open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Høgni Kunoy Dávason

**Høgni Kunoy Dávason** (føddur 26. august 2004) er ein føroyskur taekwondo íðkari og venjari. Í januar 2019, gjørdist Høgni norðurlendskur meistari í taekwondo í kapping í Íslandi. Hann býr og venur í Søldarfirði. Hann setti í mai 2015 á stovn Føroya fyrsta taekwondofelag, ið nevnist Hwarang Føroyar, Høgni var tá 10 ára gamal. Høgni er sjálvur venjari og nógvir limir teknaðu seg beinanvegin. Tvey ár seinni vóru meira enn hundrað aktivir limir. Fleiri av limunum hava verið uttanlands til kappingar, har tey eisini hava vunnið heiðursmerki. Høgni varð føddur við sjúkuni cystisk fibrosa. Í sjónvarssending, ið Kringvarp Føroya gjørdi um hann, sást at hann ikki vildi lata sjúkuna avmarka seg, tvørturímóti bleiv sjúkan hansara drívmegi. Eisini merkti hann, at tað var gott fyri lunguni at íðka ítrótt. Honum dámdi væl taekwondo og hevur íðkað henda ítrótt, síðan hann var smádrongur. Hann og foreldur hansara búðu fyrst í Danmark og síðan í Singapore og eitt stutt skifti í Suðurkorea. Meðan hann búði í Singapore, har pápi hansara arbeiddi, fekk hann svarta belti í taekwondo, venjari hansara har var Mr. Lai, í Danmark var Philip Reyes venjari hansara. Tá ið familjan flutti til Føroya, var onki taekwondofelag har, og tí valdi Høgni at stovna sítt egna taekwondofelag.

Í oktober 2017 varð Høgni kosin Ársins gerandihetja av Fólkaheilsuráðnum. *"Høgni hevur saman við foreldrum sínum tikið stig til at seta ítróttargrein á stovn, eitt átak, sum virkar samlandi fyri bæði ung og gomul,"* segði Fólkaheilsuráðið í grundgeving síni.

Í november 2017 vann ein av næmingunum, ið Høgni er venjari hjá, Dávid á Lakjuni, silvur heiðursmerki á DM í taekwondo í bólkinum undir 59 kg. Dávid var tá 19 ára gamal, og venjari hansara, Høgni Kunoy Dávason, var 13 ára gamal. Teir báðir eru systkinabørn.
Í januar 2019 luttók Høgni í norðurlandameistaraheitinum í taekwondo í Reykjavík.  Sum yngsti luttakari í sínum aldursbólki gjørdist hann NM-meistari í taekwondo í aldursbólkinum 15-17 ár, vektklassa minus-59 kg.

## Heiður
* 2017 - Ársins gerandishetja

## Keldur

Bólkur:Ítróttafólk úr Føroyum
Bólkur:Føðingar í 2004
Lenga-suðurbók

**Lenga-suðurbók** (frøðiheiti - *Nothofagus pumilio*) (spanskt *Lenga*), er eitt leyvfallandi træ, ið er upprunavøkstur í Suður Andesfjøllunum og Eldlandinum.

Lenga-suðurbók er gróðursett í  Føroyum her hon vísir seg at vera toluliga harðfør.

## Keldur


Bólkur:Træplantur
Bali

**Bali** ([á indonesiskum: *Pulau Bali*, *Provinsi Bali*) er ein oyggj og landslutur í Indonesia. Í landslutinum eru oyggin Bali og nakrar aðrar smærri grannaoyggjar, har tær kendastu eru Nusa Penida, Nusa Lembongan og Nusa Ceningan. Bali liggur longst móti vestri av oyggjabólkinum Lesser Sunda Islands, millum Java har vesturi og Lombok har eysturi. Høvuðsstaðurin, Denpasar, liggur í syðra parti av oynni.

Fólkatalið var 3.890.757 í fólkateljingini í 2010, og 4.225.000 pr. januar 2014, á oynni býr størstiparturin av hinduistiska minnilutanum í Indonesia. Sambært fólkateljingini 2010 vóru 83,5% av íbúgvunum á Bali balinesiskir hinduar, harnæst vóru 13,4% muslimar, 2,5% vóru kristin og 0,5% buddhistar.

Bali er eitt vælumtókt ferðamál, og ferðavinnan er økt síðan 1980-árini. Oyggin er kend fyri framkomna list, eitt nú bæði siðbundnan og nútíðar dans, skurðmyndalist, málningalist, leður og tónleik. Indonesian International Film Festival verður hildin hvørt ár á Bali. Í mars 2017 nevndi TripAdvisor oynna sum heimsins høvuðsferðavinnumál í teirra Traveler's choice award.

Bali er partur av Coral Triangle, ið er øki við tí hægsta lívfjølbroytni í havumhvørvinum. Bara í hesum økinum eru yvir 500 sløg av koralldýrum. Til samanberingar er hetta meira enn sjey ferðir so nógv sum í øllum Vesturindisku oyggjunum. 

Bali var vertur fyri ASEAN Summit 2011, APEC 2013 og Miss World 2013. Bali er heimstaður fyri Subak Irrigation System, ið er ein UNESCO heimsarvur. 

## Søga
### Fornøld
Bali varð bygt umleið 2000 f.Kr. av avstranesiskum fólkum, ið fluttu til oynna. Tey komu siglandi úr Suðureysturasia og Osiania. Mentanarliga og málsliga eru balinesar í nærmastu ætt við fólk í indonesiska havinum, Malaisia, Filipsoyggjum og Osiania. Verktoy av steini frá hesi tíðini eru funnin nærindis bygdini Cekik har vesturi á oynni.

## Veðurlag
Bali liggur bert 8 gradir sunnanfyri miðkringin og hevur tí eitt javnt verðurlag alt árið. Miðalhitin liggur um 30°C við luftvætu á umleið 85%.

Lægsti hiti um dagin liggu millum 20–33°C, men hitin minkar munandi uppi í hæddunum.

Regntíðin er frá umleið oktober til apríl, og tá kann tað regna sera nógv, serliga frá desember til mars. Á páskum og á jólum er veðrið sera skiftandi og ringt at spáa um.

Tá ið tað ikki er regntíð kann luftvætan vera lutfalsliga lág og tað er ósannlíkt at tað regnar har ið láglendi er.

## Ítróttur
Bali er eitt týðandi stað fyri surfarar, har eru vælumtókt støð fyri surfarar á suðursíðuni av oynni og á strondunum á oynni Nusa Lembongan.

Bali var vertur fyri Asian Beach Games 2008. 

Bali er heimstaður hjá fótbóltsfelagnum Bali United, ið spælir í Liga 1.

## Keldur

Bólkur:Oyggjar
Bólkur:Indonesia
Wuhan

**Wuhan** () er høvuðsstaður í Hubei landslutinum, í Kina, og er tann fólkaríkasti býurin í Miðkina. Býurin liggur í eystara parti av Jianghan-slættanum har ið Yangtze og Hanshui áirnar møtast. Býurin er ein samanrenning av trimum býum, ið eru vaksnir saman, Wuchang, Hankou og Hanyang. Wuhan er kent sum "九省通衢" (jiǔshěng-tōngqú: teir nýggju landslutirnir' (í Kina) høvuðs ferðsluæðr)"; býurin er ein týðandi miðdepil fyri ferðing við fleiri jarnbreytum, vegum og akvegum ið ganga gjøgnum býin og binda hann saman við øðrum stórbýum. Orsakað av týdningarmiklu støðuni hjá býnum fyri ferðasambandi í Kina, so verður hann av og á nevndur "the Chicago of China" í útlendskum keldum.

Wuhan hevur sub-landslutastøðu (sub-provincial), og er viðurkendur sum miðdepil fyri politikk, búskap, mentan, útbúgving og ferðslu í Miðkina. Býurin Wuhan fekk sítt navn í 1927. Fólkatalið er 10.607.700 per 2015. Í 1920-árunum var Wuhan høvuðsstaður hjá vinstrasinnaðu Kuomintang (KMT) stjórnini ið varð stýrd av Wang Jingwei sum andstøða til Chiang Kai-shek, og var eisini høvuðsstaður undir krígnum í 1937.

## Søga
Wuhan hevur eina 3.500 ára langa søgu og er ein av elstu og mest mentaðu stórbýum í Kina. Undir Han-ríkinum, gjørdist Hanyang ein rættiliga týðandi havn. Veturin 208/9 hendi ein av kendastu bardøgunum í søgu Kina og ein týðandi hending í *Søguni um tey trý kongsveldini*— Stríðið um Reyðu Bergini, ið fór fram í fjøllunum nærindis Wuhan. Um tað mundi blivu múrar bygdir fyri at verja Hanyang (206 e.Kr.) og Wuchang (223 e.Kr.).  Tann seinna hendingin markerar stovnanina av Wuhan. Í ár 223 varð Yellow Crane Tower (黄鹤楼) bygt á Wuchang-síðuni av Yangtze-ánni. Cui Hao, ið var ein kendur yrkjari í Tang-ríkinum, vitjaði bygningin fyrst í 8. øld. Yrking hansara gjørdi tornið til eitt av teimum kendastu í Suðurkina.

Seint í 19. øld vórðu jarnbreytir víðkaðar í norður-suður ás gjøgnum býin, og tað gjørdi býin til ein tíðandi miðdepil innan umskiping millum jarnbreytina og ferðslu eftir ánni. Tað var í hesum tíðarskeiðnum, at útlendskar kreftir fingu kontroll yvir handilsøki, har áarbakkin framvið Hankou varð býttur sundur í útlenskt-stýrd handilsøki. Á økinum vóru handilsskrivstovur, vøruhús, og atløgubryggjur.

## Keldur

Bólkur:Býir í Kina
Bangkok

**Bangkok** (tailendskt: กรุงเทพ ฯ, กรุงเทพมหานคร ฯ) er høvuðsstaður í Tailandi. Bangkok eitur í veruleikanum **Krung Thep Mahanakhon**. Hann er størsti býur í Tailandi, 14,5 mió. íbúgvar (við forstøðum). Eftir almennum hagtølum búgva seks mió. fólk í Bangkok, men tað rætta er, at helst búgva úti við 15 mió. fólk. Býurin er bygdur á Menam-oyrunum, og fyrr var mesti flutningurin eftir grivnum siglingarveitum. Enn eru fáir høvuðsvegir, og almenna flutningskervið er vánaligt. Mongu listskrýddu templini í Bangkok hava altíð drigið ferðafólk úr øllum heiminum at koma hagar at síggja hesa vøkru byggilist. Í 2010 hava verið yvir 11,3 milliónir vitjandi.

Bangkok verður tíðum kallaður *Eysturlanda [[Venezia]]*.

## Keldur

Bólkur:Bangkok
Bólkur:Býir í Tailandi
Irina Bilyk

**Irina Bilyk** (fødd 6. apríl 1970 í Kyiv) er ein ukrainsk songkvinna og sangskrivari. Hon skrivaði sín fyrsta sang sum tíggju ára gomul. Í 1995 framførdi hon fyri táverandi amerikanska forsetanum, Bill Clinton.

## Tónleikaútgávur
* «Кувала зозуля» (1990)
* «Я розкажу» (1994)
* «Nova» (1995)
* «Так просто» (1996)
* «Фарби» (1998)
* «Ома» (2000)
* «Biłyk» (2002)
* «Країна» (2003)
* «Любовь. Яд» (2004)
* «На бис» (2008)
* «Рассвет» (2014)
* «Без Грима» (2017)

Bólkur:Ukrainskir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1970
Fausto Coppi

**Angelo Fausto Coppi**, (f. 15. september 1919, d. 2. januar 1960), var ein italskur súkklari. Hann var tann mest vinnandi altjóða súkklarin báðu megin seinna heimsbardaga. Orsakað av nógvu sigrunum varð hann nevndur *Il Campionissimo*, ella *meistarin yvir meistarar*. Hann var ein all-round kappsúkklari, hann var góður til at klatra og til einkultstart og var eisini ein einastandandi spurtari. Hann vann Giro d'Italia fimm ferðir (1940, 1947, 1949, 1952, 1953), Tour de France tvær ferðir (1949 og 1952), og heimsmeistaraskapin í 1953.-Harumframt vann hann eisini Giro di Lombardia fimm ferðir, Milano-Sanremo thríggjar ferðir og so vann hann eisini Paris-Roubaix og La Flèche Wallonne og setti tímamet (45,798&nbsp;km) í 1942.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1919
Bólkur:Andlát í 1960
Bólkur:Italskir súkklarar
New Delhi

**New Delhi** () er høvuðsstaður í India og eitt av teimum 11 landslutunum í Dehli. Sjálvt um *Delhi* og *New Delhi* í vanligari talu verða nýtt við somu merking, tá ið høvuðsstaðurin í India verður umrøddur, so er talan um tvær ymiskar eindir, har New Delhi er ein lítil partur av Delhi. Tað ið á enskum nevnist National Capital Region er ein nógv størri eind, ið er umgird av Haryana á trimum síðum og Uttar Pradesh móti eystri.

Grundarsteinurin í býnum varð lagdur av Georg 5. av Stórabretlandi undir Delhi Durbar í 1911. Steinurin varð teknaður og tilevnaður av bretsku arkitektunum Sir Edwin Lutyens og Sir Herbert Baker. Tann nýggi høvuðsstaðurin varð vígdur hin 13. februar 1931, av Viceroy and Governor-General of India Lord Irwin.

## Søga
Delhi hevði virkað sum politiskur og fíggjarligur miðdepil undir fleiri ymiskum veldum i søguni hjá forna India og Delhi Sultanatinum, har tað kendasta var Mughal-ríkið frá 1649 til 1857. Í byrjanini av 1900-árunum, varð eitt uppskot lagt fyri bretsku fyrisitingini um at broyta høvuðsstaðin hjá Bretska Indiska Heimsveldi, ið var almenna navni á India tá, frá Calcutta á eysturstrondini til Delhi. Bretska stjórnin í India meinti, at tað logistiskt sæð var lættari at stjórna India úr Delhi mitt í Norðurindia.

Jørðin har ið nýggi býurin skuldi byggjast varð fingin til vega við lógini um ognartøku av jørð frá 1894.

## Jarðfrøði

New Delhi hevur eina vídd á 427 km2, og tað er ein lítil partur av stórbýnum Delhi. Eftirsum at býurin liggur í Norðurindiska láglendinum (Indo-Gangetic Plain), so er tað lítil hæddarmunur í býnum. New Delhi og økini kring býin vóru einaferð ein partur av Aravalli fjallarøðini. Tað ið er eftir av teimum fjøllunum er Delhi-ryggurin, ið eisini verður nevnt Lungurnar hjá Delhi.

## Ítróttur

Býurin var vertur fyri Commonwealth Games í 2010 og er hvørt ár vertur fyri Delhi Hálvmaraton kappingina. Býurin hevur fyrr verið vertur fyri Asiatisku leikunum í 1951 og 1982. New Delhi vísti áhuga fyri at gerast vertur fyri Asiatisku leikunum 2019, men hin 2. august 2010 sýtti stjórnin fyri at stuðla ynskinum orsakað av skuldsetingum um mutur á Commonwealth Games 2010.

## Keldur

Bólkur:Býir í India
Wanna One

**Wanna One** (Hangul: 워너원) er ein suðurkoreanskur gentu tónleikabólkur við fimm limum frá CJ E&M. Bólkurin varð stovnaður í 2017. Limirnir eru: Kang Daniel, Park Ji-hoon, Lee Dae-hwi, Kim Jae-hwan, Ong Seong-wu, Park Woo-jin, Lai Kuan-lin, Yoon Ji-sung, Hwang Min-hyun, Bae Jin-young, Ha Sung-woon.

## Limir
*Yoon Ji-sung
*Ha Sung-woon
*Hwang Min-hyun
*Ong Seong-wu
*Kim Jae-hwan
*Kang Daniel
*Park Ji-hoon
*Park Woo-jin
*Bae Jin-young
*Lee Dae-hwi
*Lai Kuan-lin

## Útgávur
### Minifløvur
**1X1=1 (To Be One)* (2017)

## Keldur

## Slóðir úteftir
* Almenn heimasíða 

Bólkur:Suðurkoreanskir tónleikabólkar
Marco van Basten

**Marcel "Marco" van Basten** (føddur 31. oktober 1964) er ein niðurlendskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari, ið spældi fyri Ajax og Milan og Niðurlendska fótbóltsmanslandsliðið í 1980-unum og fyrst í '90-unum sum álopsleikari. Hann verður mettur at vera ein av teimum bestu europeisku áleyparunum og ein av teimum bestu fótbóltsleikarunum til allar tíðir. Hann hevur skorað 300 mál í karrieruni, men spældi sín seinasta dyst í 1993 bert 28 ára gamal orsakað av skaða, ið noyddi hann at leggja frá sær tvey ár seinni. Seinni gjørdist hann høvuðsvenjari hjá Ajax og hjá niðurlendska landsliðnum.

## Keldur

Bólkur:Niðurlendskir fótbóltsleikarar
Roysikøttur

**Roysikøttur** ella **hermalín** (latin *Mustela erminea*) er eitt rándýr av márættini.
Roysikøttur fær snjóhvítan vetrarfeld, men við kolasvørtum halasnerti. Heitið hermalín sipar mest til roysikøttin í vetrarfeldi.

Bólkur:Súgdjór
Neymar

**Neymar da Silva Santos Júnior** (føddur 5. februar 1992), vanliga kendur sum **Neymar** ella **Neymar Jr.**, er ein brasilskur fótbóltsleikari, ið spælir sum álopsleikari fyri franska felagið Paris Saint-Germain og Brasilska fótbóltslandsliðið. Frá 2013-2017 spældi hann fyri spanska La Liga felagið FC Barcelona, har hann vann spanska meistaraheitið tvær ferðir. Hann vann olympiskt gull við Brasil í 2016 og silvur í 2012.

## Heiður
### Felag
**Santos**
*Campeonato Paulista: 2010, 2011, 2012
*Copa do Brasil: 2010
*Copa Libertadores: 2011
*Recopa Sudamericana: 2012

**Barcelona**

*La Liga: 2014–15, 2015–16
*Copa del Rey: 2014–15, 2015–16, 2016–17
*Supercopa de España: 2013
*UEFA Champions League: 2014–15
*FIFA Club World Cup: 2015

### Landslið
**Brasil**
*South American Youth Championship: 2011
*FIFA Confederations Cup: 2013
*Olympiskt gullheiðursmerki: 2016

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1992
Bólkur:Brasilskir fótbóltsleikarar
Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes Saavedra** (føddur 29. september 1547 i Alcalá de Henares, deyður 23. apríl 1616 í Madrid) var ein spanskur rithøvundur. Hann skrivaði bæði skaldsøgur, sjónleikir og yrkingar. Kendastur er hann fyri skaldsøguna *[[Don Quijote]]* (ella *Don Quixote*).

Áðrenn Cervantes gjørdist rithøvundur, luttók hann í tí kristnu armadaðini móti turkum og varð særdur í bardaganum við Lepanto. Eftir tað var hann trælur í fimm ár hjá maurarunum í Alger. Seinni arbeiddi hann sum matvøruhandilsmaður fyri tann spanska herskipaflotan og ferðaðist tí runt í Spania. Seinni gjørdist hann skattauppkrevjari og rithøvundur.

Miguel de Cervantes Saavedra varð føddur sum tað fjórða barnið av sjey í einari fátakari aðalfamilju í Alcalá de Henares. Foreldur hansara vóru Rodrigo de Cervantes (1509-1585), kirurgur, og Leonor de Cortinas (1520-1593).

Tann ungi Cervantes las gudfrøði á universitetunum í Salamanca og Madrid.

Bólkur:Føðingar í 16. øld
Bólkur:Andát í 17. øld
Bólkur:Spanskir rithøvundar
Sofokles

**Sofokles** (; , *Sophoklēs*, ;  497/6 – vetur 406/5 f.Kr.) er ein av trimum fornaldargrikskum harmleikaskøldum, hvørs sjónleikir hava yvirlivað. Fyrstu sjónleikir hansara vórðu skrivaðir seinni enn teir hjá Aeschylus, og fyrr enn ella samstundis sum teir hjá Euripides. Sofokles skrivaði meira enn 120 sjónleikir í lívstíð hansara, men bert sjey hava yvirlivað í síni heild: *[[Ajax (Sofokles)|Ajax]]*, *[[Antigone (Sofokles)|Antigone]]*, *Kvinnurnar í Trakis*, *[[Kong Ødipus]]*, *[[Electra (Sofokles)|Electra]]*, *[[Philoctetes (Sofokles)|Philoktetes]]* og *[[Ødipus í Kolonos]]*. Í nærum 50 ár var Sofokles tann best umtókti leikritahøvundurin í dramakappingunum hjá býarstatinum Athen, ið fóru fram í teimum religiøsu hátíðunum í Lenaea og Dionysia. Hann luttók í 30 kappingum, har hann vann 24 og fekk ongantíð verri pláss enn annað pláss. Aeschylus vann 13 kappingar, Euripides vann fýra kappingar.

teir kendastu harmaleikirnir hjá Sofokles eru við Ødipus og Antigone: teir eru kendir sum Theban leikirnir. Sofokles ávirkaði menningina av sjónleiki, har tað mest týðandi var at hann tók ein triðja leikara við, og harvið minkaði hann um týdningin av kórinum í framførsluni av plottinum. Hann menti eisini leiklutirnir (persónarnar) í størri mun enn tað fyrr var gjørt av eitt nú Aeschylus.

## Keldur

Bólkur:Grikkar
Bólkur:Fornaldar rithøvundar
Íslendsku jólavættrarnar

Íslendsku **Jólavættrarnar**  (íslendskt: **Íslensku jólasveinarnir‎**) eru vættrar av trøllaslagi, ið upprunaliga vóru nýttir at ræða børn í døgunum fyri jól. Foreldur teirra eru Grýla (Gívur) og Leppalúði (Leppadólgur), og húsdjór teirra er Jólakötturinn (Jólakøtturin). Upprunaliga høvdu teir onki til felags við altjóða jólamannin, ið er síðskeggjutur, í reyðum klæðum, og gevur børnum gávur. Í 20.øld runnu teir við tíðini saman við altjóða jólamanninum, og eru í dag ikki tey somu trøllini, ið teir upprunaliga vóru. 

Bólkur:Ævintýrverur
Bólkur:Fólkaminni
Bólkur:Ísland
Bólkur:Jól
Bólkur:Stubbar
Franz Schubert

**Franz Peter Schubert** (føddur 31. januar 1797 í Himmelpfortgrund (í dag ein partur av býarpartinum Alsergrund) í Wien, deyður 19. november 1828 í Wien) var eysturíkst tónaskald og pianistur.

Schubert er mest kendur fyri sínar lieder (sangir við klaverfylgispæli), hann komponeraði umleið 600 av hesum slagnum í stutta lívi sínum. Hann gjørdist einans 32 ára gamal. Hann nýtti tekstir hjá samtíðar yrkjarum sum Goethe, Friedrich Schiller, Heinrich Heine og Friedrich Rückert. Hann verður mettur at vera tann størsti innan hetta slagi av tónleiki. Umframt lieder er hann eisini kendur fyri sínar symfoniir, kirkjulig kórverk og klaververk. Derudover er han kendt for sine symfonier, kirkelige korværker og klaverværker. Hann verður mettur at vera ein av teimum størstu tónaskøldunum í tí seinu klassisimuni og tíðliga í romatisismuni. Hann var ein av teimum mest framførdu tónaskøldunum fyrst í 19. øld.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1797
Bólkur:Andlát í 1828
Bólkur:Tónaskøld úr Eysturríki
Truman Capote

**Truman Garcia Capote** (; føddur **Truman Streckfus Persons**, 30. september 1924 – 25. august 1984) var ein amerikanskur skaldsøguhøvundur, filmsrithøvundur, leikritahøvundur og sjónleikari. Nógvar av stuttsøgum, skaldsøgum og sjónleikum hansara eru viðurkendir bókmentaligir klassikarar, teirra millum eru skaldsøgan  *[[Breakfast at Tiffany's]]* (1958) og  krimiskaldsøgan *[[In Cold Blood]]* (1966), ið hann segði vera eina skaldsøgu, ið var frá veruleikanum. Í minsta lagi 20 filmar og sjónvarpsdrama eru framleidd útfrá skaldsøgum, stuttsøgum og sjónleikum hansara.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1924
Bólkur:Andlát í 1984
Bólkur:Amerikanskir rithøvundar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Johannes Brahms

**Johannes Brahms** (; føddur 7. mai 1833, deyður 3. apríl 1897) var týskt tónaskald og pianistur í romantiska tíðarskeiðnum. Hann varð føddur í Hamburg í einari lutherskari familju. Stóran part av arbeiðslívinum búði hann í Wien, Eysturríki. Hann verður ofta bólkaður saman við Johann Sebastian Bach og Ludwig van Beethoven sum ein av teimum trimum B'unum innan tónleik, ein viðmering, ið upprunlaiga kom frá tónaskaldinum Hans von Bülow í 19. øld.

Brahms komponeraði til symfoniorkestur, kamar-samanspæl, orgul, rødd og kór. Hann arbeiddi saman við teimum fremstu tónleikarunum í hansara samtíð, teirra millum við pianistinum Clara Schumann og violinistinum Joseph Joachim, tey trý vóru góð vinfólk. Brahms var perfektionist og oyðilegði tí summi av verkum sínum og onnur vóru ikki útgivin.

Bólkur:Føðingar í 1833
Bólkur:Andlát í 1897
Bólkur:Týsk tónaskøld
Anwar Sadat

**Mohamed Anwar El Sadat** (føddur 25. desember 1918, deyður 6. oktober 1981) var egyptiskur politikari og forseti frá 1970 til 1981. Hann luttók í kvettinum í 1952, ið førdi til kong Farouk 1. varð koyrdur frá. Í 1969, eftir at hava røkt fleiri størv í stjørnini, varð hann valdur til varaforseta fyri vinmannin Gamal Abdal Nasser. Tá Nasser doyði árið eftir, gjørdist Sadat forseti.

Á ferð hansara til Jerusalem í 1977, ið førdi til at Camp David-sáttmálin varð undirskrivaður í 1978 við forsætisráðharra Ísraels Menachem Begin, varð vegurin slóðaður fyri einari ísraelskari-egypstiskari friðaravtalu í 1979. Hann fekk Friðarheiðursløn Nobels í 1978 saman við Menachem Begin. Í oktober 1981 varð hann myrður av limum úr einum egypstiskum islamskum Jihad-felagsskapi. Eftirfylgjari hansara gjørdist Hosni Mubarak.

Bólkur:Føðingar í 1918
Bólkur:Andlát í 1981
Bólkur:Egyptar
Kwame Nkrumah

**Kwame Nkrumah** (føddur 21. september 1909 – 27. apríl 1972) var ein ganesiskur politikari og uppreistrarmaður. Hann var fyrsti forsætisráðharri og forseti í Gana, eftir at hann leiddi landið til sjálvstýri frá Stórabretlandi í 1957. Hann gekk inn fyri Panafrikanismu og var ein av stovnandi limunum í Organization of African Unity og fekk Lenin Friðarpvirðislønina í 1962.

## Notur

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1909
Bólkur:Andlát í 1972
Bólkur:Stjórnarleiðarar
Bólkur:Gana
Sun Tzu

**Sun Tzu** (孫子; pinyin: *Sūn Zǐ* ), verður eisini skrivað sum : **Sun-Tsu**, **Sun Tse**, **Sunzi**, **Sun Zi** (av síni samtíð varð hann nevndur "Sun-Wu"), hann livdi umleið ár 500 f.Kr. í tí kinesiska statinum Wu (吳). Hann var generalur og hernaðarstrategur.

Bók hansara *Krígslist* (兵法; pinyin: *bīngfǎ)* verður hildin at vera tað elsta verkið um hernaðarliga strategi og er enn í dag eitt týðandi verk á økinum. Bæði Mao og Ho Chi Minh lósu og brúktu ávísingar úr bókini, har ein av teimum kendastu, men ofta yvirsæddu, er tann, at man altíð skal lata ein veg vera opnan fyri einum fígginda, ið man hevur vunnið á, so hann kann taka seg aftur.

Bólkur:6. øld f.Kr.
Bólkur:5. øld f.Kr.
Bólkur:Kinesiskir rithøvundar
Bólkur:Hermenn
Daniel Defoe

**Daniel Defoe** (føddur 1660 í London sum Daniel Foe, deyður 26. apríl 1731 í London) var ein enskur rithøvundur, ið var mest kendur fyri skaldsøguna *[[Robinson Crusoe]]* um tann unga sjómannin Robinson, ið strandaði á einari oydnari oyggj men megnaði at yvirliva til hann slapp av oynni aftur. Defoe var virkin politiskt og luttók í Monmouth uppreistinum móti kongi James 2. av Onglandi. Tað førdi til, at hann noyddist at liva í eksil í trý ár, áðrenn hann kundi venda heim aftur til Onglands.

Bólkur:Enskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1660-árunum
Bólkur:Andlát í 1730-árunum
Pedro Calderón de la Barca

**Pedro Calderón de la Barca y Barreda González de Henao Ruiz de Blasco y Riaño**, eisini kendur sum **Pedro Calderón de la Barca** (føddur 17. januar 1600, deyður 25. mai 1685) var ein spanskur yrkjari, leikritahøvundur og rithøvundur frá tí sponsku gulløldini. Ávís tíðarskeið í lívi hansara var hann eisini ávikavist hermaður og katólskur prestur. Hann var við til at menna tann spanska gullaldarsjónleikarpallin, ið varð stovnaður av Lope de Vega, og sjónleikir Calderóns verða mettir at vera hæddarpunktið av barokksjónleiki í landinum. Hann verður mettur at vera tann mest týðandi leikritahøvundurin í Spania og hevur eitt týðandi pláss í heimsbókmentunum.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1600-árunum
Bólkur:Andlát í 1680-árunum
Bólkur:Spanskir rithøvundar
Bólkur:Hermenn
Iveta Mukutjian

**Iveta Mukutjian** (fødd 14. oktober 1986 í Jerevan) er ein armensk songkvinna. Hon umboðaði Armenia við sanginum "LoveWave" á Eurovision Song Contest 2016 í Stokkhólmi og endaði á einum fimtaplássi.

## Keldur


Bólkur:Armenskar songkvinnur
Bólkur:Føðingar í 1986
Bólkur:Luttakarar í Eurovision Song Contest 2016
Chinua Achebe

**Chinua Achebe** (føddur 16. november 1930, deyður 21. mars 2013 í Boston, USA) var ein nigerianskur rithøvundur og yrkjari.

Fyrsta skaldsøga hansara *Things Fall Apart* (á donskum: *Alt falder fra hinanden*) er nokk tann altjóða mest lisna afrikanska skaldsøgan, og Achebe varð ofta sagdur at vera faðir nútíðar afrikanskar bókmentir. Hann vann Man Booker International Prize í 2007 og varð eisini fleiri ferðir uppá tal at fáa Nobelvirðislønin í bókmentum, men fekk hana ikki. Verk hansara eru týdd til meira enn 50 mál og seld í fleiri milliónum eintøkum.

Achebe greiddi frá um søguna hjá afrikanska fólkinum frá áðrenn hjálandatíðina til hansara samtíð. Í skaldsøgum sum *Things Fall Apart* (1958) og *Arrow of God* (1964) fortelur hann um møti millum tað siðbundna ættbólkasamfelagið og tað bretska hjálandaveldi. Aðrar av skaldsøgum hansara sum *No Longer at Ease* (1960) og *A Man of the People* (1966) fara fram umleið 1960, tá Nigeria gjørdist sjálvstøðug tjóð, og snýr seg serlig aum politisku skipanina og umfatandi muturið. Achebe hevði sjálvur góðan kunnleika til politisku skipanina orsakað av hansara politiska virksemi.

Chinua Achebe stuðlaði Biafra undir borgarakrígnum í Nigeria. Hann doyði í 2013.

### Skaldsøgur í úrvali
* *Things Fall Apart* (1958)
* *No Longer at Ease* (1960)
* *Arrow of God* (1964)
* *A Man of the People* (1966)
* *Anthills of the Savanna*h (1987)

### Essays
* *An Image of Africa: Racism in Conrad's "Heart of Darkness"* (1975)

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1930
Bólkur:Andlát í 2013
Bólkur:Nigerianar
Bólkur:Rithøvundar
Bertolt Brecht

**Bertolt Brecht**, føddur **Eugen Berthold Friedrich Brecht** (10. februar 1898 í Augsburg í Bayern, deyður 14. august 1956 í Berlin) var ein týskur leikritahøvundur, rithøvundur og politiskur andstøðingur. Brecht var marxistur tað mesta av lívinum. Hann búði í eksil undir nasistatíðini og seinna heimsbardaga, fyrst í Skandinavia og síðan í USA. Eftir kríggið fór hann aftur til heimlandi og stovnaði tá sjónleikabólkin Berliner Ensemble.

Bólkur:Týskir yrkjarar
Bólkur:Týskir rithøvundar
Bólkur:Føðingar í 1898
Bólkur:Andlát í 1956
George Bernard Shaw

**George Bernard Shaw** (føddur 26. juli 1856, deyður 2. november 1950), eisini kendur sum **Bernard Shaw**, var ein írskur leikritahøvundur, kritikari og kjakari, ið hevur ávirkað vesturlendsk sjónleikarahús, mentan og politik frá 1880-árunum til sín deyða og enntá langt eftir sín deyða. Hann skrivaði meira enn 60 sjónleikir, teirra millum eru verk sum *[[Man and Superman]]* (1902), *[[Pygmalion (sjónleikur)|Pygmalion]]* (1912)* pg [[Saint Joan (sjónleikur)|Saint Joan]]* (1923). Hann skrivaði bæði um samtíðar satiru og søgulig líknilsi og gjørdist ein førandi leikritahøvundur av hansara ættarliði, og í 1925 fekk hann nobelvirðislønina í bókmentum.

Shaw varð føddur í Dublin, flutti til London í 1876, har hann stríddist við at klára seg sum rithøvundur. Mitt í 1880-unum var hann blivin ein virðismettur tónleika- og sjónleikaummælari. Hann gjørdist politisk virkin og gjørdist partur av Fabian Society og gjørdist tann mest eyðsýndi smáritahøvundur. Shaw hevði skrivað sjónleikir í fleiri ár, áðrenn tað hepnaðist hjá honum á fyrsta sinni við sjónleikinum *Arms and the Man* í 1894. Hann var ávirkaður av Henrik Ibsen, og royndi at innføra eina nýggja realismu í enskmælta sjónleikin, og brúkti sínir sjónleikir til at føra fram sínar politisku, sosialu og átrúnaðarligu hugsanir.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1856
Bólkur:Andlát í 1950
Bólkur:Írskir rithøvundar
François Villon

**François Villon** (úttalast  á nýtíðar fronskum; á fronskum úr 15. øld úttalast tað ), føddur í Paris í 1431 og hvarv í 1463, er tað kendasta franska skaldið frá seint í miðøld. Villon var fleiri ferðir dømdur fyri ymisk lógarbrot. Hann skrivaði um nakrar av hesum upplivingum í yrkingum sínum.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 15. øld
Bólkur:Andlát í 15. øld
Bólkur:Franskir rithøvundar
Gavrila Derzhavin

**Gavrila Romanovich Derzhavin** (; føddur 14. juli 1743, deyður 20. juli 1816) var ein av russisku yrkjarunum, ið var mettur at vera millum teir bestu, áðrenn Alexander Pushkin, hann var eisini ein nógv virdur státsmaður.

Bólkur:Føðingar í 1740-árunum
Bólkur:Andlát í 1810-árunum
Bólkur:Russiskir rithøvundar
Rudyard Kipling

**Joseph Rudyard Kipling** (føddur 30. desember 1865 í Bombay, India, deyður 18. januar 1936 í London, Ongland) var ein enskur rithøvundur og skald.

Kipling er m.a. kendur fyri barnabókina *The Jungle Book* frá 1894. Bók hansara *Stalky & Co* snýr seg um lívið á enskum kostskúlum, sæð frá sjónarhorninum hjá einum drongi. Kipling er eisini kendur fyri sínar yrkingar og onnur verk. Stórstu verk hansara eru *Gunga Din*, *If*, *Kim* 1901  og *The White Man's Burden*. Hann hevur skrivað nógvar stuttsøgur, m.a. "The Man Who Would Be King" (1888).

Í 1907 fekk hann nobelvirðislønina í bókmentum

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1865
Bólkur:Andlát í 1936
Bólkur:Enskir rithøvundar
Bólkur:Enskir yrkjarar
Percy Bysshe Shelley

**Percy Bysshe Shelley** (; føddur 4. august 1792, deyður 8. juli 1822) var ein av teimum stóru ensku yrkjarunum frá romantikkini, og verður mettur at vera ein av teimum bestu lýrisku yrkjarunum á enskum máli, og ein av teimum ið hevur havt størst ávirkan. Hann var radikalur í sínum yrkingum eins væl og í hansara politisku og sosialu meiningum. Hann gjørdist ikki kendur, meðan hann livdi, men viðurkenningin av yrkingar hansara gjørdist størri og størri við tíðini eftir deyða hansara. Shelley var ein lyklapersónur í einum tøttum ringi av framskygdum skøldum og rithøvundum umframt Lord Byron, Leigh Hunt, Thomas Love Peacock og seinna kona hansara Mary Shelley, ið skrivaði *[[Frankenstein]]*.

## Deyði hansara
Hin 8. juli 1822, minni enn ein mánað áðrenn tredivu ára føðingardag hansara, druknaði Shelley í einum brádligum stormi í Spezia-flógvanum, á ferð hansara aftur frá Livorno til Lerici í seglbáti hansara, *Don Juan.* Hann var á veg aftur, eftir at hava uppsett leikin *The Liberal* saman við Leigh Hunt, ið júst var komin. Navnið ''Don Juan'', eitt kurteisi til Byron, bleiv valt av Edward John Trelawny, ið var ein av limunum av Shelley–Byron Pisan skaranum. Men, sambært vitnisfrágreiðing frá Mary Shelley, broytti Shelley tað til *[[Ariel (Shakespeare)|Ariel]]*, og tað irriteraði Byron, ið fekk sín vilja við at fáa orðini "Don Juan" málaði á høvuðsseglið. Seglskipið, ið var ein opin bátur, var bygdur eftir serligari tekning til Shelly, í Genoa. Báturin koppaði ikki men sakk. Mary Shelley skrivaði í hennara "Note on Poems of 1822" (1839) at skapið av bátinum hevði ein feil og at báturin aldri var egnaður til at sigla. Men sannheitin var, at *Don Juan* var egnaður at sigla, men at hann sakk orsakað av hørðum stormi og vánaligum sjómansskapi av teimum trimum monnunum umborð.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1790-árunum
Bólkur:Andlát í 1822
Bólkur:Enskir yrkjarar
Bólkur:Enskir rithøvundar
Enid Blyton

**Enid Mary Blyton** (fødd 11. august 1897, deyð 28. november 1968) var ein enskur barnabókarithøvundur, hvørs bøkur hava verið millum tær mest seldu í heiminum síðan 1930-árini, har tað eru seldar meira enn 600 milliónir eintøk. Bøkur hennara eru enn sera væl umtóktar og eru týddar til 90 mál. Fyrsta bók hennara *[[Child Whispers]]*, eitt yrkingasavn á 24 síður varð útgivið í 1922. Hon skrivaði um fleiri ymisk evni, teirra millum útbúgving, náttúrusøga, hugflog, loyndarmál og bíbliusøgur og er kendast fyri Noddy, Famous Five (á donskum: *De fem*) og Secret Seven røðirnar.

Bólkur:Føðingar í 1897
Bólkur:Andlát í 1968
Bólkur:Enskir rithøvundar
Bólkur:Kvinnuligir rithøvundar
Margaret Atwood

**Margaret Eleanor Atwood** (fødd 18. november 1939) er ein kanadiskur rithøvundur og uppfinnari og umhvørvisaktivistur. Hon er vinnari av Arthur C. Clarke Award, Prince of Asturias Award fyri bókmentir og Peace Prize of the German Book Trade. Hon hevur verið tilnevnd Booker Prize fimm ferðir og hevur einaferð vunnið virðislønina og hevur verið finalistur til Governor General's Award] fleiri ferðir og hevur vunnið hana tvær ferðir. Í 2001 bleiv hon upptikin í Canada's Walk of Fame. Hon er eisini stovnari av Writers' Trust of Canada, ið er ein non-profit felagsskapur, ið roynir at eggja skrivandi fólki í Kanada. Millum mong íkøst til kanadiskar bókmentir so var hon ein av stovnarunum av Griffin Poetry Prize.

Hon er kendast fyri skaldsøgurnar, ið hon hevur skrivað, men harumframt hevur hon eisini útgivið umleið fimtan yrkingasøvn.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1939
Bólkur:Kanadiskir rithøvundar
Bólkur:Kvinnuligir rithøvundar
Thomas & Friends

**Thomas & Friends** (á føroyskum: **Tok Tummas**)  er ein ensk sjónvarpsrøð fyri børn um lokomotivið Tummas og vinir hansara. Hendingarnar fara fram á oynni Sodor. Røðin varð fyrstu ferð send í Onglandi í 1984 og verður enn framleidd. Røðin hevur verið send í Kringvarpi Føroya við føroyskari talu.

Røðin er gjørd við støði í bókum hjá prestinum Wilbert Awdry og soni hansara Christopher Awdry.

Bólkur:Sjónvarpsrøðir
John Keats

**John Keats** (; 31. oktober 1795 – 23. februar 1821) var enskt skald frá romantikkini. Hann var ein av teimum mest eyðsýndu av øðrum ættarliði av romantiskum skøldum, saman við Lord Byron og Percy Bysshe Shelley, sjálvt um verk hansara bert vóru útgivin fá ár, áðrenn hann doyði bert 25 ára gamal í 1821.

Sjálvt um yrkingar hansara ikki vóru so væl móttiknar av ummælarum, meðan hann livdi, so vaks virðingin fyri honum eftir deyða hansara, og síðst í 19. øld var hann ein av best umtóktu av øllum enskum yrkjarum. Hann hevði stóra ávirkan á fleiri ymiskir yrkjarar og rithøvundar. Jorge Luis Borges segði, at fyrstu ferð hann las yrkingarnar hjá Keats, so var tað nakað ið hevði stóra bókmentaliga ávirkan á lív hansara.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1790-árunum
Bólkur:Andlát í 1820-árunum
Bólkur:Enskir yrkjarar
Luigi Pirandello

**Luigi Pirandello** (; Girgenti, í dag kendur sum Agrigento, føddur 28. juni 1867, deyður 10. desember 1936) var ein italskur sjónleikahøvundur, skaldsøguhøvundur, yrkjari og stuttsøguhøvundur, hvørs bestu íkøst vóru sjónleikir hansara. Hann fekk Nobelvirðislønin í bókmentum í 1934 fyri "hansara nærum magisku evnir av venda sálarligari analýsu til góðan sjónleik."
Pirandello hevur skrivað skaldsøgur, fleiri hundrað stuttsøgur og umleið 40 sjónleikir, harav eru nakrir skrivaði á sisilskum máli.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1867
Bólkur:Andlát í 1936
Bólkur:Italskir rithøvundar
Asyllex

**Asyllex** er ein føroyskur tónleikabólkur. Í bólkinum eru fimm limir: Hans Hammer (sangur & gittar), Andreas Jacobsen (gittar), Luka Radosavljevic (gittar), Finnur Nielsen (bass) og Bogi Petersen (trummur).

## Útgávur
* War Order (2017)

Bólkur:Føroyskir tónleikabólkar
Bólkur:Metaltónleikabólkar
Bólkur:Rokktónleikabólkar
Sigmund Freud

**Sigmund Freud** ( ; ; føddur **Sigismund Schlomo Freud**; 6. mai 1856, deyður 23. september 1939) var ein eysturríkskur neurologur og stovnari av sálargreining (psykoanalyu), ein kliniskur máti at viðgera sálarsjúkur við samrøðu millum ein sjúkling og ein sálarfrøðing.

Freud var føddur av galiskum jødiskum foreldrum í moraviska býnum Freiberg í Eystirríkska Keisaraveldinum. Hann var útlærdur lækni frá Univeristetinum í Wien í 1881. Hann varð útnevndur dosentur í neurologiskum sjúkum og varð settur í starv sum professari í 1902. Freud búði og arbeiddi í Wien, og setti á stovn sína starvsstovu har í 1886. Í 1938 fór Freud úr Eysturríki fyri at sleppa vekk frá nazistunum. Hann doyði í útlegd í Stóra Bretlandi í 1939.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1856
Bólkur:Andlát í 1939
Bólkur:Eysturríkarar
Blaise Pascal

**Blaise Pascal** (; ; 19. juni 1623 – 19. august 1662) var ein franskur støddfrøðingur, alisfrøðingur, uppfinnari, rithøvundur og katólskur gudfrøðingur. Hann var eitt undurbarn, ið fekk undirvísing frá faðir sínum, ið var skattainnkrevjari í Rouen. Fyrsta verk hansara var innan náttúru- og nýtsluvísindi, har hann gjørdi týðandi íkøst til gransking av løgi og greiddi hugtøkini um trykk og vakuum við at geva verkinum hjá Evangelista Torricelli alment gildi. Pascal skrivaði eisini í verju fyri vísindaligum mannagongdum.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 17. øld
Bólkur:Andlát í 17. øld
Bólkur:Franskir rithøvundar
Bólkur:Alisfrøðingar
Bólkur:Støddfrøðingar
Finnur Nielsen

**Finnur Nielsen** (føddur 24. desember 1996) er ein føroyskur tónleikari og sangskrivari. Hann er best kendur sum sangarin og bassleikarin í føroyska málmsbólkinum Asyllex. Umframt at spæla bass í Asyllex hevur hann eisini skrivað orð til flestu løgini hjá bólkinum.

## Keldur

Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Katrin Reinert

**Katrin Reinert** (fødd 28. februar 1959 í Glostrup), uppvaksin á Eiði og búsitandi í Havn, er ein føroyskur yrkjari, tannlækni og magistari í føroyskum.

Í 2011 gav hon út yrkingasavnið, Kringvindar. Harumframt hevur hon havt stakar yrkingar á prenti í tíðarritunum Vencili og í Varðanum, har ummæli og týdd stuttsøga eftir Katrina eisini hava staðið. Katrin er útbúgvin tannlækni og í 2014 tók hon prógv frá Fróðskaparsetri Føroya sum magistari í føroyskum.

## Keldur

Bólkur:Føroyskir yrkjarar
Bólkur:Føroyskir málfrøðingar
Bólkur:Tannlæknar
Bólkur:Føðingar í 1959
Why Should I Worry?

**"Why Should I Worry?"** (danskt heiti: "Hva' sku jeg tud' for?") er sangurin, sum verður sungin í Disney-teknifilminum *[[Oliver & Company]]* frá 1988. Dan Hartman og Charlie Midnight skrivaðu sangin og Billy Joel sang.

Bólkur:Disney sangir
Slipknot

**Slipknot** er ein amerikanskur heavy metal-bólkur úr Iowa, sum varð stovnaður í 1995. Í bólkinum eru níggju limir: Corey Taylor (sang), Mick Thomson (gittar), Jim Root (gittar), Craig Jones (keyboard), Sid Wilson (DJ), Shawn "Clown" Crahan (percussion), Chris Fehn (percussion), Alessandro Venturella (bass) og Jay Weinberg (trummur). Í 2010 doyði bassspælarin Paul Grey. Fløga teirra .5: The Grey Chapter er uppkalla eftir honum. Í 2013 fór trummuspælarin Joey Jordison úr bólkinum.

## Útgávur
* Slipknot (1999)
* Iowa (2001)
* Vol. 3: (The Subliminal Verses) (2004)
* All Hope Is Gone (2008)
* .5: The Grey Chapter (2014)
* We Are Not Your Kind (2019)
* The End, So Far (2022)

Bólkur:Amerikanskir tónleikabólkar
Bólkur:Rokktónleikabólkar
Ferdinand Magellan

**Ferdinand Magellan** (1480 – 27. apríl 1521; portugisiskt: **Fernão de Magalhães**; spanskt: **Fernando de Magallanes**) var ein portugisiskur sjófari, ið sigldi undir sponskum flaggi. Hann sigldi hin 1. november 1520 sum tann fyrsti evropearin suður um Suðuramerika og var harvið tann fyrsti evropearin, ið megnaði at sigla til Kyrrahavið. Sundið varð uppkallað eftir honum, Magellansundið. Magellan varð dripin hin 27. apríl 1521 av Lapu-Lapu undir bardaganum við Mactan á oynni Mactan á Filipsoyggjunum, tað hendi eftir at hann hevði roynt at yvirtalað Lapu til at lata seg doypa.

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 15. øld
Bólkur:Andlát í 16. øld
Bólkur:Sjófarar
Bólkur:Portugisar
The Knife

**The Knife** er ein svenskur electro tónleikabólkur, sum varð stovnaður av Karin Dreijer Andersson og Olof Dreijer í 1999.

## Útgávur
### Album
* 2001 – *[[The Knife (album)|The Knife]]*
* 2003 – *[[Deep Cuts]]*
* 2003 – *[[Hannah med H Soundtrack]]*
* 2006 – *[[Silent Shout]]*
* 2010 – *[[Tomorrow, In a Year]]*
* 2013 – *[[Shaking The Habitual]]*

### Stakløg
* 2000 – *Afraid of You*
* 2001 – *N.Y. Hotel*
* 2002 – *Got 2 Let U*
* 2002 – *Nedsvärtning*
* 2002 – *[[Heartbeats]]*
* 2003 – *You Take My Breath Away*
* 2003 – *Handy-Man*
* 2004 – *[[Pass This On]]*
* 2006 – *Silent Shout*
* 2006 – *[[Marble House]]*
* 2006 – *We Share Our Mothers' Health*
* 2006 – *Like A Pen*
* 2013 – *Full Of Fire*
* 2013 – *[[A Tooth For An Eye]]*

## Slóðir
* The Knife

Bólkur:Svenskir tónleikabólkar
Deep Cuts

**Deep Cuts** er ein tónleikaútgáva hjá svenska tónleikabólkinum The Knife. Plátufelagið Rabid Records útgav fløguna 17. januar 2003. 14 løg eru á fløguni.

## Løg á fløguni
# "Heartbeats"
# "Girls' Night Out"
# "Pass This On"
# "One For You"
# "The Cop"
# "Listen Now"
# "She's Having a Baby"
# "You Take My Breath Away"
# "Rock Classics"
# "Is It Medicine?"
# "You Make Me Like Charity"
# "Got 2 Let U"
# "Behind the Bushes"
# "Hangin' Out"

Bólkur:Svenskar tónleikaútgávur
Bólkur:2003
The Knife (album)

**The Knife** er ein tónleikaútgáva hjá svenska tónleikabólkinum The Knife. Plátufelagið Rabid Records útgav fløguna 5. februar 2001. 11 løg eru á fløguni.

## Løg á fløguni
# "Neon"
# "Lasagna"
# "Kino"
# "I Just Had To Die"
# "I Take Time"
# "Parade"
# "Zapata"
# "Bird"
# "N.Y. Hotel"
# "A Lung"
# "Reindeer"

Bólkur:Svenskar tónleikaútgávur
Bólkur:2001
Silent Shout

**Silent Shout** er ein tónleikaútgáva hjá svenska tónleikabólkinum The Knife. Plátufelagið Rabid Records útgav fløguna 17. februar 2006. 11 løg eru á fløguni.

## Løg á fløguni
# "Silent Shout" - 4:53
# "Neverland" - 3:38
# "The Captain" - 6:08
# "We Share Our Mothers' Health" - 4:11
# "Na Na Na" - 2:27
# "Marble House" - 5:18
# "Like a Pen" - 6:13
# "From Off to On" - 3:57
# "Forest Families" - 4:08
# "One Hit" - 4:27
# "Still Light" - 3:15

Bólkur:Svenskar tónleikaútgávur
Bólkur:2006
Rijksuniversiteit Groningen

**Rijksuniversiteit Groningen** er ein lærdur háskúli í Groningen, sum varð settur á stovn í 1614. Har eru ellivu fakultet.

## Ávísingar úteftir
* Rijksuniversiteit Groningen

Bólkur:Lærdir háskúlar í Niðurlondum‎
Bólkur:Groningen
Streets of Gold

**"Streets of Gold"** (danskt heiti: "Fede tider, mand!") er sangurin, sum verður sungin í Disney-teknifilminum *[[Oliver & Company]]* frá 1988. Dean Pitchford og Tom Snow skrivaðu sangin og Ruth Pointer sang.

Bólkur:Disney sangir
Malinstindur

**Malinstindur** er eitt fjall í Sandavági. Malinstindur er 683 metrar høgt sum ger tað til trið hægsta fjallið í Vágum.

Bólkur:Fjøll í Føroyum
Piotrowice

**Piotrowice** er ein bygd í Otwock landslutinum í Pólland. Piotrowice hevur umleið 352 íbúgvar (2013). Bygdin liggur nærindis Vistula (pólskt: Wisła) ánni og fevnir um 6 km2.

Bólkur:Býir og bygdir í Póllandi
Françoise Forton

**Françoise Forton Viotti** (fødd 8. juli 1957 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil. 

## Filmar
* 1970 - *Marcelo Zona Sul*
* 1974 - *Relatório de Um Homem Casado*
* 1975 - *O Sósia da Morte*
* 1988 - *Jardim de Alah*
* 1991 - *Manobra Radical*
* 2004 - *Araguaya - A Conspiração do Silêncio*
* 2010 - *Léo e Bia*
* 2017 - *Coração de Cowboy*

Bólkur:Brasilskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1957
Elizabeth Savalla

**Elizabeth Savalla Casquel** (fødd 23. October 1958 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil.

## Filmar
### Sjónvarp
**A Casa Fechada* (1972)
**O Grito* (1975)
**Gabriela* (1975)
**Estúpido Cupido* (1976)
**O Astro* (1977)
**Pai Herói* (1979)
**Plumas e Paetês* (*Plumas e paetês*) (1980)
**O Homem Proibido* (1982)
**Mamma Vittoria* (*Pão Pão, Beijo Beijo*) (1983)
**Partido Alto* (1984)
**De Quina pra Lua* (1985)
**Hipertensão* (1986)
**Meu Marido* (1991)
**Você Decide* (episodio: "Ser ou não ser") (1993)
**Sex Appeal* (1993)
**Quatro por Quatro* (1994)
**Quem é Você?* (1996)
**A Justiceira* (1997)
**Você Decide* (episodio: "Vida") (1998)
**Você Decide* (episodio: "A filha de Maria") (1999)
**Brava Gente* (episodio: "O casamento enganoso") (2000)
**Você Decide* (episodio: "Oscar Matriz e filial") (2000)
**A Padroeira* (2001)
**Sítio do Picapau Amarelo* (2002)
**Chocolate com Pimenta* (2003)
**Alma Gêmea* (2005)
**Sete Pecados* (2007)
**Caras & Bocas* (2009)
**Morde & Assopra* (2011)
**Amor à Vida* (2013)
**Alto Astral* (2014)
**Pega Pega* (2017)

## Keldur


Bólkur:Brasilskir sjónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1958
David Ogden Stiers

**David Allen Ogden Stiers** (31. oktober 1942 – 3. mars 2018) var amerikanskur sjónleikari og raddaleikari. Í 1977 spældi hann leiklutin sum Major Charles Emerson Winchester III í sjónvarpsrøðini *[[M*A*S*H (sjónvarpsrøð)|M*A*S*H]]*, hann spældi henda leiklutin til røðin endaði í 1983. Hann varð tvær ferðir tilnevndur Emmy-virðisløn.

## Slóðir úteftir
* David Ogden Stiers Online
* David Ogden Stiers á Internet Movie Database

## Keldur


Bólkur:Føðingar í 1942
Bólkur:Andlát í 2018
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Jelena Karleuša

**Jelena Karleuša** er songkvinna úr Serbia.

## Tónleikaútgávur
* Огледалце (1995)
* Жените се момци (1996)
* Вештице, виле (1997)
* Јелена (1998)
* Гили, гили (1999)
* За своје године (2001)
* Само за твоје очи (2002)
* Магија (2005)
* JK Revolution (2008)
* The Diamond Collection (2009)
* Дива (2012)

Bólkur:Tónleikarar
Bólkur:Serbar
National Rifle Association of America

**National Rifle Association**, stytt. **NRA**, er ein amerikanskur áhugafelagsskapur, sum arbeiður fyri rættin hjá tí einstaka til at kunna hava vápn, bæði til at veiða og til sjálvsverju. NRA hevur yvir 5 milliónir limir og er millum USA`sa máttmiklastu áhugafelaskapum, av teirra nógvu lobbyismu.

Felagsskapurin bleiv grundlagdur í New York City í 1871 við navninum American Rifle Association.

NRA'sa høvuðsuppgáva er at verja rættin hjá amerikanarum at eiga og bera vápn, niðurskriva í grundlóg teirra. Eftir hesum kann skiljast at felagsskapurin er ímóti vápnaeftirliti, men tey eru við uppá er broyta lógirnar soleiðis at dømd kriminel ikki kunnu fáa byrsur. Tey eru eisini við uppá harðari revsing fyri brotsverk sum hava við skotvápn at gera. NRA eru ikki flokspolitiskur, og hava tey einsini limir úr bæði Republikanska- og Demokratiskaflokkinum, men tað eru kortini fleiri republikanarir en demokratar sum hava somu sjónarmið sum felasgskapurin.

Við síðina av tí politiskia arbeiðinum, hava tey eisini trygdarlæring (har man lærur at brúka eina byrsu) og sporstskjóting.

Frá 1998 til 2003 var tann kendi skjónleikarin Charlton Heston formaður og talsmaður fyri NRA. Núverandi forsetin í felagnum er Allan D. Cors. 

NRA fær kapping frá tí nógv minna og meiri radikala felagsskapinum Gun Owners of America.

## Keldir

Bólkur:Felagsskapir
Bólkur:USA
Bill Bixby

**Wilfred Bailey Everett "Bill" Bixby III** (føddur 22. januar 1934 í San Francisco – deyður 21. november 1993 í San Francisco) var ein amerikanskur sjónleikari og filmsleikstjóri.

Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Marvel-sjónvarpsrøðini *[[Incredible Hulk (1978 sjónvarpsrøð)|Incredible Hilk]]* (1978–1982) sum Hulk.

## Keldur


Bólkur:Amerikanskir leikstjórar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Bólkur:Andlát í 1993
Bólkur:Føðingar í 1934