open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
27. august

**27. august** er dagur 239 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 240 um skotár er). 126 dagar eru eftir av árinum. Henda dag verður sagt, at *ljósu næturnar enda*.

## Hendingar
* 2005 - Fyrsta Føroya Pride



## Føðingar
* 1770 - Georg Wilhelm Friedrich Hegel, týskur heimspekingur (d. 1831)
* 1864 - Súsanna Helena Patursson, foroysk sjonleikarinna og rithovundur (d. 1916)
* 1890 - Man Ray, amerikanskur malari (d. 1976)
* 1908 - Lyndon B. Johnson, amerikanskur forseti (d. 1973)
* 1933 - Kerstin Ekman, svenskur rithovundur.
* 1976 - Sarah Chalke, kanadisk sjonleikarinna.
* 1977 - Deco, brasilsk-portugisiskur fotboltsleikari.
* 1983 - Jamala, ukrainsk songkvinna.
* 1984 - Sulley Muntari, ganaiskur fotboltsleikari.
* 1986 - Sebastian Kurz, eysturikskur kanslari.

## Andlát
* 1965 - Le Corbusier, sveisiskur arkitektur (f. 1887)
* 1975 - Haile Selassie, etiopiskur keisari (f. 1892)

August, 27.
30. august

**30. august** er dagur 242 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 243 um skotár er). 123 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*2006 - Fyrsta málið varð lagt fyri Fasta Gerðarrættin.
*2014 - Hátíðarhald var í Skúvoy í samband við at nýggi Sildberin fór í sigling millum Skúvoy og Sandoynna.
*2014 - Fyrsta grindadrápið meðan Sea Shepherd var í Føroyum í 2014 fór fram á Sandi, har 35 hvalir løgdu beinini. Fjúrtan Sea Shepherd limir vóru handtiknir í samband við drápið, av tí at teir royndu at forða fyri rakstrinum og drápinum, tað eydnaðist teimum eisini at forstýra og seinka tí nakað, men løgreglan og danska sjóverjan komu á staðið við tyrlu og skjóttgangandi bátum og handtóku tey seks fólkini á landi og tey átta í trimum skjóttgangandi bátum, og hald varð lagt á bátarnar. Tveir dagar frammanundan gjørdi fimm døglingar landgongd í Hvalba tíðliga um mogunin, og mett varð at tað ikki bar til at fáa teir út aftur, og tí gav sýslumaðurin loyvi til at teir blivu avlívaðir og skornir upp til matna. 
*2014 - Víkingur vann finaluna um løgmanssteypið 3-0 móti HB.


## Føðingar
*1797 - Mary Shelley, bretskur rithøvundur (d. 1851)
*1871 - Ernest Rutherford (d. 1937)
*1930 - Warren Buffett, heimsins naestrikasti personur.
*1972 - Cameron Diaz, amerikonsk sjonleikarinna.
*1982 - Andy Roddick, amerikanskur tennisleikari.
*1983 - Simone Pepe, italskur fotboltsleikari.
*1988 - Ernests Gulbis, lettiskur tennisleikari.

## Andlát
* 2003 - Charles Bronson, amerikanskur sjonleikari (f. 1921)
* 2006 - Naguib Mahfouz, egyptiskur rithovundur (f. 1911)
* 2010 - Francisco Varallo, argentinskur fotboltsleikari (f. 1910)
* 2013 - Seamus Heaney, irskt skald (f. 1939)
* 2015 - Wes Craven, amerikanskur filmsleikstjóri (f. 1939)
* 2022 - Mikhail Gorbachev, russiskur politikari (f. 1931)

August, 30.
28. august

**28. august** er dagur 240 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 241 um skotár er). 125 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*1521 - Osmansku turkarnir hertaka Beograd.
*1609 - Enski rannsóknarfarin Henry Hudson uppdagar Delaware Bay.
*1963 - Martin Luther King heldur heimsgitnu røðuna við heitinum "I have a dream" í Washington, meðan 200 túsund fólk lurta eftir honum.
*1988 - Ræðulig flogvanlukka hendir í Ramstein í Týsklandi, har trý av hernaðarflogførum hjá italsku loftverjuni bresta saman og detta niður. 70 fólk lata lív og 346 fólk verða illa særd.
*2021 - Samkomuhúsið Lívdin í Hoyvík verður alment tikið í nýtslu.
*


## Føðingar
* 1749 - Johann Wolfgang von Goethe (d. 1832)
* 1964 - Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður.
* 1969 - Jack Black, amerikanskur sjónleikari og tónleikari.
* 1969 - Jason Priestley, kanadiskur sjónleikari.
* 1971 - Arnbjørn Ó. Dalsgarð, føroyskur rithøvundur og bókavørður.
* 1982 - LeAnn Rimes, amerikonsk songkvinna og sjónleikarinna.

## Andlát
* 

August, 28.
29. august

**29. august** er dagur 241 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 242 um skotár er). 124 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar



## Føðingar
* 1632 - John Locke, enskur heimspekingur (d. 1704)
* 1780 - Jean-Auguste-Dominique Ingres, franskur malari (d. 1867)
* 1862 - Maurice Maeterlinck, belgiskur rithovundur (d. 1949)
* 1915 - Ingrid Bergman, svensk sjonleikarinna (d. 1982)
* 1923 - Richard Attenborough, enskur sjonleikari og leikstjori (d. 2014)
* 1935 - William Friedkin, amerikanskur leikstjori.
* 1936 - John McCain, amerikanskur politikari (d. 2018)
* 1958 - Michael Jackson, amerikanskur sangari (d. 2009)
* 1959 - Eddi Reader, skotsk songkvinna.
* 1976 - Jon Dahl Tomasson, danskur fotboltsleikari.
* 1986 - Lea Michele, amerikonsk sjonleikarinna og songkvinna.

## Andlát
* 1982 - Ingrid Bergman, svensk sjonleikarinna (f. 1915)
* 2016 - Gene Wilder, amerikanskur sjónleikari og leikstjóri (f. 1933)

August, 29.
1. september

**1. september** er dagur 244 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 245 um skotár er). 121 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1939 - Seinni heimsbardagi byrjar.
*1991 - Usbekistan verður sjálvstøðugt.
* 2015 - Løgtingsval


## Føðingar
* 1933 - Conway Twitty, amerikanskur country-sangari (d. 1993)
* 1939 - Lily Tomlin, amerikonsk sjónleikarinna
* 1950 - Phil McGraw, amerikanskur sjónvarpsvetur
* 1957 - Gloria Estefan, kubansk-amerikonsk songkvinna
* 1990 - Mélanie René, sveisisk songkvinna

## Andlát
* 1948 - Janus Djurhuus, føroyskur yrkjari og Áarstovubróðir (f. 1881)

September, 01.
2. september

**2. september** er dagur 245 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 246 um skotár er). 120 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*2019 - Ódnin Dorian ger stóran skaða í Bahamaoyggjunum


## Føðingar
*1818 - Hans Christopher Müller, føroyskur politikari (d. 1897)
*1838 - Liliuokalani, Hawaiidrotning (d. 1917)
* 1943 - Hans Mortensen, føroyskur vinnulívsmaður (d. 2019).
*1952 - Jimmy Connors, amerikanskur tennisleikari
*1964 - Keanu Reeves, kanadiskur sjónleikari
*1966 - Salma Hayek, meksikonsk sjónleikarinna

## Andlát
*1937 - Pierre de Coubertin (f. 1863)
*1969 - Ho Chi Minh (f. 1890)
*1973 - J. R. R. Tolkien (f. 1892)

September, 02.
3. september

**3. september** er dagur 246 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 247 um skotár er). 119 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*


## Føðingar
* 1900 - Urho Kekkonen, finskur forseti (d. 1986).
* 1922 - Steffan Danielsen í Nólsoy (d. 1976).
* 1936 - Zine El Abidine Ben Ali, tunesiskur forseti.
* 1947 - Kjell Magne Bondevik, forsætisráðharri Noregs 1997–2000 og 2001–2005.
* 1965 - Charlie Sheen, amerikanskur sjonleikari.
* 1970 - Gareth Southgate, enskur fotboltsleikari og -stjori.
* 1971 - Kiran Desai, indiskur rithovundur.
* 1977 - Olof Mellberg, svenskur fotboltsleikari.
* 1988 - Jerome Boateng, tyskur fotboltsleikari.
* 1991 - Thomas Delaney, danskur fotboltsleikari.

## Andlát
* 1658 - Oliver Cromwell, enskur politikari (f. 1599)
* 1883 - Ivan Turgenev, russiskur rithovundur (f. 1818)
* 1991 - Frank Capra, italsk-amerikanskur leikstjori (f. 1897)
* 2012 - Michael Clarke Duncan, amerikanskur sjonleikari (f. 1957)
* 2023 - Eyðun Johannessen,  føroyskur sjónleikari og leikstjóri (f. 1938).

September, 03.
31. august

**31. august** er dagur 243 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 244 um skotár er). 122 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1962 - Trinidad og Tobago gerst sjálvstøðug tjóð
* 1991 - Kirgistan og Usbekistan gerast sjálvstøðugar tjóðir.
* 1997 - Diana prinsessa av Wales letur lív aftaná eina bilvanlukku í París.
*2006 - Kenda listaverkið Skríggið hjá Edvard Munch, sum hevði verið stolið frá Munch-listasavni í Oslo tann 22. august 2004,  verður funnið aftur. 
*2014 - Ein frítíðarkavari fann eina beinagrind av einum mennskja niðri á havbotninum útfyri Ljósá á 22 metra dýpi og 150 metrar úr landi. Nýggju dagar seinni, 9. september, eftir at tekniskar kanningar vóru gjørdar, varð kunngjørt, at talan varð um líkið av Dánjal Petur Hansen, vanliga nevndur Piddi, ið hvarv í november 2011. Løgreglan kom tá fram til, at hann varð blivin myrdur, og ein kroati varð handtikin og seinni dømdur sekur fyri morðið. 


## Føðingar
* 1870 - Maria Montessori (d. 1952)
* 1879 - Yoshihito, japanskur keisari (d. 1926)
* 1880 - Wilhelmina, drotning av Nidurlond (d. 1962)
* 1907 - Ramon Magsaysay, filipeyskur forseti (d. 1957)
* 1924 - Buddy Hackett, amerikanskur sjonleikari (d. 2003)
* 1930 - Sverri Egholm, føroyskur sjónleikari (d. 2001)
* 1945 - Van Morrison, nordirskur sangari.
* 1949 - Richard Gere, amerikanskur sjonleikari.
* 1956 - Tsai Ing-wen, taivanskur forseti.
* 1970 - Debbie Gibson
* 1982 - Pepe Reina, spanskur fotboltsleikari.
* 1985 - Mohammad bin Salman, krunprinsur av Saudiarabia

## Andlát
* 1920 - Jens Olivur Lisberg (f. 1896)
* 1963 - Georges Braque, franskur malari (f. 1882)
* 1969 - Rocky Marciano, amerikanskur boxari (f. 1923)
* 1986 - Urho Kekkonen, finskur forseti (f. 1900)
* 1997 - Diana prinsessa (f. 1961)
* 2010 - Laurent Fignon, franskur sukklari (f. 1960)
* 2020 - Pranab Mukherjee, indiskur politikari (forseti Indias frá 2012-2017) (f. 1935).

August, 31.
17. september

**17. september** er dagur 260 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 261 um skotár er). 105 dagar eru eftir av árinum.

Dagurin eitur *Lambertus*. Lambertus var biskupur í Maastricht í Hálandi. Varð dripin av aðalsmonnum, tí at hann setti at teimum fyri ólevnað.

Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs og Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens verða handaðar henda dagin ella fáar dagar áðrenn ella aftaná. 17. september er dagurin, tá M.A. Jacobsen, ið virðislønirnar eru uppkallaðar eftir, varð føddur.

## Hendingar

* 1787 - Tað var hendan dagin í 1787, at amerikanska grundlógin varð undirskrivað í Philadelphia í Pennsylvania, USA.
* 1939 - Sovjetsamveldið ger innrás í Pólland.
*1957 - Malaysia fer uppí **[[Sameindu tjóðir]]**.
*1974 – Bangladesj, Grenada og **[[Guinea-Bissau]]** fara uppí Sameindu tjóðir.
* 1978 - Camp David friðaravtalan verður undirskrivað millum Ísrael og Egyptaland
* 1983 - Perlan í Vágsbotni varð tikin niður.


## Føðingar
* 1891 - Mads Andreas Jacobsen, føroyskur rithøvundur  (d. 1944).
* 1923 - Hank Williams, amerikanskur countrysangari (d. 1953).
* 1931 - Anne Bancroft, amerikonsk sjonleikarinna (d. 2005).
* 1935 - Ken Kesey, amerikanskur rithovundur (d. 2001).
* 1962 - Baz Luhrmann, avstralskur sjonleikari og leikstjori.
* 1967 - Anne Louise Hassing, danskur sjónleikari, kend frá eitt nú *Krøniken*.
* 1968 - Anastacia, amerikonsk songkvinna.

## Andlát
* 1931 - Sigert O. Patursson, føroyskur ævintýrari (f. 1869)
* 1948 - Svenski greivin og offiserurin, Folke Bernadotte, verður myrdur.
* 2014 - Marianne Clausen, danskur tónleikafrøðingur (f. 1947)
* 2025 - Hans Enoksen, grønlendskur politikari (f. 1956).





September, 17.
4. september

**4. september** er dagur 247 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 248 um skotár er). 118 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2012 - Ein pólskur seglbátur, Rzeszowiak, kom í havneyð í ódnarveðri við Føroyar, norðanfyri Føroya Banka. Sendi út neyðarkall kl 7.41. Tey 10 fólkini umborð vóru øll bjargaði umborð á Brimil um kvøldið, og síðan vóru tvey av teimum flutt við tyrluni til Vága Floghavn og hagani til Landssjúkrahúsið. Dagin eftir frættist, at ein av manningini doyði av løstunum hann fekk, tá masturin brotnaði og rakti hann í høvdið.


## Føðingar
* 1824 - Anton Bruckner, eysturikst tónaskald (d. 1896). 
* 1838 - William Gibson Sloan, trúboðari og stovnari av Brøðrasamkomuni í Føroyum (d. 1914).
* 1879 - Jógvan Waagstein í Klaksvík, tónasmiður og málari (d. 1949).
* 1892 - Darius Milhaud, franskt tónaskald (d. 1974).
* 1934 - Eduard Khil, russiskur sangari (d. 2012).
* 1937 - Dawn Fraser, avstralskur svimjari.
* 1969 - Giorgi Margvelashvili, georgiskur forseti.
* 1981 - Beyoncé, amerikonsk songkvinna og sjónleikarinna.
* 1985 - Raúl Albiol, spanskur fótbóltsleikari.

## Andlát
* 1907 - Edvard Grieg, norskt tónaskald (f. 1843)
* 1914 - William Gibson Sloan, trúboðari og stovnari av Brøðrasamkomuni í Føroyum (f. 1838).
* 1989 - Georges Simenon, belgiskur rithovundur (f. 1903)
* 2006 - Steve Irwin (f. 1962)
* 2014 - Joan Rivers, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1933)

September, 04.
26. september

**26. september** er dagur 269 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 270 um skotár er). 96 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1970 - Íslendskt flogfar rendi á nakað niðanfyri Knúk (560 m) í Mykinesi. Tað var á veg úr Bergen til Føroyar. 34 fólk vóru við flogfarinum; 8 doyðu.


## Føðingar
* 1870 - Kristian X, Kongur Danmarkar (d. 1947)
* 1888 - T. S. Eliot, amerikansk-enkur rithøvundur (d. 1965)
* 1889 - Martin Heidegger, týskur heimspekingur (d. 1976)
* 1932 - Manmohan Singh, indiskur politikari.
* 1948 - Olivia Newton-John, avstralsk songkvinna og sjónleikarinna.
* 1976 - Michael Ballack, týskur fótbóltsleikari.
* 1981 - Serena Williams, amerikanskur tennisleikari.

## Andlát
* 1945 - Bela Bartok, ungarskur tónasmiður (f. 1881)
* 2008 - Paul Newman, amerikanskur sjónleikari (f. 1925)
* 2010 - Gloria Stuart, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1910) 

September, 26.
25. september

**25. september** er dagur 268 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 269 um skotár er). 97 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1066 - Stríðið við Stamford Bridge endar víkingatíðina.
* 1513 - Spanski rannsóknarfararin Vasco Núñez de Balboa kemur til Kyrrahavið.
* 1925 - Føroyski Javnaðarflokkurin verður stovnaður.
* 1927 - 7 føroyskir fiskimenn lótu lív í bátsvannlukku í Íslandi, tá teir fóru við einum báti av sluppini Riddaranum og báturin koppaði. Fleiri av teimum sum doyðu vóru sumbingar. Aðrir sumbingar vóru niðri og dansaðu stutt eftir hendingina, tey savnaðu pening inn til einkjurnar, 600 kr. til hvørja sum svaraði til meir enn eina ársløn.
* 1972 - Noreg sigur nei til EEC limaskap
* 1998 - Eitt BAE146 flogfar hjá Pauknair dettur niður í Marokko. 38 fólk lata lív.
* 2002 - Vitimhendingin í Siberia
* 2014 - Ein arbeiðsvanlukka umborð á einum grønlendskum trolara (fyrrverandi Skálaberg), sum hendi meðan skipið lá við bryggju í Havn, kravdi eitt mannalív. Vanlukkan hendi undir lossing, ein plattur, sum varð heysaður upp úr lastini, brotnaði og kassar við frystum makreli duttu niður á 22 ára gamla Gunnar Zachariasen, sum doyði á staðnum. Vanlukkan hendi umleið klokkan eitt. Gunnar var kendur sum ein góður fótbóltsleikari, hann hevði m.a. Spælt við EB/Streymi í tvey ár og við føroysku U-19 og U-21 landsliðunum, hann spældi 21 dystir við U-21 og skoraði 4 mál. Hann hevði eisini spælt við ungdómsliðum hjá Brøndby. 


## Føðingar
* 1644 - Ole Rømer, danskur stjørnufrøðingur.
* 1890 - Johan Martin Fredrik Poulsen á Toftum. Formaður Sambandsfloksins 1948-1970 (d. 1980).
* 1903 - Mark Rothko, amerikanskur listamálari (d. 1970).
* 1906 - Dmitri Sjostakovitj, russiskur tónasmiður (d. 1975).
* 1935 - Maj Sjöwall, svenskur rithøvundur (d. 2020)
* 1938 - Jonathan Motzfeldt, grønlendskur politikkari (d. 2010).
* 1943 - Robert Gates, amerikanskur politikari.
* 1944 - Michael Douglas, amerikanskur sjónleikari.
* 1951 - Mark Hamill, amerikanskur sjónleikari.
* 1952 - Christopher Reeve, amerikanskur sjónleikari (d. 2004)
* 1958 - Michael Madsen, amerikanskur sjónleikari
* 1961 - Heather Locklear, amerikanskur sjónleikari
* 1965 - Børge Brende, norskur politikari
* 1966 - Rakel Helmsdal, føroyskur rithøvundur
* 1968 - Will Smith, amerikanskur rappari og sjónleikari
* 1969 - Catherine Zeta-Jones, valisiskur sjónleikari
* 1996 - Mie Østergaard Nielsen, danskur svimjari

## Andlát
* 1066 - Haraldur III, kongur í Noregi (fall í stríði) (f. 1015)
* 1849 - Johann Strauss eldri, eysturríkskur tónasmiður (f. 1804)
* 1996 - Nicu Ceauşescu, rumenskur politikkari (f. 1951)
* 2011 - Wangari Maathai (f. 1929)
* 2014 - Gunnar Zachariasen, føroyskur fótbóltsleikari (f. 1992)
* 2016 - Arnold Palmer (f. 1929)

September, 25.
24. september

**24. september** er dagur 267 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 268 um skotár er). 98 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1493 - Kristoffur Kolumbus byrjar sína aðru ferð til Nýggja heimin
* 1664 - Niðurlond geva Nýamsterdam til Onglands
* 1852 - Fyrsta luftskipið verður víst fram.
* 1908 - Fyrsti Ford T bilurin verður bygdur.
* 1919 - Norðoya Sparikassi verður stovnaður
* 1948 - Honda verður sett á stovn.
* 1973 - Guinea-Bissau lýsir seg sjálvstøðugt frá Portugal.
* 1991 - Nirvana gevur fløguna Nevermind út.
* 1991 - Red Hot Chili Peppers geva fløguna Blood Sugar Sex Magik út.
* 1993 - Brøderbund gevur út telduspælið Myst.


## Føðingar
* 15 - Vitellius, rómverskur keisari (d. 69)
* 1501 - Gerolamo Cardano, italskur støddfrøðingur (d. 1576)
* 1853 - Johan Andreas Nolsøe á Tvøroyri. Løgtingslimur 1916-1918, postavgreiðslumaður. (d. 1930)
* 1892 - Antinis Sørensen í Húsavík. Løgtingslimur 1940-1954, keypmaður (d. 1963).
* 1896 - F. Scott Fitzgerald, amerikanskur rithøvundur (d. 1940)
* 1936 - Jim Henson, amerikanskur filmsskapari (d. 1990)
* 1946 - Lars Emil Johansen, grønlendskur politikkari
* 1951 - Pedro Almodóvar, spanskur filmsleikstjóri
* 1969 - Shawn "Clown" Crahan, amerikanskur tónleikari (Slipknot)
* 1980 - John Arne Riise, norskur fótbóltsleikari

## Andlát
* 1904 - Niels Ryberg Finsen (f. 1860).
* 1991 - Dr. Seuss, amerikanskur rithøvundur (f. 1904)
* 2004 - Françoise Sagan, franskur rithøvundur (f. 1935)

September, 24.
23. september

**23. september** er dagur 266 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 267 um skotár er). 99 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1980 - Í Pittsburgh spælir Bob Marley sína seinastu konsert. 
*


## Føðingar
* 63 f.Kr. - Augustus, rómverskur keisari (d. 14)
* 1215 - Kublai Khan, mongolskur keisari (d. 1294)
* 1920 - Mickey Rooney, amerikanskur sjónleikari (d. 2014)
* 1930 - Ray Charles, amerikanskur tónleikari (d. 2004)
* 1938 - Romy Schneider, týsk-fronsk sjónleikarinna (d. 1982)
* 1940 - Michel Temer, brasilskur politikari
* 1943 - Julio Iglesias, spanskur sangari
* 1949 - Bruce Springsteen, amerikanskur sangari og tónleikari
* 1965 - Aleqa Hammond, grønlendskur politikari

## Andlát
* 1835 - Vincenzo Bellini (f. 1801)
* 1939 - Sigmund Freud (f. 1856)
* 1973 - Pablo Neruda (f. 1904)
* 2022 - Louise Fletcher, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1934)
* 2025 - Claudia Cardinale, itolsk sjonleikarinna (f. 1938).

September, 23.
13. september

**13. september** er dagur 258 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 259 um skotár er). 107 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1970 - Mary, ein sirkusfílur, verður hongd í Tennessee í Amerika, fyri at óvart hava valdið deyða djórapassara síns.
* 1970 - Fyrsta New York City Marathon verður hildið.
* 2013 - Dimmalætting kemur út fyri seinast ferð


## Føðingar
* 1819 - Clara Schumann, týsk tónleikakvinna, klaverleikari og tónaskald (d. 1896).
* 1830 - Marie von Ebner-Eschenbach, eysturíkskur rithøvundur (d. 1916).
* 1874 - Arnold Schoenberg, eysturikst tónaskald (d. 1951).
* 1903 - Claudette Colbert, fronsk-amerikonsk sjónleikarinna (d. 1996).
* 1916 - Roald Dahl, bretskur rithøvundur (deyður 1990).
* 1939 - Richard Kiel, amerikanskur sjónleikari (d. 2014).
* 1940 - Oscar Arias, kostarikanskur forseti.
* 1944 - Jacqueline Bisset, bretsk sjónleikarinna.
* 1944 - Peter Cetera, amerikanskur tónleikari.
* 1973 - Fabio Cannavaro, italskur fótbóltsleikari.

## Andlát
* 81 - Titus, rómverskur keisari (f. 39).
* 1592 - Michel de Montaigne, franskur heimspekingur (f. 1533)
* 1598 - Filip 2., spanskur kongur (f. 1527)
* 1844 - Christian Ludvig Tillisch, amtmaður í Føroyum.
* 1872 - Ludwig Feuerbach, týskur heimspekingur (f. 1804)
* 1996 - Tupac Shakur, amerikanskur rapptónleikari (f. 1971)
* 2022 - Jean-Luc Godard, sveisisk-franskur filmsleikstjóri (f. 1930)

September, 13.
8. september

**8. september** er dagur 253 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 254 um skotár er). 112 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Mariumessa og er sostatt ein av mongum mariumessum. Eisini heitið dilkadagur er knýtt at hesum degi.

## Hendingar

* 

## Føðingar
*1157 - Richard 1., kongur Onglands (d. 1199)
*1841 - Antonin Dvorak, kekkiskt tónaskald (d. 1901)
*1925 - Peter Sellers, enskur sjónleikari (d. 1980)
*1930 - Mario Adorf, týskur sjónleikari.
*1932 - Patsy Cline, amerikonsk songkvinna (d. 1963)
*1941 - Bernie Sanders, amerikanskur politikari.
*1947 - Halldór Ásgrímsson, íslendskur forsætisráðharri (d. 2015)
*1969 - Gary Speed, valisiskur fótbóltsleikari (d. 2011)
*1971 - David Arquette, amerikanskur sjónleikari.
*1971 - Martin Freeman, enskur sjónleikari.
*1979 - Pink, amerikonsk songkvinna.
*1981 - Morten Gamst Pedersen, norskur fótbóltsleikari.
*1989 - Avicii, svenskur tónleikari (d. 2018)

## Andlát
*1949 - Richard Strauss, týskt tónaskald (f. 1864)
*2003 - Leni Riefenstahl, týskur leikstjóri (f. 1902)
* 2022 - Elisabeth II, bretsk drotning (f. 1926)

September, 8.
7. september

**7. september** er dagur 252 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 253 um skotár er). 113 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1822 - Brasil loysir frá Portugal.
* 1920 - Fyrsta Miss America vakurleikakappingin er í Atlantic City, New Jersey, og vinnari er Margaret Gorman.
* 1966 - Ferjan Skagerakk gongur burtur í illveðri á veg úr Kristiansand í Noregi til Hirtshals, men øll 144 fólkini umborð verða bjargað.
* 1986 - Desmond Tutu biskupur verður valdur til erkibiskup í Cape Town. Hann er fyrsti svarti maður, ið verður ovasti hjá suðurafrikansku anglikansku kirkjuni.
* 1996 - 25 ára gamli amerikanski rapparin Tupac Shakur verður skotin og doyr seks dagar seinni; eingin er nakrantíð fongslaður fyri morðið, sum tykist sera gátuført.
* 2005 - Egyptaland heldur fyri fyrstu ferð, forsetaval við fleiri ein einum uppstillaðum flokki.

### Ítróttur

#### Fótbóltur
* 2014 - Landsdystur hjá monnum, EM-kvalifikasjónsdystur: Føroyar - Finnland 1-3. Christian Holst skorar málið hjá Føroyum.


## Føðingar
* 1533 - Elisabet 1., ensk drotning (d. 1603)
* 1836 - Henry Campbell-Bannerman, skotskur politikari (d. 1908)
* 1924 - Daniel Inouye, amerikanskur politikari (d. 2012)
* 1930 - Baldvin 1., belgiskur kongur (d. 1993)
* 1930 - Sonny Rollins, amerikanskur tonleikari.
* 1936 - Buddy Holly, amerikanskur sangari og sangskrivari (d. 1959)
* 1949 - Gloria Gaynor, amerikanskur sangari.
* 1950 - Julie Kavner, amerikonsk sjonleikarinna.
* 1951 - Chrissie Hynde, amerikonsk songkvinna.
* 1954 - Kirsten Siggaard, danskur sangari.
* 1967 - Erann DD, danskur sangari og sangskrivari.
* 1987 - Evan Rachel Wood, amerikonsk sjonleikarinna.

## Andlát
* 1962 - Karen Blixen, danskur rithøvundur (f. 1885)
* 1997 - Mobutu Sese Seko, kongolesiskur forseti (f. 1930)
* 2005 - Finnbogi Ísakson, føroyskur rithøvundur og politikari (f. 1943)
* 2005 - Maud Heinesen, føroyskur rithøvundur (f. 1936)
* 2022 - Óli Petersen, føroyskur keiputeknari (f. 1936)

September, 7.
22. september

**22. september** er dagur 265 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 266 um skotár er). 100 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*


## Føðingar
* 1871 - Sverre Patursson, føroyskur rithøvundur (d. 1960).
* 1923 - Peter F. Christiansen, føroyskur politikari (d. 2012).
* 1958 - Andrea Bocelli, italskur sangari.
* 1961 - Bonnie Hunt, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1987 - Tom Felton, bretskur sjónleikari.
* 1989 - Sabine Lisicki, týskur tennisleikari.

## Andlát
* 1987 - Hákun Djurhuus
* 1989 - Irving Berlin
* 2023 - Giorgio Napolitano, italskur politikari og fyrrverandi forseti (f. 1925)

September, 22.
12. september

**12. september** er dagur 257 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 258 um skotár er). 108 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1988 – Ódnin Gilbert ger stóran skaða í Jamaika.
* 1990 – Í sínum fyrsta undankappingardysti nakrantíð vinnur føroyska fótbóltsmanslandsliðið púra óvæntað 1-0 á Eysturríki. Av tí at eingin góðkendur fótbóltsgrasvøllur var í Føroyum um tað mundið, varð dysturin leiktur í Landskrona í Svøríki.
* 2016 - Helgi Dam Ziska vinnur stórmeistaraheitið á Talvolympiaduni í Baku. Hann er fyrsti føroyingur ið gerst stórmeistari.


## Føðingar
* 1849 - Djóni Isaksen (d. 1912).
* 1857 - George Hendrik Breitner, niðurlendskur listmálari (d. 1923).
* 1913 - Jesse Owens, amerikanskur atlet (d. 1980).
* 1931 - George Jones, amerikanskur countrysangari (d. 2013).
* 1932 - Atli Pætursson Dam á Tvøroyri, Føroya løgmaður (d. 2005).
* 1941 - Gunnar Hoydal, føroyskur rithøvundur og arkitektur (d. 2021).
* 1951 - Bertie Ahern, írskur politikari.
* 1957 - Hans Zimmer, týskur tónasmiður.
* 1986 - Emmy Rossum, amerikanskur sjónleikari.
* 1988 - Amanda Jenssen, svensk songkvinna.

## Andlát
* 2003 - Johnny Cash, amerikanskur sangari (f. 1932)

September, 12.
11. september

**11. september** er dagur 256 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 257 um skotár er). 109 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2001 – Yvirgangsatsókn ímóti World Trade Center í New York og Pentagon í Washington DC í USA. Al-Qaeda leiðarin Osama bin Laden fær skyldina fyri álopið.

## Føðingar
*1881 - Asta Nielsen, donsk stumfilmssjónleikarinna (d. 1972)
*1917 - Ferdinand Marcos, forseti í Filipsoyggjunum (d. 1989)
*1945 - Franz Beckenbauer, týskur fótbóltsleikari.
*1965 - Bashar al-Assad, forseti í Sýria.
*1967 - Sung Jae-ki, suðurkoreanskur aktivistur (d. 2013).

## Andlát
*1973 - Salvador Allende, forseti í Kili (f. 1908).
*2003 - Anna Lindh, svenskur politikari (f. 1957).
* 2019 - Hans Mortensen, føroyskur vinnulívsmaður (f. 1943).

September, 11.
10. september

**10. september** er dagur 255 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 256 um skotár er). 110 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2013 - Landsdystur í fótbólti hjá monnum, spældur á Tórsvølli, Føroyar - Týskland 0-3 (0-1).


## Føðingar
* 1839 - Charles Sanders Peirce, amerikanskur visindamaður (d. 1914)
* 1890 - Franz Werfel, eysturríkskur rithøvundur (d. 1945)
* 1913 - Janus Kamban, føroyskur myndahøggari (d. 2009)
* 1933 - Karl Lagerfeld, týskur mótasniðgevi (d. 2019)
* 1960 - Colin Firth, enskur sjónleikari
* 1976 - Gustavo Kuerten, brasilskur tennisleikari

## Andlát
* 1797 - Mary Wollstonecraft, enskur rithøvundur og stríðskvinna fyri kvinnurættindum (f. 1759)
* 2020 - Diana Rigg, ensk sjónleikarinna (f. 1938).

September, 10.
9. september

**9. september** er dagur 254 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 255 um skotár er). 111 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2001 – Alzheimerfelagið stovnað
* 2014 - U21 landsliðsdystur hjá monnum: Føroyar - Montenegro 1-0, málið skoraði Ári Mohr Jónsson í 31. minutti. Føroyar endaðu aftast í bólkinum við 4 stigum.
* 2014 - Beinagrindin sum varð funnin 150 metrar úr landi á 22 metra dýpi útfyri Ljósá av einum frítíðarkavara hin 31. august 2014, varð eyðmerkt til at vera líkið av Dánjal Petur Hansen (Piddi), ið varð myrdur í november 2011. Ein kroati varð tá handtikin og seinni dømdur sekur, sjálvt um onki lík tá varð funnið. Nógv teknisk spor vóru í málinum.


## Føðingar
* 1828 - Leo Tolstoj, russiskur rithovundur (d. 1910)
* 1918 - Oscar Luigi Scalfaro, italskur forseti (d. 2012)
* 1939 - Reuven Rivlin, israelskur forseti.
* 1949 - Susilo Bambang Yudhoyono, indonesiskur forseti.
* 1960 - Hugh Grant, enskur sjonleikari.
* 1962 - Liza Marklund, svenskur rithovundur.
* 1966 - Adam Sandler, amerikanskur sjonleikari.
* 1968 - Julia Sawalha, ensk sjonleikarinna.

## Andlát
* 1087 - Vilhelm I, normanskur hertogi og kongur Onglandi (f. 1028)
* 1901 - Henri de Toulouse-Lautrec, franskur malari (f. 1864)
* 1976 - Mao Zedong, kinesiskur politikari (f. 1893)
* 1990 - Samuel K. Doe, liberianskur forseti (f. 1951)

September, 09.
19. september

**19. september** er dagur 262 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 263 um skotár er). 103 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini tampardagur. 

## Hendingar

*2014 - Nýtt Blákrossheim læt upp á Nesi, fyrr hevði Blákrossheimið verið á Lynggøtu í Havn.


## Føðingar
* 1911 - William Golding, enskur rithøvundur (d. 1993).
* 1928 - Adam West, amerikanskur sjónleikari.
* 1933 - David McCallum, skotskur sjónleikari.
* 1944 - Edmund Joensen, løgmaður 1994-1998.
* 1948 - Jeremy Irons, enskur sjónleikari.
* 1949 - Twiggy, ensk modell.
* 1963 - David Seaman, enskur fótbóltsleikari.
* 1974 - Victoria Silvstedt, svensk modell, sjónleikarinna og sjónvarpsvertur.

## Andlát
* 1881 - James A. Garfield, amerikanskur forseti (f. 1831).

September, 19.
21. september

**21. september** er dagur 264 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 265 um skotár er). 101 dagar eru eftir av árinum. Dagurin er altjóða alzheimerdagur.

## Hendingar

* 1745 - Charles Stuart og hansara jakobitaherur vinna sigur á onglendingum í The Battle Of Prestonpans.
* 1937 - Bókin Hobbin hjá J.R.R. Tolkien verður útgivin.
* 1949 - Kommunistaleiðararnir í Peking kunngera, at Kinesiska Fólkalýðveldið er sett á stovn.
* 1964 - Malta fær sjálvstýri.
* 1998 - Upptøkan av vitnisfrágreiðingini hjá Clinton forseta um samband hansara við Monicu Lewinsky verður sent í sjónvarpi um allan heim.


## Føðingar
* 1931 - Larry Hagman, amerikanskur sjónleikari (JR í Dallas, TX) (d. 2012)
* 1934 - Leonard Cohen, kanadiskur sangari og sangskrivari (d. 2016).
* 1947 - Rói Patursson í Tórshavn.
* 1947 - Stephen King, amerikanskur rithøvundur.
* 1954 - Shinzo Abe, fyrrverandi japanskur forsætisráðharri (d. 2022).
* 1957 - Kevin Rudd, avstralskur politikari.
* 1967 - Faith Hill, amerikonsk country-popp songkvinna.
* 1968 - Ricki Lake, amerikanskur sjónvarpsvertur.

## Andlát
* 1832 - Sir Walter Scott (f. 1771).
* 1860 - Arthur Schopenhauer, týskur heimspekingur (f. 1788).
* 1979 - Sámal Joensen-Mikines, málari (f. 1906).

September, 21.
18. september

**18. september** er dagur 261 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 262 um skotár er). 104 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1881 - Eiðis kirkja verður vígd.
* 2014 - Fótbóltur, U19 gentulandslið: Lettland - Føroyar 0-3. Støðan var 0-1 í hálvleikinum. Málini gjørdu: Ásla Johannesen, Jensa Olsen og Arnborg Lervig.


## Føðingar
* 53 - Trajan (d. 117)
* 1709 - Samuel Johnson (d. 1784)
* 1895 - John Diefenbaker (d. 1979)
* 1961 - James Gandolfini (d. 2013)
* 1971 - Lance Armstrong

## Andlát
* 1961 - Dag Hammarskjold (f. 1905)
* 1970 - Jimi Hendrix (f. 1942)
* 2013 - Marcel Reich-Ranicki (f. 1920)
* 2021 - Chris Anker Sørensen, danskur súkklari (f. 1984)

September, 18.
20. september

**20. september** er dagur 263 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 264 um skotár er). 102 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1530 – Martin Luther mælir týsku protestantisku fúrstunum til at fyrireika seg til kríggj móti katólsku kirkjuni.
* 1859 – Zoologisk Have í Keypmannahavn letur upp.
* 1985 – Ógvusligur jarðskjálvti í Mexico City og minst 5000 fólk doyggja.


## Føðingar
* 1934 - Sophia Loren, itolsk sjonleikarinna.
* 1940 - Taro Aso, japanskur politikari.
* 1941 - Annfinnur í Skála í Tórshavn.
* 1948 - George R. R. Martin, amerikanskur rithovundur.
* 1971 - Henrik Larsson, svenskur fotboltsleikari.

## Andlát
*2005 - Simon Wiesenthal (f. 1908), nazi-jagstari.
*1863 - Jacob Grimm (annar av Grimm brøðrunum)

September, 20.
30. februar

**30. februar** er ikki við í gregorianska kalendaranum, men hevur verið nýttur í Svøríki og Russlandi.

Februar, 30.
Fótbóltur

**Fótbóltur** er ein ítróttargrein, har tvey lið við ellivu leikarum stríðast fyri at skjóta flest mál ímóti hvørjum øðrum. Fótbóltur er tann ítróttargrein, ið flest fólk í øllum heiminum hyggja at, og hann er liðítróttin, ið flest íðka. Vit spæla fótbólt við tí runda bóltinum - **evropeiskur fótbóltur**, - men í amerikonskum fótbólti brúka teir ein avlangan bólt. Rugby-leikarar brúka eisini avlangan bólt. Hesin fótbóltur, rugby, verður mest leiktur í Avstralia, Nýsælandi, og Stórabretlandi. Fótbóltur, sum vit vita um hann hann í Føroyum, verður leiktur á altjóða stigi í fleiri enn 209 londum í 2014. Heimsmeistara-kappingar eru fjórða hvørt ár, og í ymsu heimspørtunum eru á hvørjum ári meistarar og steypvinnarar í hesum kappingum. Fótbóltur er olympisk ítróttargrein, men nú eru bara U-21 liðini í hesari kappingini. Evropeiskur fótbóltur er sprottin úr einum bóltspæli, sum varð leikt í Bretlandi í miðøld. Tað var eitt sera harðligt spæl og í 15. øld varð tað bannað.

Í evropeiskum fótbólti eru 11 leikarar á hvørjum liðnum. Ein bretsk nevnd ger reglurnar, og henda nevndin hevur sitið síðan 1885. Í spælinum skal fótbólturin verða skotin í málið hjá mótstøðuliðnum, men bara við fótunum, kroppinum ella høvdinum. Einasti leikari, ið kann brúka hendurnar, er málmaðurin. Ein dystur eru tveir hálvleikir, sum eru 45 minuttir hvør. Steðgurin er 10-15 minuttir. Ein dómari stýrir dystinum, og tveir linjuverjar hjálpa honum. Liðið, ið fær flest mál, vinnur.

Fyrsta føroyska fótbóltsfelagið var TB, stovnað 13. mai í 1892.

## Vøllurin
Evropeiski fótbóltsvøllurin er vanliga snøgt kliptur grassvøllur, 50-90 metrar breiður. Tó at teir kunnu vera ymiskir til breiddar og longdar, eru málteigur og brotsteigur og miðringurin altíð eins stórir. Málini eru 2,444 m. høg og 7,32 m. breið.

## Sí eisini
* EM fótbóltur
* EM fótbóltur fyri U21
* Fótbóltur í Føroyum
* HM fótbóltur
* Landskappingar í fótbólti
** Danska kappingin (Superligan)
** Enska fótbóltskappingin (Premier League)
* OL fótbóltur
* Champions League kappingin hjá UEFA
* UEFA cup kappingin (UEFA Europa League)

## Ávísingar úteftir
* Faroesoccer.com, Hagtøl um fótbólt í Føroyum 
* Statistikkur viðvíkjandi fótbóltsdystum 
* Vedding av úrslitum av fótbóltsdystum

## Kelduávísingar


Bólkur:Fótbóltur
Bólkur:Ítróttur
Landafrøði

**Landafrøði** er læran um heimsins yvirflatu. Hetta umfatar politiskar eindir, t.e. lond, veðurlag, jarðfrøði og onnur fyribrygdi, ið hava við heimsins yvirflatu at gera. Fyri at halda skil á landafrøðini, og fyri lættliga at kunna ferðast á yvirflatuni á jørðini, er korttekning ein partur av landafrøðini. Ígjøgnum heimssøguna hava royndir verið gjørdar at tekna heimskort, men tað er ikki fyrr enn við menningini av tøkni, at góð og álítandi kort eru gjørd, t.d. við fylgisveinatøkni. Men hóast dagins tøkni kemur enn fyri, at gamlar upplýsingar, ið fyrr vóru mettar at vera álítandi, verða broyttar eftir nýggjar uppmátingar. Seinastu árini hava fleiri fjøll í Føroyum broytt hædd umframt at oyggjar eru vaksnar ella minkaðar í eygunum hjá landafrøðini. 

## Heimsins lond

### [[Evropa]]
* Lond í Evropa

### [[Asia]]
* Lond í Asia

### [[Norðuramerika]]
* Lond í Norðuramerika

### [[Suðuramerika]]
* Lond í Suðuramerika

### [[Afrika]]
* Lond í Afrika

### [[Kyrrahavsoyggjarnar]]
* Lond í Kyrrahavsoyggjarnar

### [[Antarktis]]

*
Chase

**Chase** er ein føroyskur rokkbólkur, sum varð stovnaður á heysti 1988.

Uppruna-manningin var Edmund Jacobsen sang, Lehnert Kjeldsen gittar, Niclas Johannesen gittar, Mikkjal Joensen bassgittar, James Olsen trummur og Óli Olsen ljómborð.

Bólkurin spældi nógvar væl vitjaðar konsertir fram til 1992, men var lagdur á ís í 1995. Í 2000 avgjørdu Edmund Jacobsen, Niclas Johannesen, Mikkjal Joensen og James Olsen at innspæla nýggja fløgu. Úrslitið var "Sum Tjóvur Á Nátt", ið kom út í 2001. Henda fløga var eins og tann fyrra ljóðblanda av Óla Poulsen, og mastrað av fyrrverandi guitarleikaranum í Chase, Lehnert Kjeldsen

## Manning

* 1989 Edmund Jacobsen, Lehnert Kjeldsen, Niclas Johannesen, Mikkjal Joensen, James Olsen og Óli Olsen.
* 1990 Edmund Jacobsen, Lehnert Kjeldsen, Niclas Johannesen, Mikkjal Joensen, James Olsen og Mark Joensen.
* 1991 Edmund Jacobsen, Lehnert Kjeldsen, Niclas Johannesen, Mikkjal Joensen, Bjarki Meitil og Mark Joensen.
* 1992 Edmund Jacobsen, Niclas Johannesen, Mikkjal Joensen, Bjarki Meitil og Stamen Stanchev.
* 1993 Edmund Jacobsen, Niclas Johannesen, Mikkjal Joensen, Bjarki Meitil, Brandur Jacobsen og Stamen Stanchev.

## Útgávur
* 1992 *Chase*.
* 2001 *Sum Tjóvur Á Nátt*.

## Ávísing úteftir
*  MySpace.com - Chase (enskt)

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Tónleikur

**Tónleikur** er tónar í eini heild av rytmu, tónalag og samljóði, leikur av tónum frá ljóðførum. Eisini nevndir **musikkur**. Tóni er regluligt sveiggj í luftini, sum tónleikari skapar við ljóðføri ella rødd. Títtari sveiggið er, hægri er tónin, og soleiðis ljóðar hann. Vanliga er nágreiniliga ásett, hvussu leingi tóni skal spælast ella syngjast. Hetta eitur taktin ella stevið í tónleikinum. Lagið er sett saman av tónum, stevi og hvussu tónarnir eru skipaðir sínaámillum. 

## Tónleikasløg

* Countrytónleikur
* Fólkatónleikur
* Heavy Metal / tungmálmur
* Klassiskur tónleikur
* Populerur tónleikur
* Rokkur / Hard rock tónleikur
* Átrúnaðartónleikur (t.d. Negro Spirituals)

Bólkur:Mentan
Bólkur:List
Bólkur:Undirhald
5. september

**5. september** er dagur 248 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 249 um skotár er). 117 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 2013 - Løgmaður Kaj Leo Holm Johannesen loysti landsstýrismannin í innlendismálum, Kára P. Højgaard úr starvi eftir mikla øsing um málið um Eysturoyartunnilin og Copenhagen Infrastructure Partners (CIP).


## Føðingar
* 1940 - Raquel Welch, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2023).
* 1946 - Freddie Mercury, bretskur sangari (d. 1991)
* 1980 - Maria Anna Madia, italskur politikari
* 1984 - Chris Anker Sørensen, danskur súkklari (d. 2021)

## Andlát
* 2025 - Dan Klein, føroyskur blaðsjóri (Oyggjatíðindi) (f. 1950)

September, 05.
17. øld

**17. øld** var øldin, ið vardi frá 1601 til 1700 í tí gregorianska kalendaranum. 

(16. øld - **17. øld** - 18. øld)

## Áratíggju og ár

## Týdningarmikil fólk
### Andlát
* William Shakespeare, enskur rithøvundur (1564 - 1616)
* Galileo Galilei, italskur vísindamaður (1564 - 1642)
* Claudio Monteverdi, italskur tónasmiður (1567 - 1643)
* René Descartes, franskur heimspekingur og støddfrøðingur (1596 - 1650)

### Føðingar
* John Milton, enskur rithøvundur (1608 - 1674)
* Blaise Pascal, franskur guðfrøðingur, alisfrøðingur og støddfrøðingur (1623 - 1662)
* Isaac Newton, enskur gudfrøðingur, alisfrøðingur og støddfrøðingur (1642 - 1727)
* Gottfried Wilhelm Leibniz, týskur heimspekingur og fjølfrøðingur (1646 - 1716)
* Antonio Vivaldi, venetianskur tónasmiður (1678 - 1741)
* Johann Sebastian Bach, týskt tónaskald (1685 - 1750)
* Georg Friedrich Händel, týskur/bretskur tónasmiður (1685 - 1759)

*
1948

**1948** (MCMXLVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár og fyrsti dagurin var ein hósdagur. 

## Hendingar
* 1. januar - Funnings sóknar kommuna verður alment tikin av, og nýggju kommunurnar Funnings kommuna og Gjáar kommuna koma í hennara stað.
* Tíðindablaðið Føroya kunngerðasavn A og B verður útgivið fyrstu ferð. 
* 1. apríl - Heimastýrislógin kom í gildi eftir at Danmark og Føroyar høvdu verið hersett av Týsklandi og Bretlandi ávíkavist. 
* 14. mai - Ísrelska ríkið verður stovnað; arábiska-ísraelska kríggið brestur á. 
* 22. mai og 23. mai - Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður. 
* 12. mai - Andrass Samuelsen verður fyrsti Løgmaður undir Heimastýrislóguni. 
* Merkið verður viðurkent av donskum myndugleikum sum tjóðarflagg føroyinga. 

### Ítróttur
#### Fótbóltur

## Føðingar
* 1. januar - Jógvan Dahl, føroyskur guitarleikari og lærari (d. 2023).
* 3. februar - Henning Mankell, svenskur rithøvundur (d. 2015).
* 30. mars - Óli Breckmann, føroyskur politikari og løgtingslimur.
* 31. mars - Al Gore, amerikanskur varaforseti.
* 28. apríl - Sir Terry Pratchett, enskur fantasirithøvundur (d. 2015)
* 28. juni - Kathy Bates, amerikonsk sjónleikarinna.
* 26. september - Olivia Newton-John, avstralsk sjónleikarinna og songkvinna.
* 14. november - Karl Bretaprins
* 4. november - Charles III, kongur í bretska kongsríkinum
* 3. desember - Ove Joensen, føroyskur rógvari. (d. 1987)
* 21. desember - Samuel L. Jackson, amerikanskur sjónleikari.
* 31. desember - Donna Summer, amerikonsk songkvinna (d. 2012)

## Andlát
* 30. januar - Mahatma Gandhi, indiskur sjálvstýrisleiðari (f. 1869)
* 1. september - Janus Djurhuus, føroyskur yrkjari og Áarstovubróðir. (f. 1881)

*
1949

**1949** (MCMXLIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.

## Hendingar
* 19. mars kom Bíblian út á fyrsta sinni á føroyskum í týðing Victor Danielsens
* 4. apríl - USA, Kanada og mong lond í Vesturevropa stovna NATO.

### Ítróttur
#### Fótbóltur

## Føðingar
* 10. januar - George Foreman, amerikanskur boksari (d. 2025).
* 20. januar - Göran Persson, svenskur forsætismálaráðharri 
* 22. februar - Niki Lauda, eysturríkskur rasarakoyrari (d. 2019)
* 13. apríl - Christopher Hitchens, enskur rithøvundur
* 23. apríl - Alexandur Kristiansen, føroyskur rithøvundur
* 9. mai - Billy Joel, amerikanskur tónleikari
* 19. mai - David Johannesen, føroyskur prestur og rithøvundur
* 13. juni - Niels Midjord, føroyskur sangskrivari og sangari (d. 2022)
* 18. juni - Lech Kaczynski, pólskur politikari (d. 2010)
* 20. juni - Vibeke Larsen, danskur ríkisumboðsmaður í Føroyum 1995 - 2001.
* 22. juni - Meryl Streep, amerikonsk sjónleikarinna
* 7. juli - Shelley Duvall, amerikonsk sjónleikarinna 
* 8. august - Páll Vang, føroyskur politikari (d. 2023)
* 27. august - Hergeir Nielsen, føroyskur politikari
* 14. september - Tommy Seebach, danskur tónleikari (d. 2003)
* 19. september - Twiggy, ensk modell
* 8. oktober - Sigourney Weaver, amerikonsk sjónleikarinna
* 11. oktober - John S. Myllhamar, føroyskur rithøvundur og trúboðari.
* 21. oktober - Benjamin Netanyahu, ísralelskur forseti
* 16. november - Axel H. Nolsøe, føroyskur politikari
* 20. november - Ulf Lundell, svenskur tónleikari
* 10. desember - Ólavur Klakk, føroyskur tónleikari (d. 2013)

## Andlát
* 15. desember - Jógvan Waagstein, tónasmiður og málari (f. 1879).

*
Bretland

**Bretland** hevur fleiri týdningar.

#Søguliga Bretland, sum var landið hjá **bretum** áðrenn rómverjar tóku seg aftur úr *Bretlandi*.
#Landið, sum eftirkomararnir hjá hesum søguligu bretum búgva í, t.e. Wales ella *Lítla Bretland* á føroyskum.
#Rómverski landsluturin Britannia.
#Stóra Bretland, sum er oyggin, ið Bretland altíð hevur verið á, umframt oyggjarnar rundan um hesa. Í hesum døgum er alt **Stóra Bretland** eisini eitt einkult fullveldisríki við enska heitinum **United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland**, ofta stytt **United Kingdom** ella **UK**.

Bólkur:Evropa
Bólkur:Fleiri týdningar
1947

**1947** (MCMXLVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.

## Hendingar

* 15. august: India tekur loysing frá Stóra Bretlandi. 

### Ítróttur
#### Fótbóltur

## Føðingar
* 19. januar - Jógvan Asbjørn Skaale, føroyskur listamaður og sjónvarpsstjóri (1984-1993)
* 27. januar - Meat Loaf, amerikanskur sangari og sjónleikari (d. 2022).
* 6. mars - Dick Fosbury, amerikanskur hæddarloypari (d. 2023)
* 31. mars - Kristian Blak, dansk-føroyskur tónleikari og tónasmiður
* 2. apríl - Emmylou Harris, amerikonsk songkvinna  
* 7. apríl - Beate L. Samuelsen, føroyskur politikari og tíðindafólk
* 17. juni - Jógvan Arge, føroyskur rithøvundur, politikari og tíðindamaður
* 8. september - Halldór Ásgrímsson, íslendskur forsætisráðharri (d. 2015)
* 21. september - Rói Patursson, føroyskur yrkjari og skúlastjóri
* 19. november - Anfinn Kallsberg, føroyskur løgmaður í Føroyum (1998 - 2004). (d. 2024)
* 24. november - Marianna Debes Dahl, føroyskur rithøvundur
* 28. desember - Hans Pauli Strøm, føroyskur landsstýrismaður

## Andlát
* 4. oktober - Max Planck (d. 1858)
*

*
1946

**1946** (MCMXLVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.

## Hendingar
* 14. september - Fólkaatkvøða er um loysing Danmarkar og Føroya millum. Úrslitið var 48,7% fyri loysing og 47,2% fyri at eitt danskt stjórnaruppskotið var sett í gildi.
* 8. november - Løgtingsval

### Ítróttur
#### Fótbóltur

## Føðingar
* 21. februar - Alan Rickman, enskur sjónleikari (d. 2016)
* 7. apríl - Heðin Mortensen, føroyskur politikari
* 10. apríl - Mikael Wiehe, svenskur tónleikari
* 31. juli - Árni Dahl, føroyskur rithøvundur
* 5. september - Freddie Mercury, bretskur sangari (d. 1991)
* 29. desember - Marianne Faithfull, bretsk songkvinna (d. 2025)

## Andlát
* 2. august - Jóannes Patursson, føroyskur kóngsbóndi (f. 1866)

*
Júst á Húsum

**Júst Olaf Jacobsen** róptur **Júst á Húsum** (28. november 1860 í Tórshavn - 25. november 1932) var við til at seta Jólafundin í 1888. Hann varð valdur í Løgtingið fyri Suðurstreymoy í 1899 og sat har til 1903. 

## Keldur
* *Løgtingið 150 – Hátíðarrit*, bind 2 (2002), s. 294. (PDF )

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1860
Bólkur:Andlát í 1932
Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Løgtingslimir
Emilius Marius Georgius Løbner

**Emilius Marius Georgius Løbner** (1766 - 1849) var amtmaður í Føroyum frá 1816 til 1825. Tað var Løbner, sum í krígsárunum fyrst í 19. øld tók stig til at fáa eitt samlað yvirlit yvir fólkatalið og vinnumøguleikarnar hjá hvørjum einstakum húsarhaldi í landinum. Burturúr hesum arbeiði komu Løbners talvur í 1814, sum hava upplýsingar um fólkatal, jarðarogn, neytahald, seyðahald, kornvelting, bátatal, ull og fugl í øllum Føroyum.

Í 1825 fór heilsan at bila hjá Løbner. Hann flutti av landinum, og Christian Tillisch varð settur sum fyribils amtmaður, og í 1828 varð hann tilnevndur amtmaður.

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1766
Bólkur:Andlát í 1849
Christian Ludvig Tillisch

**Christian Ludvig Tillisch** (28. juli 1797 - 13. september 1844) var amtmaður í Føroyum frá 1825 til 1830. Tillisch skipaði fyri, at skúli kom í Havn í 1826, bókasavn í 1828 og sjúkrahús í 1829. Í 1830 gjørdi hann tað fyri fyrstu ferð møguligt hjá fátækum fólki at leiga traðir, ikki bara í Havn, men eisini í teimum mongu niðursetubygdunum, sum komu hesi árini. Hann fór í annað starv í 1830, og bróðurin Frederik Tillisch kom í amtmansstarvið.

## Ávisingar úteftir
* Dansk Biografisk Leksikon

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1797
Bólkur:Andlát í 1844
Andrias Christian Evensen

**Andrias Christian Evensen** (6. desember 1874 á Viðareiði - 21. oktober 1917 í Keypmannahavn) var sóknarprestur. Saman vóru A.C. Evensen og Jákup Dahl millum teir ídnastu at fáa føroyskt mál alment viðurkent í Føroyum.

* 1894 Studentur.
* 1901 Gudfrøðiprógv (cand. theol.)
* 1902 - 1917 Sóknarprestur á Sandi.
* 1906 - Blaðstjóri á Føringatíðindi.
* 1908 - 1917 Løgtingslimur.
* 1917 Føroya próstur (apríl-oktober).

## Útgávur

* *Skálkaleikur. Mortansmessuteiti.* 1900
* *Búreisingur, tíðarrit,* 1902
* *Føroysk orðabók, 1.-10.hft.,* 1905-06
* *Føroysk lesibók fyri eldri børn,* 1906
* *Stavingarbók,* 1907
* *Stavingarbók og lesibók fyri yngri børn,* 1907
* *Lesibók fyri yngri børn,* 1908
* *Lesibók*, 1911
* *Harubókin,* 1963
* *Savn til Føroya søgu í 16. øld,* 1908-14
* *Kvæðabók I,* 1910
* *Lesibók til læraraskúlan,* 1912

## Keldur

## Slóðir úteftir

Bólkur:Føroyskir politikarar
Evensen, Andrias Christian
Evensen, Andrias Christian
Bólkur:Løgtingslimir
Evensen, Andrias Christian
Bólkur:Andlát í 1917
Frederik Ferdinand Tillisch

**Frederik Ferdinand Tillisch** (15. apríl 1801 - 16. februar 1889) var amtmaður í Føroyum frá 1830 til 1837. Eitt tað fyrsta, sum Tillisch gjørdi, var at fáa sett á stovn Færø Amts Sparekasse í 1832, fyrsta fíggjarstovn í landinum. Sama ár kom eisini fyrsta grindareglugerðin; tað hava altíð verið reglur fyri, hvussu grind skuldi haldast til og hvussu grind skuldi býtast, men tær vóru ikki uppskrivaðar og tí ikki altíð so lættar at minnast til, serliga eftir at grindaloysi hevði verið í mong ár seinast í 18. øld.

## Ávisingar úteftir
*Dansk Biografisk Leksikon

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1801
Bólkur:Andlát í 1889
Carl Emil Dahlerup

**Carl Emil Dahlerup** (31. oktober 1813 í Hillerød - 21. juli 1890 í Odense) var amtmaður í Føroyum í tíðarskeiðnum 1848-1861. Hann var løgfrøðingur og hevði havt ymisk størv í almennari fyrisiting áðrenn hann kom til Føroya. Politiskt var hann høgrimaður.

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1813
Bólkur:Andlát í 1890
Løgtingsformenn í Føroyum

Úr bókini *Løgtingið 150*, Tórshavn 2002:
:Tá Løgtingið varð endurreist í 1852, varð tað framvegis kongsins umboðsmaður í Føroyum, amtmaðurin, sum sat í formansessinum í Løgtinginum, men tá løgtingsskipanin varð broytt í 1923, og amtmaðurin misti fasta formanssessin í Løgtinginum, vann Løgtingið aftur rættin til at velja tingformannin.

## Keldur
**Løgtingið 150 – Hátíðarrit*, bind 2 (2002), s. 273. (PDF )
* ''Løgtingið 150 – Hátíðarrit'', bind 2, Løgtingið, Tórshavn 2002. (PDF s. 273.)

Bólkur:Føroyskur politikkur
Bólkur:Løgtingsformenn í Føroyum
Cai A. Vagn-Hansen

**Cai A. Vagn-Hansen** (14. oktober 1911 í Keypmannahavn - 23. november 1990) var amtmaður í Føroyum frá 1945 til 1948, og ríkisumboðsmaður frá 1948 til 1954.

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Ríkisumboð í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1911
Bólkur:Andlát í 1990
Carl Aage Hilbert

**Carl Aage Hilbert** (27. mars 1899 í Keypmannahavn - 17. oktober 1953) var amtmaður í Føroyum frá 1936 til 1945.

Bólkur:Danir
Bólkur:Amtmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1899
Bólkur:Andlát í 1953