open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kokain

**Kokain** (frøðiheiti: *benzoylmethyl ecgonine*) er slag av rúsevni vunnið úr kokabløðum. Kokain verður eisini rópt **coke**, **kavi** ella **C**. Kokain fæst sum pulvur, ið er hvítt ella gráhvítt og flykrut av útsjónd, men sokallað crack-kokain, ið er sera ódýrt kokain, er harafturímóti smáir, harðir grótlíkir klumpar, hvítir ella brúnir á liti.

Kokain kann snúsast, roykjast ella sprænast inn. Virknaðurin av kokaini vísir seg eftir fáar minuttir, tá ið tað verður snúsað inn og beinan vegin, tá ið tað verður roykt og sprænt inn. Tað virkar í 1-2 tímar.

Virknaðurin av kokaini er ógvuliga líkur virknaðinum av amfetamini, men styttri og ógvisligari. Tað gevur eina kenslu av orku, áræði, eydnusælu, kynsligum hugi og gleði. Hjáárin eru etingarólag og ótti, umframt skisofrenilíkar støður, har misnýtarin ikki longur er tann, hann eigur at vera. Tað er ógvuliga stutt ímillum tann skamtin, sum gevur rúsin, og tann skamtin, sum gevur bráðan yvirskamt, ið hevur deyða við sær, og tí er tað lívshættisligt at royna seg við kokaini. Tú fært høgt blóðtrýst, skjálvta og hjartablaktran, sum kann hava hjartasteðg og bráðdeyða við sær.

Kokain verður gjørt úr kokaplantuni, sum veksur og verður dyrkað í Andesfjøllunum í Peru, Bolivia og Kolumbia. Tá ið kokain er vunnið úr plantuni, verður tað smuglað til Norðuramerika og Evropa. Síðstu 30 árini hevur nógv verið lagt fyri at minka innflutningin av hesum ovurdýra rúsevni, men striltið hevur gingið. Millum annað tí at máttmiklir drøggbarónar, til dømis Medellin Kartellið í Kolumbia hava gjørt alt fyri forða hesum, og tí at tað loysir seg væl hjá fátæku bóndunum at dyrka kokaplantuna. Stjórnirnar í Peru og Bolivia hava eggjað og stuðlað bóndunum at velta aðra grøði, og Sambandsríki Amerika hevur veitt londunum fíggjarligan stuðul fyri fáa tey tamarhald á drøgghandlinum, men í báðum førum er lítið komið burturúr.

Í 1990-árunum hevði ólóglig drøggvinna, helst kokainvinnan stóra ávirkan á politikk og vinnulív í pørtum í Suðuramerika.

0,8 % av øllum næmingum í 9. flokki í Føroyum hava, sambært kanningum hjá ESPAD, roynt kokain.

## Sí eisini

* Narkotika

Bólkur:Rúsevni
Amerikanskur dollari

**USA dollari** (USD, $) er mynteind í Sambandsríki Amerika.
Ein amerikanskur dollari ($) svarar til 100 amerikanskar sentar (¢). 

## Myntir og seðlar
Galdandi myntir eru í hesum útgávum:  
* 1¢ (*cent*), 5¢ (*nickel*), 10¢ (*dime*), 25¢ (*quarter dollar*) 
* 50¢ (*half dollar*), 100¢ (*dollar*)

Galdandi pengaseðlar, sum ofta verða brúktir:
*$1, $5, $10, $20, $50, $100
Galdandi pengaseðlar, sum sjáldan verða brúktir:
*$2, $500, $1,000, $5,000, $10,000 

## Nýtslan av mynteindini í øðrum londum
Mynteindin verður eisini brúkt í amerikonskum hjálondum og ymsum øðrum londum: 

Puerto Riko, Amerikonsku Jómfrúoyggjar, Amerikanska Sámoa, Guam, Marshalloyggjar, Norðurmarianoyggjar, Mikronesia, Palau, Eysturtimor, Karibisku Niðurlond (Bonaire, Sint Eustatius og Saba), Turks- og Caicosoyggjarnar, Bretsku Jómfrúoyggjar, Bermuda, Ekvador, El Salvador, Panama, Belis, og Simbabvi.

## Sí eisini
*Kanadiskur dollari

## Ávísingar úteftir
*U.S. Currency, moneyfactory.gov (á enskum)
*US Mint, usmint.gov (á enskum)
*Coin Specifications, usmint.gov (á enskum)
* Amerikanskur dollari (peningaseðlar) (enskt) (týskt)

## Keldur


Bólkur:Gjaldoyra
Bólkur:USA
Kuvait

**Lýðveldið Kuvait** (arabiskt; دولة الكويت ella *Dawlat al-Kuwayt*) er eitt lítið land í Miðeystri. Høvuðsstaður er Kuwait City, og londinum hevur umleið 3,5 millionar íbúgvar. Í vestri hevur Kuvait mark við Saudi-Arabia, í norðri við Irak, og í suðri er Persaflógvi.

Á føroyskum verður landið við hvørt stavað Kuveit, men eftir føroyskum stavsetingarreglum eigur tað at verða stavað Kuvait.

## Søga

Í 1990 tók Irak Kuvait. Innrásin var atvold til Flógvakríggið, tá ið altjóða herlið við USA á odda róku irakar norður um aftur markið.

## Búskapur

Stórar oljukeldur hava gjørt Kuvait ovurríkt, og oljuídnaður er høvuðsvinna. Áðrenn olja varð funnin har í 1940-árunum, var landið fátækt og lítið framkomið. Men stóri oljuútflutningurin hevur gjørt tað til eitt av ríkastu londum í heiminum. Ovurstóra ríkidømið í Kuvait sæst aftur í til dømis dýrum bilum og stórsligum byggingum sum vatntornunum í høvuðsstaðnum. 

Irakska innrásin var sonn vanlukka fyri Kuvait. Tá ið irakar tóku seg aftur, settu teir eld á nógvar oljubrunnar, og hetta fekk álvarsligar avleiðingar fyri alt har um vegir og búskap landsins. Nógv olja rann í havið, og fuglur og sjódýr doyði. Nógv spreingievni og óbrostnar minur lógu eftir í oyðimørkini. Enn er ikki liðugt at rudda upp eftir flógvakríggið.

## Fólkið

Lívskorini eru góð; fólkið rindar ikki skatt, og skúlagongd, sjúkraviðgerð og mangar aðrar samfelagsveitingar eru ókeypis.

## Landafrøði

Kuvait er innast í Persaflógva. Landið er lítið, og meginparturin er oyðimørk.

## Keldur


Bólkur:Miðeystur
Bólkur:Asia
Hjartakrampi

**Hjartakrampi** (*angina pectoris*) eru herðindi av pínu í bringuni. Pínan kann breiða seg til háls, munn og út í armar. Henda pínan er tekin um súrevnistrot (iltmangul) í hjartanum.

Hjartað hevur eins og kroppurin tørv á súrevni, tá tað skal pumpa blóðið runt í kroppinum. Súrevnið verður flutt runt til allan kroppin og eisini til hjartað.

Tær æðrarnar, sum flyta blóðið við súrevni til hjartað, kallast hjartapulsæðrar.

Fleiri orsøkir kunnu vera til, at hjartað ikki fær nokk av súrevni.

Ein orsøk er, at hjartapulsæðrarnar kunnu verða tilkálkaðar, so at hjartað fær minni blóð, enn tað tørvar.

Tørvurin á iltaðum blóði økist, tá tú arbeiðir nógv, ella setur nógv á, tí nú skal hjartað sláa skjótari, enn tá ið tú hvílir teg. Av somu orsøk fáa fólk ofta hjartakrampa, tá ið tey gera  hart kropsligt arbeiði. Eisini í øðrum førum kann hjartað tørva meira súrevni enn annars. Vit kunnu nevna sálarliga strongd, undir kynsligum sambandi og um tú blívur kaldur/køld. Eitt hjartakrampaherðindi kanst tú meir enn so fáa undir slíkum umstøðum. 

Í Føroyum eru umleið 1000 fólk, sum hava hjartakrampa. Tey flestu eru mannfólk, sum eru oman fyri 50 ár.

Bólkur:Hjartasjúkur
Bólkur:Læknafrøði
Akne

**Akne** (*vulgaris*) er tann vanligasta húðsjúkan. So at siga øll fáa ringa húð eitt tíðarskeið í lívinum, meira og minni. Sjúkan (ella ilskan) byrjar vanliga um kynbúningaraldur og er sjónligast hjá 14-18 ára gomlum, síðan viknar sjúkan so líðandi. Tó er akne at síggja hjá 1 % av monnum og 5 % av kvinnum í 40 ára aldri.

Á kynbúningaraldri økist framleiðslan av kynshormonum í blóðinum, m.a. tað mannliga kynshormonið, testosteron. Hetta hormonið verður broytt av enzymum í fiti kertlunum til eitt virknari hormon, ið síðan elvir til størri fitikertlar, ið vinda uppá seg. Hetta hevur við sær, at útlátið úr fitikertlunum tippist av deyðum húðkyknum (keratin). Tað er atvoldin til pirrurnar.

Pirrur kunnu vera opnar við svørtum keratintøppi ella afturlatnar og hvítar á at líta. Bakteriugróðurin í fitini broytist, og aknebakterian (proprionbacterium acnes) fer at nørast.

Vanliga kemur bruni í pirrurnar og rundan um tær, og húðin kennist tjúkkari enn vanligt; bløðrur við bruna og kanska eisini størri bløðrur (cystur) koma fram.

Bólkur:Húðsjúkur
Fongsul

**Fongsul** ella **fangahús** er hús har ið fangar verða settir sum revsing fyri lógarbrot.

Bólkur:Bygningar
Bólkur:Løgfrøði
Heroin

**Heroin** er sterkt rúseitur vunnið úr morfini. Heroin verður eisini rópt **junk** ella **dope** á altjóðamáli. Heroin er annaðhvørt brúnt ella gráhvítt. Heroin, sum verður selt á gøtuni, er altíð blandað upp í onnur evni, so ein kann ongantíð vita við vissu, hvat ein fær. Harumframt sæst eisini roykiheroin, sum er eitt brúnligt, heldur grovari pulvur, at fáa.

Heroin verður sprænt beinleiðis í blóðið. Á tann hátt fær nýtarin ein størri vælverurús, enn um evnið verður svølgt. Verður evnið sprænt inn, er vandi fyri ígerð, tí nálirnar eru ikki altíð sóttreinsaðar. Heroin kann eisini verða sniffað ella roykt.

Virknaðurin vísir seg eftir fáar minuttir, um tað verður andað niður í lunguni ella roykt, og eftir fá sekund, um tað verður sprænt inn. Heroin virkar í uml. 3-6 tímar.

Fyrst upplivir nýtarin eina kenslu av ómetaligari gleði, sum verður avloyst av einari kenslu av hita, hvíld og gleði. Persónurin upplivir, at allir trupulleikar, væntanir og trýst frá umhvørvinum verður lagt aftur um bak. Tilvenjingin er bráð, og kroppurin verður bundin av hesari nýtslu eftir bara 5-6 dagar. Harumframt hendir ein ógvuslig tolsemismenning, ið merkir, at næsta skot kemur bara at snúgva seg um at sleppa fjáltrinum, ikki fyri at uppliva rúsin.

Heroin ávirkar eitt ávíst slag av nervakyknum, tær opoidu nervakyknurnar. Harvið verða GABA-nervakyknurnar hind¬raðar í at tálma teimum nervakyknum, sum gera og úrskilja dopamin. GABA er eitt fráboðanarevni, sum sendir upplýsingar víðari til heilan. Hetta hevur við sær eina økta úrskiljing av dopamini, og heroin virkar tí rúsandi. Men aftaná verður ein dølskur og móður. At nýta heroin hevur óregluligan og seinan andadrátt við sær, og harumframt andar ein ikki so djúpt. Fær ein ov nógv av heroini í seg, gevst viðkomandi at anda, tí heroin ávirkar andadráttarmiðstøðina í heilanum, og tí doyr nýtarin.

0,6 % av øllum næmingum í 9. flokki í Føroyum hava, sambært kanningum hjá ESPAD, roynt heroin.

Bólkur:Rúsevni
Badminton

**Badminton** er bóltleikur við fjaðurbólti ið verður sligin við kettjara tvørtur um net sum einmansleikur ella tvímansleikur.

Bólkur:Badminton
Bólkur:Ítróttur
Michael Maze

**Michael Maze** (føddur 1. september 1981 í Fakse, Danmark) varð kosin besti ítróttamaður í Danmark og var sera væl umtóktur, tá ið hann til HM í Kina í 2005 varð heimsins fjór besti borðtennisleikari. Síðani varð hann skaddur fleiri ferðir og ætlaði at steðga at spæla borðtennis.

Men hann hevur nú sett sær fyri at stríðast fyri aftur at náa bestu úrslitum og vinna virðislønir.

## Nøkur úrslit
* 2004 - Bronsu í tvímansleiki á Summar-OL 2004 í Athen
* 2005 - Bronsu í einmansleiki til HM í Shanghai
* 2005 - Gull í liðkapping til EM í Århus
* 2007 - Bronsu í einmansleiki til EM í Beograd
* 2009 - Gull í einmansleiki til EM í Stuttgart
* 2009 - Silvur í liðkapping til EM í Stuttgart

Bólkur:Borðtennisleikarar úr Danmark
Bólkur:Luttakarar á Summar-OL 2012
Bólkur:Luttakarar á Summar-OL 2008
Borðtennis

**Borðtennis** er spæl við lítlum løttum bólti ið verður sligin við batti um net á (stórum) borði.

Bólkur:Borðtennis
Bólkur:Ítróttur
Kurvabóltur

**Kurvabóltur** er bóltleikur millum tvey lið á fimm leikarum har sum málini eru upphongdar netkurvar. Hesar kurvar eru í eini hædd sum er áljóðandi 3,048 m. Fyrsti dysturin ímillum skipað lið var í Springfield, Massachusetts í USA í 1891. Í liðítrótt, til dømis í kurvabólti, mugu leikarar arbeiða saman, skulu teir vinna. Hvør leikari hevur sítt pláss á liðnum, og allir eru líka týðandi, at liðið skal vinna. 

Stuðlar og sjónvarp ávirka ítróttina nógv. Bestu leikararnir vinna milliónir, og størstu ítróttahendingarnar síggjast um allan heimin um fylgisvein. 

Kurvatromin er 305 cm. upp frá gólvinum.

Brot/snýting:

·   Bólturin kann verða tveittur í kurvuna, tveittur ímillum leikarar, rullaður, dribblaður osfr. 

·   Bólturin og tann, ið hevur bóltin mugu verða innan vøllin.

·   Um leikarin við bóltinum verður dekkaður tætt, kann hann ikki standa stillur við bóltinum í meira enn 5 sek uttan at dribbla bóltin ella tveita hann burt.

·   Bólturin má ikki vera sparkaður ella boksaður. Hetta kann føra til tekniskan feil.

Har eru ymisk sløg av feilum, ein leikari kann fáa. Offensivir, persónligir og ósportligir. Offensivir feilir koma fyri, tá ið leikarin, sum er í álop ger ein feil. 

·   Tíðaravmarkað (tað er avmarkað, hvussu leingi eitt lið kann hava bóltin. Til dømis er eitt álop 24 sekund langt, men um bólturin rakar ringin uttan at fara í kurvina, verður tíðin sett til 14 sekund, um hon er farin niðurum tað. Hetta ger, so liðið, sum er í álop fær tíð til at royna umaftur.

Bólkur:Ítróttur
Bólkur:Kurvabóltur
Pedda Post

**Pedda Post** (enskt: Postman Pat) er bretsk teknifilmsrøð fyri smá børn. Sjónvarpsteknifilmsrøðin hevur verið at sæð í sjónvarpsrásini hjá Kringvarpi Føroya við føroyskari talu.

Bólkur:Sjónvarpssendingar
Bólkur:Børn
Jødar

**Jødar** (norrønt: *gýðingar*) er heiti, ið verður nýtt um fólk, sum hoyra til trúnna, jødadómin. Søgan hjá jødum er nær knýtt at átrúnaði teirra, jødadómin. Jødar trúgva á ein Gud, sum gjørdi sáttmála við ættfaðir terirra, Ábraham, fyri uml. 4000 árum síðan. Jødar skuldu blíva Guds úrvalda fólk. Afturfyri lovaðu teir at halda lógir Guds og boða boðskap hansara. 

Í 1914 vóru 13 milliónir jødar í øllum heiminum. Tríggjar milliónir í USA, ein millión í Vestur- og Miðevropa og færri enn ein millión í arábisku londunum. Restin, átta milliónir, búðu undir ræðuligum umstøðum í Eysturevropa og í Russlandi . Nógvir jødar bardust í russisku kollveltingini í teirri trúgv, at frælsi og javnrættur eisini var galdandi fyri teir. Men so var ikki . 

Sovjetska stýrið arvaði forfylgingina frá tsarveldinum. Tíðliga í 1920unum vóru fleiri enn 1.000 jødaforfylgingar í Ukraina, og 17.000 jødar lótu lív. Nógvir, ungir jødar rýmdu tískil úr Russlandi til Palestina. Hesi fólkini droymdu um at byggja upp eitt samfelag eftir sosialistiskum hugmyndum um frælsi, javnrættindi og rættvísi. Men kreppan gjørdi um seg, og í 1929 løgdu arábar í Palestina eftir jødisku flóttafólkunum. 

Sí eisini: Samáriabúgvar

Bólkur:Fólk
Bólkur:Semittar
Bólkur:Jødadómur
Amerikanska Borgarakríggið

**Amerikanska Borgarakríggið** (1861 – 1865) brast av álvara á tann 12. apríl í 1861. Kríggið herjaði um stóran part av USA. Tríggjar milliónir amerikanarar kríggjaðust og 600 000, tað vil siga tvey prosent av fólkinum í landinum, læt lív. Heimini vórðu hermannabúðir og kirkjur og skúlar vórðu sjúkrahús. Frá 1861 til 1865 bardust amerikanarar sum óðir móti hvørjum øðrum. Orsøkirnar vóru mangar. Men tað, sum byrjaði sum eitt stríð um rættindi í einstøkum statum, endaði sum eitt kríggj um, hvat frælsi í Amerika í grundini hevði at týða.

Herarnir í borgarakrígnum høvðu góð vápn. Øll framleiðsluvinna í Norðurstatunum legði seg eftir at menna vápnaframleiðsluna og bara í 1862 fingu tey 240 einkarrættir til vápn. Fyri fyrstu ferð sóust tokkanónir, landminur, kikarasikti, hernaðartelegrafar og byrsur sum skutu nógv skot og skjótt.

Í 1862 visti Lincoln, at tað ikki var gjørligt at endurreisa gamla samveldið. Neyðugt var at gera eitt nýtt, og Lincoln metti, at bara avtøkan av trældóminum kundi styrkja hugskotið um eitt nýtt samveldi. Hann bíðaði eftir einum sigri, so hann kundi senda út boðini um avtøkuna av trældóminum. Men hann noyddist at bíða leingi. 

Les meira á USA.

Bólkur:19. øld
Bólkur:Amerikonsk søga
Bólkur:Borgarakríggj
Bólkur:1860-árini
Eg veit, hvat tit gjørdu í fjør summar

**Eg veit, hvat tit gjørdu í fjør summar** (enskt: I Know What You Did Last Summer) er ein amerikanskur ræðufilmur frá 1997. Filmurin er spældur inn í Bodega Bay í Kalifornia. Høvuðsleikarar í filminum eru Jennifer Love Hewitt (Julie James), Sarah Michelle Gellar (Helen Shivers), Freddie Prinze Jr. (Ray Bronson) og Ryan Phillippe (Barry William Cox). Filmurin eru framleiddur í USA. Leikrit hevur Kevin Williamson skrivað eftir skaldsøgu hjá Lois Duncan.

## Søgugongd

Fýra vinfólk koyra ein mann yvir, og hann doyr. Tey sleppa sær av við líkið og lova hvørjum øðrum, at tey ongatíð skulu fortelja nøkrum um hendingina. Men eitt ár eftir fáa vinfólkini eini óhugnalig boð um, at onkur veit, hvat tey gjørdu í fjør summar. Og so verður alt til eina blóðdálkaða marru fyri øll fýra.

## Virðirslønir

## Leikarar

* Jennifer Love Hewitt: Julie James
* Sarah Michelle Gellar: Helen Shivers
* Ryan Phillippe: Barry Cox
* Freddie Prinze Jr.: Ray Bronson
* Bridgette Wilson: Elsa Shivers
* Anne Heche: Melissa Egan
* Johnny Galecki: Max Neurick
* Muse Watson: Ben Willis / Fiskimaður
* Stuart Greer: Løgreglumaður David Caporizo

## Slóðir úteftir

* www.allmovie.com
* Internet Movie Database

Bólkur:Amerikanskir filmar
Familjan Griffin

**Familjan Griffin** (enskt: *Family Guy*) er ein amerikonsk sjónvarpsteknifilmsrøð. 

Familjan Griffin er ein næstan vanlig, løgin forstaðarfamilja í Quahog, Rhode Island, ið er skapað av Seth MacFarlane. 

## Familjan

* Peter Griffin
* Lois Griffin
* Meg Griffin
* Chris Griffin
* Stewie Griffin
* Brian Griffin

## Slóðir úteftir

* Official Website

Bólkur:Sjónvarpsrøðir úr USA
Idaho

**Idaho** (enskt: *State of Idaho*) er ein lutstatur í Sambandsríkinum Amerika við umleið 1,5 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Boise. Í norðri hevur Idaho mark við Kanada (British Columbia), í eystri við Montana og Wyoming, í suðri við Utah og Wyoming, og í vestri við Washington og Oregon. Í 1890 bleiv Idaho stakríki í USA. 

Eyknevni er Gimsteinstaturin (Enskt: *The Gem State*). 

## Landalæra

### Náttúra

Eystast móti fjøllunum ganga stór fylgi av neytum, hetta eru kjøteyt, og eru tey hálvvill. Fyrr høvdu teir menn á rossbaki at ansa eftir teimum. Har er eisini nógv til av seyði og rossum. Landslagið í Klettafjøllum í Eystur-Idaho er sera vakurt, og summastaðni hava teir friðað stórar víddir, so har má ikki mannahond koma at. Her kanst tú síggja brøtt fjøll, gjáir, dimmar, líðir, vøkur vatn, har tað yður av sílum, sum tú kanst fiska, heitar goskeldur, risatrø og ikki at gloyma - spakar visundar og bjarnir. 

Á hesum friðaða landi gongur nøgd av dýrum, sum sjálvsagt eisini eru friðað. Har eru bjarnir, bævrar, vísundar, o.o. Gitnasta av hesum parkunum, teir kalla, er Yellowstone National Park, sum er størri enn Sæland. Til at gera tað meira atkomiligt hava teir lagt bilvegir gjøgnum parkirnar og bygt gistingarhús í teimum.

## Sí eisini
* USA

*
Pandora

**Pandora** er ein sjeynda-generatións hondhildin spælkonsol, ið vantandi verður útgivin í august í 2008, og fer tá, ífylgi framleiðarunum, at verða kraftigasta hondhildna spælkonsolin á marknaðinum.

Pandora er ein andaligur efturfylgjari til GP32 og GP2X, og er framleitt av trimum amerikanskum spæl enthusiastar, og teirra mál er í teirra egnu orðum at skapa "the ultimate open source handheld device". Maskinan er ment í samráð við "forum community" og vanligir brúkarar hava kunna ynskt sær features og tekniskar specifikatiónir og framleiðararnir hava tikið hesi ynski til sín og designa Pandora eftir hesum. Nógvir software forritarar gera software til gomlu GP32 og GP2X og teir arbeiða eisini við at flyta tað tey forritini til Pandora, og við at gera nýtt system software hana.

Maskinan megnar at koyra fleiri emulatorar og nógv vanligt Linux software, og eisini alt sum er skapt til GP32 og GP2X. Av emulatorum kann hon til dømis koyra Playstation 1, Sega, NES og SNES, Gameboy, DOSBox og ScummVM. Av tí at hon hevur ein GPU er hon eisini nóg máttmikil til at koyra Quake 3 og nýggi Firefox 3 er vorin so lættur í vendingini at hann koyrur væl á Pandora. Og so kann man brúka VLC Media Player til at avspæla nær um allar video fílar á henni.

Í fylgi heimasíðuni verður prísurin umkring £199 (inc. VAT), $330, € 212 (Ex.VAT).

## Slóðir úteftir

* Official Website

Bólkur:Teldufrøði
Skotvápn

**Skotvápn** er vápn til at skjóta við. Vápnaídnaðurin er ein av heimsins størstu ídnaðum. 

Eitt mett miðaltal uppá 42 prosent av morðum um allan heim, verða framd av einkultpersónum og brotsmannaliðum, ið nýta skotvápn . 

## Í USA

Skotvápn er ein inngrógvaður partur av borgararættindunim í USA, og stendur í grundlóguni. Í USA verða 11 000 fólk skotin til deyðis árliga. Í einum heimi í USA, har skotvápn er í húsinum, økist vandin fyri, at ein í húsinum verður myrdur við 41 % (sbrt. Amnesty International). 

Ein kanning hjá Harvard School Of Public Health staðfestir, at fleiri morð henda í teimum amerikansku statum har fólk eiga lutfalsliga fleiri skotvápn.

## Kelda


Bólkur:Tøknifrøði
Bólkur:Bardagar
Bólkur:Løgfrøði
Vága Floghavn

**Vága Floghavn** er einasti flogvøllur í Føroyum, og er hann staðsettur i Vágunum omanfyri Sørvág. Flogvøllurin hevur eina flogbreyt, ið er 1.799 metrar til longdar.

Flogfør flúgva hvønn dag ímillum Føroyar og útlondini. 

## Søgan

Vága Floghavn er upprunaliga hernaðarfloghavn bygd undir Seinna heimsbardaga. Fyrst í sekstiárunum gjørdist tørvurin á flogferðslu til Føroyar so mikið stórur, at farið varð undir at nútímansgera floghavnina við m.ø. hentleikum til ferðafólk. 1. juli 1963 læt floghavnin upp fyri vanligari flogferðslu, og fyrsta flogfarið eftir hetta lendi 17. juli. Fyrstu tíðina vóru einans skrúvuflogfør nýtt. Síðani 1977 hava eisini nýmótans jettflogfør røkt rutusambandið til floghavnina. 

Atlantic Airways fór í 1988 at flúgva millum Danmarkar og Føroya. Fyrstu tíðina átti danskt felag í flogfelagnum. Seinni gjørdist tað føroyskt burturav og flýgur nú eisini til t.d. Noregs, London, Reykjavíkar og Barcelona.

Í 7 mánaðir í 2006 fleyg FaroeJet millum Vága Floghavn og Kastrup floghavn, men gavst við hesum vegna fíggjarligum trupulleikar.

Statens Luftfartsvæsen hevði umsitingina av floghavnini um hendi frá 1963 til 30. apríl 2007. 1. mai 2007 yvirtók Føroya Landsstýri Vága Floghavn. Frá sama degi varð floghavnin landsstovnur undir Vinnumálaráðnum. Frá 24. juli 2008 hevur floghavnin verið skipað sum partafelag við Landsstýrinum sum einasta eigara. 

Tann 3. desember 2011 varð longing av flogbreytini liðug. Flogvøllurin fór tá frá at vera 1.200 m til at vera 1.799 m til longdar. 17. juni 2014 var nýggj farstøð tikin í nýtslu, teknað av Selmar Nielsen, arkitekti.

## Ferðsla um flogvøllin

Ferðslan um flogvøllin er yvirhøvur vaksin tíðina síðani hann opnaði fyri sivilari flogferðslu í 1963.

Í 1963 flugu 946 persónar um flogvøllin, og fór ferðslan upp um 10.000 fólk í 1967. Í 1979 flugu fyri fyrstu ferð yvir 50.000 ferðafólk um flogvøllin, í 1988 fór ferðafólkatalið uppum 100.000, men fall tað aftur í samband við búskaparkreppuna í fyrru helvt av 90-árunum. Í 2001 fór ferðafólkatalið fyri fyrstu ferð upp um 150.000, meðan ferðafólkatalið fór upp um 200.000 fyri fyrstu ferð í 2006. Í 2011 flugu 203.499 um Vága floghavn.

Ferðslan um Vága floghavn í miðal fyri hvørt 5 ára tíðarskeið síðani hann opnaði hevur verið:

## Keldur


Bólkur:Samferðsla og flutningur
Bólkur:Flogvøllir
Bólkur:Bygningar
Bólkur:Bygningar og bygningsverk í Føroyum
Bólkur:Vágar
Bólkur:Ferðavinna í Føroyum
Rhode Island

**Rhode Island** (enskt: *State of Rhode Island*) er stakríki í Sameindu Statunum við umleið 1 mió. íbúgvum. 
Rhode Island er tað minsta stakríkið, bæði í Nýonglandi og í USA. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Providence. 
Í norðri og í eystri hevur Rhode Island mark við Massachusetts, og í vestri við Connecticut. Í suðri liggur Atlantshavið. Í 1790 bleiv Rhode Island lutstatur. Eyknevni er Hin Havstaturin (enskt: *The Ocean State*).

## Fólkatalsfrøði

Rhode Island er tað stakríkið í USA, har fólkatættleikin er størstur. Víddin á lendinum er 3.140 km². Til samanbering er Føroyar 1.399 km². Har býr eisini meiri enn ein millión fólk. Fólkatættleikin í Føroyum er 34,5 í 2015. Í Rhode Island er fólkatættleikin uml. 388 fólk fyri hvønn km² í 2015. Fólkatættleikin á 388/km² er hægri enn í flestu amerikonsku statunum. Tann rómversk-katólska kirkjan er størsti trúarbólkur í Rhode Island; umleið 63 % av fólkinum eru rómverskir katolikkar í 2014. Hetta er hægsta talið av katolikkum í USA. 27 prosent eru protestantar. Fólkið er ættað úr Italia (19 %), Írlandi (18,3 %), Onglandi (12,1 %), Portugal (8,2 %), og Fraklandi (8 %). Skift á fólkatalið var bruttotjóðarúrtøkan umleið 293.000 krónur (41,678 USD) í 2015. Eisini er Rhode Island millum ríkastu stakríki í USA.

## Landafrøði

State of Rhode Island er tann minsti lutstatur í Sameindu Statunum, USA. Til støddar er Rhode Island sum Luksemborg í Beneluks. Lutstaturin fevnir um eitt øki á 4,002 km². Rhode Island er eitt heilt lítið stakríki á eysturstrondini í Ný Onglandi við Atlantshav. Tað hevur mark ímóti Massachusetts og Connecticut. Í Rhode Island eru umleið 38 oyggjar; størsta oyggin kallast Aquidneck Island ella *Rhode Island*. Aðrir stórar oyggjar eru t.d. Conanicut Island, Block Island, Prudence Island, Goat Island, v.f. Á Aquidneck Island, sum eisini verður nevnt Rhode Island og er 98 ferkilometrar til støddar, búgva 58.000 fólk. Flestu fólkið búgva sosatt ikki á oyggjunum, men í *Providence Plantations* (á meginlandinum m.a. í størstu býurin Providence og økinum rundanum). Staturin er landafrøðiliga býtt í tvey. Meðan eysturparturin av statinum hevur eitt landslag eyðkent við sínum vøkrum strondum, oyggjar og sker, er vesturparturin av Rhode Island mest sum alt skógarlandslag. So lágt er lendið, at hægsti heyggjurin, Jerimoth Hill, er ikki hægri enn 247 m.

### Oyggjar

Nógvar oyggjar eru í Rhode Island. Summar oyggjarnar eru bara smáir og óbygdir hólmar, aðrar eru stórar og tættbygdir. Aquidneck Island er størsta oyggin og eisini tann fólkaríkasta oyggin. Býurin Newport liggur við Easton-víkina í syðra parti av Aquidneck-oynni. Oyggin Block Island er hin næststørsta. Høvuðsbýurin á Conanicut eitur Jamestown. Gott buss og ferjusamband er millum oyggjarnar.

## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

*
Bólkur:Oyggjar í USA
Connecticut

**Connecticut** (enskt: *State of Connecticut*) er stakríki í Nýonglandi, í landnyrðingspartinum av Sambandsríkinum Amerika. 
Her búgva umleið 3,5 mió. fólk. Connecticut er eitt av minstu stakríkunum í USA og tað næstminsta í Nýonglandi. Einans Rhode Island er minni.
Høvuðsstaðurin í Connecticut kallast Hartford og størsti býurin er Bridgeport. Eyknevni er Stjórnarskipansstaturin (enskt: *Constitution State*). 

## Søga
Umleið 1640 komu fyrstu niðursetufólkini til landslutin Connecticut. Hetta vóru fólk, sum vóru flutt úr Bretlandi til USA fyri at finna eitt stað, har tey kundu stovnseta og byggja upp eitt reint kristið samfelag. Í 1788 bleiv Connecticut lutstatur í USA. Í dag búgva 3,4 mió. fólk í Connecticut og átrúnaðarliga myndin er sera sprøklut. Connecticut er eisini eitt av ríkastu stakríkum í USA. 

## Landafrøði
Connecticut er eitt lítið stakríki á eysturstrondini í Ný Onglandi við Atlantshav. Tað hevur mark við Massachusetts í norðri, við Rhode Island í eystri, og við New York í vestri. Í suðri liggur Atlantshavið. Connecticut er eitt av minstu londunum í USA, men har búgva umleið 3,5 mió. fólk. Montana er til dømis meiri enn 10 ferðir so stór sum Connecticut, men har búgva færri fólk (uml. 1 mió.). Fólkatættleikin á 285/km2 er hægri enn í flestu amerikonsku statunum. Tann stóra áin Connecticutá sker stakríkið í tvíningar. Størsta vatnið í Connecticut er í Litchfield- og Fairfield County. Tað verður nevnt Candlewood Lake. Størsti havnabýur er Bridgeport á eysturstrondini við Atlantshav. Hartford er høvuðsstaður og aðrir stórir býir eru New Haven, Stamford, Waterbury, Norwalk, Danbury, New Britain, Greenwich og Bristol. Samlaða støddin er 14,357 km2. Víddin er næstan tann sama sum hjá Montenegro (13,812 km2). Mount Frissell er hægsta fjall í statinum - 725 m.

## Størstu býir
Teir 10 størstu býirnir í Connecticut eftir íbúgvatali vóru í 2018 hesir:
* Bridgeport - 144 900 
* New Haven - 130 418
* Stamford - 129 775
* Hartford - 122 587
* Waterbury - 108 093
* Norwalk - 89 047
* Danbury - 84 730
* New Britain - 72 453
* Bristol - 60 032
* Meriden - 59 540

## Myndir

Highest Point here.JPG|Hægsta punktið (725 m) í Connecticut er á suðursíðuni á fjallinum *Mount Frissell*, sum liggur í útnyrðingshorni av stakríkinum.
LakeMcdonoughFromTunxisTrail.jpg|Vatnið *Lake Mcdonough*, sum liggur í ein útnyrðing av høvuðsstaðinum Hartford. 
Connecticut_State_Capitol,_February_24,_2008.jpg|Tinghúsið í Hartford, Connecticut.
Connecticut River, Connecticut LCCN2012631727.tif|Áin Connecticut 
Mynd:First Congregational Church, Woodstock CT.jpg|Kirkjan í Woodstock 
Bridgeportindustry.JPG|Havnabýurin Bridgeport er størsti býur í Connecticut.
New_Haven_from_East_Rock.jpg|New Haven er næststørsti býur.
Mynd:Yale Law School dining hall 1.JPG|Matarhøllin hjá *Yale Law School* í New Haven.
Mynd:Five Mile Point Light - New Haven CT.jpg|Viti í New Haven


## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

## Slóðir úteftir
* Heimasíða, ct.gov
* Connecticut á kortinum
* Connecticut, wikivoyage.org (enskt)

## Keldur


*
Makó

**Makó** er ein lítil býur í Csongrád landslutinum í Ungarn, nærindis Szeged. Grannabýir eru Hódmezővásárhely og Tótkomlós.

Bólkur:Býir í Ungarn
South Carolina

**South Carolina**, á føroyskum ofta nevndur **Suðurcarolina**, (enskt: *State of South Carolina*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 4,3 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Columbia. Í 1788 bleiv Suðurcarolina lutstatur í USA. Í norðri hevur Suðurcarolina mark við North Carolina og í suðri við Georgia. Í eystri liggur Atlantshavið. Eyknevni er *The Palmetto State* (Palmetto er eitt slag av pálmi). 

Nikki Haley (fødd 20. januar 1972 í Bamberg, Suðurcarolina) var guvernørur frá 2011 til 2017. Hon umboðaði republikanararnar. Haley er amerikanari, ættað úr India. 

## Søga

Eftir ferðir Kolumbusar til Karibia gjørdu nógvir evropeiskir sjófarar rannsóknarferðir til USA. Teir fóru at leita eftir gulli og øðrum ráevnum og at hyggja eftir londum, har evropearar kundu búseta seg. Í Carolina funnu evropeiskir rannsóknarfarar átuligar fruktir, sum teir ongantíð høvdu sæð fyrr. Tað vóru til dømis chili, mais og kakao. Teir tóku fruktirnar heim aftur við sær til Evropa. Nógvir ævintýrarar fóru eisini til Carolina at leita eftir gulli. 

Yamaseefólkið loypur á niðursetubygd í Eystur-Suðurcarolina í apríl 1715, og mangir hundrað enskir niðursetumenn verða dripnir. Trælauppreistur skakar Suðurcarolina í 1739. 

## Búskapur

### Ídnaður

Ídnaðurin í statinum er fjølbroyttur, og landbúnaðurin er ógvuliga framkomin. Har verður gjørt millum annað flogfør, jarnbreytarvognar, bilar, traktorar og aðrar landbúnaðarmaskinur, alt verður tilvirkað við bestu amboðum og í best hóskandi sniði. Carolinskur varur eru tí nógv eftirspurdar, helst bilarnir og landbúnaðarmaskinurnar eru væl umtókt. 

Tað eru ofta stór samtøk, sum eiga ídnaðarvirkini, og tey leggja stóran dent á at leggja fremleiðsluna soleiðis til rættis, at tað mest møguliga arbeiðið verður gjørt við maskinum, og tí er talið á arbeiðsfólki ofta lítið. Hesi feløg hava eisini kønar teknikarar og verkfrøðingar at gera royndir til at fáa gjørt fremleiðsluna betri og betri ella at finna tól, sum kunnu spara fólk, og soleiðis gera tað, ið tey fremleiða, bíligari.

## Politikkur

Við stórum meiriluta hevur amerikanski staturin Suðurcarolina samtykt at strika suðurstatsflaggið av stjórnarbygninginum í juli 2015. Avgerðin varð tikin eftir ein 13 tíma langan fund. Politikararnir hava samtykt eina lóg, sum merkir, at suðurstatsflaggið ikki longur skal veittra yvir stjórnarbygningin í Columbia. Lógin varð samtykt við 94 atkvøðum fyri og 20 ímóti í umboðsmannatinginum. Suðurstatsflaggið, ið stavar frá Amerikanska Borgarakrígnum frá 1861 til 1865, er fyri mong ein ímynd av trælahaldi og rasismu.

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir í Suðurcarolina eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:
# Charleston - 137 566
# Columbia - 131 674
# North Charleston - 115 382
# Mount Pleasant - 91 684
# Rock Hill - 75 048
# Greenville - 70 635
# Summerville - 52 549
# Goose Creek - 43 665
# Hilton Head Island - 39 861
# Sumter - 39 642

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: sc.gov
* South Carolina, wikivoyage (á enskum)

## Keldur

*
Mississippi

**Staturin Mississippi** (enskt: *State of Mississippi*) er stakríki í Sameindu Statunum við umleið 3 mió. íbúgvum. Jackson er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Í norðri hevur Mississippi mark við Tennessee, í eystri við Alabama, í suðri og vestri við Louisiana, og í vestri við Arkansas. Í suðri liggur Meksikoflógva. Í 1790 bleiv Mississippi stakríki í USA. Eyknevni er Magnoliastaturin (enskt: *The Magnolia State*). Magnolia er eitt slag av kjarri.

Framvegis er Mississippi strálbygt í stórum økjum. Íbúgvatættleikin er 24,5 persónar fyri ferkilometurin (fólkatættleikin í Føroyum er í miðal um leið 35,5 fólk fyri hvønn km2). Jackson er størsti býur í Mississippi, og fyrisitingarligur høvuðsstaður fyri lutstatin. Har búgva fleiri enn 172,000 túsund fólk. Johnny Cash-sangurin “Jackson” snýr seg um henda býin. Gulfport er næststørsti býur. Hann er týdningarmikil havnabýur við uml. 70,000 fólkum.

## Navnauppruni
Orðið "Mississippi" er antin úr einum ojibwe-indianskum navni Messipi, ið merkir “stór á”, algonkin-indianskt, Missi Sepe, ið merkir “Vatnanna faðir” ella chippewa-indianskt, Mici Zipi, ið merkir “Tann Stóra Áin.”

## Landafrøði

 Tað mesta av Mississippi - uml. 65 % - er skógarlendi. Í Mississippi eru nógvar áir. Á vestursíðuni er fyri tað mesta slættlendi, og har eru fleiri góðar havnir. Nógvastaðni eru stór slættlendi við sera fruktagóðari jørð. Sandur, móra og leirur, sum áirnar bera við sær, gera, at áarlendið er avbera fruktagott og hóskar væl til m.a. grønmetisdyrkan. Har jørðin er kargari, verður velt nøkur ár, og so liggur hon sum opinekra, til hon er vorðin fruktagóð aftur natúrliga. Nakrar av longstu áum í Mississippi eru Mississippi River, Pearl River, Pascagoula River og Tombigbee River. Áin Mississippi River, sum er mark millum Mississippi og Louisiana og Arkansas, er ein tann størsta og longsta áin í Amerika. Stóru áirnar og mýrarnar eru tilhaldsstaður hjá nógvum djóra- og plantumeingi. Meginparturin av Suðurmississippi eru Mississippi River-oyrarnar. Suður móti Meksikoflógvin er ógvuliga heitt. Biloxi er ein av stóru havnabýunum í Suðurmississippi.

## Søga
Fyrstu evropeisku niðursetumenninir í Mississippi gróvu í analoysi út mest sum allar gravheyggjar í Mississippi og beindu fyri týdningarmiklum prógvum, sum søgdu frá hvat var í teimum, og hvussu teir vórðu gjørdir. 

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir eftir íbúgvatali vóru í Mississippi í 2019 hesir:
# Jackson – 160&nbsp;628  
# Gulfport – 71&nbsp;705
# Southaven – 55&nbsp;780
# Biloxi – 46&nbsp;212
# Hattiesburg – 45&nbsp;863
# Tupelo – 38&nbsp;312
# Olive Branch – 38&nbsp;924
# Meridian – 36&nbsp;347
# Greenville – 29&nbsp;085
# Horn Lake –  27&nbsp;272

## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða hjá stjórnini: mississippi.gov
* Mississippi, wikivoyage (á enskum)

## Keldur



*
Telduspøl

**Telduspøl** ella **telduspæl** er spæl spælt í teldu. Til dømis ævintýrspæl, talv o.a. Tá ið tú spælir við teldu, nýtir tú knappaborð ella hald, tey nevna stýripinn. Tú spælir annaðhvørt við telduna ella saman við onkrum øðrum.

Ein svensk kanning vísti at ungir telduspælarar drukku minni enn onnur ung. Hartil vóru tey minni stressaði, og gjørdu faktiskt líka nógvan ítrótt sum restin.

## Dýrastu spølini

Digital Battle hevur gjørt ein lista yvir tíggju tey dýrastu spølini vit vita um.

# Grand Theft Auto V – $ 100 milliónir
# Call of duty Ghost – $ 8000 milliónir
# Shenmue – $ 70 milliónir
# Too Human – $ 60+ milliónir
# Call of Duty Black ops – $ 60 milliónir
# Halo 3 – $ 55 milliónir
#  – $ 50+ milliónir
# L.A. Noire – $ 50 milliónir
# Final Fantasy XII – $ 48 milliónir
# Killzone 2 – $ 45 milliónir
# Call of Duty Black ops 3 - $ 9000+ milliónir

## Keldur


Bólkur:Telduspøl
Tryggingarfelagið Føroyar

**Betri Trygging** ella **TF** er felag, ið rekur tryggingarvirksemi í Føroyum. Ofta millum manna kallað "Tryggingin". Forstjóri í felagnum er Regin Hammer. Í dag starvast umleið 110 fólk á TF. Høvðusskrivstovan hjá felagnum er á Kongabrúnni í Havn. Umframt høvuðsskrivstovuna hevur TF deildir í Sandavági, Saltangará, Klaksvík og á Tvøroyri.

## Søga

Tryggingarfelagið Føroyar (TF) varð stovnað í 1940 og kallaðist tá *Tryggingarsambandið Føroyar*. Áðrenn 1940 vóru tað serliga donsk tryggingarfeløg og onnur tryggingarumboð uttanlands, ið høvdu tryggingar í Føroyum. Sambandið við hesa partar varð kvett við byrjan av seinna heimsbardaga og førdi tað til, at Tryggingarsambandið Føroyar varð sett á stovn. Hetta hendi við eini bráðfeingis kunngerð frá 17. juni 1940 og fór at virka 1. juli 1940. Tryggingarsambandið varð skipað sum eitt sínámillum tryggingarsamtak, ið fekk einkarrætt til trygging av føroyskum ognum ella øðrum virðum, tó lívstrygging undantikin. Feløgini Føroya Vanlukkutrygging, Føroya Brunatrygging og Krígstryggingin fyri føroysk fiskifør vóru tikin við í "nýggja" samtakið. Tó vóru onnur feløg, ið fingust við tryggingarvirksemi (t.d. Føroya Samvirkandi Sjótryggingarfelag, Suderø gensidige Forsikringsforening for Motor både til Fiskeribrug og P/f Trygd), ið ikki fingu loyvi at tekna nýggjar tryggingar aftan á 1. januar 1943.

Í 1997 varð einkarrætturin hjá Tryggingarsambandinum at tekna tryggingar avtikin. Hetta hevði við sær, at Tryggingarsambandið skuldi kappast við onnur tryggingarfeløg. Framvegis var ikki loyvi hjá útlendskum tryggingarfeløgum at tekna tryggingar í Føroyum.

Í 1998 valdu deildirnar í Tryggingarsambandinum at leggja saman í eitt sínámillum felag. Felagið skifti tí navn til Tryggingarfelagið Føroyar S/F. 

1. juli 2003 varð bygnaðurin aftur broyttur, soleiðis at sínámillumfelagið Tryggingarfelagið Føroyar varð broytt til eitt samtak. Tryggingarvirksemið varð skilt út í partafelagið Tryggingarfelagið Føroyar P/F, ið er eitt dótturfelag hjá TF Holding P/F.

Í 2007 stovnaði TF eitt pensjóns- og lívstryggingarfelag, ið verður nevnt Betri pensjón.

Í apríl 2011 keypti TF Holding 70% av føroyska partinum av Eik Banka frá Finansiel Stabilitet. Eik Banki var komin í fíggjarligar trupulleikar av fíggjarkreppuni, sum herjaði frá heystinum 2008. Tað var serliga tann danski parturin av Eik Banka, sum var skyldin í fallinum av Eik Banka. Hini 30% av Eik Banka eigur Finansiel Stabilitet enn.

## Slóðir úteftir

* Heimasíðan hjá Tryggingarfelagnum Føroyar

## Keldur

* Bókin: "Trygging í Føroyum - Tryggingarsambandið Føroyar í fimti ár" útgivin av Tryggingarsambandi Føroya í 1991
* Heimasíðan hjá Tryggingarfelagnum Føroyar
* Ársroknskapurin hjá TF fyri 2007

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Trygging

**Trygging** er ein skipan, sum skal skapa eina fíggjarliga trygd móti vandum og óvissum, sum kunnu henda øllum. Eingin kann kenna allar teir vandar, ið raka kunnu hin einstaka. Til ber at tryggja seg móti einum ella øllum.

Trygging er tí í sínum uppruna ein skipan, har fleiri einstaklingar, sum eru útsettir fyri sama vanda, taka seg saman í bólk til tess at tryggja missin, ið ein ella fleiri av hesum einstaklingunum kann vera út fyri.

Trygging er ein elligomul skipan. Handilsmenn í Babylon høvdu tryggingar longu millum ár 4000 og 3000 f. Kr.

Heimsins elsta varðveitta lógsavn "Hammurapis Lóg" frá umleið ár 2000 f. Kr. hevur reglur um trygging av kamelfylgjum um oyðimerkurnar.

Í dag eru tað serliga privat feløg, ið taka sær av at bjóða sínum kundum tryggingar. Í Føroyum er best kendu tryggingarfeløgini Tryggingarfelagið Føroyar, Trygd og Føroya Lívstrygging.

## Kelda

* Bókin: "Trygging í Føroyum - Tryggingarsambandið Føroyar í fimti ár" útgivin av Tryggingarsambandi Føroya í 1991

Bólkur:Búskaparfrøði
Phoenix

**Phoenix** er fimtstørsti býur í USA við umleið 1,66 mió. íbúgvum (2018). Phoenix er eisini høvuðsstaður og størsti býurin í Arizona. Eyknevni er Sòlinsdalur (ella á enskum: *Valley of the Sun*). Umleið 65 % av fólkinum í Arizona búgva í Phoenix ella tætt við býin. Í Phoenix og økinum rundanum búgva 4,17 millionar fólk (2007). Borgmeistari er Phil Gordon (D). Phoenix er ímillum teir býir í USA, sum vaksa skjótast, hóast hann er mítt í oyðimørkini. Fólkavøksturin frá 1960 til 1990 var heili 300 prosent. Ein av atvoldunum til, at Coloradoá er byrgd og ikki longur rennur í havið, er nógva vatnnýtslan í Phoenix. 

## Vinabýir
*  – Calgary (Alberta, Kanada)
*  – Catania (Sikiloy, Italia)
*  – Chengdu (Kina)
*  – Ennis (Írland)
*  – Grenoble (Rhone-Alpes, Frakland)
*  – Hermosillo (Sonora, Meksiko)
*  – Himeji (Hyōgo, Japan)
*  – Prag (Kekkia)
*  – Ramat-Gan (Ísrael)
*  – Taipei (Lýðveldið Kina)

## Sí eisini
* Arizona

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: phoenix.gov 
* Phoenix, Arizona, wikivoyage (á enskum)

## Keldutilfar
 

Bólkur:Arizona
Bólkur:Býir í Arizona
Saltonvatn

**Saltonvatn** (enskt: *Salton Sea*) er eitt vatn har suðuri í Kalifornia í USA, ikki so langt frá Palm Springs. Økið var kent sum Rivieran í Kalifornia, men verður í dag mett sum ein av ringastu umhvørvisvanlukkunum í USA. Ein stinkandi, saltur støðuhylur, sum hvørt ár er fullur av deyðum fiski og fugli. Vatnið kom í av óvart í 1905 í sambandi við at vatnveiting varð gjørd til landbúnaðin, og í 1950-árunum sveimaðu tey ungu og vøkru um vatnið Salton Sea. Men so komu melduródnir og vatnflóðir, sum gjørdu av við lívið í vatninum, og nú heldur ongin nógv um tað. Onkur roynir tó enn at fáa lív í aftur.

Bólkur:Vøtn í USA
Bólkur:Kalifornia
South Park

***South Park*** (***SP***) er ein amerikonsk kult sjónvarpsteknirøð. South Park, sum snýr seg um fýra smádreingir í býnum av sama navni í Colorado, hevur skapt stóra øsing líka síðani røðin byrjaði í 1997. Men, sum so ofta er støðan við øsandi tilfari, hevur hetta skapt ein stóran skara av kult fjepparum. Teir báðir menninir handan South Park, Matt Stone og Trey Parker eru kendir fyri at arbeiða við ymisku pørtunum heilt til freistina soleiðis, at teir fáa tikið nýggjastu samfelagsmenningina við. 

Tey fyrstu fimm árini, varð Kenny, ein av høvuðspersónunum, dripin á mangar ymsar groteskar hættir – og altíð við útsøgnini "Oh my God, they killed Kenny!" í kjalarvørrinum. Men so aftan á fimm ár, máttu Trey Parker og Matt Stone gera ein nýggjan persón, tí teir høvdu ikki fleiri hugskot til, hvussu Kenny skuldi doyggja. Teir manglaðu kreativa inspiratión. 

Hóast hyggjararnir verða noyddir at síggja tríggjar lýsingar í hvørjum parti, so man tað óivað koma væl við, at søgan um lívið hjá teimum fýra dreingjunum nú verður tøk á netinum – fullkomiliga ókeypis og lógligt. Tað er almenna heimasíðan hjá South Park røðini, ið hevur gjørt partarnar tøkar fyri øll at heinta. Heimasíðan er www.southparkstudios.com. 

South Park hevur gjørt gjøldur úr jødum, katolikkum, mormonum, gudloysingum og nógvum, nógvum øðrum.

## Aldursmark

Kanada - 18 ár
Nýsæland - 16 ár
Pólland - 18 ár
Skandinavia - 15 ár
Stóra Bretland - 15 ár
Týskland - 16 ár
Ungarn - 18 ár
USA - 18 ár

## Slóðir úteftir

* South Park Studios
* South Park á Comedy Central
* South Park á Internet Movie Database

Bólkur:Sjónvarpsrøðir úr USA
World of Warcraft

**World of Warcraft** er eitt telduspæl, sum fyrigongur online á ambætarum. Har hittast fleiri milliónir fólk. Fleiri kennast heilt væl og fylgjast í ættum (klanum).

World of Warcraft hevur verið ein sonn peningamaskina hjá felagnum Blizzard. Yvir 10 milliónir brúkarar gjalda fyri at vera við í hesum spæli, sum verður spælt umvegis alnetið.

Tað skuldi upprunaliga vera ókeypis, men so varð ikki. T.e., at tey einans skuldu keypa fløguna, og so var frítt at spæla á alnetinum. Eftir kanningum á marknaðinum kom Blizzard fram til, at tað ikki loysti seg fíggjarliga at lata brúkarar spæla ókeypis.

Bólkur:Telduspøl
Philadelphia

**Philadelphia** er stórbýur í amerikanska stakríkinum Pennsylvania. Býurin liggur tætt við amerikonsku eysturstrondina.
Við umleið 1,4 mió. íbúgvum er Philadelphia størsti býurin í stakríkinum og sættstørsti býur í USA. 
Áin Delaware rennur tætt framvið býnum.
 
## Søga
Enski kvekarin William Penn setti býin á stovn í 1682. Philadelphia var fyrsti høvuðsstaðurin í USA: 5. september 1774 til 24. oktober 1774). Amerikanska Frælsisyvirlýsingin varð samtykt 4. juli 1776 í Philadelphia.

## Myndir

Mynd:Elfreth's Alley.JPG|Søguliga gøtan *Elfreth's Alley*.
Mynd:Liberty Bell 2008.jpg|*[[Liberty Bell]]*
Mynd:PoeNHS.JPG|Húsini hjá Edgar Allan Poe.
Mynd:Philadelphia_from_South_Street_Bridge_July_2016_panorama_3b.jpg|Philadelphia um kvøldið.
Mynd:Independence Hall.jpg|Sjálvstýrishøll, Philadelphia.
Mynd:A602,_Philadelphia_skyline_from_the_USS_New_Jersey,_2018.jpg|Delaware-áin og Philadelphia.
Mynd:A358, Philadelphia, Pennsylvania, USA, Boathouse Row at night, 2009.JPG|Søguliga staðið *Boathouse Row* fram við Schuylkill-ánna.
Mynd:Fairmount Water Works LOC 314409cu.jpg|*Fairmount Water Works*
Mynd:CarpentersHall00.jpg|*Carpenters Hall*
Mynd:8608 Chestnut Hill SEPTA.JPG|*Chestnut Hill*
Mynd:USS Olympia 2.jpg|*USS Olympia*


## Sí eisini
* Pennsylvania

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: phila.gov 

## Keldur


Bólkur:Pennsylvania
Bólkur:Býir í Pennsylvania
E Elski Førjar

**E ELSKI FØRJAR** er ein skemtisending, ið varð send í 6 pørtum í Kringvarpi Føroya. Í røðini verður hugt at Føroyum og føroyingum úr einum nakað øðrvísi, og kanska eitt sindur meira skemtiligum sjónarhorni enn vanligt. Her møta vit tjóðskaparmanninum Haraldi, konuni Pernille og dóttrini Søs, sum øll búgva í Keypmannahavn. Her er tann illi Sofus, tann einsami Niels, tann samkyndi Kjartan, tey lekru Remi og Rosely, teir smørtu reportararnir Olgar og Randi – og mong, mong onnur. 

Tað er Sjúrður Skaale, sum hevur lagt sendirøðina til rættis.

Bólkur:Undirhald
Bólkur:Sjónvarpsrøðir
Fartelefon

Ein **fartelefon** er ein tráðleys telefon at hava hjá sær, bæði heima og tá ein fer út ella at ferðast. Umframt tær vanligu funktiónirnar, ið ein vanlig telefon hevur, kann ein fartelefon eisini senda eini sms-boð til eina aðra fartelefon. Summar fartelefonir kunnu taka myndir og video, spæla tónleik við mp3-fílu, spæla útvarp og mangt annað. Menningin av fartelefonum hendir sera skjótt, og nú er eitt nýtt slag av fartelefonum, sum á enskum verða nevndar smartphones. Hesar eru sum ein lítil útgáva av einari teldu, tær kunnu senda teldupost, hava ofta okkurt slag av brovsara, kunnu taka myndir og video. 

Tær fyrstu fartelefonirnar vóru sera stórar í mun til tær nýggjaru útgávurnar. Nú fær man tær í nógv minni støddum enn í fyrstani. Fartelefonir hava eitt battarí, sum av og á skal løðast. Til hvørja fartelefon hoyrir ein løðara, sum skal setast til vanligan streym, og so verður battaríið løtt av nýggjum. Tá fartelefonin er nøkur ára gomul heldur battaríið ofta uppat at virka og má skiftast út. Tað er ymiskt hvussu leingi eitt battarí varðir. Allar fartelefonir hava eitt simkort, sum inniheldur upplýsingar sum fartelefonin hevur brúk fyri, m.a. fartelefonnummarið. Ein fartelefon kann hava fast hald ella leyst hald. Tá ein hevur fast hald, so verður goldin ein ávís upphædd um mánaðin til ein ávísan veitara, í Føroyum kann veitarin t.d. vera Føroya Tele ella Vodafone. Um ein hevur leyst hald, so kunnu pengar fyllast á fartelefonina antin við at keypa umvegis internetið ella við at keypa eitt kort frá einum handli, har eitt ávíst loynital stendur, sum so skal tastast inn á telefonina.

Tað finnast fleiri ymiskar fyritøkur, sum framleiða og menna fartelefonir. Nakrar av teimum mest kendur fyritøkunum eru: Nokia, iPhone (Apple), Samsung, LG, Apple, Sony, Motorola, RIM, HTC, Huawei og Honor. Nokia er ein finsk fyritøka, og hon hevur havt størsta partin av marknaðinum seinastu árini. Størsti kappingarneytin hjá Nokia er Samsung, sum er ein fyritøka úr Suðurkorea.

## Søga

Fyrsta fartelefonin úr 1973 var 23 cm høg og vigaði meira enn eitt kg. Um tú løddi hana í 10 tímar, bar til at tosa í 20 minuttir. Henda fyrsta fartelefonin var ein Motorola DynaTAC. Martin Cooper tók eina tílíka telefon við sær út á Manhattan 3. apríl í 1973 og ringdi til Joel Engels, sum var høvuðsverkfrøðingur í felagnum Bell Labs, sum tá var argasti kappingarneyti hjá Motorola. Soleiðis kundi hann staðfesta sum stjóri í fyritøkuni, at Motorola hevði vunnið kappingina um at verða fyrst við fartelefonini .

## Keldur


Bólkur:Tøknifrøði
Bólkur:Telesamskifti
Bólkur:Fartelefonir
Frískúlin í Tórshavn

**Frískúlin í Havn** læt dyrnar upp í august 2007. Skúlin liggur á Velbastað og er grundaður á námsfrøðiligar áskoðanir.

## Slóðir
* Heimasíðan hjá Fríðskúlanum í Havn 

Bólkur:Skúlar í Føroyum
San Diego

**San Diego** er áttandi størsti býur í USA. Býurin liggur í statinum Kalifornia, har hann er triðstørsti býur. 

## Myndir

sandiego.arp.750pix.jpg|San Diego 
San_Diego_Reflecting_Pond.jpg|San Diego um kvøldið
Border Mexico USA.jpg| San Diego, Kalifornia og Tijuana, Meksiko.


## Sí eisini
* Kalifornia

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: www.sandiego.gov
* San Diego á kortinum: osm

## Keldur


Bólkur:Býir í Kalifornia
Windsurfing

**Windsurfing** er ítrótt, sum verður íðkað við einum surfbretti og eini mastur við segli.

Í 1978 plagdi Andrias Samuelsen úr Søldarfirði at windsurfa á Skálafjørðinum.

## Keldur

* Vindsurfing. Í: Magn, nr. 5/1978, s. 15

Bólkur:Ítróttur
Surfing

**Surfing** er ítróttur, har staðið verður á eini brimfjøl í sjónum, meðan ein brúkar orkuna í aldunum til at flyta seg við, ofta við rúkandi ferð. 

Bólkur:Ítróttur
Surfing (fleiri týdningar)

**Surfing** er ítrótt, har man stendur á einum surfbretti í sjónum.
Fleiri sløg av surfing eru, m.a.
*Bodyboard
*Surfing
*Windsurfing