Fólkaflytingatíðin

**Fólkaflytingatíðin** er heiti, sum søgufrøðingar brúka um fólkaflytingarnar frá ár 300 til 900 í Evropa.

Millum aðrar umfataði fólkaflytingarnar germanskar og slaviskar ættbólkar, gotar, vandálar og frankar. Fólkaflytingin er helst sett í gongd av innrásini av húnum úr eystri seint í 4. øld. Fólkatalsbroytingar og veðurlagsbroytingar hava møguliga eisini havt ávirkan á gongdina.

## Nútíðarfrásøga

Mett verður, at húnir, sum undan fólkaflytingatíðini vóru ókendir í Evropa, lupu á eysturgermanar í 4. øld, og at trýstið frá teimum vestureftir hevur sett stórar fólkaflytingar í gongd. Húnir herjaðu á rómverjar og aðrar tjóðir rundan um. Germanar fluttu undan húnum vestureftir, longubardar, vesturgotar og vandálar fluttu hvørjir longri enn hinir fyrru vestureftir og trýstu keltar undan sær. Keltar fóru til Írlands um Frakland og víðari til Skotlands. Keltiskt mál bleiv við tíðini høvuðsmál bæði í Írlandi og Skotlandi. Anglar og saksar fóru til Onglands og róku bretar undan sær. Angulsaksiskt mál bleiv skjótt høvuðsmál í Onglandi meðan bretskt mál (valisiskt mál) var verandi høvuðsmálið í Wales.

Eftir fólkaflytingatíðina kom víkingaøld við sínum fólkaflytingum.

## Fólkaflyting í germanskum skaldskapi

Fólkaflytingin, innrásin av húnum og ófriðurin sum í fólkaflytingatíðini hava sett týðilig spor í germanskan skaldskap. Føroysku Sjúrða kvæðini, íslendsku søgurnar Vølsunga søga og Tíðriks søga, týska Nibelungenlied og angulsaksiska Bjovulfs drapa (á nútíðarenskum: Beowulf) greiða øll frá hendingum, sum fóru fram í fólkaflytingatíðini og frá innrásini hjá húnum.

Fyrsti táttur í Sjúrðar kvæðunum, Regin smiður, greiðir frá, at ófriður gekk á kong Giurs lond, at bardagar eru suðuri við sjóvarstrond, og, at av teimum, ið fóru í kríggj, kom eingin heim. Men hvør er Giur kongur?

Ein burgundarkongur er nevndur í søguligum keldum, sum æt Gibika. Hann er mettur at hava livað um ár 400. Gibika kongur var millum fyrstu menn í vestri, sum húnir lupu á. Søgugranskarin Guðmund Schütte setir metir Giur kong vera Gibika kong, og hann metir, at bardagarnir suðuri við sjóvarstrond eru bardagar við Svartahavsstrendurnar. Seinni siga Sjúrða kvæðini frá Artala húnakongi, sum mettur er at vera Attila húnakongur.

Karlamagnus livdi eisini í fólkaflytingatíðini, sum føroyskt kvæði eisini eru um. Karlamagnus førdi harðligt kríggj m.a. ímóti heidnum germanskum ættbólkum, sum hann vildi kristna. Summir søgufrøðingar halda, at júst Karlamagnus var við til at seta gongd á víkingaøld við sínum álopum á heidnar germanskar ættbólkar. Víkingaálopini vóru í byrjanini álop á kristin fólk, sum nýliga vóru komin norðureftir. Seinni fóru teir tó at leggja land undir seg.

## Gongdin í tíð

DateFormat = yyyy
ImageSize  = width:750 height:auto barincrement:18
PlotArea   = left:20 right:40 bottom:30 top:15

Colors     =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:grid1       value:rgb(0.80,0.80,0.80)
  id:grid2       value:rgb(0.90,0.90,0.90)
  id:Title  value:rgb(0.86,0.56,0.56)
  id:Byzantine value:rgb(0.80,0.80,0.99)
  id:Goths value:rgb(0.80,0.99,0.80)
  id:Lango value:rgb(0.80,0.99,0.80)
  id:German1 value:rgb(0.80,0.99,0.80)
  id:German2 value:rgb(0.90,0.99,0.80)
  id:German3 value:rgb(0.80,0.99,0.80)
  id:Vandals value:rgb(0.80,0.99,0.80)
  id:Islam value:rgb(0.70,0.99,0.70)
  id:Huns value:rgb(0.80,0.60,0.40)
  id:Avars value:rgb(0.80,0.80,0.60)
  id:Slavs value:rgb(0.99,0.80,0.60)
  id:Magyars  value:rgb(0.90,0.30,0.60)

  id:Life  value:rgb(0.99,0.80,0.80)
  id:Reign value:rgb(0.99,0.60,0.60)
  id:Emperor value:rgb(0.99,0.30,0.50)
  id:gray        value:gray(0.7)
  id:lightblue   value:rgb(0.60,0.99,0.99)

Period     = from:267 till:1000
TimeAxis   = orientation:horizontal format:yyyy
ScaleMinor = unit:year  increment:25  start:325 gridcolor:grid2
ScaleMajor = unit:year  increment:100 start:300 gridcolor:grid1
AlignBars  = justify

BackgroundColors = canvas:canvas bars:canvas

BarData=
  bar:Titlebar 
  bar:Lives1
  bar:Lives2
  bar:Lives3
  bar:German1
  bar:Migr1
  bar:Migr2
  bar:Byz
  bar:Italy
  bar:Iberia
  bar:Britain
  bar:Huns
  bar:Avars
  bar:Onogur
  bar:Bulgars
  bar:WestSlavs
  bar:SouthSlavs
  bar:Magyars
  barset:Ev1

PlotData=
  width:18 fontsize:S textcolor:black align:center
  bar:Titlebar color:Title shift:(0,-3)
  from:start  till:end text: "Fólkaflytingatíðin"

  width:18 fontsize:S textcolor:black anchor:from align:left
  bar:Lives1
  color:Emperor
  from:305 till:395 text:Tetrarki
  from:424 till:455 text:Valentinian III
  color:Life
  from:747 till:771 text:Karlamagnus
  color:Reign
  from:771 till:800
  color:Emperor
  from:800 till:814

  bar:Lives2
  color:Life
  from:271 till:306 text:Konstantin
  color:Emperor
  from:306 till:337
  color:Life
  from:406 till:434 text:Artala
  color:Reign
  from:434 till:453
  color:Life
  from:540 till:590 text:Gregorius I
  color:Reign
  from:590 till:604 
  color:Life
  from:632 till:735 text:Bede

  bar:Lives3
  color:Life
  from:454 till:488 text:Tíðrikur
  color:Reign
  from:488 till:526
  color:Life
  from:570 till:632 text:"Muhammad

  bar:German1
  color:German1
  from:457 till:751 text:"Merovingar"
  color:German2
  from:751 till:end text:"Karolingar"

  bar:Byz 
  color:Byzantine
  from:539 till:751 text:"Exarchate í Ravenna"

  bar:Italy
  color:Lango
  from:568 till:774 text:"Lombardar"

  bar:Migr1 
  color:Goths
  from:267 till:271 text:"Gotisk flyting"

  bar:Migr2
  color:Vandals
  from:400 till:534 text:"Vandálar"

  bar:Iberia
  color:Goths
  from:429 till:711 text:"Visigotisk Iberia"
  color:Islam
  from:711 till:end text:Al-Andalus

  bar:Britain
  color:German2
  from:410 till:590 text:"Angulsaksisk innrás í Stóra Bretlandi"
  color:German3
  from:793 till:end text:"Víkingaálop"

  bar:Huns
  color:Huns
  from:370 till:454 text:Húnir

  bar:Avars
  color:Avars
  from:500 till:805 text:Avars

  bar:Onogur
  color:Avars
  from:635 till:685 text:Onogur

  bar:Bulgars
  color:Slavs
  from:681 till:end text:Bulgaria

  bar:WestSlavs
  color:Slavs
  from:623 till:658 text:Samo's realm
  from:770 till:907 text:Moravia/Nitria (s. 833 Great Moravia)
  

  bar:SouthSlavs
  color:Slavs
  from:626 till:end text:Miðaldar kroatiskt ríki

  bar:Magyars
  color:Magyars
  from:896 till:end text:Magyars

  barset:Ev1
  at:410 text:410 Visigotar ræna Róma
  at:410 text:410 Rómverjar fara úr Bretlandi
  at:439 text:439 Vandálar í Kartago
  at:451 text:451 Bardagi í Chalons
  at:454 text:454 Bardagi í Nedao
  at:455 text:455 Vandálar ræna Róma
  at:476 text:476 seinasti vesturlendski keisari
  at:486 text:486 Rómverjar far úr Gallia
  at:626 text:626 Avars raid miklagarð
  at:681 text:681 Khan Asparuh viðurkendur av Byzantium
  at:805 text:805 Frankar destroy Avars
  at:955 text:955 Bardagi í Lechfeld]]


## Ávísingar
* **Guðmundur Schütte**, Edda 1917.
* **Jóannes Patursson**, Kvæðabók, 3. bind, Tórshavn 1923.
* J.B. Bury (1923). ''History of the Later Roman Empire''. Available online.

Bólkur:Søga