South Dakota

**South Dakota** (enskt: *State of South Dakota*) er lutstatur í Sambandsríkinum Amerika við umleið 814.000 íbúgvum. Høvuðsstaðurin kallast Pierre og størsti býurin er Sioux Falls. Í 1889 bleiv South Dakota stakríki í USA. Í norðri hevur South Dakota mark við North Dakota, í eystri við Minnesota og Iowa, í suðri við Nebraska, og í vestri við Wyoming og Montana. 

Eyknevni er *The Mount Rushmore State*. 

## Søga

### Upprunafólkið

Siouxindiánarnir búðu á grasfløtunum í South Dakota. Teir sótu á hestbaki og veiddu bison. Húðina brúktu teir til tjøld og klæði, kjøtið til matna og horn og bein til amboð. Teir vóru raskir at berjast og gitnir fyri dirvi, og teir vóru í mongum víggi við gullgravarar og niðursetumenn, sum tóku land frá indiánunum í Dakota í 1880-árunum. Í 1876 vunnu siouxindiánarnir á tí amerikanska herliðinum í tí nógv umrødda bardaganum við Little Bighorn, Montana. Men seinni vórðu teir riknir inn á friðingarøkini. Nógvir indiánar í Dakota búgva har tann dag í dag.

### Blóðbaðið við Wounded Knee

Tað vóru hvítir, amerikanskir hermenn, ið framdu blóðbaðið við Wounded Knee móti siouxfólkinum (lakota-fólkinum) tann 29. desember 1890 við ánna Wounded Knee í Suðurdakota. Blóðbaðið var í sambandi við, at sioux-krígsmenn, sum langt síðan vóru sendir í eitt reservat, vóru farnir at dansa andadans. Dansurin fór sambært indianarunum at fáa tey hvítu at hvørva av preriuni og bisonarnar at koma aftur. Tey hvítu fataðu harafturímóti dansin sum krígsdans og sendu 7. reiðlið við James Forsyth, obersti, á odda at steðga dansinum. Um morgunin tann 29. desember 1890 fóru hermenninir at skjóta eftir leguni uttan ávaring, millum annað við Hotchkiss-kanónum, ið vóru modernað snarskotvápn. Úrslitið var hálvtannað hundrað deyðir indianarar eftir minni enn einum tíma, herímillum kvinnur og børn og ætthøvdingurin, Big Foot. Reiðliðið harafturímóti misti fimm og tjúgu mans.

Sláturin verður hildin at vera tann seinasti stóri bardagin millum upprunaamerikanarar og hvítar, men í 1973 varð staðið aftur brúkt í samanbresti við teir hvítu myndugleikarnar. Her leyp tjóðarhirðin á nakrar eftirkomarar hjá Siouxfólkinum, sum í eini roynd at noyða stjórnina at kanna ymisk indiansk viðurskifti, høvdu tikið nógvar gíslar. Tað hevði við sær kringsetingina av Wounded Knee, sum vardi í tríggjar mánaðir, og sum endaði við, at upprunaamerikanararnir fingu mong av sínum krøvum eftirlíkað.

## Myndir

Needles Highway 05.jpg|Black Hills
Mount Rushmore Closeup 2017.jpg |Mount Rushmore
MK00609_Badlands.jpg|Badlands
Badlands.jpg|Badlands
Deadwood_today_2006.jpg|Deadwood
Rapid City Downtown.jpg|Miðbýurin í Rapid City
Main_Street_Sturgis_South_Dakota_Bike_Week.jpg|Høvuðsgøtan í Sturgis
Falls Park, Sioux Falls, SD.jpg|Fossarnir í Sioux Falls
Sioux_falls_sd_lg.JPG|Fossarnir í Sioux Falls
SD Capitol.jpg|Tinghúsið (*South Dakota State Capitol*) í høvuðsstaðnum Pierre


## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir eftir íbúgvatali í South Dakota vóru í 2019 hesir: 
# Sioux Falls – 183 793 
# Rapid City – 77 503 
# Aberdeen – 28 257 
# Brookings – 24 415
# Watertown – 22 174 
# Mitchell – 15 679 
# Yankton – 14 687 
# Pierre – 13 867 
# Huron – 13 380 
# Spearfish – 11 756 

## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða hjá stjórnini: sd.gov
* South Dakota, wikivoyage (á enskum)

## Keldutilfar

*