open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berlinmúrurin

**Berlinmúrurin** nevnist múrur, sum Eysturtýskland læt byggja uttan um Vesturberlin fyri at forða fólki at flýggja úr Eysturtýsklandi. Byrjað varð at gera múrin 13. august 1961, og múrurin fall 9. november 1989. Berlinmúrurin gekk eftir markinum millum Vesturtýskland og Eysturtýskland, og ætlanin var, at hann skuldi forða eysturtýskarum at flýggja vesturum, har livikorini vóru nógv betri, og har eisini meiri arbeiði var at fáa.

## Ávísingar úteftir
*Chronik der Mauer, chronik-der-mauer.de (á týskum)
*Chronicle of the Berlin Wall, chronik-der-mauer.de (á enskum)

Bólkur:Týskland
Bólkur:Søga
Bólkur:Søga Týsklands
Bólkur:Berlin
Kim Il Sung

**Kim Il Sung** (김 일성, 15. apríl 1912 – 8. juli 1994) var leiðari í Norðurkorea, føddur í 1912 og deyður 1994. Kallaður "Tann stóri leiðarin". 

Bólkur:Norðurkorea
Floksmenninir

**Floksmenninir** itu Høgni Nev, Rógvi Skel, Hálvdan Úlvsson og Sjúrður við Kellingará (ella Gellingará). Teir búðu í Hattarvík og ætlaðu við harðari framferð at leggja allar Føroyar undir seg.
At enda vórðu teir tiknir og dømdir at verða stoyttir oman av Valaknúkum.

## Keldur
*V. U. Hammershaimb: *Færøsk anthologi. - Bind 1*, 1969 (uppr. 1891)  síða 358-368
*Poul Johannes Poulsen (Poul á Gaddinum): Flokksmenninir (kvæði). Í: Varðin bd. 4 (1976)

Bólkur:Føroyskar sagnir
Honolulu

**Honolulu** er høvuðsstaður á Hawaii. Honolulu liggur á oynni O'ahu. Honolulu, ið liggur í sunnara partinum av O'ahu, er eitt av best umtóktu ferðamálunum í Hawai'i. Í økinum eru langar sandstrendur, reint baðivatn og eitt mílt veðurlag. Niðri við havnina Waikiki er ein ørgrynna av diskotekum, barrum, matstovum og kaféum. 

## Keldur

Bólkur:Býir í Hawaii
Bólkur:Hawaii
Bólkur:Høvuðsstaðir í Kyrrahavsoyggjunum
Juche

**Juche** er ein politisk hugsjón og heimspeki útvikla av Kim il Sung, sum eftir norðurkoreanskari meting er marxisman nýtt til norðurkoreansk viðurskifti. Juche er ein menniskjasentrera heimspeki, sum sigur at menniskja er harri yvir sínum lívi. 
Juche stendur í politikki fyri at stóla uppá sína megið sum tjóð og stendur fyri skapa sjálvforsýnandi ætlanarbúskap, uttanveltaðan uttanríkispolitik til dømis í mun til hernaðarsamgongur sum NATO og Warszawasamgongan og at hava ein herð sum er nóg sterkur at verja tjóðina. Juche er ein tættur í grundarlagnum fyri at fasthalda Norðurkorea isolera frá umheiminum. 

Eftir deyða Kim il Sungs bleiv álmanakkin broyttur, soleiðis at tíðarrokningin í Norðurkorea byrjar í 1912 og ári kallast Juche. Í Norðurkorea eitur 2007, Juche 97.

## Sí eisini

* Norðurkorea

Bólkur:Politisk hugsjón
Bólkur:Norðurkorea
Hans-Georg Gadamer

**Hans Georg Gadamer** (11. februar 1900 - 13. mars 2002) var týskur heimspekingur og var næmingur hjá Martin Heidegger. hann doyði í Heidelberg, og bleiv 102 ár. í 1947 flutti hann til Frankfurt, og í 1949 flutti hann til Heidelberg har var bleiv.

Bólkur:Týskir heimspekingar
Bólkur:Føðingar í 1900
Bólkur:Andlát í 2002
Martin Heidegger

**Martin Heidegger** (føddur 26. september 1889, deyður 26. mai 1976) var ein av størstu týsku heimspekingunum í 20. øld. Kendasta verk hansara er *Sein und Zeit*, sum kom út á týskum í 1927 og á donskum í 2007 við heitinum *Væren og tid*. Hann er av katólskari familju, varð føddur í  Meßkirch. Foreldur hansara vóru ikki múgvandi og høvdu ikki ráð at senda hann á lærdan háskúla, hann kom tí í staðin at ganga á Jesuitarordanin. Tað vísti seg tó skjótt, at hann hevði sera góð evnir, og slapp hann so at lesa á lærdum háskúla, fyrst las hann gudfrøði í Freiburg, síðan skifti hann til filosofi og tók ph.d. í 1914. Eftir at hava tænt í 1. heimskríggi, var hann hjálparfólk á lærda háskúlanum hjá Edmund Husserl, sum sigst vera faðir at *fenomonologi'ini*, tað kom at hava stóra ávirkan á hansara hugsunarhátt seinni. 

Heidegger fekk í 1923 eitt professorat við tað protestantiska universitetið í Marburg, har hann arbeiddi lið um lið við fólkum sum Rudolf Bultmann og m.a. undirvísti hann  Hans-Georg Gadamer og Hannah Arendt.

Í 1933 gjørdist Heidegger limur í NSDAP (stytting fyri Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Nationalsosialistiski Týski Arbeiðaraflokkurin).

## Útgávur
### Verk hjá Heidegger á donskum
* "Hvad vil tænkning sige?" (2012) ("Was heisst Denken" 1951-52)
* *Væren og tid* (2007; *Sein und Zeit*, 1927)
* *Hvad er metafysik?* (*Was ist Metaphysik?*, 1929)
* *Kunstværkets oprindelse* (*Der Ursprung des Kunstwerkes*, 1936)
* *Verdensbilledets tid* (*Die Zeit des Weltbildes*, 1938)
* *Et brev om "humanismen"* (*Brief über den Humanismus*, 1947)
* *Til sagen for tænkningen* (*Zur Frage nach der Bestimmung der Sache des Denkens*, 1965/1984)

* *Sproget og ordet* (fire foredrag)
* *Spørgsmålet om teknikken og andre skrifter* (ymisk essays)

### Verk um Heidegger á donskum
* Gørtz, Kim (2003): Tankens åbenhed, Samfundslitteratur.
* Rendtorff, J. D. (2004). Fænomenologien og dens betydning. In: L. Fuglsang & P. Bitsch (eds.),  *Videnskabsteori i samfundsvidenskaberne : på tværs af fagkulturer og paradigmer*, 2. ed., pp. 277-309. Roskilde Universitetsforlag.

## Keldur


Bólkur:Týskir heimspekingar
Bólkur:Týskarar
Bólkur:Føðingar í 1889
Hawaiianskt mál

**Hawaiianskt** (á hawaiianskum: *‘Ōlelo Hawai‘i*) er eitt polynesiskt mál, sum er almenna málið á Hawaii. Tað eru bara umleið 8000 fólk sum tosa tað, men kortini er tað tað almenna málið. Tað er ikki hótt, tí tað fær grið á oynni Ni'ihau, sum hevur verið privatogn í eina øld, og øll sum búgva har, tosa hawaiianskt. Seinastu tíggjuárini hevur málið verið í brennideplinum, og nú eru skúlar stovnaðir, og ikki bara á Ni'ihau, har børnini læra at hava tað sum móðurmál.

## Søga

Áðrenn 1820 var bara hawaiianskt tosað allastaðni á Hawaii, men onga aðrastaðni. Frá 1820 til 1887 vórðu oyggjarnar kristnaðar og hawaiianska málið broyttist. Kristnir missionerar vildu umvenda oyggjabúgvarnar við at umseta bíbliuna til hawaiianskt og við at prædika á málinum hjá teimum innføddu. Í 1826 fekk hawaiianska stavraðið gjørt. Nú kundi málið bæði tosast og skrivast. Frá 1839 til 1840 varð fyrsta grundlógin skrivað á hawaiianskum. Í 114 ár (1834-1948) vórðu tíðindabløð prentað á hawaiianskum. Mállæran kom í 1834 og fyrsta orðabókin í 1865. Nógvar hawaiianskar bókmentir vóru. Málið er skumpað til viks av enskum, og í dag duga færri enn 0,1% av fólkinum hawaiianskt. Í 2000 bleiv tað vældámdari at tosa og tað sigst vera heimsins mest romantiska mál.

## Samanburður

## Keldur

* 1. Ethnologuesa tøl frá 1995.
* Hawaiisk - Norsk wikipedia
* Hawaiian language - Ensk wikipedia

## Sí eisini

* Hawaii
* Wikipediu á hawaiianskum

## Keldur


Bólkur:Hawaii
Bólkur:Mál í Kyrrahavsoyggjunum
Bólkur:Mál í USA
Hornabóltur

**Hornabóltur**, á donskum og fleiri øðrum málum verður *Baseball* brúkt, er tjóðarítrótt í USA. Fyrsti dysturin ímillum skipað lið var í New Jersey í 1846. Fyrsta landskappingin var í 1876, og nú á døgum er hornabóltur næstbest umtókta ítróttargrein í Amerika, beint aftanfyri amerikanskan fótbólt. Leikararnir hava handska á hondini og rimagrímu fyri andlitinum. Baseball-leikarar brúka bólttræ og harðan bólt. Siður er, at forsetin kastar fyrsta bóltin, tá ið landskappingin MLB (Major League Baseball) í hornabólti byrjar.

## Ávísingar úteftir
* mlb.com, Almenna heimasíðan hjá MLB
* wbsc.org, Almenna heimasíðan hjá WBSC

## Keldur

Bólkur:Ítróttur
Matrikulstovan

**Matrikulstovan** er ein stovnur, sum umsitur matrikulnummar í Føroyum.

## Keldur

### Greinir

* Beiti, Jógvan í: Hvør er uppgávan hjá Matrikulstovuni? Í: Óðalstíðindi nr. 1, 2004.

Bólkur:Føroyar
Føroya Óðalsfelag

**Føroya Óðalsfelag** varð sett á stovn í 1985. Felagið er fyri tey, sum hava við føroysku óðalsmentanina at gera. Felagið gevur út blaðið *Óðalstíðindi*.

Niels Petersen er formaður í Óðalsfelagnum.

Bólkur:Yrkisfelag
Bergur Rønne Moberg

**Bergur Rønne Moberg** (fyrr Hansen) er føddur í 1965, uppvaksin í Kollafirði. Hann er útbúgvin magistari í norðurlendskum á Københavns Universitet, seinni bleiv hann eisini ph.d. Hann starvast sum eksternur lektari á Institut for Nordiske Studier og Sprogvidenskab í Keypmannahavn.

"Á langbylgju" er fyrsta yrkingasavnið hjá høvundinum, sum í mong ár hevur verið kendur sum ummælari og greinskrivari.

## Útgávur
*Barn av grundsøgum. Greinir, 2008.
*Ongar planir fyri næsta sunnudag. Yrkingar, 2007.
*Tá søgan byrjar á staðnum. Greinasavn, 2006.
*Á langbylgju. Yrkingar, 2006.
*Bundin av undirsjónum. Um yrkingarnar hjá Karsten Hoydal, 1999.

## Keldur


Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Saltfiskur

**Saltfiskur** er fiskur, ið er saltaður. Saltfiskur var í 20. øld ein stór útflutningsvøra úr Føroyum. Italia var størsti marknaðurin fyri føroyskan saltfisk. 

Klippfiskur er turkaður saltfiskur. 

## Keldur

## Slóðir úteftir

### Greinir

* Grikkaland. Í: Gluggin (tíðarrit), mai 1956.
* Italia. Í: Gluggin (tíðarrit), apríl 1956.

Bólkur:Fyritøkur
Bólkur:Matur og drekka
Bólkur:Føroyskur matur
Bólkur:Fiskar
Listi yvir økir og lutøkir í Sambandsríki Amerika

Listi yvir hjálond og stakríki í Sambandsríkinum Amerika

Bólkur:Landafrøði hjá USA
Bólkur:USA
Bólkur:Listar
Høgri

**Høgri** (bókmál: *Høyre*; nýnorskt: *Høgre*), stutt **H**, er ein politiskur flokkur í Noregi. Høgri varð formliga stovnaður í 1884 og er ein konservativur og borgarligur flokkur. Ungdómsflokkurin hjá Høgra eitur Ungi Høgri (bókmál: *Unge Høyre*, nýnorskt: *Unge Høgre*). Í 2004 gjørdist Erna Solberg leiðari.

Norskir forsætisráðharrar úr Høgra hava verið advokatur Christian Schweigaard (1884), advokatur Emil Stang (1889–1891 og 1893–1895), professari Francis Hagerup (1895–1898 og 1903–1905), hermaður Jens Bratlie (1912–1913), advokatur Otto B. Halvorsen (1920–1921 og 1923), keypmaður Ivar Lykke (1926–1928), løgfrøðingur John Lyng (1963), búskaparfrøðingur Kåre Willoch (1981–1986), løgfrøðingur Jan P. Syse (1989–1990) og stjórnmálafrøðingur Erna Solberg (2013–).

## Sí eisini
* Politiskir flokkar í Norra

Bólkur:Norskir flokkar
Sverri Fon

**Sverri Fon** var føroyskur mentanarmaður. Millum annað var hann bókavørður og skrivaði søgur, og hann var ábyrgdarblaðstjóri á Glugganum, sum hann gav út saman við Sverra Egholm.

## Stuttsøgur
*Mítt dreymaslott... - ein skótasøga. Í: Gluggin, juni 1956.

## Slóðir úteftir

* Føroya landsbókasavn 

Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir bókavørðar
Bólkur:Bókasøvn
Føroya Landsskjalasavn

Føroya Landsskjalasavn, upprunaliga Færø Amts Arkiv, er almennur stovnur, sum í 2018 broytti navn til Tjóðskjalasavnið. 

## Keldur


### Greinir

* Nolsøe, Páll J.: Føroya Landsskjalasavn. Í: Gluggin, apríl 1956.

## Slóðir úteftir
* Føroya Landsskjalasavn 

Bólkur:Bókasøvn
Bólkur:Føroyar
Bólkur:Føroya søga
Bólkur:Søvn Landsins
Bólkur:Mentan í Føroyum
Bólkur:Almennir stovnar í Føroyum
Bólkur:Skjalasavn
Bólkur:Almenn savnindi
Bólkur:Tjóðskjalasavn
Gluggin

**Gluggin** hevur fleiri týdningar.

***Gluggin** er heitið á byrjanarsíðu (portali). Gevur lætta atgongd til fleiri nógv brúktar heimasíður o.a. Sí http://www.gluggin.net
***Gluggin** var fyritøka í Miðvági, ið framleiddi plastvindeygu. Hon er nú ein partur av fyritøkuni Grant. Sí https://grant.fo
***Gluggin** var eitt tíðarrit, sum kom út frá 1955. Sí Gluggin (tíðarrit).
***Gluggin** var ein mentanarsending í Sjónvarpi Føroya 1984-1990. Sí Gluggin (sending).
Gluggin (tíðarrit)

**Gluggin** var eitt føroyskt mánaðarblað við blandaðum og almennum innihaldi. P/f Lestur gav blaðið út, og í fyrstuni var Sverri Fon ábyrgdarblaðstjóri, og Sverri Egholm var blaðstjóri. Seinni gavst Sverri Egholm í blaðstjórnini, og Oskar Hermannsen kom fyri hann.

Bólkur:Føroysk tíðarrit
Bólkur:Føroyskir tíðindamiðlar
Skóti

**Skótaarbeiði** er frítíðarítriv, sum hevur til endamáls at venja skótarnar upp til góðar samfelagsborgarar.

## Slóðir úteftir

### Greinir

* Enni, Jóhs.: Skótarørslan. Í: Gluggin, september 1956.

Bólkur:Skótalív
Bólkur:Felagsskapir
D.P. Danielsen

**Dánjal Pauli Danielsen**, vanliga nevndur **D.P. Danielsen**. Føddur 3. mars 1913 í Miðvági. Deyður 28. mars 1991. Útbúgving í løgfrøði í 1945. Sakførari og rithøvundur. Blaðstjóri á 14. september (tíðindablað) 1947-1949.  Sat á løgtingi fyri Tjóðveldi í fimtiárunum, frá 1950 til 1958. Stillaði upp fyri Sosialistiska Loysingarflokkinum í 1990, uttan tó at blíva valdur.

## Útgivið

* Tjóðfundarleiðin, 1945

* Hvat fæst frá tí almenna, 1. útgáva 1971, 2 útgava 1983

* Í Íslandi: Summarið 1972, 1978

* Roðin, tíðarrit, 1971 - 1982

* Tølini tala: talmyndir úr føroyska samfelagnum, 1974

* Búskapur, søguliga lýstur, 1989

* Hvørt við sínar náðir, 1990 (Skaldsøga um fyrstu niðursetufólkini á Hvítanesi).

## Heiðursløn

* 1990 Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens, fyri skaldsøguna "Hvørt við sínar náðir".

## Keldur

**Løgtingið 150 – Hátíðarrit*, bind 2 (2002), s. 267-268 (PDF )

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir blaðstjórar
Bólkur:Føroyskir løgfrøðingar
Bólkur:Føðingar í 1913
Bólkur:Andlát í 1991
Føroyingahavnin

**Føroyingahavnin** (danskt: *Færingehavn*. grønlendskt: *Kangerluarsoruseq*), í Grønlandi hevur fingið navn eftir føroyingum, sum vóru teir fyrstu, ið koma at nýta hana í 1925.

## Keldur
*Lamhauge, Poul: Føroyingahavnin. Í: Gluggin, oktober 1957.

## Slóðir úteftir
### Greinir
*Lamhauge, Poul: Føroyingahavnin. Í: Gluggin, oktober 1957.

Bólkur:Býir og bygdir í Grønlandi
Bólkur:Fiskipolitikkur
Bólkur:Søga
Sacramento

**Sacramento** er høvuðsstaður í Kalifornia. Í Sacramento og økinum rundanum búgva 2,1 mió. fólk. 

Fíggjarkreppan í Kalifornia hevur rakt húsaprísirnar hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir, eru Sacramento og Los Angeles. Húsamarknaðurin í Kalifornia er í løtuni tann ringasti í 25 ár. Tað sæst eisini aftur í húsakeypum í Sacramento. Sølan í 2008 er tað lægsta í 13 ár. 

California State University, Sacramento (eisini nevndur "Sacramento State University") varð sett á stovn í 1947. Á skúlanum ganga samanlagt um 29 241 næmingar (2009). 

## Myndasavn


Mynd:Sacramento,-California---State-Capitol_(cropped).jpg|"Eureka" (úr grikskum: *eg havi funni tað*) stendur yvir høvuðsgrindini í California State Capitol í Sacramento.
Mynd:Sacramento_Riverfront.jpg
Mynd:Tower_Bridge,_Sacramento_CA.jpg


Bólkur:Býir í Kalifornia
Breinigerberg

**Breinigerberg** er ein bygd í Týsklandi. Bygdin er ein av 17 smærri býum og bygdum, ið eru partar av býnum Stolberg, ið er ein av teimum størstu býunum í Aachen. Í 2005 var fólkatalið í Breinigerberg 971.

## Ávísingar úteftir

* Breinig + Breinigerberg
* Breinigerberg 

Bólkur:Býir í Týsklandi
Faroe Pride 2005

**Faroe Pride 2005**, fyrsta skrúðgongan 27. august 2005. 

22-27. august 2005 var fyrsta ráðstevnan hjá ANSO, Canaries in the Coal Mines, hildin í Tórshavn. Henda norðurlendska LGBT ráðstevnan var fyriskipað av ANSO, Friðarboganum og felagnum Bogin. Ráðstevnan endaði við fyrstu skrúðgonguni fyri STT (sam-, tví- og transkynd) í Føroyum. 
Røðarar til ráðstevnuna vóru millum annað: 
Judith Halberstam (US) , 
Jens Rydström (SE) , 
David Megathlin (US) , 
Arthur Thiry  (SE) , 
Britta Swenson (SE) og 
Don Kulic (SE).

## Slóðir úteftir

* Friðarbogin, felag fyri sam- og tvíkyndar føroyingar 

## Keldur



Bólkur:Føroyskir festivalar
Faroe Pride

**Faroe Pride** er skrúðgonga, ið er fyriskipað av LGBT Føroyar, tey fyrstu árini var skrúgongan fyriskipað av Friðarboganum. Faroe Pride skrúðgongan er til frama fyri samkyndum og tvíkyndum. Nógv hinskynd luttaka eisini í skrúðgonguni fyri at vísa sín stuðul. Fleiri av luttakarunum bera fløgg, ballónir, skelti og annað líknandi, sum oftast eru røður og tónleikaframførslur á skránni. 

Kári Jacobsen hevur gjørt ein Faroe Pride sang við heitinum "Ymisk". Kári eigur bæði orð og lag. Tey ið syngja eru: Kári Jacobsen, Eyð Berghamar Jacobsen, Jens Marni Hansen, Arnfríð Lützen og Niels Arge Galán.

## Faroe Pride skrúðgongur

* 2005 27. august - Fyrsta Føroya Pride skrúðgonga.
* 2007 18. august - Onnur Føroya Pride skrúðgonga.
* 2008 19. juli - Triðja Føroya Pride skrúðgonga.
* 2012 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.
* 2013 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.
* 2014 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.
* 2015 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.

## Keldur

## Slóðir
* LGBT Føroyar - almenn heimasíða

Bólkur:Føroyskir festivalar
Bólkur:LGBT
Ingunn Aamodt

**Ingunn Aamodt** er fødd í norska býnum Honningsvåg í Finnmark, 1965. Hon er útbúgvin lærari í list og handverki, men hevur síðan 1998 starvast sum barnabókarithøvundur burturav. Síðan frambrotið hevur hon skrivað nógvar barnabøkur og onkra yrkisbók.

## Útgávur

Bólkur:Norskir rithøvundar

*1998: *Pulverheksa får besøk*
*1999: *Pulverheksa på fisketur*
*2000: *Pulverheksa redder tyven*
*2000: *Klart du er en kunstner*
*2001: *Kaniner til salgs*
*2001: *Kaptein X og Fabedullas Magiske Tryllebok*
*2002: *Pulverheksa lager bursdag*
*2002: *Når sola går ned i Limanaki*
*2002: *Når latterbjørner gråter*
*2003: *Jakten på spansk dronning*
*2003: *Pulverheksa på Frossenfjell*
*2003: *Ine og Morti Kofisi*
*2004: *Metall-Mats. Kan man stole på en svensk superhelt?*
*2005: *En søster i skapet*
*2006: *Pulverheksa og Plageånden*
*2006: *Tutankhamon. Livet – kjærligheten – døden*
*2007: *Pulverheksa og Skattesnusk*
*2007: *Kannibalen*
*2007: *Marg & Bein: Grusom Spådom* *([[Føroyskt (mál)|føroyskt]]: Merg & Bein: Ræðuligur Spádómur)*
*2007: *Romeo og Javeria*
*2008: *Vampyrnatten*
*2008: *Siste Bane*
*2009: *Marlena Evensen*
*2009: *Hokus og Pokus, sier Pulverheksa*
*2009: *Bøddelen*
*2010: *Dukken*
*2012: *Kjøtt og blod*

## Slóðir úteftir

*Heimasíða

Bólkur:Kvinnuligir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1965
Puerto Riko

**Samveldið Puerto Riko** (spanskt: *Estado Libre Asociado de Puerto Rico*, enskt: *the Commonwealth of Puerto Rico*) er eitt amerikanskt hjáland í Karibia. Á Puerto Riko hevur USA ræðið, og hevur tað gjørt nógv fyri at bøta um teir ymsu vinnuvegirnar; men landið er so tættbygt, at tað føðir ikki fólkið, og nógv fólk flytur til USA. Hendan oyggin er í roynd og veru eitt statur í USA. Gjaldoyrað, ið nýtt verður, er amerikanskur dollari (USD).

Ódnin Maria rakti Puerto Riko 20 sept. 2017 sum ein ódn í kategori 5. Maria er skrásett sum kategori 5 í sokallaða Saffir-Simpson ódnarskalanum, og verður mett sum sjáldsama vandamikil. Hetta er fyrsta ferðin í 85 ár, at ein ódn rakar oynna beinleiðis. Ódnin hevur dripið minst 24 fólk í Puerto Riko.

## Politikkur
Puerto Rico er ein sjálvstýrandi eind, men hoyrir undir USA.

### Politiska støðan

Puerto Riko gjørdist amerikanskt hjáland 17. januar í 1917. Puerto Riko segði nei til loysing frá USA 6. november í 2012; 61,16 prosent av teimum, ið greiddu atkvøðu, valdu sjálvstøðugur lutstati í USA fram um fult sjálvstýri. Bara 5,49 prosent av teimum, sum tóku lut í fólkaatkvøðuni atkvøddu ja fyri at Puerto Riko skuldi gerast sjálvstøðug tjóð. Fyri loysing atkvøddu 74,895 veljarar. Men alt bendir á, at valluttøkan var lág; 78,19 prosent hava verið á valið, men 27,41 % atkvøddu blankt. 33,34 prosent tóku undir við verandi hjáland-støðu.

## Fólkið

Flestu puertorikanar eru av spanskari og afrikanskari ætt. Flestu fólk búgva í býum, og ein triðingur av fólkinum í landinum býr í høvuðsstaðnum (San Juan). Fólkavøksturin ger, at mong mega búgva í húsum, ið verða reist stutt frá stóru býunum. Summi flyta til USA og búseta seg har. Flestu fólk hava góð kor, og útbúgvingarverkið og heilsuverkið eru væl fyri. 

## Søga

Spania legði landið undir seg stutt eftir, at Kolumbus kom hagar, og tað var spanskt hjáland til í 1890-árunum, tá ið USA legði landið undir seg. Hóast spanskt er alment mál í Puerto Riko, er landið tætt knýtt aftur at USA.

## Búskapur

Lágur skattur og bílig arbeiðsmegi fingu mangar amerikanskar fyritøkur at flyta higar, og hetta hevur elvt til støðuga búskaparliga framgongd. Týdningarmesti ídnaðurin í Puerto Riko er klædnavirking. 

## Landafrøði

Veðurlagið er heitt tropuveður. Kort yvir Puerto Riko:

## Sí eisini

* Listi yvir økir og lutøkir í Sambandsríki Amerika
* Sameindu Statirnir Í Amerika

## Keldur


*
Bólkur:Oyggjar í USA
Bólkur:Hjálond
Bólkur:Karibia
Kyrrahavið

Størsta og djúpasta hav í heiminum, **Kyrrahavið**, er triðingurin av jarðarýtuni (179,7 mió. km²) og er úr Asia og Avstralia til Amerika og Suðurkoll. Tað er 46 % av øllum heimsins høvum. Har eru umleið 25 000 oyggjar, gosoyggjar og koralloyggjar spjaddar um hesa ovurstóru vídd, t.d. Samoa, Tonga, Cook-oyggjar, Nýsæland, Hawaii, Páskaoyggin, Tahiti og Chatham. Í stórum parti í Kyrrahavi er veðurlagið lýtt og slavið, tí er fruktagott og nógvur vøkstur á flestu oyggjum. 

Upprunafólkið, sum av fyrstantíð kom úr Landsynningsásia, verður býtt í tríggjar meginbólkar: Polynesar, melanesar og mikronesar. Í 16. øld komu evropearar, og fyrst í 19. øld vórðu flestu oyggjarnar hjáland hjá stórum londum handan hav. Nú á døgum eru nakrar oyggjar sjálvstøðugar, men nógvar standa undir øðrum londum (til dømis Bretland, USA, Frakland). Nøkur fólk í hesum mongu oyggjum búgva í býum, men tey flestu lívbjarga sær av landbúnaði, til dømis at velta jamsrót og søtepli og útróðri. 

## Sí eisini

* Hav
* Osiania

Bólkur:Høv
Mogadishu

**Mogadishu** er høvuðsstaður í Somalia og týdningarmesti havna- og handilsbýur í landinum. Arábar búsettu seg í Mogadishu í 9. øld.
Mogadishu hevur 1 mio. íbúgvar (2013).

## Hygg eisini at

* Somalia

Bólkur:Somalia
Bólkur:Høvuðsstaðir í Afrika
Kåre Willoch

**Kåre Isaachsen Willoch** (føddur 3. oktober 1928 í Oslo, deyður 6. desember 2021 í Oslo) var ein fyrrverandi norskur politikar (H). Floksformaður 1970–1974, forsætisráðharri 1981–1986, og handils- og skipaferðsluráðharri í 1963 og 1965–1970. Stórtingsmaður fyri Oslo 1957–1989. Willochs stóri politiski »fíggindi« i 1980'unum var Gro Harlem Brundtland (Ap).

*1957–1989 Stórtingsmaður fyri Oslo
*1963 Handils- og skipaferðsluráðharri
*1963–1965 Floksskrivari
*1965–1970 Handils- og skipaferðsluráðharri
*1970–1974 Floksformaður
*1981–1986 Forsætisráðharri

## Bókmentir
* Willoch, Kåre: *Minner og meninger*, Chr. Schibsteds Forlag, Oslo 1988, ISBN 82-516-1231-4
* Willoch, Kåre: *Statsminister*, Chr. Schibsteds Forlag, Oslo 1990, ISBN 82-516-1350-7
* Willoch, Kåre: *Tanker i tiden* Cappelen, 1999, ISBN 82-02-18596-3
* Willoch, Kåre: *Myter og virkelighet*, Cappelen, 2002, ISBN 82-02-20460-7
* Willoch, Kåre: *Utfordringer*, Cappelen, 2004, ISBN 82-02-23572-3

## Sí eisini
*Kåre Willochs stjórn

## Slóðir úteftir

* Stórtingið – Kåre Willoch 

Bólkur:Norskir politikarar
Bólkur:Forsætisráðharrar Noregs
Bólkur:Búskaparfrøðingar
Kamelónir

**Kamelónir** eru skriðdjór og hoyra til oydluslagið. Hesar løgnu oydlurnar eru ógvuliga ymiskar í liti og stødd. Eyguni kunnu snara runt og hyggja at tveimum ymsum lutum í senn. Oydlur fanga sín fong við tunguni, sum er long og kleprut. Summar kamelónir kunnu broyta húðarlit. Hetta gera tær fyri at senda boð til hvørja aðra og fyri at líkjast umhvørvinum, tær eru í. Tað besta kamelónin veit at eta er skordjór, men summum dámar at eta sniglar, oydlur, ormar, froskar og ymiskar plantur. Kamelónir halda til í tropiskum fjallalendi í regnskógum, á grasfløtum og eisini í oyðimørkum í Afrika, Miðeystri, Suðurevropa og Suðurásia. Tær eru eisini innfluttar til m.a. Hawaii, Florida og California.

Helvtin av øllum kamelónum (eitt slag av eðlum) í heiminum livir í Madagaskar í Afrika. Hóast tær eru púra vandaleysar, óttast fólkið har í landinum tær, tí kamelónir verða hildnar at vera mannaandar, ið ikki hava funnið hvílu. Kamelónir eru best kendar fyri evni síni at skifta lit, um tær eru bangnar ella illar.

Í djóraheiminum eru fá djór, ið hava eins skjóta tungu sum kamelónin. Hon kann fanga eitt flogkykt við tungum í 0,07 sekund.

## Sí eisini

* Skriðdýr

Bólkur:Skriðdjór
Stjørdal

**Stjørdal** er bý og kommuna í Trøndelag fylki í Noregi. Stjørdal bý (eisini kallað *Stjørdalshalsen*) í botni av Stjørdalsfírði, partur av Trondheimsfírði.

Navnið: *Stjør*- (norr.: *stjór*, »stór«) og -*dal* (»dalur«).

## Sí eisini

* Noreg
* Skatval (bygd)

Bólkur:Kommunur í Trøndelag
Flóttafólk

Eitt **flóttafólk** er ein persónur, sum hevur ein vælgrundaðan ótta fyri at verða forfylgdur vegna ættarslag ella rasu, tjóðskap, tilknýti til ávísan samfelagsbólk vegna sína átrúnaðarligu ella politisku sannføring. Fólk, ið eru flýdd í annað land undan kríggi ella politiskum, átrúnaðarligum ella mentanarligum atsóknum.

## Kelda


Bólkur:Fólk
Bólkur:Bardagar
Tollaksmessa

**Tollaksmessa** er 23. desember. Heitið tollaksmessa ella tollaksmessudagur verður nýtt í Føroyum og í Íslandi. Danir og norðmenn rópa dagin "Lille juleaften", og hetta heitið, **lítli jólaaftan**, hevur eisini fest rót í Føroyum. 
Tollaksmessudagur er uppkallaður eftir íslendskum biskupi, nevndur Tollakur Tórhallsson, sum varð føddur á Líðarenda í Íslandi í 1133, og doyði tann 23. desember 1193.

Tollaksmessudag løgdu fólk seinastu hond á jólafyrireikingarnar.  Í Føroyum gjørdu konurnar klædnapløggini liðug, sum skuldu latast børnunum í jólagávu.  Eisini munnu tey hava fyrireika jólamatin og baking, sum skuldi nýtast á jólum.

## Keldur

* Tjatsi(Postverk Føroya)

Bólkur:Merkisdagar
Afrikaans mál

**Afrikaans** er eitt av vesturgermansku málunum, frábrigdi av niðurlendskum. Móðurmál hjá sløkum 6 000 000 fólkum, harav góðum 5 800 000 í Suðurafrika. Alment mál í Suðurafrika og Namibia.

Tað er fyrst og fremst móðurmál hjá teimum sonevndu boarunum, sum komu úr Niðurlondum til Suðurafrika frá miðjari 17. øld og úteftir.

Bólkur:Afrikaans mál
Kurdar

**Kurdar**, sum eru 25 milliónir fólk, er ein av fjølmentastu tjóðum í heiminum, sum einki heimland eigur. Teir halda til í hálendinum í marknalendinum ímillum Turkaland, Iran, Irak og Sýria. Kurdar hava leingi barst og berjast enn fyri et fáa egið ríki, Kurdistan. Kurdar hevur eisini sítt egna mál, kurdiskt. Kurdar hava í mong ár stríðst fyri egnum landi, og stríðið millum kurdarnar og turkiska herin hevur kostað nógv túsund mannalív. 

Bólkur:Miðeystur
Cape Town

**Høvdastaður** (føroyskt heiti), **Cape Town** (enskt heiti), **Kaapstad** (afrikaans heiti) ella **iKapa** (xhosa heiti) er høvuðsstaður í Suðurafrika. Høvdastaður á Høvdanesi er undir stórsligna Taffelfjallinum. Á Høvdanesi vaksa mangar plantur og blómur, sum ikki vaksa aðrastaðni í heiminum. 

## Søga

Í 1652 sendi Niðurlendska Eysturindiafelagið 80 niðursetumenn við Jan van Riebeeck á odda at leggja grundarlag undir eina handilsstøð á syðsta útnesi í Suðurafrika. Støðin skuldi verða útgerðarhavn hjá skipum, sum sigldu úr Evropa til Ásia og heimaftur. Býurin var tætt við Góðvónarhøvda, og varð nevndur Cape Town. Tað var trupult hjá niðursetumonnunum í fyrstuni, men í 1680-árunum komu hugenottar, sum vórðu flýddir undan átrúnaðarjagstran í Fraklandi og búsettu seg har. Tá gjørdist teir fjølmentari og betur gekk í hond. Frá byrjan var kaldligt ímillum evropear og afrikanar. Niðursetumenninir settu afrikanarar at arbeiða fyri seg og fóru at keypa trælir úr Guinea, Madagaskar og Angola. Í 1690-árunum løgdu um 200 skip at í havnini í Cape Town um árið.

## Hygg eisini at
* Suðurafrika

## Ávísingar úteftir
* Almenna Heimasíða, capetown.gov.za

## Keldur


Bólkur:Býir í Suðurafrika
Bólkur:Høvuðsstaðir í Afrika
Johannesburg

**Johannesburg** er størsti býur í Suðurafrika. Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: Ríkisfyrisitingin er í Pretoria, dómstólarnir í Bloemfontein og tingið í Høvdastaði. Men búskapar- og ídnaðarmiðdepilin í landinum er Johannesburg, eisini nevndur *Gullbýurin*. Gullnámini djúpt undir jørð hava veitt býnum øgiligt ríkidømi, tað hevur so lutvíst verið nýtt til at menna nógva ídnaðin í býnum, har teir gera bilar, meskinur, virka klæði og hava nógvan hátøkniídnað.

## Hygg eisini at
* Suðurafrika

## Ávísingar úteftir
*Heimasíða: www.joburg.org.za

Bólkur:Býir í Suðurafrika
Mekka

**Mekka**, har Muhammed profetur varð borin í heim, og sum er halgasti býur islams, er vestarlaga í Saudiarábia. Á hvøjum ári gera um ein millión muslimar úr øllum heiminum pílagrímsferð til Mekka og fara í Kabuna í stóru moskuni í býnum. Hetta er størsti halgidómur hjá muslimum. Allir muslimar eiga at gera pílagrímsferð, *hadj*, til Mekka í minsta lagi einaferð. 

## Hygg eisini at
* Islam
* Muslimar
* Muhammed
* Saudiarábia

## Keldur

Bólkur:Miðeystur
Bólkur:Islam
Riyadh

**Riyadh** *([[Arabiskt|Arábiskt]]: الرياض ar-Riyāḍ)* er høvuðsstaður Saudi-Arábias. Riyadh hevur 5,7 mió íbúgvar.

## Sí eisini

* Saudi-Arábia

Bólkur:Høvuðsstaðir í Asia
Bólkur:Miðeystur
Harry Potter og vitramannasteinurin

**Harry Potter og vitramannasteinurin** *([[enskt (mál)|enskt]]: Harry Potter and the Philosopher's Stone)* er fyrsta av metsølubókunum um Harry Potter, sum 11 ára gamal verður bjargaður undan óreinu stjúkforeldrunum og fær at vita, at hann er ein gandakallur. Hann fer í Hogwarts, skúlan fyri gandakynstur og galdralist og fer í bardaga móti teimum óndu, ið liggja honum eftir lívinum.

Bólkur:Hugflog
Bólkur:Harry Potter
Bólkur:Skaldsøgur
Końskowola

**Końskowola** er ein bygd í landsynnings Póllandi. Końskowola hevur 2 188 íbúgvar (2004). Hon var grundað í 12. øld við navninum *Witowska Wola*.

Navnið Koriskowola er frá 1442, og kemur tað av orðinum *Wola*, sum var ein býlingur, og av navninum hjá táverandi eigaranum, Jan Koniriski. Bygdin er ein landbrúksbygd. Í býnum finnast tað tvær kirkjur, sum vóru bygdar í 1513 og 1670. Tað finnast enn leivdir at tí lutherska kirkjugarðinum.

## Sí eisini

* Pólland

Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Meksikobýur

**Meksikobýur** (**Ciudad de México**) er høvuðsstaður í Meksiko. Hesin býur er heilt inni í landinum, og hann er 2.310 m yvir havinum. Meksikobýur er millum teir størstu býirnar í verðini. Hildið verður, at har búgva fleiri enn 21 milliónir fólk í øllum Meksikobýi í 2014, sum fevnir um næstan 8000 km2.  Býurin var eisini høvuðsstaður hjá astekum, og tá stóð á oyggjum úti í einum stórum vatni- nú er vatnið fyri tað mesta uppturkað. Býurin er vaksin óføra skjótt, og við sínum 8,8 mill. er hann ein av størstu býum á jørðini. Tað eru nógv ídnaðarvirki í býnum, og nógv ferðafólk vitjar hagar á hvørjum ári. 

## Søga

* 19. september 1985 legði harður jarðskjálvti býarpartar í Meksikobýi í oyði.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða: df.gob.mx 

## Keldur


Bólkur:Meksiko
Bólkur:Høvuðsstaðir í Norðuramerika
Utah

**Utah** er ein lutstatur í USA við 2,7 mió íbúgvar. Eyknevni er Býfluguhússtaturin (enskt: *The Beehive State*). Høvuðsstaðurin eitur Salt Lake City. Býurin eitur eftir Stóra Saltvatni, sum er so salt, at fiskur kann ikki liva í tí, men so vinna teir harafturfyri nógv salt úr tí. Eitt annað stórt vatn, Utahvatn, er har á leið, men í tí er vatnið ikki salt.

Í stakríkinum Utah hoyra 77 prosent av fólkinum til Jesu Kirkju av Seinastu Daga Heilagu ella mormonkirkjuna, sum hon vanliga verður nevnd.

## Søga

### Indiánarnir

Áðrenn evropearar komu, búðu indiánarnir í størsta partinum í statinum, sum nú verður nevnt Utah. Indiánarnir vóru vápnaðir við boga og ørvum, knívum og gøssum. Nógvir høvdu eisini tomahawk. Tomahawk var øks við steinhøvdi ella jarnhøvi. Í 18. øld keyptu teir eisini skotvápn frá evropeiskum keypmonnum. 

Í tipunum var rúmsátt. Har vóru ból, brenni og øll neyðug útgerð. Tipurnar vóru gjørdar úr bisonhúð. Beinnálir hildu húðunum saman. Nógvir indiánar í Utah vóru eisini dugnaligir handverkarar. Teir gjørdu vakurt skrýdd pløgg og høvuðsprýði. Konurnar høvdu nógv at siga í ættini. Tær fingu til vega mat, seymaðu klæði og ansaðu børnum. Í Hopiættini í Suðurutah áttu konurnar eisini húsini og skipaðu fyri, hvussu bygt varð í bygdini. 

## Landafrøði

Í Súlnadali, Monument Valley, í Suðurutah stinga merkisverdar grótsúlur seg upp úr lendinum víða hvar. Vindur og sandur hevur máað burtur av helluni, men av tí at allur steinur er ikki líka harður, stendur harði steinurin eftir. 

Í øldir hava fólk byrgt áir og grivið brunnar at veita vatn á oyðimerkurnar í Utah. Nógvastaðni, har oyðimørk var fyrr, er nú vallað og fruktagott lendi. 

## Keldur


*
30 Seconds To Mars

**30 Seconds To Mars** er eitt amerikanskt alternativt metal orkestur ið er mannað av Jared Leto, Shannon Leto og Tomo Milicevic. 

## Søga
Í 1998 komu beiggjarnir Jared og Shannon Leto saman at stovna bólkin *30 Seconds To Mars*. Jared Leto hevur leiklutin sum forsangari og gittarspælari, og bróður hansara, Shannon, slær trummur. Tað gekk ikki long tíð áðrenn Matt Wachter kom við sum bassistur og keyboardspælari. Hetta gjørdi, at ferð kom á, og bólkurin fekk longu nú gyltar møguleikar. Tá ið Tomo Milicevic tók við sum guitaristur, var 30 Seconds To Mars fullmannað.

## Útgávur
* 30 Seconds to Mars (2002)
* A Beautiful Lie (2005)
* This Is War (2009)
* Love, Lust, Faith and Dreams (2013)
* America (2018)
* *It's the End of the World but It's a Beautiful Day* (2023)

Bólkur:Amerikanskir tónleikabólkar
Bólkur:Metaltónleikabólkar
Uroterapi

**Uroterapi** (eisini nevnt amaroli) er viðgerðarháttur, ið vanliga verður nýttur móti krabbameini. Framferðarhátturin er hann, at sjúklingurin hvønn morgun drekkur millum ein sjatt og upp í eitt glas av egnum landi. Tað er evnið urea, ið skal virka fyribyrgjandi. Tað sigst, at eins egna land er tað besta, tí tað passar best til ein sjálvan.
Í 1950'unum granskaði grikski læknin Evagelos Danopoulos í uroterapii og kláraði í tveimum førum at grøða krabbasjúklingar.
Uroterapi er fleiri túsund ára gamal viðgerðarháttur, og í summum samfeløgum verður land enn í dag drukkið sum heilsudrykkur.

## Keldur

* www.cancer.org 

Bólkur:Pseudovísindi
Bólkur:Alternativir viðgerðarhættir
Fiskimark

**Fiskimarkið** , eisini kallað sjómarkið, er mark um tað sjóøki, eitt land kannar sær og treytar sær rætt at ráða yvir. 
Føroyar fingu 3 fjórðinga fiskimark í 1901. Í 1961 var flutt út á 12 fjórðingar og í 1. januar 1977 út á 200 fjórðingar, eftir at m.a. Ísland í 1972 hevði sett sær 50 fjórðinga fiskimark og í 1975 víðkað tað út á 200 fjórðingar. Fyri at tann flotin, serliga bretskir trolarar, ið nú varð trokaður út av íslendsku grunnunum, ikki skuldi leggjast á føroysku grunnarnar í staðin, fluttu føroyingar eisini sítt fiskimark út á 200 fjórðingar.

Bólkur:Fiskipolitikkur
Sansibar

**Sansibar** (swahili: *Jamhuri ya Watu wa Zanzibar*, arábiskt: *زنجبار*) er ein lítil oyggj sum hoyrir til Tansania. Høvuðsstaðurin á Sansibar eitur Zanzibar City. Oyggin Sansibar er vælumtókt ferðamannamál í Tansania. Oyggjarnar í Indiahavinum, sum eru gitnar fyri hvítar sandstrendur og søguligar bygningar, eru fyri mesta partin muslimskar. 3 % av teim 1,2 íbúgvunum eru kristin. Tætt við strondina í Tansania er oyggin Sansibar, og á vestaru síðu í oynni er havnabýurin Zanzibar, sum var arábiskur handilsstaður í 18. og 19. øld. Mangir trælir vórðu avskipaðir hiðani til arábisku londini. Á oynni høvdu arábar sítt høvdingasetur, og haðani róku teir trælahandil. Týdningarmesta grøðin í oynni, *kryddnelikur*, varð eisini avskipaður hiðani. Kryddnelikur kom ikki í oynna fyrr enn í 1818, kortini dyrkar einki annað land meiri kryddnelik enn Sansibar. 

Tanganjika og Sansibar fingu sjálvstýri í 1960. Seinni hava Sansibar og Tanganjika kasta saman til eitt ríki, sum eitur *Tansania*. Londini eru partar í tí bretska heimsveldinum.

## Myndasavn


Mynd:Zanzibar_Stone_Town02.jpg
Mynd:Zanzibar_east_coast_pristine_beach.JPG
Mynd:Old_Fort_of_Zanzibar.jpg
Mynd:Approaching_Zanzibar.jpg


## Sí eisini

* Afrika
* Tansania

Bólkur:Tansania
Bólkur:Afrika
Bólkur:Oyggjar
Míl

Ein **míl** er eitt longdarmát, sum er rættiliga ymiskt úr einum landi í annað, og sama landið kann hava ymiskar míl. Orðið míl kemur umvegis miðlágtýskt úr latíni 'milia (passuum)', sum merkir túsund (fet).

Tann gamla danska mílin var formliga avtikin sum eind í Danmark (og Føroyum) í 1907, tá metrisk eindarmát vórðu sett í gildi.

## Ymsar míl
### Nógv brúktar
Hesar mílir verða enn nógv brúktar. Sjómíl (fjórðingur) verður nýtt á sjónum og í flogferðslu um allan heimin. Ensk míl verður nýtt í enskttalandi heiminum. Munurin millum enska og amerikanska míl er so lítil, at hann vanliga ikki ger nakran mun. Ensk míl verður eisini nevnd **international mile** ella bara **mile** (úttalað *meil*).
Eftir at meturskipanin varð sett í gildi í Noregi og Svøríki, viðtóku londini bæði í 1889, at ein míl hereftir skuldi vera 10 000 metrar. Tann mílin verður framvegis brúkt í hesum báðum londunum, men so gott sum onga aðra staðni.

### Gamlar
Hesar eindirnar verða vanliga ikki brúktar longur og hava mest søguligan týdning.

Bólkur:Gamlar mátieindir
Bólkur:Mátieindir
Sao Tomi og Prinsipi

Gosoyggjarnar Sao Tomi og Prinsipi *([[Portugisiskt mál|portugisiskt]]: República Democrática de São Tomé e Príncipe)* ella **Fólkaræðiliga Lýðveldið Sao Tomi og Prinsipi**, eru úti fyri strondini á Ekvatorguinea og Gabon. Størsi býurin og høvuðsstaður er Sao Tome. Landið hevur umleið 167 000 íbúgvar. Høvuðsmálið er portugisiskt.

## Søga

Oyggjarnar vóru óbygdar, tá ið portugisar komu higar á fyrsta sinni í 15. øld. Eftir tað var mesta fólkið í oyggjunum trælir, fluttir higar av afrikanska meginlandinum. Oyggjarnar vóru undir Portugal til 1975.

## Búskapur

Meginparturin av fólkinum livir av landbúnaði og fiskiskapi. Kakao er enn týdningarmesta útflutningsvøran.

## Fólkið

Fjølmentasta fólkaslagið eru *kreólar*, ið eru blandað fólk av portugisiskari og afrikanskari ætt. Tey tala egið mál og hava sínu egnu byggilist.

## Landafrøði

Fjøllini eru avtakin við regnskógi, og niðri á slættlendinum eru bóndagarðar og stórar kakao- og sukurlundir. Gosøskan ger, at jørðin í oyggjunum er ógvuliga fruktagóð.

## Hygg eisini at

* Afrika

Bólkur:Afrika
Bólkur:Oyggjar
Fjórðingur

Ein **fjórðingur** ella ein **fjórðingsmíl** var upprunaliga 1883 m, sum er ein fjórðapartur av eini danskari míl. Eftir at tær gomlu donsku eindirnar fóru úr gildi, verður heitið brúkt um eina sjómíl, sum er 1852 m.

Bólkur:Mátieindir
Ekvatorguinea

**Ekvatorguinea** (spanskt: *República de Guinea Ecuatorial*, franskt: *République de Guinée équatoriale*, portugisiskt: *República da Guiné Equatorial*) ella **Lýðveldið Ekvatorguinea** er eitt lítið land í Vesturafrika. Eitt av teimum minstu. Ekvatorguinea hevur mark við Gabon og Kamerun. Londinum hevur uml. 500 000 íbúgvar.

Forsetahjúnini í Ekvatorguinea eita Teodoro Obiang Nguema og Constancia Mangue de Obiang, og umrøddi sonur teirra er Teodorin Obiang, sum verður mettur at skula taka yvir, tá hin gamli ikki orkar at stýra longur. Teodoro Obiang Nguema tók ræði í landinum eftir blóðugt kvett í 1979 og síðan hevur stjørnað landinum við harðari hond. Hann hevur fingið atgongd til størt ríkidømi, tí oljuídnaður við landið hevur givið nógv av sær.

## Navnauppruni

Landið eitur eftir miðkringi, sum verður nevndur *equator* á fremmandum málum.

## Søga

Fólkið í Ekvatorguinea hevur tolt nógv, og búskapurin hevur ligið í sori av harðræðisávum. Øll 1970-árunum stýrdi eirindaleysi einaræðisharrin Macias Nguema, men í 1990-árunum tók hóvligari stýri við valdinum. Hetta lítla, fagra landið - har eisini fimm oyggjar eru uppií, má nú stríðast til tess at fáa búskapin á føtur aftur. 

## Búskapur

Pinkulítla landið í Vestafrika gjørdist kent av umheiminum, tá ið olja í hampiliga stórum nøgdum varð funnin í landinum í 1995. Ríkidømið átti av røttum at verið stórt í slíkum landi, men alíkavæl má meginparturin av fólkinum í landinum liva fyri minni enn 5-10 krónur um dagin. Peningurin frá oljuríkidøminum fer í ávísan mun beint í lumman á Obiang Nguema, sum persónliga er góður fyri fleiri milliardir (av landsins pengum). Peningurin stendur á konto uttanlands. 

## Landafrøði

Lýggja veðurlagið og fruktagóða gosøskujørðin í størstu oynni Bioko gera, at oyggin er væl egnað til landbúnað, men vegirnir eru fáir, og verkafólkið veit einki um nýggjar dyrkingarhættir. Mesta lendið er lagt inn til kakaolundir, tískil er næstan eingin jørð eftir, har fólkið kann dyrka mat. 

### Landslutir

## Hygg eisini at

* Afrika

Bólkur:Afrika
Québec

**Quebec** (franskt: *Québec*, enskt: *Quebec*) er ein landslutur í Kanada við 8,0 mió íbúgvum. Í suðri hevur Quebec mark við USA, í norðri við Hudsonflógvan, í vestri við Ontario og eystri við St. Lawrenceflógvan og New Brunswick.

## Søga
Í 1608 bygdi fraklendingurin Samuel de Champlain eina miðstøð fyri feldhandil við St. Lawrenceflógva. Indiánarnir kallaðu staðin *Kébec*. Hundrað ár seinni búðu 25.000 fraklendingar í Quebec. Meðan bretar ráddu har, gjørdist hesin franski landslutur týðandi handilsmiðdepil. 

Stutt eftir at Jacques Cartier hevði gjørt rannsóknir í tí, sum nú er Quebec við St. Lawrenceá í Kanada, vóru nógvar royndir gjørdar at grunda eina niðursetubygd har. Í 1593 var fraklendingurin Samuel de Champlain við á rannsóknarferð í Kanada og kannaði alla St. Lawrenceánna heilt niðan undir Lachinefossin. Tá ið hann kom heim aftur til Fraklands, fekk hann Heindrik 4. kong (1553-1610) at fíggja eina rannsóknarferð, sum skuldi ætla um møguleikarnar at fáa fraklendingar at búseta seg fram við St. Lawrenceánni. Champlain fór av stað við 28 monnum, sigldi niðan eftir ánni, og bygdi eina handilsstøð í 1608, sum seinni gjørdist Quebec, fyrsti býur í Kanada. Hann helt fram at granska landið og varð verandi í Kanada ævi sína út. Í 1663, 28 ár eftir deyða hansara, gjørdist Quebec høvuðsstaður í Nýfraklandi. 

## Fólkið
90 % av øllum kanadiarum, ið nú á døgum tala franskt, búgva í Quebec. Hóast lógin veitir kanadiarum, ið tala franskt, fullan rætt at nýta sítt egna mál, egnar lógir og at hava egna mentan, eru mangir quebecbúgvar, ið vilja loysa frá Kanada. 

## Hygg eisini at
* Kanada

Bólkur:Kanada
Nýfundland og Labrador

**Nýfundland og Labrador** (enskt: *Newfoundland and Labrador*) er ein landslutur í Kanada við umleið 514.000 íbúgvar. Á grunnunum við Nýfundland eru stak góðar fiskileiðar, men í mong á var veiðitrýstið alt ov stórt, og miðini vórðu trároynd. Tí hevur verið neyðugt at minka fiskiskapin nógv seinastu árini. Tað er komið labrador- og nýfundlendingum illa við, tí at fiskivinnan er høvuðsvinna teirra. 

## Søga

### Leivur Eiriksson kemur til Kanada

Leivur Eiriksson var sonur Eirik Reyða, sum var fyrsti norðbúgvi, ið kom til Grønlands. Um 1000 sigldi Leivur av Nuukfirði og vestur í hav eftir ókunnugum landi, sum ein annar norðbúgvi hevði sæð á eini ferð frammanundan. At enda kom hann til Amerika. Eftir at hava granskað landið, helt Leivur leiðina heimaftur til Grønlands. 

Í íslendingasøgum verður sagt, at Leivur Eiriksson og manning hansara bygdu nakrar smáttur at vera í fyribils. Í 1960-árunum vórðu leivdir av norrønum búsetningum funnar í Nýfundlandi. Tær eru tíðfestar at vera frá um 1000. Í L'Anse aux Meadows í Nýfundlandi eru funnar átta húsatoftir, sum hava norrønt snið. 

Leivur Eiriksson kallaði londini "Helluland", "Markland" og "Vínland". Vínland kann hava verið Nýfundland.

Bólkur:Kanada
Toronto

Norðan Ontariovatn er **Toronto**, ið er fremsti ídnaðarbýur, størsti fíggjardepil og tann býur, sum veksur skjótast í Kanada. Býurin er eisini størsti býur í Kanada og høvuðsstaðurin í Ontario. Har verður sagt at vera trygt at búgva, tí at har eru færri lógarbrot enn í nøkrum øðrum stórbýi í Norðuramerika. Býarfólkið kann eisini erpa sær av *Skydome*, heimins fyrsta leikvølli við dragtekju, og Canadian National Tower, heimins hægsta húsi. Fáastaðni búgva so nógvir kinverskir innflytarar sum í China Town í Toronto. 

Toronto er størsti býur í Kanada við 5 milliónum íbúgvum og er samstundis mest etniskt blandaði býur í heiminum. Tá tú ringir 112 í Toronto kunnu tey svara tær á 150 ymsikum málum. Kanada er eitt sindur av øllum heimsins londum og Toronto er miðpunktið í øllum. 

## Hygg eisini at
* Kanada

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíða, toronto.ca

## Keldur

Bólkur:Býir í Kanada
Ottawa

**Ottawa** (enskt; *City of Ottawa*, franskt; *Ville d'Ottawa*) er høvuðsstaður Kanada, ið liggur í landslutinum Ontario, beint við markið til landslutin Quebec.
Í 2016 hevði Ottawa fleiri enn 934 túsund íbúgvar í sjálvum býnum. 

## Søga
Býurin er uppkallaður eftir indiánafólkinum Ottawa (Odawa) sum einaferð búði har. Ottawa gjørdist høvuðsstaður í Kanada í 1857. Tað, ið m.a. eykennir býin nú á døgum, eru mongu forvitnisligu søvnini og almennu húsini við prýðiligum kopartekjum og ein siglingarveit við viðarlundum framvið, sum, tá ið vetrarkuldin kemur, verður heimsins longsta skoytibreyt.

## Myndir

ParliamentCA-Changing_the_Guard.jpg|Tinghúsið (*Parliament Hill*) í Ottawa.
Gallerie_nationale_et_Cath%C3%A9drale_d%27Ottawa%2C_Ottawa%2C_ON..JPG|Tjóðlistasavnið og dómkirkjan í Ottawa.
Royal Canadian Mint Ottawa 3jun2004.jpg|Kanadiska myntsmiðjan *Royal Canadian Mint*.
Ottawa_-_ON_-_Rathaus.jpg|Ráðhúsið í Ottawa.


## Hygg eisini at
* Kanada

## Ávísingar úteftir
*Almenna heimasíða, ottawa.ca
*Ottawa, wikivoyage.org (á enskum)

## Keldur


Bólkur:Býir í Kanada
Bólkur:Høvuðsstaðir í Norðuramerika
Himalaia

**Himalaiafjøll** eru sum ein ovurstórur og høgur múrur ímillum India og Tibet (Kina). Fjøllini eru kavatakt alt árið, og her er hægsta fjall í heiminum, Mount Everest (8850 m). Fjøllini vórðu til fyri um 50 milliónum árum síðan, tá ið Indiapláta stoytti saman við Evrásiaplátu. Sum pláturnar stoyttu saman, var rondin á Indiaplátu kroyst inn undir Evrásiaplátu, og havbotnurin ímillum teirra varð faldaður saman og trýstur upp til tað, ið nú er Himalaiafjøll.

## Hygg eisini at

* Fjøll í heiminum

Bólkur:Fjøll
Kabul

**Kabul** *([[Persiskt (mál)|persiskt]]; کابل)* er høvuðsstaður Afghanistans. Afganski høvuðsstaðurin bleiv fleiri ferðir raktur av bumbuálopum í 2008 og hildi verður at hetta er tekin um, at Talebanherurin er við at fáa fótafesti í býnum. 

## Sí eisini

* Afghanistan
* Ásia
* Miðeystur

Bólkur:Høvuðsstaðir í Asia
Bólkur:Miðeystur
Martin Joensen

**Martin Joensen** er navnið á tveimum føroyskum listamonnum:

* Martin Joensen (rithøvundur), f. 1902 í Sandvík
* Martin Joensen (1953), tónleikari, sangari og sangskrivari, f. 1953 í Vestmanna
Siberia

Eystan Uralfjøll er **Siberia** *([[Russiskt (mál)|russiskt]]; Сиби́рь)* - Russiski parturin í Ásia. Ovurstórur, mest sum óbygdur landspartur, ið er heilt eystur at Kyrrahavi. Meginparturin av Siberia er tættur nálaskógur, ið russar nevna *taiga*. Í hesum breiða og langa skógarbelti er fjórðingurin av øllum viði í heiminum. Longri norður vir koma, tynri verður skógurin, tí veðurlagið verður kaldari. Norðan fyri skógarmarkið eru frostmýrarnar (*tundra*), har er frost í jørðini alt árið. 

Í Siberia eru nógv ráevni, til dømis gull, olja, uran og gimsteinar.

## Dýralívið

Skógirnir í Siberia eru sannur kovi og gott skjól hjá dýrum, til dømis rein, bjørn og íkorni, teir longu og køldu veturmánaðirnar. Her livir eisini størsti tikari í heiminum, kongatikarin ella siberiatikarin. Hann hevur ógvuliga tjúkkan feld.

## Hygg eisini at

* Russland

Bólkur:Russland
Warszawasamgongan

**Warszawasamgongan** (alment heiti: *Sáttmáli um vinalag, samstarv og sínámillum stuðul*) var ein verjusamgonga ímillum Sovjetsamveldið og flestu lond í Eysturevropa í seinnu helvt av 20. øld. Henda hernaðarliga samgongan varð stovnað í 1955 í Warszawa. Samgongan upploystist í 1991.
 
Limalondini við byrjan av virkseminum vóru: Sovjetsamveldið, Eysturtýskland, Pólland, Kekkoslovakia, Ungarn, Rumenia, Bulgaria og Albania.

## Sí eisini
* NATO
* Seinni heimsbardagi

Bólkur:Søga
Bólkur:Sáttmálar
Flagg Sambandsríkið Amerika

USA hevur sítt egna flagg, sum verður nevnt **Stars And Stripes**. Á amerikanska flagginum eru 50 stjørnur, ein til hvørt ríki, og reyðu og hvítu rendurnar eru til minnis um tey 13 ríkini, ið stovnaðu USA. Í fyrsta amerikanska flagginum vóru 13 stjørnur og 13 strípur. Upprunaliga vóru 13 státir í 1776. Tað er ólógligt í USA at lata flaggið nerta við jørðina ella at vinda tað á stong í vánaligum veðri. Flaggið má altíð verða viðfarið við virðing. Skúlabørn í Amerika skulu svørja, at tey eru trúgv ímóti hesum stykkinum av toyi hvønn morgun. Betsy Ross er seymikona, sum sambært søgnini teknaði fyrstu skitsuna til amerikanska flaggi í 1770-unum.

## Hygg eisini at
* USA.

Bólkur:USA
Bólkur:Fløgg
Dominikanalýðveldið

**Dominikanalýðveldið** (spanskt: *República Dominicana*) ella **Dominikanska Lýðveldið**, er lýðveldi í Karibia.

## Søga

Landið var undir Spania í mong ár, men nú er ávirkanin úr USA stór. 

## Fólkið

Fólkið og mentanin hava røtur aftur í spanska, afrikanska og indiánska mentan. 

## Búskapur

Fólkið í Dominikanalýðveldinum hevur betri kor enn í Haiti, har ógvuliga fá hava ráð at søkja sær læknahjálp. Mest eru tað ferðavinnan og námsvinnan, ið hava styrkt búskapin í lýðveldinum. Eisini hava myndugleikarnir stuðlað nýggjum vinnugreinum, til dømis klædnavirkjum. Seinastu árini eru bygdir mangir frítíðarstaðir, og hevur tað givið nógv arbeiði. Nógv fólk úr Haiti kemur eisini higar at arbeiða. 

Har er silvur, platin, uran og nikkul, og har er eisini størsta gullnám í Karibia. Ferðavinna og sukur eru høvuðsinntøkukeldur. 

## Landafrøði

Skógarklædda fjallalandslagið í Dominikanalýðveldinum líkist nógv tí í grannalandinum fyri vestan. Nógv náttúruríkidømi er í oynni. 

## Hygg eisini at

* Karibia
* Karibiahav

Bólkur:Karibia