Cagi

Na **cagi** e dua na na toso vakayago ni cegu se so tale na kasi me baleta na dela ni dua veivuravura. E yaco na cagi ena veimataqali ivakarau, mai cagilaba kurukuru drodro me tini na miniti,ki na cagi ni vanua e vakavuna na kena vakatakatari na dela ni qele ka tudei me vica na auwa, ki na cagi vuravura raraba e vu mai na duidui ena kumi vakawawa ni kaukauwa matanisiga ena vanua ni draki ena Vuravura. Na vuli ni cagi e vakatokai me '''anemoloji'''.

Na rua na ka levu e vakavuna na macawalala veisoliyaki oya na duidui ni katakata ena maliwa ni ekuata kei duru, kei sowiri ni veivuravura, ka vakatokai na revurevu Coriolis. Ena loma ni draki katakata kei draki katakata lailai, na veisoliyaki katakata lailai ena dela ni vanua kei na veivanua cecere e rawa ni vakavuna na veisau ni monsoni. Ena veivanua e baravi na cagi wasawasa/cagi qele e rawa ni vakamacalataka na cagi ni vanua; ena vanua e veisau kina na vanua, e rawa ni qaqa na cagi ulunivanua kei buca.

Na cagi e dau vakawasei ena kena ivakarau ni vanua, na kena totolo kei kena veidusimaki, na kaukauwa e vakavuna, na vanua e yaco kina, kei kena revurevu. Na cagi e duidui na kena vakamacalataki me vaka na kaukauwa totolo (totolo ni cagi), na rawa ni vude ni kasi e vakaitavi kina, kei na kaukauwa ni lewena se cagi kaukauwa. Ena meteololoji, e dau tukuni na cagi me vakatau ena kena kaukaua, kei na vanua e liwa tiko mai kina na cagi. Na koniferedi ni veidusimaki e dusia na vanua e lako mai kina na cagi; o koya gona, e dua na cagi ‘ra’ se ‘ki na ra’ e liwa mai na ra ki na tokalau, e dua na cagi ‘vualiku’ e liwa ki na ceva, kei na so tale. Oqo e dau veibasai ena so na gauna.

Na veivakacacani lekaleka ni cagi totolo e vakatokai me civocivo. Na cagi kaukauwa e veimama na kena balavu (rauta ni dua na miniti) e vakatokai me cavalaka. Na cagi balavu e duidui na yacana e salavata kei na kena ivakarau ni kaukaua, me vaka na cagi malumu, cagi tataba, cagilaba, kei saikoloni katakata.

Ena vanua tautuba, na cagi matanisiga sai koya na toso ni kasi se na veitiki ni sausaumi mai na Matanisiga ena vanua tautuba, ia na cagi veivuravura sai koya na vakaotia na kasi ni veika vakakemikali mamada mai na macawalala ni dua na vuravura ki na vanua tautuba. Na cagi kaukauwa duadua e laurai ena dua na vuravura ena Matanisiga e yaco ena Nepituni kei Satuni.

Ena bula vakatamata, na vakasama ni cagi sa vakadikevi ena italanoa buli, veisautaka na ka e yaco ena itukutuku makawa, vakarabailevutaka na veimataqali veivakau kei na ivalu, ka vakarautaka e dua na ivurevure ni kaukauwa me baleta na cakacaka vakamisini, livaliva, kei na veivakamarautaki. Na cagi kaukauwa e vakavuna na nodra ilakolako na waqa drua ena veiwasa e Vuravura. Na baluni cagi katakata e vakayagataka na cagi me taura na ilakolako lekaleka, kei na vuka kaukauwa e vakayagataka me vakalevutaka na laveta ka vakalailaitaka na vakayagataki ni waiwai. Na vanua ni musuki cagi e vakavuna na veimataqali draki e rawa ni vakavuna na ituvaki rerevaki me baleta na waqavuka. Ni kaukaua na cagi, ena rawa ni vakacacani se vakacacani na veivunikau kei na veika e bulia na tamata.

Na cagi e rawa ni buli ibulibuli vanua, ena veimataqali iwalewale ni aeolian me vaka na kena buli na qele bulabula, me kena ivakaraitaki na losi, kei na vakacaca. Na kuvu ni soso mai na vanua dravuisiga lelevu e rawa ni toso vakayawa sara mai na kena vanua e vu mai kina na matanicagi; na cagi e vakatotolotaki ena topografi voravora ka kena veiwekani vata kuvu ni tubu sa lesi vei ira na yaca ni veivanua ena veivanua e vuravura baleta na kena revurevu bibi ena veivanua oqori. E vakaleqa tale ga na cagi na kena tete na kliakama. Na cagi e rawa ni vakasavi ira na sorenikau mai na veimataqali tea, e rawa kina mera bula ra qai vakasavi ira na mataqali tea qori, vaka kina na manumanu lalai kei vuka era iwiliwili. Ni cokovata kei na katakata batabata, na cagi e dau vakaleqa na manumanu. Na cagi e vakaleqa na nodra sitoa ni kakana na manumanu, vaka kina na nodra vakasasa kei na nodra iwalewale ni veitaqomaki.

## Veitikina