open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7. januar

**7. januar** er dagur 7 í árinum í gregorianska kalendaranum. 358 dagar eru eftir av árinum (359 dagar um skotár er).

## Hendingar

*2015 - eitt yvirgangsálop varð framt í París móti tíðarritinum Charlie Hebdo. Minst 12 fólk lótu lív og minst 11 fólk vóru særd, tá ið tveir maskeraðir menn við Kalashnikov-byrsum troðkaðu seg inn í bygningin, meðan redaktiónin hevði fund, og byrjaðu at skjóta. Tveir politistar vóru millum tey dripnu. Gerningsmenninir sluppu til rýmingar við einum bili, har ein triði persónur bíðaði. Fýra av teimum dripnu vóru kendir teknarar, ið teknaðu keiputekningar av profetinum Mohammed í 2006.


## Føðingar
* 1775 - Jacob Nolsøe, handilsforvaltari og bróðir Nólsoyar Páll (d. 1869).
* 1800 - Millard Fillmore, amerikanskur forseti (d. 1874).
* 1948 - Ichirou Mizuki, japanskur tónleikari.
* 1948 - Kenny Loggins, amerikanskur tónleikari.
* 1953 - Jenis av Rana, føroyskur lækni og politikari.
* 1956 - David Caruso, amerikanskur sjónleikari.
* 1958 - Linda Kozlowski, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1963 - Rand Paul, amerikanskur lækni og politikari.
* 1964 - Nicolas Cage, amerikanskur sjónleikari.
* 1965 - José Manuel Imbamba angolskur erkibiskupur.
* 1967 - Nick Clegg, bretskur politikari.
* 1970 - Andy Burnham, bretskur politikari.
* 1971 - Jeremy Renner, amerikanskur sjónleikari.
* 1985 - Lewis Hamilton

## Andlát
* 1730 - Árni Magnússon íslendskur handritasavnari og professari (f. 1663).
* 1920 - Edmund Barton, avstralskur politikari (f. 1849).
* 1943 - Nikola Tesla, serbiskur-amerikanskur uppfinnari (f. 1856).
* 1989 - Hirohito, japanskur keisari (f. 1901).
* 2018 - France Gall, fronsk songkvinna (f. 1947).
* 2023 - Jógvan Dahl, føroyskur guitarleikari og lærari (f. 1948).
* 2024 - Franz Beckenbauer, týskur fótbóltsspælari og venjari (f. 1945).
* 2025 - Peter Yarrow, amerikanskur sangari (Peter, Paul and Mary) (f. 1938).

Januar, 07.
8. januar

**8. januar** er dagur 8 í árinum í gregorianska kalendaranum. 357 dagar eru eftir av árinum (358 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1297 - Monako fær sjálvstýri
* 1353 - Jødarnir í Basel í Sveis verða brendir livandi í húsum sínum
* 1665 - Fyri fyrstu ferð verður ein lýsing prentað í einum donskum blað.
* 1811 - Tralauppreistur í New Orleans í Louisiana, USA.
* 1838 – Alfred Vail vísti fram ein telegraf, ið brúkti prikkar og strikur. Hetta var eitt týðandi stig móti morsikotuni.
* 1908 - Føroyski tjóðsangurin, *[[Tú alfagra land mítt]]*..., eftir Símun av Skarði, kemur á fyrsta sinni á prent.
* 1911 - Sum tað síðsta einaveldismonarkiið í Evropa fær Monako eina grundlóg, sum setir konstitutionelt monarki á stovn.
* 1912 - African National Congress verður stovnað.
* 2011 - Hennara kongaliga hátign Mary prinsessa føðir ein lítlan prins og eina lítla prinsessu á Ríkishospitalinum í Keypmannahavn.
* 2014 - Kyndil vann báðar steypafinalurnar í hondbólti. Kvinnurnar vunnu 19-14 móti Neistanum og menninir vunnu 22-20 móti KÍF.


## Føðingar
* 1823 - Alfred Russel Wallace (d. 1913)
* 1934 - Jacques Anquetil, franskur súkklari (d. 1987)
* 1935 - Elvis Presley, amerikanskur tónleikari (d. 1977)
* 1937 - Shirley Bassey, valisisk songkvinna.
* 1942 - Stephen Hawking, enskur alisfrøðingur.
* 1947 - David Bowie, enskur tónleikari (d. 2016)
* 1967 - R. Kelly, amerikanskur tónleikari.
* 1980 - Johan Petersen, føroyskur tónleikari.
* 1983 - Kim Jong-un, norðkoreanskur politikari.

## Andlát
* 1324 - Marco Polo, italskur rannsóknarmaður
* 1642 - Galileo Galilei, italskur stjørnufrøðingur (f. 1564)
* 1976 - Zhou Enlai, kinesiskur politikari (f. 1898)
* 1996 - François Mitterrand, franskur forseti (f. 1916)
* 2016 - Jákup Joensen, føroyskur vinnulívsmaður og politikari (f. 1929).
* 2017 - Akbar Hashemi Rafsanjani, iranskur forseti (f. 1934)

Januar, 08.
9. januar

**9. januar** er dagur 9 í árinum í gregorianska kalendaranum. 356 dagar eru eftir av árinum (357 dagar um skotár er).

## Hendingar

*2015 - Hondbóltur U21 menn: Grikkaland-Føroyar 21-21 (8-7). Føroysku málskjúttarnir: Kjartan Johansen 8 (3), Julian Olsen 4, Áki Egilsnes 2, Allan Norðberg 2, Eirikur Simonsen 2, Helgi Hoydal 1, Pætur Thomsen 1, Rói Berg Hansen 1


## Føðingar
*1890 - Kurt Tucholsky, týskur rithøvundur (d. 1935)
*1908 - Simone de Beauvoir, franskur heimspekingur og rithøvundur (d. 1986)
*1913 - Richard Nixon, amerikanskur forseti (d. 1994)
*1944 - Jimmy Page, bretskur tónleikari.
*1946 - Mogens Lykketoft, danskur politikari.
*1951 - Michel Barnier, franskur politikari.
*1955 - J. K. Simmons, amerikanskur sjónleikari.
*1956 - Imelda Staunton, ensk sjónleikarinna.
*1965 - Joely Richardson, ensk sjónleikarinna.
*1978 - Gennaro Gattuso, italskur fótbóltsleikari.
*1981 - Euzebiusz Smolarek, pólskur fótbóltsleikari.
*1982 - Katrin av Cambridge.
*1987 - Paolo Nutini, skotskur sangari.
*1993 - Aminata Savadogo, lettisk songkvinna.

## Andlát
*1873 - Napoleon 3., franskur keisari (f. 1808)
*1878 - Viktor Emmanuel 2., italskur kongur (f. 1820)
*1944 - Antanas Smetona, litaviskur forseti (f. 1874)

Januar, 09.
10. januar

**10. januar** er dagur 10 í árinum í gregorianska kalendaranum. 355 dagar eru eftir av árinum (356 dagar um skotár er).

## Hendingar

*1984 - Farmaskipið Ólavur Gregersen úr Gøtu sigldi á Flesjarnar (Eysturoy) og gjørdist vrak.
* 1985 - Atli Pætursson Dam verður løgmaður í Føroyum.
* 1985 - Leirvíkartunnilin verður latin upp. 


## Føðingar
* 1769 - Michel Ney (d. 1815)
* 1944 - Frank Sinatra, Jr., amerikanskur sangari (d. 2016)
* 1945 - Rod Stewart, bretskur sangari.
* 1949 - George Foreman, amerikanskur boksari (d. 2025).
* 1960 - Brian Cowen, írskur politikari.
* 1960 - Gurinder Chadha, bretskur leikstjóri.
* 1984 - Marouane Chamakh, marokkanskur fótbóltsleikari.
* 1986 - Kirsten Flipkens, belgisk tennisleikarinna.

## Andlát
* 1778 - Carolus Linnaeus (f. 1707)
* 1945 - Gabriela Mistral, kilenskur rithøvundur (f. 1889)
* 1971 - Coco Chanel (f. 1883)
* 2015 - Francesco Rosi, italskur leikstjóri (f. 1922)
* 2016 - David Bowie, enskur sangari og tónleikari (f. 1947)
* 2017 - Roman Herzog, týskur forseti (f. 1934)
* 2023 - Konstantin II, grikskur kongur (f. 1940)

Januar, 10.
Norn

Tungumálið **norn** var ein grein av fornnorrønum. Tað varð tosað av norðbúgvum í Hetlandi, Orknoyum, Norðurskotlandi og norðast í Suðuroyum (við síðuna av gæliskum) meðan hesi øki vóru undir norskum yvirvaldi, annars var upprunamálið í økinum piktiskt. Eftir at hesi øki høvdu verið undir norskum valdi í meir enn 500 ár, vórðu tey aftur løgd undir skotska kongsríkið í 15. øld; norn bleiv tá mótvirkað av stjórn og kirkju, og skotskt mál kom í staðin eina tíð og síðani enskt.

Ikki er greitt júst nær norn doyði út. Tað kann hava verið tosað í pørtum av londunum báðum til 18. øld. Smáir partar av málinum og tøkuorð yvirlivdu og komu inn í lokalt skotskt enskt eftir at høvuðsmálið sjálvt doyði.

Ymisk bygdamál vórðu eisini tosað á meginlandinum í Skotlandi. T.d. á Katanesi (Caithness á enskum), men doyðu út mangar øldir áðrenn í Orknoyum og Hetlandi. Tískil tosa summir frøðingar um katanesnorn, meðan aðrir ikki gera tað. Man veit minni um katanesnorn enn um norn í Orknoyum og Hetlandi.

## Fragment
Lutfalsliga lítið av skrivaðum norni hevur yvirlivað. Tað, sum er til, umfatar bønina Faðir vár.

Matteus 6:9-13 ella *Faðir vár* á ymsum tungumálum.


Ein hetlendsk "guddick" (gáta) á norn, sum Jakob Jakobsen, skrivaði niður á norðastu oynni í Hetlandi, Unst.

Svarið er ein kúgv. Fýra júgur hanga, fýra bein ganga, tvey horn og tvey oyru standa uppí ský, tvey eygu vísa veg á bø og ein hali darlar aftast.

## Foula 1774
Tá G. Low vitjaði á Foula í 1774, skrivaði hann Hildinakvæðið, Faðir vár bønina og ein orðalista við norn orðum niður.

Norn orðalisti Foula 1774 
## Keldur

## Bøkur

* Barnes, Michael P. "Orkney and Shetland Norn". In *Language in the British Isles*, ed. Peter Trudgill, 352-66. Cambridge: Cambridge University Press, 1984.
* Michael P. Barnes: *The Norn Language of Orkney & Shetland*. Lerwick: Shetland Times 1998. ISBN 1-898852-29-4 (72 s.)
* Jakobsen, Jakob. *An Etymological Dictionary of the Norn Language in Shetland*. 2 vols. London/Copenhagen: David Nutt/Vilhelm Prior, 1928-32 (reprinted 1985).
* Low, George. *A Tour through the Islands of Orkney and Schetland*. Kirkwall: William Peace, 1879.
* Marwick, Hugh. *The Orkney Norn*. London: Oxford University Press, 1929.
* Rendboe, Laurits. "The Lord's Prayer in Orkney and Shetland Norn 1-2". *North-Western European Language Evolution* 14 (1989): 77-112 and 15 (1990): 49-111.
* Wallace, James. *An Account of the Islands of Orkney*. London: Jacob Tonson, 1700.

## Ávísingar úteftir
* Norn í Hetlandi og Orknoyum

Bólkur:Germansk mál
Bólkur:Norðurlendsk mál
Bólkur:Hetland
Bólkur:Norðurlond
Bólkur:Søga
12. januar

**12. januar** er dagur 12 í árinum í gregorianska kalendaranum. 353 dagar eru eftir av árinum (354 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1967 - Peter Mohr Dam verður løgmaður í føroyum.
*1975 - Ítróttarfelagið Fram, sum seinni fekk navnið FC Hoyvík varð stovnað.


## Føðingar
* 1876 - Jack London, amerikanskur rithøvundur (d. 1916)
* 1910 - Luise Rainer, týsk sjónleikarinna (d. 2014)
* 1944 - Joe Frazier, amerikanskur boksari (d. 2011)
* 1949 - Ottmar Hitzfeld, týskur fótbóltsleikari.
* 1949 - Haruki Murakami, japanskur rithøvundur.
* 1950 - Dorrit Moussaieff, ísraelsk-íslendsk forsetafrú.
* 1974 - Melanie Chisholm, ensk songkvinna.
* 1989 - Axel Witsel, belgiskur fótbóltsleikari.
* 1991 - Pixie Lott, ensk songkvinna.
* 1996 - Ella Henderson, ensk songkvinna.

## Andlát
* 1976 - Agatha Christie, bretskur rithøvundur (f. 1890)
* 2003 - Maurice Gibb, bretskur tónleikari (f. 1949)

Januar, 12.
13. januar

**13. januar** er dagur 13 í árinum í gregorianska kalendaranum. 352 dagar eru eftir av árinum (353 dagar um skotár er). Dagurin verður eisini róptur Tjúgunda halgi, og henda dag verða jólini roknað at enda. 

## Hendingar


* 1979 - Fótbóltsamband Føroya verður sett á stovn.


## Føðingar
* 1855 - Dánjal Pauli Michelsen, bóndi í Miðvági, tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum (d. 1934).
* 1898 - Kaj Munk, danskur prestur (d. 1944).
* 1966 - Patrick Dempsey, amerikanskur sjónleikari.
* 1970 - Marco Pantani, italskur súkklari (d. 2004).
* 1975 - Daniel Kehlmann, týskur rithovundur.
* 1976 - Mario Yepes, kolumbiskur fotbóltsleikari.
* 1977 - Orlando Bloom, bretskur sjónleikari.
* 1990 - Liam Hemsworth, avstralskur sjónleikari.

## Andlát
* 1906 - Alexander Popov, russiskur alisfrøðingur (f. 1859)
* 1929 - Wyatt Earp, amerikanskur revolvaramaður (f. 1848)
* 1941 - James Joyce, írskur rithøvundur. (f. 1882)
* 1956 - Thomas Mikael Strøm, skipstimburmeistari í Trongisvági,  tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum.

Januar, 13.
14. januar

**14. januar** er dagur 14 í árinum í gregorianska kalendaranum. 351 dagar eru eftir av árinum (352 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1967 - Smyril III verður tikin í brúk.
*


## Føðingar
*1841 - Berthe Morisot, franskur listamálari (d. 1895)
*1894 - Maria Eide Petersen, føroyskur rithøvundur (d. 1994)
*1919 - Giulio Andreotti, italskur politikari (d. 2013)
*1941 - Faye Dunaway, amerikonsk sjónleikarinna.
*1967 - Jason Bateman, amerikanskur filmsleikari og filmsleikstjóri.
*1968 - LL Cool J, amerikanskur sangari og sjónleikari.

## Andlát
*1957 - Humphrey Bogart, amerikanskur sjónleikari (f. 1899)
*1972 - Frederik IX, Kongur Danmarks (f. 1899)
*2013 - Conrad Bain, kanadisk-amerikanskur sjónleikari (f. 1923)
*2016 - Alan Rickman, enskur sjónleikari (f. 1946)

Januar, 14.
15. januar

**15. januar** er dagur 15 í árinum í gregorianska kalendaranum. 350 dagar eru eftir av árinum (351 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 2001  - Wikipedia varð stovnað
* 2013 - Sif Gunnarsdóttir sett sum stjóri í Norðurlandahúsinum
* 2014 - Mentanarvirðisløn Landsins, Heiðursgáva landsins og Virðisløn til ungt listafólk fyri árið 2013 vóru handaðar í Stóra Pakkhúsi í Vági. Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum handaði virðislønirnar. Tróndur Patursson fekk Mentanarvirðisløn Landsins á 150.000 krónur, Árni Dahl fekk Heiðursgávu landsins á 75.000 krónur og Trygvi Danielsen fekk Virðisløn til ungt listafólk. 
* 2015 - Kavaódn herjaði um alt Føroyar, tó kom ikki so nógvur kavi niður í Suðuroynni og Sandoynni, men í restini av landinum var ikki koyrandi, ringast var á Sandavágshálsi, á Vestmannavegnum, á Kvívíksvegnum og við Norðskálatunnilin. Fleiri bilar stóðu fastir í nógva kavanum. Summi noyddist at soca í bilinum. Nógv vóru veðurføst ymsastaðni. handanin av Mentanarvirðislønum Landsins varð útsett til dagin eftir.


## Føðingar
* 1850 - Mihai Eminescu, rumenskur rithøvundur (d. 1889).
* 1863 - Wilhelm Marx, týskur kanslari (d. 1946).
* 1900 - William Heinesen, føroyskur rithøvundur og listamaður (d. 1991).
* 1918 - Gamal Abdel Nasser, egyptiskur forseti (d. 1970).
* 1929 - Martin Luther King (d. 1968)
* 1936 - Maud Heinesen, føroyskur rithøvundur, (fødd Brimheim) (d. 2005).
* 1943 - Margaret Beckett, bretskur politikari.
* 1965 - James Nesbitt, norðurírskur sjónleikari.
* 1981 - Pitbull, amerikanskur rappari.
* 1988 - Skrillex, amerikanskur tónleikari.
* 1996 - Dove Cameron, amerikonsk sjónleikarinna.

## Andlát
* 1919 - Rosa Luxemburg, týskur politikari (f. 1871)
* 2014 - Roger Lloyd-Pack, enskur sjónleikari (f. 1944)
* 2018 - Dolores O'Riordan, írsk tónleikarinna (f. 1971)

Januar, 15.
16. januar

**16. januar** er dagur 16 í árinum í gregorianska kalendaranum. 349 dagar eru eftir av árinum (350 dagar um skotár er).

## Hendingar

*1547 - Ivan tann 4, seinni nevndur Ivan hin Ræðuligi, verður krýndur sum fyrsta zarur í Russlandi.
*1992 - Eftir blóðugt borgarakríggj í El Salvador kemur friðaravtala í gildi henda dagin.
* 2011 Tangaskipið Jessica fer á land, nær havnini við Puerto Baquerizo Moreno, á oynni San Cristobal, hetta hendir tætt við Galapagosoyggjarnar. Nógv olja lekur út í havið.
* 2015 - Listaboykottið, sum listafólk í Føroyum settu í verk ímóti tí almenna við Mentamálaráðnum á odda 2. november 2012, er nú av. Tað vóru Steintór Rasmussen og Teitur Lassen, ið tóku stig til boykottið, eftir at samgongan valdi at skerja játtanina við einum fjórðingi.
* 2015 - Mentanarvirðislønir Landsins, sum áttu at verið handaðar dagin fyri, hin 15. januar, verða orsakað av óveðri, handaðar 16. januar á samkomu í Deplinum í Skálavík. Tórbjørn Olsen, listamálari, fær Mentanarvirðisløn Landsins, Tey av Kamarinum fáa Heiðursgávu landsins, Mathias Kapnas, tónleikari, fekk virðisløn til Ungt listafólk. Oddvør Johansen, rithøvundur og Katrin Ottarsdóttir, filmsleikstjóri, fingu Sømdargávu landins.
* 2015 - Landsstýrismaðurin í mentamálum, Bjørn Kalsø, kunnger, at orðabøkur Sprotans nú verða ókeypis atkomuligar hjá øllum ið ynskja tað, bæði føroyingum og útlendingum, í Føroyum eins væl og úti í heimi. Henda tænasta verður fíggjað av Mentamálaráðnum og Kommununum í Føroyum. Avtalan er fyri trý ár fyribils og er ein avtala millum Mentamálaráðið, Kommunufelagið umboðandi allar kommunur í Føroyum og forlagið Sprotan. Í løtuni eru 13 bøkur á kervinum, og tær eru nú fríar hjá øllum at nýta. Fleiri mótmælistiltøk vóru í samband við, at føroyskir næmingar, ið áðrenn 1. januar 2015 høvdu ókeypis atgongd til orðabøkur Sprotans, mistu henda møgulleikan frá 1. januar 2015 og til ein loysn varð funnin í dag. Eitt nú høvdu studentaskúlanæmingar í Hoydølum og Suðuroynni trappuverkfall nakrir dagar frammanundan, og næmingar frá framhaldsdeildini í Eysturskúlanum í Havn handaðu eitt mótmælisskriv til Heðin Mortensen, borgarstjóra, sum lovaði, at ein loysn fór at vera funnin, tó ikki bara fyri næmingar í Havn men fyri allir føroyingar og eisini fyri útlendingar kring allan heimin.


## Føðingar
* 1874 - Robert W. Service, bretsk-kanadiskt skald (d. 1958)
* 1901 - Fulgencio Batista, kubanskur forseti (d. 1973)
* 1931 - Johannes Rau, týskur forseti (d. 2006)
* 1933 - Susan Sontag, amerikanskur rithøvundur (d. 2004)
* 1948 - John Carpenter, amerikanskur leikstjóri.
* 1974 - Kate Moss, ensk supermodell.
* 1979 - Aaliyah, amerikonsk songkvinna (d. 2001)
* 1983 - Emanuel Pogatetz, eysturíkskur fótbóltsleikari.
* 1988 - Nicklas Bendtner, danskur fótbóltsleikari.

## Andlát
*1957 - Arturo Toscanini, italskt tónaskald (f. 1867)
*1993 - Jón Páll Sigmarsson, íslendskur kraftamaður (f. 1960)
* 2023 - Gina Lollobrigida, italsk sjónleikarinna (f. 1927)

Januar, 16.
17. januar

**17. januar** er dagur 17 í árinum í gregorianska kalendaranum. 348 dagar eru eftir av árinum (349 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1979 - Føroya felag móti krabbameini verður sett á stovn.


## Føðingar
*1706 - Benjamin Franklin, amerikanskur uppfinnari (d. 1790)
*1860 - Anton Tjekhov,  russiskur rithøvundur (d. 1904)
*1899 - Al Capone, amerikanskur brotsmannaleiðari (d. 1947)
*1922 - Betty White, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2021)
*1927 - Eartha Kitt, amerikonsk sangarinna og sjónleikarinna  (d. 2008)
*1942 - Muhammad Ali, amerikanskur nevaleikari (d. 2016)
*1962 - Jim Carrey, kanadiskur sjónleikari 
*1964 - Michelle Obama, amerikonsk forsetafrú
*1969 - Jørgen Niclasen, føroyskur politikari

## Andlát
*2008 - Bobby Fischer, amerikanskur talvleikari (f. 1943)
*2025 - Denis Law, skotskur fótbóltsleikari (f. 1940).

Januar, 17.
18. januar

**18. januar** er dagur 18 í árinum í gregorianska kalendaranum. 347 dagar eru eftir av árinum (348 dagar um skotár er). Gomlu jól - tað er jólini sum tey lógu eftir julianska kalendaranum - vóru roknað at enda henda dagin. 

## Hendingar

* 1589 - Magnus Heinason  hálshøgdur.
* 1993 - Marita Petersen verður sum fyrsta kvinna nakrantíð vald til Føroya løgmann
* 2006 - Undrið FF varð stovnað.


## Føðingar
* 1882 - A. A. Milne, enskur rithøvundur (d. 1956)
* 1892 - Oliver Hardy, amerikanskur sjónleikari (d. 1957)
* 1904 - Cary Grant, bretsk-amerikanskur sjónleikari (d. 1986)
* 1937 - John Hume, írskur politikari.
* 1944 - Alexander Van der Bellen, eysturíkskur forseti.
* 1955 - Kevin Costner, amerikanskur sjónleikari.
* 1960 - Mark Rylance, enskur sjónleikari.
* 1971 - Pep Guardiola, katalanskur fótbóltsleikari.
* 1973 - Petur Pólson, føroyskur tónleikari.
* 1979 - Leo Varadkar, írskur politikari.
* 1980 - Estelle, ensk songkvinna.

## Andlát
* 1589 - Magnus Heinason varð hálshøgdur í Keypmannahavn.
* 1862 - John Tyler, amerikanskur forseti (f. 1790)
* 1936 - Rudyard Kipling, enskur rithøvundur (f. 1865)
* 1977 - Carl Zuckmayer, týskur rithøvundur (f. 1896)
* 2010 - Kate McGarrigle, kanadisk songkvinna (f. 1946)
* 2011 - Sargent Shriver, amerikanskur politikari (f. 1915)

Januar, 18.
19. januar

**19. januar** er dagur 19 í árinum í gregorianska kalendaranum. 346 dagar eru eftir av árinum (347 dagar um skotár er). Dagurin ber heitið Kyndilsmessuknútur.

## Hendingar

* 2008 - Løgtingsval er.


## Føðingar
*1798 - Auguste Comte, franskur heimspekingur (d. 1857)
*1807 - Robert E. Lee, amerikanskur generalur (d. 1870)
*1809 - Edgar Allan Poe, amerikanskur rithøvundur (d. 1849)
*1839 - Paul Cezanne, franskur listamálari (d. 1906)
*1930 - Tippi Hedren, amerikonsk sjónleikarinna.
*1943 - Janis Joplin, amerikonsk songkvinna (d. 1970)
*1946 - Dolly Parton, amerikonsk songkvinna.
*1963 - John Bercow, bretskur politikari.
*1966 - Lena Philipsson, svensk songkvinna.
*1966 - Stefan Edberg, svenskur tennisleikari.
*1986 - Claudio Marchisio, italskur fótbóltsleikari.

## Andlát
*2000 - Hedy Lamarr, sjónleikarinna (f. 1914)
*2008 - Suzanne Pleshette, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1937)
*2022 - Hardy Krüger, týskur sjónleikari (f. 1928).
*2023 - David Crosby, amerikanskur tónleikari (Crosby, Stills, Nash & Young) (f. 1941).
*

Januar, 19.
20. januar

**20. januar** er dagur 20 í árinum í gregorianska kalendaranum. 345 dagar eru eftir av árinum (346 dagar um skotár er). Dagurin hevur heitið Brøðramessa.

## Hendingar

*2004 - Løgtingsval


## Føðingar
* 1896 - George Burns, amerikanskur sjonleikari (d. 1996)
* 1920 - Federico Fellini, italskur leikstjori (d. 1993)
* 1930 - Buzz Aldrin, amerikanskur avstronaut.
* 1946 - David Lynch, amerikanskur leikstjori.
* 1949 - Göran Persson, svenskur forsætisráðharri 1996 - 2006.
* 1971 - Gary Barlow, enskur sangari.
* 1979 - Will Young, enskur sangari.

## Andlát
* 1936 - Georg 5., bretskur kongur (f. 1865)
* 1993 - Audrey Hepburn, sjonleikarinna (f. 1929)
* 2012 - Etta James, amerikonsk songkvinna (f. 1938)
* 2022 - Meat Loaf, amerikanskur sangari og sjónleikari (f. 1947).

Januar, 20.
21. januar

**21. januar** er dagur 21 í árinum í gregorianska kalendaranum. 344 dagar eru eftir av árinum (345 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1793 - Franski kongurin Ludvík 16. verður dømdur sekur í svikagerð og verður tikin av døgum við hálshøgging í falløks (guillotinu) í Paris.
* 21. januar er almennur klemmidagur í fleiri londum. Dagurin hevur sín uppruna í býnum Cairo í Michigan í USA, og síðan dagurin var samtyktur í USA 21. januar í 1986, hava fleiri lond tikið dagin til sín, eitt nú Týskland, Avstralia, Stóra Bretland, Kanada og Pólland.


## Føðingar
*1824 - Stonewall Jackson (d. 1863)
*1869 - Grigori Rasputin (d. 1916)
*1890 - Louis Zachariasen føddur á Kirkju, føroyskur rithøvundur og politikari (d. 1960)
*1922 - Paul Scofield, enskur sjónleikari (d. 2008)
*1922 - Telly Savalas, amerikanskur sjónleikari (d. 1994)
*1941 - Placido Domingo, spanskur operusangari.
*1956 - Geena Davis, amerikonsk sjónleikarinna.
*1976 - Emma Bunton, ensk songkvinna.

## Andlát
* 1793 - Lodvik 16., franskur kongur (f. 1754)
* 1924 - Vladimir Lenin, sovjettiskur statsleiðari (f. 1870)
* 1950 - George Orwell, enskur rithøvundur (f. 1903)
* 2019 - Emiliano Sala, argentinskur fótbólsspælari (f. 1990).
* 2023 - Ritt Bjerregaard, danskur politikari (f. 1941).

Januar, 21.
22. januar

**22. januar** er dagur 22 í árinum í gregorianska kalendaranum. 343 dagar eru eftir av árinum (344 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1840 - Bretskir kolonistar búsetast fyri fyrstu ferð í New Zealandi fyri at tryggja ognarsambandið til bretska ríkið.
*1924 - Løgtingsval í Føroyum. Seinasta valið, tá bara tveir flokkar, Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, stilla upp.
* 1924 - Ramsay MacDonald verður fyrsti Labour forsætisráðharri í Stóra Bretlandi.
* 1972 - Jens Otto Krag, forsætisráðharri, skrivar í Brússel í Belgia undir sáttmálan um, at Danmark skal gerast limur í EF. Danski limaskapurin skal tó fyrst góðkennast á fólkaatkvøðu seinni hetta árið.
* 1976 - Søgunnar størsta bankarán verður framt í Beirut í Libanon, tá geriljahermenn ræna um 50 milliónir US dollarar úr einum banka.
* 1980 - Russiski kjarnorkufysikarin og Nobel friðarheiðurslønarvinnarin, Andrej Sakharov, verður tvingsilsfluttur til afturlætna býin Gorkij. Burturvísingin verður av sovjetiskum myndugleikum grundað á »niðurbrótadi virksemi ímóti sovjetiska statinum«.
* 1981 - Heimsins dýrasta bræv verður selt á Cristie's uppboðssøluni í New York í USA fyri 748.000 dollarar. Tað er Abraham Lincoln, forseti í USA, sum hevur skrivað brævið í 1863, har hann góðtekur kritikkin av sjálvstýrisyvirlýsingini.
* 1983 - Björn Borg kunnger, at hann steðgar yrkisleiðini innan tennis sum bert 27 ára gamal. Hann hevur í yrkisleið síni millum annað vunnið fimm Wimbledon-sigrar á rað.


## Føðingar
* 1561 - Francis Bacon, enskur heimspekingur (d. 1626)
* 1729 - Gotthold Ephraim Lessing, týskur rithøvundur (d. 1781)
* 1788 - Lord Byron (d. 1824)
* 1849 - August Strindberg, svenskt leikskald (d. 1912)
* 1849 - August Strindberg, svenskt leikskald
* 1898 - Sergei Eisenstein, russiskur leikstjóri (d. 1948)
* 1932 - Piper Laurie, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1937 - Jóngerð Purkhús, føroyskur politikari. Hon var fyrsta kvinna at sita sum landsstýriskvinna.
* 1940 - John Hurt, enskur sjónleikari (d. 2017)
* 1947 - Vladimir Oravsky, svenskt leikskald
* 1960 - Michael Hutchence, forsangari í INXS (d. 1997)
* 1977 - Hidetoshi Nakata, japanskur fótbóltsleikari.

## Andlát
* 1901 - Viktoria drotning av Bretlandi og keisarinna av India. (f. 1819)
* 1919 - Carl Larsson, svenskur listamálari (f. 1853)
* 1973 - Lyndon B. Johnson, amerikanskur forseti (f. 1908)
* 1994 - Telly Savalas, amerikanskur sjónleikari (f. 1922)
* 2008 - Heath Ledger, avstralskur sjónleikari (f. 1979)
* 2010 - Jean Simmons, bretsk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1929)

Januar, 22.
23. januar

**23. januar** er dagur 23 í árinum í gregorianska kalendaranum. 342 dagar eru eftir av árinum (343 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1928 - Javnaðarflokkurin, stovnaður 1927, fær fyrstu ferð umboð í Løgtingið, Mourentius Viðstein og Petur Mohr Dam.


## Føðingar
* 1832 - Edouard Manet, franskur málari (d. 1883)
* 1889 - Rikard Long, føroyskur rithøvundur (d. 1977)
* 1928 - Jeanne Moreau, fronsk sjónleikarinna.
* 1944 - Rutger Hauer, niðurlendskur sjónleikari.
* 1947 - Megawati Sukarnoputri, indonesiskur forseti.
* 1950 - Richard Dean Anderson, amerikanskur sjónleikari.
* 1984 - Arjen Robben, niðurlendskur fótbóltsleikari.
* 1985 - Doutzen Kroes, niðurlendsk modell

## Andlát
* 1944 - Edvard Munch, norskur málari (f. 1863)
* 1963 - Józef Gosławski, pólskur myndahøggari

Januar, 23.
24. januar

**24. januar** er dagur 24 í árinum í gregorianska kalendaranum. 341 dagar eru eftir av árinum (342 dagar um skotár er).

## Hendingar

*


## Føðingar
* 76 - Hadrian, keisari í Róm (d. 138).
* 1712 - Fridrik 2., kongur í Prusslandi (d. 1786).
* 1917 - Ernest Borgnine, amerikanskur sjónleikari (d. 2012).
* 1936 - Óli Petersen, føroyskur keiputeknari (d. 2022)
* 1940 - Joachim Gauck, týskur forseti.
* 1941 - Neil Diamond, amerikanskur sangari.
* 1943 - Sharon Tate, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1969).
* 1953 - Moon Jae-in, suðurkoreanskur forseti.
* 1961 - Guido Buchwald, týskur fótbóltsleikari.
* 1983 - Shaun Maloney, skotskur fótbóltsleikari.
* 1987 - Luis Suarez, uruguaiskur fótbóltsleikari.
* 1988 - Jade Ewen, ensk songkvinna.
* 2012 - Athena prinsessa Danmarkar.

## Andlát
* 41 - Kaligula, keisari í Róm (f. 12).
* 1965 - Winston Churchill, bretskur politikari (f. 1874).
* 1999 - Jóhannes av Skarði (f. 1911).
* 2001 - Sverri Egholm (f. 1930).
* 2011 - Bernd Eichinger, týskur leikstjóri (f. 1949).

Januar, 24.
25. januar

**25. januar** er dagur 25 í árinum í gregorianska kalendaranum. 340 dagar eru eftir av árinum (341 dagar um skotár er). Dagurin ber heitið Pálsmessa.

Súla og lomviga koma at landi á pálsmessu, 25. januar.

## Hendingar

* 1269 - Erlendur biskupur verður biskupsvígdur


## Føðingar
* 1759 - Robert Burns, skotskt skald (d. 1796)
* 1882 - Virginia Woolf, enskur rithovundur (d. 1941)
* 1928 - Eduard Shevardnadze, georgiskur forseti (d. 2014)
* 1933 - Corazon Aquino, filipinskur forseti (d. 2009)
* 1938 - Etta James, amerikonsk songkvinna (d. 2012)
* 1942 - Eusebio, portugisiskur fotboltsleikari (d. 2014)
* 1952 - Malan Marnersdóttir, foroyskur professari.
* 1967 - David Ginola, franskur fotboltsleikari.
* 1978 - Volodymyr Zelensky, ukrainskur forseti.
* 1981 - Alicia Keys, amerikonsk songkvinna.
* 1982 - Noemi, itolsk songkvinna.
* 1984 - Robinho, brasilskur fotboltsleikari.

## Andlát
* 1952 - Sveinn Bjornsson, islendskur forseti (f. 1881)
* 1990 - Ava Gardner, amerikonsk sjonleikarinna (f. 1922)
* 2015 - Demis Roussos, grikskur sangari (f. 1946)
* 2017 - John Hurt, enskur sjonleikari (f. 1940)
* 2017 - Mary Tyler Moore, amerikonsk sjonleikarinna (f. 1936)

Januar, 25.
26. januar

**26. januar** er dagur 26 í árinum í gregorianska kalendaranum. 339 dagar eru eftir av árinum (340 dagar um skotár er).

## Hendingar

*


## Føðingar
* 1880 - Douglas MacArthur (d. 1964)
* 1918 - Nicolae Ceausescu, rumenskur politikari (d. 1989)
* 1924 - Alice Babs, svensk songkvinna (d. 2014)
* 1925 - Paul Newman, amerikanskur sjonleikari (d. 2008)
* 1953 - Anders Fogh Rasmussen, danskur politikari.
* 1958 - Ellen DeGeneres, amerikonsk sjonleikarinna.
* 1961 - Wayne Gretzky, kanadiskur ishokkileikari.
* 1963 - José Mourinho, portugisiskur fotboltsvenjari.
* 1964 - Torkil Nielsen í Sandavági, fótbóltsleikari (1-0 á Eysturríki 1990).
* 1973 - Brendan Rodgers, nordirskur fotboltsvenjari.
* 1987 - Sebastian Giovinco, italskur fotboltsleikari.

## Andlát
* 1823 - Edward Jenner (f. 1749)
* 1979 - Nelson Rockefeller, amerikanskur varaforseti (f. 1908)
* 2003 - Hans Jacob Debes (f. 1940).

Januar, 26.
11. januar

**11. januar** er dagur 11 í árinum í gregorianska kalendaranum. 354 dagar eru eftir av árinum (355 dagar um skotár er).

## Hendingar

* 1979 - Atli P. Dam verður løgmaður í Føroyum.
* 1991 - Kekenia fekk fullveldi.


## Føðingar
* 1757 - Alexander Hamilton, amerikanskur politikari (d. 1804)
* 1815 - John A. Macdonald, skotsk-kanadiskur politikari (d. 1891)
* 1930 - Rod Taylor, avstralsk-amerikanskur sjónleikari (d. 2015)
* 1957 - Bryan Robson, enskur fótbóltsleikari.
* 1971 - Mary J. Blige, amerikonsk songkvinna.
* 1972 - Amanda Peet, amerikonsk sjónleikarinna.
* 1974 - Jens Nowotny, týskur fótbóltsleikari.
* 1975 - Matteo Renzi, italskur politikari.
* 1977 - Emile Heskey, enskur fótbóltsleikari.
* 1981 - Jamelia, ensk songkvinna.
* 1987 - Jamie Vardy, enskur fótbóltsleikari.

## Andlát
*1928 - Thomas Hardy, enskur rithøvundur (f. 1840)
*1941 - Emanuel Lasker, týskur talvmeistari (f. 1868)
*1966 - Lal Bahadur Shastri, indiskur politikari (f. 1904)
*2008 - Edmund Hillary, nýsælendskur fjallaklintrari (f. 1919)
*2014 - Ariel Sharon, ísraelskur politikari (f. 1928)
*2015 - Anita Ekberg, svensk sjónleikarinna (f. 1931)
*2022 - David Sassoli, italskur politikari, sitandi tingformaður í Evropatinginum (f. 1956)

Januar, 11.
28. januar

**28. januar** er dagur 28 í árinum í gregorianska kalendaranum. 337 dagar eru eftir av árinum (338 dagar um skotár er).

## Hendingar

*2012 - Bjørk Herup Olsen setti nýtt føroyskt met í 3000 metrum renning við tíðini 9:59.91 í Pennsylvania, USA. Hon gjørdist harvið fyrsta føroyska kvinnan, ið rann henda teinin undir 10 minuttir.


## Føðingar
* 1457 - Henrik 7., enskur kongur (d. 1509)
* 1822 - Alexander Mackenzie, skotsk-kanadiskur politikari (d. 1892)
* 1912 - Jackson Pollock, amerikanskur listamálari (d. 1956)
* 1936 - Alan Alda, amerikanskur sjónleikari.
* 1936 - Ismail Kadare, albanskur rithøvundur.
* 1955 - Nicolas Sarkozy, franskur forseti.
* 1961 - Arnaldur Indridason, íslendskur rithøvundur.
* 1978 - Gianluigi Buffon, italskur fótbóltsleikari.
* 1981 - Elijah Wood, amerikanskur sjónleikari.
* 1998 - Ariel Winter, amerikonsk sjónleikarinna.

## Andlát
* 814 - Karlamagnus
* 1547 - Henrik 8., enskur kongur (f. 1491)
* 1939 - William Butler Yeats, írskur rithøvundur (f. 1865)
* 2002 - Astrid Lindgren, svenskur rithøvundur (f. 1907)
* 2008 - Marie Takvam, norskur rithøvundur (f. 1926)

Januar, 28.
29. januar

**29. januar** er dagur 29 í árinum í gregorianska kalendaranum. 336 dagar eru eftir av árinum (337 dagar um skotár er).

## Hendingar

*1922 - Fiskepigernes Fagforening verður stovnað á Tvøroyri sum fyrsta arbeiðskvinnufelag í Føroyum


## Føðingar
* 1935 - Adelborg Linklett, føroysk sjónleikari.

## Andlát
* 1820 - Georg 3., bretskur kongur (f. 1738)
*

Januar, 29.
30. januar

**30. januar** er dagur 30 í árinum í gregorianska kalendaranum. 335 dagar eru eftir av árinum (336 dagar um skotár er).

## Hendingar

*1649 - Enski kongurin Karl 1. verður hálshøgdur.
*2014 - Socialistisk Folkeparti (SF) tók seg úr donsku stjórnini.


## Føðingar
* 1882 - Franklin D. Roosevelt, amerikanskur forseti (d. 1945).
* 1927 - Olof Palme, svenskur politikari (d. 1986).
* 1930 - Gene Hackman, amerikanskur sjónleikari.
* 1937 - Vanessa Redgrave, ensk sjónleikarinna.
* 1937 - Boris Spasskij, russiskur stórmeistari og fyrrverandi heimsmeistari í talvi (d. 2025).
* 1941 - Dick Cheney, amerikanskur varaforseti.
* 1944 - Jógvan við Keldu, føroyskur politikari.
* 1951 - Phil Collins, enskur sangari.
* 1962 - Abdullah 2., jordanskur kongur.
* 1968 - Filip 6., spanskur kongur.
* 1981 - Peter Crouch, enskur fótbóltsleikari.

## Andlát
*1948 - Mahatma Gandhi (f. 1869)
*1984 - Luke Kelly úr írska fólkatónleikabólkinum The Dubliners (f. 1940)
*2011 - John Barry, enskt tónaskald (f. 1933)
*2025 - Marianne Faithfull, bretsk songkvinna (f. 1946)

Januar, 30.
31. januar

**31. januar** er dagur 31 í árinum í gregorianska kalendaranum. 334 dagar eru eftir av árinum (335 dagar um skotár er).

## Hendingar

*2004 - Jógvan við Keldu settur landsstýrismaður í innlendismálum, sat sum landsstýrismaður til 1. desember 2005


## Føðingar
* 1970 - Jóanes N. Dalsgaard

## Andlát
* 2023 - Henrik Nordbrandt, danskur rithøvundur og yrkjari (f. 1945).
*

Januar, 31.
14. september

**14. september** er dagur 259 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 260 um skotár er). 106 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Dýrd krossins. Eisini róptur krossmessa um heystið. Krossurin, sum drotningin Helena fann, Kristi krossur, varð tikin og fluttur burtur av heidningum, men funnin aftur og førdur til Jerusalems. Dagurin hátíðarhildin til minnis um hesa hending. 14. september er eisini dagurin, tá ið atkvøðugreiðsla í 1946 var í Føroyum um samband við Danmark ella loysing.

Í Føroyum hevur eisini verið eitt tíðindablað við heitinum 14. september - sí 14. september (tíðindablað).

## Hendingar

* 1752 - Bretland fer at brúka gregorianska álmanakkan. 52 ár eftir Danmark.
* 1770 - Prentfrælsi verður sett í gildi í Danmark.
* 1812 - Franski herurin, undir leiðslu av Napoleon Bonaparte, fer inn í brennandi Moskva.
* 1891 - Fyrsta brotssparkið nakrandi í einum enskum ligadysti.
* 1901 - 42 ára gamli amerikanski varaforsetin Theodore Roosevelt verður 26. forseti í USA,eftir at William McKinley doyði av skotunum, hann fekk vikuna fyri.
* 1911 - Russiski forsætisráðharrin Peter Stolypin verður myrdur.
* 1946 - Fólkaatkvøða er í Føroyum, um Føroyar skulu hava eina heimastýrisskipan ella loysing.Flestar atkvøður vóru fyri loysing; 48,7%. Valluttøkan var 67,5%
* 1960 - Oljufelagsskapurin OPEC verður stovnaður á einum fundi í Bagdad millum Iran, Irak, Kuveit, Saudi-Arábia og Venesuela.
* 1964 - Bretska dagblaðið The Daily Herald steðgar útgávuni og verður avloyst av The Sun.
* 1975 - Málningurin *"Náttarvaktin"* hjá Rembrandt verður karvalur sundur av einum vitjandi á savninum í Amsterdam.
* 1978 - Italska løgreglan handtekur 30 ára gamla Corrado Alunni sum leiðari fyri Reyðu Brigadurnar og høvuðsmaður handan morðið á fyrrverandi forsetan Aldo Moro.


## Føðingar
* 1769 - Alexander von Humboldt (d. 1859)
* 1936 - Walter Koenig, amerikanskur sjonleikari.
* 1949 - Tommy Seeback, danskur tónleikari og tónasmiður (d. 2003)
* 1958 - Debbie Cameron, amerikansk/dansk sangari.
* 1959 - Mary Crosby, amerikanskur sjónleikari.
* 1959 - Morten Harket, norskur rocktónleikari.
* 1965 - Dmitry Medvedev, russiskur politikari.
* 1983 - Amy Winehouse, ensk songkvinna (d. 2011)

## Andlát
* 1927 - Amerikanski dansarin Isadora Duncan doyr í bili, tá ið hálsturriklæði hennara verður fast í hjólinum Bugatti bilinum.
* 1982 - Grace Kelly, amerikonsk sjonleikarinna og prinsessa av Monako (f. 1929)
* 2004 - Ove Sprogøe, danskur sjónleikari, føddur í 1919.
* 2009 - Patrick Swayze, amerikanskur sjonleikari og dansari (f. 1952)

September, 14.
Fólkaatkvøðan 14. september 1946

## Forsøgan

9. apríl 1940 varð Danmark hersett av Týsklandi. 12. apríl vórðu Føroyar hersettar av Bretlandi.

Meðan kríggið leikaði á, kundi einki politiskt samband vera millum Føroya og Danmark. Tí máttu føroyingar klára seg sjálvar undir krígnum.

25. apríl varð Merkið viðurkent av bretskum myndugleikum. 9. mai kom bráðfeingisstýrisskipan í gildi, sum gav Løgtinginum lóggávuvald og amtmanni útinnandi vald.

27. oktober 1945 varð kunngjørt í Dimmalætting, at Danmark varð fríðað og at danska stjórnin hevði góðkent, at Føroyar høvdu verið stýrdar eftir serligum reglum undir krígnum.

Síðani fóru samráðingar fram millum umboð fyri Løgtingið og donsku stjórnina í Danmark um framtíðarstøðu Føroya. Eftir mánaðalangar samráðingar kláraðu føroyingar ikki at semjast innanhýsis, og enn minni at semjast við donsku stjórnina. Danska stjórnin gjørdi tó eitt uppskot um eina heimastýrisskipan.

## Fólkaatkvøðan
9. mai 1946 samtykti Løgtingið at leggja málið út til fólkið. Fólkaatkvøða skuldi haldast við hesum spurningum:

I. Ynskja tygum danska stjórnaruppskotið sett í gildi?
II. Ynskja tygum loysing Danmark og Føroya millum?

Atkvøðugreiðslan fór fram á tann hátt, at krossur skuldi setast fyri tað punktið, veljarin ynskti. Tó skal viðmerkjast at fólkafloksmenn, sum ynsktu fleiri punkt at velja millum, heittu á fólk um at skriva nei útfyri punkt eitt, um tey ikki ynsktu tað. Javnaðarmenn somuleiðis viðvíkjandi øðrum punkti.

## Úrslit
Fólkaatkvøðan var hildin 14. september 1946, og var úrslitið hetta:

-

## Eftirspæl
Eftir at úrslitið varð kunngjørt fór ein meiriluti av Løgtinginum at fremja loysingina, sum fólkið hevur samtykt, sambært meirilutanum. Jákup í Jákupsstovu varð tveittur úr Javnaðarflokkinum afturfyri at vera uppií meirilutanum.

23. september kunngjørdu Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin, at teir mettu ætlaðu gerðirnar hjá Løgtingsmeirilutanum at vera lógarbrot, og at teir tí í mótmæli rýmdu úr tinginum.

25. september kunngjørdi amtmaður fyri Løgtinginum, at kongur hevði upployst tingið og útskrivað nýval. [1]

27. september skuldi tingfundur vera aftur. Men Fólkaflokkurin møtti ikki eftir at kongur hevði sent tingið heim. Jákup í Jákupsstovu møtti einsamallur.

8. november 1946 var nýtt løgtingsval. Gamli loysingarmeirilutin fekk 8 tingmenn meðan gamla andstøðan fekk 12.

Síðani fóru nýggjar samráðingar fram millum nýggja løgtingsmeirilutan og donsku stjórnina. Hesar samráðingar endaðu við, at Heimastýrislógin kom í gildi 1. apríl 1948. Sum mótmæli ímóti heimastýrislógini varð Tjóðveldisflokkurin stovnaður á fundi 22. og 23. mai.

## Keldur
* *Stjórnarskipanarmálið 1946*, Annfinnur í Skála. Føroya Skúlabókagrunnur, Tórshavn 1992.
* *Løgtingið 150. Hátíðarrit 3.* Løgtingið, Tórshavn 2003.

Bólkur:Føroya søga
Bólkur:Føroyskur politikkur
Færingetidende

Færingetidende er fyrsta avísin, sum kom út í Føroyum. Niels Winther flutti sum nýútbúgvin løgfrøðingur heim til Føroya og byrjaði at geva fyrstu føroysku avísina út 13. mai 1852.

Við *Færingetidende* varð fyrstu ferð funnist at donsku embætismonnunum í Føroyum og kongliga einahandlinum.

Mønustingin fekk blaðið, eftir at tað í blaði nr. 8 ákærdi einahandilin fyri at snýta við vørum móti einum rættarleysum og fátækum keypara. Niels Winther varð dømdur at gjalda eina bót áljóðandi 600 ríkisdálar fyri ærumeiðing. Hetta tí at umtalaði keyparin ikki vildi standa fram og vitna. Henda bót, ið svarar til umleið 3 árslønir hjá einum arbeiðsmanni (í Odense 1853), gjørdist mønustingurin hjá Færingetidende.

Einans 9 bløð komu út av *Færingetidende*, fyrstu ferð 13. mai 1852 og seinastu ferð 27. juli sama ár. Málið var danskt, tí føroyskt hevði enn ikki vunnið frama.

## Ávísing úteftir
* Vestnord - tíðarrit  - Føroysk, íslendsk og grønlendsk talgild tíðarrit og bløð.

## Kelda

* *Føroysk blaðsøga 1852-2002*, Arnbjørn Ó. Dalsgarð. Sprotin, Vestmanna 2002.

Bólkur:Føroyskir tíðindamiðlar
Bólkur:Føroya søga
Niels Christopher Winther

**Niels Christopher Winther** (2. juli 1822 - 24. februar 1892) arbeiddi sum sakførari í Havn og í Hjørring til 1868. Hann gav fyrsta blað út í Føroyum, Færingetidende, sum tó bert kom út 9 ferðir í tíðarskeiðnum 13. mai 1852 til 27. juli sama ár. Hann sat á løgtingi frá 1852 til 1857 og var valdur fyrst í Eysturoyar valdømi og síðani í Norðstreymoyar. Harafturat sat hann á fólkatingi frá 1851 til 1857. Á fyrsta fólkatingsvalinum í 1851 varð Niels Winther valdur. Hann var úr Havn, har pápi hansara var snikkari. Hann hevði góð evni, og sorenskrivarin Niels Hunderup tók sær av honum og hjálpi honum seinni at lesa løgfrøði í Keypmannahavn. Hann var liðugur sum juristur longu í 1842 og kom til Føroya í 1849 fyri at virka sum sakførari og fá ár seinni eisini sum politikari. 

## Givið út

* *Færingetidende*. Var blaðstjóri í fyrstu avís í Føroyum.
* *Færøernes Oldtidshistorie,* 1875.

## Keldur

* *Løgtingið 150 - Hátíðarrit 3.* Løgtingið, Tórshavn 2003.
* *Føroysk blaðsøga 1852-2002,* Arnbjørn Ó. Dalsgarð. Sprotin, Vestmanna 2002.

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1822
Bólkur:Andlát í 1892
Bólkur:Føroyskir løgfrøðingar
Bólkur:Føroyskir blaðstjórar
Bólkur:Havnafólk
Mai

**Mai** er fimti mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og ein av 7 mánaðum, sum hava 31 dagar. Navnið *mai* kemur frá tí rómversku gudinnuni Maju, sum er gudinna fyri gróður og grøði.

## Hendingar í mai

* 1. mai - Í fleiri londum verður 1. mai hátíðarhildi sum arbeiðaradagur
* 17. mai - Tjóðardagur Noregs
* 26. mai - Krúnprinsurin hevur føðingardag


Bólkur:Mánaðir
Bólkur:Dagar
27. januar

**27. januar** er dagur 27 í árinum í gregorianska kalendaranum. 338 dagar eru eftir av árinum (339 dagar um skotár er).

## Hendingar

*1889 - Føringafelag verður stovnað í Havn at virka føroyskum máli og mentan at frama.
*2019 - Danmark gerst heimsmeistari í hondbólti, ímillum donsku leikaranar er føroyski Jóhan á Plógv Hansen.


## Føðingar
*1756 - Wolfgang Amadeus Mozart, eysturríkst tónaskald (d. 1791).
*1832 - Lewis Carroll, enskur rithøvundur (d. 1898).
*1859 - Wilhelm II, týskur keisari (d. 1941).
*1928 - Hans Modrow, týskur politikari.
*1964 - Bridget Fonda, amerikonsk sjónleikarinna.
*1965 - Alan Cumming, skotsk-amerikanskur sjonleikari.
*1979 - Rosamund Pike, ensk sjónleikarinna.
*1980 - Marat Safin, russiskur tennisleikari.

## Andlát
*1901 - Giuseppe Verdi, italskt tónaskald (f. 1813).
*1951 - Carl Gustaf Mannerheim, finskur heryvirmaður og politikari (f. 1867).
*1967 - Edward H. White II, amerikanskur rúmdarmaður (f. 1930).
*1983 - Louis de Funès, franskur sjónleikari og skemtari (f. 1914).
*2006 - Johannes Rau, týskur forseti (f. 1931).
*2008 - Suharto, indonesiskur forseti (f. 1921).
*2009 - John Updike, amerikanskur rithøvundur (f. 1932)
*2010 - J.D. Salinger, amerikanskur rithøvundur (f. 1919)
*2014 - Pete Seeger, amerikanskur sangari (f. 1919).
*2018 - Ingvar Kamprad, svenskur vinnulívsmaður (f. 1926).

## Keldur

Januar, 27.
Altjóða arbeiðaradagur

**Altjóða arbeiðaradagur** er tann 1. mai. Vanligt hevur verið, at arbeiðsfólk, sum eru limir í arbeiðarafeløgum, fáa frí henda dagin og møtast fyri at tosa um og hoyra um viðurskifti sum viðkoma teimum. Í Føroyum hevur 1. mai-dagshald verið vanligt á Vaglinum í Havn og kring alt landið. Seinastu árini er arbeiðararørslan tó givin við at skipa fyri 1. mai. Í Havn verður dagurin tó enn hildin á Vaglinum.

Bólkur:Føroyskir flaggdagar
Bólkur:Arbeiðararørsla
Bólkur:Arbeiðsmarknaður
Hertugadømið Finnland

**[[Finnland]]** var partur av Svenska Kongaríkinum, men hóast hetta hevur landið altíð havt serliga støðu t.d. við serstøkum dømandi og fyrisitandi løgdømi. Í 1581 fekk landið heiti sum svenskt stórhertugadømi.

Í finska krígnum, kríggj millum Svøríki og Russland frá februar 1808 til september 1809, varð Finnland hertikið av russum.

Serliga løgfrøðiliga støðan hjá Finnlandi hevði við sær, at tað ikki varð limað inn í Russiska Tsarveldið. Tsarurin, Aleksandur I, helt tað vera skilabetri at varðveita somu støðu, sum Finnland hevði havt í øldir undir svenskum yvirræði.

Finskur ríkisdagur varð fyri fyrstu ferð hildin í 1809. Úrslitið var ein sáttmáli millum tsarin og ríkisdagin um eitt samveldi. Finnland fekk egna stjórnarskipan og tsarurin gjørdist finskur konstitutionellur monarkur við heitinum stórhertugi.

Við skipanini boðaði tsarurin frá, at Finnland nú var tjóð millum tjóðir. Markið millum Finnland og Russland var eisini varðveitt.

Í 1917 fór ein kollvelting fram í Russlandi. Tsarsins vald varð latið einari serligari russiskari bráfeingisstjórn. Við hesum stóð Finnland eftir uttan nakran stórhertuga. Bráfeingisstjórnin metti seg hava tsarsins heimildir í Finnlandi. Finnar, sum óttaðust ruðuleikarnar í Russlandi, vildu heldur hava valdið flutt til ein heimligan stovn, helst ríkisdagin.

Fyrsta royndin miseydnaðist, tá bráfeingisstjórnin ikki vildi staðfesta sonevndu heimildarlógina frá 1917. Í staðin varð ríkisdagurin sendur til hús og nýtt val útskrivað.

Seinna royndin at slíta frá russum eydnaðist í mánaðunum november-desember 1917. Greiður meiriluti av ríkisdegnum gjørdi av, at ríkisdagurin fyribils skuldi hava tær heimildir, sum fyrr lógi hjá tsari og stórhertuga. Hetta var mett sum de facto loysing frá Russlandi og formlig frælsisyvirlýsing varð samtykt nakrar dagar seinni.

Nýggja russiska stjórnin, sosialistiska sovjet-stjórnin, valdi at viðurkenna finska fullveldið.

Í 1918 var borgarakríggj í Finnlandi. Og í 1919 bar til at fáa semju um eina lýðveldisskipan við forseta. Hertugadømið Finnland var nú søga.

## Kelda
* *Føroyskt Lógar Rit* - Vol.4, No. 1 august 2004. S. 33

Bólkur:Finnlands søga
Risin og Kellingin

Norðan fyri bygdina á Eiði, ytst á flógvanum, sum er millum Eysturoy og Streymoy, standa framman fyri landi tveir stórir drangar, sum rópast **Risin **(71m)** og Kellingin **(69m), hin ytri og hon innari landinum, og har er rætt sund ímillum teirra, tá ið kyrt er.

Um hesar drangarnar er søgnin, at einusinni ætlaði Ísland at flyta Føroyar norður til sín og sendi tí ein stóran risa og konu hansara at fáa tær fluttar har norður.

Tey komu bæði at tí ytsta berginum, sum rópast Eiðiskollur og longst móti útnyrðingi. Risin varð standandi úti í sjónum, meðan kellingin fór upp á kollin at fatla byrðuna. Hann skuldi bera, og skúgva hana fram á hann.
Fyrsta tak hon tók, var so fast, at *Ytri Kollur* skrædnaði frá; hon royndi tí at fáa fetilin fastan í einum øðrum stað á kollinum, men ikki vildi bera í lag hjá teimum; - grundvøllurin var fastur, og oyggjarnar ikki lættar at flyta.
So er sagt, at enn stóð kelling uppi á kolli, tá ið dimmi tók at lætta; - tey ræddust dagin, og hon fór tí sum skjótast oman til risan, sum stóð í sjónum og bíðaði eftir henni; men ov leingi høvdu tey drálað, tí í sama bili, tey funnust undir kollinum og skuldu vaða leið sína norður til Íslands, risin undan og kellingin aftaná, tá reis sól úr havi, og tey gjørdust bæði til steinar, og standa nú og líta ímóti Íslandi, men sleppa ongan veg.

Aðrir siga, at tey vóru send at fáa korn úr Føroyum, av tí at kornneyð var heima í Íslandi; tað sæst, at kellingin hevur sum knýti ella posa á baki.

## Kelda

* V. U. Hammershaimb: *Færøsk Anthologi*. Keypmannahavn 1891 - bind 1, s. 344

Bólkur:Hólmar og sker í Føroyum
Havfrúgv

**Havfrúgvin** ella **Sævarmoyggin** er ein yvirnatúrlig vera á sjónum.
V. U. Hammershaimb skrivar um havfrúnna:
:*Havfrúgv líkist fólki fyri oman beltið, hevir langt jarpt hár sum kona, hon floytir tað út um seg á sjógvin; tó hevir hon styttri armar. Fyri niðan beltið er hon sum [[fiskur]] og hevir sporl og roðslu. Vendir hon sær móti bátinum, tá ið hon kemur upp úr sjónum, verður óveður, og tá ræður um at rógva heim aftur sum skjótast og royna at sleppa undan at sjólátast. Men kemur havmaðurin upp hjá henni, verður gott veður. Havfrúgvin syngur so fagurliga, at menninir verða óðir, tá ið teir lurta eftir sangi hennara, og tí eiga teir at stinga vattatumlarnar í oyruni, tí annars vilja teir í øði og ørviti leypa úr bátinum út á sjógv til hennara.*

## Keldur
**Færøsk Anthologi*, Keypmannahavn 1891 - bind 1, s. 337)

Bólkur:Gudalæra
Bólkur:Ævintýrverur
Bólkur:Fólkaminni