - Løgtingsval er í Føroyum.
* 15. mai - Anfinn Kallsberg verður valdur til løgmann
* 5. november - Løgtingslóg um Realin verður samtykt. Við hesum er Realurin, ið higartil hevur verið danskur,  yvirtikin av føroyskum myndugleikum.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 4. juni - Estland-Føroyar 5-0 (2-0) í Tallinn – EM-undankapping 
* 19. august - Bosnia og Hersigovina-Føroyar 1-0 (0-0) í Sarajevo – EM-undankapping 
* 6. september - Føroyar-Kekkia 0-1 (0-0) á Toftum – EM-undankapping 
* 10. oktober - Litava-Føroyar 0-0 í Vilnius – EM-undankapping 
* 14. oktober - Skotland-Føroyar 2-1 (2-0) í Aberdeen – EM-undankapping (John Petersen, 86.)

## Føðingar
* 17. desember - Martin Ødegaard, norskur fótbóltsleikari.
*

## Andlát
*8. februar - Halldór Kiljan Laxness, íslendskur rithøvundur (f. 1902)

*
Jens Olivur Lisberg

**Jens Olivur Lisberg** (føddur 24. desember 1896 í Fámjin og deyður 31. august 1920) var løgfrøðilesandi í Keypmannahavn, og gjørdist kendur eftir at hann saman við øðrum gjørdi Merkið. Hinir ið gjørdu føroyska flaggið vóru Emil Joensen úr Bø, Janus Øssursson úr Havn og Pauli Dahl úr Vági. Ninna Jacobsen, systir mótadesignaran Liffu Gregoriussen, seymaði síðan sjálvt flaggið eftir skitsu teirra. 

Jens Oliver Lisberg gjørdist tann fyrsti, ið heysaði flaggið í Føroyum, tað hendi 22. juni 1919, tá hann var heima í summarfrí í heimbygdini Fámjin og heysaði flaggið eftir gudstænastuna í Fámjins kirkju fyri fyrstu ferð á føroyskari grund. Hetta var nokk tað ið gjørdi, at hann fekk størstu æruna av at hava gjørt Merkið, sjálvt um teir tríggir gjørdu tað í felag. 

Lisberg doyði av lungnabruna í Fámjin hin 31. august 1920, áðrenn hann náddi at gera seg lidnan við lesnaðin í Danmark.
Upprunaflaggið hongur inni í Fámjins kirkju.

Bólkur:Fámjiningar
Bólkur:Føðingar í 1896
Bólkur:Andlát í 1920
1996

**1996 (MCMXCVI)** var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mánadegi.

## Hendingar
* 11. juni - Edmund Joensen verður valdur til løgmann.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 24. februar - Estland-Føroyar 2-2 (2-2) í Pyla, Kypros – vinardystur (Óli Johannesen, 30.; Henning Jarnskor, 45.)
* 27. februar - Aserbaidjan-Føroyar 3-0 (3-0) í Larnaka, Kýpros – vinardystur 
* 24. apríl - Jugoslavia-Føroyar 3-1 (3-0) í Beograd – HM-undankapping (John Petersen, 53.)
* 31. august - Føroyar-Slovakia 1-2 (0-1) á Toftum – HM-undankapping (Jan Allan Müller, 60.)
* 4. september - Føroyar-Spania 2-6 (0-1) á Toftum – HM-undankapping (Todi Jónsson, 46.; Uni Arge, 90.)
* 6. oktober - Føroyar-Jugoslavia 1-8 (1-5) á Toftum – HM-undankapping (Jan Allan Müller, 26.)
* 23. oktober - Slovakia-Føroyar 3-0 (2-0) í Bratislava – HM-undankapping

## Føðingar
* 26. mars - Døgg Nónsgjógv, føroysk songkvinna
* 19. apríl - Steffan Klein Poulsen, føroyskur politikari
* 25. september - Mie Østergaard Nielsen, danskur svimjari

## Andlát
*

*
1995

**1995 (MCMXCV)** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

## Hendingar
* 29. juli (Ólavsøkudag) - Stýrisskipanarlógin kemur í gildi og Løgmaður og landsstýrisfólkini fáa harvið ráðharraábyrgd.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 26. apríl - Føroyar-Finnland 0-4 (0-0) á Toftum – EM-undankapping 
* 6. mai - Russland-Føroyar 3-0 (0-0) í Moskva – EM-undankapping 
* 25. mai - Føroyar-San Marino 3-0 (2-0) á Toftum – EM-undankapping (Jens Kristian Hansen, 5.; Jens Erik Rasmussen, 8.; Julian Johnsson, 62.)
* 7. juni - Føroyar-Skotland 0-2 (0-2) á Toftum – EM-undankapping 
* 2. juli - Ísland-Føroyar 2-0 (1-0) í Neskaupstaði – vinardystur 
* 6. september - Føroyar-Russland 2-5 (1-1) á Toftum – EM-undankapping (Henning Jarnskor, 10.; Todi Jónsson, 55.)
* 11. oktober - San Marino-Føroyar 1-3 (0-2) í Serravalle – EM-undankapping (Todi Jónsson, 42., 45. og 59.)
* 15. november - Grikkaland-Føroyar 5-0 (0-0) í Heraklion, Kreta - EM-undankapping

## Føðingar
* 22. mars - Ängie, svensk songkvinna
* 19. mai - Yahya Hassan, danskur yrkjari (deyður 2020).
* 26. november - Hervør Pálsdóttir, føroyskur politikari.
* 19. desember - Brandur Olsen, føroyskur fótbóltsleikari.

## Andlát
* 25. apríl - Ginger Rogers, amerikonsk sjónleikarinna, dansarinna og sangarinna  (f. 1911).
* 17. juli - Juan Manuel Fangio, argentinskur formel 1-rasarakoyrari (f. 1911)
* 18. juli - Fabio Casartelli, italskur súkklari (f. 1970)
* 28. august - Michael Ende, týskur rithøvundur (f. 1929)
* 4. november - Yitzhak Rabin, israelskur forsætisráðharri (f. 1922)
* 22. november - Elinborg Lützen, grafikari (f. 1919).
* 25. desember - Dean Martin, amerikanskur sjónleikari og sangari (f. 1917)
* Oskar Hermannsson (f. 1920)

*
1992

**1992** var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byjaði á einum mikudegi.

## Hendingar
* 30. mai Miðflokkurin varð grundaður.
* Kollfjarðartunnilin verður latin upp.
* 6. oktober - Fíggjareftirlitið staðfestir, at Sjóvinnubankin er um at fara á húsagang, og við hesum er føroyska búskaparkreppan opinlýs.
* 2. november - Fíggingargrunnurin frá 1992 verður stovnaður.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 6. mai - Rumenia-Føroyar 7-0 (5-0) í Bukarest – HM-undankapping
* 13. mai - Noreg-Føroyar 2-0 (1-0) í Oslo – vinardystur
* 3. juni - Føroyar-Belgia 0-3 (0-1) á Toftum – HM-undankapping
* 17. juni - Føroyar-Kypros 0-2 (0-1) á Toftum – HM-undankapping
* 5. august - Føroyar-Ísrael 1-1 (1-0) á Toftum – vinardystur (Kári Reynheim, 35.)
* 9. september - Wales-Føroyar 6-0 (3-0) í Cardiff – HM-undankapping
* 23. september - Tjekkoslovakia-Føroyar 4-0 (1-0) í Kosice – HM-undankapping

## Føðingar

* 22. januar - Gunnar Zachariasen, føroyskur fótbóltsleikari (d. 2014)
* 13. mars - Bárður Hansen, føroyskur fótbóltsleikari
* 8. juli - Hallur Hansson, føroyskur fótbóltsleikari
* 11. august - Gilli Sørensen, føroyskur fótbóltsleikari
* 19. august - Teitur Gestsson, føroyskur fótbóltsleikari

## Andlát
* 3. januar - Liffa Gregoriussen (f. 1904 sum *Olivia Arge*).
* 30. oktober - Óli Dahl
* 16. februar - Sven Delblanc, svenskur rithøvundur (f. 1931)

*
1991

**1991** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.

## Hendingar
* 15. januar - Atli Pætursson Dam verður valdur til løgmann.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 1. mai - Norðurírland-Føroyar 1-1 (1-0) í Belfast (Kári Reynheim, 65.)
* 16. mai - Jugoslavia-Føroyar 7-0 (2-0) í Beograd
* 22. mai - Eysturríki-Føroyar 3-0 (1-0) í Salzburg
* 15. juli - Føroyar-Turkaland 1-1 (0-0) í Tórshavn (Todi Jónsson, 49.)
* 11. september - Føroyar-Norðurírland 0-5 (0-3) í Landskrona
* 25. september - Føroyar-Danmark 0-4 (0-2) í Landskrona
* 16. oktober - Føroyar-Jugoslavia 0-2 (0-1) í Landskrona

## Føðingar

* 10. januar - Ingibjørg Hansen, føroysk songkvinna
* 23. januar - Róaldur Jakobsen, føroyskur fótbóltsleikari
* 27. mars - Teitur Tausen, føroyskur fótbóltsleikari
* 14. mai - Mona Simonsen, føroyskur svimjari
* 20. mai - Bjørk Olsen, føroyskur politikari
* 26. mai - Amber Bondin, maltisk songkvinna
* 23. juni - Kaj Leo í Bartalsstovu, føroyskur fótbóltsleikari
* 26. juli - Jóan Símun Edmundsson, føroyskur fótbóltsleikari
* 1. august - Anna Faroe, føroysk songkvinna
* 22. august - Ingilín Didriksen Strøm, føroyskur politikari
* 2. oktober - Bjørk Herup Olsen, føroyskur rennari
* 12. oktober - Pauli Øssursson Mohr, føroyskur svimjari
* 18. oktober - Heini Vatnsdal, føroyskur fótbóltsleikari

## Andlát
*12. mars - William Heinesen, føroyskur rithøvundur, skald og myndamálari. (f. 1900)
*8. apríl - Kristian Osvald Viderø, føroyskur prestur og rithøvundur. (f. 1906)
*15. mai - Max Frisch, sveisiskur rithøvundur (f. 1911)
*28. juli - Petur Reinert, føroyskur reiðari og politikari. (f. 1923)
*24. november - Freddie Mercury, bretskur sangari (f. 1946)

*
1989

**1989** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

## Hendingar

* 18. januar
** Jógvan Sundstein verður løgmaður.
** Pólski kommunistaflokkurin ger við atkvøðu av, at 'Solidaritet' skal gera lógligur.
* 20. januar - George Herbert Walker Bush (R) loysir Ronald Reagan (R) av sum forseta í USA.
* 24. mars - Oljutangaskipið Exxon Valdez rennur á land í Prince William Sound í Alaska, og olja rennur úr tangunum, ið dálkar umhvørvið illa har um leiðir.
* 8. juni - Kurt Waldheim verður valdur til forseta í Eysturríki.
* 13. juni - Vrakið av týska krígsskipinum Bismarck, ið varð søkt í 1941, verður funnið 600 fjórðingar í ein vestan úr Brest, Frakland.
* 23. august - Ungarn letur markið til Eysturríki upp.
* 25. august - Voyager II fer framvið gongustjørnuni Neptun og mána hennara Triton.
* 9. november - Berlin-múrurin fellur.
* 14. desember - Fyri fyrstu ferð í 16 ár eru frí val í Kili.
* 17. desember - Fyri fyrstu ferð í 29 ár eru frí val í Brasilia. Fernando Collor de Mello vinnur valið.
* 20. desember - Hermenn úr USA gera innrás í Panama og koyra Noriega herovasta frá.
* 25. desember - Nicolae Ceauşescu og konan Elena verða avrættað beinleiðis í sjónvarpi.
* 29. desember - Václav Havel verður valdur til forseta í Kekkoslovakia - ein stórsigur fyri Floyalkollveltingina.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 14. apríl - Føroyar-Kanada 1-0 (1-0) í Tórshavn (Torkil Nielsen, 4.)
* 16. apríl - Føroyar-Kanada 0-1 (0-0) í Klaksvík

## Føðingar
* 9. januar - Rikke Møller Pedersen, danskur svimjari
* 13. januar - Pól Jóhannus Justinussen, føroyskur fótbóltsleikari
* 1. februar - Alfreð Finnbogason, íslenskur fótbóltsleikari
* 6. mars - Heidi Sevdal, føroyskur fótbóltsleikari
* 30. mars - Finnur Justinussen, føroyskur fótbóltsleikari
* 15. apríl - Brandur Enni, føroyskur sangari
* 4. mai - Dánjal Martin Hofgaard, føroyskur rógvari og svimjari
* 9. september - Gylfi Sigurðsson, íslenskur fótbóltsleikari
* 19. desember - Henning Joensen, føroyskur fótbóltsleikari
* 29. september - Sarah Mahfoud, professionellur nevaleikari av føroyskari og sýriskari ætt

## Andlát
* 7. januar - Hirohito, keisari í Japan (f. 1901)
* 23. januar - Salvador Dali, spanskur listamaður (f. 1904)
* 26. apríl - Lucille Ball, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1911)
* 22. september - Irving Berlin, amerikanskur tónasmiður (f. 1888)

*
1987

**1987** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byjaði á einum hósdegi.

## Hendingar
* 3. januar - Aretha Franklin verður fyrsta kvinna, sum verður viðurkend í Rock and Roll Hall of Fame.
* 16. januar - León Febres Cordero, forseti í Ekvador, verður rændur, men verður seinni leyslatin aftur.
* 19. apríl - teknirøðin The Simpsons verður víst fyri fyrstu ferð, sum ein røð av stuttfilmum í sendingini The Tracy Ullman Show.
* 31. august - Michael Jackson útgevur vælumtóktu fløguna Bad.
* 10. november - Atlantsflog varð formliga sett á stovn.
* 18. desember - Square Co., Ltd. útgevur vælumtókta telduspælið Final Fantasy, fyrsta spælið av fleiri, á Famicom.

### Ítróttur
#### Fótbóltur

## Føðingar

* 1. mars - Kesha, amerikonsk songkvinna.
* 3. mars - Elnur Hüseynov, aserbajdjanskur sangari
* 10. mars - Emeli Sandé, skotsk songkvinna og tónasmiður.
* 11. apríl - Joss Stone, ensk songkvinna.
* 19. apríl - Maria Sharapova, russiskur tennisspælari.
* 11. juni - Didrik Solli-Tangen, norskur sangari.
* 25. august - Blake Lively, amerikanskur sjónleikari.
* 2. septembur - Evan Rachel Wood, amerikanskur sjónleikari og songkvinna.
* 22. september - Tom Felton, enskur sjónleikari. 
* 28. september - Hilary Duff, amerikanskur sjónleikari og songkvinna.
* 18. oktober - Zac Efron, amerikanskur sjónleikari.
* 22. oktober - Mikkel Hansen, danskur hondbóltsleikari.
* 15. november - Łukasz Cieślewicz, pólskur fótbóltsleikari.
* 7. desember - Aaron Carter, amerikanskur sangari.
* 30. desember - Jeanette Ottesen, danskur svimjari.

## Andlát
* 4. februar - Liberace, amerikanskur pianist. (f. 1919)
* 22. februar - Andy Warhol, amerikanskur listamaður, leikstjóri og rithøvundur. (f. 1928)
* 28. mars - Maria von Trapp, eysturrísk songkvinna. (f. 1905)
* 14. mai - Rita Hayworth, amerikanskur sjónleikari. (f. 1918)
* 18. mai - Heðin Brú rithøvundur, Feðgar á ferð. (f. 1901)
* 22. juni - Fred Astaire, amerikanskur sjónleikari og dansari. (f. 1899)
* 22. september - Hákun Djurhuus (f. 1908) var Føroya løgmaður 1963 - 1967. 
* 26. november - Ove Joensen. (f. 1948)

*
1993

**1993** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

## Hendingar
* 1. januar - Kekkoslovakia verður býtt upp í tvey: Kekkia og Slovakia.
* 18. januar - Marita Petersen verður vald til løgmann
* 18. mai - Ófriður tekur seg upp í Keypmannahavn eftir ein ES -fólkaatkvøðu. 113 byrsuskot verða skotin av løgregluni ímóti mótmælarunum og 11 fólk verða særd.
* 30. november - Fossbankin letur aftur.

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 25. apríl - Kýpros-Føroyar 3-1 (2-0) í Limassol – HM-undankapping (Uni Arge, 82.) 
* 22. mai - Belgia-Føroyar 3-0 (1-0) í Bruxelles – HM-undankapping 
* 6. juni - Føroyar-Wales 0-3 (0-1) á Toftum – HM-undankapping 
* 16. juni - Føroyar-Kekkoslovakia 0-3 (0-3) á Toftum – HM-undankapping 
* 11. august - Føroyar-Noreg 0-7 (0-4) á Toftum – vinardystur 
* 8. september - Føroyar-Rumenia 0-4 (0-1) á Toftum – HM-undankapping

## Føðingar
*9. januar - Aminata Savadogo, lettnesk songkvinna
*21. mars - María Ólafsdóttir, íslendsk songkvinna

## Andlát
* 16. januar - Jón Páll Sigmarsson, íslendskur kraftamaður (f. 1960)
* 1. oktober - Jóhan Hendrik Sigurð Joensen, føroyskur rithøvundur og tjóðveldismaður (f. 1911)

*
1994

**1994 (MCMXCIV)** var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.

## Hendingar
* 11. apríl - Nevndirnar í Sjóvinnubankanum og Føroya Banka avgera, at kreppuraktu bankarnir skuldu leggja saman.
* 26. apríl - Fyrsta frælsa valið í Suðurafrika.
* 7. juli - Løgtingsval
* 15. september - Edmund Joensen verður valdur til løgmann
* 27. november - Fríðrikskirkjan varð vígd

### Ítróttur
#### Fótbóltur
* 7. september - Føroyar-Grikkaland 1-5 (0-2) á Toftum – EM-undankapping (1-5: sjálvmál hjá Stratos Apostolakis, 89.)
* 12. oktober - Skotland-Føroyar 5-1 (3-0) í Glasgow – EM-undankapping (Jan Allan Müller, 75.)
* 16. november - Finnland-Føroyar 5-0 (1-0) í Helsinki – EM-undankapping

## Føðingar
* 6. februar - Rúni Seloy verður føddur
* 12. decembur - Rúni Gudmundarson verður føddur

## Andlát
* 1. mai - Ayrton Senna, brasilskur F1 rasarakoyrari (f. 1960)
* 20. oktober - Burt Lancaster, amerikanskur sjónleikari (f. 1913)

*
Løgmaður

**Løgmaður** er fremsti ráðharri í Føroyum. Løgmaður setir landsstýrismenn í starv og loysir teir úr starvi. Løgmaður hevur ábyrgdina fyri at starv landsstýrisins verður umsitið *"á lógligan og fullgóðan hátt"*. 

Løgmansembætið er broytt nógv gjøgnum tíðirnar. Tá nýggja stýrisskipanarlógin kom í gildi ólavsøkudag 1995, fingu vit ráðharraábyrgd. Áðrenn var landsstýrið ein nevnd, har løgmaður var formaður, og eingin stóð við evstu ábyrgd. Áðrenn Løgtingið varð niðurlagt í 1816, var løgmaður *løgtingsformaður* og *løgsøgumaður*. 

Løgmaður í dag er Bárður á Steig Nielsen (B), sum bleiv løgmaður 14. september 2019.

## Hygg eisini at

* Løgmenn í Føroyum

## Ávísingar úteftir

* Løgtingslóg nr. 103 frá 26. juli 1994 um stýrisskipan Føroya

*
Bólkur:Føroyskur politikkur
Jógvan Arge

**Jógvan Arge** (føddur 17. juni 1947 í Tórshavn) er føroyskur rithøvundur, politikari og tíðindamaður (journalistur). Nógv kenna eisini rødd hansara frá leikluti hansara sum frásøgumaður til ítróttarkappingar, sum kappróður og fótbóltsdystir. Hann arbeiddi nógv ár í Útvarpi Føroya. Jógvan Arge er býráðslimur í Tórshavnar kommunu, hann umboðar Tjóðveldi. Jógvan er pápi Una Arge, sum eisini er rithøvundur. Uni er harumframt eisini sangari og sangskrivari.

## Útgivið

* 1980 - 16 tættir
* 1983 - Bankabókin, Sjóvinnubankin 50 ár (saman við Niels Juel Arge)
* 1985 - Gott, skjótt og bíligt, P/F Leif Mohr 50 ár
* 1986 - Tórshavnar Skipasmiðja 50 ár
* 1988 - Frá snørisfiski til alilaks, Føroya Fiskasøla 1948-1988
* 1993 - Semjur og stríð, Føroya Arbeiðsgevarafelag 50 ár
* 1994 - Havnarmenn í Gundadali, Havnar Bóltfelag 1904-1954
* 1995 - Neyðugt er at sigla, Føroya Skipara & Navigatørfelag 100 ár
* 1996 - Ljós yvir landið, SEV 50 ár 
* 1996 - Teir tóku land 1 (N.J.Arge) 
* 1997 - Teir tóku land 2 (Jógvan Arge) 
* 1998 - Teir tóku land 3          "
* 1999 - Teir tóku land 4          "
* 2000 - Teir tóku land 5          " 
* 2001 - Teir tóku land 6 (Føroyingar í Grønlandi)  "
* 2002 - Teir tóku land 7 (Føroyingar í Grønlandi)  "
* 2003 - Teir tóku land 8 (Føroyingar í Grønlandi)  "
* 2004 - Jørundur - Hundadagakongur í Íslandi og hundadagamenn í Føroyum 
* 2005 - Flaggsøgan Merkið - red 3. útgávu eftir N.J.Arge 1980 
* 2010 - Føroyar í flogsøguni - N.J.Arge og Jógvan Arge 
* 2015 - Havnarmaður og gøtuskuri  - Mín krýnika 1 
* 2016 - Havnarmaður og gøtuskuri  . Mín krýnika 2 
* 2017 - Journalistur og útvarpsmaður - Mín krýnika 3 

## Ávísing úteftir

* jogvanarge.com 

Arge, Jógvan
Arge, Jógvan
Bólkur:Føðingar í 1947
Bólkur:Tíðindafólk
Bólkur:Politikarar úr Tjóðveldi
Bólkur:Útvarpsvertir
Bólkur:Havnafólk