open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santo Domingo

Bróðir Kolumbusar, Bartolomé, grundaði høvuðsstaðin í Dominikanalýðveldið, **Santo Domingo** *(Santo Domingo de Guzman)*, í 1496. Býurin gjørdist miðstøð hjá spaniamonnum, meðan teir løgdu hjálond undir seg. Har eru mong nýumvæld hús, sum vórðu bygd fyrst í hjálandstíðini.

## Sí eisini

* Dominikanalýðveldið

Bólkur:Høvuðsstaðir í Karibia
Landslutir í Sudan

# Ash-Shamaliyah
# Nahr-an-Nil
# Al-Bahr-al-Ahmar
# Shamal-Darfoer
# Shamal-Kordofan
# Khartoum
# Kassala
# An-Nil-al-Abyad
# Al-Jazirah
# Al-Qadarif
# Gharb-Darfoer
# Gharb-Kordofan
# Sinnar
# Janub-Darfoer
# Janub-Kordofan
# An-Nil-al-Azraq
# Gharb-Bahr-al-Ghazal
# Shamal-Bahr-al-Ghazal
# Al-Wahdah
# A'ali-an-Nil
# Warab
# Junqali
# Al-Boehayrat
# Gharb-al-Istiwa'iyah
# Bahr-al-Jabal
# Sharq-al-Istiwa'iyah

## Hygg eisini at

* Sudan

Bólkur:Sudan
Bólkur:Listar
Amerika

**Amerika** hevur fleiri týdningar:
* **Amerika** er felagsheiti ið verður nýtt um Suður- og Norðuramerika.
* Landið **[[Sambandsríki Amerika]]** (stytt USA) verður ofta nevnd Amerika. 
* **Amerika** er ein kend stuttsøga eftir Franz Kafka. 

Bólkur:Fleiri týdningar
Frostspreingingar

**Frostspreingingar**; Vatn  í rivum í klettinum frysir og spreingir klettin. Eftir stendur eitt landslag við ógvuliga spískum tindum. Hetta sjáldsama landslagið varð dánað av frosti.

Bólkur:Jørðfrøði
Diamantar

**Diamantar** eru harðasta steinslag. Teir verða nýttir til fleiri ymisk endamál, eitt nú til prýðislutir, men teir eru eisini sera vælegnaðir at nýta til borir ella at skera glas.

Bólkur:Jarðfrøði
Bólkur:Tøknifrøði
Korallriv

**Korallriv**; Mongd av grótlíkum tilfari skapað av leivdunum av koralldýrum á botni á grunnum vatni. Um dagin eru korallrivini full av vøkrum, sjáldsomum skapningum. Um náttina taka nógvir seg aftur í holur og helli at hvíla. Smáu fiskarnir kunnu eisini leita sær skjól í korallrivunum undan teimum størru ránsfiskunum. 

## Sí eisini

* Korallrivið Mikla

Bólkur:Høv
Bólkur:Oyggjar
Bólkur:Djór
Meginlandarák

Ómetaligir máttir inni í jørðini gera, at meginparturin av jarðarskorpuni aldri er í frið. Meginlondini flyta seg á ovurstórum plátum. Hetta verður nevnt **meginlandarák**. Atvoldin til rørsluna ella rákið er, at tilfarið inni í jørðini er ógvuliga heitt og partvíst flótandi. Heita tilfarið trýstir upp undir køldu, hørðu jarðarskorpuna og trýstir á pláturnar, so at tær flyta seg. Meginlondini førka seg um ein sentimetur um árið, tað dragnar ímillum summi lond, dregur saman ímillum onnur, og summi aka fram við hvør øðrum. Har tað hendir, verður landslagið broytt, til dømis verða nýggj fjøll til.

Jarðarskorpan er sett saman av ógvuliga stórum plátum, sum fella saman sum putlispæl. Pláturnar hava í milliónir ár flutt seg og gera tað enn við øgiligari ávirkan á jarðarflatan. Pláturnar reka í ávísar ættir. Meðan tær flyta seg, broyta tær skap og stødd - Hetta varir milliónir ár. Markið, har plátur koma saman, verður nevnt umskaring. Jarðskjálvtar og eldgos eru av og á, og fjøll rísa, tá ið plátur reka hvør móti aðrari. 

Klettafjøll í Norðuramerika vórðu til, tá ið tvær plátur stoyttu saman, og stóri Rivudalur í Afrika er vorðin til við tað, at Afrikaplátan er um at skrædna í tvíningar. Eldgos og jarðskjálvtar minna okkum á, at pláturnar alsamt reka. Rivur verða í jørðini, tá ið tvær plátur fara hvør frá aðrari, og grótbræðing spríkir upp úr kápuni og fyllir rivuna. Á Tingvøllum í Íslandi er long riva í jørðini, tí at Norðuramerikapláta og Evrásiapláta reka hvør frá aðrari. Er hetta á havbotninum, verður ein fjallaryggur á botni, við djúpum dali eftir miðjuni, soleiðis var Atlantsryggur til. Tað hægsta á hesum ryggjum kemur stundum upp úr sjónim. Ísland er soleiðis vorðið til. Ganga plátur sundur uppi á landi, verður djúpur klyvdalur, við brøttum líðum.

## Hygg eisini at

* Jarðfrøði
* Jørðin

Bólkur:Jarðfrøði
Francisco Franco

**Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo** ella **Francisco Franco** (4. desember 1892 - 20. november 1975), var framúr samskipari og hækkaði skjótt í tign í herinum og gjørdist herovasti í Spania í 1935. Tá ið hann fór upp í uppreisturin í 1936, fekk hann sær italska og týska hjálp, afturfyri gjørdist hann hægstur í herinum og ríkisovasti. Franco og hansara menn vunnu, og eftir borgarakríggið stýrdi hann Spania sum einaræðisharri til sín deyð. 

Francisco Franco tók valdið í Spania í 1939 eftir eitt trý ára langt borgarakríggj. Hann sat við valdinum til sín deyða í 1975.

Bólkur:Einræðisharrar
Bólkur:Hermenn
Bólkur:Spaniólar
Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali

## Sí eisini
* Listi yvir heimsins størstu býir eftir íbúgvatali

Bólkur:Landafrøði
Bólkur:Listar
Marianna Debes Dahl

**Marianna Debes Dahl** (fødd 24. november 1947 í Vestmanna) er føroyskur rithøvundur. 

Hon hevur útbúgving sum lærari, men hevur starvast sum rithøvundur burturav nú í nøkur ár. Hon hevur verið virkin á vinstravonginum og var partur av lítla blaðbólkinum, sum  frá 1983 til 1993  gav út blaðið Fríu Føroyar, hvørs undirheiti var "Friður - umhvørvisvernd - sosialistiskt tjóðveldi. Hon hevur umframt at skriva bøkur eisini framleitt ein hóp av sendingum til Útvarp Føroya. Fyrsta bók hennara var *Burtur á heiði*, ein barnabók, ið vann fyrstu virðisløn í kapping um at skriva barnabók. 

Marianna er dóttir *gamla landslæknan* Hanus Debes Joensen (1913-1995). Hon fór 12 ára gomul til Danmarkar at ganga í skúla. Í 1971 kom hon heim aftur og fór í Læraraskúlan, haðani hon tók læraraprógv. Hon starvaðist í mong ár sum lærari, men hevur seinni roynt seg í øðrum størvum eisini. Marianna hevur verið virkin á mongum økjum, t.d. í Rithøvundafelag Føroya, Listafólkasambandinum (LISA), innan friðarrørsluna og í rørsluni ímóti rasuskilnaði (apartheid). Hon hevur verið sera virkin høvundur innan mong tekstasløg. Hon hevur skrivað smábarna- og barnabøkur, bøkur fyri ung, stuttsøgur, skaldsøgur, ferðafrásagnir, leikir, hevur týtt og ummælt, skrivað, týtt og lagt til rættis nógvar ljóðmyndir, sum Útvarp Føroya hevur sent. Hon er gift við Árna Dahl, tey eiga tvey børn: Tóta Árnadóttir, (fødd 1970) og Teitur Árnason, (føddur 1972).

## Ritverk

### Skaldsøgur
*Blá Mascara 1980
*Lokkalogi, Forlagið Fannir, 1984
*Onglalag, 1986
*Faldalín 1988
*Vívil 1992

### Ævisøgur
*Úti á leysum oyggjum, 1997

### Stuttsøgusøvn
*Lepar, 1980
*Millumleikur, 1978
*Fløkjan, 1978
*Síðsta skúlaárið, 1980

### Barnabøkur
*Burtur á heiði, 1975
*Dirdri, 1979
*Skilnaður, 1981
*Prikkut vár, 1989 (ikki útkomin enn)

### Smábarnabøkur
*Bjarta og snigilin, 1983
*Døgg er dottin, 1984
*Hanna og Hóri, 1984
*Hóri letur upp, 1986
*Sturli súkklar, 1985
*Alvi er og ferðast, 1986
*Tunnuflakin, 1990
*Flosi fer í føðingardag, 1990 (ikki útkomin enn)

### Myndabøkur
*Sonurin, 1990 (La Filo á esperanto)

### Lesibøkur
*Ása fer í skúla, 1983

### Ferðafrásagnir
*Latið altíð sólina skína, 1982

### Leikir
*Skálatoftir, 1979 (saman við J.S. Hansen)
*Bardagabørn, 1990

### Týðingar
*Uppreisnin, 1982, søgur úr Suðurafrika

### Týtt og lagt til rættis ljóðmyndir til útvarpið
*Victor (um sangaran Jara úr Kili)
*Monir (úr Iran)
*Chico Mendes (úr Brasilia)
*Miriam Makeba (úr Suðurafrika)
*Menn undir sól (úr Palestina)
*Zosia (sovjetisk søga úr 2. heimsbardaga)
*Tað langa brævið (úr Senegal)
*Edith Piaf (úr Fraklandi)

## Heiðurslønir
* Barnabókavirðisløn Tórshavnar Býráðs, 1978

## Keldur
*Rithøvundafelagi 

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir skaldsøguhøvundar
Bólkur:Føðingar í 1947
Bólkur:Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir barnabókahøvundar
Bólkur:Føroyskir týðarar
George Washington

**George Washington** (f. 22. februar 1732 í Virginia - d. 14. desember 1799 í Virginia) var fyrsti forseti hjá USA, 1789-1797. Hann var eisini amerikanskur herovasti í amerikanska frælsisstríðnum. 

George Washington varð føddur í Virginia og var langabbasonur ein enskan niðursetumann í USA. Fyrst gjørdist hann landmátari, men hann las eisini herstjórnarfrøði. Í 1750-árunum var hann í hjálandaherinum. Hann umboðaði Virginia fyrstu tingseturnar tíðliga í amerikanska frælsisbardaganum og gjørdist hægstráðandi fyri amerikanska herinum. Washington var eisini valdur fyrsti forseti í USA í 1789 og sat í tvey fýraáraskeið. Seinastu árini var hart stríð ímillum føderalistarnar (samveldismenninar), sum tóku undir við einum sterkum samveldisstýri, og republikanarnar, sum løgdu mest dent á rættindini hjá einstaka borgaranum og samveldisríkjunum.

## Sí eisini

* Lista yvir forsetarnar í Sambandsríki Amerika
* Sambandsríki Amerika

Bólkur:Hermenn
Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Forsetar í USA
Bólkur:Føðingar í 1732
Bólkur:Andlát í 1799
Olja

**Olja** og gass vóru elasmáar verur, sum doyðu fyri milliónum árum síðani og komu at liggja undir havbotninum. Sum tíðin leið, vórðu tey til olju. Gass verður ofta funnið beint oman á oljuni. Viðhvørt verður olja leidd gjøgnum rør inn á meginlandið; men veldiga stór skip, nevnd oljutangaskip, sigla vanliga oljuna til lands. Nógv olja og gass er funnið undir havbotninum, so einasti háttur at fáa fatur á tí er at bora djúpt niður. Oljuboripallar eru serliga gjørdir til at bora eftir olju og gassi. Olja verður nýtt til mangt og hvat, sum til dømis bensin til tok og flogfør og til elorkuverk. Arbeiðsfólkið er á boripallunum vikur í senn. Útgerð verður flogin út við tyrlum.

Var oljan uppi, hevði heimurin steðgað. Ídnaðurin og samferðslan høvðu staðið still, og mong hús staðið køld. Olja er tí týdningarmesta stakvøra, handlað verður við nú á døgum. Bara fá lond vinna og flyta út olju; tey flestu oljulondini eru í Miðeystri, Norður- og Vesturafrika og í Mið- og Suðuramerika. Oljan verður flutt úr einum landi í annað ígjøgnum rørleiðingar og við tangaskipum.

Tey londini, ið keypa mestu oljuna, eru USA, Evropa og Eysturásia (Japan er uppií).

Bólkur:Oljuvinna
Bólkur:Orkukelda
Franskt mál

**Franskt** er móðurmál hjá umleið 64,8 mill. fólkum, harav um 51 mill. í Fraklandi, um 6,7 mill. í Quebec í Kanada, um 4 mill. í Belgia og slakari 1,3 mill. í Sveis. Franskt er eitt av stóru heimsmálunum. Franskt er eisini eitt av høvuðsmálunum, tá ið tað snýr seg um evropeiska søgu, mentan og nútíðar viðurskifti. Harumframt eru mong lond og øki um allan heim, har franskt er høvuðsmál ella eitt av høvuðsmálunum. Franskt er av tí romansku greinini, sum hevur ment seg úr latíni, sum er eitt sonevnt italiskt mál. 

*
Wieluń

**Wieluń** er ein býur í Póllandi, sum hevur umleið 23 451 íbúgvar.

## Myndir

image:RatuszWielun.JPG
image:Wielun kolegiata39.jpg
image:Fara1932.jpg
Image:Zniszczenia1939 0.jpg|Wieluń miðbýur eftir at týskarir høvdu bumbað býin 1. september 1939


Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Kamehameha I

**Kamehameha 1.** var føddur á Hawaii, sonur Keōua, sum var ein av høvdingunum. Sum ungur var hann í 1770'unum í tænastu hjá faðirbróður sínum Kalaniopu'u, sum tingaðist við James Cook kaptein. Kamehameha helt tað vera fyrimun at savna oyggjarnar undir eitt meginstýri, og tíðliga í 1790-árunum gjørdi hann innrás á Maui, eina av størstu oyggjunum. Í 1795 hevði hann tikið flestu oyggjarnar. Tær, ið eftir vóru, vildu ikki lata valdið frá sær, helst Kauai, sum ikki gav seg undir fyrrenn í 1810. Tá hevði Kamehameha valdið yvir øllum Hawaiioyggjum. Eftir tað stýrdi hann friðarliga og gjørdi høvdingaráð, sum hann ráðførdi seg við regluliga. Hann stovnaði ríkisstýrdan einahandil fyri sandilviði, sum stórur eftirspurningur var eftir í øðrum londum. Eisini eggjaði hann øðrum tjóðum at vitja oyggjarnar, og hann stuðlaði heimaídnaði. Kamehameha 1. doyði í 1819.

## Hygg eisini at

* Hawaii

Bólkur:Hawaii
Bólkur:Kongalig
Bólkur:Søga
Bólkur:Føðingar í 1750-árunum
Bólkur:Andlát í 1810-árunum
James Monroe

**James Monroe** (28. apríl 1758 – 4. juli 1831), fimti forseti í USA, skrivaði í eini yvirlýsing til kongressina í USA í 1823, at meginlondini Suðuramerika og Norðuramerika vóru ikki longur øki, har evropearar kundu taka hjálond. Setningurin hevur seinni havt við sær, at leggja fremmand lond seg upp á politisk viðurskifti í Latínamerika, fatar USA tað sum fíggindaligt virksemi, ið kann elva til kríggj.

## Hygg eisini at

* Sambandsríki USA
* Lista yvir forsetarnar í Sambandsríki Amerika

Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Forsetar í USA
Bólkur:Føðingar í 1750-árunum
Bólkur:Andlát í 1830-árunum
Nightwish

**Nightwish** er ein finskur rokkbólkur. Bólkurin byrjaði í 1996.

## Limir

* Floor Jansen - sangur
* Tuomas Holopainen - keyboard
* Emppu Vuorinen - gittar
* Marco Hietala - bass
* Kai Hahto - trummur
* Troy Donockley

## Útgávur

Bólkur:Finskir tónleikabólkar
Bólkur:Rokktónleikabólkar
Bólkur:Finnar
Dópur

Í kristna **dópinum** ímyndar vatnið, at sálin í tí, sum trýr, verður reinsað. Orðið dópur er úr fornsaksiska orðinum dopi, sum merkir at dyppa niður. Hetta er sama merking sum liggur í grikska orðinium baptismos (), sum býr aftanfyri enska baptize (at doypa) ella baptist.  Áðrenn trúbótina var vanligt at dyppa barnið heilt undir í vatni. Í dag er vanligt at lata vatn í høvdið á barninum. Aðrar trúarrørslur til dømis Brøðrasamkoman hava ikki barnadóp, men bert vaksnamannadóp.

**<big>Ymisk sjónarmið</big>**

Flestu kirkjurnar hava ymisk sýn á dópin. Serliga spurningarnir um børn kunnu doypast og um dópurin er nakað, ið Guð ger ella nakað menniskjan sjálv ger.

*Lutherska læran [[Fólkakirkjan|(fólkakirkjan)]]* sigur, at børn eiga at doypast, tí dópurin er endurføðandi og veitir syndanna fyrigeving. Endurføðingin og fyrigevingin er tó einast galdandi um man trýr. Størsti munurin á Rómversku katólsku og luthersku læruni er, at dópurin, sum tey luthersku síggja tað, reinsar burtur alla synd (arvasynd og gerningasynd). Og afturat siga tey luthersku, at smábørnini kunnu takað ímóti dópinum í trúgv. Dópurin í luthersku kirkjuni er eitt sakramenti og eitt náðimiðil. 

*Rómversk katólska* læran sigur sum tann lutherska, at børn eiga at doypast, tí dópurin er endurføðandi og veitir syndanna fyrigeving. Í katólsku kirkjuni er trúgvin tó ikki í fyrstu atløgu ein individuel, men ein kollektiv trúgv. Tað merkir, at barnið verður doypt til kirkjunnar trúgv. Tá barnið síðani verður gamalt nokk, byrjar tað at fáa eina individuella trúgv. Dópurin í katólsku kirkjuni er eitt sakramenti og eitt náðimiðil. 

*Baptistiska læran (brøðrasamkoman, adventistasamkoman, hvítusunnusamkoman o.líkn.)* sigur, at bert tey, ið kunnu takað sjálvstøðugt væl eiga at doypast. Dópurin er ikki eitt sakramenti og eitt náðimiðil, men ein almenn játtan av persónligu trúnni. Dópurin er ikki Guðs gerningur, men gerningur av trúarlýdni hjá tí einkulta. 

Tey, ið siga seg hava eitt baptistist dópssýn, eru ikki einig í hvussu hetta sýnið er. Serliga um hvat dópurin gevur. Harvið er ein variatión av dópsýninum, at dópurin ikki bert er ein játtanargerningur, men eisini er nakað, sum Guð ger.
 

Bólkur:Kristindómur
Svasiland

**Svasiland** ella **Kongsveldið Svasiland** er lítið land í syðra-Afrika við umleið 1,3 mió íbúgvar. Lítla landið liggur millum Suðurafrika og Mosambik.

Í 2018 varð almenna navnið broytt til **Kongsveldið Eswatini** (enskt: *Kingdom of Eswatini*, swazi *Umbuso weSwatini*. Tá ið landið hevði itið Svasiland í 50 ár sum sjálvstøðugur statur, gjørdi kongur av, at navnið Svasiland minti ov nógv um hjálandatíðina, áðrenn Svasiland fekk sjálvstýri frá Stóra Bretlandi í 1968. Nýggja navnið merkir landið hjá fólkaættini swazi.

## Politikkur

Kongurin í Svasiland hevur stórt vald: Han er ríkisovasti og velur flestu tinglimirnar. Sum dømi um, hvussu nógv vald, hann hevur, er kongsheiti hansara, *Ngwenyama*, sum merkir leyva. Mswati III kongur telist ímillum teir ríku statsleiðararnar í Afrika og er smbr Forbes góður fyri $ 200 mió USD. Miðal ársinntøkan hjá hvørjum íbúgva í Eswatini liggur undir 10 kr um dagin.

## Búskapur

Kongsveldið Svasiland hevur nógv samband við máttmikla grannalandið - tað fær alla orkuveiting sína úr Suðurafrika, og suðurafrikanarar eiga stóran part av ídnaðinum. Týdningarmesta útflutningsvøran er sukurrør, men landið flytur eisini út við, kol og asbest.

## Sí eisini
* Afrika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: gov.sz
* Eswatini, wikivoyage (á enskum)

## Keldur

Bólkur:Afrika
Umskapanin (týðing)

**Umskapanin** (týskt: **Die Verwandlung**) er ein sera kend stuttsøga eftir Franz Kafka. Hon snýr seg um ein, sum eitur Gregor Samsa, og sum eina náttina umskapast til eitt stórt skordýr

Bólkur:Bókmentir
Kristiliga sangkórið

**Kristiliga sangkórið** er eitt føroyskt kór. Kórið varð sett á stovn í 1953 av dananum Borgen Hansen. Fyrstu árini varð vant í Sjómanshúsinum í Havn, seinni fekk kórið størri tilknýti til KFUM í Havn og venur har einaferð um vikuna, onkuntið meira. Kristiliga sangkórið plagar at skipa fyri einari várkonsert og jólakonsert í Dómkirkjuni í Havn.

## Kórleiðarar
* 1953-60 Borgen Hansen
* 1960-61 Frank Reines
* 1961-66 Alfred Dahl
* 1966-72 Eilif Samuelsen
* 1968-69 Jóannes Nolsøe
* 1972-73 Knút Olsen
* 1973-83 Jóannes Nolsøe
* Kári Bæk
* Bjarni Restorff
* Pauli í Sandagerði

## Keldur

* Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/1970.

Bólkur:Føroysk kór
Bólkur:1953
Fuglafjarðar hornorkestur

**Fuglafjarðar hornorkestur** hevur eftirhondini nógv ár á baki. Tað verður nevnt í grein í Glugganum í 1970.

## Keldur

* Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/1970.

Bólkur:Føroyskir horntónleikabólkar
Bólkur:Eysturoy
Havnar hornorkestur

**Havnar hornorkestur** er hornorkestur úr Havn. Tað varð sett á stovn í 1903 og er tað elsta hornorkestrið í Føroyum. Ove Olsen stjórnaði Havnar Hornorkestri í nógv ár. Í dag (2019) stjórnar Tróndur Herason Olsen orkestrinum.

## Keldur

* Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4 1970.

## Ávísing úteftir
* Myspace.com, Havnarhornorkestur.

Bólkur:Føroyskir horntónleikabólkar
Hornorkestur
Klaksvíkar hornorkestur

**Klaksvíkar Hornorkestur** hevur eftirhondini nógv ár á baki. Hornorkestrið varð stovnað 5. mei 1950. 

## Keldur

* Brot úr eldru søgu Klaksvíkar á heimasíðuni hjá Klaksvíkar kommunu http://www.klaksvik.fo

Bólkur:Føroyskir horntónleikabólkar
Bólkur:Klaksvík
Aristoteles

**Aristoteles** (384 f.Kr.– 322 f.Kr.) var ein grikskur heimspekingur og vísindamaður, ið varð føddur í makadóniska býnum Stagira, Chalkidice. Faðir hansara, Nicomachus, doyði tá ið Aristoteles var barn, og Proxenus av Atarneus bleiv verji hansara. Átjan ára gamal slapp hann inn á Platons Akademi í Athen og var verandi har til hann bleiv 37 ára gamal (umleið 347 f.kr.). Verk hansara fevna um fleiri evnir – harímillum alisfrøði, lívfrøði, djórafrøði, metafysikk, skilvísi, síðafrøði, fagurfrøði, skaldskap, sjónleik, tónleik, røðulist, málvísindi, politikk og statsvísindi. Stutt eftir Platon doyði, fór Aristoteles úr Athen eftir ynski frá Philipi kongi av Makedónia til Makedónia, har hann varð lærari hjá Aleksandur Mikla frá 343 f.kr.

Tíðarskeiðið meðan hann var lærari hjá Aleksandur Mikla gav Aristotles fleiri møguleikar og eitt yvirflóð av tilfeingi (útgerð). Hann stovnaði eitt bókasavn í Lyceum, sum hjálpti framleiðsluni av fleiri hundratals av hansara bókum. Tað, at Aristoteles var ein næmingur  hjá Platon, hevði við sær, at teir høvdu somu áskoðan um platonismu, men eftir deyða Platons leitaði Aristotle sær frá platonismu til roynslustevnu (empiricism á eingilskum).

Bólkur:Heimspekingar
Havnarkórið

**Havnarkórið** varð stovnað í 1966 sum **Útvarpskórið**. Tað var eftir áheitan frá Útvarpi Føroya, at kórið varð stovnað og varð tí uppkallað eftir Útvarpinum. Kórið vandi fyrstu ferð 24. januar 1966 og framførdi fyrstu ferð í Útvarpi Føroya á grækarismessu 1966. Í 1969 helt samstarvið við Útvarpið uppat, men kórið helt tó fram. Kórið ferðaðist uttanlands longu frá fyrstu árunum. Í 1973 fór kórið til Eysturríki til Europa Cantata, og tá fingu tey sær navnið Havnarkórið. Kórleiðari tey fyrstu mongu árini var Ólavur Hátún. Í 2014 tók Leif Hansen við sum kórleiðari.

## Keldur

* Brekkunum, Hans Erland í: Europa cantat - Europa syngur. Í: Gluggin nr. 8-9/1970.
* Tónleikarsummarið. Í: Gluggin nr. 4/1970.

Bólkur:Føroysk kór
Bólkur:1966
Kampala

**Kampala** er høvuðsstaður Ugandas. Fólkið í høvuðsstaðum í Uganda, fer næstan ikki frá húsum, uttan at tey hava regnskjól við sær, tí næstan hvønn dag, seinnapart á degi, kemur grovt æl. Í Kampala er í miðal eitt grovt toruæl 242 dagar um árið. Ímóti kvøldi slítur í, og luftin kólnar. Kampala fór illa í bardøgunum, tá ið Idi Amin varð settur frá og í bardøgunum aftaná, men nú verður býurin bygdur upp aftur fyri menningarhjálp og íløgur uttanífrá. 

## Sí eisini
* Afrika
* Uganda

## Keldur


Bólkur:Høvuðsstaðir í Afrika
Bólkur:Uganda
Addis Ababa

Høvuðsstaðurin í Etiopia, **Addis Abeba** *([[Amhariskt (mál)|amhariskt]]; Āddīs Ābebā)*, er størsti býur í Etiopia. Addis Abeba hevur 3,2 mió íbúgvar. Býurin veksur skjótt, og har búgva mong flóttafólk úr Norðuretiopia og Eritrea. Alt ov fá hus eru til alt fólkið, og eini 20 000 børn eru heimleys. Mong fólk búgva í fátækrabýlingum, har sum hvørki er reint vatn ella toilett. Ikki er óvanligt, at stór húski - eini 8 til 10 fólk - búgva í einum rúmi.

Bólkur:Etiopia
Khartoum

**Khartoum** *([[Arabiskt|arábiskt]]; الخرطوم al-Kharṭūm)* er høvuðsstaður Sudans. Fleiri milliónir fólk eru komin til Khartoum sunnan og vestan úr landinum, haðan tey eru flýdd undan bardøgunum og neyðini. Mong teirra búgva nú í vesaligum fátækrabýlingum uttarlaga í býnum.

## Sí eisini

* Afrika
* Sudan

Bólkur:Høvuðsstaðir í Afrika
Bólkur:Sudan
1802

**1802** (MDCCCII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum 
fríggjadegi.

## Hendingar
*

## Føðingar
* 26. februar - Victor Hugo, franskur rithøvundur (d. 1885)
* 7. mars - Edwin Henry Landseer, enskur listamálari (d. 1873)
* 26. mai - Gustav Adolph Lammers, norskur prædikumaður (d. 1878)
* 24. juli - Alexandre Dumas eldri, franskur rithøvundur (d. 1870)
* 15. desember - János Bolyai, ungarskur støddfrøðingur (d. 1860)

## Andlát
* 28. mai - Louis Delgrès, frælsisstríðsmaður og uppreistrarmaður á Guadeloupe (f. 1766)
* 27. desember - Jens Juel, danskur listamálari (f. 1745)

*
D-dagur

**D-dagur** var leyniorðið fyrir fyrsta daginn í innrásinni á Normandí 6. júni 1944.

## Hygg eisini at

* Seinni heimsbardagi

Bólkur:Seinni heimsbardagi
Lars Mikkelsen

**Lars Dittman Mikkelsen** (føddur 6. mai 1964) er ein danskur sjónleikari, ið varð útbúgvin í Statens Teaterskole í 1995 og sum síðan arbeiddi á Kongaliga sjónleikarahúsinum. Han er beiggi sjónleikaran Mads Mikkelsen og er giftur við sjónleikaranum Anette Støvelbæk. Í 2007 móttók hann virðislønina Teaterpokalen.

## Filmar
* *[[9. april (filmur)|9. april]]* (2015) – Oberstløjtnant Hintz
* *[[Viceværten (filmur)|Viceværten]]* (2012) – Per
* *[[Flugten (2009)|Flugten]]* (2009) – Thomas Jargil
* *[[Headhunter (film)|Headhunter]]* (2009) – Martin Vinge
* *[[Det som ingen ved]]* (2008) – Marc Deleuran
* *[[Flammen & Citronen]]* (2008) – Frode Jacobsen aka Ravnen
* *[[Cecilie (filmur)|Cecilie]]*, 2007
* *[[Hjemve (filmur)|Hjemve]]*, 2007
* *[[De fortabte sjæles ø]]*, 2007
* *[[Nordkraft (filmur)|Nordkraft]]*, 2005
* *[[Kongekabale]]*, 2004
* *[[En kærlighedshistorie]]*, 2001
* *[[Seth]]* 1999 
* *[[Under overfladen]]*, 1999

**Sjónvarpsrøðir**
* *[[Sherlock (sjónvarpsrøð)|Sherlock]]* (2014) – Charles Augustus Magnussen
* *[[Den som dræber]]* (2011) – Magnus Bisgaard
* *[[Brotsgerðin]]* (Troels Hartmann)
* *[[Krønikan]]* (Jens Otto Krag)
* *[[Nikolaj og Julie]]* (Per Køller)
* *[[Edderkoppen]]* (Ole Madsen)
* *[[Ferðaliðið]]* (tveir partar)
* *[[Skjulte spor]]*
* *[[Taxa]]* (8. partur)
* *[[Strisser på Samsø]]*
* *[[Hannah Montana]]* (Rødd: Robby Ray Stewert)

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1964
Bólkur:Danskir sjónleikarar
Stýrivolt

**Stýrivolt** (stundum **Stýrvolt**) er eitt kortspæl ið nú bara verður spælt í Føroyum. Navnið stavar frá lágtýskum *stürewold* ið merkir "vilt ósmæðið menniskja".

## Reglur

Reglurnar fyri spælið, sum tað varð spælt í Kvívík, eru at finna í Varðanum bind 43, s. 162ff.

## Keldur

* Bærentsen, Jógvan: Stýrivoltur (1975). Í: Varðin, bind 43, s. 162ff

## Slóðir úteftir
* styrevolt. Í: *Indberetninger fra en Reise i Færöe, 1781 - 1782* eftir Jens Christian Svabo
* Rules of Card Games: Stýrivolt

Bólkur:Kortspøl
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt** (27. oktober 1858 - 6. januar 1919) var neytabóndi, veiðimaður og rannsóknarfari, umframt at hann var politikari. Hann fekk innlit í politikk sum nýskipanar-republikanari í New York og gjørdist væl umtóktur sum ovasti fyri sjálvbodnu Rough Riders, eitt reiðlið, ið gjørdu tænastu í spanska-amerikanska krígnum 1898. Sama ár varð hann valdur landshøvdingi í New York, og í 1901 gjørdist hann varaforseti. Eftir tað at William McKindley forseti varð myrdur í september í 1901, gjørdist Roosevelt forseti, og í 1904 varð hann afturvaldur. Stjórn hansara setti í verk eina nýskipanarætlan, og týdningarmestu broytingarnar vóru, at rættindi hjá stórfyritøkunum vórðu avmarkað, og tiltøk vórðu sett í verk at verja náttúrutilfeingið í USA. Roosevelt tálmaði eisini valdsmisnýtsluna hjá jarnbreytafeløgunum og stytti arbeiðstíðina hjá børnum, sum arbeiddu á verksmiðjum. Í uttanríkspolitikki eggjaði hann Panama at taka loysing frá Kolumbia, og afturfyri útvegaði USA sær rættindi til at gera Panamaveitina.

## Morðroynd

Theodore Roosevelt hevði longu sitið tvey skeið sum forseti, frá 1901 til 1909, tá hann, eftir at hava sitið uttanfyri í fýra ár, gjørdi av at stilla upp enn einaferð. Tann 14. oktober í 1912 var hann á valfundi í Wisconsin og gjørdi seg til at halda røðu, tá John Schrank skeyt fyrrverandi forsetan. Kúlan fór ígjøgnum pappírið við røðuni, gjøgnum hylkið til eygnaglasið og rakti hann í bringuna. Theodore Roosevelt var royndur veiðumaður, og tá hann ikki hostaði blóð, kundu hann sjálvur staðfesta, at kúlan ikki hevði rakt lunguni. Hann helt sína røðu sum ætlað, meðan blóðið rann út gjøgnum frakkan, og tað fyrsta hann segði við fjøldina, var “eg veit ikki, um tit skilja, at eg akkurát eri skotin. Men tað skal meira til at drepa ein elgtarv.” Aftan á røðuna kom hann undir læknahond, har staðfest varð, at sárið ikki var lívshóttandi, men at tað fór at vera hættisligari at royna at fáa kúluna út heldur enn bara at lata hana vera har hon var, so Roosevelt gekk við kúluni í bringuni restina av ævi síni.

John Schrank varð dømdur inn á eitt sinnissjúkrahús í Wisconsin. Hann segði, at spøkilsið hjá William McKinley hevði givið honum boð um at taka Roosevelt av døgum, og hann var eisini ímóti, at nakar skuldi sita sum forseti í meir enn tvey valskeið.

## Hygg eisini at

* Sambandsríki Amerika
* Lista yvir forsetarnar í Sambandsríki Amerika

Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bólkur:Forsetar í USA
Bólkur:Føðingar í 1858
Bólkur:Andlát í 1919
Martin Luther King

**Martin Luther King Jr.** (15. januar 1929 - 4. apríl 1968) var føddur í Atlanta, Georgia í USA. Hann var prestur og gjørdist gitin fyri javnstøðu ímillum hvít og svørt. King var ávirkaður av Gandhi og fekk svartar amerikanarar at mótmæla friðarliga og virðiliga. Sjálvur var hann uppi í mongum mótmælisgongum og gjørdist tann navngitnasti og virðiligasti í borgararættindastríðnum. Hann varð myrdur í 1968, tað elvdi til harm og míkla vreiði, og órfriður brast á í 125 býum í USA.

King helt, at "the Founding Fathers" høvdu Bíbliuna, tann kristna moralin sum grundvøll, tá USA varð sett á stovn. Tí var tað, at hann vildi integrera sítt fólk í tað kapitalistiska Amerika. Hann sá tað góða við tí politisku skipanini í USA, sum hann segði bygdi á javnaðarhugsjónina í liberalismuni; hann sá møguleikar í at broyta skipanina innanfyri normarnar í tí amerikanska dreyminum. 

King fekk Friðarheiðursløn Nobels í 1964, eftir at borgararættindarørslan hevði fingið "The Civil Rights Act 15" samtykt. Hendan talan hevur, av fleiri orsøkum, ógvuliga stóran týdning. Fyri tað fyrsta leggur hon stóran dent á búskapartrupulleikan, ikki bara í USA, men finst eisini at valdsbýtinum í heiminum sum heild. Fyri tað annað verður røðan hildin í Oslo, og verður tí send *worldwide*, og ikki einans í landsdekkandi amerikanskum sjónvarpi. Tað triðja, sum ger hana sera týdningarmikla í hesum høpi er, at hon verður av talsmonnum fyri brotástøði mett sum umskiftið í arbeiði Kings. Eftir hesa røðu halda teir, at hann skiftir fokus frá rasujavnað til fátækdømi. Vincent Gordon Harding, ein vinmaður Kings sigur, at King í 1966 hevði halgað teimum fátæku arbeiði sítt.

## Slóðir úteftir
*Minnisdagur um Martin Luther King, Sosialurin, 30. januar 1986

Bólkur:Amerikanarar
Bólkur:Afroamerikanarar
Bólkur:Nobelprísvinnarar
Bólkur:Føðingar í 1929
Bólkur:Andlát í 1968
Gudloysi

**Gudloysi** ella **ateisma** merkir *uttan gud*. Orðið "ateisma" stavar úr grikskum (a-theos) og merkir bókstaviliga "uttan gud" og føroyska týðingin "gudloysi" merkir tað sama. Fólk, sum eru gudloysingar, trúgva ikki upp á nakran gud ella gudar. Munur er á gudloysi og skeptisismu ella at vera tortrúgvin. Nógvir gudloysingar eru eisini skeptikarar, men ikki allir, og tað er gjørligt at ikki trúgva upp á ein gud el. gudar, meðan ein samstundis trýr uppá gand og ymiskt annað. Tað einasta, sum allir gudloysingar hava til felags, er, at teir ikki trúgva upp á nakran gud. Hetta ger tað trupult at samla allar gudloysingar í sama bás. Ósemja finst millum gudloysingar um, hvat besta heitið er at ganga undir, júst hvat teir so trúgva og hvørt gudloysi er eitt ov avgjørt heiti. Í Føroyum er ein felagsskapur til fyri gudloysingar, sum eitur "Gudloysi". Hetta felag varð stovnað í august 2008 og hevur síðani ment seg til ein lívligan luttakara í samfelagsligum kjaki, tá talan er um ta ávirkan, sum átrúnaður hevur á føroyska gerandisdagin. 

Í 13 londum fáa gudloysingar deyðarevsing, um teir verða avdúkaðir. Hetta kemur fram í einari kanning, sum altjóða felagsskapurin IHEU (International Humanist and Ethical Union) hevur gjørt í sambandi við altjóða mannarættindadagin í 2013. Kanningin vísir, at umframt hesi 13 londini (Afganistan, Iran, Malaisia, Maldivoyggjar, Móritania, Nigeria, Pakistan, Katar, Saudiarabia, Somalia, Sudan, Jemen og U.A.E.) sum øll eru muslimsk, eru eisini lond í Vesturheiminum, ið fremja mismun móti teimum, sum ikki trúgva upp á nakran gud ella gudar. Løgfrøðingar og serfrøðingar í mannarættindum hava í sambandi við kanningina hugt eftir lógarverkum, rættarfrásagnum og søgum í fjølmiðlum . 

## Kelda


Bólkur:Heimspeki
Bólkur:Átrúnaður
Bólkur:Trúloysi
Uetersen

**Uetersen** () er býur við ánna Pinnau í Kreis Pinneberg í Schleswig-Holstein, Týskland. Býurin er 11,43 km² til víddar. Har búgva 18,101 fólk (31. desember 2015). Býurin er fyrstu ferð nevndur í keldum frá 1224.

## Ávísing úteftir
* uetersen.de - Heimasíða. 

Bólkur:Býir í Týsklandi
Hallgrímskirkja

**Hallgrímskirkjan** í Reykjavík er tann størsta kirkjan í Íslandi. Tað tók umleið 30 ár at fáa hana lidna. Hon hevur eitt sera høgt torn, og ein lyfta gongur upp í tornið. Har kanst tú síggja út yvir allan býin, og tað eru nógv ferðafólk, sum velja hesa upplivingina. Uttanfyri kirkjuna er ein standmynd av Leivi Eirikssyni, sum fann Vínland (Amerika). Hon er ein gáva úr Sambandsríki Amerika.

## Ávísingar úteftir
* Hallgrímskirkja

Bólkur:Ísland
Bólkur:Kirkjur
Dziecinów

**Dziecinów** er ein bygd í Otwock landslutinum í Póllandi. Dziecinów hevur umleið 704 íbúgvar (2007). Býurin liggur nærindis Vistula ánni (Wisła) og fevnir um 6 km2.

Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Sámar

**Sámar** er fólkaslag, sum býr í Norðurskandinavia, tvørtur um norðara partin av Noregi, Svøríki, Finnlandi og inn í Russland. Landið kalla sámar sjálvir Sápmi. Einir 30 000 sámar eru í Noregi, og hildið verður, at á øllum tí stóra strekkinum eru einir 50 000 sámar tilsamans. Sámar hava búð í Finnmørkini og kanska eisini nógv eystari og syðri, síðan okkara tíðarrokning byrjaði. Teir vóru friðarlig veiðifólk, ílatin skinnklæði, sum fluttu stað úr stað. Um veturin fóru teir á skíð, og um summarið til gongu við tjøldum sínum. Mest veiddu tey vill reindjór. Men tá ið villu reindjórini fækkaðust, fóru teir at hava tey tom, og so fóru sámar at rógva. 

Sunnanífrá komu skattakrevjarar og trúboðar, og seinast í 18. øld fingu skúlin og kirkjan stóra ávirkan í Sámalandi. Alt sámiskt skuldi kúgast. Sámar sluppu ikki at brúka mál sítt, mentan og trúgv sína. Kortini hóraði mangt unnan í tí dulda, og seinastu árini hevur sámisk mentan staðið í besta blóma aftur. Nú vilja fleiri og fleiri vísa, at tey eru sámar. Í 1986 fingu sámar sítt egna flagg, og nú royna teir av øllum alvi at draga undan sum sjálvstøðug tjóð. Í 1990 varð lóg samtykt í Noregi, sum tryggjar sámum rætt at brúka mál sítt. 

## Sí eisini

* Sámiskt mál
* Sápmi

Bólkur:Skandinavia
Bólkur:Fólk
Entrena

**Entrena** er ein býur og kommuna í La Rioja í Spania. Býurin liggur 558 metrar yvir havinum.

## Ávísingar úteftir
* www.entrena.org

Bólkur:Býir í Spania
Evangelium

**Evangelium** er heitið, sum kristna frumkirkjan gav bókum, sum vórðu skrivaðar um lív Jesusar. Tey fýra kanonisku evangeliini eru tey eftir Matteus, Markus, Lukas og Jóhannes. 

## Orðafrágreiðing
Orðið "evangelium" kemur frá forngriska ευανγγέλιον, sum merkir góð ("εύ") tíðindi ("ανγγελίον"). Orðið var fyrst og fremst nýtt av rómverska keisaraveldinum, tá ið ein nýggjur keisari varð settur. Evangelii, góð tíðindi, vóru send runt alt ríkið, at boða frá hesi hending. Tey fyrstu kristnu brúktu hetta orðið fyri at boða at tann, í teirra eygum, veruligi keisarin, Kongur konganna, Jesus var føddur. Í 2. øld fekk tað týdningin eitt skjal, sum í N.T. sigur frá Jesu orðum og gerðum, til dømis Lukasar evangelium.

## Synoptisku evangeliini
Tey fyrstu trý evangeliini, Matteus, Markus og Lukas, verða rópt tey synoptisku evangeliini, tí tey eru í stóran mun bygd á hvørt annað. Í støðum sitera tey hvørt annað beinleiðis, í øðrum førum sitera og leggja tey ymiskt aftrat ella takað ymiskt burtur. Ymiskar teoriir eru um hvussu hendan ritstjóran er farin fram. Spurningurin um hesa ritstjóran verður róptur synoptiski trupulleikin. Summi vísa til eina ókenda keldu, kallað Q (stytting av týska orðinum "Quelle", sum merkir kelda), sum evangelistarnir bygdu sína skriving á. Flest allir granskarar eru samdir um, at evangeliið hjá Markus var tað fyrsta, sum varð skrivað. Sambært summum kemur síðani Matteus og so Lukas. Ósemja er um nær synoptisku evangeliini vórðu skrivað, men vanligt er at siga, at tað eftir Markus varð skrivað í 50-60, Matteus umleið 70 og Lukas umleið 80. 

## Jóhannes
Flest allir granskarar eru samdir um, at evangeliið eftir Jóhannes var tað seinasta evangeliið, sum varð skrivað. Hetta tí, at Jóhannes hevur mest mentu gudfrøðina av øllum evangeliunum. Granskarar meta at Jóhannesar evangeliið varð skrivað í 90-100. 

## Onnur evangeliir
Tað vóru nógv onnur evangeliir skrivað enn tey fýra kanonisku. Tað kendasta av hesum er óivað tað eftir Tummas. Onnur eru tey eftir Mariu Magdalenu, Pætur, Jákup og Judas, millum annað. Nógv av hesum høvdu sín uppruna í gnostisku rørslunum, sum tóku seg upp í 2. øld e.Kr. So at siga allir granskarar eru samdir um, at hesi evangeliir ikki eru søguliga eftirfarandi.

Bólkur:Kristindómur
Microsoft Windows

**Windows** er ein stýriskipan, sum Microsoft hevur gjørt, og er tann mest brúka um allan heimin.

## Útgávur

Síðan 1985 hevur Microsoft útgivið regluligar dagføringar av stýrisskipanini, sum kunnu síggjast her:

Windows 1.0 (Nov 1985)
Windows 1.01 (?)
Windows 1.02 (?)
Windows 1.03 (?)
Windows 1.04 (?)
Windows 2.0 (Des 1987)
Windows 2.1(?)
Windows 2.03 (?)
Windows 2.11 (?)
Windows 3.0 (Mai 1990)
Windows 3.1 (Okt 1992)
Windows 3.11 (?)
Windows for Workgroups 3.1 (Okt 1993)
Windows for Workgroups 3.11 (Nov 1993)
Windows NT 3.1 (Aug 1993)
Windows NT 3.5 (Sep 1994)
Windows NT 3.51 (Juni 1995)
Windows 95 A (1995)
Windows 95 B (1997)
Windows NT 4.0 (?)
Windows 98 (1998)
Windows 98 SE* (1999)
Windows ME (Juni 2000)
Windows 2000 (Feb 2000)
Windows Server 2000 (Feb 2000)
Windows XP (2001)
Windows Server 2003 (2003)
Windows Vista (2006)
Windows Server 2008 (2008)
Windows 7 (2009)
Microsoft Windows Server 2008 R2 (2009)
Windows 8 (2012) 
Microsoft Phone 8 (2012) 
Windows RT (2012) 
Windows Server 2012 (2012) 
Windows 10 (2015) 

Bólkur:Teldufrøði
Gniezno

**Gniezno** er ein býur í Póllandi, sum hevur umleið 69 810 íbúgvar (2014)


Image:Cathedral in Gniezno.September 2007.JPG
Image:Drzwi gnieznienskie widok ogolny.jpg
Image:Collegium Europaeum Gnesnense.Courtyard.September 2007.JPG|Collegium Europaeum Gnesnense


Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Akureyri

**Akureyri** (ella **Akuroyri** á føroyskum) er ein býur og kommuna í Íslandi. Har búgva umleið 17.500 fólk. Kommunan er fjórðstørst í Íslandi, næst eftir Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi). Býurin við upplandi er næststørst í landinum, næst eftir Reykjavíkarøkinum. Akureyri liggur væl fyri inni í einum djúpum firði. Veðurlagið har sigst vera nógv betri enn aðra staðni í Íslandi, og av tí hava bæði trø og blómur nógv betri liviumstøður har. Havnin á Akureyri er sera týdningar­mikil, og har koma øll sløg av skipum árið runt. 

Útferðarmøguleikar á Akureyri eru stak góðir. Har verður skipað fyri nógvum útferðum fyri ferðafólki, men í býnum eru eisini nógv støð, sum eru verd eina vitjan. Til dømis Matthias Jochumsson kirkja, hon er ógvuliga vøkur, og hevur tvey torn. Sigurhæðir, sum er forn-minnissavn Matthias Jochumssons, sum livdi frá 1835 – 1920, og sum yrkti tann íslendska tjóðsangin. Náttúrufræði­stofnum Norðurlands, har allir fuglar og allar plantur, sum eru í Íslandi eru at síggja. Lystigarðurin, sum er vakrasta lund í Íslandi, og sum hevur allan tann íslendska vøksturin at vísa. Hatta vóru bert nøkur, men fleiri onnur merkisverd støð eru eisini.

Bólkur:Ísland
Bólkur:Kommunur í Íslandi
Bólkur:Býir og bygdir í Íslandi
Kosovo

**Kosovo** *([[Albanskt mál|Albanskt]]; Kosovë/Kosova,*  Kosovo hevur mark til Makedónia, Albania, Montenegro og Serbia. 17. februar 2008 lýsti Kosovo seg sjálvstøðugt frá Serbia. Í vikuni eftir 17. februar viðurkendu fleiri lond Kosovo sum sjálvstøðugt land, fyrst USA og síðani Norðurlond og fleiri lond í vesturevropa. Russland og Serbia, sum Kosovo fyrr hevur verið partur av, viðurkenna ikki Kosovo sum sjálvstøðugt land, men meta landið sum ein sjálvstýrandi landslut í Serbia. Kosovo var syðsti landsluturin í Juguslavia. Størsti býurin og høvuðsstaður er Priština. 90% av fólkinum albanar. Almennu málini eru tvey í tali, albanskt og serbiskt.  Í vikuni eftir 17. februar viðurkenna fleiri lond Kosovo sum sjálvstøðugt land, fyrst USA og síðani Norðurlond og fleiri lond í vesturevropa. Eisini Føroya Landsstýri sendir Kosovo eina fagnaðarheilsan. Russland og Serbia, sum Kosovo fyrr hevur verið partur av, mótmæla hinvegin. 

Størsti býurin og høvuðsstaður er Priština. Almennu málini eru tvey í tali, albanskt og serbiskt. Kosovo hevur umleið 1,7 mió íbúgvar.

## Ávisingar úteftir

* Føroyar viðurkenna Kosovo - Vikublad.fo
* Kosovo lýst sjálvstøðugt - Olivant.fo
* Eingin semja um Kosovo - Olivant.fo
* Kosovo hóttir við loysing fyri jól - Olivant.fo
* Ófriðurin í Kosovo breiðir seg - Olivant.fo
* Ófriðarligt í Serbia, eftir at Kosovo hevur tikið loysing - www.uf.fo
* USA viðurkennir alment Kosovo sum sjálvstøðugan stat - www.uf.fo

Bólkur:Kosovo
Bólkur:Evropa
Havanna

Størsti býur í øllum Karibia er **Havanna**, høvuðsstaðurin í Kuba, og har búgva 2,3 milliónir fólk. 

Spaniamenn grundaðu býin í 1515, og summir býarpartar eru avgamlir, við steinsettum gøtum og prýðiligum húsum í gomlum hjálandastíli. Nú eru partar av Havanna illa farnir og falnir í órøkt. Men íbúðarpolitikkurin í Kuba hevur tað við sær, at eingir skirvisligir fátækrabýlingar verða reistir í útryðjunum í Havanna. Býurin er týdningarmikil havn, og tað mesta, sum verður flutt út, fer haðan.

Bólkur:Høvuðsstaðir í Karibia
Trælur

**Trælur** er ófrælsur persónur, hertikin ella keyptur, sum eigarin hevði fult ræði á, at nýta til arbeiðis ella sølu. Alt síðan fornøld hava fólk verið keypt og seld sum trælir. Trælir hava eingi rættindi, einki frælsi og eru ogn harra síns. Arábar vóru teir fyrstu, sum av álvara fóru at selja afrikanarar sum trælir, tá teir høvdu ræðið í stórum pørtum í Afrika fyri um 1000 árum síðan. Eftirspurningurin eftir trælum vaks nógv, tá ið evropearar skuldu brúka bíliga arbeiðsmegi á stórgørðum og í námum í Amerika. Afrikanar vóru vanir við landbúnaðararbeiði og námsvinnu í tropiskum veðurlagi. Trælahandilsmenninir fluttu afrikanar úr heimlandi sínum og sendu teir um allan heim - til Amerika, Karibia, Ásia og Evropa, har einki bíðaði teimum uttan strev, saknur og ósigiligar líðingar. Portugisar vóru fyrstir á nýggja trælamarknaðinum, men aðrir evropearar vóru ikki seinir at gera sum teir.

Bólkur:Søga
Knut T. Storbukås

**Knut T. Storbukås**, eisini kendur sum **Sputnik** (føddur 23. apríl 1943) er ein norskur country-sangari úr Bostrak í Tørdal í Drangedal kommuna í Telemark, Noreg. Hann er kendur undir navninum **Sputnik**. Hansara mest kendu sangir eru «Skilles Johanne» og «Lukk opp din hjertedør». Hann hevur havt konsertir í t.d. Svøríki, Danmark, USA, Svalbarð, Sansibar (Tansania), Spania og Sovjetsamveldið.

## Útgávur

**[[Sputnik 1 (album)|Sputnik 1]]* (1986)
**[[Sputnik 2 (album)|Sputnik 2]]* (1986)
**[[Sputnik 3]]* (1987)
**[[Sputnik 4]]* (1988)
**[[Sputnik 5]]* (1989)
**[[Romjulsmusikken til Sputnik]]* (1989)
**[[Sputnik 6]]* (1990)
**[[Sputnik 7]]* (1991)
**[[Den store festkassetten]]* (1991)
**[[Sputnik 8]]* (1992)
**[[Bedehusmusikken til Sputnik]]* (1993)
**[[Sputnik 9]]* (1994)
**[[Sputnik 10]]* (1995)
**[[Gull og grønne skoger]]* (1996)
**[[Lykkelandet Zanzibar]]* (1997)
**[[Sputnik 11]]* (2001)
**[[Sputnik 12]]* (2001)
**[[Sputnik 13]]* (2003)
**[[Sputnik 20]]* (2006)
**[[Det er vanskelig å være beskjeden]]* (2007)
**[[50 år på veien]]* (2009)
**[[Hjemkomsten til Johanne]]* (2011)

## Ávísing úteftir
* sputnik.no 

Bólkur:Norskir tónleikarar
Bólkur:Norskir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1943
Drangedal kommuna

**Drangedal kommuna** er ein býur og kommuna í Telemark fylki í Noregi. Í suðri hevur Drangedal mark við Bamble og Kragerø, í norðri við Kviteseid, í vestri við Gjerstad og Nissedal, og í eystri við Nome og Skien.

Bólkur:Kommunur í Telemark
Kekenia

**Kekenia** er landslutur í Russlandi. Síðan Sovjetsamveldið fall, hava kekenar stríðst fyri tjóðskaparligum frælsi, men Russland, ið er samveldisríki, er hart ímóti hesum. Teir kvíða fyri, at fer ein landspartur burturúr, verður alt tað russiska samveldið syndrað. Kekenia hevur sjálvstýri, men er undir russiskum yvirræði. 

## Søga

Tá ið russiska samveldið gjørdist frælst í 1991, kravdu ymsar tjóðir í ríkinum at loysa frá Russlandi. Kekenia lýsti seg sjálvstøðugt ríki í desember 1991. Russisk herlið tóku seg inn í landið fyri jól í 1994 og bumbaðu høvuðsstaðin Grosny í sor. Kekenar hildu ímóti, og geriljakríggið stóð við í 1995-1996, og 90 000 fólk lótu lív. Vápnahvíld varð undirskrivað í august 1996 - Russland skuldi taka herlið síni aftur.

## Hygg eisini at

* Russland

Bólkur:Russland
Siv Jensen

**Siv Jensen** (fødd 1. juni 1969 í Oslo) er fíggjarmálaráðharri og forkvinna í Framburðsflokkinum í Noregi. Hon er dóttir Tore Jensen og Monica Kjelsberg. Í 1976 byrjaði hon at lesa á universitinum í Oslo. Hon er útbúgvin diplomøkonom.

## Hygg eisini at

* Framstigsflokkurin

## Keldur


Bólkur:Norskir politikarar
Bólkur:Stórtingslimir
Bólkur:Norskar kvinnur í politikki
Bólkur:Føðingar í 1969
1970-árini

**1970-árini** vardu frá 1970 til og við 1979. Tað var áttanda áratíggju í 20. øld. 

Øldir: 19. øld - **[[20. øld]]** - 21. øld

Áratíggju: 1920-árini 1930-árini 1940-árini 1950-árini 1960-árini - **1970-árini** - 1980-árini 1990-árini 2000-árini 2010-árini 2020-árini

Ár: 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979
----

## Hendingar
*Watergate gølan
*Oljukreppa
*Vietnam-kríggið endar
*Microsoft varð stovnað

## Løgmenn
Atli Pætursson Dam

## Heimsins leiðarar
* Fidel Castro
* Anwar Sadat
* Golda Meir
* Gerald Ford
* James Earl Carter
* Leonid Brezhnev
* Mao Zedong
* Menachem Begin
* Muammar Gadaffi
* Nelson Rockefeller
* Richard Nixon
* Spiro Agnew
* Walter Mondale
* Salvador Allende
* Augusto Pinochet
* Anker Jørgensen
* Margaret Thatcher

## Tónleikarar og tónleikabólkar
* Kári P.
* ABBA
* Bob Marley
* David Bowie
* Elton John
* Kiss
* Led Zeppelin
* Olivia Newton-John
* Pink Floyd
* The Carpenters

## Slóðir úteftir

Bólkur:1970-árini
Samuel de Champlain

**Samuel de Champlain** (1567-1635) var sonur ein herflotaskipara. Hann vígdi lív sítt til at byggja eitt franskt hjáland í Norðuramerika og kallaði tað Nýfrakland (*Nouvelle-France*). Tað er nú Kanada.

Bólkur:Kanada
Bólkur:Fraklendingar
1980-árini

**1980-árini** vardu frá 1980 til og við 1989. Tað var níggjunda áratíggju í 20. øld. 

Øldir: 19. øld - **[[20. øld]]** - 21. øld

Áratíggju: 1930-árini 1940-árini 1950-árini 1960-árini 1970-árini - **1980-árini** - 1990-árini 2000-árini 2010-árini 2020-árini 2030-árini

Ár: 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989

## Hendingar

* Glasnost og Perestrojka í Sovjetsamveldinum. 

* Útbreiðsla av AIDS. 

* Búskaparlig afturgongd í Avstralia og Nýsælandi, bæði londini menna handilssamstarvið við Asia.

* Svenski statsministarin Olof Palme varð myrdur.

* MTV og tónleikavideo'ir broyta tónleikaheimin

* Tjernobyl vanlukkan í Ukreina, Sovjetsamveldið.

* Í 1980-árunum var kríggj í Guatemala, El Salvador, Nikaragua, Peru, Kambodja, Suðurafrika, Angola, Afghanistan, Irak og Iran.

## Løgmenn

* Atli Pætursson Dam

* Pauli Ellefsen

* Jógvan Sundstein

## Heimsins leiðarar

* Forseti í USA George H.W. Bush

* Forseti í USA Jimmy Carter

* Ronald Reagan, USA

* Margareth Thatcher, Bretland

* Mikhail Gorbatjov gjørdist seinasti forseti í Sovjetsamveldinum 

## Tónleikarar og tónleikabólkar

* Frændur

* Science-Fiction

* Twisted Sister

*Michael Jackson

*Madonna

*Dire Straights

## Sjónleikarar
* Dan Aykroyd, Harold Ramis og Bill Murray í *[[Ghostbusters]]*
* Matthew Broderick
* Phoebe Cates
* Tom Cruise
* Gerard Depardieu
* Matt Dillon
* Clint Eastwood
* Harrison Ford (sum Indiana Jones)
* Michael J. Fox
* Mel Gibson
* Paul Hogan (*[[Crocodile Dundee]]*) 
* Michael Keaton (*[[Batman]]*)
* Eddie Murphy (*[[Beverley Hills Cop]]*) 
* Jack Nicholson (*[[Batman]]*)
* Sean Penn
* Michelle Pfeiffer
* Molly Ringwald
* Meg Ryan
* Arnold Schwarzenegger (*[[Terminator]]*)
* Charlie Sheen
* Sylvester Stallone (*[[First Blood]]*, **)
* Patrick Swayze (*[[Dirty Dancing]]*)
* Sigourney Weaver
* Bruce Willis (*[[Die Hard]]*)

## Slóðir úteftir

Bólkur:1980-árini
Sólin

**Sólin** (symbol: ) er er ein stjørna, t.e. ein ógvuliga stór lýsandi kúla av gløðandi heitum gassi. Tvørmálið í henni er um leið 109 ferðir tvørmálið í jørðini , og frástøðan er knappliga 12&nbsp;000 ferðir tvørmálið í jørðini. Sólin kundi gloypt 1&nbsp;303&nbsp;600 jørðum. Hon er tann stjørnan, sum er tættast jørðini. Sólin hevur ein radius upp á knappar 700&nbsp;000 kilometrar, vigar 330&nbsp;000 ferðir meira enn jørðin og evnisnøgdin er meira enn 99&nbsp;% av sólskipanini. 

Hitin uttaná er knøpp 6&nbsp;000&nbsp;°C. Í miðdeplinum er væl heitari. Kjarnin á sólini er full av glóðheitum gassi og er 15 milliónir °C . Um leið 3/4 av tilfarinum í sólini eru hydrogen og um leið 1/4 er helium. Ein stórur partur av orkuni úr sólin fer sendandi út í tóman heim. Bara ein evarska lítil partur kemur á jørðina. Men hóast sólin er um 150 mió. km frá okkum, merkja vit væl lívgevandi hitan úr henni. Av hesum ger eitt yðjandi lív á jørðini sær dælt. Sum stjørna millum stjørnur hevur sólin onga serstøðu. Hon er allar vegir ein miðalstjørna. Stjørnur kunnu vera bæði kaldari og heitari enn sólin. Tær kunnu bæði vera minni og nógv størri enn sólin. Hjá okkum hevur sólin tó ta serstøðu, at hon er einasta stjørna, sum er okkum so nær. 150 mió. km eru í rúmdarhøpi fyri einki at rokna . Næstu grannastjørnurnar hjá sólini eru meiri enn 270&nbsp;000 ferðir so langt frá okkum sum sólin. 

## Keldur


Bólkur:Stjørnufrøði
Jodm3d

**Yod'm3D** er eitt teldu forrit sum ger at stýriskipanin Windows kann hava 4 skrivibord, í staðin fyri 1.

Yod'm3D er ein eftirlíknan av stýriskipani Linux sum er ein ókeypis stýriskipan sum fast við at heinta hana av internetinum.

Yod'm3D fast her www.download3k.com/DownloadLink1-Yod-m-3D.html

Bólkur:Teldufrøði