open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vincent van Gogh

**Vincent Willem van Gogh** (30. mars 1853 – 29. juli 1890) var ein niðurlendskur post-impressjónistiskur listamálari. Hann er ein av teimum mest týðandi listafólkunum í evropeiskari listasøgu. Hann teknaði longu sum smádrongur, men fór ikki at mála fyrr enn hann var síðst í 20'num. Tað seinasta 10-áraskeiðið av lívinum málaði hann einar 860 oljumálningar og gott 1300 vatnlitsmyndir, tekningar o.a.; hetta var áðrenn hann gjørdist sinnissjúkur og at enda doyði at einum skotsári. Tað var hildið, at hann skeyt seg sjálvan, sjálvt um man ikki fann nakað skotvápn. Hann var maniodepressivur og fekk psykosu.

Van Gogh var ikki blivin kendur, tá hann doyði, tað bleiv hann ikki fyrr enn seinni. Hann hevur havt stóra ávirkan á onnur listafólk í 20. øld.

## Verk

Vincent van Gogh - Sorrow.jpg|*Sorg*, 1882
Vincent Willem van Gogh 128.jpg|*Sólblómur*, 1888
Gogh4.jpg|*Kaffistova um kvøldið*, 1888
Ernte in der Provénce.jpeg|*Heyst í Provence*, 1888
Vincent Van Gogh 0011.jpg|*Sovikamarið hjá Vincent í Arles*, 1888
VanGogh-starry night.jpg|*Stjørnunátt*, 1889
VanGogh-Irises 1.jpg|*Iris blómur*, 1889
Vincent Van Gogh 0013.jpg|*Málari á veg til arbeiðis*, 1889
Whitehousenight.jpg|*Hvítt hús um náttina*, 1890
Portrait of Dr. Gachet.jpg| *Portret av Dr. Gachet*, 1890
VanGogh-Irises 3.jpg|*Iris blómur*, 1890


## Keldur


## Slóðir úteftir

* '''Van Gogh Museum, Amsterdam'''
* '''Van Gogh Gallery, The Complete Works'''

Bólkur:Niðurlendskir listamálarar
Bólkur:Føðingar í 1853
Bólkur:Andlát í 1890
Henning Larsen

**Henning Larsen** (20. august 1925 í Opsund - 22. juni 2013 í Keypmannahavn) var ein danskur arkitektur. Hann markeraði seg bæði í Danmark og í øðrum londum og er serliga kendur fyri eitt nú bygningin hjá Uttanríkisráðnum í Riyadh.

Hann var útbúgvin á Kunstakademiets Arkitektskole í Keypmannahavn í 1952. Hann fekk eisini undirvísing á The Architectural Association, London og *The MIT School of Architecture, Boston.

Í 1959 stovnaði hann sína egnu teknistovu, sum eitur Henning Larsen Architects.

## Bygningar

* 1957 Vangeboskolen, Holte
* 1961 Roskilde Kapelkrematorium (við útbygging í 1996)
* 1965 Klostermarkskolen, Roskilde
* 1968 Universitetscenteret í Dragvoll við NTNU, Trondheim, Norge
* 1979 Danska Ambassadan, Riyadh
* 1979-81 HTG, studentaskúlin í Høje-Taastrup
* 1982-87 Handelshøjskolen og Dalgas Have bústaðir, Frederiksberg
* 1982-84 Uttanríkisráðið, Riyadh
* 1984-85 Gentofte Bibliotek
* 1994 Enghøj Kirke, Randers
* 1997 tilbygningur til Ny Carlsberg Glyptotek
* 1995 Handels- & Ingeniørhøjskúlin í Herning
* 1995 Egebjerggård, Ballerup
* 1994-1999 tilbygningur til Malmø Stadsbibliotek, Malmø
* 1999 Nordeas høvuðssæti, Keypmannahavn
* 1999 Mærsk Mc-Kinney Møller Instituttet, Syddansk Universitet, Odense
* 2000 Kombinerað summerhús og atelier, Drosselvej 1, Vejby Strand
* 2001 Ferring International Center, Ørestaden
* 2004 Operahúsið á Holmen, Keypmannahavn
* 2006 Bølgen í Vejle
* 2008 Terminal 4 í Kastrup Lufthavn

## Heiður
*1965: Eckersberg Medaillen
*1981: Betongtavlen (norsk heiðursløn) fyri Universitetiå í Trondheim, Dragvoll
*1984: Træprisen
*1985: C.F. Hansen Medaillen
*1985: Heiðurslimur (Honorary Fellow) í The American Institute of Architects (AIA)
*1986: Prins Eugens Medalje
*1987: Lívlanga veiting fyri list frá Statens Kunstfond
*1987: The Daylight and Building Component Award
*1987: The International Design Award, Ongland
*1987: Arkitekturvirðisløn Nykredits (Nykredits Arkitekturpris)
*1987: Velux Fondens Arkitekturpris
*1987 og 1990: Danske Arkitekters Landsforbunds Arkitekturpris
*1987 og 1990: Marble Architecture Award, Carrara 
*1988: Domino's 30" Award, Top 30 Architects for 1988, USA
*1989: Aga Khan Award for Architecture
*1990: Heiðurslimur (Honorary Fellow) af The Scottish Incorporation of Architects
*1990: Heiðurslimur í Bund Deutscher Architekten
*1991: Heiðurslimur (Honorary Fellow) í The Royal Institute of British Architects (RIBA)
*1991: Murerprisen
*1992: Läkerols Kulturpris
*1997: Kasper Salin-prisen (svensk heiðursløn) fyri Malmö stadsbibliotek.
*2000: Heiðurslimur í Det Kongelige Akademi for de Skønne Kunster
*2005: Riddari av 1. grad av Dannebrogordenen (15. januar)
*2012: Praemium Imperiale

## Keldur


## Slóðir

Bólkur:Arkitektar
Bólkur:Danir
Smærru Antilloyggjar

**Smáu Antilloyggjar**, ið eru í einum boga úr Puerto Riko í Stóru Antilloyggjum fyri norðan og at strondini í Suðuramerika, eru partur av Karibiaoyggjum í Karibiska Havinum. 

Oyggjarnar hava verið evropeisk hjálond, men nú eru tær flestu fræls ríki. Tær frælsu oyggjarnar eru St. Kitts og Nevis, Antigua og Barbuda, Dominika, St. Lusia, St. Vinsent og Grenadinoyggjar, Barbados, Grenada og Trinidad og Tobago. Nógvar oyggjar eru enn undir Stórabretlandi, Fraklandi, Hollandi ella USA: Amerikonsku Jómfrúoyggjar, Anguilla, Aruba, Bretsku Jómfrúoyggjar, Bonaire, Curacao, Guadeloupe, Martinque, Montserrat, Saint Martin, Sint Maarten, Sint Eustatius, Saint Barthélemy og Saba. 

Fólkið er ættað úr Afrika, Evropa og Asia, og burtur úr tí er sprottin egin og lívlig mentan, sum leggur stóran dent á tónleik og dans. Bananir, sum vaksa væl í nógvum hita og nógvum regni, eru týdningarmikil útflutningsvøra. Men javnan er vandi fyri, at banangrøðin misferst, tá ið ódnir herja. Fyrr fóru fólk ímillum oyggjarnar í báti, og enn verður mesta vøran flutt við skipi, tí at tað er bíligasti flutningsháttur. Stórar útflutningshavnir eru t.d. Castries í St. Lusia. Í fleiri oyggjum eru ongar jarnbreytir lagdar, og høvuðsvegirnir eru mest fram við strondini, og tí er vegasambandið inn í oyggjarnar vánaligt. Í Antigua, Barbados, Martinique og mongum øðrum oyggjum eru nú lagdir stórir flogvøllir. Stór flogfør kunnu seta seg.

Mesti ídnaðurin í Smáu Antilloyggjum er í Trinidad og Tobago. Olja og gass eru í undirgrundini, og har eru virki, sum vinna úrdráttir úr oljuni og gassinum, og eisini er jarn- og stálídnaður. Tá ið Barbados er frá, eiga hini londini so at siga eingi ráevni, og høvuðsinntøka teirra er landbúnaður, t.d. bananir, sukur, bummull og kakao. Seinastu árini hevur verið roynt at gera útflutningsídnaðin fjølbroyttari. Í St. Vinsent og Grenadinoyggjar er gjørd stór kvørn, og í Martinique oljureinsiverk. Á mongum oyggjum hevur ymiskur smáídnaður tikið seg upp.

Bólkur:Karibia
Granskaraútbúgving

**Ph.d.**  er **granskaraútbúgving**, sum tekur trý ár og endar við verju av ritgerð um evni, sum er viðgjørt tey trý árini útbúgvingin er. Tað kann eisin ivera talan um eina 4 ára útbúgving, tá er kandidatparturin við í ph.d.-partinum. Ph.d. er stytting fyri *philosophiae doctor* (tað er doktari í heimspeki). Hetta er vanliga ein 3 ára granskaraútbúgving, sum í dag er kravd fyri at kunna fáa starv sum t.d. granskari á universitetum og granskingarstovnum. Eisini fleiri virkir, serliga tey sum arbeiða við menning av nýggjum vørum og tænastum, seta fólk við ph.d.-útbúgving í starv. Fólk verða vanliga sett í eitt 3 ára starv hjá einum universiteti, einum sektorgranskingarstovni ella á einum virki og innskrivað til lestur við eitt universitet. Tað ber til at søkja um at verða innskrivað(ur) til ph.d.lestur á Fróðskaparsetrinum. Mett verður, at tað eru eini 25 fólk í Føroyum í løtuni, sum eru í gongd við ph.d.útbúgving og líka nógvir føroyingar í gongd uttanlands eisini. Í sambandi við umsóknir um stuðul og annað, verður hetta 3 ára skeiðið og arbeiðið vanliga kalla ein ph.d.-verkætlan ella ein granskaraútbúgving. 

Bólkur:Útbúgving
OECD

**OECD** (stytting fyri Organisation for Economic Co-operation and Development, føroyskt: **Felagsskapurin fyri búskaparligum samstarvi og menning**) er ein felagsskapur hjá teimum ríkastu londunum í heiminum. 

Bólkur:Altjóða felagsskapir
Gudfrøði

**Gudfrøði** (latín *theologia*) er ein frøðigrein um læru, innihald og upphav kristindómsins. Orðið theologia kemur frá grikska orðinum Θεός (theos), sum merkir gud, og λογία (logia) kemur frá griska orðinum logos (frøði). Tá ið sagt verður, at ein lesur gudfrøði, verður vanliga hugsa um alt, sum hevur við tað kristnu trúnna at gera so sum einglar, menniskja, synd o.s.fr. Granskanin av Gud Faðirinum (*theologia proper*) er tó kjarnan. Tá ein lesur gudfrøði skal ein millum annað eisini læra hebráiskt. 

Bólkur:Kristindómur
Magnus Johannessen

**Magnus Johannessen** er ein føroyskur jazz tónleikari og tónasmiður. Hann hevur arbeitt innan tónleik í fleiri ár í Føroyum, Danmark og Íslandi. og lisið tónleik eitt nú á IMU school of Music í Reykjavík. Hann hevur luttikið á fleiri tónleikaútgávum, og hevur eisini givið út egið tilfar. Í 2001 varð hann tilnevndur Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins.

## Útgávur
*Tórshavnar Big Band, 2011, Kringvarp Føroya, studioalbum
*Magnus, 2010, Tutl, studioalbum
*Greengate, 1999, Tutl, studioalbum

## Heiður
* Tilnevndur Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins 2001

## Keldur


## Slóðir úteftir

*Almenna heimasíðan hjá Magnus Johannessen

Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Bólkur:Føroysk tónaskøld
Bólkur:Havnafólk
Bólkur:Føðingar í 1960-árunum
Føroysk Wikipedia

**Føroysk Wikipedia** er tann føroyskmæltað útgávan av tí alheimsfevnandi alfrøði-verkætlanini Wikipedia. Fyrsta greinin varð skrivað hin 30. mai 2004 av týskaranum Arne List, sum upprættaði eina grein um Føroyar. Tríggjar vikur seinni, hin 20. juni 2004, varð forsíðan á tí føroysku Wikipedia upprættað av føroyska dulnevnda brúkaranum Quackor og pr. 6. apríl‎ 2013 vóru tilsamans 6.000 greinar á føroysku Wikipediu, tað vóru 279.154 rættingar, í meðal vóru tað framdar 16,90 rættingar pr. síðu. Tað vóru 9.011 skrásettir brúkarar, harav 47 brúkarar vóru aktivir teir seinastu 30 dagarnir, har vóru 40 bottar, 8 umboðsstjórar (administratorar) og tveir embætisstjórar (bureaukratar). Føroyska Wikipedia hevur nú **** greinar (hetta talið verður dagført sjálvvirkandi). 

Hin 29. mai 2014, dagin fyri 10 ára stovningardagin hjá føroysku Wikipediu, var grein nummar 10.000 skrivað, tað var ein grein um Reimund Langgaard, sum er løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin.

Grønlendsk Wikipedia (:kl:) hevði hin 30. mai 2014 tilsamans 1 606 greinar, Íslendsk Wikipedia (:is:) hevði tá 37.500 greinar, Donsk Wikipedia (:da:) hevði tá fleiri enn 188 000 greinar, meðan Norsk Wikipedia (:no:) (bokmål) hevði 420.628 greinar. Nynorsk Wikipedia hevði 113.896 hin 30. mai 2014. Svensk Wikipedia er tann størsta av teimum norðurlendsku, hon kom upp á 1 millión greinar, sum tað fyrsta av teimum norðurlendsku málunum í juni 2013. Í mai 2014 hevði tann svenskmælta Wikipedia 1.622.700 greinar.

## Nøkur hagtøl um føroysku Wikipedia
* 30. mai 2004 verður fyrsta greinin skrivað á føroysku Wikipedia, tað er greinin Føroyar, sum týskarin Arne List upprættaði 
* 20. juni 2004 varð forsíðan á føroysku Wikipediu upprættað av føroyska brúkaranum Quackor, og føroyska Wikipedia varð rættiliga sett á stovn
* September 2005 - 1000 greinar
* Juni 2006 - 2000 greinar
* Apríl 2008 - 3000 greinar
* Mars 2010 - 4000 greinar
* Juni 2011 - 5000 greinar
* 6. apríl 2013 - 6000 greinar
* 23. november 2013 - 7000 greinar
* 18. februar 2014 - 8000 greinar
* 16. apríl 2014 - 9000 greinar
* 29. mai 2014 - 10 000 greinar
* 14. februar 2015 - 11 000 greinar
* 16. mai 2016 - 12 000 greinar
* 25. mai 2019 - 13 000 greinar
* 27. juli 2023 - 14 000 greinar

## Keldur


Wikipedia
Bólkur:Wikipedia
Nobelvirðislønin

**Nobelvirðislønin** er ein heiðursløn, ið verður latin einaferð um árið á deyðsdegnum hjá Alfred Nobel, hin 10. desember. Heiðurslønin varð fyrstu ferð latin í 1901. Heiðurslønamóttakararnir í alisfrøði og evnafrøði verða valdir av *Kungliga vetenskapsakademiens nobelkommitté*, í fysiologi og medisini av *Karolinska institutets nobelkommitté*, í bókmentum av *Svenska akademiens nobelkommitté* og *Friðarheiðursløn Nobels* av *Norske Stortings Nobelkomité*. Allar hesar virðislønirnar verða latnar av ognini hjá Nobel Stýrinum. Í 1968 kom ein eyka heiðursløn, sum Sveriges Riksbank setti á stovn, tað er Nobelvirðislønin í búskapi, sum eisini verður latin á hvørjum ári av *Vetenskapsakademien*. 

Allar Nobelheiðurslønirnar verða latnar í Stokkhólmi í Svøríki uttan Friðarheiðursløn Nobels, sum verður latin í Noregi. Orsøkin er tann, at Noreg og Svøríki vóru saman í einum felagsríki, tá Alfred Nobel andaðist hin 10. desember 1896, og Svøríki stýrdi uttanríkispolitikkin. Nobel meinti tí, at vandin fyri mutri var minni, um tað var Noreg, ið stóð fyri handanini av friðarheiðurslønini.

Ein uppgerð í 2014 vísir, at nærum triði hvør móttakari av teimum fimm Nobel-lønunum í heilivági, alisfrøði, evnafrøði, bókmentum, búskapi og við Friðarheiðurslønini koma úr USA. Íalt hava 876 persónar fingið henda heiður. Av teimum eru 254 úr USA. Amerikanarar eru tí á fyrsta plássi yvir lond, sum hava fingið flestar Nobel-heiðurslønir, meðan Stórabretland og Týskland kappast um 2. og 3. plássið. Men um ein samanber talið av heiðurslønum við talið av íbúgvum í einum landi, sær listin munandi øðrvísi út. Tíðindafólk hjá JyllandsPosten hava gjørt eitt yvirlit, har ein sær, at um ein roknar Føroyar sum eina sjálvstøðuga tjóð, verða vit tað landið í heimi, sum hevur flestar Nobel-heiðurslønir fyri hvønn íbúgvan.

## Nobelvirðislønir
* Nobelvirðislønin í alisfrøði
* Nobelvirðislønin í evnafrøði
* Nobelvirðislønin í fysiologi ella medisini
* Nobelvirðislønin í bókmentum
* Friðarheiðursløn Nobels
* Nobelvirðislønin í búskapi

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Nobelheiðurslønin
Bólkur:Virðislønir
Gull

**Gull** (á latíni **aurum**) er frumevni nummar 79 í tí skeiðbundnu skipanini, og hevur tað evnafrøðiliga súmbolið **Au**: Undir vanligum trýst- og temperaturviðurskiftum er hetta Yvirgangsmetallið sum eitt sera tungt, gult metal, sum er lætt at broyta skap á.

## Keldur


Bólkur:Frumevni
Deyðsorsøk

Ein **deyðsorsøk** ella **deyðaatvold** er tann atvoldin sum førir til at eitt menniskja doyr. Deyðin kann skyldast náttúrligar orsøkir sum t.d. sjúku av ymiskum slag, tað kann eitt nú vera krabbamein ella hjarta-/æðrasjúkur. Deyðin kann eisini skyldast eina vanlukku, morð ella sjálvmorð. Í londum har deyðarevsing er loyvd, kann deyðin eisini skyldast avrætting. Tá ein persónur doyr, eigur ein lækni at kanna líkið og staðfesta deyðsorsøkina. Um læknin ikki kann staðfesta deyðsorsøkina, ella um løgreglan hevur illgruna um ein ónáttúrligan deyða, so kann løgreglan krevja rættarlæknaliga líkskoðan og um, líkskoðanin heldur ikki kann staðfesta orsøkina til deyðan, kann ein líkskurður vera framdur. Í nógvum øðrum londum er tað rættiliga vanligt við líkskurði, eisini sjálvt um tað ikki er illgruni um ikki náttúrligan deyða, tá verður líkskurðurin gjørdur bert fyri at staðfesta júst hvør orsøkin var til deyðan. Í Føroyum er ikki nakar patologur í starvi, og tí má ein slíkur koma úr Danmark. Í flestu førum, tá líkskurður verður framdur í Føroyum, er tað tí at løgreglan ynskir tað, fyri betri at kunna staðfesta, hví ein persónur er deyður.

## Deyðsorsøkir í Føroyum
Niðanfyri sæst eitt yvirlit yvir deyðsorsøkir hjá føroyingum í Føroyum árini 1996 til 2010. Orsøkirnar eru bólkaðar í høvuðsbólkar, soleiðis at t.d. allar krabbameinssjúlkur eru taldar saman í ein bólk, øll sløg av hjartasjúkum í ein bólk osfr. Kelda til hagtølini er Heilsulýsing Landslæknans 2011-12, sum byggir á deyðsváttanir hjá føroyingum. Føroyingar sum høvdu bústað í Føroyum, men sum eru deyðir í øðrum londum, t.d. á sjúkrahúsum í Danmark, eru taldir við, meðan útlendingar, sum eru deyðir í Føroyum, men ikki høvdu bústað her, ikki eru taldir við. Landslæknin í Føroyum hevur savnað hagtølini.

## Keldur


## Slóðir
*Heilsulýsing Landslæknans 2011-2012 (pdf-fíla) 

Bólkur:Deyðin
Bólkur:Sjúkur
Bólkur:Deyðsorsøkir
Jon Bon Jovi

**Jon Bon Jovi** (føddur John Francis Bongiovi 2. mars 1962 í Perth Amboy, New Jersey, USA) og er ein amerikanskur sangari, tónleikari, sangskrivari og sjónleikari. Hann er forsangari í rockbókinum Bon Jovi, og spælir m.a guitar, klaver, munnharpu og trummir.

Hann er uppvaksin í Sayreville, og gekk á Sayreville War Memorial High School. Hann skifti navnið til Jon Bon Jovi, tá hann ognaði sær eina plátu sáttmála við Mercery Records (tann seinri Island Records). Jovisa pápi, Tony Bongiovi átti plátustudio the Power Station, har hann fekk arbeiði sum sting-í-rendan-drong. Eftir teirri ordineraðu upplatingartíð, kundi hann frítt brúka studioi, har hann benyttaði sær, at innspæla sína demo plátu – við hjálp av sínum pápabeiggja. Hendan plátan bleiv seinri útgivin í 1999, sum John Bon jovi: The Power Station Years.

Tann 29. Apríl 1989 bleiv Jon Bon Jovi giftur við gentu síni, sum hann hevði verið í parlagi við, frá ítróttartíðini, Dorothea Hurley, í Graceland Chapel í Las Vegas, Nevada. Tann 31. Mai 1993 átti hon tað fyrsta barni, dótturina Stephanie Rose, hareftir 3 synir: Jesse James Louis Bongiovi (19. februar 1995), Jacob Hurley Bongiovi (7. mai 2002) og Romeo Jon Bongiovi (29. Mars 2004).

Jon Bon Jovi hevur verið við í einari langari røð av filmum, og í ymiskum sjónvarpsrøðum. Harumframt hevur hann selt yvir 120 milliónir plátir við bólkinum Bon Jovi, har Jovi sjálvur hevur útgivið tær báðar solopláturnar, Blaze of Glory (1990) og Destination Anywhere (1997).

Jovi hevur eisini arbeitt við vælgerðandi arbeiði innan fyri m.a teir paralympisku leikirnir, Amerikanski Reyði Krossur, the Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation, og aðrar vælgerir og bólkar. Í septembur 2005 undir einum viðvirknum í einum Oprah Winfrey-show, gav bólkurin Bon Jovi eina millión amerikanskar dollarir til hennara Angel Network.[1]

Í 2004 stovnaði hann tað amerikanska fótbóltsfelagið, Philadelphia Soul (amerikanskur fótbóltur), sum hann eisini var eigari av. Felagið spælir í Arena Football League.

Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1962
Philadelphia Soul

**The Philadelphia Soul** er eitt Arena Football League felag, sum er skrásett í Philadelphia, Pennsylvania. Teir byrjaðu at spæla í 2004 og spæla amerikanskan fótbólt. Teir vunnu teirra fyrsta ArenaBowl í 2008, við at vinna á San Jose SaberCats 59-56 í ArenaBowl XXII. The Soul vann 13 dystir, og tapti 3 í 2008, og eisini vunnu teir trý playoff spøl, harundir ArenaBowl XXII. Eftir tvey umfør uttan aktivitet í 2009 og 2010, fingu teir í 2011 nýggjan venjara, Mike Hohensee og vóru við aftur, men tað gekk ikki eftir vild, og teir endaðu á aftasta plássi.

Í 2012, byrjaði Soul fótbóltsárið við nýggjum høvuðsvenjarara, Doug Plank. Teir endaðu tað vanligu kappingina við tí besta úrslitinum í deildini við 15-3. Teir lógu til uppflyting til ArenaBowl XXV, men so taptu teir móti Arizona Rattlers 72–54. Minni enn eina viku seinni segði Plank seg úr venjarastarvinum.

Bólkur:Amerikanskur fótbóltur
ArenaBowl XXII

**ArenaBowl XXII** var spælt tann 27. Juli 2008, í New Orleans Arena, í New Orleans, Louisiana (Verturin fyri ArenaBowl XXII). Tað var tann 22. og seinasta finalan um meistaraheiti í søguni hjá tí upprunaligu Arena Football League. Finalan endaði við at Philadelphia Soul vann 59-56 móti San Jose SaberCats.

Bólkur:Amerikanskur fótbóltur
Feðgar á ferð

***Feðgar á ferð*** er ein skemtilig skaldsøga, sum føroyski rithøvundurin Heðin Brú skrivaði, og sum kom út fyrstu ferð í 1940.

*Feðgar á ferð* er umsett til átta mál. Bókin varð vald til aldarinnar bók í Føroyum.

## Keldur


Bólkur:1940
Bólkur:Føroyskar bókmentir
Bólkur:Skaldsøgur
Iron Maiden

**Iron Maiden** er ein enskur heavy metal-bólkur frá Leyton í eystur London, sum bleiv stovnaður í mai 1975, av sangskrivarinum, Steve Harris. Síðan tann dag er teirra diskografi voksin til at skapað heili 36 plátur: 15 studioplátur; 10 liveplátur; 4 EP'ir; og 7 uppsamlings plátur.

Bólkurin er roknaður, sum ein av teimum mest indfluttningsríku heavy metal-bólkunum í heiminum, og hevur selt meira enn 100 milliónir plátur. Iron Maiden hevur harumframt havt stóra ávirkan á menningina av ørðum tungmálmstónleiki. Eitt dømi er tann amerikanski thrash metal-bólkurin Slayer, sum hevur útalað seg um, at Iron Maiden er ein av teimum bólkunum sum hevur ávirkað teir mest, innanfyri tónleik.

Einaferð í 70'inum útskiftið Iron Maiden nakrar limir, tað tíðarskeiði spældu teir mest í ymiskum punk klubbum ymsa staðni í London.  Tann 19. august 2005 bleiv bólkurin limur av Hollywood's Rockwalk, sum er eitt tónleikans svar uppá Hollywood Walk of Fame. Bólkurin hevur eisini ein maskot, sum verður nevndur, Eddie The Trooper, sum er teknaður av forsangaranum, Steve Harris.

## Limir í bólkinum

### núverandi limir
* Bruce Dickinson (1981-1993, 1999-nú)
* Adrian Smith (1980-1990, 1999-nú)
* Janick Gers (1990-nú)
* Dave Murray (1976-nú)
* Steve Harris (1975-nú)
* Nicko McBrain (1983-nú)

### fyrr limir
* Blaze Bayley (1993-1999)
* Paul Di'Anno (1977-1981)
* Clive Burr (1979-1982)
* Dennis Stratton (1979-1980)
* Doug Sampson (1978-1979)

## Tónleikaútgávur

### Studiealbum

* *[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]* (1980)
* *[[Killers (Iron Maiden album)|Killers]]* (1981)
* *[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]* (1982)
* *[[Piece of Mind]]* (1983)
* *[[Powerslave]]* (1984)
* *[[Somewhere in Time (Iron Maiden album)|Somewhere in Time]]* (1986)
* *[[Seventh Son of a Seventh Son]]* (1988)
* *[[No Prayer for the Dying]]* (1990)

* *[[Fear of the Dark (Iron Maiden album)|Fear of the Dark]]* (1992)
* *[[The X Factor (album)|The X Factor]]* (1995)
* *[[Virtual XI]]* (1998)
* *[[Brave New World (Iron Maiden album)|Brave New World]]* (2000)
* *[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]* (2003)
* *[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]* (2006)
* *[[The Final Frontier]]* (2010)
* *[[Book of Souls]]* (2015)
* *[[Senjutsu]]* (2021)

Bólkur:Bretskir tónleikabólkar
Bólkur:Iron Maiden
Steve Harris

**Steve Harris** (føddur 12. mars, 1956 í Leytonstone, London, Ongland) og er sjálvlærdur bassistur. Sum tannáringur stovnaði Steve saman við Dave Murray, tungmálmsbólkin Iron Maiden í mai 1975. Teir eru teir einastu limirnir, sum hava verið skrásettir á øllum Iron Maiden plátunum. Steve Harris verður av nógvum fólki róptur at verða tann dugnaligasti bassistur í heiminum. Hann eigur eina dóttur, sum eitur Lauren Harris.

Sjálvur vil Steve Harris nokk peika uppá Geddy Lee frá Rush, sum heimsins dugnaligasti bassistur, tí Geddy hevur verið ein stór inspiratión fyri hann – hendan inspiratiónin framgongur týðiligani á Iron Maiden plátuni, The Final Frontier.

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Bretskir tónleikarar
Bólkur:Iron Maiden
Bólkur:Føðingar í 1956
Frida Kahlo

**Frida Kahlo de Rivera** (fødd **Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón**; 6. juli 1907 – 13. juli 1954) var ein meksikanskur listamálari, fødd í Coyoacán, sum var best kend fyri sínar sjálvsmyndir.

Lívið hjá Kahlo byrjaði og endaði Mexico City, í heimi hennara, sum var kent sum Bláa Húsið. Hon fortaldi, at hon var fødd 7. juli 1910, men føðiváttan hennara avdúkaði, at hon varð fødd 6. juli 1907. Eftir øllum at døma ynskti hon at føðiár hennara skuldi vera samstundis sum meksikanska kollveltingin byrjaði, soleiðis at lív hennara byrjaði samstundis sum nútíðar Meksiko.

Meksikonsk mentan og amerindiansk mentan og siðvenja hava stóran týdning fyri listina hjá Kahlo, og av og á verður hennara list søgd at vera naiv list ella fólkslig list. Verk hennara verða eisini søgd at vera surrealistisk.

Kahlo var úti fyri einari álvarsligari ferðsluvannlukku, tá hon var 25 ára gomul, hon sat í einum bussi, sum rendi saman við einum trolleybussi. Hon var illa særd, og var plágað av pínu restina av lívinum. Eitt skifti sat hon eisini í koyristóli. Vannlukkan var eisini orsøkin til, at hon fót í holt við at mála. Hon segði, at orsøkin til at hon so ofta málaði seg sjálva var tann, at hon so ofta var einsamøll, og at "eg eri tað evnið ið eg kenni best", sum hon segði.

Hon sá nógv upp til meksikanska listamannin Diego Rivera, og í 1929 blivu tey gift. Hon kundi ikki fáa børn orsakað av vanlukkuni.

Kahlo var tað fyrsta listafólki úr Meksiko, sum seldi eitt listaverk til kenda franska listasavnið Louvre, tað hendi eftir at hon hevði eina framsýning í París í 1939.

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Listafólk
Bólkur:Meksikanar
Bólkur:Kvinnur
Bólkur:Føðingar í 1907
Bólkur:Andlát í 1954
Steven Spielberg

**Steven Allan Spielberg**, føddur 18. desember 1946 í Cincinnati í Ohio, USA, er ein amerikanskur filmsleikstjóri, filmsframleiðari og filmshandrithøvundur. Spielberg fekk sítt gjøgnumbrot við filminum *Jaws* frá 1975, sum var ein sera væl mótikin av almenninginum. Hugtakið og lanseringin av filminum gjørdist ein fyrimynd fyri Hollywood. Filmurin gav 100 milliónir dollarar og setti nýtt met fyri mest innspældan pening.

Spielberg er kendur fyri at hava leikstjórnað fleiri ymiskir filmar, eitt nú teir higartil fýra filmarnar um *[[Indiana Jones]]* (1981, 1984, 1989, 2008) og filmar sum *[[E.T. the Extra-Terrestrial]]* (1982), *[[Jurassic Park]]* (1993) og tey seinastu árini filmar sum *[[War of the Worlds]]* (2005) og *[[The Terminal]]* (2004). *[[Schindler's List]]* (1993), sum fekk seks Oscar heiðurslønir, er eisini tann filmurin sum er ein av best umtóktu filmum í heiminum, tá hyggjarar sleppa at velja. Filmurin er svart/hvítur dramafilmur, um ein mann frá veruliga lívinum, Oscar Schindler, sum bjargaði umleið 1100 pólskum jødum frá týning í Auschwitz undir Seinna heimsbardaga, við at hjálpa teimum til Svøríkis. 

Spielberg hevur seks ferðir verið tilnevndur til eina Oscar-virðisløn fyri besta filmsleikstjóran. Gjøgnum tíðirnar er hann tann filmsleikstjórin, hvørs filmar geva tær hægstu inntøkurnar. *Jurassic Park* er tann av filmum Spielbergs sum hevur givið tær allarstørstu inntøkurna, umleið 920 milliónir dollarar, sum gevur filminum eitt 9. pláss millum størstu inntøkugevandi filmar í heiminum.

## Filmografi

### Biograf filmar

## Keldur


## Slóðir úteftir
Steven Spielberg á IMBD

Bólkur:Føðingar í 1946
Bólkur:Filmsleikstjórar úr USA
Bólkur:Amerikanarar
Bólkur:Oscar fyri besta filmsleikstjóra
The Final Frontier

**The Final Frontier** er tann 15. studio plátan, frá tí bretska heavy metal-bólkinum Iron Maiden. Tað er tann fyrsta studio upptøkan síðan A Matter of Life and Death frá 2006, og harvið er tað tann longsta tíðin ímillum tvær Iron Maiden studio plátur. Tónleikurin er komponeraður av limunum í bólkinum, meðan Steve Harris og Bruce Dickinson eru krediteraðir fyri tekstin.

Plátan var útgivin kring allan heim, tann 18. august 2010. Hon varð fyrst útgivin tann 13. august 2010, ið Týsklandi.

## Sangir/løg
*Satellite 15... The Final Frontier 8:40
*El Dorado 6:49
*Mother of Mercy 5:20
*Coming Home 5:52
*The Alchemist 4:29
*Isle of Avalon 9:06
*Starblind 7:48
*The Talisman 9:03
*The Man Who Would Be King 8:28
*When the Wild Wind Blows 10:59

## Limir í bólkinum vm.
*Bruce Dickinson – sangur
*Dave Murray – guitar
*Adrian Smith – guitar, synthesizer (á "Satellite 15")
*Janick Gers – guitar
*Steve Harris – Basguitar, keyboards
*Nicko McBrain – trummur, Percussion
og
*Kevin Shirley – framleiðari
*Melvyn Grant – plátuhúsi (cover)

Bólkur:Iron Maiden
Bólkur:Tónleikaútgávur
Vladimir Lenin

**Vladímír Iljitj Lenín** (russiskt: Влади́мир Ильи́ч Ле́нин, upprunaliga **Vladimir Iljitj Uljanov**, Влади́мир Ильи́ч Ульянов, f. 22. apríl 1870greg. í Simbirsk, d. 21. januar 1924 í Gorki) var sovjetiskur statsleiðari í tíðarskeiðnum 6. november 1917 til deyða sín. Hann var ein týdningarmikil marxistiskur revolutionerur teoretikari, hvørs íkast til ta marxistisku teoriina verður nevnt lenínisma (av hesum: marxistisk-lenínisma). 

Navnið Lenin er tað revolutionera dulnevni, sum Vladimir Uljanov er best kendur undir. Hann brúkti hetta navnið fyrstu ferð í 1901, og tá brúkti hann eisini fornavnið Nikolaj. Seinni undir hansara politisku stórheitstíð bleiv hann nokk mest kendur undir sínum almenna for- og faðirsnavni: Vladimir Iljitj Lenin. Sjálvt navnið Lenin er eftir øllum at døma komið av tí sibirisku ánni, sum nevnist Lena.

Lenin verður sæddur sum høvuðsmaðurin handan russisku kollveltingina og stovnarin av tí sovjettisku tjóðini, sum undir kalda krígnum var ein av tveimum stórveldum heimsins. Hann skrivaði rættiliga nógv, umleið 15&#8239;000 normalsíður liggja eftir hann, mest um kollveltingina. Eftir kalda kríggið blivu nógvar standmyndir av Lenin knústar sundur, bæði í Sovjetsamveldinum og í Eysturevropa.

## Ávísingar úteftir
*Vladimir Lenin, snl.no

## Keldur

Bólkur:Russar
Bólkur:Føðingar í 1870
Bólkur:Andlát í 1924
Bólkur:Rithøvundar
Bólkur:Politikarar úr Sovjetsamveldinum
Leyton

**Leyton** er eitt økið í London. Leyton liggur í eystur partinum av London. Økið liggur m.a tætt uppá Queen Elizabeth Olympic Park, sum var vertur fyri teimum Summar-OL 2012. Leyton hevur eisini gomul raðhús, bygd umleið í 1870 - 1910, sum seinni eru nútíðargjørd.

Bólkur:Ongland
Olympic Park

**Olympiska Parkin** í London, Stórabretlandi, er eitt ítróttaligt kompleks, sum er bygt til 2012 Summar Olympisku Leikirnir og 2012 Summar Paralympisku Leikirnir, sum liggur eystan fyri býin, og stoytir upp í Stratford økið. Eftir teir Olympisku Leikirnir var avgjørt, at hon skuldi skifta navn til "Queen Elizabeth Olympic Park".

Bólkur:Ongland
Bólkur:Ítróttur
Bólkur:Summar-OL 2012
Dagfinn Olsen

**Dagfinn Olsen** (føddur 16. september 1967) er ein føroyskur tónleikari og sangskrivari, hann spælir bass og onnur ljóðføri. 
## Lívsleið sum tónleikari
Hann byrjaði í bólkinum Springs úr Hoyvík, sum hann og floksfelagar stovnaðu á heilt ungum árum- bólkurin spældi kring landið í áttatiárinum - fløga kom út í 1989. Hann hevur útgivið fleiri sangir og eina fløgu undir egnum navni við bólkinum Dagfinn og Impulz. Dagfinn vaks upp í Havn og Hoyvík, men býr nú suðuri í Vági. Hann er útbúgvin lærari og starvast í Vágs Skúla. Hann hevur eitt nú skrivað sangir sum "Fagri flokkur", sum Kim Hansen syngur, tann sangurin er útgivin á Dagfinn og Impulz og á trimum uppsamlingsfløgum.
Onnur kend løg hjá Dagfinn Olsen eru t.d Vovið av Guði, Prikkuta Mona, Lotið, Fortíð Nútíð Altíð (Rock í Føroyum 2) og Jóansøkudreymur.
 Dagfinn hevur nakrar ferðir gjørt sangir sum skúlaflokkar, ið hann undirvísir, syngja, eitt nú sangurin "Fílafitti" (1. regla: Fýra fittar fílaføtur, fóru út at spáka ), sum 3. flokkur í Vágs skúla í 2007/08 sang, hann er útgivin á útgávuni Blandað Drops - Børn í Vágs Skúla syngja,(2021),  og var við í uppskoti til nýggja Skúlasangbók.

## Tónleikaútgávur
Stovnandi limur Í Springs: Bólkur úr Hoyvík frá áttatiárunum, ið gav fløgu út í 1989

### Dagfinn og Impulz

* 1997 - Dagfinn og Impulz - *Livdu av mánalýsi eina* - Yrkingar eftir Dagfinn Olsen, Georg L. Petersen og Búa Tyril. Kim Hansen syngur Vón og Fagri flokkur, Gunhild Andreasen syngur Livdu av mánalýsi eina, Katja Simonsen syngur Svikin og Hjálpir tað nakað? - Sangir: Vón, Prikkuta Mona, Fagri flokkur, Livdu av mánalýsi eina, Yahi.

* 1999- Rock í Føroyum 2. *Fortíð, Nútíð, Altíð*. (Lag: Dagfinn Olsen/orð: Dagfinn Olsen/Hjalmar Magnussen) Bólkur: Hvarv
* 2000 - Vælskapt brek - *Vovið av Gudi* - Hjalmar Magnussen syngur. Bólkur: Hvarv

2021; Blandað Drops - Børn í Vágs skúla syngja. Fløga við sangum og barnasangum.

2022; Stjørnan lýsti (jólalag) Blandað Jóladrops - børn í Vágs skúla syngja. Tónleikarar: Magni husgaard, Dagfinn Olsen, Hans Petur í Brekkunum, Kim Hansen.

### Uppsamlingsfløgur
* 1999 - Komið øll við, Tutl, (Fagri flokkur)
* 2002 - Popp List (Fagri flokkur)
* 2005 - Alt (útgáva hjá Kim Hansen, Fagri flokkur og Vón frá fløguni Dagfinn og Impulz)

Sangbók

Í bókini SYNG hevur Dagfinn tveir sangir við: Fagri Flokkur og Vovið av Guði

Fagri Flokkur er eisini í Okkara Sangbók

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Dagfinn Olsen á Myspace.com

Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Bólkur:Føroysk tónaskøld
Bólkur:Føroyskir sangskrivarar
Bólkur:Føðingar í 1967
WFP

**World Food Programme** (stytt **WFP**), **Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða**, varð settur á stovn í 1963. Sum neyðhjálparfelagsskapur, syrgir WFP fyri at bráðfeingis hjálp og matur kemur út til øki, sum eru hungursrakt orsakað av náttúruvanlukkum ella kríggi. Harumframt veitir WFP menningarhjálp til øki, sum støðugt eru rakt av hungri. Kanningar vísa, at um børn ikki fáa nøktandi føðsluvirði í matinum, so hava tey ógvuliga trupult við at læra. Tí er umráðandi, at tá fátøk øki verða ment við til dømis betri skúlum, má stuðul eisini verða veittur at tryggja børnunum nóg góðan mat, tí annars fáa tey ikki nóg mikið burtur úr nýggju møguleikunum, sum ein betri skúli gevur. 

Føroyar hava ikki atlimaskap í WFP, men føroyska landsstýrið hevur fleiri ferðir latið bæði neyðhjálp og menningarhjálp umvegis WFP. Til dømis er menningarhjálp givin til verkætlanina Senegal Country Programmes, og neyðhjálp er t.d. farin til Perú og Gambia. 

WFP verður ikki fíggjað óbiðið av ST, tískil er hjálpararbeiðið teirra treytað av, at einstaklingar, felagsskapir og einstøk lond donera pening til teirra. Mannagongdin hjá WFP hevur í mong ár verið; fyrst at staðfesta eina matvørukreppu, harnæst biðja altjóða samfeløg um fígging, síðani keypa inn matvørurnar á heimsmarknaðanum, fyri til endans at pakka, senda og luta hjálpina til tey, ið tørva hana.

## Endamál

Heimsmatvørufelagsskapur ST hevur sum høvuðsendamál at nøkta tørvin á mati í hungursraktum økjum í heiminum. Um 80-90 % av orkuni hjá WFP fara til at nøkta bráðfeingis mattrot, men WFP arbeiðir eisini við langtíðar menningarverkætlanum.

Høvuðsendamálið er at:

* Bjarga mannalívum og at verja nærsamfeløg í neyðstøðum.
* Tálma hungursneyð og fyribyrgja vanlukkum.
* Byggja uppaftur eftir vanlukkur v.m.
* Avmarka talið av menniskjum, ið verða rakt av áhaldandi hungri og føðslu­troti.
* Hjálpa londum í arbeiði teirra at avmarka hungur, m.a. við at stimbra staðbundna landbúnaðin.

Bólkur:ST
Rembrandt

**Rembrandt Harmenszoon van Rijn**, oftast bert nevndur sum **Rembrandt** (15. juli 1606 – 4. oktober 1669) var ein niðurlendskur listamálari. Hann verður vanliga mettur at vera ein av teimum bestu listamálarunum í evropeiskari listasøgu og tann týdningarmesti í niðurlendskari søgu.

Hann varð føddur sum sonur ein myllara í Leiden. 14-áragamal varð hann innskrivaður sum lesandi við lærda háskúlan í Leiden, men gavst við at lesa eftir eitt hálvt ár, fyri at gerast málari í staðin. Í 1624 varð hann í læru sum listamálari hjá Pieter Lastman í Amsterdam. Eftir 6 mánaðir vendi hann aftur til Leiden, har hann fann fram til sín egna stíl. Í 1632 flutti hann so aftur til Amsterdam, har hann arbeiddi sum portrettmálari. Hann giftist við Saskia van Uylenburgh, sum var dóttir ein borgarstjóra og systkinabarn við ein sukseríkan listahandilsmann. Í tíðarskeiðnum 1635-1641 fingu tey fýra børn, av teimum yvirlivdi bert eitt barn. Konan doyði í 1642.

Gjøgnum tíðirnar hava fólk hildið, at Rembrandt málaði yvir 600 málningar og gjørdi fleiri túsund tekningar og raderingar. Seinni greinskan, sum m.a. er gjørd av *The Rembrandt Research project*, er komin fram til, at talið ikki eigur at vera so høgt, men heldur umleið 300 verk, sum meistarin Rembrandt hevur málað. Eitt av teimum kendastu verkum hansara er *[[Náttarvaktin (málingur)|Náttarvaktin]]*.

Seinna kona hansara, Hendrickje Stoffels, doyði í 1663. Sonurin Titus frá tí fyrsta hjúnalagnum, doyði í  1668. Hin 4. oktober 1669 doyði Rembrandt í Amsterdam og varð grivin í Westerkerk. Einasti eftirkomari hansara tá, var dóttrini Cornelia, sum hann hevði fingið við Hendrickje.

## Keldur


Bólkur:Niðurlendskir listamálarar
Bólkur:Føðingar í 1600-árunum
Bólkur:Andlát í 1660-árunum
Trygdarráð ST

**Trygdarráðið hjá ST** er týdningarmesti stovnurin í ST . Trygdarráðið er eitt ráð, ið tekur stórar avgerðir og kemur saman til fundar at fáa frið í lag, tá ið vandi er fyri, at kríggj brestur á ímillum lond. Høvuðsuppgávan hjá ráðnum er at varðveita frið og trygd. Trygdarráðið arbeiðir bæði fyribyrgjandi - við at ráða til semju, vera semingspartur og áseta meginreglur fyri friðarligum loysnum, og meira aktivt, um ein træta endar við kríggi. Tá kann Trygdarráðið senda friðarvarðveitandi herlið inn í øki og seta tvingsilsátøk og búskaparlig revsitiltøk í verk . Herliðini eru ofta úr fleiri limalondum, men eru undir ST-yvirvaldi. Ráðið kann taka avgerð um, at lond, ið kríggjast, skulu fáa í lag vápnahvíld, ella tað kann gera av at senda friðarherlið at verja friðin. Trygdarráðið skal straks koma saman, um heimsfriðurin verður hóttur. 

Trygdarráðið er samansett av 15 limalondum, fimm av hesum eru fastir limir. Hini tíggju londini verða vald fyri eitt tveyára tíðarskeið í senn. Trygdarráðið kann viðmæla nýggj limalond og ráða til burturvísing av limalandi, sum áhaldandi brýtur meginreglur stovnsins. 

## Núverandi limir

Í trygdarráðnum eru fimtan limir. Ráðið hevur fimm fastar limir - USA, Stórabretland, Frakland, Kina og Russland - og tíggju aðrar limir, sum sita 2 ár í senn. Hinir tíggju limirnir verða valdir fyri 2 ár í senn av landabólkum: Fimm úr Ásia og Afrika, tveir úr Vesturevropa, tveir úr Latínamerika (Mið- og Suðuramerika) og ein úr Eysturevropa. Avgerðir Trygdarráðsins hava bert gildi, um í minsta lagi níggju limir atkvøða fyri. Ráðið hevur víðar heimildir, men samstundis hava føstu limirnir sonevndan sýtingarrætt (vetorætt), tað er, at tey einsamøll kunnu sýta fyri, at ein avgerð, sum øll hini annars eru samd um, verður viðtikin. Undir Kalda krígnum nýttu Sovjetsamveldið og USA mangan hendan møguleika og løgdu tí Trygdarráðið lamið í long tíðarskeið. 

*  USA (fastur limur)
*  Stóra Bretland (fastur limur)
*  Frakland (fastur limur)
*  Fólkalýðveldið Kina (fastur limur)
*  Russland (fastur limur)
*  Argentina (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
*  Avstralia (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
*  Ruanda (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
*  Luksemborg (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
*  Suðurkorea (1. januar 2013 – 31. desember 2014)
*  Litava (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
*  Kili (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
*  Kjad (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
*  Jordan (1. januar 2014 – 31. desember 2015)
*  Nigeria (1. januar 2014 – 31. desember 2015)

## Keldur


Bólkur:ST
Altjóða Dómstólurin

**Altjóða Dómstólurin** er einasti av seks høvuðstovnum Sameindu Tjóða, sum ikki heldur til í New York. Hann heldur til í Haag í Niðurlondum. Altjóða Dómstólurin er rættarligi høvuðstovnurin í ST skipanini. Ósemjur landanna millum kunnu verða lagdar fyri dómstólin, ið eisini er hægsti løgfrøðiligi myndugleikin í ST. Rætturin loysir løgfrøðiligar trætur millum lond og ráðgevur ST og serstovnunum í ST skipanini. Úrskurðir hjá dómstólinum eru endaligir og bindandi fyri avvarðandi lond og kunnu ikki kærast. Dómstólurin viðger mál, sum lond í semju leggja fyri hann, men kann ikki taka mál upp hjá einstaklingum, vinnufeløgum ella felagsskapum. Dómstólurin kann heldur ikki viðgera brotsverk ímóti mannaættini. Til hetta eru settir á stovn serdómstólar. 

Bólkur:ST
Aðalfundur Sameindu Tjóða

**Aðalfundurin** er eitt slag av heimstingi. Øll limalondini sita á aðalfundinum, og hvørt landið, líka mikið hvussu stórt ella lítið tað er, hevur eina atkvøðu. Samtyktir hjá aðalfundinum verða gjørdar við vanligum meiriluta, tó krevja upptøkur av nýggjum limalondum og tilráðingar um frið og trygd tveir triðingar í atkvøðumeiriluta. Aðalfundur Sameindu Tjóða hittist á hvørjum ári, vanliga frá september til desember . Avgerðir, sum aðalfundurin tekur, binda ikki limalondini løgfrøðiliga, men tær verða mettar at hava stóran týdning fyri støðutakan til mál í altjóða politikki, eins og tær ofta verða mettar at verða moralskt bindandi. 

Aðalfundurin hevur seks høvuðsnevndir:

# Fyrsta nevnd: Avvápnan og altjóða trygd.
# Onnur nevnd: Búskapar viðurskifti og fíggjarlig viðurskifti.
# Triðja nevnd: Almanna, hjálpar og mentanarlig viðurskifti.
# Fjórða nevnd: Serpolitisk viðurskifti og hjálandaavtøka.
# Fimta nevnd: Fyrisiting og fíggjarlóg.
# Sætta nevnd: Lógarviðurskifti.

## Kelda


Bólkur:ST
Rúna á Heygum

**Rúna á Heygum** er ein føroysk songkvinna, sum hevur sungið á mongum konsertum og syngur við á fleiri føroyskum tónleikaútgávum. Hon er ein av limunum í tónleikabólkinum Terji og Føstufressar. Ein av sangunum, ið hon syngur við Terja og Føstufressum er *Á ferð inn í dreymaland* (*Hákunardrongurin*). Henda sangin framførdu Terji og Føstufressar á Summarfestivalinum í 2012. Á útgávuni Amnesty tónar frá 1991 syngur hon sangin Frælsisvónin saman við Karl Martin Samuelsen.

## Tónleikaútgávur
Rúna syngur við á fleiri útgávum, sum onnur hava givið út, og á uppsamlingsfløgum/plátum/kasettubondum:

### Album
* 1991 - *[[Amnesty tónar]]*
* 1991 - *Hinumegin Ringvegin* - Kári Petersen, Rúna syngur við á sangum nummar 3 og 6.
* 1994 - *Eg eri so spent til jóla*
* 1995 - *Hjarnar*
* 1998 - *Jólafløgan*
* 1998 - *Myrkursins gongumenn*, Jóannes Jakobsen
* 1999 - *Eg eri so spent til jóla*
* 2000 - *Kenna tit Rasmus*
* 2000 - *Vælskapt brek*
* 2010 - *Vestmannavísur*

### Uppsamlingsfløgur
* 2002 - *Áraløg* - Martin Joensen
* 2004 - *Kvinna - úrvaldir sangir frá føroyskum kvinnum* 
* 2012 - *Jól fyri øll: Kendir føroyskir jólasangir* - Rúna syngur sangin *Tá milliónir tendra ljós*

## Keldur


## Slóðir úteftir

Bólkur:Føroyskar songkvinnur
Bólkur:Vestmenningar
Aðalskrivstovan í ST

**Aðalskrivstovan** (á enskum **United Nations Secretariat**) fevnir um øll tey, sum dagliga arbeiða fyri ST kring allan heimin. Á odda fyri umsitingini er Aðalskrivarin. Undir honum eru ráðskrivstovur við hvør sínum varaaðalskrivara. Sløk 9000 fólk starvast á Skrivstovuni, sum hevur høvuðssæti á Manhattan í New York. 

Aðalskrivarin hevur ein týðandi leiklut í arbeiðinum hjá ST at fáa frið í lag kring heimin, bæði sum einstaklingur og ígjøgnum tær nevndir og ráð, sum hann setir at kanna ósemjur og finna loysnir . Aðalskrivarin kunnar Trygdarráðið um hóttanir móti altjóða friði, og aðalskrivarin gongur ofta á odda fyri at fáa ST-lond at stuðla uppílegging í stríð . Til dømis heitti aðalskrivarin aftur og aftur á limalondini um at veita hermenn til stríðið í Ruanda í 1994, tó uttan úrslit. 

Kappingin um ST aðalskrivarasessin er hørð, og tað hevur víst seg at havt stóran týdning hjá ST-aðalskrivarum at hava góð viðurskifti við USA. Tveir teir fyrstu ST-aðalskrivararnir vóru úr Svøríki og Noregi, men í  dag skiftir aðalskrivarasessurin aloftast millum heimspartar . 

## Keldur
 

Bólkur:ST
Arabiska stavraðið

**Arabiska stavraðið** (arabiskt mál: أَبْجَدِيَّة عَرَبِيَّة‎ ’abjadiyyah ‘arabiyyah) ella **arabisk abjad** er skriftskipan fyri tað arabiska málið. Tað er ment til júst tað arabiska málið og verður skrivað frá høgru til vinstru og hevur 28 bókstavir. Versjónir av alfabetinum eru grundarlag fyri fleiri onnur skriftmál á øðrum málum, eitt nú tað persiska alfabetið, og fleiri norðurafrikonsk mál sum t.d. somaliskt. 

## Arabiska stavraðið
(OBS! Tú mást hava installerað stuðul fyri arabisku skriftina á tínari teldu/teldli, fyri at kunna síggja bókstavirnir her niðanfyri, um tú ikki sært teir kanst tú royna at velja **arabiskt** (arabisk/arabic) undir **encoding** í tínum internetkaga.)

***ا** 'ælif
***ب** ba'
***ت** ta'
***ث** þa' (sum enskt th, sum í thunder)
***ج** ġīm (dzjīm) (ǧīm)
***ح** ḥa'
***خ** khaa'
***د** dal
***ذ** ðal (sum enskt the, there ella this)
***ر** rā'
***ز** zay
***س** sīn (sum danska/norska ordið "sin")
***ش** sjīn
***ص** ṣād
***ض** ḍād
***ط** ṭā'
***ظ** ẓā'
***ع** ʿayn (ʔˤayn) (3ayn)
***غ** ghayn
***ف** fa'
***ق** qāf
***ك** kaf
***ل** lam
***م** mīm
***ن** nūn
***ه** ha'
***و** wāw
***ي** ja'

## Tey ymisku skapini
Í seinasta teiginum *Dømi um orð*, eru dømini tikin úr norskum og enskum.

## Keldur


Bólkur:Stavrað
Kinversk tekn

**Kinversk skrifttekn** (kinesisk) ella **Hanzi** (kinverskt mál: 漢字  einkult kinverskt: 汉字, pinyin: *Hànzì*; *Hàn-folksins skrifttekn*, eisini rópt *sinogramm*) er eitt sett á fleiri túsund fonetiskt-piktografiskum teknum, sum verða brúkt fyri at skriva á kinverskum, japonskum og koreanskum, og harumframt eldri sløg av vjetnamesiskum. 

Teknsettið er í Teivan, Suðurkorea, Norðurkorea og Japan kent sum ávikavist *hancha*, *hanja*, *[[hangul]]* og *[[kanji]]*. Hvørt tekn sær stendur fyri eitt stavilsi. 30% av teknunum sum verða nýtt dagliga eru einstavilsisorð. Restin er fleirstaviliesorð har týdningurin av teknunum avhongur av, hvørjum tekni/teknum tað stendur saman við. Tey flestu orðini krevja tvey tekn fyri at kunna verða søgd.

Umframt teir regionalu variantarnir, verður tað eisini skilt millum tvey sett av teknum, eitt *siðbundi* og eitt *einkult* sett, sum ofta hevur færri pennastrok pr. tekn. Tað siðbundnað settið verður í dag brúkt í Teivan og eisini í størri mun í Hongkong, meðan tað einkla settið av teknum alment er standard í meginlands-Kina, og hjá kinverjum, sum búgva í Singapor og Maleisia. 

## Søgulig menning

## Keldur


Bólkur:Kinesiskt skriftmál
Bólkur:Skriftskipan
Blóð

**Blóð** er flótandi vevnaður, sum fyllir blóðrenslið og flýtur gjøgnum kroppin. Blóðrenslið er hjarta, sum pumpar tað gjøgnum pulsæðrarnar (arteriur), tær hártunnu blóðæårarnar (kapillerini) og blóðæðrar (venur). Tann týdningarmiklasta uppgávan hjá blóðinum er at føra ilt og føðsluevni runt um allan kroppin til sellurnar og at fáa affalsevni burtur úr sellunum aftur. Eitt vaksið menniskja inniheldur 4-5 litrar av blóði.

Við stórum skurðviðgerðum, har roknað verður við at sjúklingurin missur nógv blóð, ella til heilivág, sum hjálpir móti ávísum sjúkum, letur man sjúklingin fáa frískt blóð við blóðyvirføring. Til hetta endamálið verða blóðdonorar tappaðir fyri blóð við jøvnum tíðarbilum, har umleið ein hálvur litur verður tikin.  Blóðið verður tó ikki givið í síni heild við blóðyvirføring, men verður býtt sundur í ymiskar komponentar (erythrosyttar, frískt fryst plasma, thrombosyttar), sum hvør í sínum lagi kann gevast til sjúklingar eftir teirra serstaka tørvi.

Blóð hevur 25 billiónir reyð blóðlikam (erythrosyttar), 1,5 billiónir blóðplátir (thrombosyttar), 35 milliardir hvít blóðlikam (leukosyttar) og umleið 2½ litir plasma, sum inniheldur eina røð av ymiskum eggjahvítaevni (proteinir). 

Tað finst ein long røð av blóðtýpuskipanum, sum eru grundaðar á í hvussu stóran mun yvirflatuantigenini á erythrosyttunum fyrikoma. Millum tær týdningarmestu skipaninar er AB0 (har man býtir upp í fýra blóðflokkar: A, B, AB og 0 (null)) og Rhesus (har man skilur ímillum Rhesus-positiv og Rhesus-negativ).

## Keldur


Bólkur:Lívfrøði
FAO

ST felagsskapurin **FAO** (á enskum *Food and Agriculture Organization of the United Nations*, á føroyskum **Matvøru- og Landbúnaðarfelagsskapur Sameindu Tjóða**) arbeiðir við millum øðrum spurningum um mat og føðslu. FAO er ST-felagsskapur, ið umsitur matvøru og landbúnaðarmál. Heimildirnar og endamálið hjá FAO eru at betra føðigóðsku og lívskor kring heimin, stuðla uppundir vøkstri í globala búskapinum og tryggja veitan av matvøru til tað vaksandi fólkatalið í heiminum. FAO fremur sítt endamál við at virka sum ein altjóða vitanardepil, ið veitir ráðgeving og stuðul til limalondini. Felagsskapurin samskipar og arbeiðir móti at áseta altjóða mannagongdir og reglugerðir. FAO og limalondini samstarva eitt nú innan menningarvirksemi, og limalondini kunnu gagnnýta dátugrunnar og hagtøl, ið felagsskapurin umsitur. FAO var settur á stovn í 1945 og hevur í 2013 190 limalond. 
 
Bert sjálvstøðugir statir kunnu fáa fullan limaskap í FAO. Stjórnarlógin hjá FAO inniheldur tó greiðar ásetingar um atlimaskap. Føroyar hava atlimaskap í FAO. Sum atlimur fáa Føroyar fulla atgongd og talurætt á ráðstevnum, aðalfundum og nevndarfundum, bert ikki atkvøðurætt. Tað er tó ikki vanligt, at atkvøtt verður um faklig ella politisk mál, ið verða viðgjørd. Føroyski áhugin er serliga fyri nevndini CoFi (stytting fyri *Committee on Fisheries*). Fyri Føroyar hevur tað stóran týdning at vera við í tí partinum, sum varðar av fiskivinnu. Flestu fiskivinnulond hittast javnan í CoFi at viðgera mál, sum hava felags áhuga, so sum felags meginreglur fyri burðardygga fiskivinnu. Nógvar altjóða leiðreglur um fiskivinnu og aling fáa sítt skap í CoFi, og tí er luttøka umráðandi fyri lond, sum ynskja at ávirka altjóða fiskivinnupolitikkin í framtíðini. 

CoFi heldur høvuðsfund annaðhvørt ár í Róm í Italia, har FAO høvuðsskrivstovan er. CoFi hevur tvær sernevndir, onnur arbeiðir við aling og hin við handli í fiskavørum. Tær hava eisini fund annaðhvørt ár. FAO aðalskrivstovan hevur harumframt eina deild fyri fiskivinnu og aling, sum skipa fyri serfundum og ger frágreiðingar viðvíkjandi fiskivinnu eftir áheitan frá CoFi, umframt at fiskivinnudeildin annaðhvørt ár ger eina umfatandi støðulýsing av fiskivinnu og aling. 

## Keldur

* Almenna heimasíðan hjá FAO

Bólkur:ST
Bólkur:Fiskivinna
Bólkur:Alivinna