open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tjóðardagur Noregs

**Tjóðardagur Noregs** er 17. mai. Norski tjóðardagurin minnir um ólavsøkuna við nógvum fólki, tjóðarbúnum, skrúðgongum, hornblástri, ballónum og glaðum fólkum. Børnini hava tó ein størri leiklut har enn á ólavsøku.

17. mai 1814 bleiv Noreg leyst frá Danmark og fekk egna grundlóg. Noreg kom tó at hoyra til Svøríki líka til 7. juni 1905.  Her eru tveir týdningarmiklir dagar í søgu Noregs, men hjá norðmonnum er eingin ivi um, at 17. mai er tann dagurin, sum hevur størst týdning, tí tá bleiv grundin til sjálvstýri løgd.

Í mun til ólavsøkuna, sum vit bert halda í høvusðstaðnum, verður norski tjóðardagurin hildin kring alt Noreg.

Børn úr øllum barnagørðum og skúlum ganga skrúgongu 17. mai.

Norðmenn eru stoltir av sínum tjóðardegi.

Bólkur:Noreg
Bretska Samveldið

**The Commonwealth** ella **Commonwealth of Nations** (føroyskt: **Bretska Samveldið**) er samgonga ímillum Stóra Bretland og 50 av gomlu hjálondum tess. Onglendingar hava altíð verið eitt siglandi fólk, og væl hevur dámt teimum at leggja lond undir seg. Fólk úr Bretlandi flutti til tey nýggju londini, og enskt kom at verða høvuðsmálið í nógvum av teimum. Um ár 1900 ráddu teir fyri Avstralia, Nýsæland, Kanada, India og einum stórum parti av Afrika, umframt fleiri smærri landspørtum og oyggjum. Tey flestu av hesum londum hava nú fingið sjálvstýri, men eru kortini upp í einum felagsskapi við Bretlandi, soleiðis at Bretlands kongur eisini er kongur í teimum.

## Limalond
* Antigua og Barbuda
* Avstralia
* Bahamaoyggjar
* Bangladesj
* Barbados
* Belis
* Botsvana
* Brunei
* Dominika
* Eswatini
* Fiji
* Gabon
* Gambia
* Gana
* Grenada
* Gujana
* India
* Jamaika
* Kamerun
* Kanada
* Kenja
* Kiribati
* Kýpros
* Lesoto
* Malavi
* Malaisia
* Maldivurnar
* Malta
* Móritius
* Mosambik
* Namibia
* Nauru
* Nýsæland
* Nigeria
* Pakistan
* Papua Nýguinea
* Ruanda
* Saint Lucia
* Sambia
* Sálomonoyggjarnar
* Sámoa
* Seyskelloyggjar
* Sierra Leona
* Singapor
* St. Kitts og Nevis
* St Vinsent og Grenadinoyggjar
* Suðurafrika
* Sri Lanka
* Stóra Bretland
* Tansania
* Togo
* Tonga
* Trinidad og Tobago
* Tuvalu
* Uganda
* Vanuatu

Bólkur:Landafrøði
Johnny Cash

**John R. "Johnny" Cash** (26. februar 1932 í Kingsland, Arkansas - 12. september 2003 í Nashville, Tennessee) var ein víðagitin og væl umtóktur countrysangari og mettur at vera ein av heimsins kendastu countrysangarum nakrantíð. Til samans hevur Johnny Cash givið meira enn 200 útgávur út, harav 55 studioútgávur. 

Sum smádrongur misti hann beiggja sín í eini vanlukku, og pápin brigdaði Johnny fyri vanlukkuna. Hetta hevði stóra ávirkan á lív hansara. Longu sum ungur á bummullarbóndagarðinum í Arkansas var hann kendur fyri at vera sera avgjørdur og miðvísur, sum seinni gjørdist hansara vørumerki. Eftir at hava verið í flogherinum royndi hann at koma sær fram sum sangari og tónleikari, og um somu tíð varð hann góður við June Carter, sum longu er kend sum sangari. 

Johnny Cash var aktivur frá tíðliga í 1950-unum til hann doyði í 2003. Tíðliga í 1990-unum fór hann undir tað, sum fekk navnið American Recordings, har hann spældi løg hjá kendum amerikanskum bólkum. Millum tað, sum er vorðið kendast eru Rusty Cage hjá Soundgarden, One hjá U2, Hurt hja NIN og fleiri aðrir. Har komu 5 American Recordings, og eftir deyða hansara kom Unearthed, sum er ein kassi við eini 6 fløgum. 

Johnny hevur eisini vunnið 12 Grammy Awards, havt 9 fløgur nr. 1 á Billboard, og 15 stakløg nr. 1 á Billboard. Hann hevur selt til samans 90 milliónir fløgur.

## Hit-stakløg
Johnny Cash hevur havt hesi hitt-stakløgini sum nummar 1 á teimum amerikonsku hittlistunum:

## Keldur

## Slóðir úteftir
* www.JohnnyCash.com. 

Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Bólkur:Country sangarar
Bólkur:Country tónleikarar
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Føðingar í 1932
Bólkur:Andlát í 2003
Niðagrísur

**Niðagrísur** er yvirnáttúrlig sagnvera, ið er hamur av barni, ið er fyribeint ódoypt (ókristnað). Eitt sovorðið barn gongur sambært sagnunum ofta aftur, til tað hevur fingið navn. 

Í Færøsk Anthologi hevur V. U. Hammershaimb søgn við heitinum *Niðagrísur og Loddasar steinur*. Søgnin er soljóðandi: 

Niðagrísur er lítil, tjúkkur og bøllutur, sum eitt lítið reivabarn ella stórt noða, dimmóreyður av liti. Hann sigist at vera, hvar nýfødd leysingabørn eru dripin og grivin uttan at hava fingið navn. Hann liggur tí og veltist fyri fótum á monnum, at villa teir burtur av leið; sleppur hann ímillum føturnar á manni, gongur maðurin ikki av ári. Í bønum við bygdina á Skála í Eysturoy stendur ein steinur, sum kallast Loddasasteinur; har lá ofta ein niðagrísur fyri fótum á fólki, sum ferðaðist har í myrkri; ein maður, sum gekk har eina ferðina og hevði mein av niðagrísinum, var illur og segði tá " Hasin Loddasin!", og tá gróv hann seg niður í jørðina við steinin og sást onga tíð aftur, tí tá hevði hann fingið navn. (Færøsk Anthologi s. 332f)

Í søgnini um Guttorm í Múla verður sagt soleiðis frá: Ein arbeiðskona í Ónagerði (prestagarðinum á Viðareiði) hevðí dripið eitt leysingabarn og grivið tað niður. Tað gekk aftur sum niðagrísur og fór til Klæmint prest at krevja sín rætt av honum. Kristna jørð vildi tað hava. Ongantíð fekk hann frið fyri tí; um næturnar lá tað og seyg føturnar á honum. Prestur var heilt neyðarsligur, kom upp í tussarak og var illa mentur at ganga. Hann sendi boð eftir Guttormi og kærdi sína neyð fyri honum; hann fór skjótt at doyggja, helt hann. Guttormur bað prestin lata seg fáa kjóla og pípukraga at fara í og geva sær kirkjulyklarnar. Men ikki eitt eyga mátti síggja, skipaði hann fyri; hvør lúka skuldi í topp og eingin hurð gloppast. So mikið var tó kagað, at ein arbeiðskona í Ónagerði fekk at síggja alt eiðið standa sum í einum loga, meðan hann fekst við at beina niðagrísin burtur. Tá ið Guttormur kom aftur, var prestakjólin brendur uppi á honum. Eina kúgv gav harra Klæmint honum í løn aftur fyri hjálpina, og síðani hevði hann frið. (Úr Jakob Jakobsen: Sagnir og ævintýr)

Bólkur:Føroyskar sagnir
Guttormur í Múla

**Guttormur í Múla** (1657 til 1737) var bóndi í Múla á Borðoynni, sonur Rasmus í Haraldsundi, og tí verður Guttormur skrivaður Guttorm Rasmussen. Guttormur í Múla var tiltikin stinnur í gandi, sum søgnin hjá Jakob Jakobsen um Guttorm í Múla sigur frá. 

**Stutt um lív Guttorms**
Guttormur Rasmusson var føddur í Haraldssundi uml. 1657, sonur Rasmus Magnusson, men navnið á mammuni er ikki at finna. Men tað sigst at mamma Guttorms, var í slekt við Hans Jørgensen Fynbo prest, tí í einum sakarmáli millum Rasmus og ein kunoying var eitt vitni, sonur Hans Jørgensen Fynbo, ið ikki kundi vitna, tí hann og Rasmus vóru í svágarskapi. 
Foreldur Guttorms doyðu, áðrenn hann varð tilkomin. Tí mátti onkur taka sær av Guttormi. Guttormur fór allarhelst norður til Múla, at búgva hjá skyldfólki. Men eisini Hanus í Gerðum, sum var maður Annu Berintsdóttir, ið var slektað frá Fynbo presti, sigst at hava tikið sær av Guttormi. Hetta vóru múgvandi, høgt mentað og bókakøn fólk, ið Guttormur hevði tilknýti til. 
Á lívsleið Guttorms hendi mangt. Hann varð boðin at fara niður uppá landsins besta, men fór ikki vegna forfall, bleiv meldaður av konu síni á vártingi fyri at hava verið við aðrari kvinnu, hjálpti presti við sálarligum trupulleika og bjargaði viðingum úr Drangi norðantil á Viðoynni. Kona Guttorms æt Billa og tey bæði fingu átta børn saman, tríggjar dreingir og fimm gentur.
Eftir eitt hendingaríkt lív, andaðist Guttormur í 1737.

## Keldur

* Eyðun Andreassen: *Úr søgn og søgu*, Føroya Skúlabókagrunnur 1986, s. 166ff.

## Slóðir

* Heimskringla
* Freydis Poulsen

í Múla, Guttormur
Bólkur:Føroyskir bóndir
Harra Klæmint

**Clemen Laugesen Follerup** (1602 í Vollerup - 30. januar 1688 á Sandi) vanliga nevndur **Harra Klæmint** úr Jútlandi, var prestur á Sandi frá 1648 til 1688. Harra Klæmint var eisini róptur *rádni prestur*´, tí hann var stinnur í gandi.

Harra Klæmint hevur sostatt verið samtíðarmaður við Guttorm í Múla, og einaferð Harra Klæmint var illa sperdur av niðagrísi, sendi hann boð eftir Guttormi, sum var stinnur í gandi, at hjálpa sær, sigur søgnin.

Sagt verður um Harra Klæmint, at hann lættliga bar sítt jarðargóðs á herðunum, tá hann kom til Føroya, men tá hann doyði, var hann ríkasti maður í Føroyum. Minnið um hansara grískni livir enn í søgn og søgu, og sjáldan var tað við heiðurligari atferð, at hann ognaðist jarðargóðsið. Søgnin sigur at Harra Klæmint átti ikki minni enn 23 børn. Men í skiftinum eftir Harra Klæmint stendur at hann "bert" átti 15 børn.

## Børn
* Peder Clemensen Follerup (1639 - 15. juli 1719 á Sandi) var prestur í fjórðru kirkju í Sands bygd.

## Keldur
* Eyðun Andreassen: *Úr søgn og søgu*, Føroya Skúlabókagrunnur 1986, s. 167.
* N. Andersen: *Færøerne 1600 - 1709*, (1895) Helge Justinussens Bókahandil, 1964, s. 372f & 443, 444)
* Anetavle 

Bólkur:Føroyingar
Bólkur:Danir
Ónagerði

**Ónagerði** er prestagarðurin á Viðareiði.

Bólkur:Bygningar
Bólkur:Føroyska Fólkakirkjan
Bólkur:Viðoy
Japanskt mál

**Japanskt** er alment mál í Japan. Verur kallað *Nihongo* (日本語) á japanskum, sum merkir "japanskt mál". "*Nihon*" merkir Japan, meðan "*go*" merkir mál. Egin málætt, ella møguligan skyldskap við koreiskt. Móðurmál hjá yvir 130 milliónum fólkum, meginparturin í Japan. 

Tað japanska málið hevur nógv lániorð frá Evropa, serliga úr Onglandi frá 19. øld. Til dømis, so eitur ein matstova á japanskum *Resutoran* (レストラン).

## Japanska skriftmálið

Japanskt skriftmál verður skrivað við einari samanseting av trimum sløgum av stavraðum, kinversk tekin *[[Kanji]]* (漢字) og tvey sløg av fonetiskum stavraðum, rópt *[[kana]]*, sum einans vera brúkt í japanskum skriftmáli, *[[Hiragana]]* (ひらがな) og *[[Katakana]]* (カタカナ). 

Nýmótans japanskt skriftmál hevur ofta latínskt bókstavarað, nevnt rōmaji (ローマ字). Til dømis, tá fyritøkur verða navngivnar, brúkt í lýsingum og tá japanskur tekstur verður tastaður inn í telduna.

Bólkur:Mál í Asia
Skjaldbøkur

**Skjaldbøkur** (frøðiheiti - *Chelonia*, *Testudines* ella *Testudinata*) er ein bólkur av skriðdjórum. Skjaldbøkur eru býttir sundur í 270 ymisk sløg. Tey halda til í heitum sjógvi í Atlantshavi, Indiahavi og Kyrrahavi. Skjaldbøkur eru ymiskar til støddar; tann stóra leðurskjaldbøkan verður 1-3 metrar long og vigar upp ímóti 920 kg. Tann vanliga eysturamerikanska móruskjaldbøkan verður bara 7-12 cm. Súpanarskjaldbøkan og aðrar havskjaldbøkur kunnu svimja 30 km/t. Skjøldurin er umleið 60 samanvaksnar beinplátur. Bakskjøldurin er kúputur; búkskjøldurin er flatari. Landskjaldbøka er lítið broytt seinastu 200 mió. árini. Summar landskjaldbøkur verða eldri enn 100 ár. 

Í øllum heiminum verður roknað við, at yvir 1 millión sjófuglar og 100.000 havsúgdjór og skjaldbøkur doyggja árliga, tí tey gerðast føst í ella eta burturkast.

Bólkur:Skriðdjór
Chicago

**Chicago** er ein býur í stakríkinum Illinois í USA. Hann hevur umleið 2,9 mió. íbúgvar og er triðstørsti býur í USA. Orðið Chicago kemur úr Illinois-Miami "shikaakwa" og merkir villleykur. Millum annað liggur fyrrverandi heimsins hægsti bygningur, Sears Tower, í býnum. Men Chicago er sjálvandi nógv meir enn tað. Í 1850 búðu bert 30 000 fólk í Chicago, men í 1890 var íbúgvatalið meira enn ein millión fólk. 

## Mentan

Listarliga er býurin ómetaliga ríkur, og umframt øll hugsandi tónleikanøvn, sum koma hendavegin, eru nógv listasøvn við bæði klassiskari og nútímans list. Fjølbroyttu býarpartarnir Belmont og Wicker Park eru á tremur við barrum og kaféum, har tey ungu hittast, lítlum sølubúðum, har tú fært alt frá vatnpípum og brúktum bókum til heimagjørd klæði, og bíligum konsertstøðum, har alt frá etniskum tónleiki og jazzi til Heavy Metal og elektroniskan tónleik verður spælt. 

Um 1910 tók jazzurin sær nýggjan høvuðsstað, stórbýin Chicago, norðarlaga í Amerika. Nógvir afroamerikanarar fluttu norðureftir, tí í verksmiðjum á Chicagoleiðini var arbeiði at fáa. Tey tóku jazzin við sær. Mangir tónleikarar, eitt nú Joe King Oliver, Louis Armstrong og Kid Ory spældu sín besta New Orleans-jazz í Chicago. Hvítir tónleikarar fóru at taka eftir teimum. Hesin jazzur varð eyknevndur *dixieland*. Dixieland er í m.a. Louisiana. 

## Ítróttur

* Amerikanskur fótbóltur: Chicago Bears. 
* Hornabóltur: Chicago Cubs  og Chicago White Socks . 
* Kurvabóltur: Chicago Bulls. 
     
## Sí eisini
*Illinois

## Ávísingar úteftir
* Almenn heimasíða - City of Chicago.

## Keldur


Bólkur:Illinois
Bólkur:Býir í Illinois
Elektron

**Elektron** er partafelag, ið veitur KT-tænastur til fíggjarfyritøkur, almennar stovnar og vinnuvirkir - bæði í Føroyum og uttanlands. Á Elektron starvast umleið 70 fólk. .

## Søga

Elektron varð stovnað í 1965 av *Føroysku Peningastovnunum og Tryggingarsambandinum* (núverandi Tryggingarfelagið Føroyar). Endamálið var at hjálpa stovnunum við KT-tænastum.

Í sjeytiárunum gjørdust nógvar vinnufyritøkur kundar hjá Elektron. Eitt skifti vóru tað fleiri enn 100 fyritøkur, sum fingu teirra bókhald elektroniskt viðgjørt á Elektron.
 
Í samband við at skattaskipanin í 1982 varð løgd á Elektron, gjørdist Føroya Landsstýri medánari av felagnum.
 
Gjøgnum tíðina hevur Elektron veitt KT-tænastur til tryggingar, vinnufyritøkur, almennar stovnar og kommunur, umframt peningastovnarnar.
 
Tað, sum hevur víst seg at vera kjarnuførleikin hjá Elektron, er at útvega, víðarimenna og reka skipanir fyri fyritøkur, serliga fíggjarstovnar og almennar stovnar, umframt at menna og reka undirstøðukervi.

Í 2005 var endamálsgreinin hjá Elektron broytt, soleiðis at felagið kann bjóða sínar tænastur fram til allan marknaðin, ikki bert eigararnar.

Í apríl 2006 stovnaðu Elektron og telefyritøkan Kall felag, ið skuldi bjóða føroyingum breiðband. Felagið kallaðist P/F Føroya Breiðband og fekk seinni navnið EITT. Í mars 2007 yvirtók Kall partapeningin hjá Elektron í EITT.

Í mai 2007 keypt Elektron partapeningin í KT-fyritøkuni Sam~teld. Hetta var fyri at styrkja sína støðu á føroyska marknaðinum.

Í mai 2008 fekk Elektron nýggjan samleika við nýggjum búmerki og nýggjari heimasíðu. Hetta var fyri at vísa, at Elektron er ein nútíðar virkisfúsin og seriøs KT-fyritøka - bæði í Føroyum og uttanlands.

## Keldur

* Heimasíðan hjá Elektron
* Grein á Portalinum
* Grein á Portalinum

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Flógvakríggið

Við tí í hyggju at leggja mikla oljuríkidømið í Kuveit undir seg og fáa atgongd til Persaflógva, gjørdi Irak innrás í Kuveit í august 1990. Flógvakríggið brestur á. Eitt fleiritjóðaherlið - 29 lond vóru uppií - við USA á odda rak irakar úr Kuveit í februar 1991, og eftir bardagar í 100 tímar, viðurkendi Irak eina vápnahvíld.

Bólkur:Miðeystur
Bólkur:Bardagar
Kríggið ímillum Iran og Irak

Í september í 1980 brast kríggj á ímillum Iran og Irak, tá ið Irak royndi at taka hermálsliga týdningarmiklu Shatt al Aráb-veitina í Persaflógva. Kríggið gjørdist skjótt eitt skotgravakríggj, har londini skutu við tungum vápnum og brúktu eiturgass, men hvørgin parturin tók seg inn á hin. Kríggið endaði í 1988 eftir bardagar í átta ár; meir enn ein millión fólk doyðu í krígnum.

Bólkur:Bardagar
Bólkur:Miðeystur
Bólkur:Søga
EITT

**EITT** er navnið á breiðbandsfelag, sum telefyritøkan Kall og teldufyritøkan Elektron stovnaðu saman í apríl 2006. Felagið kallaðist P/F Føroya Breiðband og fekk seinni navnið EITT. Í mars 2007 yvirtók Kall partapeningin hjá Elektron í EITT. Eitt er nú farið í søguna og Vodafone hevur yvirtikið alt virksemi.

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
P/F Føroya Breiðband

**P/F Føroya Breiðband** er navnið á eini fyritøku, ið selur breiðbandssamband í Føroyum, betri kend undir handilsnavninum EITT.

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Dagmar Overby

**Dagmar Johanne Amalie Overbye** (23. apríl 1887 í Næstved - 6. mai 1929 í Keypmannahavn) er ræðuligasti danski hópmordarin nakrantíð.

Í 1921 verður hon dømd fyri at hava dripið 8 nýføðingar, men hon drap nógv fleiri, eini 25 hava tey mett. Hon kvaldi børnini, og líkini brendi hon í stovuovninum.

Bólkur:Danir
Búskapur

**Búskapur (Búskaparfrøði)** er hvussu eitt land nýtir tilfeingi sítt, hvussu tað virkar og býtir vørur sínar og skipar og veitir tænastur sínar. Oftast definera sum eitt sosialt øki ið umfevnir breitt tilfarisliða framleiðslu, nýtslu og umsiting av avmarkaðum tilfeingi.

Búskaparligir umboðar eru einstaklingar, fyritøkur, feløg ella stjórnir. Eitt handilstiltak er tá ið tveir bólkar (ella einstaklingar) vera samdir um prís ella viðri á tíð ognarluti ella tænastu verur handla við, sum oftast er tann prísurin uppgivin í einum valuta(T.d Króna). Men, peningahandil er vanligt bara ein lítil partur av tí búskaparliga økinum.

Tvey tey mest nenvdu yrkisorðini ið vera nýtt innan búskap eru útboð og eftirspurningur, útboð er hvussu nógv av einum tilfeingi ella vøru er til á marknaðinum, og eftirspurningur er hvussu nógv av tíð tilfeinginum ella vøruni fólk vilja keypa, um har er meira útboð enn eftirspurningur hevur tað við sær at prísir lækka, um eftirspurningurin er hægri enn útboði so hevur tað við sær at prísir hækka. Allar vørur og allur tilfeingi hevur bæði útboð og eftirspurning, og allar vørur hava ymiskar mongdir av báðum, onkrar vørur ávirka útboð og eftirspurning hjá hvørjum øðrum, til dømis verður jarn brúkt til at gera stál, so um jarn úboði lækkar hevur tað vanligt við sær at stál útboði eisini lækkar. Ella um útboði hjá Coca Cola lækkar so veksur allarhelst eftirspurningur eftir Pepsi ella Jolly, tí tær vørurnar fylla somu nýtslu hjá marknaðinum.

Stórsta kjaki innan búskapin er um ymisk ting skullu hoyra til tað almenna ella tað privata, í føroyum eru summi sum halda at SEV skal vera privat heldur enn alment, og onkur heldur at vit skullu gera fiskivinnuna almenna.

Har eru fleiri Búskaparligir flokkar sum hava ymsar hugsjónir um hvussu ein búskapur skal haldast.

* Eysturríkis Flokkurin
* Keynsiski Flokkurin
* Marxista Flokkurin
* Monetaristiski Flokkurin
* Neo-Liberalisman

Bólkur:Búskapur
Buenos Aires

**Buenos Aires** er høvuðsstaður og størsti býur í Argentina. Í Buenos Aires og økinum rundanum búgva 12.741.364 fólk.Næstan 40 % av fólkinum í Argentina búgva í Buenos Aires ella tætt við býin, sum er ein hin størsti á suðurhálvuni.

Spaniamenn grundaðu Buenos Aires sum havnabý í munnanum á ánni Rio de la Plata í 1536; og fólkið í býnumverður enn kallað "portenos", ið merkir "havnabýarfólk". Nú er Buenos Aires nýmótans býur við breiðum vegum,tunlum og dýrum handlum.

Býurin er handilsmiðdepil í Argentina, og meginparturin av útflutningi landsins verður avskipaður haðan.

## Slóðir úteftir
* Heimasíða: Buenosaires.gov
*Buenos Aires, wikivoyage.org (á enskum)

Bólkur:Høvuðsstaðir í Suðuramerika
Bólkur:Býir í Argentina
Pol Pot

Náðileysir einaræðisharrar í farnu øld hava dripið milliónir menniskju, men fáir hava skatt sítt land so illa, sum **Pol Pot** (19. mai 1928 – 15. apríl 1998), sum tey fýra árini hann ráddi fyri borgum, týndi meira enn ein triðing av fólkinum í landinum. Pol Pot stóð á odda fyri Reyðu Kmerununum, sum meðan Vjetnamkríggið leikaði á bardust móti stjørnini í Kambodja og móti amerikumonnum. Reyðu Kmerarnir tóku høvuðsstaðin Phnom Pen í 1975. Fáar dagar seinni vórðu øll fólkini í býnum rikin út á bygd fyri at arbeiða í landbúnaðinum. Allir útlendingar vórðu vísitir av landinum, pengar vórðu avtiknir, markanðir, skúlar og dagbløð vórðu stongd og privat ogn og átrúnaður varð bannaður. Forelskilsi varð bannað, og øll við brillum vórðu dripin á staðnum. Ikki fyrrenn í 1978, tá Norðurvjetnam gjørdi innrás í landið, varð hetta ræðuliga einaræðið avtikið.

Bólkur:Kambodar
Sam~teld

**Sam~teld** er føroysk KT-fyritøka, ið varð stovnað í 1985. Sam~teld hevur fjølbroyttar royndir í at menna skipanir og veita tøkniligar tænastur. Stjóri á Sam~teld er Kjartan Thomassen. Tað starvast í dag um 16 fólk á Sam~teld.

Í mai 2007 keypti Elektron partapeningin í Sam~teld, og er soleiðis einsamallur eigari av Sam~teld.

## Slóðir úteftir
* Heimasíðan hjá Sam~teld 

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Aleksandur Mikli

Eftir bara 13 árum gjørdi **Aleksandur Mikli** (á grikskum; *Αλέξανδρος ο Μέγας* ella *Μέγας Aλέξανδρος*) (juli 356 f.Kr. - juni 323 f.Kr.) grikska kongsríki sítt til stórveldi heilt eystur ímóti India. Hann var sonur Filip 2. í Makedónia (382-336 f.Kr.) og var frá ungum árum á herferð við pápanum. Tá ið hann tók við eftir pápan, var hann virdur fyri sítt dirvið sum hermaður og síni framúrskarandi evni sum herovasti. Hann setti sær fyri at røkka tí máli, pápin hevði miðað ímóti, at sleppa grikskum londum undan persiskum yvirræði, og frá 334 til 330 f.Kr. tók hann Sýria, Lítlaásia, Fønika, Persia og Egyptaland. Í Egyptalandi bygdi hann býin Alexandria. Hann helt leiðina eystur til Indialands, men mátti venda aftur, tí at persar høvdu gjørt uppreistur. Aleksandur doyði í 323 f.Kr., barnaleysur, so ríkið var skift ímillum fremstu herovastar hansara.

Tá ið Aleksandur doyði, var ríkið hansara vestan úr Makedónia og eystur at ánni Indus. Til tess at styrkja um valdið í londunum, hann hevði tikið, eggjaði hann teimum til at gifta seg við gentum úr hersettu londunum.

Sum ungur fekk Aleksandur bestu útbúgving, pápi hansara kundi útvega honum. Lærari hansara var mæti athenski heimspekingurin Aristoteles, sum gróðursetti í Aleksanduri hugsjónina um talifrælsi. Alla sína tíð sum kongur stuðlaði Aleksandur grikska list og mentan.

Aleksandur Mikli var av mætastu herovastum og var mikil persónmenska. Mangir av hermonnum hansara mettu hann sum ein gud. Altíð var hann fremstur í bardaga, til gongu, ella hann reið á stóra, svarta hestinum Bukefalosi. Aleksandur varð mangan særdur í stríði og var altíð fúsur at stríðast og eisini býta herfong við menn sínar. Hann doyði av hitasótt 33 ára gamal.

Bólkur:Makedónskir kongar
Bólkur:Hermenn
Hávur

**Hávur** (frøðiheiti - *Selachimorpha*) er stórt fiskaslag við ongari roðslu og hvøssum tonnum. Hávar tola nógv av, og teir hava verið til í milliónir ár. Hávurin er størstur av øllum fiskum, hann er smidligur, hoyrir væl og hevur sera gott tev at finna føði. 

Hávar verða sagdir at vera livandi steinrenningar. Teir fóru at veiða í sjónum í devontíðini. Hávarnir, sum nú eru, líkjast teimum, ið livdu í juratíðini (208-146 m.á.s.), hóast tað vóru fleiri sløg tá enn nú á døgum.

Beinagrindin í hávi er brósk, hon er bleytari enn bein og rennur tí sjáldan í stein. Tað, sum oftast hevur verið varðveitt, eru beinini í fjaðrunum og tenninar. Hávar eru ránsdýr, og hárhvøssu tenninar eru deyðiligu vápn teirra.

Í sterku kjálkabeinunum á hávi eru nógvir tanngarðar, og losna ella brotna tenn, vaksa aðrar aftur eftir heilt stuttari tíð.

## Útbreiðsluøki

Bert fá hávasløg eru vanlig í Norðsjónum og á Føroyaleiðini. Hávasløg eru á víðum havi um alla jarðarklótuna og flest í tropunum. Men tey gera rend norðureftir eisini, til dømis hábrandur og revahávur. Tey eru viðhvørt norðarlaga í Norðsjónum. Revahávur er eisini fingin undir Føroyum. Brugdan er vanligari undir Føroyum og norðarlaga í Norðsjónum. Tvey hávasløg eru tó vanlig bæði undir Føroyum og í Norðsjónum. Annað er hávur, sum í Danmark verður seldur sum matfiskur, nevndur kongaállur.

Bólkur:Fiskar
Samvit

**Samvit** var stovnur, ið varð stovnaður í 2006, eftir at Ferðaráð Føroya varð lagt saman við Menningarstovuni. Samanlagdi stovnurin gjørdist so grundarlagið undir Samvit, sum hevði til endamáls at vera málrættað móti átøkum, sum fremja og menna íverksetan, Føroyar sum ferðavinnuland, Føroyar sum íløguland og sum heild at styrkja útflutningsførleikan hjá føroyskum fyri­tøkum. Stjóri fyri Samvit var Elin Heinesen. Samvit varð avtikið við lóg í 2008. Í staðin var ferðavinnan flutt frá Vinnumálaráðnum til nýstovnaða Uttanríkisráðið. Í oktober 2011 varð Ferðaráð Føroya endurstovnað og ferðavinnan varð aftur flutt til Vinnumálaráðið.

## Høvuðsuppgávurnar hjá Samvit vóru

* At birta upp undir nýskapan og íverksetan
* Í samstarvi við aðrar myndugleikar at samskipa mannagongdir innan fyrisiting, sum hava týdning fyri íverksetarar
* At ráðgeva um íverksetan og gera íverksetaraportal
* At marknaðarføra føroyskar vørur og tænastur og Føroyar sum eitt land at gera íløgur í
* At menna ferðavinnuna í Føroyum og at marknaðarføra Føroyar sum ferðamannaland

## Keldur


## Slóðir úteftir
* Heimasíðan hjá Samvit 

Bólkur:Almennar nevndir og ráð í Føroyum
Bólkur:Ferðavinna í Føroyum
Mission Aviation Fellowship

**Mission Aviation Fellowship** (**MAF**), er ein altjóða missiónsfelagsskapur, sum flýgur kring knøttin við heilivági, neyðhjálp, sjúkrarøktarum, læknum, sjúklingum, trúboðarum og evangelistum.

Av tí at MAF nýtir flogfør, ber teimum til at røkka fjarskotnum økjum, sum kunnu liggja bæði í oyðimørk og frumskógi. Hvørt fimta minutt lættir eitt flogfar hjá MAF onkustaðni í heiminum, so virksemi er umfatandi.

## Ávísing úteftir
* MAF Danmark

Bólkur:Felagsskapir
Niels Jacobsen

**Niels Jacobsen** er lestrarvegleiðari á Miðnámsskúlanum í Suðuroy. Hann hevur verið lærari í 18 ár. Fyrstu árini á HF-skeiðnum í Vági og seinni árini á Miðnámsskúlanum.

Bólkur:Føroyskir lærarar
Fuglur

**Fuglur** (frøðiheiti - *Aves*) er tvíføtt ryggdýr ið hevur fjøður, veingir og nev, og verpur egg. Fuglar eru einastu djór, ið hava fjaðrar. Teir hava heitt blóð sum súgdjórini. Til eru eini 9.000 fuglasløg, og tey liva um allan knøttin. Í heitum londum eru til dømis litfagrir pappageykar, í urtagørðum bringureyðar og trøstar, av sjófuglum kunnu nevnast pingvin og lundi. Flestu fuglar eru væl bygdir at flúgva og hava sterkar bringuvøddar. Kropsbeinini eru løtt, poknut og opin innan. Tað lættir um vektina. Eisini fjaðrarnar eru lættar. Teir verja kroppin og halda hann heitan. Veingjarfjaðrarnar sita so tættar, at vongurin verður slættur, og luft sleppur ikki inn ímillum fjaðrarnar, hvørki undir ella á. Velið gevur javnvág og stýrir flognum. Nakrir fáir fuglar fáa ikki flogið. Sum dømi kunnu nevnast pingvinir, strutsar og tann sjáldsami uglupappageykurin í Ný Sælandi. Fuglar hava ikki tenn, men nógvir hava sterkt nev. Flestir fuglar, helst ørnir og aðrir ránsfuglar, síggja og hoyra væl, men teir tevja lítið. Tann lítla humlukolibriin er heimsins minsti fulgur. Hon er bara 5 cm. long og vigar bara 2 g. Strutsurin er heimsins størsti fuglur og verður yvir 2,5 m. høgur og vigar eini 150 kg. Fuglar fáa ikki sum súgdjór livandi ungar. Teir verpa egg, sum teir so noyðast at bøla, so at tey eru heit. Ungin búnast í egginum og livir av reyðanum. Nakrar vikur seinni brestur fyri nev og ungin kemur út. Nógvir fuglar gera sær reiður, men verpur á rókina. Geykar verpa í reiður hjá øðrum fuglum og lata so teir ala ungarnar upp. Vanliga eru nýklaktu ungarnir púra hjáparleysir, naknir og blindir. Vit siga, at teir eru reiðurfastir, og foreldrini mugu bera í teimum mat og verja teir fyri fíggindum, til teir eru floygdir.

  Fjaðarbúnin er ymiskur í liti og útsjónd. Músabrøður, spurvar og aðrir fuglar hava hyljandi morreyðan lit. Aðrir fuglar hava bjartar, ásýniligar litir. Í verpingartíðini gera litirnir tað lættari hjá hesum fuglum at velja og finna sær maka og lætta eisini um at halda flokkinum saman. Smáar kolibriir hava einar 1.000 fjaðrar, savnur fleiri enn 25.000. Fjaðrar eru úr keratini eins og hár og negl á fólki. Fjøðurin er stinnur leggur í miðjuni, báðumegin ganga teinar úr legginum, og teinarnir eru bundnir saman av tøttum hjáteinum, ið eru tengdir saman við smáum krókum. Leggur og teinar eru skeggið á fjøðurini. Undir verndarfjaðrunum er dún; tað lívir væl. Um dagin hava fuglar úr at gera at ansa ungunum, eta og reinska fjaðrarnar. Sumt av tí, ið fuglur ger, er íborið og nýtist ikki at lærast fyrst, til dømis at leita sær føði ella at flúgva. Men fuglalát má lærast, teir herma eftir øðrum fuglum.

## Sí eisini
* Fuglar í Føroyum


Bólkur:Djór
Illinois

**Staturin Illinois** (alment enskt heiti: *State of Illinois*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 12,8 mió. íbúgvum. Í norðri hevur Illinois mark við Wisconsin, í suðuri við Kentucky, í eystri við Indiana og í vestri við Iowa og Missouri. Springfield er høvuðsstaðurin, og størsti býurin er Chicago. Í desember 1818 bleiv Illinois stakríki í USA. 

Fjørutiundi forsetin, Ronald Reagan (1911-2004), Republikanski Flokkurin, var føddur í Illinois. 

Eyknevni er Graslendisstaturin (enskt: *The Prairie State*). 

## Søga

### Indiánarnir

Í Illinois vórðu í 1200-1400 bygdir stórir býir og andaligir miðdeplar fram við Mississippiá. Tann týdningarmesti varð bygdur í Cahokia í St. Clair County. Tað, sum eyðkendi búsetningarnar fram við Mississippiá í Suðurillinois, var allir ferhyrntu heyggjarnir, ið vóru flatir omaná og vórðu seinni brúktir sum grundir undir templum og húsum hjá tignarligum monnum. Heyggjarnir stóðu á víðum, innigirdum vøllum ella fram við breiðum vegum. Fjølbygdasta búsetingin var Cahokia í Suðurillinois, har fleiri enn 100 heyggjar vóru. Moldin til heyggjarnar varð borin í kurvum. Gággur og aðrar skeljar vórðu brotnar og eltar upp í leirin, so at hann skuldi verða sterkari. 

Samfelagsskipanina í Cahokia vita vit einki um, men helst var tað høvdingadømi, og fólkið dýrkaði høvdingarnar sum gudar. Grivnar eru út nakrar prýðiligar høvdingagravir: ein høvdingur fekk 20.000 perlur við sær í grøvina, og líkini uttan um hann vísa, at alt húskið og tænararnir vórðu grivin við honum. 

Flestu fólk í Suðurillinois vóru bøndur. Tey búðu í leirklíndum húsum av flættaðum greinum, sum stóðu uttan um heyggjarnar og í bygdum fram við ánni, har fruktabesta jørðin var. Bøndurnir dyrkaðu mais, bønir og grasker - moldin varð loyst við hakkara. Bøndur veiddu eisini hjørt við ørv og boga. 

Við hvørt hús varð djúpt hol grivið í jørðina, har ið meginparturin av matinum varð goymdur. Grøðin, sum leyp, varð borin inn í býin og skift ímillum embætisfólk og handverkarar, ella hon varð latin fremmandum handilsmonnum í býti við mariuglas, kopar og skeljar. Hvørt húski gjørdi sær búnyttur og amboð til egna nýtslu og at selja. 

## Myndir

Mynd:Spiro_Lucifer_Pipe_HRoe_2005.jpg|Henda pipan er úr Cahokia, Illinois.
Mynd:Chromesun_kincaid_site_01.jpg|Trægirðing var uttan um torgið.
Mynd:Monks_Mound_in_July.JPG|Størsti heyggjurin var Monks Mound (omanfyri), stíviliga 30 m. høgur. 
Mynd:Farm road, Champaign County.jpg|Hjávegur miðskeiðis í Illinois 
Mynd:Skyline de Chicago desde el centro, Illinois, Estados Unidos, 2012-10-20, DD 06.jpg|Størsti býurin í stakríkinum er Chicago 
Mynd:Corn_fields_near_Royal%2C_Illinois.jpg


## Størstu býir
Teir 10 størstu býirnir í Illinois eftir íbúgvatali vóru í 2018 hesir:
# Chicago – 2 705 994 
# Aurora – 199 602
# Naperville – 148 304
# Joliet – 148 099
# Rockford – 146 526
# Springfield – 114 694
# Elgin – 111 683
# Peoria – 111 388
# Champaign – 88 029
# Waukegan – 86 792

## Sí eisini
* Sambandsríki Amerika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða hjá stjórnini: illinois.gov
* Illinois, wikivoyage (á enskum)

## Keldur



*
Nokia N93i

**Nokia N93i** er Symbian klapp-fartelefon frá Nokia við øllum hentleikum. N93i hevur 3.2 megapixel myndatól, MP3 og møguleika fyri at taka minniskort. N93i er partur av N-Gage seriuni hjá Nokia, ið leggur dent á undirhald. Spøl og tónleikur er nakað av tí, ið N93i er gjørd til. N93i, sum er nýggja útgávan av Nokia N93, gevur tær møguleika at filma og leggja filmin beinleiðis á videoblog-tænastuna www.VOX.com, bara við at trýsta á ein knøtt. Nokia N93i fæst í silvur og svørtum.

## Nakrir av hentleikunum

* Hevur 240 x 320 pixel skíggja við 16,7 mill. litum
* Gott battarí við 3.9 tíma talutíð og 11.8 dagar standby
* 3.2 megapixel myndatól og video við blitzi og 8x zoom
* Tónleikaspælara við flest øllum formatum
* 50 MB innbygt minni og Micro SD upp til 4 GB
* MP3-spælari
* Bluetooth 2.0
* Tráðleyst net (WLAN)
* USB 2.0 "full speed" stikk
* FM radio
* Ymisk spøl og forrit fylgja við

Bólkur:Fartelefonir frá Nokia
Kreyserskjær

**Kreyserskjær** er ein lítil privat oyggj við húsum, bryggju og bátadrátti í Oslofjørðinum. Ognin er 1498 fermetrar til víddar og hevur hugnaliga strond allan vegin runt. Húsini á oynni eru 107 fermetrar, bygd í 1932 og hava stóra terassu og urtagarð. 

Bólkur:Noreg
Bólkur:Oyggjar
Pætur Mikli

**Pætur Mikli** (russiskt: Пётр Алексеевич Романов *Pjotr Aleksejevitsj Romanov*; føddur 30. mai 1672, deyður 8. februar 1725) stýrdi Russlandi saman við hálvbeiggja sínum Ivani 5. (1682-96) og stýrdi síðan einsamallur til 1725. Hann setti sær fyri at gera avbyrgda og afturútsiglda landið til eitt stórveldið í Evropa. Á ferð í Vesturevropa, sum vardi í 18 mánaðir (1697-98), fekk hann sær vitan um alskyns viðurskifti. Heimafturkomin nýtti hann vitanina sum fyrimynd fyri at broyta almennar russiskar stovnar og siðir. Hann setti í gildi nýggjar stýrisskipanir, stuðlaði útbúgving, umskipaði kirkjuna, og tá ið embætismenn vórðu fluttir upp í starvi, var nú oftari hugt eftir dugnaskapi enn eftir ættarviðurskiftum. Hann sendi ungar russar til Vesturevropa at nema sær kunnleika um herlist, herflota og ídna, og hann bygdi upp ein yrkisher við 300 000 monnum og læt skipa landsins fyrsta herflota. Pætur kríggjaðist við Svøríki (1700-21) og vann sigur, og tá lá leiðin opin til Eystarasalt. Í 1703 grundaði hann St. Pætursborg innast í Finnlandsvík í Eystarasalti. Í 1712 gjørdi hann býin til høvuðsstað í ríkinum, og í 1721 útnevndi hann seg til zar í øllum Russlandi.

Pætur var meira enn 2 m høgur og av allar sterkastu monnum bæði til liksams og sálar. Hann var arbeiðssamur og viljasterkur, men kundi eisini vera ógvuliga harðrendur. Tey, sum vágaðu sær at seta seg upp ímóti honum, fingu ikki náði, enntá ikki hansara egni sonur var eirdur. Pætur var áhugaður í øllum arbeiði og íðin at gera alt sjálvur og lærdi seg tí at smíða skip, at væla um klokkur, at seyma skógvar, at skera út, at taka út tenn og skotvápnasmíð.

Bólkur:Russar
Bólkur:Søga
Bólkur:Føðingar í 1670-árunum
Bólkur:Andlát í 1720-árunum
St. Pætursborg

**St. Pætursborg** (russiskt; *Санкт-Петербург*) er næststørsti býur í Russlandi og fjórðstørsti býur í Evropa. Við sínum uml. fimm milliónum íbúgvum er hann tann milliónabýurin í heiminum, sum liggur longst norðuri.

## Søga
Pætur Mikli grundaði býin í 1703. Túsundtals russiskir bøndur doyðu í mýrulendinum fram við Neva, tá ið teir bygdu St. Pætursborg. Pætur Mikli kallaði býin "vindeygað vestur ímóti Evropa". Longu í 1712 gjørdist býurin høvuðsstaður Russlands ístaðin fyri Moskva. Burtursæð frá fýra árum (1728–1732), var hendan støðan óbroytt líka til 1918, tá Moskva gjørdist uppaftur høvuðsstaðurin. 

Í 1914 varð navnið á býnum broytt til Petrograd (Russiskt: Петроград; IPA: [pʲɪtrɐˈgrat]) tað var broytt til Petrograd tið av Týsk ljóð navni og rísandi anti-Týsk hugsan. Í 1924 varð tað broytt til Leningrad (Russiskt: Ленинград; IPA: [lʲɪnʲɪnˈgrat]) og í 1991 fekk býurin aftur sítt gamla navn St. Pætursborg. 

St. Pætursborg er í dag kendur sum livandi býur innan vinnulív, mentan, útbúgving, list og ítrótt. Býurin er eisini heimstaður hjá russiska forsetanum Vladimir Putin. 

## Sí eisini

* Pætur Mikli
* Russland

## Ávísingar úteftir
*Almenna heimasíða , st-petersburg.ru
*Borg Sankta Pæturs, nordlysid.fo

## Keldur

Bólkur:Russland
Bólkur:Býir í Russlandi
Bólkur:1703
Kirkja (hús)

Ein **kirkja** er eitt hús (vanl. við torni) til kristna gudstænastu og halgigerðir. Orðið "kirkja" kemur av grikska orðinum *kyriakon* og merkir, "Vigt Harranum" og verður sagt bæði um húsið, har gudstænasta verður hildin, um kirkjusamfelagið og limirnar í kirkjuni. Í kirkjuni eru jarðarferðir, brúðarvígslur, tónleikaframførslur og møti. Í kirkjuni verða eisini sálmar sungnir. Fleiri kirkjur í Føroyum eru gamlar, og bygdar í serstøkum sniði. Aðrar eru nýggjar og øðrvísi, til dømis tann í Fuglafirði. Í útlondum eru kirkjur, sum eru fleiri enn 1000 ára gamlar, í Føroyum bert ein, tann í Kirkjubø.

## Slóðir

Bólkur:Kirkjur
Bólkur:Bygningar
Indiana

**Indiana** (enskt: *The State of Indiana*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 6 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Indianapolis. Í norðri hevur Indiana mark við Michigan, í eystri við Ohio, í suðri við Kentucky og í vestri við Illinois. Í desember 1816 bleiv Indiana lutstatur í USA. Eyknevni er *The Hoosier State*. Upprunaavgerðið av orðið Hoosier er ókendur.

Stórur munur er á vetri og sumri. Um summarið er slavið og heitt, og um veturin er turt og kalt. Har eru tær stóru grasfløturnar. Tess longri vestureftir farið verður, tess turrari verður. Í hesum økinum var áður tann amerikanska prerian við sínum veldigu grasfløtum og stórum búflafylgjum. Nú á døgum er næstan øll prerian burtur. Bara nøkur smá, var øki eru eftir, og bara smáar leivdir av búflafylgjunum. Har, sum prerian áður var í Indiana, eru nú stórir kornakrar. Tey turrastu økini verða nýtt at hava neyt gangandi á  beiti. Flestøll jarðarbrúk eru sera stór. Nógv sløg av grøði verða velt, og har, sum ov turt er at velta, hava tey kjøt-framleiðslu á veldiga stórum ranchum. 

## Sí eisini

*Sambandsríki Amerika

*
Hagstova Føroya

**Hagstova Føroya** er almenni hagtalsmyndugleikin í Føroyum. Tað er sostatt Hagstovan, sum kunnger almenn hagtøl í tann mun, sum tey eru tøk. Aðrir almennir myndugleikar, sum fremja hagtalsuppgerðir eiga at samskipa hetta virksemi við Hagstovuna.

Hagstovan er sjálvstøðugur stovnur undir Fíggjarmálaráðnum, sum innan játtanarkarmarnar sjálvur leggur virksemið til rættis. Í lógini um Hagstovu er tryggjað almenninginum, at hagtølini frá stovninum eru framd uttan politiska ávirkan. Somuleiðis tryggjar lógin, at tær upplýsingar, Hagstovan hevur um hendi, einans verða brúktar til hagtalsuppgerðir og ikki latnar øðrum - hvørki myndugleikum ella einstaklingum.

Hagstova Føroya virkar sambært løgtingslóg nr. 33 frá 7. mai 1991. Frammanundan var Hagdeild undir Landsstýrinum, sum røkti hagtalsuppgávur.

Ein avgerandi uppgáva hjá Hagstovuni er útgáva.

Bólkur:Føroyskur politikkur
Wisconsin

**Wisconsin** er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 5,6 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin er Madison og Milwaukee er størsti býurin. Í norðri hevur Wisconsin mark við Michigan, í vestri við Minnesota og Iowa, og í suðri við Illinois. Í norðri liggur Superiorvatn og í eystri liggur Michiganvatn. Frá 2011 til 2019 var Scott Walker (ein republikanari) guvernørur í statinum Wisconsin, og hann kom til valdið uppá at skapa fleiri arbeiðspláss. 250&nbsp;000 arbeiðspláss eftir fýra ára valskeiðnum hjá guvernørinum, lovaði hann . Eitt sum Walker hevur gjørt er at fara í hernað ímóti fakfeløgum hjá alment løntum. 

Síðan 2019 hevur Tony Evers verið guvernørur. Hann er limur í Demokratiska flokkinum.

Eyknevni er Grevlingurstaturin (enskt: The Badger State).

## Søga
Peshtigo-eldurin, sum hildið verður byrjaði í Peshtigo í Wisconsin 8. oktober 1871, er tann skógareldurin í USA, sum hevur kravt flest mannalív. Eldurin kravdi nærum 2.500 mannalív, tá eitt øki á nærum 5,000 ferkilometrar stóð í ljósum loga. Tað bleiv ongantíð staðfest við vissu, hví eldurin byrjaði, men skerpingur og nógvur hiti í langa tíð hevði við sær, at vandin fyri eldi var stórur. Ein stórur partur av bæði Wisconsin og Michigan høvdu eldstormar - eitt fyribrigdi, sum hendir, tá ein eldur er so sterkur, at hann ger sína egnu vindskipan og verður sum ein tornado.

## Búskapur
Dugnaligir jarðarmenn, sum hava tikið eftir teimum royndum, amerikanska búnaðarráðið hevur latið gera, hava gjørt Wisconsin til eitt av høvuðsbúnaðarlondunum í USA. Tað vaksa ymisk sløg av grøði á teimum ymisku teigunum, so sum moldin hóvar seg best til. Jørðin er pløgd, so at vatnið skal ikki taka moldina við sær, tá ið grovt regn er, men heldur ikki seta ov skjótt frá. Í strævnastu innheystingartíðini, seinnapartin í juli og fyrrapartin í august, er ikki sjáldan, at manningin á skurðtreskjarunum arbeiðir alt samdøgrið, helst tá ið illveður hóttir við at oyðileggja hveitina. Hvør treskjarin arbeiðir móti 40 monnum. 

Mjólkarvørur eru eisini ein stórur partur av Wisconsins búskapur.

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir í Wisconsin eftir íbúgvatali vóru í 2018 hesir:
# Milwaukee – 595 351
# Madison – 255 214
# Green Bay – 105 116
# Kenosha – 99 877
# Racine – 77 542
# Appleton – 74 653
# Waukesha – 72 489
# Eau Claire – 68 587
# Oshkosh – 66 665
# Janesville – 64 359

## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: Wisconsin.gov
* Wisconsin, wikivoyage (á enskum)

## Keldur


*
Hallo.fo

**Hallo.fo** varð sett á stovn á vári 2000. Síðan 10. mai 2000 hevur Hallo.fo virkað sum ein internethandil, ið bjóðar kundum sínum GSM-fartelefonir, tráðleysar telefonir og tilhoyri.

## Ávísing úteftir
* www.hallo.fo

Bólkur:Føroyskar fyritøkur
Iowa

**Iowa** (enskt: *State of Iowa*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 3,0 mió. íbúgvum. Í norðri hevur Iowa mark við Minnesota, í eystri við Wisconsin og Illinois, í suðri við Missouri, og í vestri við South Dakota og Nebraska. 

Eyknevni er Heykurseygastaturin (enskt: *The Hawkeye State*).

## Politikkur

Iowa er ein týdningarmikil statur hjá teimum, sum vilja gerast forsetavalevni hjá einum flokki í USA, tí har byrja undanvalini í februar. Tað er á undanvalunum, at stóru flokkarnir, demokratarnir og republikanararnir, finna fram til hvør gerst forsetavalevni. Stendur eitt valevni seg væl í Iowa, kann tað styrkja hann ella hana í hinum statunum. Hetta hendi hjá Barack Obama, tá demokratiski flokkurin hevði undanval í 2008.

Staturin hevur vanliga verið ein tryggur republikanskur statur, men Barack Obama vann statin í bæði 2008 og í 2012.

## Búskapur

### Landbúnaður

Alt stakríkið, sum tað er, er ein akur. Nú er at kalla øll tann ovurstóra fløtan uppdyrkað, og hon er av bestu jørð, fáa ella ongastaðni í heiminum heysta teir so nógv korn sum í Iowa. Summir garðarnir eru ovurhonds stórir, og teir hava eingi neyt ella onnur kríatúr. Alt arbeiði verður gjørt við maskinamboðum, teir pløga og saksa við harvum og traktorum, sum taka fleiri metrar fyri ísenn, sáa við stórum sáðmaskinum og heysta við stórum skurðtreskjarum, sum skera kornið, treskja tað og fylla tað í bilar, sum koyra aftaná, síðan verður tað koyrt heim og blást upp í tey stóru goymslubingini. 

Norðuri í statinum verður hveitin sáað um várið, men sunnari, har kuldin er minni, verður hon sáað um heystið. Tað ræður um, at veðurlagið verður ikki ov turt, frá tí hveitin fer at næla, og til hon er rættiliga samanskotin. Men sjálvt um hetta lukkast, og kornárið sýnist at fara at verða av tí besta, so kann bóndin ikki vera vísur í, at árið kemur at vignast, stórir flokkar av ongsprettum kunnu setast í akrarnar, og so gera tær alt svart eftir einari løtu. Tað kann eisini henda, at tað verður stormur og frekur heglingsælingur, tá ið kornið er um at verða búgvið, og so legsast alt niður, so tað ikki kann skerast. Í august og juli fara teir at heysta inn, og tá ræður um at fáa turt veður.

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir í Iowa eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:

# Des Moines – 214 237
# Cedar Rapids – 133 562
# Davenport – 101 590
# Sioux City – 82 651 
# Iowa City – 75 130
# West Des Moines – 67 899
# Ankeny – 67 355
# Waterloo – 67 328
# Ames – 66 258
# Council Bluffs – 62 166

## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða hjá stjórnini: iowa.gov
* Iowa, wikivoyage (á enskum)

## Keldur

*
Missouri

**Missouri** (Enskt: *State of Missouri*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 5,9 mió. íbúgvum. Jefferson City er høvuðsstaðurin og størsti býurin er Kansas City. Í norðri hevur Missouri mark við Iowa, í eystri við Illinois og Kentucky, í suðri við Tennessee, Arkansas, og Oklahoma, og í vestri við Nebraska og Kansas. 

Eyknevni er Vísa-Meg-Staturin (enskt: *The Show-Me-State*). 

## Búskapur

### Landbúnaður

Alt stakríkið, sum tað er, er ein akur. Teir pløga heilt djúpt, síðani verður tung trumla drigin eftir veltuni, og til seinast verður saksað við einari heilt lættari harvu. Regnið setir nú beinanvegin niður í ta føstu moldina, og hon heldur vætuni í sær, til kornið fer at næla. Summastaðni, har avfallið er lítið, nýta teir ein veltingarmáta, sum teir nevna turrvelting (á enskum *dry farming*). 

Men ein vandi er við hesum máti, um veturin, tá ið akrarnir liggja svartir, kann tað henda, at jørðin verður so uppturkað av frostinum, at moldin fer at fúka. So herviligt kann moldrokið vera í teimum turrastu plássunum, at menn, sum við stórum stríði hava velt jørð sína upp frá heilum, noyðast helt at geva uppat at velta korn, tí eingin mold er eftir. Eisini kann tað henda, tá ið regnið er av tí grova, at stríðar áir gerast í lægdunum, og tær taka so moldina við sær.

## Størstu býir

Teir 10 størstu býirnir eftir íbúgvatali vóru í 2019 í Missouri hesir: 
# Kansas City – 495&nbsp;327 
# Saint Louis – 300&nbsp;576 
# Springfield – 167&nbsp;882 
# Columbia – 123&nbsp;195 
# Independence – 116&nbsp;672 
# Lee's Summit – 99&nbsp;357 
# O'Fallon – 88&nbsp;673 
# St. Joseph – 74&nbsp;875 
# St. Charles – 71&nbsp;028 
# St. Peters – 58&nbsp;212 

Í høvuðsstaðnum Jefferson City búðu í 2019 bara 42&nbsp;708 fólk.

## Kend fólk úr Missouri
* Mark Twain (1835-1910), rithøvundur
* Calamity Jane (1852-1903), hernaðarligur skóti
* Jesse James (1847-1882), brotsmaður
* John Pershing (1860-1948), hermaður
* Harry S. Truman (1884-1972), forseti í USA
* T.S. Eliot (1888-1965), rithøvundur
* Langston Hughes (1902-1967), yrkjari 
* Josephine Baker (1906-1975), dansarinnna
* Jean Harlow (1911-1937), sjónleikarinna
* Ginger Rogers (1911-1995), sjónleikarinna
* William S. Burroughs (1914-1997), rithøvundur
* Walter Cronkite (1916-2009), sjónvarpsmaður
* Porter Wagoner (1927-2007), countrysangari
* Eminem (*1972), rappari

## Sí eisini
*Sambandsríkið Amerika

## Ávísingar úteftir
* Heimasíða hjá stjórnini: mo.gov
* Missouri, wikivoyage (á enskum)

## Keldur



Bólkur:Missouri
Kentucky

**Samveldið Kentucky** (enskt: *Commonwealth of Kentucky*) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 4,3 mió. íbúgvum. 
Høvuðsstaðurin er Frankfort, størsti býurin er Louisville og næststørsti býur er Lexington. 

## Landafrøði
Í norðri hevur Kentucky mark við Indiana og Ohio, í eystri við West Virginia og Virginia, í suðri við Tennessee, og í vestri við Illinois og Missouri. Har eru langar skógir, fjallarøðir og stórar áir, lág fjøll við dølum, trøum og fløtur við tubbaks-, mais- og bluegrassmarkum, sum Kentucky er kent fyri. Hesar stóru fløturnar við bláligum grasi, har teir hava stórt rossahald, og hiðani koma skjótastu rossini í USA til tær ymsu kappingarnar. Í Appalachiafjøllunum er væl av bæði koli og ymsum málmi.

Eyknevni er Blágrasstaturin (enskt: Blue Grass State). 

## Søga

Kentucky liggur á markinum millum Suður- og Norðurstatirnar. Ikki fyrr enn 1966 kom lóg um, at svørt og hvít skuldu ganga í sama skúla.

### Indiánarnir

Í Kentucky fóru fólk at velta jørðina og dyrka ymiskar plantur, sum vuksu har. Hesin nýggi vinnuvegurin, at fólk dyrkaðu matin og ikki bara veiddu og savnaðu hann, hevði stóra framgongd við sær fyri adenafólkið í Norðurkentucky. Adenafólkið búði fram við Ohioá, tey veiddu savnaðu plantur og dyrkaðu til dømis mais, bønir, sólblómur og grasker , og tey búðu saman í smáum bygdum. 

Adenafólkið var fyrsta fólk í USA, sum reisti stórar gravheyggjar, har teir persónar, ið høvdu havt at siga í samfelagum, vóru gravsettir . Inni í gravheyggjunum vóru smá vanlig kømur við leirklíndum veggjum og stór kømur, bróstað, har líkini lógu. Við sær í grøvina fingu tey deyðu m.a. kopararmbond, úthøgdar steintalvur og útskornar tubbakspípur, sum høvdu verið nýttar um roykihøgtíðir. Adenahúsini vóru úr 4 m upp í 10 m í tvørmáti. Veggirnir vóru av stólpum, sum vórðu bundnir saman við greinum. Reisingin var strýtuskapað og takt við børki. Eldstaðurin var á miðjum gólvi. 


Mynd:GaitskillMoundKentucky.jpg|Gravheyggjur. Mount Sterling, Kentucky.
Mynd:Hampson_effigypot_HRoe_2006.jpg|Listarlig leirhandverk, sum henda krukkan, skapað sum eitt sigurstekn, vórðu tíðum løgd í grøvina við teimum deyðu til at nýta hinumegin.
Mynd:Ball_players.jpg


## Størstu býir
Teir 10 størstu býirnir í Kentucky eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:
# Louisville – 617 638
# Lexington – 323 152
# Bowling Green – 70 543
# Owensboro – 60 131
# Covington – 40 341
# Richmond – 36 157
# Georgetown – 34 992
# Florence – 33 004
# Nicholasville – 30 865
# Hopkinsville – 30 680

Í høvuðsstaðnum Frankfort búgva bara 27 680 fólk.
 
## Sí eisini
*Sambandsríki Amerika

## Keldur


*
Manuel Uribe

**Manuel Uribe** (11. juni 1965 í Monterrey, Meksiko - 26. mai 2014) hevði metið sum heimsins tyngsti persónur. Í Metbók Guinnessar var hann skrásettur at viga 560 kg, men í apríl 2008 hevði hann megnað at koma niður á 317 kg.

Hann át fimm máltíðir um dagin, og á matarskránni vóru høsnarungi, omelett, skinka, frukt og grønmeti.

## Ávísing úteftir
* Nekrologur í *[[The Washington Post]]*

Bólkur:Meksikanar
Bólkur:Læknafrøði