open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bárður Kass Nielsen

**Bárður Kass Nielsen** (føddur 1976) er ein føroyskur búskaparfrøðingur (civiløkonomur) og politikari (Nýtt Sjálvstýri).

## Bakgrund
Hann er studentur frá Studentaskúlanum og HF- skeiðnum í Eysturoynni frá 1996 og er útbúgvin cand.merc. frá Handilsháskúlanum í Århus 2001-06. Síðan hann varð liðugur við kandidatútbúgvingina hevur hann mest arbeitt sum fíggjarráðgevi í Bank Nordik. Hann varð valdur inn í Runavíkar býráð í 2012 og er nevndarlimur í "Skálafjarðarsamstarvinum", ið er eldraøkið í økinum kring Skálafjørðin, ið eru Runavíkar, Nes og Sjóvar kommunur. Hann situr eisini í skúlastýrinum fyri Skála skúla sum umboð fyri Runavík kommunu.

## Politisk lívsleið
Í 2015 stillaði hann upp til løgtingsvalið uttan at verða valdur, men stutta tíð eftir valið, tók hann sæti í Løgtinginum sum varalimur fyri formannin í Nýggjum Sjálvstýri, Jógvan Skorheim, ið ikki fekk loyvi frá Klaksvíkar býráð at taka sæti í tingi og samstundis halda fram sum borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu, hann mátti velja og valdi at halda fram sum borgarstjóri. Bárður Kass Nielsen fekk 69 persónligar atkvøður, ið er tað lægsta atkvøðutal ið nakar løgtingslimur frá valinum 2015 hevur fingið. Tá ið nevndirnar vórðu býttar, varð Bárður Kass Nielsen valdur til formann í Landsstýrismálanevndini.

### Løgtingsnevndir
*2015- Formaður í Løgtingsins landsstýrismálanevnd
*2015- Limur í Løgtingsins vinnunevnd

## Keldur

Bólkur:Føroyskir búskaparfrøðingar
Bólkur:Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Eysturoyingar
Bólkur:Føðingar í 1977
EM í svimjing 2014

**EM í svimjing og vatnítrótti 2014** varð hildið frá 13. til 24. august 2014 í Berlin, Týsklandi. Tað var tann 31. útgávan av meistaraskapinum, og fór fram í Velodrom. Føroyar vunnu tvey silvurheiðursmerki, tá ið Pál Joensen vann silvur í 800 m frí og 1500 metrum frí.

## Skrá
Kappingarnar fóru fram í hesi raðfylgju:

* **Svimjing**: 18–24. august
* **Útlop**: 18–24. august
* **Svimjing á opnum vatni**: 13–17. august
* **Synkron**: 13–17. august

## Yvirlit yvir heiðursmerki
*Hetta yvirlitið er viðvíkjandi øllum fýra ítróttagreinunum:*

## Svimjing
### Úrslit
42 kappingar: 20 fyri hvørt kyn og harafturat tvær kappingar fyri bæði kynini. Tvey gull ein eitt bronsuheiðursmerki vórðu deild.
#### Kappingar hjá monnum

#### Kappingar hjá kvinnum

#### Liðkappingar fyri bæði kyn
Blandaðar liðkappingar eru kappingar fyri bæði menn og kvinnur ið svimja um kapp í somu liðkappingum, helvt um helvt av hvørjum kyni.

### Yvirlit yvir heiðursmerki í svimjing

## Keldur

Bólkur:EM í svimjing
Bólkur:2014 í ítrótti
HM í hondbólti 2015 (kvinnur)

**HM í hondbólti fyri kvinnur 2015**, var tann 22. kappingin í røðini, hon varð fyriskipað av International Handball Federation, og varð hildin í Danmark. Avgerðin at velja Danmark sum vertstjóð varð kunngjørd hin 27. januar 2011.

Í finaluni vann Noreg 31–23 móti Niðurlondum, og Noreg vann harvið sítt triðja HM meistaraheiti. Rumenia vann bronsu, eftir at tær taptu móti Póllandi 31–22.

## Endaspæl
### Yvirlit

;5. til 8. pláss

#### Triðjaplásskampur

#### Finalan

## Endaliga støðan
Plássini 9–16 vóru avgjørd sambært úrslitni frá undanumførunum móti liðum, ið komu víðari til umfarið við 16 liðum.



## Keldur

Bólkur:HM í hondbólti
Bólkur:2015 í ítrótti
OPEC

**OPEC** (Organization of the Petroleum Exporting Countries) er ein felagsskapur ið hevur 12 limalond, ið hava tað til felags, at búskapur teirra ávirkast nógv av oljuútflutningi. Høvuðsendamálið hjá OPEC er at syrgja fyri støðugum og sámuligum oljuprísum. OPEC-londini eiga sambært almennum tølum, yvir 75% av heimsins oljugoymslum og stendur fyri 40% av oljuútboðnum.

## Keldur

Bólkur:Altjóða felagsskapir
Molière

**Jean-Baptiste Poquelin**, kendur við sínum listanavni **Molière** (; ; 1622–1673), var ein franskur leikrithøvundur og sjónleikari, ið verður mettur at vera ein av teimum størstu leikrithøvundunum í vesturlendskum bókmentum. Millum kendastu verk hansara eru *[[The Misanthrope]]*, *[[The School for Wives]]*, *[[Tartuffe]]*, *[[The Miser]]*, *[[The Imaginary Invalid]]*, og *[[The Bourgeois Gentleman]]*.

## Listi yvir høvuðsverk
*Upprunaheitið, útgávuár og enska heitið.*
* *[[Le Médecin volant]]* (1645)—*The Flying Doctor*
* *La Jalousie du barbouillé* (1650)
* *L'Étourdi ou Les Contretemps* (1655)—*The Blunderer*
* *Le Dépit amoureux* (16. desember 1656)
* *Le Docteur amoureux* (1658), tann fyrsti sjónleikurin varð framførdur av bólkinum hjá Molière fyri Louis XIV (nú horvið)—*The Doctor in Love*
* *[[Les Précieuses ridicules]]* (18. november 1659)—*The Affected Young Ladies*
* *Sganarelle ou Le Cocu imaginaire* (28. mai 1660)—*Sganarelle, or the Imaginary Cuckold*
* *Dom Garcie de Navarre ou Le Prince jaloux* (4. februar 1661)—*Don Garcia of Navarre or the Jealous Prince*
* *L'École des maris* (June 24, 1661)—*The School for Husbands*
* *Les Fâcheux* (17. august 1661)—*The Mad*
* *[[L'École des femmes]]* (26 desember 1662; tilpassað til *[[The Amorous Flea]]*, 1964)—*The School for Wives*
* *La Jalousie du Gros-René* (15. apríl 1663) 
* *La Critique de l'école des femmes* (1. juni 1663)—*Critique of the School for Wives*
* *L'Impromptu de Versailles* (14. oktober 1663)
* *Le Mariage forcé* (29. januar 1664)—*The Forced Marriage*
* *Gros-René, petit enfant * (27. apríl 1664; nú horvið)
* *La Princesse d'Élide* (8. mai 1664)—*The Princess of Elid*
* *[[Tartuffe|Tartuffe ou L'Imposteur]]* (12. mai 1664)—*Tartuffe* 
* *[[Dom Juan|Dom Juan ou Le Festin de pierre]]* (15. februar 1665)
* *[[L'Amour médecin]]* (15. september 1665)—Love Is the Doctor
* *[[Le Misanthrope|Le Misanthrope ou L'Atrabilaire amoureux]]* (4. juni 1666)—*The Misanthrope*
* *[[Le Médecin malgré lui]]* (6. august 1666)—*The Doctor in Spite of Himself*
* *Mélicerte* (2. desember 1666)
* *Pastorale comique* (5. januar 1667)
* *Le Sicilien ou L'Amour peintre* (14. februar 1667)—*The Sicilian, or Love the Painter*
* *[[Amphitryon (Molière)|Amphitryon]]* (13. januar 1668)
* *[[George Dandin|George Dandin ou Le Mari confondu]]* (18. juli 1668)—George Dandin, or the Abashed Husband
* *[[L'Avare]]* (9. september 1668)—*The Miser*
* *[[Monsieur de Pourceaugnac]]* (6. oktober 1669)
* *Les Amants magnifiques* (4. februar 1670)—*The Magnificent Lovers*
* *[[Le Bourgeois gentilhomme]]* (14. oktober 1670)—*The Bourgeois Gentleman*
* *[[Psyché (play)|Psyché]]* (17. januar 1671)—*Psyche*
* *[[Les Fourberies de Scapin]]* (24. mai 1671)
* *La Comtesse d'Escarbagnas* (2. desember 1671)
* *[[Les Femmes savantes]]* (11. mars 1672)—*The Learned Ladies*
* *[[Le Malade imaginaire]]* (10. februar 1673)—*The Imaginary Invalid*

## Keldur

Bólkur:Franskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 17. øld
Bólkur:Andlát í 17. øld
Naguib Mahfouz

**Naguib Mahfouz** ( **, ; 11. desember 1911 &ndash; 30. august 2006) var ein egyptiskur rithøvundur, ið vann Nobelvirðislønina í bókmentum í 1988. Hann verður mettur at vera ein av teimum fyrstu samtíðarrithøvundunum í arabiskum bókmentum, saman við Tawfiq el-Hakim, ið hevur skrivað um eksistensialismuna. Hann gav út 34 skaldsøgur, meira enn 350 stuttsøgur, ein hóp av filmsritum, og fimm sjónleikir í 70 ára longu yrkisleiðini. Fleiri av verkum hansara eru gjørd til egyptiskar og útlendskir filmar.

## Keldur

Bólkur:Egyptar
Bólkur:Føðingar í 1911
Bólkur:Andlát í 2006
Bólkur:Nobelprísvinnarar
Ingolf S. Olsen

**Ingolf Sólheim Olsen ** (føddur 8. juni 1963) er ein føroyskur journalistur, fakfelagsmaður, fiskimaður og politikari (Tjóðveldi).

Hann er útbúgvin journalistur frá Danmarks Journalisthøjskole í 1994 og starvaðist í fleiri ár sum journalistur í Danmark fyrst á Herning Folkeblad og síðan Jydske Vestkysten. Eftir tað flutti hann heim aftur til Føroya og var í starvi á Dimmalætting í tvey ár, frá 2004-10 var hann í starvi hjá Kringvarpi Føroya sum tíðindamaður og kjakvertur. Síðan apríl 2010 hevur hann starvast sum blaðfólk í fríari vinnu og sum sjómaður. Hann hevur eisini tikið myndir av fiskivinnuni.

## Álitisstørv og politisk lívsleið
Ingolf S. Olsen er næstformaður í Føroysk Miðlafólk. Hann stillaði upp til Løgtingsvalið 2015 uttan av verða valdur, men frá 21. september 2015 tók hann sæti í Løgtinginum sum varalimur fyri Magna Arge, ið hevur sæti í Fólkatinginum.

## Keldur

Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Politikarar úr Tjóðveldi
Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Tíðindafólk
Bólkur:Føroyskir blaðstjórar
Bólkur:Sørvingar
Ruth Vang

**Ruth Vang** (fødd 5. apríl 1966) er ein føroysk ljósmóðir, bankakvinna og politikari (Framsókn). Síðan mars 2020 er hon forkvinna fyri Framsókn. Frá desember 2022 er hon landssýriskvinna í fíggjarmálum.

## Bakgrund
Ruth Vang býr í Havn. Hon er útbúgvin ljóðmóðir frá Danmarks Jordemoderskole í Keypmannahavn í 1992 og starvaðist sum ljósmóðir á Landssjúkrahúsinum 1992-99, og sum leiðandi ljósmóðir 1999-2005. Meðan hon var í starvi sum ljósmóðir las hon HD í roknskapi og fíggjarstýring á Aarhus Handelsskole 2001 – 2005 og broytti síðan yrkisleið til fíggjarheimin. Frá 2005-11 var hon fíggjarráðgevi í Eik Banka. Síðan 1. januar 2013 hevur hon verið í starvi sum deildarleiðari í Tórshavnar kommunu. men er í farloyvi, meðan hon er í Løgtinginum.

## Politisk lívsleið
Ruth Vang stillaði upp til Løgtingsvalið 2015 uttan at verða vald, men eftir at landsstýrið varð skipað og flokkur hennara kom í samgongu, tók hon sæti í løgtinginum sum avloysari fyri formannin í Framsókn, Poul Michelsen, tá ið hann varð valdur til vinnu- og uttanríkismálaráðharri í stjórnini hjá Aksel V. Johannesen. Framsókn telvaði seg til formanssessin í Fíggjarnevndini, tá ið nevndarsessirnir vóru býttir. Júst tá var Annika Olsen, ið varð vald fyri Fólkaflokkin, farin úr Fólkaflokkinum og blivin limur í Framsókn, og Sonja Jógvansdóttir, ið varð vald fyri Javnaðarflokkin, fór úr flokkinum og gjørdist leysgangari, og harvið misti samgongan meirlutan. Tá ið Annika Olsen gjørdist limur í Framsókn fekk samgongan aftur meirluta, og Annika fekk formanssessin í Fíggjarnevndini, men eftir stórt trýst, valdi hon at fara úr aftur Framsókn og gerast leysgangari og segði eisini formanssessin í Fíggjarnevndini frá sær, og samgongan kom aftur í minniluta, men Sonja Jógvansdóttir lovaði at stuðla samgonguni, hóast hon var leysgangari. Ruth Vang gjørdist síðan forkvinna í Fíggjarnevndini.

Á løgtingsvalinum 2022 varð Ruth vald í løgtingið við 981 atkvøðum. Framsókn fekk 3 limir valdir og flokkurin kom í lyklastøðu, tá ið samgonga skuldi skipast. Tann 22. desember 2022 varð Ruth vald til landsstýriskvinnu í fíggjarmálum.

### Løgtingsnevndir
*2015-2019 Forkvinna í Løgtingsins fíggjarnevnd

## Familja
Hon er dóttir Ester og Petur Danielsen og er gift med Dánjal Vang. Tey eiga trý børn: Ester, Petur Kristinn og Hanna.

## Keldur

Bólkur:Føroyskar kvinnur í politikki
Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1966
Bólkur:Føroyskar ljósmøðrar
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Politikarar úr Framsókn
Bólkur:Havnafólk
Nikolaos Kapnas

**Nikolaos Kapnas** (føddur 1962 í Tasjkent, Usbekistan, deyður 22. desember 2015 í Føroyum) var ein tónleikari, ið leikti á violin og bratsj, hann var limur í Føroya Symfoniorkestri. Hann vaks upp í Usbekistan og vann har fleiri tónleikakappingar. 14-15 ára gamal flutti hann við familjuni til Thessaloniki í Grikkalandi, hagani pápi hansara var ættaður. Har tók hann solistdiplom við konservatoriið í Thessaloniki í 1982, har hann hevði Kosmas Galileas, professara, sum høvuðslærara. Síðan flutti hann til Belgia, har hann fór undir framhaldslestur hjá Clemens Quatacker, væl stuðlaður av Fonds Alex de Vries. Hann hevur starvast í 16 ár sum solobratsjleikari í belgiska útvarpsorkestrinum BRTN, umframt konsertvirksemi sum kamartónleikari og einleikari.

Nikos Kapnas flutti til Føroya fyrstu ferð í 1994-95, har hann og familjan búði í Føroyum eitt royndarár. Í 1998 flutti hann saman við konu síni Hedwig Westerlund-Kapnas og trimum børnum teirra: Matthias, Theodor og Saga til Føroya at búgva og búði hann her til hann andaðist av sjúku í desember 2015. Familjan búsettist á Velbastað. Hedvig var finsk og tosaði svenskt við børnini, ið skiltu fýra mál, áðrenn tey fluttu til Føroya og tá lærdu føroyskt og danskt afturat. Nikos gjørdist ein av grundstuðlunum í Føroya Symfoniorkestri. Sonur hansara, Matthias Kapnas, gjørdist tann fyrsti ið vann Stella Polaris tónleikakappingina í Norðurlandahúsinum, tá hann vann í 2014. Hin sonurin, Theodor Kapnas, er ein av limunum í tungmálmtónleikabólkinum Hamferð.

## Keldur

Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Bólkur:Grikskir tónleikarar
Bólkur:Usbekiskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1962
Bólkur:Andlát í 2015
HM í hondbólti (kvinnur)

**HM í hondbólti fyri kvinnur** hevur verið fyriskipað av International Handball Federation síðan 1957.

## Keldur

Bólkur:HM í hondbólti
Svimjing á Oyggjaleikum

Svimjing er ein av kappingunum á Oyggjaleikunum.

**[[Svimjing]] á [[Oyggjaleikir|Oyggjaleikum]]** byrjaði í 1985 og hevur verið ein av ítróttagreinunum á leikunum líka síðan. Kappingarnar fara fram á stuttgeil.

Kravdar einstaklingakappingar fyri menn og kvinnur eru: 
* 50m frí 100m frí 200m frí 400m frí 800m frí (bert kvinnur) 1500m frí (bert menn) 
* 50m rygg 100m rygg 200m rygg 
* 50m firvald 100m firvald 200m firvald
* 50m bringu 100m bringu 200m bringu
* 100m blandað 200m blandað 400m blandað 
Kravdar liðkappingar:
* 4 x 50m blandað, lið 4 × 100 m blandað, lið 4 x 50m frí, lið 4 × 100 m frí, lið
Valfrí kapping
* 8 x 50m Blandað kapping (4 menn & 4 kvinnur) frísvimjing, lið
Minsta aldursmark - 13 

**NOM** Nýtt OyggjaleikaMet

## Heiðursmerkjavinnarar

## Menn 50m

### Heiðursmerkjavinnarar

### Úrslit

## Kvinnur 50m

### Heiðursmerkjavinnarar

### Úrslit

## Kvinnur 100m

### Heiðursmerkjavinnarar

### Úrslit

## Keldur

Bólkur:Oyggjaleikir
Centerpartiet (Svøríki)

**Centerpartiet** (C), er ein sosialliberalur og grønur politiskur flokkur í Svøríki. Floksleiðari er síðan 2011 Annie Lööf.

Centerpartiet fekk sítt núverandi navn í 1957 ið kom ístaðin fyri tað gamla navnið *Bondeförbundet* ið varð nýtt frá stovnanini í 1913. Í 1970-árunum var Centerpartiet tann størsti borgarligi flokkurin. Í 1950-árunum var flokkurin partur av sosialdemokratiskum samgongu-stjórnum, og frá 1995-1998 var flokkurin stuðulsflokkur hjá einari sosialdemokratiskari stjórn. Síðan 2004 er flokkurin saman við Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna í tí borgarligu Alliansuni ið eftir valið 2006 stýrdi Svøríki 2006-2014 (sí Stjórnin hjá Reinfeldt).

## Floksleiðarar
* Erik Eriksson (1916–1920)
* Johan Andersson (1920–1924)
* Johan Johansson (1924–1928)
* Olof Olsson (1928–1934)
* Axel Pehrsson-Bramstorp (1934–1949)
* Gunnar Hedlund (1949–1971)
* Thorbjörn Fälldin (1971–1985)
* Karin Söder (1985–1987)
* Olof Johansson (1987–1998)
* Lennart Daléus (1998–2001)
* Maud Olofsson (2001–2011)
* Annie Lööf (2011- )

## Keldur

Bólkur:Politiskir flokkar í Svøríki
Turid Birkeland

**Turid Birkeland** (fødd 5. november 1962 í Haugesund, deyð 24. desember 2015 í Oslo) var ein norskur mentanararbeiðari, fakfelagskvinna og politikari, ið umboðaði Arbeiðaraflokkin. Hun var mentamálaráðharri í stjórnini hjá Thorbjørn Jagland frá 25. oktober 1996 til 17. oktober 1997. Hon var eisini rithøvundur, mentanarstjóri og programmeleiðari í NRK, og leiðari fyri Risør kammermusikkfest. Frá 2008 var Birkeland seniorráðgevi í Telenor. 16. apríl 2012 tók Birkeland við sum stjóri fyri Rikskonsertene, eitt seks ára áramálsett starv, hon tók við eftir Åse Kleveland.

## Sjúka og deyði

Turid Birkeland fekk diagnosuna myelofibrosa í 2010, tað er krabbamein í beinmerkinum. Hon doyði eftir øllum at døma av bruna, ið kom sum fylgisjúka orsakað av krabbameinssjúkuni. 
Í eini samrøðu við VG Helg í 2012 greiddi hon frá, at hon hevði verið ígjøgnum eina pínufulla viðgerð við stamsellum frá ókendum gevara.

Sonur hennara var 10 ára gamal, tá ið Turid andaðist.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1962
Bólkur:Andlát í 2015
Bólkur:Kvinnur í politikki
Bólkur:Mentamálaráðharrar
Bólkur:Stórtingslimir
Bólkur:Norskir rithøvundar
Bólkur:Norskir politikarar
Karin Söder

**''Karin'' Ann-Marie Söder**, fødd *Bergenfur* 30. november 1928 í Kil, Svøríki, deyð 19. desember 2015 í Täby, var ein svenskur politikari úr Centerpartiet. Hon var ríkisdagskvinna 1971–1991, uttanríkisráðharri 1976–1978, almannamálaráðharri 1979–1982 og forkvinna í Centerpartiet 1985–1987 (vald 1986). Hon var fyrsta kvinnan í Svøríki, ið varð vald til forkvinnu fyri ein av teimum stóru flokkunum. Hon var eisini ein av fyrstu kvinnunum í heiminum, ið gjørdist uttanríkisráðharri.

## Keldur

Bólkur:Svenskir politikarar
Bólkur:Kvinnur í politikki
Bólkur:Føðingar í 1928
Bólkur:Andlát í 2015
Socialdemokraterna

**Sveriges socialdemokratiska arbetareparti** (**SAP**), í Svøríki vanliga nevndur *Socialdemokraterna* (*S*), føroyskt: Sosialdemokratarnir, er ein sosialdemokratiskur politiskur flokkur í Svøríki. Floksleiðari frá januar 2012 til november 2021 var Stefan Löfven. 
Síðan 4. november 2021 er tað Magdalena Andersson. 

Socialdemokraterna hevur sín uppruna í tí sosalistisku arbeiðararørsluni. Flokkurin hevði stjórnarvaldið út í eitt frá 1932 til 1976. Flokkurin situr eftir valið í 2014 í einari samgongustjórn við Miljöpartiet, eftir at hava verið í andstøðu síðan valið 2006.

## Floksleiðarar
* Felags leiðsla, 1889–1896
* Claes Tholin, 1896–1907
* Hjalmar Branting, 1907–1925
* Per Albin Hansson, 1925–1946
* Tage Erlander, 1946–1969
* Olof Palme, 1969–1986
* Ingvar Carlsson, 1986–1996
* Göran Persson, 1996–2007
* Mona Sahlin, 2007–2011
* Håkan Juholt, 2011–2012
* Stefan Löfven, 2012–2021 
* Magdalena Andersson, 2021–

## Stjórnarstøða
Frá 1932 var Socialdemokraterna stjórnarflokkur so gott sum út í eitt fram til 1976. Tað einasta undantakið var Bondeförbundet Stjórnin hjá Pehrsson-Bramstorp, ið stjórnaði Svøríki frá juni til september 1936.

### Sosialdemokratiskar stjórnir

Mynd:Per Albin Hansson, statsminister, porträttbild 1935.jpg|Per-Albin Hansson, forsætisráðharri  (1937).
Mynd:Olof Palme statsminister, tidigt 70-tal.jpg|Olof Palme, forsætisráðharri (1973).
Mynd:Goran persson swedish pm election rally 2006-sept-05 gothenburg closeup img1 edit.jpg|Göran Persson, forsætisráðharri (2006).
Mynd:Stefan Löfven efter slutdebatten i SVT 2014 (cropped).jpg|Stefan Löfven, forsætisráðharri (2014).




## Keldur


Bólkur:Politiskir flokkar í Svøríki
Bólkur:Socialdemokraterna
Lunnarp

**Lunnarp** er ein bygd í Tomelilla kommunu í Svøríki. Fólkatalið var 339 í 2010.

Bólkur:Tomelilla kommuna
Arrie

**Arrie** er ein bygd í Vellinge kommunu í Svøríki. Fólkatalið var 199 í 2010.

Bólkur:Vellinge kommuna
Ríkisdagsvalið í Svøríki 2014

**Ríkisdagsvalið í Svøríki 2014** fór fram sunnudagin 14. september 2014, tá ið limir til Svøríkis Ríkisdag vórðu valdir fyri valskeiðið 2014–2018.

## Keldur

Bólkur:Ríkisdagsval í Svøríki
Bólkur:2014 í politikki
Rydsgård

**Rydsgård** er ein bygd í Skurups kommunu í Svøríki. Fólkatalið var 1361 í 2010.

Bólkur:Skurups kommuna
Det Danske Akademis Store Pris

**Det Danske Akademis Store Pris**, ið varð stovnaður í 1961, er ein stórur heiður og tann størsta peningaupphæddin, ið ein danskur rithvundur kann fáa í stuðli í einum. Prísurin verður handaður av Det danske Akademi. Fram til 1982 varð virðislønin handað einaferð um árið, og var tá 50.000 krónur, síðan er upphæddin hækkað fleiri ferðir og verður latin annað hvørt ár, líka ár. Síðan ár 2000 hevur virðislønin verið á 300.000 kr.

## Móttakarar av virðislønini
* 1961 Knuth Becker
* 1962 Villy Sørensen
* 1963 Jens August Schade
* 1964 Jacob Paludan
* 1965 Erik Knudsen
* 1966 Klaus Rifbjerg
* 1967 Ole Sarvig
* 1968 Tom Kristensen
* 1969 Frank Jæger
* 1970 Ivan Malinowski
* 1971 Leif Panduro
* 1972 Svend Åge Madsen
* 1973 Hans Scherfig
* 1974 Sven Holm
* 1975 Carl Erik Soya
* 1976 Jørgen Sonne
* 1977 Peter Seeberg
* 1978 Tage Skou-Hansen
* 1979 Poul Vad
* 1980 Henrik Nordbrandt
* 1981 Dorrit Willumsen
* 1982 Per Højholt
* 1984 Jess Ørnsbo
* 1986 Henrik Stangerup
* 1988 Halfdan Rasmussen
* 1990 Jens Smærup Sørensen
* 1992 Peter Laugesen
* 1994 Ib Michael
* 1996 Vibeke Grønfeldt
* 1998 Cecil Bødker
* 2000 Kirsten Thorup
* 2002 Vagn Lundbye
* 2004 Peer Hultberg 
* 2006 Bent Vinn Nielsen
* 2008 F.P. Jac
* 2010 Jørn Riel
* 2012 Thomas Boberg
* 2014 Knud Sørensen
* 2016 Helle Helle
* 2018 Christina Hesselholdt
* 2020 Naja Marie Aidt
* 2022 Marianne Larsen
* 2024 Solvej Balle

## Slóðir úteftir
* Listi yvir móttakrarar á Litteraturpriser.dk

Bólkur:Danskar bókmentaheiðurslønir
Bólkur:1961
Kommunur í Svøríki

Hetta er listi yvir **kommunur í [[Svøríki]]**. Tað eri 290 kommunur í Svøríki og høvuðskommunan sýslans eri í grønt.

## Kommunur

## Keldur
Natalie Cole

**Natalie Maria Cole** (fødd 6. februar 1950, deyð 31. desember 2015) var ein amerikonsk songkvinna, sangskrivari og sjónleikari. Natalie gjørdist kend sum R&B sangari mitt í 1970-árunum við hittum sum "This Will Be", "Inseparable", og "Our Love". Eftir hetta minkaði sølan og framførslurnar orskað av trupulleikum við rúsevnismisnýtslu, men í 1987 fekk hon sukse sum popp-tónlistakvinna við útgávuni *Everlasting* og við hennara cover-útgávu av sanginum "Pink Cadillac" hjá Bruce Springsteen. Í 1990-árunum upptók hon standard jazz eftir pápan, Nat King Cole, *[[Unforgettable... with Love]]*, ið gjørdist hennara størsta sukse og seldi yvir sjey milliónir eintøk, og hon vann fleiri Grammy Awards. Hon seldi yvir 30 milliónir tónleikaútgávur kring allan heimin.

31. desember 2015 andaðist Natalie Cole 65 ára gomul á Cedars-Sinai Medical Center í Los Angeles, Kalifornia, orsakað av hjartabreki.

## Barnaárini
Natalie Cole varð fødd á Cedars of Lebanon Hospital í Los Angeles. Foreldur hennara vóru sangarin Nat King Cole og Duke Ellington Orchestra songkvinnan Maria Hawkins Ellington. Hon vaks upp í múgvandi økinum av Los Angeles Hancock Park. Tá ið hon tosaði um sín barndóm, umrøddi hon familju sína sum "tann svarta Kennedy familjan" og upplivdi ein hóp av stórum sangarum frá jazz, soul og blues. Sum 6 ára gomul sang Natalie á jólaútgávuni hjá pápanum og nøkur ár seinni, sum 11-ára gomul, byrjaði hon at framføra.

Cole vaks upp saman við einari eldri ættleiddari systir Carole "Cookie" (1944–2009) (ið var dóttir yngstu systrina hjá mammuni); og við ættleidda bróðurinum Nat "Kelly" Cole (1959–95), og yngri tvíburðasystrunum Timolin og Casey (føddar 1961).

## Tónleikaútgávur

*1975: *[[Inseparable (album)|Inseparable]]*
*1976: *[[Natalie (Natalie Cole album)|Natalie]]*
*1977: *[[Unpredictable (Natalie Cole album)|Unpredictable]]*
*1977: *[[Thankful (Natalie Cole album)|Thankful]]*
*1979: *[[I Love You So]]*
*1980: *[[Don't Look Back (Natalie Cole album)|Don't Look Back]]*
*1981: *[[Happy Love]]*
*1983: *[[I'm Ready (Natalie Cole album)|I'm Ready]]*
*1985: *[[Dangerous (Natalie Cole album)|Dangerous]]*
*1987: *[[Everlasting (Natalie Cole album)|Everlasting]]*
*1989: *[[Good to Be Back]]*
*1991: *[[Unforgettable... with Love]]*
*1993: *[[Take a Look (Natalie Cole album)|Take a Look]]*
*1994: *[[Holly & Ivy]]*
*1996: *[[Stardust (Natalie Cole album)|Stardust]]*
*1999: *[[Snowfall on the Sahara]]*
*2002: *[[Ask a Woman Who Knows]]*
*2006: *[[Leavin' (album)|Leavin']]*
*2008: *[[Still Unforgettable]]*
*2008: *[[Caroling, Caroling: Christmas with Natalie Cole]]*
*2010: *[[The Most Wonderful Time of the Year (Mormon Tabernacle Choir album)|The Most Wonderful Time of the Year]]*
*2013: *[[Natalie Cole en Español]]*

## Keldur

Bólkur:Amerikanskar songkvinnur
Bólkur:Føðingar í 1950
Bólkur:Andlát í 2015
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Afroamerikanarar
Daniel Jacob Danielsen

**Daniel Jacob Danielsen** (í Føroyum vanliga nevndur **Dollin** ella **Dánjal**, í enskum tekstum oftast nevndur **Danielson**, føddur 15. juni 1871 í Keypmannahavn, uppvaksin í Tórshavn, deyður 16. oktober 1916 í Tórshavn) var ein føroyskur trúboðari, prædikumaður og humaniterur undangongumaður. Hann var tann fyrsti føroyingurin, ið starvaðist uttanlands sum trúboðari og var við til at broyta søguna í Fólkaræðiliga Lýðveldinum Kongo. Hann arbeiddi tætt saman við íranum Roger Casement í arbeiðinum við at skjalfesta valdsgerðir, ið vórðu framdar av fyrisitingarfólkum og hermonnum hjá tí belgiska konginum móti teimum innføddu kongolesarunum, og var við til at stovna Congo Reform Association í Stóra Bretlandi í 1904.

## Lívsleið
### Føðing og uppvøkstur
Dánjal Jacob Danielsen varð føddur í Keypmannahavn í 1871 av einari ungari ógiftari føroyskari kvinnu, Sigrid Danielsen, ið flutti til Keypmannahavnar sum ung genta. Hon var fastir Victor Danielsen. Tann lítli drongurin varð navngivin Ludvig Daniel Jacob Danielsen, tað fyrsta fornavnið, Ludvig, verður sagt at vera eftir faðir hansara. Dollin kendi aldri pápa sín og brúkti heldur ikki Ludvig-navnið. Í Føroyum varð hann nevndur *Dollin*. Stutta tíð eftir føðingina fluttu mamma og sonur aftur til Føroya, til Havnar, har mamman giftist í 1874.

### Trúboðaravirksemi og mannarættindaverji
Dollin fór til sjós sum 18 ára gamal og búsettist í Skotlandi, har hann lærdi til maskinmeistara og skipsførara. Hann kom frá einari trúgvandi familju í Føroyum, men var ikki trúgvandi sjálvur sum ungur. Men 27 ára gamal varð hann umvendur av Brøðrasamkomuni á einum vekingarmøti í Glasgow. Hann fór til Kongo sum trúboðari fyri *Congo Balolo Mission*, við støð í Bonginda. Hann var  trúboðari í privata hjálandinum hjá tí belgiska konginum Leopold 2., Frístatinum Kongo 1901–03.
Hann hevði høvuðsábyrgdina fyri rakstrinum av hjóldamparanum hjá missiónini, ið nevndist *Pioneer* og sigldi til og frá missiónini eftir Kongoánni. Í 1903 var hann skipsførari og hjálparmaður og myndamaður hjá Casement, meðan hesin gjørdi kanningarferðir fyri bretsku stjórnina fram við Kongoánni. Eftir heimkomuna til Ongland í 1904 helt Dollin eina røð av ljósmyndafyrilestrum um viðurskiftini í Kongo, har hann vísti ljósmyndir av ræðuleikunum, ið fóru fram har móti teimum lokalu fólkunum. Í enskum tekstum verður Dollin nevndur Danielson, ikki Danielsen.

Í 1904 flutti Dollin saman við konu síni Linu aftur til Føroya. Her virkaði hann sum prædikumaður fyri Brøðrasamkomuna í Føroyum. Hann andaðist í 1916 og varð grivin í Gamla Kirkjugarði á Svínaryggi í Havn. Á gravsteini hansara stendur: Virkaði í Congo 1901–1903 / Ein óræddur hermaður Harrans.

Í 2014 varð hann eitt av motivunum á einum av føroysku frímerkjunum, og fyrrverandi formaður í Føroya Fiskimannafelagi og politikari Óli Jacobsen hevur givið út tvær bøkur um lívið hjá Dollanum og um hansara lut í Kongo.

## Keldur

Bólkur:Trúboðarar í Føroyum
Bólkur:Brøðrasamkoman
Bólkur:Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo
Bólkur:Føðingar í 1871
Bólkur:Andlát í 1916
Lorenzo Piretto

**Lorenzo Piretto** (føddur 15. desember 1942) er ein  italskur erkibiskupur í tí katólsku kirkjuni í sóknini Izmir. Hann hevur verið erkibiskupur har síðan 7. november 2015. Undanmaður hansara var Ruggero Franceschini.

Hann varð føddur í Tonengo di Mazzé í 1942. Hann varð vígdur sum dominikanskur prestur í 1966 og helt fram við theologiska lesnaðinum í Bologna, har hann fekk prógv í 1967 og í Torino, har hann gjørdist doktari í 1972.
 
Frá 1983 til 2005 undirvísti hann í italskum máli á Marmara Universitetinum (Turkaland).

Hin 7. november 2015 útnevndi Frans pávi hann sum nýggjan erkbiskupur av Izmir. Boghos Lévon Zékiyan vígdi hann hin 19. desember 2015.

## Keldur


## Slóðir úteftir

* Catholic Hierarchy: Profile of Mons. Piretto

Bólkur:Italskir prestar
Bólkur:Átrúnaður
Bólkur:Rómversk-katólska kirkjan
Bólkur:Føðingar í 1942
Nimr al-Nimr

**Nimr Baqir al-Nimr** ( *Nimr Bāqr an-Nimr*; 1959 – 2. januar 2016; eisini romaniserað: *Bakir al-Nimr*, *al-Nemr*, *al-Namr*, *al-Nimer*, *al-Nemer*, *al-Namer*), vanliga nevndur **Sjeik Nimr**, var ein Shia Sjeikur í al-Awamiyah í Eystara Landsluti í Saudiarabia hvørs handtøka og seinni avrætting skapti diplomatiskar spenningar millum Shia og Sunni stjórnir. Hann var væl umtóktur millum tey ungu og kritiskur móti stjórnini í Saudiarabia, og ynskti frí politisk val í landinum. Hann varð handtikin av savdiskum myndugleikum í 2006, um tað tíðina tá hann segði, at hann varð blivin sligin av Mabahith (loyniløgreglan í Saudiarabia). Í 2009 fanst hann at savdiskum myndugleikum og skjeyt upp, at um rættindini hjá Saudi-Shia fólkum ikki vórðu vird, so skuldi Eystari Landslutur taka loysing. Savdiskir myndugleikar svaraðu aftur við at handtaka al-Nimr og 35 onnur.

Hin 8. juli 2012 skjeyt savdiska løgreglan al-Nimr í beinið og handtók hann í tí, sum løgreglan kallaði ein "útvekslan av skotríðum." Savdiska løgreglan skjeyt inn í eina mongd av fólkum, ið mótmæltu handtøkuna av al-Nimr og drupu tveir menn, Akbar al-Shakhouri og Mohamed al-Felfel. Al-Nimr byrjaði eitt hungursverkfall og sagt varð, at hann varð píndur. Asharq Center for Human Rights stúrdu fyri heilsuni hjá al-Nimr undir hansara hungursverkfalli hin 21. august, og bóðu um altjóða stuðul til tess at loyva atgongd til familju, advokatar og mannarættindastuðulsfólk.

Hin 15. oktober 2014 varð al-Nimr dømdur til deyða av Ser Revsirættinum í Saudiarabia orsakað av at hann skuldi hava eggja til frammanda uppíblanding í Saudiarabia, fyri "ikki at akta teimum ráðandi og fyri at fara í hernað móti trygdarløgregluni". Bróðir hansara, Mohammad al-Nimr, varð handtikin sama dag fyri at senda boð á Twitter um deyðadómin. Al-Nimr varð avrættaður hin 2. januar 2016 ella beint áðrenn 2. januar, saman við 46 øðrum. Avrættanin av honum elvdi til at Iran og Shiitar í øllum Miðeystri umframt vesturlendingar fordømdu gerðina. Savdiska stjórnin segði, at líkið ikki fór at verða útflýggjaður til familjuna.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1959
Bólkur:Andlát í 2016
Bólkur:Saudiarabi
Kankaanpää

**Kankaanpää** er ein býur og ein kommuna í Finnlandi. Fólkatalið var 11 831 í 2015.

## Ávísingar úteftir
* Kankaanpää kommuna

Bólkur:Býir í Finnlandi
Bólkur:Kommunur í Finnlandi
Arkimedes

**Arkimedes** (grikskt Ἀρχιμήδης) føddur 287 f.Kr. í Syrakus á Sisilia, deyður 212 f.Kr., var ein støddfrøðingur, alisfrøðingur og uppfinnari í forna Grikkalandi. Sjálvt um bert fáar av skriftum hansara eru varveittar og lítil vitan er um lív hansara, so verður hann mettur sum ein av týdningarmiklastu vísindafólkum í klassisku fornøldini. Umframt at hann hevur gjørt týðandi uppdagingar innan støddfrøði og geometri, hevur hann fingið æruna av at hava gjørt tól og innrætningar, ið vóru langt frammanfyri sína tíð.

## Keldur

Bólkur:3. øld f.Kr.
Bólkur:Grikkaland í fornøld
Bólkur:Grikkar
465 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – **[[5. øld f.Kr.]]** – 4. øld f.Kr. 

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal: 470 f.Kr. 469 f.Kr. 468 f.Kr. 467 f.Kr. 466 f.Kr. - 465 f.Kr. - 464 f.Kr. 463 f.Kr. 462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr.
----
## Hendingar
* 

## Føðingar
* 

## Andlát
*

Bólkur:5. øld f.Kr.
475 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – **[[5. øld f.Kr.]]** – 4. øld f.Kr. 

Áratíggju:  520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr.

Árstal: 480 f.Kr. 479 f.Kr. 478 f.Kr. 477 f.Kr. 476 f.Kr. - 475 f.Kr. - 474 f.Kr. 473 f.Kr. 472 f.Kr. 471 f.Kr. 470 f.Kr.
----
## Hendingar
* 

## Føðingar
* 

## Andlát
*

Bólkur:5. øld f.Kr.
484 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – **[[5. øld f.Kr.]]** – 4. øld f.Kr. 

Áratíggju: 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. - 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr.

Árstal: 489 f.Kr. 488 f.Kr. 487 f.Kr. 486 f.Kr. 485 f.Kr. - 484 f.Kr. - 483 f.Kr. 482 f.Kr. 481 f.Kr. 480 f.Kr. 479 f.Kr.
----
## Hendingar
* 

## Føðingar
* 

## Andlát
*

Bólkur:5. øld f.Kr.
500-árini f.Kr.

Øldir: 7. øld f.Kr. - **[[6. øld f.Kr.]]** - 5. øld f.Kr.

Áratíggju: 550-árini f.Kr. 540-árini f.Kr. 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. - 500-árini f.Kr. - 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr.

Ár: 509 f.Kr. 508 f.Kr. 507 f.Kr. 506 f.Kr. 505 f.Kr. 504 f.Kr. 503 f.Kr. 502 f.Kr. 501 f.Kr. 500 f.Kr.

----
## Hendingar
*

## Føðingar
*

## Andlát
*

## Slóðir úteftir

Bólkur:6. øld f.Kr.
Bólkur:Áratíggju
493 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – **[[5. øld f.Kr.]]** – 4. øld f.Kr. 

Áratíggju: 540-árini f.Kr. 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. - 490-árini f.Kr. - 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr.

Árstal: 498 f.Kr. 497 f.Kr. 496 f.Kr. 495 f.Kr. 494 f.Kr. - 493 f.Kr. - 492 f.Kr. 491 f.Kr. 490 f.Kr. 489 f.Kr. 488 f.Kr.
----
## Hendingar
* 

## Føðingar
* 

## Andlát
*

Bólkur:5. øld f.Kr.
Nairobi

**Nairobi** Nairobi er verdens værste by i afrika(; ) er høvuðsstaðurin og størsti býur í Kenja. Býurin er m.a. kendur fyri Nairobi National Park, ið er eitt fríðøkið fyri vill djór, mitt inni í býnum. Býurin og økið kring býin eru Región Nairobi (Nairobi County, hvørs guvernørur er Evans Kidero. Býurin hevur gott 3 milliónir íbúgvar og liggur 1700 metrar yvir havinum. Býurin varð stovnaður í 1899 í sambandi við byggingina av jarnbreytini millum strandabýin Mombasa og landið Uganda. Í 1907 gjørdist Nairobi høvuðsstaður í Bretska Eysturafrika, og í 1963, tá ið Kenja gjørdist sjálvstøðug tjóð, gjørdist býurin høvuðsstaður í Kenja.

## Landafrøði og veðurlag
Fyrisitingarliga økið á býnum fevnir um nærum 700 km². Býurin liggur umleið 1&nbsp;700 metrar yvir havinum.

Nairobi liggur millum býirnir Kampala og Mombasa. Hann liggur nærindis tí Eysturafrikanska Rivudalinum (Great Rift Valley) og minni jarðskjálvtar henda av og á. Ngong Hills liggur móti vestri, Mount Kenya móti norði og Kilimanjaro í ein landssynning. Nairobiáin og hjááir renna gjøgnum landslutin. Parkir í býun eru m.a. Uhuruparkin, Central Park og Nairobi Arboretum.

Hæddarmunurin á  umleið 1&nbsp;700 metrar yvir havinum gevur Nairobi eitt lýtt veðurlag. Kvøldini kunnu gerast kølig, men aldri køld.



## Gongdin í fólkatalinum

## Hægstu skýskavarar í Nairobi
* Times Tower (140 metrar)
* Teleposta Towers (120 metrar)
* Kenyatta International Conference Centre (105 metrar)
* NSSF Building (103 metrar)
* I&M Bank Tower (99,1 metrar)
* Government Office Conference Hall (98 metrar)
* Provincial Headquarters (84,1 metrar)
* Cooperative Bank House (82,9 metrar)
* National Bank House (82 metrar)

## Keldur

Bólkur:Høvuðsstaðir í Afrika
Bólkur:Kenja
Tríveldavinasamgongan og tríveldasamgongan

Ungi keisarin, Wilhelm tann 2., kom til valdi í Týsklandi í 1890 tá Bismarck fór frá. Vilhem tann 2.  legði ein uttanríkispolitik fram, har hann valdi at stegða samarbeiði við Russland. Afturat tí, kemur hann við einum “Weltpolitikki”, ið førdi til at Týsklandi byrjaði at leggja umráðir undir seg, og afturat tí, víðkað um flotan. 
Í 1882 gjørdist Týskland, Eysturríki-Ungarn og Italien samd um, at samstarvast um eina trýveldasamgongu. Ein av orsøkunum var at Týskland lovaði at stuðla Eysturtíki-Ungarn yvir fyri Russland. 
Eftir at samarbeiði millum Týskland og Russland steðgaði, valdi Russland at byrja eitt samstarv við Frakland í 1894. Tá Týsklandi byrjaði at víðkað um flotan og harafturat leggja umráðir úti í heim undir seg – júst sum hini evropæisku stórveldini –, gjørdist onglendingarnir skelkaðir. í hesum sambandi fór Ongland saman við Russland og Frakland í 1907, og ein trívelddavinasamgonga varð grundað. 

## Tríveldis vinasamgongan

Tríveldis vinasamgongan var ein sameining ímillum Stóra Bretland, Frakland og Russland, ið var sprottin burturúr *the Anglo-French alliance*, ið stig fyri stig hevði ment seg, og at enda kom formiliga í rættlag í 1894, og úr *Anglo-French Entente* Cordial frá 1904. Vinasamgongan kom at enda til lívs eftir *Anglo-Russian vinasamgonguni* frá 1907

Tríveldisvinasamgongan var eitt aftursvar til tríveldis samgonguna ímillum Týskland, Eysturríki-Ungarn og Italia. Søgufrøðingar kjakast enn tann dag í dag um hvønn leiklut samgongurnar spældu í kveikjanini av fyrra heimsbardaga.

I 1890 gjørdist Vilhelm keisari, og ynskti at føra ein drarvan uttanríkispolitikk. Hann uppgav allan politikkin saman við Russlandi, ið førdi við sær at Russland kom saman við Frankaríki. Hann førdi ein ’Wektpolitik’, i d gjørdi at Týskland byrjaði at kasta seg út í kolonikappingina, og eisini byrjaði hann at byggja ein stóran flota.

Frankaríki leið enn frá krígnum við prusslendingar í 1870-71, og vildu ógvuliga gjarna fáa Alsace og Lorraine aftur frá einum nú einøktum Týsklandi. Stóra Bretland vildi varðveita sína støðu sum tann sterkasta herflotin í heiminum. Russland var enn eitt stórt heimsveldi, men føldi eisini stóra skomm eftir tapinum á Japan, ið var ein lutfalsliga lítið vald.

## Tríveldasamgongan - Triplealliancan

Tríveldasamgongan kemur frá verjusamgonguni millum Týskland og Eysturríki-Ungarn frá 1879, har hesi bæði londini høvdu sett seg saman fyri at standa ímóti álopum frá millum annað Russland og Frakland. Síðani gjørdust Týskland, Eyturríki-Ungarn og Italia samd og settu seg saman í eini Tríveldasamgongu í 1882. Tey skrivaðu undir eitt skjal, har tey lovaðu, at tey skuldu geva hvørjum øðrum hernaðar stuðul í fall skuldi kríggj brostið á.

Tað, sum viðgekk í hesi samgongu var, at Týskland gjørdi av at stuðla Eysturríki-Ungarn framum Russland. Eysturríki-Ungarn og Russland vóru mótstøðumenn í “Europas urolige hjørne” på Balkan.

Tvær samgongur ímóti hvørjum øðrum er ikki nóg nógv til at byrja eitt kríggj, av tí at man áðrenn hevði loyst tílíkar ósemjur, men í 1914 bleiv heimurin kastaður út í tað kríggið, ið higartil hevur verið verst.

## Keldur

Bólkur:Fyrri heimsbardagi
Jákup Joensen

**Jákup Joensen** (føddur 21. september 1929 í Sumba, deyður 8. januar 2016 í Vági), vanliga nevndur **Jákup í Lopra**, var ein føroyskur vinnulívsmaður og politikari (Sambandsflokkurin).

Hann vaks upp í Sumba, foreldur hansara vóru Poul Sofus Joensen og Paula Sofie Joensen. Hann tók studentsprógv í 1950, próvtøku sum heimaskipari í 1953 og stýrimans- og skipsførarapróvtøku í 1956.

Í nógv ár virkaði Jákup sum skipsførari og sum reiðari og búði í Lopra ein stóran part av lívinum og varð tí av mongum nevndur Jákup í Lopra, eftirsum hann ikki var einnevndur í Suðuroynni. Reiðaríið hjá Jákupi og øðrum átti fleiri trolarar í 1970-árunum og 1980-árunum. Skipini høvdu tað til felags, at nøvnini endaðu við "borg", t.d. Polarborg, Nýborg, Akraborg, Brimborg. Skipini vóru bygd á Sunnmøre í Noregi og í Føroyum. Fyrsti trolarin var "Akraborg", ið varð bygdur í Brattvåg í Noregi 1961. Í 1977 fóru Jákup Joensen og fleiri aðrir reiðarar í holt við at byggja eitt nýtíðar flakavirki, ið fekk navnið Polarfrost. Tað varð bygt niðri á havnalagnum í Vági, og nýggjur kajkantur varð gjørdur. Jákup Joensen gjørdist stóri á Polarfrost. Navnið Polarfrost varð áður nýtt til gamla Suðurfisk í Vági. 

Í 1985 keypti hann Hotel Føroyar í Tórshavn. Í kreppuárunum fyrst í 1990-árunum fóru trolararnir og flakavirkið á heysin og hotellið varð selt og Jákup misti nógvan pening. 

Tá ið Jákup var 75 ára gamal, setti hann á stovn eitt fiskavirki í Lopra. Nøkur ár seinni setti hann á stovn annað virksemi í sama bygningi, tað var fyritøkan Kirvi, ið framleiðir og selur kelduvatn úr Suðuroynni í stórum plasíløtum. Virkið er uppkallað eftir einum fjalli í Lopra. Í 2012 seldi Jákup virkið til nýggir eigarar, hesir hava síðan víðka um vørurnar og framleiða eisini kelduvatn í hálvlitursfløskum.

Jákup Joensen varð valdur inn í Sumbiar bygdarráð, har hann sat í nøkur ár. Seinni varð hann valdur inn á Føroya Løgting fyri Suðuroynna 1994–1998. Hann var formaður í Løgtingsins samferðslunevnd og næstformaður í Løgtingsins fiskivinnunevnd og Løgtingsins vinnunevnd.

Tey seinastu árini av lívi sínum búði hann á ellisheiminum Hamragarður í Vági.

## Keldur

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Politikarar úr Sambandsflokkinum
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Føðingar í 1929
Bólkur:Andlát í 2016
Bólkur:Sumbingar
Listi yvir størstu býir í Týsklandi

**Stórbýir** eru eftir altjóða ásetingum frá 1887 allir býir ið hava í minsta lagi 100.000 íbúgvar.

## Stórbýir í Týsklandi
*Listin er fyri stórbýir í [[Týskland]]i árið [[2006]].*

## Fyrrverandi stórbýir í Týsklandi
*Hesin listin fevnir um býir, ið fyrr hava havt yvir 100&nbsp;000 íbúgvar, men sum nú hava eitt fólkatal ið er minni enn hetta marki. invånare*

## Slóðir úteftir
* City Population; The federal states of Germany and all cities of more than 50,000 inhabitants.
* ''Statistisches Bundesamt'' í Týsklandi

Bólkur:Býir í Týsklandi
Bólkur:Listar
Hamburg

**Hamburg** (*Freie und Hansestadt Hamburg,* lágtýskt *Hamborg* [ˈhambɔːx]) er bæði eitt týskt stakríki og næststørsti býur í  Týsklandi. Fólkatalið er 1,76 milliónir, við forstøðum er tað 3 milliónir. Hamburg er ein av týdningarmiklastu býum í Týsklandi, ikki minst orsakað av havnini, ið er ein av størstu bingjuhavnum í Evropa. Búskaparliga og mentunarliga er býurin ein miðdepil fyri alt Norðurtýskland, og býurin hevur eitt av teimum hægstu BTÚ per íbúgva í ES.

## Sí eisini
* Listi yvir stakríki í Týsklandi

## Keldur

Bólkur:Týskland
Bólkur:Hamburg
Bólkur:Býir í Týsklandi
München

**München** (bayerskt: *Minga*, enskt: *Munich*) er høvuðsstaður og størsti býur í týska stakríkinum Bayern og liggur við ánna Isar norðan fyri tær bayersku alpurnar. München er triðstørsti býur í Týsklandi næst eftir Berlin og Hamborg. Fólkatalið í München er 1.407.836 (2013).

## Keldur

Bólkur:Býir í Týsklandi
Turið Elinborgardóttir

**Turið Elinborgardottir** er ein føroysk modell, ið vann vakurleikakappingina Miss Earth Denmark 2015. Hon er fyrsti føroyingur, ið hevur luttikið í eini altjóða vakurleikakapping.

## Miss Earth Denmark 2015
Turið varð krýnd Miss Earth Denmark 2015 á AC Bella Sky Hotel, Keypmannahavn, Danmark hin 16. august 2015. 

## References

Bólkur:Føroyskar modellir‎
Bólkur:Føðingar í 1995
Bólkur:Havnafólk
David Bowie

**David Bowie** (; føddur **David Robert Jones**; 8. januar 1947 – 10. januar 2016) var ein enskur sangari, sangkrivari, tónleikari, plátuframleiðari, listamálari og sjónleikari. Hann var eitt kent navn innan popptónleik í meira enn fýra áratíggju og var kendur sum ein nýskapari, serliga í 1970-árunum og 1980-árunum.

## Tónleikaútgávur

**[[David Bowie (album)|David Bowie]]* (1967)
**[[Space Oddity]]* (1969)
**[[The Man Who Sold the World]]* (1970)
**[[Hunky Dory]]* (1971)
**[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]* (1972)
**[[Aladdin Sane]]* (1973)
**[[Pin Ups]]* (1973)
**[[Diamond Dogs (album)|Diamond Dogs]]* (1974)
**[[Young Americans]]* (1975)
**[[Station to Station]]* (1976)
**[[Low]]* (1977)
**[["Heroes"]]* (1977)

**[[Lodger]]* (1979)
**[[Scary Monsters (and Super Creeps)]]* (1980)
**[[Let's Dance (album)|Let's Dance]]* (1983)
**[[Tonight]]* (1984)
**[[Never Let Me Down]]* (1987)
**[[Black Tie White Noise]]* (1993)
**[[1.Outside]]* (1995)
**[[Earthling]]* (1997)
**[['hours...']]* (1999)
**[[Heathen]]* (2002)
**[[Reality (album)|Reality]]* (2003)
**[[The Next Day]]* (2013)
**[[Blackstar (David Bowie album)|Blackstar]]* (2016)

## Keldur

Bólkur:Bretskir tónleikarar
Bólkur:Enskir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1947
Bólkur:Andlát í 2016
Stuttgart

**Stuttgart** (; , Swabiskt: *Schduagert*, ) er høvuðsstaður og størsti býur í Baden-Württemberg í útsynnings Týsklandi. Býurin er 6. størstur í Týsklandi við einum fólkatali á 600 068 (oktober 2014) meðan stórbýarøkið í Stuttgart hevur eitt fólkatal á 5,3&nbsp;milliónir (2008).

## Keldur

Bólkur:Býir í Týsklandi
Friedrich Schiller

**Johann Christoph Friedrich von Schiller** (føddur 10. november 1759 í Marbach, deyður 9. mai 1805 i Weimar) er mest kendur sum **Friedrich Schiller** var ein týskur rithøvundur, skald, søgufrøðingur og sjónleikaskald.

Hann varð føddur í Marbach am Neckar í Württemberg sum sonur hernaðarlæknan J. C. Schiller. Foreldur hansara vóru ikki serliga rík, men tey sendu hann í latínskúla og seinni á Karlsschule (universitetið), har hann læs jura og seinni læknavísund.

Í 1780 gjørdist hann hernaðarlækni í Stuttgart. Í sambandi við framførsluna av *Die Räuber* í Mannheim 1781 varð hann handtikin og fekk forboð fyri at skriva. Hann flýddi via Leipzig og Dresden til Weimar í 1787. Í 1789 gjørdist hann professari í søgu og heimspeki í Jena, har hann útgav søgulig verk. Í 1790 giftist hann Charlotte von Lengenfeld, og í 1799 flutti hann aftur til Weimar, har Goethe yvirtalaði hann til at halda fram við at skriva sjónleikir. Hann og Goethe stovnaðu Weimar Theater, ið gjørdst eitt leiðandi sjónleikarhús í Týsklandi. Hann fekk aðalsheiti í 1802. Í 1805 doyði hann í Weimar orsakað av tuberklum.

Universitetið í Jena hevur síðan 1934 verið uppkallað eftir Schiller.

## Verk

* Die Räuber (1781)
* Kabale und Liebe – Ein bürgerliches Trauerspiel (1783)
* Don Carlos (1787)
* Geschichte des Abfalls der vereinigten Niederlande...(1788)
* Geschichte des dreißigjährigen Krieges (1790)
* Xenien (sammen med Goethe) (1797)
* Musenalmanach (1797)
* Wallenstein-trilolgi (1799)
* Macbeth – oversættelse og bearbejdning af Shakespeares skuespil (1800)
* Maria Stuart (1800)
* Wilhelm Tell (1804)

## Keldur

Bólkur:Týskir rithøvundar
Bólkur:Týskir yrkjarar
Bólkur:Føðingar í 1759
Bólkur:Andlát í 1805
Kristel Lisberg

**Kristel Lisberg** (fødd í 1989 í Tórshavn, vaks upp á Tvøroyri) er ein føroysk songkvinna og optometrist/optikari. Seinastu árini hevur hon búð í Danmark, har hon gjørdist eitt kent navn, tá ið hon luttók í donsku X Factor-sangtalentkappingini í 2012. Í 2014 útgav hon staklagið "Without You", og í 2015 útgav hon staklagið "September". Hon fer at luttaka í Dansk Melodi Grand Prix 2016, ið er danska kappingin, har ið umboð Danmarkar skal finnast til Eurovision Song Contest. Kristel luttekur við sanginum "Who Needs a Heart?". Í januar 2016, tá ið tað gjørdist alment, at Kristel skuldi syngja við í Dansk Melodi Grand Prix, tosaði Kringvarp Føroya við hana, og tá segði hon, at hon læs til optikara og at hon skuldi lata inn BA-verkætlanina tvær vikur seinni. 27. januar 2016 varð hon liðug við útbúgvingina.

Kristel er dóttir sangaran og tónleikaran av Tvøroyri, Jens Lisberg, og hevur sungið og framført saman við honum í fleiri ár frá hon var 12-ára gomul. Sum vaksin syngur Kristel tó meir popptónleik, meðan pápin syngur country-tónleik.

## Tónleikaútgávur
### Stakløg
*2015 - *September*
*2014 - *Without You*
*2011 - *In The Lights*
*2003 - *Aint No Love*

## Virðislønir og tilnevningar
*2015 - Tilnevnd Faroese Music Awards í bólkinum *Ársins songkvinna*
*2012 - Tilnevnd Planet Awards í bólkinum *Ársins nýggja tónleikanavn*

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1989
Bólkur:Føroyskar songkvinnur
Bólkur:Luttakarar í Dansk Melodi Grand Prix
Stjørnubreyt

Ein **stjørnubreyt** ella **galaksa** (úr grikskum γαλαξίας κύκλος, *galaxías kýklos* – ”mjólkaringur”, mjólkarvegurin), er ein stór samanseting av tilfari í alheiminum, sum stjørnur, gass, alheimsstøv og myrkt tilfar samanbundið gjøgnum atdráttarmegi. Tær størru stjørnubreytirnar hava umleið 1011 sólarmassar stjørnur, millum eina og tíggju milliardir sólmassir solmassor stjärnor, mellan en och tio miljarder solmassor millumstjørnu gass og 1012 sólmassar myrkt evni. Nógvar stjørnubreytir, kanska tær flestu, hava enntá supermassivar samanriknir lutir, sannlíkt við svørtum holum í kjarnuni. Några av dessa kompakta objekt uppträder som aktiva galaxkärnor.

Tann stjørnubreytin, ið sólin er í er Mjólkarvegurin.

Bólkur:Stjørnubreytir