open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers** eru eitt Japan baseball lið.
## Summary

Hanshin Tigers eru tey best umtókta baseball liðið í Japan og hava eina rúgvu av eldhugaður.
Shofu Okada er venjari og er meira væl umtókt enn spælarunum.

## External links

* Official site
Suzi Quatro

**Susan Kay Quatro** (fødd 3. juni 1950 í Detroit í USA)
er ein amerikonsk songkvinna, bassleikari, sangskrivari og sjónleikari.
 
Hon gjørdist kend sum songkvinna og bassleikari fyrst í sjeytiárunum, og tað var serliga við laginum ”Can The Can” frá 1973.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíðan: suziquatro.com (á enskum)
* Suzi Quatro: Eg havi hoyrt nógv um Føroyar, vp.fo, 31. juli 2023 
* Suzi Quatro á Summar Festivalin, dagur.fo, 26. apríl 2023

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1950
Bólkur:Amerikanskir tónleikarar
Harry Belafonte

**Harry Belafonte** (føddur sum *Harold George Bellanfanti jr.* hin 1. mars 1927 í Harlem, New York City, deyður 25. apríl 2023 í Manhattan, New York City) var ein jamaikansk-amerikanskur sangari, sjónleikari og stríðsmaður fyri borgararættindum.

Hann er sum tónleikari serliga kendur fyri sangin "Day-O" um bananbátin (The Banana Boat Song) frá 1956. Útgávan hjá honum, "Calypso" verður hildið at vera tann fyrsta hjá einum støkum listafólki til at verða seld í meira enn í einari milliónum eintøkum.
Tilsamans gav hann 30 plátur og fløgur úr, umframt átta konsertupptøkur.

Í 1960 fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.

## Ávísingar úteftir
*Stuttar ævisøgur:
**Harry Belafonte, imdb.com (á enskum)
** Harry Belafonte, walkoffame.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1927
Bólkur:Andlát í 2023
Bólkur:Amerikanskir sangarar
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Hervør Pálsdóttir

**Hervør Pálsdóttir** (fødd 26. november 1995), føroyskur politikari, vald í løgtingið fyri Tjóðveldi í 2019. Hon varð afturvald á løgtingsvalinum í 2022. Flokkurin fór í samgongu, og tí gjørdist hon næstforkvinna í flokkinum, meðan Sirið Stenberg røkir landsstýrissessin. Hervør er forkvinna í rættarnevndini.

Hon hevur verið limur í Unga tjóðveldinum og røkt sessin, sum forkvinna í felagnum. Somuleiðis hevur hon verið forkvinna í meginfelagsskapinum Sosialistiskum Ungdómi í Norðurlondum. Hon hevur eisini verið virkin í veðurlagsmálum og fosturtøkumálinum.

Hon búði síni fyrstu ár á Kambsdali og flutti tvey ára gomul til Havnar at búgva. Hon flutti til Gøtu eftir 10. flokk og gekk í studentaskúla á Kambsdali. Síðan flutti hon aftur til Havnar og las stjórnmálafrøði á Fróðskaparsetri Føroya.

Abbi hennara í móðurætt var Jóhan Hendrik Winther Poulsen, professari í norðurlendskum málum, og langabbin, Niels Winther Poulsen, var løgtings- og landsstýrismaður. Omma hennara Birna Patursson var abbadóttir Jóannes Patursson. Erlendur Patursson, sum var ein teirra, sum stovnaði tjóðveldisflokkin, var langabbabeiggi hennara.

## Ávísingar úteftir
*Hervør Pálsdóttir, logting.fo

## Keldutilfar

Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Politikarar úr Tjóðveldi
Bólkur:Føðingar í 1995
Tom Jones

**Tom Jones** (føddur sum *Thomas John Woodward* hin 7. juni 1940 í Pontypridd, Wales) er bretskur sangari sum er serliga kendur fyri sina sterku rødd.

Í 1989 fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.

## Ávísingar úteftir
* Heimasíðan: tomjones.com
*Tom Jones, imdb.com (á enskum)
* Stutt ævisøga: Tom Jones, walkoffame.com

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1940
Bólkur:Bretskir sangarar
Edgar de Wahl

**Edgar Alexei Robert von Wahl** ella ** de Wahl** (23. august 1867 – 9. mars 1948) var estisk-russiskur lærari, støddfrøðingur og málfrøðingur av baltisk-týskari ætt. 
Hann er mest kendur sum skapari av 'Interlingue' (kend sum 'Occidental' gjøgnum alt sítt lív), eitt manngjørt mál, sum byggir á indoevropeiskum málum og varð upprunaliga útgivin í 1922.

## Ávísingar úteftir
*Edgar de Wahl: Interlinguistic reminiscenties, archive.org
*Morte de E. de Wahl (occidental) - E. de Wahls død (norskt), archive.org
*Occidental-Interlingue, archive.org

## Keldur

Bólkur:Russar
Bólkur:Estar
Bólkur:Málfrøðingar
Bólkur:Føðingar í 1867
Bólkur:Andlát í 1948
Müller

Kend fólk sum eita Müller:
* Tainá Müller (f. 1982), brasilskir sjónleikari
* Lars Müller (f. 1973), føroyskur fótbóltsdómari
* Hans Christopher Müller (1818–1897), føroyskur politikari
* Søren Emil Müller (1856–1922), føroyskur politikari
* Gerd Müller (1945–2021), týskur fótbóltsleikari
Bólkur:Eftirnøvn
Schmidt

Kend fólk sum eita Schmidt:
* Helle Thorning-Schmidt (fødd 1966), danskur politikari
* Mads Würtz Schmidt (fødd 1994), danskur súkklari

Bólkur:Eftirnøvn
Smith

Kend fólk sum eita Smith:
* Elin Josefina Smith, føroyskur málari og teknari
* Paul L. Smith (1936–2012), amerikanskur skemtari, sjónleikari og sangari
* Sonne Smith (fødd 1946), føroyskur týðari
* Eli Smith (fødd 1955), føroyskur tilfari
* Danielle Smith (fødd 1971), kanadiskur politikari
* Willow Smith (fødd 2000), amerikanskur sangari, sjónleikari og dansari
* Adrian Smith (fødd 1957), enskur sangskrivari, guitaristur og tónleikari
* Dean Smith (fødd 1971), enskur fótbóltsvenjari
* Adam Smith (1723–1790), skoskur moralheimsspekinguri
* Will Smith (fødd 1968), amerikanskur sjónleikari, producari og rappari
* Ruth Smith (fødd 1958), føroyskur málari og teknari
Bólkur:Eftirnøvn
Anna Lindh

**Ylva Anna Maria Lindh** (fødd 19. juni 1957 í Enskede, deyð 11. september 2003 á Karolínska sjúkrahúsinum í Solna) 
var svenskur løgfrøðingur og sosialdemokratiskur politikari.

Í 1998 gjørdist hon uttanríkisraðharri í stjórnini hjá Göran Persson (1996-2006).

Anna Lindh varð stungin av einum álopsmanni 10. september 2003 í einum stórhandli í Stokkhólmi. Hon varð illa særd og flutt á sjúkrahús, har hon doyði av løstum sínum dagin eftir.

## Ávísingar úteftir
* Stutt ævisøga: Anna Lindh, europa.eu (á svenskum)
* Ylva Anna Maria Lindh, skbl.s (á svenskum)
* Anna Lindh (S), riksdagen.se
*Anna Lindh, imdb.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1957
Bólkur:Andlát í 2003
Bólkur:Svenskir politikarar
Taylor

Kend fólk sum eita Taylor:
* Elizabeth Taylor (1932–2011), bretsk-amerikonsk sjónleikarinna
* Taylor Lautner (fødd 1992), amerikanskur filmsleikari
Bólkur:Fornøvn
Bólkur:Eftirnøvn
Ralph

Kend fólk sum eita Ralph:
* Ralph Garman (fødd 1964), amerikanskur sjónleikari, skemtari og radiovertur
* Ralph Hasenhüttl (fødd 1967), eysturríkiskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.
Bólkur:Mannfólkanøvn
Martin

Kend fólk sum eita Martin:
* Dánjal Martin Hofgaard (fødd 1989), føroyskur rógvari og svimjari
* Dan Martin (fødd 1986), írskur professionellur súkklari
* Martin Joensen (1953) (fødd 1953), føroyskur tónleikari, sangari, sangskrivari og listamálari
* Martin Luther (1483–1546), týskur kristin munkur, gudfrøðingur og reformatorur
* Martin Luther King (1929–1968), amerikanskur prestur og gjørdist
* Tony Martin (fødd 1985), týskur súkklari
* Micheál Martin (fødd 1960), írskur politikari
* Martin Tausen (fødd 1990), føroyskur fótbóltsspælari
* Martin Næs (fødd 1953), fyrrverandi landsbókavørður, tónleikari og rithøvundur
* Martin Joensen (rithøvundur) (1902–1966), føroyskur rithøvundur
* Karl Martin Samuelsen (fødd 1957), føroyskur tónleikari, sangari og tónasmiður
* Jens Martin Knudsen (fødd 1967), føroyskur fótbóltsspælari 
* Martin Holm (1909–1970), føroyskur politikari
* Martin Møller (fødd 1980), danskur/grønlendskur ítróttamaður, skíðari
* Jógvan Martin Olsen (fødd 1961), føroyskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari
* Martin Christian Restorff (1816–1897), føroyskur vinnulívsmaður
* Martin Landau (1928–2017), amerikanskur film- og sjónvarps sjónleikari
* Petur Martin Rasmussen (fødd 1931), føroyskur rithøvundur
* Martin Heidegger (1889–1976), týskur heimspekingur 
Bólkur:Mannfólkanøvn
Bólkur:Eftirnøvn
Nicole

Kend fólk sum eita Nicole:
* Nicole Sabouné (fødd 1991), svensk songkvinna og sangskrivari
* Nicole Sullivan (fødd 1970), amerikanskur sjónleikari, leikari, sum leggur røddir til teknifilmar og skemtari
Bólkur:Konufólkanøvn
Helena

Kend fólk sum eita Helena:
* Helena Dam á Neystabø (fødd 1955), føroyskur politikari
* Helena Heðinsdóttir, føroysk sjónleikarinna
* Súsanna Helena Patursson (1864–1916), føroyskur rithøvundur

Bólkur:Konufólkanøvn
Søren

Kend fólk sum eita Søren:
* Søren Christensen (fødd 1940), danskur ríkisumboðsmaður
* Søren Emil Müller (1856–1922), føroyskur sýslumaður
* Søren Henrik Theodor Sørensen (1849–1967), føroyskur prestur og próstur
* Søren Kierkegaard (1813–1855), danskur heimspekingur 
* Søren Kragh Andersen (fødd 1994), danskur súkklari
* Søren Pilmark (fødd 1955), danskur sjónleikari og filmsleikstjóri
Bólkur:Mannfólkanøvn
Peter

Kend fólk sum eita Peter:
* Peter Gade (fødd 1976), danskur fyrrverandi professionellur badmintonleikari
* Peter Alberg Holm (1823–1892), føroysk føddur prestur og rithøvundur í Danmark
* Peter Asmussen (1957–2016), danskur rithøvundur, leikskald og filmsrithøvundur
* Peter Christen Asbjørnsen (1812–1885), norskur rithøvundur, náttúrufrøðingur, fólkaminnissavnari og útgevari 
* Peter Schmeichel (fødd 1963), fyrrverandi danskur fótbóltsleikari
* Peter Fonda (1940–2019), amerikanskur sjónleikari og leikstjóri
* Peter Høeg (fødd 1957), danskur rithøvundur
* Peter Holten (1816–1897), danskur amtmaður 
* Peter Schreier (1935–2019), týskur tenorsangari og dirigentur
* Peter Mohr Dam (1898–1968), føroyskur politikari
* Peter Sagan (fødd 1990), slovakiskur professionellur kappsúkklari
* Peter F. Christiansen (1923–2012), føroyskur blaðstjóri og politikari
Bólkur:Mannfólkanøvn
Frank

Kend fólk sum eita Frank:
* Anne Frank (1929–1945), jødiskari ætt
* Frank Lampard (fødd 1978), enskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari
* Frank Oz (fødd 1944), enskur sjónleikari, raddarleikari, leikstjóri og dukkuførari
* Frank Davidsen (fødd 1941), fyrrverandi føroyskur tollari og politikari 
* Frank Lloyd Wright (1867–1959), amerikanskur arkitektur, indrætningsekspertur og útbúgvin námsfrøðingur
* Frank Gorshin (1933–2005), amerikanskur sjónleikari og skemtari
* Frank Carlton Serafino Feranna (fødd 1958), amerikanskur bass spælari, rithøvundur, fotografur, og høvuðs sangskrivari
Bólkur:Mannfólkanøvn
Bólkur:Eftirnøvn
Thomas

Kend fólk sum eita Thomas:
* Thomas Kingo (1634–1703), danskur guðfrøðingur
* Thomas De Gendt (fødd 1986), belgiskur súkklari
* Geraint Thomas (fødd 1986),  walisiskur professionellur súkklari
* Thomas Mann (1875–1955), týskur rithøvundur. 
* Thomas Edison (1847–1931), amerikanskur uppfinnari
* Thomas Jefferson (1743–1826), 3. forseti í Sambandsríki Amerika
* Thomas Johan Midjord (1870–1940), skómakari og politikari fyri Sjálvstýrisflokkin
* Thomas Tuchel (fødd 1973), týskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikar
* Thomas Aquinas (1225–1274),  italskur gudfrøðingur og heimspekingur
* Thomas Voeckler (fødd 1979), franskur professionellur súkklari
* Thomas Arabo (fødd 1940), føroyskur sivilverkfrøðingur 
* Thomas Blachman (fødd 1963), danskur tónleikari og kendur
* Thomas Holm (fødd 1978), danskur sangari og sangskrivari
* Thomas Hylland Eriksen (fødd 1962), norskur antropologur
Bólkur:Mannfólkanøvn
Bólkur:Eftirnøvn
Adolf

Kend fólk sum eita Adolf:
* Adolf Hitler (1889–1945), týskur politikari
* Gustav II Adolf av Svøríki (1594–1632), kongur Svøríkis frá 1611 til 1632
Bólkur:Mannfólkanøvn
Kyriakos Mitsotakis

**Kyriakos Mitsotakis** (grikskt: Κυριάκος Μητσοτάκης, føddur 4. mars 1968 í Aten) 
er grikskur politikari, sum hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi síðan 2019.

Mitsotakis hevur eina leiðsluútbúgving á master-stigi (MBA) frá Harvard Universitetinum (Harvard Business School) í 1995.
Í 2004 varð hann á fyrsta sinni valdur í grikska tjóðartingið. Hann hevur verið leiðari fyri konservativa flokkin Nýtt demokrati síðan 2016. Síðan 8. juli 2019 er hann forsætisráðharri í Grikkalandi.

Undanmaður hjá Kyriakos Mitsotakis sum forsætisráðharri var Alexis Tsipras.

Kyriakos Mitsotakis er sonur Konstantinos Mitsotakis, sum var forsætisráðharri Grikkalands frá 1990 til 1993.

## Hygg eisini at
*Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

## Slóðir úteftir
*Kyriakos Mitsotakis, hellenicparliament.gr (á enskum)
*Kyriakos Mitsotakis, twitter.com 

## Keldutilfar

Bólkur:Grikskir politikarar
Bólkur:Forsætisráharrar Grikkalands
Bólkur:Føðingar í 1968
Caroline

Kend fólk sum eita Caroline:
* Caroline Sunshine (fødd 1995), sjónleikari, dansari og songkvinna úr USA
* Caroline Wozniacki (fødd 1990), danskur tennisleikari
Bólkur:Konufólkanøvn
Alexis Tsipras

**Alexis Tsipras** (grikskt: Αλέξης Τσίπρας, føddur 28. juli 1974 í Aten) 
er grikskur politikari, sum hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi frá 2015 til 2019.

Tsipras er útbúgvin byggiverkfrøðingur frá Tekniska Universitetinum í Aten.
Hann hevur verið leiðari fyri sosialistiska flokkin Syriza síðan 2012 og hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi frá 26. januar 2015 til  8. juli 2019. Síðan 2019 er hann leiðari hjá andstøðuni í grikska tjóðartinginum.

Eftirmaður hjá Alexis Tsipras sum forsætisráðharri í Grikkalandi gjørdist Kyriakos Mitsotakis.

## Hygg eisini at
*Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

## Slóðir úteftir
*Alexis Tsipras , syriza.gr (á enskum)
*Alexis Tsipras, syn.gr (stutt ævisøga á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Grikskir politikarar
Bólkur:Forsætisráharrar Grikkalands
Bólkur:Føðingar í 1974
Robert Golob

**Robert Golob** (føddur 23. januar 1967 í Šempeter pri Gorici) er slovenskur politikari, sum hevur verið forsætisráðharri í Slovenia síðan 2022.

Golob er útbúgvin elverkfrøðingur frá universitetinum í Ljubljana í 1994.
Hann hevur verið leiðari fyri sosialliberala flokkin Gibanje Svoboda síðan januar 2022.
Í mai mánaði 2022 varð hann valdur til nýggjan forsætisráðharra í Slovenia.

## Keldutilfar

Bólkur:Slovenskir politikarar
Bólkur:Føðingar í 1967
Jógvan í Lon Jacobsen

**Jógvan í Lon Jacobsen** (føddur 14. desember 1957) er føroyskur málfrøðingur.

Hann er útbúgvin í norrønari málfrøði frá Fróðskaparsetrinum og universitetinum í Keypmannahavn. Hann starvast sum professari í málfrøði á Fróðskaparsetrinum.

### Heiðurslønir
Í 2021 fekk hann Bókmentavirðisløn M. A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir.

## Ávísingar úteftir
* Avrik Jógvan í Lon Jacobsen, sprotin.fo
* Málmaðurin í útvarpinum 2 - Jógvan í Lon Jacobsen, sprotin.fo
*Málmaðurin 3 , sprotin.fo, 2013
*Jógvan í Lon Jacobsen:  Føroysk Purisma, bokhandil.fo

## Keldur

Bólkur:Málfrøðingar
Bólkur:Føroyskir professarar
Bólkur:Føðingar í 1957
Jimmy Carter

**James Earl "Jimmy" Carter, Jr.** (føddur 1. oktober 1924 í Plains í Georgia í USA, deyður 29. desember 2024 sama stað) var amerikanskur politikari, og limur í Demokratiska flokkinum. Hann var amerikanskur guvernørur í deilstatinum Georgia frá 1971 til 1975 og 39. forseti í USA frá 1977 til 1981. Í 2002 fekk hann friðarheiðursløn Nobels.

Í 1974 tók hann avgerð um at stilla upp til forsetavalið í 1976. Eftir Watergategøluna hjá Richard Nixon troyttaðust fólk av politikarum, og boðskapurin frá religiøsa Carter um ongantíð at lúgva fyri amerikanska fólkinum, varð væl mótikin. Carter var ikki afturvaldur á forsetavalinum í 1980, tá hann mátti lúta fyri republikanska Ronald Reagan, sum vann stórsigur. Ein stórmál undir forsetavalinum var gíslatøkan í Iran, har yvirgangsfólk høvdu tikið 52 gíslar á amerikonsku sendistovuni. Dagin eftir at Reagan varð innsettur sum forseti, 21. januar í 1981, vórðu gíslarnir lætnir leysir eftir 444 dagar sum gíslar.

Carter er tann amerikanski forsetin, sum hevur livað longst. Tað metið hevur hann havt, síðan George H. W. Bush andaðist í 2018, 94 ára gamal.

## Ávísingar úteftir
*jimmycarterlibrary.gov (á enskum)
*cartercenter.org (á enskum)
*Past Presidents - Jimmy Carter, whitehouse.gov (archive.org) (á enskum)
*Jimmy Carter, imdb.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Forsetar í USA
Bólkur:Føðingar í 1924
Bólkur:Amerikanskir politikarar
Bárður á Lakjuni

**Bárður á Lakjuni** (føddur í 1978) er føroyskur tónasmiður, lærari og politikari, sum vaks upp í Fuglafirði. Í dag er hann búsitandi í Leirvík saman við konuni og børnunum. 

Bárður á Lakjuni er útbúgvin fólkaskúlalærari frá Føroya læraraskúla í 2006 og lærari í Fuglafjarðar skúla. 

Á løgtingsvalinum í 2022 varð hann valdur í løgtingið fyri Fólkaflokkin. Hann er limur í Mentanarnevndini og limur í Útnorðurráðnum.

### Tónleikaútgávur
*2012 - Gakk tú tryggur - Saman við pápanum Jógvan á Lakjuni. 
*2020 - Lívsins dansur. 
*2022 - Sólin skínur gjøgnum gluggan. 

## Slóðir úteftir
*Frits Johannesen: Bárður á Lakjuni – Lívsins dansur, nordlysid.fo, 24.03.2020 
*Bárður á Lakjuni, logting.fo
*Bárður á Lakjuni, tutlrecords.com

## Keldutilfar

	
Bólkur:Føroyskir politikarar
Bólkur:Føroyskir tónleikarar
Bólkur:Løgtingslimir
Bólkur:Føroysk tónaskøld
Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Politikarar úr Fólkaflokkinum
Bólkur:Føðingar í 1978
Chris Hipkins

**Chris Hipkins** (føddur 5. september 1978) 
er nýsælendskur politikari. Hann er formaður í nýsælendska stjórnarflokkinum (*New Zealand Labour Party*) og sitandi forsætisráðharri í Nýsælandi síðan januar 2023.

Hipkins varð fyrstu ferð valdur í nýsælendska tingið fyri Labour í 2008.
Seinasta árini hevur hann verið ráðharri í stjórnini hjá Jacinda Ardern.
Í januar mánaði í 2023 var hann einasti persónurin, sum bjóðaði seg fram at gerast nýggjur formaður í Labour og harvið eisini forsætisráðharri. Hann varð tikin í eið sum forsætisráðharri í Nýsælandi hin 24. januar 2023.

## Ávísingar úteftir
*Heimasíða: chrishipkins.org.nz (á enskum)
* Eftirmaðurin hjá Jacinda Ardern eitur Chris Hipkins, dagur.fo, 21. Jan. 2023
* - Einaferð verður Nýsæland eitt lýðveldi, dagur.fo, 1. mai. 2023

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1978
Bólkur:Nýsælendingar
Bólkur:Politikarar
Bólkur:Stjórnarleiðarar
Mary Quant

**Mary Quant** (fødd 11. februar 1930 í Blackheath í Onglandi, deyð 13. apríl 2023 í Farley Green í Onglandi) var bretskur klædnasniðgevi.

## Ávísingar úteftir
*Mary Quant, imdb.com (á enskum)
*Dame Mary Quant: Fashion designer dies aged 93,  bbc.com, 13. april 2023 (á enskum)
*Mary Quant: The miniskirt pioneer who defined 60s fashion,  bbc.com, 13. april 2023 (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1930
Bólkur:Andlát í 2023
Bólkur:Bretar
George Orwell

**Eric Arthur Blair**, best kendur undir rithøvundanavninum **George Orwell** (føddur 25. juni 1903 í India, deyður 21. januar 1950 í London) var bretskur rithøvundur. 

Hann gjørdist víðagitin fyri sinar politiskar skaldsøgur.
Millum kendastu verkini hansara munnu vera allegoriska skaldsøgan Animal Farm frá 1945 og dystopiska skaldsøgan 1984, sum hann skrivaði í 1948.

## Ávísingar úteftir
*Stutt ævisøga: Blair, Eric Arthur pseud. George Orwell, oxforddnb.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1903
Bólkur:Andlát í 1950
Bólkur:Bretskir rithøvundar
Henry David Thoreau

**Henry David Thoreau** (12. juli 1817 – 6. mai 1862) var ein viðurkendur rithøvundur, yrkjari og heimspekingur. Hann var úr Massachusetts og hevur lisið á Harvard College. Skaldsøgan hjá Henry David Thoreau "Walden; or Life in the Woods" eru hugleiðingar um lívið og samfelagið. Tær byggja á royndir, hann gjørdi í 1845, tá hann einsamallur flutti í eina smáttu, hann bygdi sær við eitt stórt vatn, Walden Pond í Concord, Massachussetts. Hann kvetti við gerandisdagin, ið eftir hansara tykki var ov avmarkandi fyri mannalívið og mannafrælsið. Thoreau fann sannleika í friðinum í oyðini. Í bókini Walden greiðir hann frá at bert við at gera seg leysan av mannaskapta heiminum ber veruliga til at fáa sovandi sjálvið í sær at vakna. Thoreau var sannførdur um, at tú hevur ikki veruliga verið til, fyrr enn tú lagar teg til ein tílíkan livihátt sum tann, hann skapti sær í Walden. Henda einfalda men avgjørda sannføring – saman við sivilum ólýdni – hevur givið nógvum íblástur til at taka undir við hansara heimspeki um individualismu og kærleika til náttúruna.

Thoreau noktaði eisini at betala skatt, tí hann ikki vildi stuðla kríggi. Hann helt tað ikki vera rætt av politikarum at tvinga fólk at stuðla onkrum, sum tey hildu vera skeivt. Tað skuldi vera ein avgerð, sum fólk tóku við sínari egnu samvitsku.

Bólkur:Heimspekingar
Bólkur:Amerikanskir rithøvundar
Bólkur:Amerikanskir yrkjarar
Erling Haaland

**Erling Braut Haaland ** (føddur *Håland*; 21. juli 2000 í Leeds í Onglandi)
er norskur fótbóltsleikari (álopsleikari), ið spælir fyri enska fótbóltsfelagið Manchester City síðan 2022 og á norska landsliðnum síðan 2019. Hann hevur áður spælt við fótbóltsfelagnum í Noregi, Eysturríki og Týsklandi.

Hann spældi frá 2017 til 2018 fyri norska felagið Molde, 2018–2019 spældi hann fyri eysturríkska felagið Red Bull Salzburg og 2020–2022 fyri týska felagið Borussia Dortmund.

Síðan 1. juli 2022 spælir hann við enska Premier League liðnum Manchester City.

Í 2022-23 sesongini av Premier League vann Erling Haaland heiðurin Ársins leikari og harafturat gjørdist hann toppskjútti við flestum málum.

## Ávísingar úteftir
* Erling Braut Haaland, nifs.no (á norskum)
* Erling Braut Haaland, fotball.no (á norskum)
* Erling Haaland, uefa.com (á enskum)
* Erling Haaland, transfermarkt.com

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 2000
Bólkur:Norskir fótbóltsleikarar
Bólkur:Manchester City leikarar
Tina Turner

**Tina Turner** (fødd sum **Anna Mae Bullock**; 26. november 1939 í Brownsville, Tennessee, deyð 24. mai 2023 í Küsnacht nærhendis Zürich í Sveis), eisini kend sum 'the Queen of Rock 'n' Roll', var amerikonsk-sveisisk songkvinna, dansari, sangskrivari, sjónleikari og rithøvundur, ið hevur verið virkin í næstan sjey tíggjuáraskeið.

Hon byrjaði sína yrkisleið í 1957. 
Í 1960 byrjaði hon at upptraðka sum Tina Turner, saman við tónleikaranum Ike Turner. Tey giftust í 1962 og gjørdust víðakend í 1960-árunum undir heitinum *Ike & Tina Turner Revue*. Í mai mánaði í 1966 kom staklagið
"River Deep – Mountain High" út. Á heysti í 1969 traðkaði hon upp saman við The Rolling Stones. 
Sangurin 'Proud Mary' frá 1971, sum er upprunaliga skrivaður av bólkinum Creedence Clearwater Revival, gjørdist størsta hittið hjá duoini Ike & Tina Turner. Tey fingu eina Grammy-virðisløn fyri sangin. (*Best R&B Performance by a Duo or Group.*). Ein annar kendur sangur frá 1970-árini er 'Nutbush City Limits', sum gjørdist í 1973  í Evropa eitt stórt hitt hjá Ike og Tina Turner. Tey skiltust tó í 1976 og Tina vildi halda fram sum solosangari.
Í 1984 kom plátan 'Private Dancer' út, sum gjørdist størsta sukse í yrkisleið hennara sum sangari. Hon hevur selt  meira enn 10 milliónir eintøk av plátuni um allan heimin. 
Sangurin 'What's Love Got to Do with It' frá plátuni kom á fyrsta plássið á Hot 100-listanum hjá Billboard. Hetta var fyrsta og einasta ferð, at hon megnaði tað. Í 1985 fekk hon tilsamans tríggjar Grammy-virðislønir fyri sangin 'What's Love Got to Do with It' og fyri plátuna 'Private Dancer'.
Í 1986 fekk hon eisini eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.

Síðan 1994 hevur hon búð í einum slotti nærhendis Zürich í Sveis, saman við unnusta hennara, týskaranum Erwin Bach. Hon fekk sveisiskan ríkisborgaraskap í 2013. Sama árið giftist hon umsíðir við Erwin. Tey møttust í 1986 og høvdu verið par í eini 27 ár. 

Seinastu árini mátti hon tó stríðast móti kropsligum sjúkum av ymsum slagi. Hon andaðist í heimi sínum í Küsnacht í Sveis mikudagin 24. mai 2023, 83 ára gomul.

## Ávísingar úteftir
*Heimasíða: tinaturnerofficial.com
*Tina Turner, imdb.com (á enskum)
* Stutt ævisøga: Tina Turner, walkoffame.com

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1939
Bólkur:Andlát í 2023
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Raquel Welch

**Raquel Welch** (fødd sum *Jo Raquel Tejada* tann 5. september 1940 í Chicago, Illinois, deyð 15. februar 2023 í Los Angeles, Kalifornia) var amerikonsk sjónleikarinna og modell.

Hon byrjaði yrkisleiðina sum sjónleikari í 1960-árunum. 

Ein av kendastu leiklutum hennara var í filminum “One Million Years B.C.” frá 1966. Plakatin við Welch í bikini úr djórafeldi gjørdist heimskend.

Í 1974 vann hon eina Golden Globe virðisløn fyri leiklut sín í filminum “The Three Musketeers”.

Í 1996 fekk hon eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.

## Ávísingar úteftir
* Filmsjónleikarin Raquel Welch er deyð, in.fo, 16. februar 2023
* Raquel Welch, imdb.com (á enskum)
* Stutt ævisøga: Raquel Welch, walkoffame.com

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1940
Bólkur:Andlát í 2023
Bólkur:Amerikanskir sjónleikarar
Yitzhak Rabin

**Yitzhak Rabin** (føddur 1. mars 1922 í Jerusalem, deyður 4. november 1995 í Tel Aviv) var israelskur politikari og generalur. Hann var forsætisráðharri í Ísrael frá 1974 til 1977 og frá 1992 til 1995.

Í 1994 fekk hann Nobel-friðarheiðurslønina fyri Oslo-avtaluna, saman við Yasser Arafat og Shimon Peres.
Árið eftir varð hann myrdur av einum víðgongdum og sera høgrasinnaðum yvirgangsmanni, við navninum Yigal Amir.

## Ávísingar úteftir
*yitzchakrabin.com (á enskum)
* Stutt ævisøga: Yitzhak Rabin - Biographical, nobelprize.org (á enskum)
*Yitzhak Rabin, imdb.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1922
Bólkur:Andlát í 1995
Bólkur:Ísraelskir politikarar
Bólkur:Stjórnarleiðarar
Marcus Rashford

**Marcus Rashford** (føddur 31. oktober 1997 í Manchester í Onglandi) er enskur fótbóltsleikari, ið spælir sum álopsleikari síðan 2016 fyri Manchester United og á enska landsliðnum.

## Ávísingar úteftir
* Marcus Rashford, uefa.com (á enskum)
* Marcus Rashford, soccerbase.com (á enskum)
* Marcus Rashford, eu-football.info (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1997
Bólkur:Enskir fótbóltsleikarar
Martin Ødegaard

**Martin Ødegaard** (føddur 17. desember 1998 í Drammen í Buskerud)
er norskur fótbóltsleikari, ið spælir sum miðvallaleikari fyri enska Premier League felagið Arsenal síðan 2021 og á norska landsliðnum síðan 2014.

Hann hevur áður spælt við fótbóltsfelagnum í Noregi, í Niðurlondum og í Spania.

Frá 2015 til 2021 spældi hann fyri Real Madrid og síðan august mánaði 2021 er miðvallarin fastur fúsur á enska liðnum Arsenal.

Í mars mánaði 2021 varð hann valdur til liðskipara á norska landsliðnum og í sumri 2022 gjørdist hann liðskipari á besta liðnum hjá Arsenal.

## Ávísingar úteftir
*  Martin Ødegaard, nifs.no (á norskum)
*  Martin Ødegaard, fotball.no (á norskum)
* Martin Ødegaard, uefa.com (á enskum)
* Martin Ødegaard, transfermarkt.com

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1998 
Bólkur:Norskir fótbóltsleikarar
Arnþór Garðarsson

**Arnþór Garðarsson** (føddur 6. juli 1938 í Reykjavík, deyður 1. januar 2022) 
var íslendskur fuglafrøðingur.

Hann gjørdist í 1974 professari í dýrafrøði við Háskúla Íslands.
Serliga granskaði hann fuglalív við Mývatn.

## Ávísingar úteftir
* Arnþór Garðarsson prófessor er látinn – Rannsakaði fugla alla ævi, dv.is, 5.01.2022 (á íslendskum)
* ''Arnþór Garðarsson fuglafræðingur látinn'', ni.is, 7.01.2022 (á íslendskum)

## Keldur

Bólkur:Íslendingar
Bólkur:Lívfrøði
Bólkur:Føðingar í 1938
Bólkur:Andlát í 2022
Gordon Lightfoot

**Gordon Meredith Lightfoot jr.** (føddur 17. november 1938 í Orillia í Ontario,
deyður 1. mai 2023 í Toronto í Ontario)
var kanadiskur tónleikari, sangskrivari og sangari. Í 1960-árunum gjørdist hann kendur innan tónleikaheimin og síðan tá hann hevur verið virkin í ymiskum tónleikasjangrum, so sum folk, country, rock og folkrock.

Hann hevur gjøgnum tíðirnar skrivað eina røð av kendum sangum, harundir "Early Morning Rain" og "Ribbon of Darkness" frá 1966, "Did She Mention My Name?" frá 1968, "If You Could Read My Mind" frá 1971, "Sundown" frá 1974 og "The Wreck of The Edmund Fitzgerald" frá 1976.

## Heiður (úrval)
* 1986 - varð hann upptikin í *Canadian Music Hall of Fame*
* 1998 - fekk hann eina stjørnu á *Canada's Walk of Fame*
* 2001 - varð hann upptikin í *Canadian Country Music Hall of Fame* 
* 2001 - gjørdist hann limur í *Canadian Broadcast Hall of Fame*.

## Slóðir úteftir
* Stutt ævisøga: Gordon Lightfoot, thecanadianencyclopedia.ca (á enskum)
* Orillia: The birthplace of Canadian legend Gordon Lightfoot, cbc.ca (á enskum)
*Gordon Lightfoot, imdb.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Kanadiskir sangarar
Bólkur:Kanadiskir tónleikarar
Bólkur:Føðingar í 1938
Bólkur:Andlát í 2023
Guglielmo Marconi

**Guglielmo Marconi** (føddur 25. apríl 1874 í Bologna, deyður 20. juli 1937 í Róm)
var italskur alisfrøðingur og verkfrøðingur.

Marconi var ein av undangongumonnunum innan tráðleysa fjarskiftið og fartøknið. Hann verður roknaður at hava uppfunnið (saman við øðrum) tráðleysa fjarritaran og útvarpstólið.

Í 1909 fekk hann, saman við Karl Ferdinand Braun Nobelvirðislønina í alisfrøði.

## Ávísingar úteftir
* Stutt ævisøga: Guglielmo Marconi, biography.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1874
Bólkur:Andlát í 1937
Bólkur:Italiarar
Bólkur:Uppfinnarar
Reiley

**Reiley** (f. 24. november 1997) er ein føroyskur tónleikari. Hann hevur seinnu árini fingið risastóran fjepparaskara kring allan heimin, og luttøka hansara í heimsins størstu sangkapping, Eurovision Song Contest, hevur givið honum umrøðu og umtalu, sum eingin føroyskur tónleikari áður hevur fingið. Hann hevur 11,1 milliónir fylgjarar á TikTok og er 2,7 milliónir ferðir spældur á Spotify. Reiley hevur sáttmála við kenda amerikanska plátufelagið Atlantic Records, sum eisini hýsir heimsstjørnum sum Ed Sheeran, Bruno Mars og Kelly Clarkson. 

Reiley hevur gingið til fimleik, síðani hann var lítil og fór av álvara at dansa, tá ið hann var við sum dansari í sangleikinum Grease í 2014. Hann var við í X Factor í Bretlandi í 2016 og kom allan vegin víðari til Boot Camp. Tað er, tá tey, sum eru komin víðari í kappingini, fara á venjingarlegu. "Superman" er fyrsti sangurin, sum Reiley sjálvur hevur skrivað. Í dag býr Reiley í Onglandi og hevur plátusáttmála við eitt plátufelag í Los Angeles. 

Í desember 2019 skrivaði hann undir sáttmála við stóra amerikanska plátufelagið Atlantic Records. 

Bólkur:Føroyskir mannligir sangarar
Bólkur:Havnafólk
Bólkur:Føðingar í 1997
Bønhús

Eitt **bønhús** er ein kristin samkomubygningur, sum kann nýtast sum kirkja, hóast ikki bygdur til endamálið. Dømi um bønhús eru bønhúsið í Ørðavík, sum er tað fyrsta í Føroyum í nýggjari tíð, vígt 27. november 1966 (1. sunnudag í advent). Eftir tað eru fleiri hús í Føroyum vígd sum bønhús, m.a. gamli skúlin á Hellunum og missiónshúsið í Søldarfirði (1986). 

Frá katólskari tíð vita vit um fleiri bønhús í Føroyum - m.a. gjøgnum staðarnøvn sum *Bønhústoft*, eitt nú í Leirvík.

Bólkur:Bygningar
Bólkur:Kirkjur
TikTok

**TikTok** er eitt kinverskt felag, og hevur í dag fleiri enn eina milliard brúkarar. TikTok er ment av Zhang Yiming, sum er 37 ár og úr Kina. Hann hevur forvunnið 12 trilliónir dollarar av appini TikTok. Tað er felagið ByteDance, sum eigur TikTok. Í stuttum virkar appin á tann hátt, at brúkarar leggja video út av sær sjálvum, har teir gera ymiskt. Ofta er tað dansur ella ymsar avbjóðingar, sum brúkarar royna seg við. Filmsbrotini kunnu varða upp í 1 minutt. Appin er nógv brúkt ímillum ung í Føroyum.

TikTok er fyrsta kinesiska sosiala app, sum hevur vunnið sær nevniverda undirtøku uttan fyri Kina. TikTok er átt av kinesarum, og appin er fleiri ferðir lagd undir at flýggja út data um amerikanskar brúkarar til kinesisku stjórnina. Í tí sambandi valdi Joe Biden, forseti, at undirskriva eina lóg, sum forbjóðar embætismonnum at hava kinesisku appina. 14. august 2022 skrivaði Donald Trump undir eina aðra løgskipan, sum gav ByteDance, sum er kinesiski eigarin av TikTok, 90 dagar at lata frá sær alt amerikanska virksemið umframt allar upplýsingarnar, fyritøkan hevði savnað í landinum.

TikTok hevur áður sagt, at amerikanski óttin er grundaður á miskunning. Fleiri stjórnarskrivstovur – teirra millum Hvítu Húsini, Verjumálaráðið og Homeland Security, sum tekur sær av landsins innanhýsis trygd – longu hava bannað nýtslu av TikTok. Danska dátueftirlitið er farið undir at kanna TikTok, samstundis sum onnur lond hava bannað ella umhugsa at banna appini.

## Sí eisini
* Sosialir miðlar

## Slóðir úteftir
*Heimasíða hjá fyritøkuni: tiktok.com
*Karl Wig: ''Alle på Stortinget må slette Tiktok «så raskt som mulig»'', dn.no,  23.03.23 

Bólkur:Fyritøkur
Bólkur:Samskifti
Bólkur:Teldufrøði
Norska flaggið

**Norska flaggið** er mest reytt. Tað hevur ein hvítan og ein bláan kross. Tað hevur verið alment flagg í Noregi síðani 1821.

## Sí eisini
*Listi av fløggum 

Bólkur:Noreg
Tjóðfuglar

Ein **tjóðfuglur** er ein fuglur, sum eitt land hevur valt sær sum sín serstaka fugl. Øll lond hava ikki ein tjóðfugl. Tjóðfuglur í Danmark er knópsvanurin. Hann er at finna allastaðni í Danmark. Í Føroyum er tjaldrið tjóðfuglur. Hann er av størstu vaðfuglunum í Føroyum.  

## Sí eisini
* Fuglar í Føroyum

Bólkur:Samfelag
Sosialir miðlar

**Sosialir miðlar** er heildarhugtak fyri heimasíður á alnótini, støð og netverk, har fólk “hittast”, siga frá tí, tey takast við, kjakast, deila upplýsningar, vitan og áhugamál. 

## Dømi
* Skype varð givið út fyrstu ferð í 2003. Forretið verður brúkt til at samskifta við, fyrst og fremst umvegis IP-telefontøkni. Forretið varð ment av svianum Niklasi Zennstrøm og dananum Janusi Friis.
* Facebook er ein sosialur miðil ella sosial netverkstænasta, sum Mark Zuckerberg setti á stovn í 2004 og sum verður tikin av Meta. 
* YouTube er ein heimasíða við sjónbandaupptøkum, sum brúkarnir sjálvir senda upp. YouTube varð sett á stovn í USA í 2005. 
* Twitter byrjaði í 2006. Twitter er ein mikro-bloggur, har tú skrivar boð, sokallað tweets. Nógvir einstaklingar, virki, listafólk og felagsskapir brúka Twitter.
* Messenger byrjaði sum Facebook-kjatt í 2008. Tað er ein kjatt-app og forrit, har tú bæði kanst skriva og tosa við onnur. Messenger varð givið út í 2011.
* WhatsApp byrjaði í 2009. Tað er ein fartelefon-app til snildtelefonir. Hon verður brúkt til at senda boð, ringja, senda myndir umframt sjónbandasamrøður. Tað er Facebook, sum eigur WhatsApp.
* Instagram er ein ókeypis fartelefon-app til mynda- og sjónbandadeiling og eitt sosialt netverk, sum varð givið út í 2010. Tað er Facebook, sum hevur ment appina.
* Kik Messenger ella Kik er ein fartelefon-app, mest roknað til kjatt. Kik varð ment í Kanada í 2010.
* Snapchat tók seg upp í 2011. Snapchat er ein app til myndadeiling og margmiðlar. Tað serliga við Snapchat er, at móttakarin bara sær myndirnar í stutta tíð.
* TikTok, sum fyrr æt Musical.ly, er ein app, sum børn og ung í ymsum aldrum brúka. Tað er ein app, har tú kanst gera sjónbandaupptøkur, senda boð og senda live-upptøkur. TikTok tók seg upp í 2016 í Kina undir navninum "Douyin". 

Bólkur:Samskifti
Bólkur:Teldufrøði
Flatey

**Flatey** er ein oyggj í Íslandi. Flatey liggur í Breiðafirði, ið er á Vesturlandinum. Tað ber bara til at sigla út til oynna. Sagt verður, at hin fyrsti, ið búsettist í oynni var Thrandur mjóbein. Fyrr í tíðini var oyggin ein stórur handilsdepil fyri oyggjarnar rundan um. Nógv ferðafólk vitja oynna hvørt ár. Fyri at koma út til oynna verður siglt úr Stykkishólmi við ferjuni Baldur. Á Flatey er ein handil, har ferðafólk kunnu keypa tað, teimum tørvar. Til ber eisini at gista á oynni.  

Flatey er komin av einum eldgosi fyri 11-12 milliónum árum síðani. Oyggin er á leið 2 km. long, á leið 400 metrar breið, har hon er breiðast, og 20 metrar breið, har hon er smalast. Flatey er hin størsta av teimum 40 oyggjum og hólmum, ið hon er partur av.   Eingir bilar eru á oynni. Tí verður traktorur brúktur til at flyta fólk og farm. Fuglalívið er ríkt á oynni, tí ongar kettur, mýs og rottur eru har. Fuglurin trívist væl, og har eru rita, lundi og grælingur. Áleið 150 plantur eru funnar á Flatey. 

  Flatey er gamalt búpláss. Og tað hevur eina langa skipasøgu. Teir vóru teir fyrstu í Íslandi, sum høvdu dekksfør. Teir høvdu skip heilt afturi í 1830 og hjá teimum vardi skipaøldin heilt fram til eftir Fyrra veraldarbardaga. Havn høvdu teir ikki, so vetrarlegu høvdu teir í eini vík í lítlu grannaoynni Hafnarey. Ímillum báðar oyggjarnar er eitt smalt sund.   Fyrr var Flatey ein fiskivinnumiðdepil í Íslandi. Har var mest nýmótans flakavirkið bygt í Íslandi seinast í fýratiárinum. Tá ið Flatey var í vælmaktini, vóru um 200 fólk í arbeiði í oynni. Nú eru bara tveir bøndur eftir. Men annars er Flatey lítið broytt og tað mesta bygdarlagið stendur enn, sum tað stóð í gomlum døgum.

  Nógv listafólk hava fingið íblástur á oynni, t.d. Matthías Jochumsson, sum skrivaði íslendska tjóðsangin. Oyggin er eisini væl dámd til filmsupptøkur.  

## Sí eisini
* Surtsey

Bólkur:Ísland
Bólkur:Oyggjar
Búmerki

Eitt **búmerki** er eyðkennismerki hjá fyritøkum, stovnum, felagsskapum, kommunum o.s.fr.
Búmerkið avmyndar grafiska samleikan og er úrtøkiliga andlitið.

## Dømi

Logo_posta.svg
Logo_foeroya_pedagogfelag.gif
Krf_logo.jpg
Búmerki.png
Tux.svg
NRK P2 Logo.svg
Apple_logo_black.svg
McDonald's_Golden_Arches.svg
Coca-Cola bottle cap.svg
Adidas Logo.svg
Volkswagen logo 2019.svg
Nederlandse spoorwegen logo.svg


## Sí eisini
* Skjaldarmerki
* Skjaldarmerki Føroyar

## Slóðir úteftir
* Búmerkið hjá Sjóvar kommunu, sjovar.fo
* Robert Joensen og búmerkini, nordlysid.fo

Bólkur:Samfelag
Skjaldarmerki

Eitt **skjaldarmerki** er eitt eyðkenni fyri eitt land ella eitt øki. Skjaldarmerki Føroya ímyndar ein gullvápnaður silvurveðrur á einum bláum skjøldri. 

## Sí eisini
* Skjaldarmerki Føroyar
* Búmerki

## Slóðir úteftir
* Skjaldarmerkið, lms.fo

Bólkur:Samfelag
Nordland fylki

**Nordland** er eitt fylki í Norra. Fylkið varð stovnað hin 1. januar 1919 og hevur ídag um leið 241 túsund íbúgvar. Síðan 1995 hoyrir lítla gosoyggin Jan Mayen fyrisitingarliga til Nordland fylki.

Fylkið er býtt upp í fimm øki. Helgeland, Salten, Ofoten, Lofoten og Vesterålen. 
Høvuðssæti og umsitingin hjá fylkinum er staðsett í Bodø, sum eisini er størsti býurin í fylkinum.

Nordland hevur í norðri mark við Troms og Finnmark, móti eystri mark við Norrbottens län og Västerbottens län í Svøríki og móti suðri mark við Trøndelag. Vesturstrondin í Nordland fylkinum liggur fram við Norskahavinum og Atlantshavinum.

## Kommunur í Nordland
Tað finnast 41 kommunur í Nordland fylke.

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: nfk.no 
* Statsforvalteren i Nordland

## Keldutilfar


Bólkur:Fylkir í Noregi
Jordan Henderson

**Jordan Brian Henderson** (føddur 17. juni 1990 í Sunderland í Onglandi)
er enskur fótbóltsleikari, ið spælir sum miðvallarleikari síðan 2011 fyri Liverpool og á enska landsliðnum síðan 2010.

Hann gjørdist í 2015 liðskipari hjá Liverpool.

## Ávísingar úteftir
* Jordan Henderson, premierleague.com (á enskum)
* Jordan Henderson, uefa.com (á enskum)
* Jordan Henderson, soccerbase.com (á enskum)
* Jordan Henderson, eu-football.info (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1990
Bólkur:Enskir fótbóltsleikarar
Son Heung-min

**Son Heung-min** (føddur 8. juli 1992 í Chuncheon í Suðurkorea)
er koreanskur fótbóltsleikari, ið síðan 2015/16 spælir sum álopsleikari fyri Tottenham Hotspur og á suðurkoreanska landsliðnum síðan 2011.

## Ávísingar úteftir
* Son Heung-min, uefa.com (á enskum)
* Son Heung-min, worldfootball.net (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1992
Bólkur:Suðurkoreanskir fótbóltsleikarar
Liam Cooper

**Liam David Ian Cooper** (føddur 30. august 1991 í Kingston upon Hull í Onglandi)
er skotskur fótbóltsleikari, ið spælir síðan 2014 sum miðverji fyri Leeds United og  síðan 2019 á skotska landsliðnum. Hann er liðskipari hjá Leeds United.

## Ávísingar úteftir
* Liam Cooper, soccerbase.com (á enskum)
* Liam Cooper, eu-football.info (á enskum)
* Liam Cooper, uefa.com (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1991
Bólkur:Skotskir fótbóltsleikarar
Pontus Jansson

**Pontus Sven Gustav Jansson** (føddur 13. februar 1991 í Arlöv í Svøríki)
er svenskur fótbóltsleikari, ið síðan 2016 spælir sum miðverji fyri Brentford og á svenska landsliðnum síðan 2012.

## Ávísingar úteftir
* Pontus Jansson, worldfootball.net (á enskum)
* Pontus Jansson, soccerway.com (á enskum)
* Pontus Jansson, eu-football.info (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1991
Bólkur:Svenskir fótbóltsleikarar
Ian Fleming

**Ian Lancaster Fleming** (føddur 28. mai 1908 í Mayfair í London, deyður 12. august 1964 í Canterbury í Onglandi) var bretskur rithøvundur.
Hann var ættaður úr Skotlandi, men vaks upp og gekk í skúla í Onglandi.

Ian Fleming er best kendur fyri krimiskaldsøgurnar ella njósnaraskaldsøgurnar um bretska loyniagentin James Bond, sum hann í fimmti- og sekstiárunum skrivaði. Fleming skrivaði tilsamans fjúrtan skaldsøgur og nýggju stuttsøgur um agent 007.
Tá hann doyði í 1964, hevði hann longu selt fleiri enn 30 milliónir eintøk.

## Útgivið
**James Bond**
* 1953 - *Casino Royale* 
* 1954 - *Live and Let Die*
* 1955 - *Moonraker*
* 1956 - *Diamonds are forever*
* 1957 - *From Russia With Love* 
* 1958 - *Dr. No* 
* 1959 - *Goldfinger* 
* 1960 - *For Your Eyes Only* 
* 1961 - *Thunderball* 
* 1962 - *The Spy Who Loved Me* 
* 1963 - *On Her Majesty's Secret Service* 
* 1964 - *You Only Live Twice* 
* 1965 - *The Man With The Golden Gun* 
* 1966 - *Octopussy and The Living Daylights* 

**Aðrar bókmentir**
* 1957 - *The Diamond Smugglers* 
* 1963 - *Thrilling Cities* 
* 1964 - *Chitty-Chitty-Bang-Bang* 

## Slóðir úteftir
*Almenna heimasíðan: ianfleming.com (á enskum)
*Ævisøga:  Fleming, Ian Lancaster, oxforddnb.com (á enskum)
*''The Name is Still Bond'', in.fo, 24.11.2006 (á føroyskum)
*''Minnismerki um James Bond í Færeyjum'', ruv.is, 23. mars 2022 (á íslenskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1908
Bólkur:Andlát í 1964
Bólkur:Bretskir rithøvundar
Norska grundlógin

**Norska grundlógin** er elsta framhaldandi stjórnarskipan í heiminum næst at teirri hjá USA. Tó at hon upprunaliga var skrivað í skundi, var hon sera nýmótans og víðsýnt við ásetingum um valdsbýti og valdsavmarkingar, mannarættindi og óheftar stovnar. Norska grunlógin varð einmælt samtykt av "Riksforsamlingen" á Eidsvoll 16. mai 1814. Dagin eftir, 17. mai, varð grundlógin daterað og undirskrivað av formansskapinum. Tí er tjóðdagur Noregs ásettur at vera hendan dagin. Fyrimyndir vóru franska grundlógin frá 1791 og tann amerikanska frá 1787.

Í 1814 noyddist Danmark at sleppa Noregi eftir 434 ára felagsskap. Fullveldið vardi tó bert í fáar mánaðir, og eftir eitt stutt kríggj, mátti Noreg gera samveldi við Svøríki, sum helt fram til 1905. Í hesum tíðarskeiðinum royndi svenski kongurin fleiri ferðir at máa undan norsku grundlógini, men norðmenn vardu sína nýggju stjórnarlóg. Norðmenn broyttu stjórnarskipanina 4. november 1814, so hon viðurkendi, at Noregi var "forenet med Sverige under een Konge", men annars varðveitti Noreg egna stjórnarskipan, nú nevnda "Grundlov", egið ting og egna lóggávu, egnan hægstarætti og rættarskipan, umframt egið embætisverk og egna hermegi, tó at ovasta stjórnin sat hjá kongi í Stokkhólmi, sum eisini umsat uttanríkisvaldið.

Bólkur:Noregs søga
Bólkur:Norskur politikkur
Bólkur:Noreg
Spitsbergen

**Spitsbergen** er størsta og fólkaríkasta oyggj í Svalbarði. Oyggin er eisini landsins størsta oyggj, og har búgva eitt sindur meira enn ein 2,000 fólk. Spitsbergen er 37,673 ferkilometrar ella umleið 27 ferðir so stórur sum Føroyar. Úr suðurendanum, Sørnesi, og norður í Verlegenhuken eru 400 km, og har, sum hon er breiðast, er hon 220 km. Hægstu fjøllini á Spitsbergen eru Newtontoppen (1.713 m.) og Perriertoppen (1.712 m.). Nógv tað størsta plássið er býurin Longyearbyen, sum við sínum 2,060 fólkum hevur 71% av fólkatalinum í Svalbarði. Longyearbyen er eisini fyrisitingardepil fyri oyggjabólkin. Býurin telist millum norðastu búsetingar í heiminum.  

58% av landslagnum á Spitsbergen er skriðjøklar. Inni í jøklunum eru helli. Til ber at fara inn í tey at hyggja eftir grót- og ísskapum, sum náttúran sjálv hevur evnað til. Á Spitsbergen ber eisini til at sleppa á kavaskutarasafari.  

  Hvørt ár tíðna jøklarnir á Spitsbergen og gerast minni í vavi. Hetta hendir, tí veðurlagið er vorðið mildari seinastu 100 árini. Tað kann fáa álvarsligar fylgjur fyri ísbjarnirnar, at ísurin á Spitsbergen tiðnar. Tær veiða á ísinum, og tá ísurin tiðnar, verður trupult hjá teimum at vinna sær nóg mikið av føði. Íshavið ávirkast eisini nógv av mannaelvdum veðurlagsbroytingum. 

  Meðan hann leitaði eftir farleiðini til Ásiu, fann Willem Barents Bjarnoynna og Spitsbergen, sum hann gav hesi nøvnini.

Á Spitsbergen eru tvey sjúkrahús, eitt í Longyearbýnum og eitt í Barentsburg.

Bólkur:Oyggjar í Noregi
Listi yvir forsetar í Kroatia

**Listi yvir forsetar í Kroatia** er ein listi yvir forsetar í Kroatia (kroatiskt mál: Predsjednik Republike Hrvatske) síðan 1990.

Bólkur:Listar
Bólkur:Kroatiskir politikarar
Katalin Novák

**Katalin Éva Novák** (fødd 6. september 1977 í Szeged)
er ungarskur politikari. Hon er limur í stjórnarflokkinum Fidesz og hevur verið forseti Ungarns síðan mai 2022. 

Hon gjørdist fyrsti kvinnuligi forsetin í Ungarn. Áður hevur hon verið ráðharri í stjórnini hjá Viktor Orbán frá 2021 til 2022. Á forsetavalinum í ungarska tjóðartinginum tann 10. mars 2022 varð hon vald til forseta við 137 atkvøðum av 188.
Hon tók við forsetaembætinum í Ungarn 10. mai 2022. Undanmaður hennara í embætinum var János Áder. 

## Ávísingar úteftir
* Almenna heimasíðan: 
**sandorpalota.hu (á ungarskum)
**sandorpalota.hu/en (á enskum)
* Stutt ævisøga:  Novák Katalin - Curriculum Vitae  , sandorpalota.hu (á enskum)

## Keldutilfar

Bólkur:Føðingar í 1977
Bólkur:Ungarskir politikarar
Bólkur:Forsetar
Bólkur:Kvinnuligir statsleiðarar
Andøya

**Andøya** (sámiskt: **Ánddásoulu**) er ein norsk oyggj í Vesterålen. Andøya liggur beint norðan fyri Lofoten. Longu í 1962 varð Andøya Rakettskytefelt bygt á oynni. Støðin hevur verið brúkt til at skjóta upp smærri rakettir til granskingarendamál og eisini ballónir. Andøya, ið er 489,7 km² stór, er 10. størsta oyggj í Noregi. Her búgva umleið 4500 fólk. Hægsta fjall í Andøya - Kvasstinden - er 705 m. Andøya er ein long og smøl oyggj. Í Andøya er bert ein kommuna, sum er Andøy kommunu.

Bólkur:Oyggjar í Noregi
Breitt sævarkorn

**Breitt sævarkorn** (frøðiheiti: *Leymus arenarius*) er stórvaksið, grovligt, blágrønt aksagras við breiðum, stinnum og spískum bløðum. Bløðini 1 cm breið, snøgg, fløt við innrullaðum rondum. Bindur við sínum langa og fjølgreinda jarðleggi roksandin. Oftast eru 3 smáøks við hvønn akslegglið. Samansetta aksið er stórt, 15-20 cm langt. Fræið er kjarngott og hevur í Íslandi verið nýtt til matna (melur). Veksur í sandi niðri við sjógv. Blómar í juli. 

## Sí eisini
* Plantulívið í Føroyum

Bólkur:Plantur í Føroyum
Jóan Pauli Joensen

**Jóan Pauli Joensen** (doyptur *Joen* Pauli Joensen, føddur 30. apríl 1945 í Sørvági) 
er føroyskur mentanargranskari, fólkalívsfrøðingur, søgumaður og professari í siðsøgu.

## Lívsleið
Hann vaks upp á Kelduni í Sørvági og gekk barnaárini í Sørvágs skúla, seinni á framhaldsskúla í Vágum. 				
Gekk 8. og 9. skúlaár í Sørvági og seinasta árið á skúlanum á Giljanesi, har hann fekk preliminerprógv í 1962. 
Í august í 1963 kom hann sum læraravikarur til Gásadals, har hann varð verandi til 1964.

Frá 1966 hevur hann verið innskrivaður sum lesandi við Aarhus Universitet, og frá 1970 var hann eisini innskrivaður við Lunds Universitet.	
Hann hevur lokið fulla akademiska útbúgving við bæði universitetini í etnografi, etnologi og søgu. 
Í 1975 varð hann filosofie doktor við Lunds universitet og varð docentur sama stað í 1980.  
Í 1987 varð hann dr. phil. við Aarhus Universitet.
Síðani 1989 var hann føstum starvi sum professari í fólkalívsfrøði og siðsøgu á Fróðskaparsetri Føroya. Hann stóð sum rektari fyri leiðsluni á Fróðskaparsetri Føroya frá 1991 til 1998 og frá 2004 til 2011.

## Útgávur (úrval)
* 1982 - Fiskafólk. Tórshavn
* 1987 - Fólk og mentan. Tórshavn
* 2003 - I ærlige brudefolk. Bryllup på Færøerne, 372 s., Museum Tusculanums Forlag, København. ISBN 87-7289-808-9
* 2008 - Føroyar og bankarnir í 100 ár. Ljóðbók, Tórshavn. ISBN 978-99918-67-12-0
* 2015 - Bót og biti. Matarhald í Føroyum. 1 og 2. 285 og 269 s., Fróðskapur SP/F, Tórshavn. ISBN 978-99918-65-70-6
* 2017 - Føroysk søga 1, 138 s., NÁM, Tórshavn. ISBN 978-99918-2-617-2
* 2018 - Maðkur, mykja, trimpil, betong og madrassa. 136 s., Sprotin. ISBN 978-99972-1-284-9 
* 2020 - Í stovuni sofu, í køki komfýr. 424 og 344 s., Sprotin. ISBN 978-99972-1-374-7 / 978-99972-1-375-4
* 2020 - Ketilostur, maðurin umborð og putursukurveðrar. 212 s., Sprotin. ISBN 978-99972-1-404-1

## Heiður
*2015 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsen fyri yrkisbókmentir (fyri "Bót og biti")

## Slóðir úteftir
*Stutt ævisøga: Jóan Pauli Joensen Úr Rithøvundabókini, ritstjórað: 30.11.2000,  bokasolan.fo
*Matmentan í Føroyum , gransking.fo
*Jóan Pauli Joensen , farlit.fo (á enskum)
*Søtur er sjálvgivin biti, kvf.fo, 7. juli 2015 
* Føroyar og bankarnir í 100 ár., Føroya Banki ISBN 99918-3-205-X

## Keldur

Bólkur:Føðingar í 1945
Bólkur:Føroyskir rithøvundar
Bólkur:Føroyskir professarar
Bólkur:Føroyskir granskarar
Bólkur:Sørvingar