open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fríðrikur Petersen

**Fríðrikur Petersen** (* 22. apríl 1853 í Saltnesi, † 26. apríl 1917 í Frederiksberg) var próstur við bústaði á Nesi, yrkjari, umsetari og politikari. Petersen varð føddur á Saltnesi í Eysturoy í 1853. Í 1875 tók hann studentsprógv í Íslandi og í 1880 cand.theol.-prógv við lærda háskúlan í Keypmannahavn. Hann starvaðist sum prestur í Sandoy og í Suðuroy og var próstur á Nesi í Eysturoy. Hann var virkin í politikki. Hann sat í løgtinginum (1890-91, 1893-1917) og í landstinginum (1894-1902/1906-1917). Hann stovnaði saman við øðrum Sambandsflokkin í 1906. Hann var formaður í flokkinum frá 1906 til 1917. Fríðrikur hevur skrivað fleiri av okkara kendastu fosturlandssangum.

Hann varð studentur í 1875, prógv í filosofikum í 1876 og gudfrøðisprógv (cand.theol.) í 1880. Hann yrkti nógvar sangir, m.a. fyrsta føroyska tjóðsangin "Eg oyggjar veit" og "Gleðilig jól". Hann var mammubeiggi Hans Jacob Højgaard, tónaskald. 

## Sanghøvundur

* O móðurmál, stórt er títt fall (heiti: Føroyska málið) (1877) 
* Vísa um Føroyar (Eg oyggjar veit) (1877) 
* Hvat kann røra hjartastreingir (heiti: Føroyska málið) (1878) 
* Gevið Brøður (1878) 
* Bróður skál (1879) 
* Gleðilig Jól (heiti: Jólasálmur) (1891) 
* Tíðin rennur sum streymur í á (gamlaárskvøld 1891) 
* Deyði, hvar er nú broddur tín (1900) 
* Hvørjum man tykjast vakurt hjá sær

## Politikkur

Fríðrikur Petersen var løgtingslimur 1890-1891 og 1893-1917. Hann umboðaði Sambandsflokkin á tingi frá at flokkurin varð stovnaður í 1906 fram til 1917. Somuleiðis var hann formaður floksins 1906-1917. Hann var landstingslimur 1894-1902, 1906-1914 og 1915-1917.

## Bókmentir

* Edward Mitens: *Fríðrikur Petersen 1853-1953*, Minnisútgáva, Tórshavn 1953. 

## Keldur


Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1853
Bólkur:Andlát í 1917
Bólkur:Prestar í Føroyum
Erlendur Patursson

**Erlendur Patursson** (20. august 1913 - 16. juni 1986) føddur í Kirkjubø, sonur Jóannes Patursson og Guðny. Blaðungur fór hann til Íslands, har hann í 1933 tók studentsprógv. Haðani fór hann til Oslo, har hann tók 1. part í búfrøðislestri, fullfíggjað *cand. polit* prógv tók hann á lærda háskúlanum í Keypmannahavn í 1942. Heimafturkomin til Føroya eftir stríðslok var hann fíggjarligi ráðgevi løgtingsins 1946-1947, eitt skifti fiskimaður og í 1953 varð hann kosin til formann í Føroya Fiskimannafelag. Nú kom hann av álvara upp í politikk. Hann var við til at stovnseta Tjóðveldisflokkin og gjørdist í apríl 1949 blaðstjóri á málgagni floksins 14. September, eitt starv hann røkti í fyrstu atløgu fram til 1962 og aftur frá august 1973 til januar 1976.

Í 1954 varð hann valdur tingmaður fyri Sandoyar valdømi, sum hann umboðaði fram til 1966. Frá 1970 hevur hann verið valdur á ting fyri Suðurstreymoyar valdømi. Hann var landsstýrismaður í sjálvstýrislandsstýrinum 1963-1966 og føroyskur fólkatingsmaður 1973-1977. Patursson hevur lagt úr hondum frágera nógv skrivligt tilfar, umframt tær hundraðtals politisku blaðgreinirnar og tey mongu ritini, ið viðgera samfelagsmál, hevur hann skrivað tvey stórverk.

Annað er minningarrit Føroya Fiskimannafelags"»Fiskiveiði - Fiskimenn 1850-1939 I-II", sum kom út 1961, og fram-haldið "Fiskivinna og fiskivinnumál 1940-1970 I-II-III", ið kom út í tíðarskeiðinum 1976-1981, og hitt er ein Føroya søga, ið ætlandi kemur í 5 pørtum, harav tríggir eru komnir. Fyri ritverk síni fiskivinnuni viðvíkjandi fekk høvundurin í 1981 heiðursløn M. A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir 

* 1940 - Útbúgvin cand. polit
* 1948 - 1962 og 1973-75 Blaðstjóri á 14. september

## Givið út

* 1942 - Fólkaflytingin úr Føroyum
* 1945 - Føroysk búreising
* 1945 - Føroysk stjórnarmál
* 1961 - Fiskiveiði - fiskimenn : 1850 - 1939 (2 bd.)
* 1965 - Føroya søga lll - úr einaveldi í amtsveldi stjórnarviðurskifti 1834-54.
* 1976 - 1981 - Fiskivinna og fiskivinnumál 1940 - 1970 (3 bd., fekk M. A. Jacobsens heiðursløn fyri yrkisbókmentir 1981)
* 1983 - Sjón og seiggj : samfelagsligar greinir
* 1985 - Í hjørtum okkara býr frælsi
* 1985 - Political facts about Faroe Islands
* 1986 - Aldrig kan et folk forgå - som ikke vil det selv

## Heiðurslønir

* 1981 - M.A. Jacobsens Heiðursløn

## Keldur


Patursson, Erlendur
Bólkur:Politikarar úr Tjóðveldi
Patursson, Erlendur
Patursson, Erlendur
Patursson, Erlendur
Bólkur:Politikarar úr Tjóðveldi
Bólkur:Andlát í 1986
Regin Dahl

**Regin Dahl** er føddur í Sandagerði í Havn 5. november 1918, deyður 29. mars 2007 í Keypmannahavn. Hann var føroyskt skald og tónaskald. Regin var sonur Jákup Dahl, próvst. Lívsstarv hansara var hjá danska forlagnum Gyldendal sum forlagsráðgevi. Dahl fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens bæði í 1973 og í 1979. Hann er eisini kendur í Føroyum fyri at hava endurnýggjað føroyskan tónleik. Tá hann fylti áttati í 1998 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins. Hetta var fyrstu ferð hendan virðisløn var givin.

Hann var estetikari, yrkjari, tónleikari, týðari og mangt annað. Hann var kendur í Danmark fyri at týða yrkjaran *Baudelaire* til danskt.

## Lívssøga
Regin las fagrar bókmentir og norrønt í Keypmannahavn. Tá hann var átjan ára gamal gav hann út fyrsta yrkingasavnið "í útlegd". Hann yrkti her um útlegdina, ið er eitt afturvendandi tema í hansara skaldskapi, mest tí hann alt lívið var útiseti. Fyrstu yrkingarnar komu í *[[Varðin (tíðarrit)|Varðan]]* í 1936. Eftir hetta skrivaði hann átta søvn. Regin kom at endurnýggja føroyska yrking. Heitini til søvnini eru egin og sýna málsligt tilvit, so sum "Beltisgyrði", ið er bandið, sum bakkamenn hava um miðjuna at heingja fuglin í, "Gongubitar", ið eru bitar, ið menn høvdu við sær í hagan, t.d. á fjalli, "Eftirtorv", ið er torv, sum sløðist eftir á heiðini.

## Heiður
* 1973 - Fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagurbókmentir 
* 1979 - Fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagurbókmentir
* 1998 - Fekk Mentanarvirðisløn Landsins

## Útgivið

* 1937 - Í útlegd (yrkingar)
* 1944 - Tokkaljóð (yrkingar)
* 1944 - Leysasøkk hittinorð
* 1949 - Beltisgyrði (yrkingar)
* 1955 - Óttukvæði (yrkingar)
* 1965 - Gongubitar (yrkingar)
* 1969 - Sneisaboð
* 1978 - Orðakumlar/Ordkumler (yrkingar)
* 1978 - Tríkirni (yrkingar)
* 1981 - Eftirtorv (yrkingar)
* 1985 - Rekagrót (yrkingar)
* 1988 - Elliskekar, einbýlisljóð (yrkingar)
* 1993 - Vit ið aftaná koma. Strøttlingar
* 2000 - Smámunir (yrkingar)

## Savnað og skipað

* Barnasongbók, 1943
* Gevið brøður, 1944
* Sólin og Sóljan, 1948
* Veitslugávan, 1964

## Útgávur við løgum

* 16 sjómansrímur eftir H.A. Djurhuus, 1993
* 36 løg til føroyskar sangir, 1993
* 35 svenskir sangir - við orðum eftir Erik Axel Karlfeldt og Gustav Fröding. Fyri tenor-baryton og klaver. 2022

## Plátuútgávur

* Lukkurímur og fagnarljóð, 1972
* Barnarímur hjá Hans A. Djurhuus, 1974
* 4 vísur, 1976 http://www.bokasolan.fo/rithovundasavn/ASP_filar/11051918_dahl_regin.asp 

## Keldur
* Bokasolan.fo 

## Ávísingar úteftir
* Nordic-Litterature.org , A touch of ragnarok and gimle, By Hanus Kamban

Dahl, Regin
Dahl, Regin
Dahl, Regin
Bólkur:Føroyskir yrkjarar
Bólkur:Andlát í 2007
Funningur

**Funningur** er ein bygd á norðaru helvt Eysturoyar. Síðani 2010 er Funningur norðasta bygd í Runavíkar kommunu, áðrenn hetta var Funningur høvuðsbygd í Funnings kommunu og Funnings sóknar kommunu. Funningur var nýggjársbygd. Hagar komu fólk úr grannabygdunum at vitja og dansa á nýggjárinum.

## Hagi

Jørðin í Funningi er 15 merkur, harav einans ein hálv mørk er kongs/almenn.

Hagapartarnir eru 5: Líðin, Botnar, Hús, Heimari partur í haga og Innari partur í haga

## Merkisstøð

Funnings kirkja er ein av gomlu trækirkjunum.

## Kend funningsfólk

* Grímur Kamban, fyrsti víkingur at seta búgv í Føroyum sambært Føroyingasøgu, verður vanliga sagdur at hava sett búgv í Funningi
* Vísi-Jóannes Johannes Poulsen (1776-1847)
* Poul Petersen (1901-2001): Tingmaður, rithøvundur
* Marius Johannesen (1905-1986): Tingmaður, rithøvundur
* Elsa Funding (1942): Prestur
* Rólant Højsted: Skipsførari, Havnastjóri

## Keldur


## Sí eisini

* Funnings kirkja

Bólkur:Bygdir í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
11. oktober

**11. oktober** er dagur 284 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 285 um leypár er). 81 dagar eru eftir av árinum.
Dagurin eitur Nikatius. Hann var grikki, sum í 2. øld boðaði evangeliið í Suðurfraklandi og stovnaði kirkjulið og saman við øðrum og bygdi kirkjur m.a. í Lyon. Hann og ein av monnum hansara, Probus, vóru tiknir av døgum av uppøstum heidningum.

## Hendingar

* 2010 - Poul Michelsen tók seg úr Fólkaflokkinum og gjørdist leysgangari á Føroya Løgtingi.
* 2014 - Fótbóltur A-landslið, menn, EM undankapping, dysturin varð leiktur í Windsor Park í Belfast: Norðurírland - Føroyar 0-2. Bæði málini komu í fyrra hálvleiki. Føroyar fingu brotsspark, men málmaðurin bjargaði. 18 ára gamli Brandur Olsen, sum í 2014 hevði gjørt sáttmála við FC København, varð skiftur inn, tá ið 10 minuttir vóru eftir og fekk harvið sín A-landsliðsdebut.


## Føðingar
* 1766 - Nólsoyar Páll, tjóðarhetja í Føroyum (d. 1808/9).
* 1884 - Eleanor Roosevelt (d. 1962)
* 1925 - Elmore Leonard, amerikanskur rithøvundur (d. 2013)
* 1937 - Bobby Charlton, enskur fótbóltsleikari.
* 1942 - Amitabh Bachchan, indiskur sjónleikari.
* 1962 - Joan Cusack, amerikonsk sjónleikarinna.

## Andlát
* 2000 - Donald Dewar, skotskur politikari (f. 1937).
* 2025 - Hanus G. Johansen, føroyskur vísusangari og lagsmiður (f. 1950).

Oktober, 11.
9. oktober

**9. oktober** er dagur 282 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 283 um skotár er). 83 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*1446 - Hangul stavraðið verður útgivið í Korea.
*1514 - Louis XII av Fraklandi giftist Mary Tudor.
*1582 - Vegna íverksetan av gregorianska kalendaranum, er hesin dagurin ikki til í Spania, Italia, Póllandi og Portugal. 
*1760 - Sjeyárakríggið: Russland hertekur Berlin í Týsklandi.
*1804 - Hobart, høvuðsstaðurin í Tasmania, verður settur á stovn.
*1824 - Trælahald verður avtikið á Kosta Rika.
*1831 - Ioannis Kapodistrias, fyrsti leiðari av sjálvstøðuga Grikkalandi, verður myrdur.
*1888 - Washington minnisvarðin (Washington Monument) verður latin upp fyri almenninginum.
*1900 - Cookoyggjar gerast bretskt hjáland.
*1914 - Fyrri heimsbardagi: Antwerp í Belgia verður hertikin av Týsklandi.
*1936 - Hoover Dam í Nevada, USA, framleiðir streym fyri fyrstu ferð.
*1962 - Uganda gerst sjálvstøðugt land í Commonwealth.
*1967 - Che Guevara verður avrættaður fyri at hava roynt at framt kollvelting í Bolivia.
*1981 - Deyðarevsing verður avtikin í Fraklandi.
*1986 - Sangleikurin *[[The Phantom of the Opera]]* verður vístur fyri fyrstu ferð í London.
*2006 - Mett verður, at Norðurkorea roynir atomvápn fyri fyrstu ferð hendan dag.


## Føðingar
*1859 - Alfred Dreyfus, franskur hermaður (d. 1935).
*1940 - John Lennon, enskur tónleikari (The Beatles) (d. 1980)
*1947 - France Gall, fronsk songkvinna
*1952 - Sharon Osbourne, ensk sjónvarpskona
*1964 - Guillermo del Toro, meksikanskur leikstjóri
*1966 - David Cameron, enskur forsætismálaráðharri

## Andlát
* 1942 - Símun av Skarði, føroyskt skald (f. 1872)
* 1967 - Che Guevara, argentinskur kollveltingarmaður (f. 1928)
* 1995 - Alec Douglas-Home, bretskur politikari (f. 1903)
* 2016 - Andrzej Wajda, pólskur leikstjóri (f. 1926)

Oktober, 09.
8. oktober

**8. oktober** er dagur 281 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 282 um skotár er). 84 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1993 - Vegna demokratisku framstigini í Suðurafrika samtykkir ST at taka av búskaparligu tiltøkini ímóti landinum.
* 1996 - *[[Sosialurin]]* skrivar á forsíðuni: »Fiskavirking í gjaldssteg«. Framtaksgrunnurin bakkaði fyri politiskum trýsti og gjørdi av ikki at seta pengar í Fiskavirking.
* 2001 - 118 fólk doyggja, tá eitt SAS flogfar av slagnum MD-87 dettur niður beint eftir fráferð í Linate flogvøllinum í Milano í Italia.
* 2003 - Tað verður gjørt alment kunnugt, at Fríðrikur krúnprinsur og Mary Donaldson eru trúlovað.


## Føðingar
* 1895 - Juan Domingo Peron, argentinskur forseti (d. 1974).
* 1918 - Jens Christian Skou, danskur fysiologur og medisinari
* 1946 - Dennis Kucinich, amerikanskur politikari
* 1949 - Sigourney Weaver, amerikonsk sjónleikarinna
* 1950 - Dan Klein, føroyskur blaðstjóri (Oyggjatíðindi) (d. 2025)
* 1958 - Ursula von der Leyen, týskur politikari
* 1968 - Høgni Mohr, føroyskur rithøvundur
* 1968 - Levi Mørk, føroyskur politikari
* 1970 - Matt Damon, amerikanskur sjónleikari
* 1970 - Sadiq Khan, bretskur politikari
* 1985 - Bruno Mars, amerikanskur sangari

## Andlát
* 1869 - Franklin Pierce, amerikanskur forseti (f. 1804)
* 1967 - Clement Attlee, bretskur politikari (f. 1883)
* 1992 - Willy Brandt, týskur kanslari (f. 1913)
* 2004 - Jacques Derrida, franskur heimspekingur (f. 1930) 

Oktober, 08.
7. oktober

**7. oktober** er dagur 280 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 281 um skotár er). 85 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

*


## Føðingar
*1885 - Niels Bohr, danskur alisfrøðingur (d. 1962)
*1931 - Desmond Tutu, suðurafrikanskur erkibiskupur
*1952 - Vladimir Putin, forseti Russlands
*1955 - Tórbjørn Jacobsen, føroyskur politikari, skipari og havnameistari
*1982 - Jermain Defoe, enskur fótbóltsleikari
*1986 - Gunnar Nielsen, føroyskur fotbóltsleikari

## Andlát
* 1849 - Edgar Allan Poe, amerikanskur rithøvundur (f. 1809)
* 2020 - Mario J. Molina, meksikanskur evnafrøðingur (f. 1943)

Oktober, 07.
6. oktober

**6. oktober** er dagur 279 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 280 um skotár er). 86 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1582 - Av tí at gregorianski kalendarin verður settur í gildi hetta árið, finst hesin dagurin ikki í Italia, Póllandi, Portugal og Spania. 
* 1889 - Thomas Edison vísir sín fyrsta film fram. 
* 1908 - Eysturríki innlimar Bosnia og Hersegovina.
* 1932 - Sjóvinnubankin verður stovnaður.
* 1939 - Síðsti pólski herurin tapir í seinna veraldarbardaga. 
* 1955 - Í Medicine Bow Peak í Wyoming í USA dettur eitt United Airlines DC-4 niður. 66 fólk lata lív. 
* 1966 - LSD verður bannað í USA. 
* 1973 - 80 000 egyptiskir hermenn fara yvir um Suezveitina og byrjar hervið Jom Kippurkríggið. 
* 1978 - Anni-Frid "Frida Lyngstad og Benny Andersson úr svenska tónleikabólkinum ABBA giftast. 
* 1981 - Anwar al-Sadat verður dripin. 
* 1992 - Fíggjareftirlitið staðfestir, at Sjóvinnubankin er um at fara á húsagang, og við hesum er føroyska búskaparkreppan opinlýs. 
* 2000 - Slobodan Milošević leggur frá sær. 
* 2002 - Franska oljutangaskipið Limburg verður álopið uttanfyri Jemen. 
* 2008 - Altjóða fíggjar- og bankakreppa ger um seg við ógvisligum falli í keypsskálunum, ið fær fleiri lond at seta serstøk bjargingartiltøk i verk. Serliga ring er støðan í Íslandi.


## Føðingar
* 1820 - Jenny Lind, svensk songkvinna (d. 1887)
* 1887 - Le Corbusier, sveisiskur arkitektur (d. 1965)
* 1914 - Thor Heyerdahl, norskur rannsóknarfari (d. 2002)
* 1930 - Hafez al-Assad, forseti í Sýria (d. 2000)
* 1945 - Luiz Inácio Lula da Silva, forseti í Brasilia
* 1948 - Gerry Adams, írskur politikari
* 1967 - Kennet Andersson, svenskur fótboltsleikari.

## Andlát
* 1536 - William Tyndale, enskur bíbliutýðari, brendur á báli
* 1542 - Thomas Wyatt, enskur yrkjari (f. 1503)
* 1981 - Anwar al-Sadat, forseti í Egyptalandi, myrdur (f. 1918)
* 1989 - Bette Davis, amerikanskur sjónleikari (f. 1908)
* 1992 - Denholm Elliott, enskur sjónleikari (f. 1922)
* 2020 - Johnny Nash, amerikanskur sangari og sangskrivari (f. 1940)

Oktober, 06.
12. oktober

**12. oktober** er dagur 285 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 286 um skotár er). 80 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1948 - Fyrsti Morris Minor verður framleiddur í Onglandi.
* 1973 - Juan Peron verður forseti í Argentina og konan Isabel varaforseti.
* 1984 - Bretski forsætismálaráðharrin Margaret Thatcher sleppur við livinum frá eini morðroynd, tá ið ein IRA-bumba verður sprongd á Grand Hotel í Brighton, har konservativi flokkurin hevur ráðstevnu. Fimm fólk lata lív.

* 1989 - Christer Pettersson, sum fekk lívlanga fongsulsrevsing fyri at hava dripið Olof Palme, verður nú frífunnin og leyslatin.
* 1998 - Stutt eftir midnátt dettur eitt lítið Cessna flogfar úr Roskilde niður á oynni Stord millum Bergen og Stavanger. Øll tey níggju fólkini, sum vóru við - øll danir - lata lív.
* 2000 - Í Aden, Jemen verður USS Cole álopið av tveimum sjálvmorðsbumbumonnum. 17 missa lívið, meðan í minsta lagi 39 fáa løstir.
* 2002 - Ein bumba verður sprongd á einum náttklubba í Bali, sum mest verður vitjað av ferðandi. Um 200 fólk doyggja, teirra millum fleiri norðurlendingar.
* 2003 - Michael Schumacher verður Formel 1 meistari fyri sættu ferð.
* 2005 - Shenshou 6, ið er onnur mannaða rúmdarferðin hjá Kina, verður skotin út. Umborð eru Fei Junlong og Nie Haisheng, ið skulu vera í ringrás um jørðina í 5 dagar.
* 2012 - Landsdystur í fótbólti Føroyar - Svøríki 1-2 á Tórsvølli, Rógvi Baldvinsson gjørdi málið fyri Føroyar.


## Føðingar
* 1537 - Edvard VI, Kongur Englands (d. 1553)
* 1896 - Eugenio Montale, italskur rithøvundur (d. 1981)
* 1935 - Luciano Pavarotti, italskur operasangari (deyður 2007) 
* 1941 - Peter Abrahamsen, danskur tónleikari
* 1949 - Carlos "Sjakalurin", terroristur
* 1968 - Hugh Jackman, avstralskur sjónleikari og sangari
* 1975 - Marion Jones, amerikonsk ítróttakvinna
* 1992 - Josh Hutcherson, amerikanskur sjónleikari

## Andlát
* 632 - Honorius 1., pávi
* 642 - Jóannes 4., pávi
* 1730 - Fríðrikur 4., kongur í Danmark (f. 1671)
* 1997 - John Denver, amerikanskur sangari og sjónleikari (f. 1943)

## Merkisdagar

* Hinduisma - Dussehra (2005)
* Jødadómur - Jom Kippur byrjar við sólsetur (2005)
* Ekvatorguinea - Tjóðardagur (fekk loysing frá Spania í 1968)
* Malavi - Mammudagur
* Spania - Tjóðardagur

Oktober, 12.
13. oktober

**13. oktober** er dagur 286 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 287 um skotár er). 79 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 54 - Claudius I, keisari í Rómverjaríkinum, verður eitraður av konu síni Agrippinu og doyr.
* 1943 - Nýggja stjórnin í Italia fer í part við teimum sameindu og sendur Týsklandi krígsavbjóðing.
* 1944 - Riga, høvuðsstaður í Lettlandi, verður fríaður av reyða herinum.
* 1977 - Fýra palestinar ræna eitt Lufthansa flogfar á veg til Somalia og krevur, at 11 límir í Rote Armee Fraction verða leyslatnir.


## Føðingar
* 1840 - Daniel Niclasen, róptur Ríki Dánjal, í Sørvági (d. 1900), keypmaður, løgtingsmaður.
* 1908 - Steinn Steinarr, islendskt skald (d. 1958)
* 1910 - William Martin Smith í Vági, málari, løgtingsmaður (d. 1978).
* 1925 - Margaret Thatcher, bretskur forsætismálaráðharri (d. 2013).
* 1931 - Raymond Kopa, franskur fotbóltsleikari.
* 1934 - Nana Mouskouri, grikskur sangari
* 1941 - Paul Simon, amerikanskur sangari, sangskrivari og gittarleikari
* 1956 - Chris Carter, skaparin av The X-Files
* 1971 - Sacha Baron Cohen, enskur sjónleikari.
* 1980 - Ashanti, amerikanskur sangari

## Andlát
* 54 - Claudius I, keisari í Rómverjaríkinum (f. 10 f.Kr.
* 1673 - Kristoffer Gabel (f. 1617)
* 1955 - Manuel Ávila Camacho, forseti í Meksiko (f. 1897)
* 1966 - Clifton Webb, amerikanskur sjónleikari (f. 1889)
* 2016 - Dario Fo, italskur dramatikari, leikstjóri, rithøvundur og sjónleikari (f. 1926)
* 2016 - Bhumibol Adulyadej, Kongur Tailands (f. 1927)
* 2023 - Louise Glück, amerikanskur yrkjari og ritroyndarhøvundur (f. 1943)

Oktober, 13.
10. oktober

**10. oktober** er dagur 283 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 284 um skotár er). 82 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1937 - Árnafjarðar kirkja verður vígd.
* 1986 - Amerikanski forsetin, Ronald Reagan og sovjettiski leiðarin, Mikhail Gorbatjov, hittast á toppfundi í Reykjavík.
* 2006 - Ein flogvanlukka við flogfari hjá Atlantic Airways krevur fýra mannalív í Stord, Noregi.
* 2012 - Ein maður varð funnin deyður í Viðarlundini í Havn. Tað vísti seg at vera 32 ára gamli samkyndi tónleikarin Rasmus Rasumssen.


## Føðingar
* 1731 - Henry Cavendish, enskur vísindamaður (d. 1810)
* 1813 - Giuseppe Verdi, italskur tónasmiður (d. 1901)
* 1834 - Aleksis Kivi, finskur rithøvundur (d. 1872)
* 1861 - Fridtjof Nansen, norskur rannsóknarmaður (d. 1930)
* 1930 - Harold Pinter, enskur rithøvundur (d. 2008)
* 1946 - Charles Dance, enskur sjónleikari.
* 1946 - Naoto Kan, japanskur politikari.
* 1958 - Tanya Tucker
* 1967 - Gavin Newsom
* 1985 - Marina and the Diamonds, valisisk songkvinna.
* 1991 - Gabriella Cilmi, avstralsk songkvinna.

## Andlát
* 1963 - Édith Piaf, fronsk songkvinna (f. 1915)
* 2000 - Sirimavo Bandaranaike, srilankiskur forsætisráðharri (f. 1916)
* 2004 - Christopher Reeve, amerikanskur filmsleikari - 52 ár.
* 2012 - Rasmus Rasmussen, tónleikari úr Havn, var limur í rokktónleikabólkinum Makrel.

Oktober, 10.
Hans Jacob Jacobsen

**Hans Jacob Jacobsen** (skaldanavn **Heðin Brú**) varð føddur í Skálavík 17. august 1901. Andaðist 18. mai 1987. Hann hevur havt stóran týdning fyri føroyska bókmentasøgu og er rithøvundurin aftanfyri m.a. skemtiligu skaldsøguna *[[Feðgar á ferð]]*. Eisini hevur hann skrivað ymiskar stuttsøgur. 

Hans Jacob Jacobsen var á Føroya Fólkaháskúla veturin 1919 - 1920, og haðani fór hann til Danmarkar á landbúnaðarskúla. Síðani arbeiddi hann nøkur ár á ymsum gørðum, og í 1925 fór hann á Landbúnaðarháskúlan í Keypmannahavn, har hann tók prógv sum búnaðarfrøðingur í 1928. Eftir at hann var komin aftur til Føroya, arbeiddi hann innan landbúnaðin, og í 1942 varð hann settur sum búnaðarráðgevi. Skrivingin, sum var byrjað í lestrarárunum í Danmark, var ítriv, hann hevði við síðuna av dagliga yrki sínum. Umframt skaldsøgur og stuttsøgusøvn týddi hann ein hóp av bókmentum til føroyskt.

Hansara síðstu dagar gingu mest við at týða ymisk ævintýr og at skriva bókina Endurminningar, og í 1982 vann hann tann høgt metta bókmentaheiðurin Holberg-medaljuna.

## Virðislønir

* 1964: Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens 
* 1964: Statens Kunstfond (fyri *Fjallaskuggan*)
* 1980 saman við Elinborg Lützen: Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs( fyri Ævintýr I-VI)
* 1982: Holberg-medaljan

## Útgávur
### Egin verk
* Lognbrá, skaldsøga, 1930 
* Fastatøkur, skaldsøga, 1935 (framhald av Lognbrá)
* Fjallaskuggin, stuttsøgusavn, 1936
* Feðgar á ferð, skaldsøga, 1940
* Flókatrøll, stuttsøgusavn, 1948
* Leikum fagurt, skaldsøga, 1963
* Purkhús, stuttsøgusavn,1966
* Men lívið lær, skaldsøga, 1970
* Búravnurin, stuttsøgusavn, 1971
* Tað stóra takið, skaldsøga, 1972
* Endurminningar, 1980

### Týðingar
* *Ævintýr 1*, 1959
* *Ævintýr 2*, 1964
* *Ævintýr 3*, 1968
* *Ævintýr 4*, 1970
* Knut Hamsun: *Vælferðin*, 1972
* *Ævintýr 5*, 1973
* Martin A. Hansen: *Dupultmyndin*, søgusavn, 1973
* *Ævintýr 6*, 1974
* William Heinesen: *Glataðu spælimenninir*, 1975
* William Heinesen: *Móðir sjeystjørna*, 1975
* F. M. Dostojevskij: *Tey á Steffansleiti*, 1977
* F. M. Dostojevskij: *Karamasovbrøðurnir*, bd I - III, 1978

## Keldur
*Árni Dahl: *Bókmentasøga II - [[1876]] - [[1939]]*, Fannir 1981

## Slóðir úteftir

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir skaldsøguhøvundar
Bólkur:Føðingar í 1901
Bólkur:Føroyskir týðarar
Bólkur:Andlát í 1987
Bólkur:Skálvíkingar
14. oktober

**14. oktober** er dagur 287 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 288 um skotár er). 78 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini veturnætur.

## Hendingar

* 1912 - Morðroynd verður framd móti Theodore Roosevelt av einum mentalt órógvaðum manni, sum eitur Schranke. Roosevelt verður bjargaður av einum tjúkkum frakka og nøkrum skjølum, hann hevur í innaralummanum.
*1951 - Elduvíkar kirkja verður vígd.
* 1962 - Kubakreppan byrjar, tá eitt amerikanskt U-2 flogfara tekur myndir av sovjetiskum kjarnorkuvápnum, sum verður sett upp á Kuba í Karibia.
* 1964 - Leonid Bresjnev verður nýggjur aðalskrivari í sovjetiska kommunistaflokkinum og harvið leiðari í Sovjetsamveldinum eftir Nikita Khrusjtjov.
* 1964 - Martin Luther King fær sum tann yngsti higaril Nobel friðarheiðurslønina.
* 1969 - Olof Palme verður forsætisráðharri í Svøríki.
* 1991 - Tríggir mans drukna í vanlukku í Mykinesi: Martin Danielsen, Leo Hans Johannesen og Eli Andrésen. Teir vóru í ferð við at føra seyð við báti, tá báturin holvdist. Sjey mans vóru við bátinum, fýra vórðu bjargaðir.
* 1994 - Palestinski leiðari, Yasser Arafat og Yitzhak Rabin, forsætisráðharri, og Shimon Peres, uttanríkisráðharri í Ísrael, fáa Noblel friðarheiðurslønina.


## Føðingar
* 1890 - Dwight D. Eisenhower, amerikanskur forseti (d. 1969).
* 1911 - Cai A. Vagn-Hansen, amtmaður og ríkisumboðsmaður í Føroyum (d. 1990).
* 1927 - Roger Moore, enskur sjonleikari.
* 1940 - Cliff Richard, enskur sangari.
* 1971 - Jyrki Katainen, finskur politikari.
* 1978 - Usher, amerikanskur sangari.

## Andlát
* 1703 - Thomas Kingo var biskupur á Fjóni og sálmaskald.
* 1990 - Leonard Bernstein, amerikanskur komponeraða og direktur - 72 år.

Oktober, 14.
15. oktober

**15. oktober** er dagur 288 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 289 um skotár er). 77 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar

* 1582 - Gregor 13. setur gregorianska kalendaran í gildi. Orsakað av hesum kemur hesin dagur beint eftir 4. oktober hetta árið
* 1814 - Napoleon I byrjar sína útlegd á St. Helenu í Atlantshavinum
* 1863 - Amerikanska borgarakríggið: Fyrsti virkisføri kavbáturin CSS Hunley søkkur í eini roynd, og uppfinnarin druknar.
* 1871 - Á einum fundi í Tømrerkroen verður danska deildin í "Internationala" – sum seinni verður Socialdemokratiet, stovnað.
* 1962 - Amnesty International verður stovnað í London.
* 1990 - Tann seinasti sovjetiski leiðarin, Mikhail Gorbatjov, fær Nobel friðarheiðurslønina.
* 1995 - Saddam Hussein fær 99,96% av atkvøðunum við forsetavalið í Irak
* 2001 - Cassini rúmdarfarið er einans 180 kilometrar frá Io, mánanum hjá Jupiteri
* 2003 - Ilham Alijev verður forseti í Aserbaidjan eftir pápa sín Heydar Alijev


## Føðingar
* 1542 - Akbar Mikli, indiskur stórmogulur (d. 1605)
* 1844 - Friedrich Nietzsche, týskur heimspekingur (d. 1900)
* 1869 - Sigert O. Patursson, ævintýrari
* 1870 - Árni Thorsteinson, íslenskur ljósmyndari og tónskald.
* 1894 - Mosje Sjarett, ísraelskur forsætisráðharri (d. 1965)
* 1926 - Michel Foucault, franskur heimspekingur (d. 1984)
* 1946 - Richard Carpenter, amerikanskur sangari (Carpenters)
* 1953 - Tito Jackson, amerikanskur sangari
* 1957 - Tóroddur Poulsen í Tórshavn, rithøvundur.
* 1972 - Sandra Kim, belgiskur sangari
* 1981 - Elena Dementieva, russiskur tennisleikari
* 2005 - Christian Valdemar Henri John

## Andlát
* 1900 - Zdeněk Fibich, kekskur tónasmiður (f. 1850)
* 1917 - Mata Hari, niðurlendskur dansari og njósnari (f. 1876)
* 1946 - Hermann Göring, týskur luftvápnayvirmaður (f. 1893)
* 1964 - Cole Porter, amerikanskur jazztónleikari (f. 1891)
* 2012 - Norodom Sihanouk, kambodiskur Kongur (f. 1922)

Oktober, 15.
16. oktober

**16. oktober** er dagur 289 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 290, um skotár er). 76 dagar eru eftir av árinum.

## Hendingar
* 1793 - Franska drotningin Marie Antoinette verður dømd sek í svikagerð og verður tikin av døgum við hálshøgging í falløks (guillotinu) í Paris.
* 1865 - Bíggjar kirkja verður vígd.
* 1923 - Walt Disney stovnar The Walt Disney Company saman við bróður sínum, Roy.

## Føðingar

* 1854 - Oscar Wilde, írskur rithøvundur (d. 1900)
* 1886 - David Ben-Gurion, ísraelskur forsætismálaráðharri (d. 1973)
* 1890 - Michael Collins, írsk frælsishetja (d. 1922)
* 1908 - Enver Hoxha, albanskur einaræðisharri (d. 1985)
* 1909 - Palle Lauring, danskur rithøvundur.
* 1925 - Angela Lansbury, ensk-amerikonsk sjónleikarinna.
* 1929 - Fernanda Montenegro, brasilsk sjónleikarinna.
* 1939 - Suely Franco, brasilsk sjónleikarinna
* 1946 - Suzanne Sommers, amerikanskur sjónleikari
* 1953 - Paulo Roberto Falcão, brasilskur fótbóltsleikari
* 1958 - Tim Robbins, amerikanskur sjónleikari og leikstjóri
* 1962 - Flea, avstralskur tónleikari (Red Hot Chili Peppers)
* 1983 - Loreen, svensk songkvinna.
* 1991 - Jedward, írsk poppduo.


## Andlát
* 1793 - Marie Antoinette, drotning í Fraklandi (avrættað) (f. 1755)
*1916 - Daniel Jacob Danielsen, føroyskur trúboðari
* 1946 - avrættaðir eftir nürnbergrættargongdina
** Hans Frank, týskur krígsbrotsmaður (f. 1900)
** Wilhelm Frick, týskur krígsbrotsmaður (f. 1877)
** Alfred Jodl, týskur hernaðaryvirmaður (f. 1890)
** Ernst Kaltenbrunner, eysturrískur SS hermaður (f. 1903)
** Wilhelm Keitel, týskur hernaðaryvirmaður (f. 1882)
** Joachim von Ribbentrop, týskur politikkari (f. 1893)
** Alfred Rosenberg, týskur hugmyndafrøðingur (f. 1893)
** Fritz Sauckel, týskur krígsbrotsmaður (f. 1892)
** Arthur Seyss-Inguart, eysturríkskur nasileiðari (f. 1894)
** Julius Streicher, týskur propagandastjóri (f. 1887)
* 1951 - Liaquat Ali Khan, fyrsti forsætismálaráðharrin í Pakistan (f. 1896)
* 1988 - Christian Matras, føroyskur rithøvundur (f. 1900)
* 2017 - Daphne Caruana Galizia, maltesiskur journalistur og bloggari (f. 1964)

Oktober, 16.
Slovenia

**Slovenia** er lýðveldi í Miðevropa. Í vestri hevur Slovenia mark við Italia, í norðri við Eysturríki, í eystri við Ungarn og í suðri við Kroatia.

## Landafrøði
*Høvuðsgrein: [[Slovensk landafrøði]]*

Fjallalandið Slovenia er í útnyrðingspartinum á Balkan, millum Alpurnar og Adriahavið. 

Vakra landslagið við høgum fjøllum, vøtnum og skógum dregur mong ferðafólk. Alpurnar eru suður í Norðurslovenia. Her eru høg fjøll og djúpir, avbyrgdir dalar. Smáir býir og smáar bygdir við smølum krókutum vegum og timburhúsum eru í dølum og líðum, har ikki er árent fyri skalvi og omanlopi. Av tí at so ringt er at koma fram í hesum kavatakta og bratta lendi, vórðu hesi búpláss mestsum avbyrgd í øldir, men nú á døgum eru tey ímillum best umtóktu ferðamannastøð í Slovenia. 

Størsta áin í Slovenia eitur Sava. Hon rennur úr norðara parti í ein landsynning ígjøgnum landið út móti Kroatia og Donaudalinum.
Aðrar kendar áir eru *Soča* (hon rennur tætt við markið til Italia og eitur *Isonzo* á italskum), *Drava* og *Mura*.

Mesta fólkið í Slovenia býr í smáum býum ella í mongu bygdunum, ið eru um alt landið. Um 300.000 fólk búgva í høvuðsstaðnum Ljubljana - hann er næstminsti høvuðsstaður í Evropa. 

### Býir í Slovenia
Slovenskir býir við fleiri enn 20 túsund íbúgvum í 2011.
* Ljubljana (272.220)
* Maribor (95.171)
* Celje (37.520)
* Kranj (36.874)
* Velenje (25.456)
* Koper (24.996)
* Novo Mesto (23.341)

## Mentan
*Høvuðsgrein: [[Slovensk mentan]]*

Hóast slovenar vóru undir eysturríkarum í nærum túsund ár, hava teir varðveitt mentan sína og mál sítt, sum hoyrir til slavisku málini. Litføgur klæði við baldýraðum mynstrum og eitt sjáldsamt høvuðklæði eru partur av mentan teirra. 

## Søga
*Høvuðsgrein: [[Slovensk søga]]*

Eftir at hava staðið undir Eysturríki og síðan verið samveldisríki í Jugoslavia, gjørdist landið frælst í 1991. 

## Búskapur
*Høvuðsgrein: [[Slovenskur búskapur]]*

Kríggið í gomlu samveldislondunum er farið illa við búskapinum, helst í ferðavinnuni. Stórir skógir eru í Slovenia: haðan fæst viður til saguløð og pappírsverksmiðjur. Seinastu árini hava slovenar fingið nógvar vesturevropeiskar fyritøkur at loyvt slovenum at byggja verksmiðjur, sum gera til dømis bilar, trukkar, mortorsúkklur og køliskáp í verksmiðjum í Slovenia. 

## Politikkur
*Høvuðsgrein: [[Slovenskur politikkur]]*

## Hygg eisini at

## Ávisingar úteftir
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
* Slovenia
* Mountaineering in Slovenia


Bólkur:Evropa
Bólkur:ES
Estland

**Estland** er lýðveldi í Norðurevropa. Í suðri hevur Estland mark við Lettland, í eystri við Russland, og í vestri við Eystrasalt og í norðri við Finnlandsfjørðin. Høvuðsstaðurin er Tallinn.

## Søga

Estland hevur verið bygt í minsta lagi síðan ár 9000 f.Kr.

## Landalæra

Landið er sum øll tey baltisku londini slættlendi, men ikki er meira enn fjórðingurin av tí dyrkaður. Hetta kemur av tí, at jørðin nógvastaðni er so botnvát, at hon ber einki uttan gras. Í støðum eru stórar mýrar, sum teir skera torv í. Mitt í landinum er jørðin betri, og har velta teir væl av korni. Stórir skógir vaksa ymsastaðni, og hópur av viði verður útfluttur. 

## Politikkur

Í mei 2008 varð Jóhan Páll Joensen útnevndur til konsul fyri Estland av Matti Maasikas aðalskrivara í estlendska uttanríkisráðnum. 

### Estiskir forsætismálaráðharrar

* Edgar Savisaar (3. apríl 1990 - 30. januar 1992)
* Tiit Vähi (30. januar 1992 - 21. oktober 1992)
* Mart Laar (21. oktober 1992 - 8. november 1994)
* Andres Tarand (8. november 1994 - 17. apríl 1995)
* Mart Siimann (17. apríl 1995 - 17. mars 1997)
* Mart Laar (17. mars 1997 - 25. mars 1999)
* Siim Kallas (25. mars 1999 - 28. januar 2002)
* Juhan Parts (28. januar 2002 - 13. januar 2005
* Andrus Ansip (13. januar 2005) - 26. mars 2014
* Taavi Rõivas (26. mars 2014) - 23. november 2016
* Jüri Ratas (síðani 23. november 2016)

## Búskapur

Av ídnaðarvaru gera teir pappír, sement og klæði. Nú á døgum er stórur búskaparvøkstur í Estlandi. Hagtøl fyri tann fyrsta ársfjórðingin í 2011 vísa, at bruttotjóðarframleiðslan var 2,1 prosent størri enn í oktober ársfjórðingi í 2010. Samanborið við januar ársfjórðing í 2010 var vøksturin 8,1 prosent. Hagtølini eisini vísa, at útflutningurin av ídnaðarvørum er vaksin heili 53 prosent samanborið við januar ársfjórðing í 2010. Hinvegin er inflasjónin framvegis stór, 5,4 prosent .

## Landslutir

*Harjumaa
*Hiiumaa 
*Ida-Virumaa 
*Järvamaa 
*Jõgevamaa 
*Läänemaa 
*Lääne-Virumaa
*Pärnumaa 
*Põlvamaa
*Raplamaa 
*Saaremaa 
*Tartumaa 
*Valgamaa 
*Viljandimaa 
*Võrumaa

## Keldur


## Ávisingar úteftir


Bólkur:Evropa
Bólkur:ES
17. oktober

**17. oktober** er dagur 290 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 291 um skotár er). 75 eru dagar eftir av árinum.

## Hendingar


* 1662 - Karl 2., kongur í Onglandi, sendur Dunkerque til Frakland fyri 40.000 pund
* 1800 - Ongland tekur valdið á niðurlendska hjálandinum Curaçao
* 1931 - Al Capone verður dømur í 11 ára fongsul fyri skattasvik
* 1933 - Albert Einstein kemur til USA, flýggjar úr Týsklandi
* 1970 - Anwar Sadat verður forseti í Egyptalandi
* 1979 - Móðir Teresa fær friðarheiðursløn Nobels
* 1989 - Loma Prieta jarðskjálvtin (7,1 á Richterstiganum) rakar San Francisco, Kalifornia
* 2003 - Carlos Mesa verður forseti í Bolivia
* 2003 - Friðarbogin, samtak fyri samkynd, verður stovnað í Føroyum.
* 2015 - Svimjihøllin Páls Høll ið hevur Føroya fyrsta langhyl á 50 metrar, verður alment tikin í nýtslu og letur upp alment. Hátíðarhald við luttøku av svimjaranum úr Vági, Pál Joensen, ið høllin eitur eftir, landsstýrisfólkunum í Vági, Sirið Stenberg og Henrik Old, umboðum fyri sjálvognargrunnin Páls Høl: Dennis Holm, John Henrik Holm og Jón Bjarnason og øðrum.


## Føðingar
* 1879 - Mikkjal á Ryggi, føroyskur rithøvundur og sálmaskald (d. 1956)
* 1912 - Jóhannes Páll 1., pávi (d. 1978)
* 1915 - Arthur Miller, amerikanskur rithøvundur (d. 2005)
* 1918 - Rita Hayworth, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1987)
* 1948 - Margot Kidder, kanadisk sjónleikarinna.
* 1958 - Alan Jackson, amerikanskur sangari og skald.
* 1972 - Eminem, amerikanskur rappari.
* 1972 - Wyclef Jean, haiti-føddur sangari.
* 1979 - Kimi Räikönnen, finskur Formel 1 koyrari.
* 1988 - Dami Im, koreansk-avstralsk songkvinna.

## Andlát

* 1757 - René Antoine Ferchault de Réaumur, franskur vísindamaður (f. 1683)
* 1849 - Frédéric-François Chopin, f. Fryderyk Franciszek Chopin, polskur-franskur tónasmiður - (f. 1810)
* 1922 - Søren Emil Müller, føroyskur politikari, reiðari og vinnulívsmaður (f. 1856)

Oktober, 17.
Tjaldur

**Tjaldrið** (frøðiheiti - *Haematopus ostralegus*) er tjóðarfuglur í Føroyum og er at síggja alt summarið. Longd 45 cm. 

Tjaldrið er at síggja alt summarið. Tey flestu tjøldrini eru í Wales um veturin, men nøkur flúgva heilt til Fraklands. Tey koma aftur til Føroya á grækarismessu tann 12. mars, og sagt verður, at tey hava fult reiður á Krossmessu 3. mai. 

Eitt tjaldursreiður er ein lítil kulla, ið kann verða fóðrað við smásteinum og skeljum. Eggini eru gulbrún við myrkabrúnum plettum og strikum, og tey eru uml. 57 x 40 mm til støddar. Ungarnir klekjast eftir 25 døgum. Tjaldrið er ein av teimum fáu vaðfuglunum, ið fóðrar ungar sínar. Tá foreldrafuglurin t.d. hevur fangað ein maðk, verður hann lagdur frammanfyri ungan, sum so etur hann. Ungarnir halda ofta til í grýtutum lendi, og har eru kamoflasjulitirnir hjá ungunum tann besta verjan. Øll, ið nærkast reiðri og unga, verða harðliga útskeldað.

Stevið í Fuglakvæðinum yngrum hjá Nólsoyar Páll ljóðar soleiðis:

: *Fuglurin í fjøruni*
: *við sínum nevi reyða*
: *mangt eitt djór og høviskan fugl*
: *hevur hann greitt frá deyða,*
: *Fuglurin í fjøruni.*

## Sí eisini
* Fuglar í Føroyum
* Tjóðfuglar
* Tjaldur er navnið á finskum-føroyskum vinarfelagi í Finnlandi. Sí tjaldur.fi

## Ávísingar úteftir
* Stamps.fo: Fuglaegg, 2002 (kelda, public domain)
* FaroeNature.net > Tjaldur 

Bólkur:Fuglar
Bólkur:Charadriiformes
Jólaskipið

__NOTOC__

**Jólaskipið** er skipið **Sauternes**, sum sakk til botns í Fugloyarfirði 7. desember 1941.

## Last
* Kjøt og aðrar matvørur, brennivín og pengar.
* 50.000 stk. 25 oyru
* 60.000 stk. 10 oyru
* 50.000 stk. 5 oyru
* 50.000 stk. 2 oyru
* 50.000 stk. 1 oyru

## Manning
Manningin taldi 19 mans, av teimum vóru 6 funnir aftur, hesir vóru:

* **George Albert Perris**, 34 ár. 1 [2](http://www.divingexpedition2000.fo/f%C3%B8roysk/myndasavn(3)2001.htm) 
* **Richard Smith**, umleið 35 ár. 3 [4](http://www.divingexpedition2000.fo/f%C3%B8roysk/myndasavn(3)2001.htm) 
* **John Daniel McNicol**, 21 ár. 5 [6](http://www.divingexpedition2000.fo/f%C3%B8roysk/myndasavn(3)2001.htm) 
* **Robert Ross**, umleið 25 ár. 7 [8](http://www.divingexpedition2000.fo/f%C3%B8roysk/myndasavn(3)2001.htm) 
* **Peter McKenzie Cormack**, 21 ár. 9 [10](http://www.divingexpedition2000.fo/f%C3%B8roysk/myndasavn(3)2001.htm) 
* **Ókendur maður**, umleið 35 ár.

Listi frá *London memorial*:

* **William Smith**, Master 11
* **James Currie Carruthers** 12
* **Donald Chapman** 13
* **Donald Fraser** 14
* **John Fanning Grossart** 15
* **Sydney Horn** 16
* **Hugh Tanser Jarvis** 17
* **Henry William John Koven** 18
* **Michael McCarthy** 19
* **Tokuzo Mitsuda** 20
* **Hugh Morrice** 21
* **Robert Brown Palmer** 22
* **Kenneth Lavery Rider** 23
* **Alexander Ross** 24
* **John Russell** 25
* **Alexander Scobbie** 26
* **James Wilson** 27

**Sí eisini:** **[[SS Westerbeek]]**

## Ávísingar úteftir
* Diving Expedition 2000 
* 
* Halvkroner 
* Grækaris Magnussen: Jólaskipið  (ISBN 87-89501-80-2)
* LLoyds research
* Mariners British and Empire Ship Numbers

Jólaskipið
Bólkur:Burturgingin skip og bátar
Bólkur:Vanlukkur á sjónum
1. januar

**1. januar** er dagur 1 í árinum í gregorianska kalendaranum. 364 dagar eru eftir av árinum (365 dagar um skotár er). 1. januar verður vanliga róptur nýggjársdagur.

## Hendingar

* 1804 - Haiti verður sjálvstøðugt.
* 1808 - Trælainnflutningur verður bannaður í USA.
* 1833 - England fær valdið yvir Falklandsoyggjunum.
* 1860 - Fyrsta polska frímerkið kemur út.
* 1892 - Ellis Island byrjar at taka ímóti og skráseta tilflytarar til USA.
* 1909 - Tórshavnar kommuna verður skipað sum keypstaður.
* 1909 - Tórshavnar kommuna fær sítt fyrsta fólkavalda býráð. 
* 1937 - Trygdarglas verður kravt í øllum forrútum á akførum í Englandi.
* 1956 - Sudan verður sjálvstøðugt.
* 1960 - Kamerun verður sjálvstøðugt.
* 1962 - Vestursamoa verður sjálvstøðugt.
* 1971 - Tubbakslýsingar verða bannaðar í amerikonskum sjónvarpi.
* 1977 - Føroyska fiskimarkið verður flutt út á 200 fjórðingar.
* 1980 - Victoria prinsessa verður krúnprinsessa av Svøríki eftir eina lógarbroyting árið fyri, sum nú gevur kvinnum javnan rætt til trúnuna.
* 1981 - Badmintonsamband Føroya verður sett á stovn.
* 1984 - Brunei verður sjálvstøðugt.
* 1985 - Fyrsta enska fartelefonsamtalan fer fram. 
* 1986 - Aruba verður sjálvstøðugt.
* 1988 - Serforsorgin verður yvirtikin sum føroyskt málsøki
* 1993 -
** Slovakia verður sjálvstøðugt
** Kekkia verður sjálvstøðugt.
* 1997 - Kofi Annan verður aðalskrivari Sameindu Tjóðanna.
* 2002 - Evran verður gjaldoyra í 12 evropeiskum londum og limum í Evropasamveldinum. 


## Føðingar
*1863 - Pierre de Coubertin (d. 1937)
*1919 - J. D. Salinger, amerikanskur rithøvundur (d. 2010)
*1923 - Valentina Cortese, italsk sjónleikarinna.
*1938 - Frank Langella, amerikanskur sjónleikari.
*1948 - Jógvan Dahl, føroyskur guitarleikari og lærari (d. 2023).
*1969 - Verne Troyer, amerikanskur sjónleikari. (d. 2018)
*1972 - Lilian Thuram, franskur fótbóltsleikari.
*1980 - Elin Nordegren, svensk modell og fyrra kona Tiger Woods.
*1992 - Jack Wilshere, enskur fótbóltsleikari.

## Andlát
*1953 - Hank Williams, amerikanskur tónleikari (f. 1923)
*1972 - Maurice Chevalier, franskur sangari (f. 1888)
*2011 - Flemming Jørgensen, danskur tónleikari (Bamses Venner) (f. 1947)
*2015 - Mario Cuomo, amerikanskur politikari (f. 1932)
*2020 - Don Larsen, amerikanskur hornabóltsleikari (f. 1929)
*2023 - Lise Nørgaard, danskur rithøvundur og journalistur (f. 1917)

## Hátíðardagar
* 8indi jóladagur.
* Nýggjársdagur.
* Grundlógardagur (Italia)
* Tjóðhátíðardagur:
** Brunei, hátíðarhildin síðani 1984.
** Haiti, hátíðarhildin síðani 1804.
** Sudan, hátíðarhildin síðani 1956.

## Keldur

Januar, 01.
2. januar

**2. januar** er dagur 2 í árinum í gregorianska kalendaranum. 363 dagar eru eftir av árinum (364 dagar um skotár er).

## Hendingar

*533: Mecurius verður valdur pávi, og verðu tann fyrsti, ið skiftir navn, Hann fær navnið John Pávi II.
*1788: Georgia verður fjórði statur USA.
*1942: Seinni heimsbardagi: Japan hertekur Filipsoyggjarnar.
*1945: Seinni heimsbardagi: Nurnberg í Týsklandi verður bumbað av teimum sameindu.
*


## Føðingar
* 1783 - Christoffer Wilhelm Eckersberg, danskur listamálari (d. 1853)
* 1895 - Folke Bernadotte, svenskur diplomatur (d. 1948) 
* 1909 - Barry Goldwater, amerikanskur politikari (d. 1998)
* 1920 - Isaac Asimov, amerikanskur evnafrøðingur og rithøvundur (d. 1992)
* 1931 - Toshiki Kaifu, japanskur politikari.
* 1938 - Hans Herbjørnsrud, norskur rithøvundur.
* 1942 - Dennis Hastert, amerikanskur politikari.
* 1967 - Jón Gnarr, íslenskur skemtari, sjónleikari og borgarstjóri.
* 1983 - Kate Bosworth, amerikonsk sjónleikarinna.

## Andlát
*2009 - Inger Christensen. danskur poetur og rithøvundur (f. 1935)
*2011 - Anne Francis, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1930)
*2011 - Pete Postlethwaite, enskur sjónleikari (f. 1946)
*2016 - Nimr al-Nimr, Shia sjeikur (f. 1959)

## Hátíðardagar
* 9indi jóladagur.
* Ancestry Day (Haiti)
* Berchtolds dagur (Sveis, Liktinstein og Elsass)
* Victory of Armed Forces Day (Kuba)

Januar, 02.
4. januar

**4. januar** er dagur 4 í árinum í gregorianska kalendaranum. 361 dagar eru eftir av árinum (362 dagar um skotár er).

## Hendingar

*1896 - Utah verður 48indi staturin í USA.
*2014 - Stór leiting varð sett í verk á sjónum við eystaru síðu av Eysturoynni og aðrar staðir har um leiðir, fyri at finna líkið av 20 ára gamla Rana í Billustovu úr Oyndarfirði, sum hvarv eftir eina ferðsluvanlukku hin 28. desember 2013. Tað vóru sjálvboðin, ið tóku stig til leitingina. Roknað var við, at Rani var við í bilinum sum fór útav vegnum og koyrdi í Rættargjógv við Oyndarfjørð. Almennu bjargingarmyndugleikar úr Føroyum luttóku í stóru leitingini. Leitingin gav eisini úrslit. Eitt lík varð funnið í Rættargjógv og leitingin helt tí uppat. Umleið 100 bátar luttóku og umleið 400 fólk.


## Føðingar
* 1643 - Isaac Newton (d. 1727)
* 1785 - Jacob Grimm, týskur ævintýrarithøvundur  (*[[Brøðurnir Grimm]]*) (d. 1863)
* 1940 - Gao Xingjian, kinesisk-franskur rithøvundur.
* 1960 - Michael Stipe, amerikanskur sangari.
* 1977 - Teitur Lassen, føroyskur tónleikari.
* 1986 - James Milner, enskur fótbóltsleikari.
* 1990 - Toni Kroos, tyskur fótbóltsleikari.

## Andlát
* 1941 - Henri Bergson, franskur heimspekingur (f. 1859)
* 1960 - Albert Camus, franskur rithøvundur (f. 1913)
* 2011 - Gerry Rafferty, skotskur tónleikari (f. 1947)

Januar, 04.
Eiðis kommuna

**Eiðis kommuna**, kommuna norðast á vestursíðuni á Eysturoynni í Føroyum. Eiðis kommuna umfatar tríggjar bygdir: Eiði, Ljósá og Svínáir. Ljósá og Svínáir eru smáar bygdir, meðan Eiði er stór bygd. 

Bygdirnar Eiði, Ljósá, Svínáir, Norðskáli og Oyri valdu í 1894 at fara úr felagskommuni í Eysturoynni og stovna Ejdes Sogns Kommune. Fyrsti fundur í nýggju kommununi var 1. oktober 1894. Í 1943 ynsktu bygdirnar Svínáir, Norðskáli og Oyri at fara úr Eiðis kommunu og gerast sjálvstøðug kommuna. Hetta førdi til, at Norðskáli og Oyri gjørdust sjálvstøðug kommuna í 1944, meðan Svínáir varð verandi partur av Eiðis kommunu.

Í kommununi búgva 778 fólk pr. (nov. 2021 - nov. 2022: 807).

## Slóðir
*Heimasíða: www.eidi.fo

## Keldur

Bólkur:Kommunur í Føroyum
Bólkur:Eysturoy
*
Pink Floyd

**Pink Floyd** er ein tónleikabólkur. Pink Floyd varð stovnaður í 1964 og gjørdist skjótt kendur fyri tað serliga slagið av psykedeliskum rokktónleiki. Pink Floyd hevur higartil selt fleiri enn 300 milliónir plátur.

Richard Wright (føddur 28. juli 1943 - deyður 15. september 2008) var ein av teimum, sum mitt í sekstiárunum stovnaðu Pink Floyd. 

## Weblink

* The Pink Floyd Hyperbase

Bólkur:Bretskir tónleikabólkar
Bólkur:Rokktónleikabólkar
Jørgen Frantz Hammershaimb

**Jørgen Frantz Hammershaimb** (6. juli 1767 - 24. mai 1820) var seytjandi og seinasti løgmaður á Steigagarði í Sandavági.

Hann er faðir Venceslaus Ulricus Hammershaimbs.

* 1805 - 1816 løgmaður í Føroyum.

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Løgmenn í Føroyum
Bólkur:Føðingar í 1767
Bólkur:Andlát í 1820
Súgdjór

**Súgdjór** (frøðiheiti - *Mammalia*) er ein bólkur av djórum, sum er sermerktur við, at kvenndjórini kunnu framleiða mjólk til ungar sínar. Eitt annað eyðkenni er, at súgdjór føða livandi ungar, øvugt egg. Øll súgdjór hava hár ella feld, hava heitt blóð og støðugan kropshita, og ungarnir súgva mjólk frá mammuni. Kvennsúgdjórið gevur bestu javnvágina av fiti og eggjahvíta, so ungarnir búnast skjótt. Menniskjað er bara eitt av umleið 4000 hugtakandi súgdjóra-sløgunum á jørðini. Menniskjað hoyrir upp í súgdjórabólkin, vit nevna primatar. Aðrir primatar eru apur og mannapur, og teimum líkjast vit mest. 

Súgdjór hava øll møgulig skap og allar støddir, men tey, ið líkjast mest, verða roknað upp í sama bólk ella hóp. Í hvørjum hópi eru ymiskar slektir ella sløg. Tað eru 21 ymiskir súgdjórabólkar og eini 4000 ymisk sløg. Flestu súgdjór hava lívmóður. Ungarnir búnast í lívmóðurini inni í mammuni. Summi súgdjór verða nevnd pungdýr - hesir ungarnir verða lagdir óbúnir og vaksa í einum húðarfaldi á búkinum á mammuni. Minsti bólkurin er nevdýrini, og tey og mýriigulin eru einastu súgdjór, har ungarnir verða klaktir úr eggi. Størsti súgdjórabólkurin er gnagdýrini, 1702 sløg. Afrikanski fílurin er størsta súgdjór á landi.

Súgdjór eru næstan allastaðni - í ísoyðimørkum, í kuldaøkjum, í turrastu og heitastu oyðimørkum. Flestu eru á landi, onnur halda til í sjógvi. Øll eru væl lagað til umhvørvið, tey liva í. Mong súgdjór halda til niðri í moldini, í holum ella gongum. Her leggja tey ungarnar, og her krógva tey seg. Tey flestu mugu fara úr holuni at finna sær føði ella vatn, men summi, til dømis moldvørpan, eru holubúgvar burturav og koma sjáldan upp úr holuni. Mong súgdjór halda til í áum og áarstreymum, stórum vøtnum og mýrlendum. Men hóast tey eru sum skapt at liva í vatni, so mugu tey tíðum upp at anda. Havsins strendur eru heim hjá mongum súgdjórum. Summi eru ein part av tíðini í sjónum og ein part á landi, tá ið tey leggja og ansa eftir hvølpunum. Onnur eru alla tíðina í sjónum. Hvalir eru einastu súgdjór, sum eru í sjónum burturav.

Summi súgdjór halda saman í bólkum, tí tá er lættari at veiða sær føði og at verja seg. Samanbornir við onnur djór, eru súgdjóraungar longur bundnir at teim vaksnu. Súgdjór eta alt møguligt. Tey eta fyri at fáa orku - á sama hátt sum ein bilur má hava brennievni. Hjá villini súgdjórum ræður um at veiða sær nóg mikið til matna. Øll súgdjór hava evni at verja seg, verða tey álopin. Og tá samanum kemur, so vilja øll sleppa undan at verða etin ella fáa mein. Summi kúvenda og flýggja undan. Onnur ørkymla fíggindan á ymsan hátt. Súgdjór hava sterkan kropp, tí tey eru ryggdjór, hava beinagrind. 

Steinrenningar prógva, at súgdjór hava livað á jørðini í eini 200 mió. ár. Mong súgdjór eru í stórum vanda at verða avoydd.

## Sí eisini

* *[[wikispecies:Mammalia|Mammalia]]*

## Keldur

## Slóðir úteftir

*