open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferenc Puskás

**Ferenc Puskás** (1. apríl 1927 í Kispest - 17. november 2006 í Budapest) var ein ungarskur fótbóltsleikari, sum er nummar 16 á topp-20 listanum yvir høvuðsleikarar í sponsku La Liga, er við á FIFA 100 listanum, hevur vunnið OL gull, HM silvur við Ungarn og eina røð av øðrum meistaraheitum og útnevningum. han er tidligere verdens bedste håndbold spiller

## Heiður
### Feløg
 Budapest Honvéd FC

*Ungarska ligan 1949-50, 1950, 1952, 1954, 1955

 Real Madrid
*La Liga 1960-61, 1961-62, 1962-63, 1963-64, 1964-65
*Copa del Generalísimo (núverande Copa del Rey) 1962

*Europacup 1959, 1960, 1966
*Interkontinental-cup 1960

### Landslið
 Ungarn
*OL-gull 1952
*HM-silvur 1954
*Miðevropiskur meistari 1953
*Balkan Cup-meistari 1947

### Individuelt
* Central European International Cup: Top Scorer (10 mál): 1954
* Ungarskur toppskjútti: 1947–48, 1949–50, 1950, 1953
* Spanska La Liga toppskjútti (Pichichi steypurin): 1959-60, 1960–61, 1962–63, 1963–64
* Heimsins besti fótbóltsleikari (World Soccer Player of the Year): 1953
* Ársins leikari í Evropa: 1953
* 1954 World Cup Golden Ball vinnari
* 1954 World Cup Bronze Boot vinnari
* Nevndur í 1954 World Cup All-Star Team
* Evropiski fótbóltsleikari í 20. øld L'Equipe
* Ungarski leikari í 20. øld
* Football's Top Scorer of the 20th century-International Federation of Football History and Statistics
* Silver Ball European Footballer of the Year (Frakland) : 1960
* Limur í Fifa 100
* UEFA Golden Player-Ungarn
* Top 10 Greatest Players of the 20th century (#7) -World Soccer Magazine
* Top 10 World's Best Players of the 20th century (#6) -International Federation of Football History and Statistics
* Top 10 Europe's Best Players of the 20th century (#4) -International Federation of Football History and Statistics
* European Cup Top Scorer (12 goals)(7 mál): 1960, 1964
* Golden Boot of the World in 1948: (50 mál)

### Venjari
*  **[[Panathinaikos FC|Panathinaikos]]**
** Alpha Ethniki: 1969–70, 1971–72
** European Cup
*** Nummar tvey: 1971
** Intercontinental Cup
*** Nummar tvey: 1971

*  **[[Club Sol de América|Sol de América]]**
** Primera División (Paraguei): 1986

*  **[[South Melbourne Hellas]]**
** National Soccer League: 1990–91
** NSL Cup: 1989–90
** Dockerty Cup: 1989 og 1991

## Altjóða mál fyri Ungarn

:*Mál og úrslit vísa málini hjá Ungarn fyrst.*

## Keldur


## Ávísing úteftir
*puskas.com - Tribute to Ferenc Puskás (Enskt, Spanskt, Ungarskt)

Bólkur:Ungarskir fótbóltsleikarar
Bólkur:Føðingar í 1927
Bólkur:Andlát í 2006
Håsteinen

**Håsteinen**, er eitt fjall í Flora kommunu í Noregi; hægsta fjall í Håsteinshálendinum. Hann røkkur upp á 965 m. 

Norður- og suðursíðan er brattar. Vanliga gøtan niðan á Villebøen er av Grytaskarði niðan undir tindin. So verður gingið suður um tindin millur og norður um. 

Høydalsnipa, 933 m yvir havinum, er næsthægsta fjall í Håsteinshálendinum. 
Vestanfyri liggja bygdirnar Store-Høydal, Likkje-Høydal og Ausevik.
Eystanfyri liggja bygdirnar Steindal og Svardal, 
og sunnanfyri er Øvre Standal og Vevring.

Bólkur:Fjøll í Noregi
Pátriksmessa

**Pátriksmessa** er 17. mars. Pátriksmessa er til minnis m Sankta Pátrik.

## Gallery

Saint Patrick's Day (1).jpg
Saint Patrick's Day (2).jpg
Saint Patrick's Day (3).jpg
Saint Patrick's Day (4).jpg
Saint Patrick's Day (5).jpg
Saint Patrick's Day (6).jpg
Saint Patrick's Day (7).jpg
Saint Patrick's Day (8).jpg
Saint Patrick's Day (9).jpg
Saint Patrick's Day (10).jpg
Saint Patrick's Day (11).jpg
Saint Patrick's Day (12).jpg
Saint Patrick's Day (13).jpg
Saint Patrick's Day (14).jpg
Saint Patrick's Day (15).jpg


Bólkur:Merkisdagar
Bænadiktsmessa

**Bænadiktsmessa** er 21. mars og verður hildin til minnis um Bænadikt frá Nursia (uml. 480 - 547). Hann stovnaði klostrið á Monte Cassino í Italia í 529 og grundaði harvið benediktsskipanina, ið gjørdist ein av mest týðandi katólsku klosturskipanunum.

Bólkur:Merkisdagar
Bænadikt úr Nursia

**Bænadikt (Benedictus) úr Nursia** (italskt *San Benedetto da Norcia*) livdi umleið ár 480 - 547. Minnisdagur hansara er Bænadiktsmessa, 21. mars. Hann stovnaði í 529 benediktsskipanina, sum gjørdist ein tann týdningarmesta katólska klosturskipanin. Móðurklostrið er á heygnum Monte Cassino millum Rom og Napoli í Italia. 

Slagorðið hjá benediktsskipanin er "Ora et labora", tað er latín og merkir: "Bið og arbeið".

Bólkur:Italiarar
Bólkur:Kristindómur
Bólkur:Halgimenni
Jarðfrøði

**Jarðfrøði** ella **geologi** er læran um bygnaðin á jørðini, t.d. um tey ymisku jarðløgini, virksemi á jørðini, so sum eldgos og jarðskjálvtar, og um jarðarsøguna, so sum ístíðir og hvussu landslagi er broytt gjøgnum tíðina.

Ein sum fæst við jarðfrøði sum yrki, verður nevndur ein jarðfrøðingur.

Føroyar eru úrslit av stórum eldgosvirksemi í økinum fyri 55 milliónum árum síðani. Føroyar eru skaptar í 3. og endaligu spjaðingini av Atlantshavinum, sum enn er virkin. 

Atlantshavið breiðkar so við og við, sum Europa-plátan og Afrika-plátan flytar seg burtur frá Norður- og Suðurameriku-plátunum. Eitt nú breiðkast Ísland í løtuni við 7 cm árliga. 

## Ekstarnar slóðir

* Jarðfeingi - jarðfrøðiligur stovnur undir Vinnumálaráðnum
* Jarðfrøðiligi stovnurin á universitetinum í Keypmannahavn

*
Læknafrøði

**Læknafrøði** er læran um menniskjakroppin og greining, forðing og leking av sjúkum og eisini ymiskum skaðum, sum menniskjað kann koma út fyri. Granskarar kanna sjúkuárin og royna nýggjar viðgerðarhættir. Sjúka verður viðgjørd við til dømis geisling, uppvenjing, heilivági og skurðviðgerð. Fyribyrgjandi viðgerð, til dømis at koppseta, er týðandi partur í nýmótans læknavísindum.   Fyri tveimum øldum síðan kundu fólk ikki vænta sær at gerast stórt eldri enn 40 ár. Nú verða mong fólk í ídnaðarlondum 80 ára gomul ella eldri. Betri matur og serstakliga betri heilsurøkt gera tað, at fólk liva longri, men menningin í læknavísindum hevur eisini nógv at siga. Stórur læknatørvur er enn í menningarlondum. Heilsufólk verða útbúgvin at hjálpa hesum fólkum. Heilsufólk koppseta og duga at veita lætta sjúkraviðgerð. Tey leiðbeina eisini í reinføri, í mati og í smábarnarøkt. Miðallívsævin kann eisini vera 40 ár styttri í menningarlondum enn í ídnaðarlondum. Miðallívsævin í Angola er t.d. bara 38 ár. 

## Høvuðsøki innan læknafrøði

Læknafrøði fatar um so nógv, at læknar mugu eftir próvtøku útbúgva seg meiri og fáa sær serútbúgving.   Greinir í læknavísindum  :

* **[[Kropsbygnaðarfrøði]]**.
* **[[Nervafrøði]]** er um heilasjúkur og nervasjúkur.
* **[[Eygnasjúkrafrøði]]** er um eygu og eygnasjúkur.  
* **[[Ortopedar]]** viðgera sjúkur í beinum, ryggi og vøddum.
* ** [[Sinnissjúkrafrøði]]** kannar sinnissjúkur.
* **[[Sálarsjúkufrøði]]**.
* **[[Barnasjúkufrøði]]** er læran um barnasjúkur.    
* **[[Húðarsjúkrafrøði]]** er um húðarsjúkur.  
* **[[Skurðfrøði]]**:  Sjúkraviðgerð við skurðlæknaknívi verður nevnd skurðfrøði. 
* **[[Heiliráðsfrøði]]**.

## Keldur

## Ávísing úteftir
* Læknafrøðiligi stovnurin á universitetinum í Keypmannahavn.

*
RNA

**RNA** er stytting fyri **r**ibo**n**uklein**s**ýra (sýra = acid á enskum). RNA er, eins og DNA, samansett av nukleotidum við hvør sínum nukleobasa. Men har DNA hevur nukleobasan thymin (T), hevur RNA nukleobasan uracil (U). Eisini er sukureindin í hvørjum nukleotid ribosa í staðin fyri, sum í DNA, 2'-deoxyribosa.

RNA hevur ymisk størv í kyknuni. tRNA (transfer RNA) flytur aminosýrur til proteinsyntesuna á ribosomunum. mRNA (messenger RNA) verður nýtt til at flyta upplýsingar frá DNA til ribosomini. Eisini hava vit rRNA (ribosom RNA), sum ribosomini eru samansett av.

DNA verður avritað til RNA í eini prosess nevnd transskriptión, og síðani verða proteinir framleidd út frá RNA í eini prosess nevnd translatión.

Vanliga verður DNA nýtt til goymslu av arvfrøðiliga tilfarinum, men nøkur virus nýta í staðin RNA.

## Keldur

## Sí eisini
* DNA

## Slóðir úteftir

Bólkur:Lívevnafrøði
Bólkur:Mýlislívfrøði
Hagfrøði

**Hagfrøði** ella **statistikkur** er øki innan støddfrøði, ið fevnir um tilrættaløgu, samanumtøku og viðgerð av óvissum eygleiðingum.

Miðkeiðis í hagfrøðini finna vit sannlíkindarokning, sum loyvir forsøgnum og framrokningum.

## Sitat
* "Til eru lygn, forbrend lygn og eisini afturat hesum hagfrøði." *Benjamin Disraeli*
* "Ert tú í eini grúgvu, og hevur ískubba á høvdinum, hevur tú tað heilt hampuligt í miðal." *Steen Hansen*

## Uttanhýsis slóðir
* Hagstova Føroya
* Kalaallit Nunaanni Naatsorsueqqissaartarfik
* Danmarks Statistik

Bólkur:Hagfrøði
Virus

Eitt **virus** er ein undir-mikroskopiskur partikkul (millum 20 og 300 nm) sum kan smitta eina kyknu í einari lívfrøðiligari veru. Eitt virus kan bert nøra seg við at smitta eina vertkyknu, sum kunnu verða bæði prokaryotar (t.d. bakteriukyknur) og eukaryotar (t.d. djórakyknur). Nógv virus elva til sjúkur í menniskjum og djórum. Viðgerð er trupul, tí antibiotika nyttar ikki og fá sløg av heilivági finnast, ið virka ímóti virusum.

## Samanseting
Virus eru, í grundini, samansett av arvatilfari inni í einum proteinhylkið. Proteinhylkið er antin uppbygt sum ein spiralur, so virusið gerst avlangt (helicalt), ella eru proteineindirnar samansettar sum í einum fótbólti, so virusið er runt (icosahedralt). Tað finnast eisini kompleks virus sum hava hvørki av áðurnevndu skapum, men kunnu t.d. hava ein proteinhala ella ein annaleiðis vegg.

Nøkur hava eisini ein lipid dupultlag membran uttanum hylki; tey ið ikki hava verða kallaði nakin virus. Tað eru mest djóravirus, ið hava membran. Flestu virusir hava ikki egin ensymir, men tað eru tó nøkur sum hava. Ensymini hava ymiskar funktiónir, t.d. at framleiða DNA út frá RNA (revers transcriptase), bróta hol á bakteriuveggir (lysosym) og hjálpa virusinum at loysa seg frá kyknuni (neuraminadase).

## Deiling
Tá virus deila seg gongur tað fyri seg í 5 stigum:

# **Íbinding**: Virusið bindir til eina kyknu.
# **Inntreinging**: Virusið sendir sítt arvatilfar inn í kyknuna. Nøkur virus senda eisini proteinir sum tey brúka til at framleiða nýtt arvatilfar.
# **Framleiðsla**: Virusið nýtir ensymini hjá kyknuni til at framleiða sítt egna nýggja arvatilfar og proteinir.
# **Samanseting**: Arvatilfar og proteinir verða samansett til nýggjar viruspartiklar.
# **Leyslating**: Viruspartiklarnir verða leyslatnir frá kyknuni. Ofta doyr kyknan av hesum.

## Flokking
Virus verða ofta bólkaði eftir hvat teirra arvatilfar er og hvussu tey framleiða mRNA. (Baltimore flokkingin):

* **Bólkur I: DNA-virus við dupultstrongi** (dsDNA). Dømi: Herpes simplex virus, Pokur virus.
* **Bólkur II: DNA-virus við einkultstrongi** (ssDNA). Dømi: Parvovirus.
* **Bólkur III: RNA-virus við dupultstrongi** (dsRNA). Dømi: Rotavirus.
* **Bólkur IV: RNA-virus við pluss einkultstrongi** ((+)ssRNA). Dømi: Poliovirus, Hepatitis A virus, SARS virus.
* **Bólkur V: RNA-virus við minus einkultstrongi** ((-)ssRNA). Dømi: Influenza virus, Rabies virus, Meslingavirus, Ebola virus, Marburg virus.
* **Bólkur VI: RNA-virus við pluss einkultstrongi, sum deila seg við DNA-millumliði** (ssRNA-RT). Dømi: HIV.
* **Bólkur VII: DNA-virus við dupultstrongi, sum deila seg við RNA-millumliði** (dsDNA-RT). Dømi: Hepatitis B virus.

## Sí eisini
* DNA, RNA
* Kykna

## Keldur
* **Michael T. Madigan**, **John M. Martinko**, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.

Bólkur:Kyknulæra
Bólkur:Mýlislívfrøði
Bakteria

Ein **bakteria** er ein einkyknað mikroskopisk lívvera. Bakteriur hoyra til prokaryotar verur og hava sostatt ongan kyknukjarna. Menniskjakroppurin hevur umleið tíggju ferðir fleiri bakteriukyknur enn menniskjakyknur í sær, serliga á húðini og í maga-tarm-kanalini. Tað finnast bæði óhættisligar og sjúkuelvandi (patogenar) bakteriur. Menniskju verða javnan smittað við sjúkuelvandi bakterium, men hetta er tíbetur lætt at viðgera, tí bakteriur kunnu vanliga drepast við antibiotika. Tað er tó vorðið alt meira vanligt, at bakteriur gerast antiobiotika-mótstøðuførar. Hetta kemst ivaleyst av, at menniskjan hevur ovurnýtt antiobiotiskan heilivág.

## Skap
Bakteriur eru umleið tíggju ferðir minni enn eukaryotar kyknur og eru vanliga 0,5-5 mikrometrar til støddar. Tær kunnu hava ymisk skøp, t.d. rundar (coccus), avlangar (rod), S-formaðar (spirillum), snúraðar (spirochete) og tráðformaðar (filament).

## Flokking
Bakteriur kunnu bólkast eftir samanseting av kyknuveggi í grampositivar og gramnegativar bakteriur. Tá man viðger bakteriur við Gram-liting gerast grampositivar bakteriur violettar og gramnegativar reyðar.

**Nakrar ættir av grampositivum bakterium:**

Actinomyces, Bacillus, Clostridium, Corynebacterium, Enterococcus, Lactobacillus, Listeria, Micrococcus, Mycobacterium, Staphylococcus, Streptococcus og Streptomyces.

**Nakrar ættir av gramnegativum bakterium:**

Enterobacter, Escherichia, Helicobacter, Hemophilus, Klebsiella, Legionella, Neisseria, Proteus, Pseudomonas, Salmonella, Shigella og Vibrio.

## Eitur
Bakteriur kunnu hava trý ymisk sløg av eitur:

* **Exoeitur** eru eitrandi proteinir, sum bakterian letur úr sær, meðan hon veksur. Eitrið kann ferðast frá infektiónsstaðnum og gera skaða aðrastaðni í kroppinum. Exoeitur eru ofta kraftmikil sum t.d. eitrini hjá Clostridium tetani (bakterian ið elvir til stívkrampa), Clostridium botulinum (bakterian ið elvir til botulismu) og Corynebacterium diphteriae (bakterian ið elvir til difteritis).
Exoeitur kunnu býtast í tríggjar bólkar: Cytolytisk, AB-eitur og superantigenir.

* **Enteroeitur** eru exoeitur, sum virka í tunntarminum, har tey elva til, at veska verður úrskild, sum elvir til spýggju og diaré. Nøkur dømi um bakteriur við enteroeitrum eru Salmonella enteriditis, Vibrio cholerae og Escherichia coli.

* **Endoeitur** eru lipopolysaccharidir í uttara vegginum hjá gramnegativum bakterium og verða leyslatin, tá bakterian doyr (lyserar). Endoeitur eru ikki so kraftmikil sum exoeitur, men elva ofta til fepur, spýggju og diaré. Dømi um bakteriuættir við endoeitur eru Salmonella, Escherichia og Shigella.

## Keldur
* **Michael T. Madigan**, **John M. Martinko**, Brock Biology of Microorganisms, 11th Edition, 2006, Pearson Prentice Hall.

Bólkur:Kyknulæra
Bólkur:Smáverulívfrøði
John Bunyan

**John Bunyan** (28. november 1628 – 31. august 1688) var kristin enskur høvundur og prædikumaður. Hann var føddur í Harrowden nærhendis Bedford í Onglandi. Hann skrivaði m.a. skaldsøguna *The Pilgrim's Progress*, sum Victor Danielsen týddi til føroyskt undir heitinum *Pílagrímsferðin*. Henda bók verður roknað sum kanska fyrsta veruliga skaldsøgan. Eisini ein onnur bók eftir John Bunyan, *Hin heilagi bardagin*, er á føroyskum í týðing Victor Danielsens.

Bólkur:Enskir rithøvundar
Summarmáli

**Summarmáli** er 14. apríl. Tá roknast summarhálvarið at byrja. Ymsir siðir eru knýttir at summarmáladegi. Ongin skuldi fara fastandi út summarmálamorgun. Tann sum ikki var tíðliga uppi summarmálamorgun fór at verða drumbur alt summarið, tað er at alt arbeiði fór at ganga illa í hond. Heldur ikki máttu fólk eta egg summarmáladag, tí tað skuldi geva svull.

Bólkur:Merkisdagar
Mariumessa

Mariumessurnar eru fleiri:

***Mariumessa um várið** er 25. mars. Henda mariumessan er júst 9 mánaðir undan 1. jóladegi og er til minnis um, at Gapriel eingil boðar Mariu frá, at hon skal verða við barn og eiga son, sum hon skal kalla Jesus, sum sagt verður frá í Bíbliuni (Matteusuar evangelium, kap. 1, ør. 26ff). Hon verður tí eisini kallað boðanardagur Mariu
***Mariumessa í hoyna** ella **Mariumessa á sumri** er 15. august og er til minnis um  himmalsferð Mariu. 
***Líramariumessa** er líradagin, 26. august. 
***Mariumessa** er eisini  8. september til minnis um føðingardag Mariu. 
***Mariumessa síðara** (seinna) er 15. september. 

Bólkur:Merkisdagar
Boðanardagur Mariu

**Boðanardagur Mariu** er 25. mars. Dagurin kallast eisini *[[mariumessa]] um várið*. Boðanardagur Mariu er júst 9 mánaðir undan 1. jóladegi, og er tí til minnis um, at Gabriel eingil boðar Mariu frá, at hon skal verða við barn og eiga son, ið hon skal kalla Jesus, sum sagt verður frá í Bíbliuni, (Matteusuar evangelium, kap. 1, ør. 26ff). 

Bólkur:Merkisdagar
Magnusarmessa

**Magnusarmessa** er 16. apríl. Á magnusarmessu verður sagt, at *ljósu næturnar byrja*.

Bólkur:Merkisdagar
Ljóðbøkur

Ein **ljóðbók** er ein bók, ið er lisin inn. Bæði fagrar bókmentir (til dømis skaldsøgur og stuttsøgur) og yrkisbókmentir (da: fagbøger) finnast sum ljóðbøkur. Á føroyskum finnast ljóðbøkur á bondum og fløgum. Í øðrum londum er ein vaksandi marknaður fyri  ljóðbókum í Mp3-sniði og í Ipod-sniði, sum kunnu keypast og takast niður beinleiðis yvir internetið. Serliga stórt útboð er av ljóðbókum á enskum máli (td. á audible.com), men eisini rættiliga nógv er at fáa á svenskum máli (td. frá elib.se).

## Slóðir úteftir

* Føroyskar ljóðbøkur - Ljóðbókanevndin
* Føroya landsbókasavn 

Bólkur:Bókmentir
Bólkur:Bøkur
Tróndargøta

**Tróndargøta** er ein gøta í gamla partinum í Havnini, nú miðbýurin. Gøtan hevur fleiri søguligar hendingar knýttar at sær, eitt nú er hetta gøtan, har fótbóltsfelagið B36 byrjaði í smáum.

Tróndargøta er eisini mark millum Suðurstreymoyar eystara prestagjald og Suðurstreymoyar vestara prestagjald, hetta markið heldur fram norðureftir við Varðagøtu, har hon tekur við eftir Tróndargøtu.

Bólkur:Gøtur í Tórshavn
Bókasavn

## Bókasøvn í Føroyum

Í dag eru 15 fólkabókasøvn og 11 skúlabókasøvn í Føroyum. 13 av fólkabókasøvnunum eru smá og hava bara opið nakrar tímar um vikuna. Landsbókasavnið keypir og skrásetir bøkur fyri tey flestu av hesum bókasøvnunum.

Bókasavnslógin frá 2002 er eisini galdandi fyri fólka- og skúlabókasøvn landsins, haraftrat er hon eisini galdandi fyri meginbókasøvn og bókasøvnini á vinnu- og miðnámsskúlunum og í hægri undirvísingarstovnum.

### Tjóðbókasøvn
* Føroya Landsbókasavn

### Granskingarbókasøvn
* Føroya Landsbókasavn

### Fólkabókasøvn

* Býarbókasavnið í Havn
* Fuglafjarðar Bókasavn
* Klaksvíkar bókasavn
* Bókasavnið við Løkin í Runavík
* Kollafjarðar bókasavn

### Skúlabókasøvn

## Sí eisini

## Slóðir úteftir
* Føroya Landsbókasavn 
* Leita eftir tilfari á bókasøvnunum her

Bólkur:Bókasøvn
Hans Pauli Olsen

**Hans Pauli Olsen** (1957 í Havn) er føroyskur listamaður, búsitandi í Danmark.


Faroe stamp 238 hans pauli olsen.jpg|Rørsla
Faroe stamp 239 hans pauli olsen.jpg|Spegling
|Ringriderstatuen í Sønderborg


## Standmyndir
*Figurar (polyesturarmerað glastrevja) vórðu avdúkaðar, tá Føroya Handilsskúli á Kambsdali varð tikin í nýtslu í 1989
*Traðarmaðurin (bronsa/grót) (1989) stendur við Býráðshúsið í Havn
*Grindadráp (jarn) stendur uttan fyri Norðurlandahúsið í Havn
*Ítróttur (bronsa/granitt) stendur í Gundadali í Havn
*Omaná og undir vatninum (bronsa) (1986) í viðarlundini uttan fyri Listasavn Føroya
*Skuggin (bronsa) stendur í viðarlundini uttan fyri Listasavn Føroya og er avdúkað í 1987
*Nólsoyarpáll (bronsa) (1995) í Vágsbotni í Havn
*Ringriderstatuen (bronsa/granitt) (1998) stendur í Sønderborg
*Tarira (bronsa), eisini nevnd Álvagentan, varð avdúkað í 2000 í viðarlundini í Havn
*Kvinden på broen (bronsa) (2004) stendur á Ro´s Torv í Roskilde
*Fría, fríða (bronsa/granitt) 2004. Hevur staðið á Norðuratlantsbryggjuni í Keypmannahavn og stendur nú yviri við Strond í Havn
*Sigmundur Brestisson - Hin seinasta ferðin (standmynd) (2006) stendur við Sigmundsgjógv í Sandvík.
*Svimjigentan varð avdúkað í 2006 uttan fyri svimjihøllina í Havn
*Kirken, 2007 í Holstebro, Danmark
*Stella Argus, 2007 í Kvívík
*Victor Danielsen 2008, stendur við Siloa í Fuglafirði
*Tróndur í Gøtu 2008
*Mikkjal á Ryggi 2011, í Miðvági

## Keldur
## Ávísngar úteftir

* Listasavn Føroya 
* Hans Pauli Olsen 

Olsen, Hans Pauli
Olsen, Hans Pauli
Bólkur:Føroyskir myndahøggarar
Tróndur Patursson

**Tróndur Sverri Patursson** (føddur 1. mars 1944 í Kirkjubø) er listamaður, myndahøggari, sjófarari og ævintýrari. Hann hevur fleiri ferðir siglt á heimsins høvum við sjófararanum Tim Severin, eitt nú í 1993, tá teir sigldu frá Kina til Amerika á einum bambusflaka. Túrurin vardi 106 dagar. Ferðin gav honum íblástur til at gera "Kosmiska rúmið". Í 2013 gjørdi Kringvarp Føroya eina sending um Trónd Patursson, har tey m.a. fylgdu við honum til Nordic Cool framsýningina í Kennedy Center í USA. Hin 15. januar 2014 varð Tróndur heiðraður við Mentanarvirðisløn Landsins, sum er á 150.000 krónur og harvið størsta føroyska mentanarheiðurslønin. Handanin fór fram á hátíðarhaldi í Stóra Pakkhúsi í Vági.

## Lívsleið sum listamaður
Tróndur er ein viðurkendur listamaður, hann er eksperimenterandi, arbeiðir nógv við glasi, jarni og kopari. Hann hevur m.a. prýtt sølumiðstøðina SMS í Havn, Gøtu kirkju, Katólsku kirkjuna í Havn og Tornbjerg kirke í Odense. Tróndur var í læru til listamálara hjá Ingálvur av Reyni, síðan fór hann til Danmarkar, har hann fekk undirvísing hjá Hans Christian Høyer á Glyptotekinum. Í 1966-67 gekk hann á Norges Kunsthåndværkerskole. Eina tíð lærdi hann hjá Ståle Kyllingstad. Hann gekk í trý ár á Statens Kunstakademi í Oslo. Í 1972 hevði hann sína fyrstu serframsýning í Listasavni Føroya.

Tróndur hevur havt fleiri framsýningar í øðrum londum. Í februar 2013 hevði hann eina framsýning á John F. Kennedy Center for the Performing Arts; tað var ein installasjón, sum á enskum nevndist “Migration,” og vísti fram umleið 90 stórir havfuglar úr litaðum glasi, sum hungu uppi í tí stóra rúminum í Kennedy Sentrinum í Grand Foyer vindeygannum á einari norðurlendskari framsýning, ið nevndist Nordic Cool 2013.

## Heiður
* 2013 - Mentanarvirðisløn Landsins

## Keldur


## Slóðir úteftir

* Tróndur Patursson 
* Listasavn Føroya 

Bólkur:Føroysk listafólk
Bólkur:Føroyskir listamálarar
Bólkur:Føðingar í 1944
Bólkur:Føroyskir ævintýrarar
Bólkur:Føroyskir havrógvarar
Bólkur:Føroyskir myndahøggarar
Bólkur:Sjófarar
Býarbókasavnið í Havn

**Býarbókasavnið** er fólkabókasavnið í Havn. Í nógv ár var Anna Brimnes býarbókavørður, og síðani eitt skifti Svend Højgaard (1. sept 2011-31. mai 2012). Frá 1. januar 2013 er Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð býarbókavørður. Umframt býarbókavørðin eru 14 starvsfólk í føstum starvi, 3 hjálparfólk og 6 bókauppsetarar (frítíðararbeiði hjá skúlanæmingum). Øll kunnu læna á bókasavninum, bæði bøkur, ljóðbøkur, filmar, bløð og talgildar bøkur, ljóðbøkur og filmar.

## Stutt um Býarbókasavnið

* 1969 - Tórshavnar kommuna setti Býarbókasavnið á stovn 1. apríl í leigaðum hølum í Niels Finsens gøtu 7. Støddin var 514 fermetrar.
* 1990 - Bókasavnið leigaði eina hálva hædd afturat.
* 1993 - Hølini, ið fyrr vóru tekniska deild hjá Tórshavnar kommunu, vórðu tikin upp í bókasavnið. 
Bókasavnið er nú  813 fermetrar í 4 hæddum, á 1. hædd er inngongd, á 2. hædd er avgreiðsla, lesistova og  útlán fyri vaksin, á 3. hædd er barnabókasavnið og skrivstovur, og á  4. hædd er goymsla, skrivstova og starvsfólkahøli.
* 2006 - Bókasavnið fekk lyftu.
* 2011 - Gøtuhæddin varð tikin í nýtslu í apríl sum partur av Býarbókasavninum 
* 2011 - Sjálvgreiðslur til útlán og innlating av bókum vórðu tiknar í nýtslu í mai.
* 2015 - Bókasavnið víðkaði upplatingartíðirnar, so tað nú er opið 66 tímar um vikuna.
## Býarbókasavnið, bøkur, tilfar og virki

*Bókasavnið eigur o.u. 75.000 bøkur og tíðarrit (2015).
*138.500 vitjaðu bókasavnið í 2015. Til samanberingar vóru 116.000 vitjanir í 2013.
*9 teldur eru fyri brúkarar til internetnýtslu, 4 teldur eru til innanhýsisleiting, 1 Wii og 2 spæliteldur eru á barnabókasavninum (2015).
*10 skúlabókasøvn í Tórshavnar kommunu og Kollafjarðar bygdar- og skúlabókasavn samstarva við Býarbókasavnið.
*Bókasavnið hevur samstarv við stovnar (ellisheim, Varðhaldið o.t.) í kommununi um útlán.
*11½ ársverk eru á bókasavninum, 6 skrivstovufólk, 7 bókavørðir og býarbókavørðurin. Í hesum størvum eru sett 14 fólk.

* 1982 fór bókasavnið at læna út ljóðbøkur.
* 1998 varð alt tilfarið skrásett á teldu.
* 2004 fór bókasavnið at læna út dvd-filmar.
* 2005 varð nýggj, nútímans telduskipan keypt og sett í verk. 

## Slóðir úteftir
Býarbókasavnið

Bólkur:Bókasøvn
Bólkur:Tórshavn
Johan Petersen

**Johan Petersen** (1980 úr Fuglafirði) er guitarleikari búsitandi í Odense í Danmark. Hann byrjaði at spæla guitar, tá hann var 13 ára gamal og hevur síðani nomið sær kunnleika innan tónleikin. Seinastu árini hevur hann búleikast í Odense, har hann hevur spælt við fleiri bólkum. Kendastur í Føroyum er bólkurin Fuzzphase ið seinni hevur broytt navn til The Joules, sum hevur havt løg við á 15 teimum bestu og verið á mini-konsertferð í Føroyum á heysti 2006. Í The Joules er Johan tónasmiður, guitaristur og sangari.

## Útgávur
* Reach - Fuzzphase, single.

## Keldur


## Slóðir úteftir

* The Joules 

Petersen, Johan
Petersen, Johan
Odense

**Odense** er størsti býurin á Fyn og triðstørsti býur í Danmark. Býurin hevur næstan 180 túsund íbúgvar (2019), Odense kommuna hevur meiri enn 204 túsund íbúgvar (2019). Borgmeistari er Peter Rahbæk Juel (A). Næststørsta sjúkrahúsið í Danmark, Odense Universitetshospital, er í Odense.

Ævintýrarithøvundurin H. C. Andersen varð borin í heim í Odense í 1805.

## Myndir

Braunius_Odense.jpg|Býurin í 1593
Denmark-odense-hans_christian_andersen-childhood_home.jpg|Barndómshúsini hjá Hans Chr. Andersen
Odense Rådhus 01.jpg|Ráðhusið í Odense
Denmark-Odense-Kongensgade.jpg|Kongensgade í miðbýnum
Odense-Teater Momentum.JPG|Odense Monumentum Sjónleikarhús
Denmark-Odense_University_Hospital-patient_hotel.jpg|Sjúkrahúsið (Odense Universitetshospital)
Denmark-Odense_Railroad_Centre.jpg|Tokstøðin
Denmark-odense palace.jpg|Odense Slot


## Ávísing úteftir
* Heimasíða: www.odense.dk 

## Keldur

Bólkur:Býir í Región Suðurdanmark
Bólkur:Odense kommuna
15 tær bestu

**15 tær bestu** er hittlistasending hjá Útvarpi Føroya. Sendingin byrjaði í 1968 við Kára Olsen sum verti.

Sendingin datt so niður fyri í nógv ár, men bleiv so tikin uppaftur í 1990'unum. 
Frá 1994 og til 2002 var Heðin Arge fastur vertur á 15 Teimum Bestu.
Síðani hava fleiri aðrir vertir verið, m.a. Niels Uni Dam. Í 2004 gjørdist Tummas Gudmundsen vertur, og seinni Jarleivur Hansen, sum var vertur til 2009.

Í fyrstuni fór atkvøðugreiðslan fram við at skriva og senda bræv til sendingina, og skúlar og aðrir stovnar fingu blankar atkvøðulistar sendandi, sum kundu margfaldast, útfyllast og sendast aftur til Útvarpið. Nú greiðir man atkvøðu beinleiðis á heimasíðuni hjá sendingini.

Sendingin hevur øll árini verður send leygarkvøld og endursend seinni í komandi vikuni.

## Ávísingar úteftir
* ''Útvarpið gav mær nakrar av størstu upplivingunum'', kvf.fo, 26. okt. 2018
* ''Muscleman-Blað var ársins lag á 15 teimum bestu.'', nudlar.net, 1. jan. 2006
## Keldur

Bólkur:Útvarp
Bólkur:Føroyskar útvarpssendingar
Heðin Arge Jensen

**Heðin Arge Jensen** starvaðist í nógv ár sum vertur í Útvarpi Føroya, serliga í tónleikasendingum. Hann gjørdi millum annað statussendingar á nýggjárinum, og ikki minst hittlistasendingina 15 tær bestu.

Heðin Arge er eisini kendur fyri at hava staðið fyri útvarpssendingini Leygarkvøld í studio 5. Sendingin snúði seg fyri ein stóran part um fótbólt, har gestir, saman við verti, tosaðu um enskan og altjóða fótbólt og høvdu kjak. Trúgvastu gestirnir vóru Finnur Helmsdal, Chelsea fjeppari, og Kári Annand Berg, Manchester United fjeppari, ið settu síni fingramerki á sendingina.

Jensen, Heðin Arge
Kaj Johannesen

**Kaj Johannesen** (føddur í 1963 í Leirvík, deyður 21. oktober 2020) var føroyskur tónleikari og skald. 

Hann byrjaði tónlistarligu yrkisleið sína við at spæla bass, men hevur síðani eisini sungið og spælt guitar og slagverk. Yngra ættarliðið kendi best Kaj sum trummusláara, einamest frá bólkunum Moirae, Taxi, Húskallar og øđrum.

Kaj var í fleiri ár formaður í FUT, sum m.a. skipaði fyri árligu Ólavsøkukonsertini.

## Keldur

Johannesen, Kaj
Bólkur:Føroyskir guitarleikarar
Bólkur:Leirvíkingar
Johannesen, Kaj
Johannesen, Kaj
Kim Hansen

**Kim Hansen** er uppvaksin í Nólsoy. Hann lærdi seg á ungum árum at spæla tangentar og er síðani vorðin kendur í Føroyum fyri at syngja, spæla klaver og keyboard. Hann smíðar løg sjálvur, men framførir eisini løg hjá øðrum.

Kim byrjaði sum fólkatónleikari við Spælimonnunum í Nólsoy. Nakað seinni var hann tónleikari til fleiri studentakabarettir í sjónleikarhúsinum, eins og hann spældi við m.a. Ingun Simonsen Band og øðrum bólkum í Havn. Aftaná á tónleikaháskúlan í Danmark í 1991, gav hann saman við bólkinum Jóanes & Co í 1992 út kasettubandið "Flúgvandi Hugskot", har tey flestu helst kenna lagið "Maria". 
Kim gjørdist av álvara kendur við bólkinum Moirae, sum vann Prix Føroyar í 1995. Bólkurin Moirae hevur tvær útgávur á baki: "Moirae", 1996 og "Sangir úr náttini", 1998. 
Aftaná Moirae var Kim sangari og klaverleikari í bólkinum Taxi í nøkur ár, sum eisini vann Prix Føroyar í 1999. 
Annars hevur Kim sitið aftan tangentarnar í sangleikum sum "Jesus & Makedonarin" og "Skeyk" 1997 eins og hann hevur skriva tónleik, lagt til rættis, lagt røddir og tónar til fleiri av føroysku útgávunum tey seinastu árini. 
Kim hevur eisini gjørt tónleik til sjónvarpsendingar og filmar, eins og hann hevur skriva tónleik til leikirnar "Elling & Kjell Bjarni" í 2004, "Momo" 2005, "Í Geyma" 2008. 
Kim hevur arbeitt sum tónleikari saman við m.a. Frændur, Terji Rasmussen:, Jens Lisberg, Eyðun Nolsøe, Chase, Brandur Enni, Eivør Pálsdóttir, Maggie Reilly, FR David, Russ Taff og Showmonnum.

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Sangtekstir.com

Hansen, Kim
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Nólsoyingar
Jóannis Kristiansen

**Jóannis Kristiansen** (12. februar 1918 í Leirvík -  3. mars 1988 í Keypmannahavn), ofta eisini nevndur **leirvíksmálarin**, var listamálari. Hann giftist 1967 við Else Margrethe Bonke úr Hvidkilde á Lollandi, og hon er á mongum av hansara persónsmyndum. Jóannis fór í 1935 til Danmarkar, har hann fór í handverkslæru sum málari. Tá lærutíðin var lokin, var seinni heimsbardagi brostin á, og Jóannis varð eins og mangir aðrir føroyingar verandi í Danmark krígsárini. Hesi árini slapp hann at útbúgva seg á listarliga økinum. Í 1941-42 kom Jóannis inn á Tegne- og malerskolen "Studio" í Palægade. Seinni kom Jóannis í læru hjá myndahøggaranum Ib Schmedes, sum hevði næmingar sínar á Den Kongelige Afstøbningssamling á Statens Museum for Kunst, og endiliga – í 1944 – lá gøtan opin inn á Kunstakademiið.

Jóannis varð búgvandi í Danmark, til hann doyði í 1988, men vitjaði javnan í Føroyum um sumrini at mála. Nógvir av málningum hansara hava myndevni úr Leirvík og har um leiðir.

## Slóðir úteftir

* Jóannis Kristiansen 
* Theresa Kohlbeck Jakobsen: Jóannis Kristiansen: The Impressionist of the Land of Maybe. Grein í Daily art magazine. https://www.dailyartmagazine.com/joannis-kristiansen/
* Jóannis Kristiansen á Artnet: https://www.artnet.com/artists/joannis-kristiansen/
* Listamálarin Jóannis Kristiansen úr Leirvík : 1918-1988 : framsýning í Listaskálanum 9. februar til 3. mars 1996 (framsýningarskrá). Tórshavn: Listasavn Føroya
* Petersen, Petur Martin (1993): Jóannis Kristiansen : 75 ára minnisrit. Leirvík: Áhugafelagið.
* Petersen, Petur Martin (1993): Jóannis Kristiansen : 75 års mindeskrift. Leirvík: Áhugafelagið.
* Petersen, Petur Martin (2022): Lív leirvíksmálarans í episkari frásøgn : Jóannis Kristiansen 1918-1988. Vestmanna: Sprotin.
* Petersen, Petur Martin, Solveig Olsen & Jóannes Gaard (2022): Jóannis Kristiansen : tann føroyski impressionisturin (tekstur á føroyskum og enskum). Vestmanna: Sprotin
* Petersen, Petur Martin, Solveig Olsen & Jóannes Gaard (2022): Jóannis Kristiansen : den færøske impressionist (tekstur á donskum og týskum). Vestmanna: Sprotin.

Kristiansen, Jóannis
Bólkur:Føroyskir listamálarar
Bólkur:Føðingar í 1918
Bólkur:Andlát í 1988
Ølklubbar

**Ølklubbar** vóru upprunaliga eitt fyribrigdi íkomið av føroysku rúsdrekkaskamtanarskipanina, sum varð avtikin fyrst í 1990-árunum. Bara í Havn vóru fleiri ølklubbar: Mimir, Kaggin, Tórshøll, Kvøldlot og Havnar Klubbi. Eisini Klaksvík hevði sín klubba, Klaksvíkar Klubbi, og fleiri bygdir høvdu klubbar eisini, til dømis Fuglafjarðar Klubbi og Tvøroyrar Klubbi.

Síðan rúsdrekkaskamtanin varð avtikin eru hesir klubbar broyttir meir ella minni til vertshús, og stranga kravið um limaskap er bloytt upp, og hava klubbarnir nú antin atgongumerkjasølu ella ókeypis atgongd.

Ølklubbarnir vóru ein háttur at umgangast skamtanarskipanina; limirnir lótu inn skamtanarkort sítt, og klubbin keypti so inn stóra nøgd av rúsdrekka fyri samlaða skamtin hjá limunum. Síðani rak klubbin barr á "vanligan" hátt.

## Keldur

## Slóðir úteftir

### Greinir

* Ølklubbarnir byrjaðu við avtalu millum landsstýrið, politiið og Mjørkadal. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 9, 1976
Kaggin

**Kaggin** varð settur á stovn í 1969 í Havn og virkaði sum ølklubbi til hann læt aftur á heysti 2007. 

## Søgan
Sosialurin hevði eina grein um Kaggan í blaðnum tann 20. november 1999 við yvirskriftini "Mjørkadalur dróg konufólkini". Í greinini varð greitt frá søguni hjá Kagganum. Sonne Smith hevði skrivað eina bók um Kaggan, nú tað vóru liðin 30 ár, síðan felagið varð stovnað á stovnandi aðalfundi hin 8. november 1969 á loftinum á kondittarínum í Havn. Navnið bleiv samtykt nakrar dagar frammanundan, tað var Sonja Egholm, systir Hjørdis, konu Heðin Mortensen, ið fann uppá navnið. Á stovnandi aðalfundinum vóru: Sigurd Bech, Steinbjørn Zachariasen, Sonne Smith, Heðin Mortensen, Eyðun Jensen, Marius Joensen á Hvítanesi, Frits Joensen, Ronald Thomsen, Svend Poulsen (Bambus), Thomas Michael Smith, Kári D. Petersen og Finnur Johansen. Heðin Mortensen varð valdur til orðstýrara og fundurin valdi Sigurd Bech til formann og Steinbjørn Zachariasen, Sonna Smith, Eyðun Jensen og Thomas Michael Smith í nevndina. Teir, ið tóku stig til at seta Kaggan á stovn, vildu hava eitt alternativ til Mimir og Mjørkadal. Teir hildu, at Mjørkadalur hevði ymisk tiltøk, ið dróg ungdómin og serliga genturnar til sín. Teir vildu eisini, at konufólk kundu gerast limir, og tað hendi so tvey ár seinni, tá ið trý konufólk gjørdust limir í Kagganum.

Kaggin lá á horninum við Dalavegin og Jóannesar Paturssonargøtu. Eitt dansifelag, sum dansaði føroyskan dans, helt til í Kagganum og var uppkallað eftir honum, tað nevndist Dansifelag Kaggans. Har var eisini Bridgedeild Kaggans og Billjarddeild Kaggans.
Veitslur vórðu hildnar í Kagganum, og sangir vóðru eisini yrktir til høvið. Í 2009 kom út ein fløga við heitinum *[[Kaggin - sangur og skemt]]* við sangum og samrøðum, t.d. eru fleiri sangir við Robert McBirnie og Herman Jacobsen, sála. Kaggin læt aftur á heysti 2007.

Húsið, har Kaggin helt til, varð seinni selt til Frelsunarherin, sum bygdi um og læt húsið upp sum herberg fyri heimleys.

## Keldur


Bólkur:Ølklubbar
Bólkur:Tórshavn
Bólkur:1969
Mimir

**Mimir** er ein av gomlu ølklubbunum í Havn. Hann varð settur á stovn 7. november 1967. Dagligur leiðari er Annlis Jensen. Happy hour er vanliga fríggjadagar kl.17-22. Nógv hevur verið skrivað um Mimir. Eisini vóru Mimir nevndir í sangi hjá Páll Finnur Páll.

## Keldur
 

Bólkur:Ølklubbar
Bólkur:Tórshavn
Hans Fróði Hansen

**Hans Fróði Hansen** (føddur 24. august 1975) er ein føroyskur fótbóltsleikari, venjari og dømdur pedofil. Hann spældi 26 landsdystir fyri Føroyar. Hann hevur eisini roynt innan onnur øki, eitt nú hevur hann roynt seg innan húðrøktarvørur og líknandi. Hann er mest kendur sum pedofil. 

## Lívsleið

### Fótbóltsleikari og venjari
Hans Fróði gjørdist fyrst kendur sum fótbóltsspælari, har hann spældi 26 dystir á landsliðnum 1998-2003. Í 2012 avgjørdi Hans Fróði at royna seg í føroyskum fótbólti enn einaferð, hesaferð sum leikandi hjálparvenjari fyri TB. Ætlanin er at hann skal spæla við besta liðnum, sum flutti upp í Meistaradeildina eftir leiklok í 2011.

### Vakurleikafrøðingur
Seinni hevur hann nomið sær kunnleika innan móta og stíl og var eitt skifti vakurleikafrøðingur í USA undir navninum *Mr. KayKay*. Tað var eisini við navninum KayKay at Hans Fróði í 2006 útgav bók á enskum um vakurleikarøkt.

## Útgávur
* Image & Fashion Secrets for Every Woman (2006)

## Keldur


Hansen, Hans Fróði
Hansen, Hans Fróði
Hansen, Hans Fróði
Bólkur:B68 leikarar
Bólkur:HB leikarar
Bólkur:TB leikarar
Tita Vinther

**Tita Vinther** er vevkona og er eisini deyð listakvinna. Í 2005 fekk hon Mentanarvirðisløn Landsins, "fyri hennara slóðbrótandi arbeiði innan vevlist í Føroyum".

Bólkur:Føroysk listafólk
Jens-Kjeld Jensen

**Jens-Kjeld Jensen** er ein fugla- djóra- skordýrs- og náttúruserfrøðingur, sum er sjálvlærdur. Hann er rithøvundur og hevur útgivið fleiri bøkur um djóralívið og fuglalívið í Føroyum. Í mai 2015 varð hann tilnevndur heiðursdoktari av Fróðskaparsetri Føroya. Hann er dani, men hevur búð í Føroyum síðan 1970. Hann býr í Nólsoy saman við unnustu síni Maritu Gulklett. Hann tekst við ymiskum náttúrutengdum virksemi.

Kendastur er hann helst sum fuglaútstappari, men harumframt er hann serfrøðingur í føroyskum fuglum og skordýrum, og eisini hevur hann stóran áhuga í plantum. Í Nólsoyar bygd hevur hann eisini ein garð við ymiskum føroyskum pílasløgum. Hann hevur funnið fleiri nýggj djórasløg, nýggj sløg av skordýrum og lúsum. Hann hevur nógv samband við bæði føroyingar og útlendingar. Í 2012 varð hann heiðraður við Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri Mentanaravrik. Í 2020 fekk hann umhvørvisheiðurslønina hjá Norðurlandaráðnum.

## Heiður
*2015 - Tilnevndur sum heiðursdoktari av Fróðskaparsetri Føroya. 
*2012 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri Mentanaravrik.
*2020 - Umhvørvisheiðursløn hjá Norðurlandaráðnum 2020.

## Útgávur, bøkur og bóklingar
* 2012 - Malemukken på Færøerne
* Lundefangst - en fangstdag på Nólsoy
* Lundafleyg - ein fleyadagur í Nólsoy
* Puffin fowling - a fowling day in Nólsoy
* På vandring i Nólsoys fortid
* 2010 - Firvaldar - 155 ymiskir firvaldar í Føroyum, saman við Hans Eli Sivertsen. 
* Harutíðindi - blað á 12 síður

## Slóðir
*Heimasíðan hjá Jens-Kjeld Jensen

## Viðmerkingar

## Keldur

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Danskir rithøvundar
Bólkur:Nólsoyingar
Pílur

Upprunaliga vuksu ikki nógv ymisk træsløg í Føroyum. Men kortini eru funnar leivdir av trævøkstri fyri 1000 árum síðani. Millum annað vóru fýra ymisk sløg av píli: 

* Urtapílur (frøðiheiti - *Salix herbecea*)

* Loðpílur (frøðiheiti - *Salix lanata*)

* Arktiskur pílur (frøðiheiti - *Salix arctica*), vanliga nevndur Grápilur.

* Pálmapílur (frøðiheiti - *Salix phylicifolia*)

Loðpílur og arktiskur pílur eru nú nærum avoydd av seyði. Pálmapílur finst í bygdum øki og einstøkum homrum uttangarðs. Í katólskari tíð brúktu føroyingar greinar av hesum píli til Páskagudstænastur, til minnis um pálmagreinarnar ið lagdar vóru á vegin tá ið Jesus reið inn í Jerúsalem, harav navnið 'Pálmapílur'.

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

## Keldur
* Upprunavøkstur í Føroyum, jenskjeld.info

Bólkur:Plantur í Føroyum
Bólkur:Plantur
Bólkur:Træplantur
Bólkur:Píla-familjan
Robert Baden-Powell

**Robert Stephenson Smyth Baden-Powell** (føddur sum *Robert Stephenson Smyth Powell* 22. februar 1857, deyður 8. januar 1941) 
var ein bretsk hermaður og rithøvundur, sum millum annað stovnaði skótarørsluna.
### Lívsleið
Robert Baden-Powell var virkin sum heryvirmaður í bretska herinum í India og Afrika frá 1876 til 1910. 
Sum bert 19 ára gamal gjørdist hann yvirmaður í 13. Husarregimenti í India í 1876. 
Í 1896 vendi hann aftur til Afrika, har hann luttók í Matabelekrígginum (Simbabvi) og Ashanti-herferðini (Gana). Hann skipaði verjuna í Mafeking í Boarakrígginum (1899-1902) í Suðurafrika, og gjørdist hann heimsgitin av hesum.  Eisini skipaði hann suðurafrikansku ríðandi løgregluna, og gjørdist generalinspektørur í 1903. 

Tá ið hann kom aftur til Onglands, vildi hann læra dreingir at vera sjálvbjargnir, sum er endamálið við skótarøsluni. 
Robert Baden-Powell stovnaði skótarørsluna á Brownsea-oynni í Dorset tann 1. august 1907. Fyrsta altjóða Jamboree varð hildin í Onglandi í 1920. 
Har varð Robert Baden-Powell útnevndur til alheims skótaovasta. 

Hann giftist við Olave Baden-Powell (fødd St Clair Soames) í 1912. 
Hon gjørdist seinni ovasti hjá gentuskótunum og var áhugað í skótaarbeiðinum.
Í 1939 fluttu hjúnini Baden-Powell úr Onglandi til Nyeri í Kenja. Robert Baden-Powell andaðist 8. januar 1941 og varð jarðaður í Kenja. 
Hann hevði búð og verið í kríggi í Afrika so stóran part av lívinum, at hann valdi at jarðast har.

## Slóðir úteftir
*Baden-Powell, pinetreeweb.com (enskt)
*Bøkur hjá Baden-Powell, scoutscan.com (enskt)

## Keldur


Bólkur:Hermenn
Bólkur:Bretar
Bólkur:Andlát í 1941
HTML

**HTML** er vanliga nýtta styttingin fyri Hyper Text Mark-up Language. Hyper text verður millum annað nýtt at gera slóðir millum heimasíður, og er soleiðis eitt grundarlag fyri at internetið hongur saman.

Bólkur:Teldufrøði
Fjós

**Fjós** er hús ella rúm til húsdýr. Upprunin til orðið er fornnorrøna *féhús*, sum beinleiðis týtt til føroyskt merkir fæ-hús, altso húsið, har fæið (djórini) var.

Bólkur:Bygningar
Fuglafjarðar Bókasavn

**Bókasavnið** heldur til í gamla skúlanum, ið varð bygdur í 1882. Húsini eru laðað úr gróti og hava flagtak. Í 1970-árunum var kommunuskrivstova í øðrum endanum í húsinum.

Í løtuni virkar eingin bókavørður á bókasavninum, men hjálpandi starvsfólk.

Í 1990-árunum læt kunningarstova upp í tilbygninginum, sum fyrr var forhøll hjá bókasavninum. Og í 2000-árunum varð húsið enn meira útbygt við tilbygningi, sum nú hýsir barnabókasavnið.

Bólkur:Bókasøvn
Grót (felag)

Tónleikasamtak sprottið úr tónleikalívinum í Gøtu. Tað var stovnað í 1998. Hevur mangan havt tónleikatiltøk í Losjuni í Gøtu, og stóð upprunaliga aftan fyri G!-festivalin. 

Bólkur:Føroyskur tónleikur
Bólkur:Gøta
FUT

Stytting fyri **Føroya Undirhalds Tónleikarafelag**.

Kaj Johannesen hevur í fleiri ár verið formaður í felagnum.

FUT er ætlað at virka sum yrkisfelag fyri limir sínar, og harumframt skipar felagið fyri tónleikatiltøkum kring alt landið. Árliga Ólavsøkukonsertin er eitt av hesum tiltøkum, og kvøldið fyri Prix Føroyar-semifinaluna í Trongisvági 2005 skipaði FUT fyri konsert í TB-húsinum við summum av Prix-bólkunum.

Bólkur:Tónleikur
1857

**1857** (MDCCCLVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
hósdegi.

## Hendingar
* Franskar herdeildir taka Dakar í Senegal.
* Franskar herdeildir taka Saigon og Da Nang í Vjetnam.
* Bretskar herdeildir taka Bushehr í Persia.
* Benito Juárez gerst forseti í Meksiko.
* 3. mars - Frakland og Stórabretland lýsa kríggj ímóti Kina.
* 4. mars - James Buchanan gerst 15. forseti í USA. 
* 31. desember - Viktoria drotning velur Ottawa til høvuðsstaðin í Kanada.

## Føðingar
* 22. februar - Heinrich Rudolf Hertz, týskur alisfrøðingur (d. 1894)
* 22. februar - Robert Stephenson Smyth Baden-Powell, bretskur yvirmaður, stovnari av skótarørsluni.
* 2. juni - Edward Elgar, bretskt tónaskald (d. 1934)
* 2. juni - Karl Adolph Gjellerup, danskur rithøvundur (d. 1919)
* 5. juli - Clara Zetkin, týskur politikari og stríðskvinna fyri kvinnurættindum (d. 1933)
* 15. september - William Howard Taft, amerikanskur forseti (d. 1930)
* 30. oktober - Georges Gilles de la Tourette, franskur nervalækni (d. 1904)
* 3. desember - Joseph Conrad, pólskur/bretskur rithøvundur (d. 1924)

## Andlát
* 15. februar - Michail Glinka, russiskt tónaskald (f. 1804)
* 2. mai - Alfred de Musset, franskur yrkjari og rithøvundur (f. 1810)
* 15. juli - Carl Czerny, eysturríkskt tónaskald og klaverleikari (f. 1791)
* 5. september - Auguste Comte, franskur rithøvundur (f. 1798)
* 14. oktober - I.C. Dahl, norskur listamálari (f. 1788)

*
Portugisiskt mál

**Portugisiskt mál** er í ætt við spanskt, men kortini eru málini rættiliga ymiskt. Serliga er tað ljóðið í málunum, ið brýtur frá - lættari er hjá portugisum og spaniarum at lesa enn at hoyra málini hvør hjá øðrum. Tó skilja nógvir portugisar spanska talu, ið liggur tættari upp at tí skrivaða enn portugisiskt ger. 

Portugisiskt er ættað úr latíni og ávirkað av arabiskum og øðrum málum, av tí at portugisar altíð hava verið sjófólk við stórum handilssambandi við útheimin. 

Frá 1500- til 1700-árini var portugisiskt eitt týdningarmikið handils- og samskiftismál, nakað sum enskt er nú á døgum. 

## Útbreiðsla

Umframt at verða talað í Portugal, verður portugisiskt mál tosað í Brasilia, Guinea-Bissau, Angola, Mosambik, Makao, Grønhøvdaoyggjunum og Sao Tomi og Prinsipi. Málið verður talað av umleið 180 mió. fólkum kring allan heim. 

## Keldur

* Den lille danske encyklopædi. Gyldendal (2005). 
* Romanske sprog .

Bólkur:Mál í Evropa
Bólkur:Mál í Suðuramerika
Bólkur:Mál í Afrika
Bólkur:Mál í Brasil
Bólkur:Mál í Portugal
Bólkur:Mál í Fraklandi
Gdańsk

**Gdańsk** (á týskum **Danzig**) er ein býur i Póllandi, sum hevur umleið 460.000 íbúgvar. Býurin er ein hin týdningarmesti havnabýur Póllands. Býurin liggur í Norðurpóllandi út til Eystrasalt (Baltiska havið). Býurin hevur áður hoyrt til Týskland og hevur eisini verði sjálvstøðugur til tíðir. Býurin Gdansk í Eysturproysalandi í Norðurpóllandi, er søguligur býur, bygdur í miðøld. Í 1356 kom hann upp í týsku Hansasamgonguna og gjørdist ein av týdningarmestu handilsbýum við Eystarasalt. Næstan allur býurin var oyðilagdur undir Seinna heimsbardaga, men er nú endurreistur í upprunaligum líki. 

## Myndir


Mynd:Gdańsk Ratusz Głównego Miasta.jpg 
Mynd:Gdańsk - Pomnik Stoczniowców.jpg
Mynd:Gdansk 2004.jpg 
Mynd:Pl gdansk zuraw dlugiepobrzeze2006.jpg
Mynd:Pomnik Sobieskiego w Gdansku.jpg
Mynd:Artus_Court_in_Gdańsk_-_20060730.jpg 


## Slóðir úteftir
* Tram og bussar í Gdańsk
* Flogfør og tok til Gdańsk 
* Gisting í Gdańsk 

Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Kap Verde

**Grønhøvdaoyggjar** ella **Kabo Verdi** (portugisiskt: "Ilhas do Cabo Verde") er oyggjabólkur uttanfyri afrikonsku vesturstrondini. Oyggjarnar kallast eisini **Kap Verde Oyggjarnar**. Málið er portugisiskt. Hetta er ein oyggjabólkur, til støddar 4.000 ferkilometrar (3 x Føroyar) sum liggja umleið 600 km. vestanfyri Senegal í Afrika. Kap Verde umfata 10 størri og fimm smærri oyggjar. Tann størsta Sao Tiago er 1.000 km2 ella umleið fýra ferðir størri enn Eysturoy. Fólkatalið er umleið 506.000. 

Upprunaliga vóru oyggjarnar eitt portugisiskt hjáland, men tað gjørdist sjálvstøðugt í 1975 eins og hini portugisisku hjálondini í Afrika. Men mótsatt teimum hevur friður verið á Kap Verde. Málið tey tosað er kreolskt, ein blandingur av portugisiskum og upprunamáli. Men skriftmálið er portugisiskt, sum eisini øll duga, eins og vit duga danskt.

## Søga

Kap Verde varð stovnað av portugisarum í 1462, og var í mong ár ein stór og týdningarmikil trælahavn í Vesturafrika. Eftir at trælahandilin steðgaði, royndu upprunafólkini sum frægast at liva av landbúnaði, men tey stóðu seg illa. Javnan var turkur í landinum og jarðartýningar gjørdi jørðina torføra at velta. Tá Kap Verde fekk sjálvstýri í 1975, var enn sera fátæksligt og hungursneyð kom fyri nógvastaðni í landinum, men í 1980'unum byrjaði rættilig ferð at koma á búskaparligu menningina. Í dag er Kap Verde at kalla eitt miðalinntøkuland, sum kann samanberast við eitt nú Marokko.

Bólkur:Afrika
Bólkur:Oyggjar
Guinea-Bissau

**Tjóðveldið Guinea-Bissau** (alment portugisiskt heiti: *República da Guiné-Bissau*) er eitt land í Vestur-Afrika. Almenna málið er portugisiskt. Guinea Bissau er slætt land við stórum mýrum og er innibyrgt ímillum Senegal og Guinea. Landið hevur verið portugisiskt hjáland - og gjørdist sjálvstøðugt í 1974. Landið er ógvuliga fátækt, og búskapurin er nógv bundin at menningarhjálp úr útheiminum. Mong fólkasløg búgva í landinum, fjølmentast er balantefólkið, sum býr úti við strondina. Flestu fólk liva av landbúnaði. Kokosnøtir, bummull, jarðnøtir og cashewnøtir er høvuðsgrøði. Jarðnøtur vaksa, sum navnið sigur, niðri í jørðini eins og epli. Nøtirnar verða tiknar upp og lagdar at torna, áðrenn bjølgurin og skalið verða brotin uttanav. Nakað av nøtum verður selt á bygdamarknaðunum, men meginparturin verður gjørdur til jarðnøtaolju (nýtt í matvøruídnaði) og jarðnøtamjøl (nýtt sum ráevni í jarðnøtasmøri). Skógarvinnan og fiskiskapur eru eisini týdningarmikil vinna. Sum í grannalondunum eru strendurnar í Guinea Bissau fagrar og dragandi. Fram við strendurnar eru mangrovumýrar, ovurstór runudíki, ósar og áir, ið skera seg sum ovurstórar villiniborgir inn í landið. Nógvur fiskur er fram við landi, og fiskiskapur hevur stóran týdning fyri fólkið, sum býr úti við strendurnar.

Bólkur:Guinea-Bissau
Bólkur:Afrika