open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaqona

Na **yaqona** (*Piper methysticum*), kilai talega me **kava**, e dua kau teivaki ena na Yanuyanu ni Wava Pasivika. Na kava e kama ena kena lagasere ena vanua taucoko ni Wasa Pasifika e Polinisia, oka kina o Awai, Vanuatu, Melanesia, kei so na iwase ni Maikonesia. Ena dua na kena ituvaki lailai sara, e dau tu ga ena veivanua e dewa kina na vuniwai wai vusoi. 

E vakayagataki na wakadra na itei me rawati kina e dua na gunu vakamoceri, vakanunutaka, kei euphoriant. Sa vakatokai me kavalactone na kena gacagaca bulabula. E dua na vagoleya ni railesu e cakava na vakaigiladi sega ni tubu Cochrane ena kena sa na rairai vinaka cake sara mai na placebo ena kena vakayacori na nanamaki leleka.

Na veivakarusai vakarauta ni kava ena kena ivakarau dodonu, i.e. me vaka e dua na a nanamaki ni kava wakana, sa vaka e dua na vakaturi me vaka na kena vakaraitaki e dua na "donu na ivakatagedegede ni tiko bulabula" ena Mataisoqosoqo ni Vuravura Bula. Ia, na veivakarusai ni kava tauri e okati kina na matagaga vakawawa, se na levu ni ilavo e yaga vakalevu cake, na kena rawa ni semati ki na dua na leqa levu ni kava, oka kina na kena rawa ravuravu na mavoa. E Ositerelia ka taura tu na kava e vakalawa na veika e dau yaco vei ira na bula veimaliwai kauwai.
Kadavu

Na yanuyanu ko **Kadavu** sai koya na ikava levu duadua ni yanuyanu e Viti, Kadavu kei na dua na iwasewase ni 437 kilomita (159 sq Mi), kei na duadua levu yanuyanu ena loma ni Kadavu Ilawalawa. e dua na kacabote veiyatuyanuyanu e lewena o Kadavu, Ono, Galoa kei dua na yanuyanu lalai mai na Levu Astrolabe Cakau. Na valenivolavola liu ni veiqaravi sa ikoya na Vunisea, ka tiko kina e dua na rara ni waqavuka, dua na koronivuli torocake, dua na valenibula, kei na dua na siteseni ni matanitu, ena Namalata Isthmus ka sa voleka ni vakalailaitaki sobu kina e rua na yanuyanu. Suva, na yasana o Viti, e 88 na kilomita (53 na maile) ki na vualiku kei Kadavu. Na iwiliwili taucoko ni yanuyanu yasana e ra sa 10,867 ena loma ni walega lewenivanua ena 2017.

## Manumanu Vuka e Kadavu
Na i vola oqo “Manumanu Vuka e Kadavu” a volai vakatabakidua me baleta na kedra maroroi ka taqomaki na manumanu vuka e na yanuyanu ko Kadavu.

Na “Manumanu Vuka e Kadavu” e vakamacalataki ira vakaleleka na veimataqali manumanu vuka ka ra kunei e Kadavu. Oqo e will kina na kedra roka, i vukavuka, i bulibuli kei na nodra i tuvaki ni bula.

A vakaitavi na tabana ni cakacaka na *National Trust of Fiji* e na vakadewataki vaka-Viti ni vola oqo. Keitou sa nuitaka ni ko ni na taleitaka na wilika na i vola oqo, ka me ka ni vuli vei keda kece, vakabibi na noda veivuketaka vata na nodra maroroi ka taqomaki na i yau bula ni noda vanua.

E ratou vakailavotaka na tabaki ni vola oqo na *RARE Centre for Tropical Conservation* mai America.
Koro

Yanuyanu ko **Koro** — E dua na yanuyanu e Viti.

Na yanuyanu oqo ko Koro e kilai levu ena noda vanua ni yanuyanu ni marau ka ra kilai tani na kena veimatasere ena buturara ni veivakamarautaki. Ia e lailai sara nai tukutuku me baleta na kenai yaubula se na veivakatorocaketaki eso. Ko Koro e kaono tiko ni yanuyanu levu ena noda vanua, ka tiko kina e tinikava na koro ka rauta ni 109 na kilomita vakarivirivi na kena levu.

## Manumanu Vuka e Koro
E tolusagavulu taucoko na levu ni manumanu vuka e kunei rawa ena vakadidike oqo. E ruasagavulu ka lima na manumanu ni vanua ka lima na manumanu ni waitui. E lima na manumanu vuka ni vanua e nei Viti duadua; aya na Kaka, Kula, Soqe, Reba kei na Delakula. Mai vei iratou na lima oqo, e kunei ni sa bau levu dina nai wiliwili ni Kula kei na Kaka. Ena yaga me dikevi tale mada se cava e vakavuna na levu ni kedrau wiliwili.
Kalavo ni Polinisia

Na **kalavo** (*Rattus esulans*), **kalavo ni Polinisia** se **kalavo lailai**, e ikatolu ni mataqali kalavo raraba duadua e vuravura ni oti na kalavo masikuvui kei kalavo loaloa. Me veibasai kei na yacana vakaitaukei, na kalavo ni Polinisia e tekivu mai na Cevaicake Esia, ka vakataki ira na wekana sa yaco me tete vakalevu, ka toki ki na levu na vanua o Polinisia, oka kina o Niusiladi, Yatu Easter, kei Awai. E wasea na veisau cecere kei na so tale na mataqali kalavo e vakarabailevutaki ki na vuqa na vanua, mai na vanua ni co ki na veikau. E veivolekati tale ga kei na tamata, e vakarautaka rawarawa na kena rawati na kakana. Sa yaco me dua na kaca levu ena levu na vanua e veisoliyaki kina.
Saratov

**Saratov** na siti mai Rusi.

1. Volskii
2. Zavodskoi
3. Kirovskii
4. Leninskii
5. Oktiabrskii
6. Frunsenskii

* News-SarBC
* Of-site
* foto
Antananarivo

O **Antananarivo** e sa korolevu duadua ka levu siti duadua e Madagasikar. E taumada na nodra turaganivalu na Merina tamata , ka ra tomana tiko na nodra vakalewena rauta toka na iwiliwili 1,275,207 (2018 lewenivanua). Na siti o dabe ena 1,280 m (4,199 ft) e dela ni wasawasa e cake ena loma ni yanuyanu, na kena turaganivalu cecere duadua ena vakalevulevui koya ga ena kedra maliwa na matanitu e yanuyanu. Sa ikoya na valenivolavola levu duadua ni vanua me tekivu mai na ika 18 senijiuri.
Suva

**Suva** na koroturaga (1877), mai Viti. 88.691 (2010) 'ei wilika kai.
## Demography

## Internet
* Suva
* Fiji.travel
Savusavu

**Savusavu** na taoni mai Viti. 7.446 (2009) 'ei wilika kai.

O Savusavu e dua na taoni lailai mai na Vualiku (North) ka dau kila tu me 'Parataisi vuni' (Hidden Paradise).
Paltoga

**Paltoga** (Палтога) na siti mai Rusi. 

## Populace
Me vaka na lewenivanua ni All-Russian ena 2002, na iwiliwili ni lewenivanua e Paltoga e 295 na tamata (135 na tagane, 160 na yalewa). E vuqa vei ira era tamata ni Rusia (99%).
Fagraea gracilipes

***Fagraea gracilipes*** - e dua na species kau bulabula ena matavuvale Gentianaceae. E tiko ga e Viti, e kilai mai kina e va ga na yanuyanu. E tamusuki ena vuku ni kena kau talei. E Viti, e vakarerevaki ena kena vakayagataki vakasivia kei na kena vakarusai ena kena vakatorocaketaki na kena vanua ni bula ena baravi.

## Veitikina
Ba

**Ba** na tauni mai Viti, 37 kilomita mai Lautoka kei 62 kilomita mai Nadi, i loma ni vanua mai na baravi kei Viti Levu, na yanuyanu levu duadua e Viti. E 327 kilomita vakarivirivi na kena levu, e 14,596 na lewenivanua ena wili lewenivanua ena 1996. Na koro oqo e tara ena bati ni uciwai na Ba, ka vakayacani kina. Ena dua na gauna balavu, e rogo o Ba ena nona timi ni soka ka dau vakavuna na leqa lelevu ni veitosoyaki. Na makawa kawakawa e a vakasavi tani ena waluvu ni 1990s kei na dua vou kawakawa e tara ena ruku ni uciwai. Oqo e vakavuna me lako sivita na Ba tauni na gaunisala levu (King’s Road).
## Kai Ba
*Bill Cavubati
*Vilimoni Delasau
*Kallu Dhani Ram
*Rishi Ram
*Nirbhay Singh
Belini

**Berlin** na koroturaga mai Jamani. 3,5 (2015) milioni 'ei wilika kai.

Sa qai kilai e levu na ka vuni ni sa kasura ena 1989 na bai simede e vakatokai na Berlin Wall, a dau wasei rau tu na matanitu e rua kei Jamani.
E bale na bai e wasei rau tu na tokalau kei na ra kei Berlin, e Jamani, e vakaraitaka e dua na itekitekivu vou e Urope.


Berlin-vom Funkturm-24-Autobahnen-2006-gje.jpg
Berlin-vom Berliner Dom-06-Lustgarten-2006-gje.jpg
Berlin-Neue Synagoge-Oranienburger Str-04-2006-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-260-Hochhaus-Neubau-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-146-Nr 42-Longchamp-Bogner-2016-gje.jpg
Berlin-Marienkirche-10-Alexanderplatz-Fernsehturm-2017-gje.jpg
Berlin-Marienkirche-26-Alexanderplatz-Orgel-2017-gje.jpg
Berlin-Reichstag-38-2016-gje.jpg
Berlin-Hauptbahnhof-02-2006-gje.jpg
Berlin-Hauptbahnhof-42-2016-gje.jpg


## Internet
* Berlin
Dravuni

Na **Dravuni** e dua na yanuyanu kacabote ena Kadavu Ilawalawa e Viti. Kovuta e dua na iwasewase ni 0.8 km2 (0.3 na sq Mi), e tiko ena 18.78° ceva kei 178.53° tokalau, ka yacova yani e dua na na levu cake ena 40 mita (131 ft). 

E dau tawani na yanuyanu e rauta ni 125 na tamata ka dua na vualiku kei na vica na yanuyanu era tu ena loma ni Levu Astrolabe Cakau. 

Na vualiku ga kei Astrolabe domodua cakau, e dua na Kwajalein ena vanua e tiko kina na itukuni e dau vakayagataki me dua na koro ka lutu ki na wasawasa. lewenikoro na lombardi e dau rokova na koro levu oqo ena nona sega ni kolotaka benu koya.
 
Dravuni e vale talega ki Na Univesiti ni na Ceva Pasifika (The University of the South Pacific, USP) ka sa mai vakayagataki tiko oqo mai vei Lase Cay livaliva (Coral Cay Conservation, CCC) me vaka ni sa ka bibi sara ena kena liutaki na veiqaravi vakadidike ena cakau ena nodra veisureti na Viti cakacaka vakalotu ni saravanua. 

E liu Veiqaravi tani veitokani Kaliopate Tavola sa ikoya e dua na kai Dravuni.
Galoa

**Galoa** na Kadavu Ilawalawa yanuyanu mai Viti, e tiko ena ceva kei Kadavu ka na rawa ni yaco ga ena waqa.
Balaka

***Balaka*** — e dua na vu ni kau, mai Viti.
* *[[Balaka diffusa]]* (Hodel)
* *[[Balaka longirostris]]* (Becc.)
* Niuniu (*Balaka macrocarpa*) (Burret)
* *[[Balaka microcarpa]]* (Burret)
* *[[Balaka pauciflora]]* (H.Wendl. & H.E.Moore)
* *[[Balaka samoensis]]* (Becc.)
* *[[Balaka seemannii]]* (H.Wendl. & Becc.)
* *[[Balaka streptostachys]]* (D.Fuller & Dowe)
* *[[Balaka tahitensis]]* (H.Wendl. & Becc.)
Laucala

**Laucala** e dua vei ira na triplet ena yanuyanu lalai ka davo toka ena tokalau kei Thurston Dusia tiko na yanuyanu o Taveuni ena yatu Viti. Na yatu e ra ni vanua o Laucala Veivakaisini.

Na vanua taucoko e tiko kina na yanuyanu levu e 12 na kena kilomita. E 5 kilomita balavu sara na kena Rabana na 3 kilomita, rabailailaitaki ki na 1.5 kilomita ena so na vanua. Na kena ikarua ena rua na yanuyanu ena ilawalawa o ya Qamea ena vica na drau mita ki na ra kei Matagi.

## Volitaki ki Dietrich Mateschitz
Ena 2003 Dietrich Mateschitz, ulu ni na Red Bull me baleta na kabani ni gunu, volia na yanuyanu mai na Forbes na itaukei ni £7 milioni. 

Na veivakaisini oqo e oka kina na 25 bure, na kena e duidui mai na kena ulutaga duidui. E me na isau ni dua na bogi vakacava mai vei keda $7000 ki $36,000.

## Veitikina
Matagi

**Matagi**, so na gauna e volai **Matangi**, sa dua na yanuyanu na Vanua Levu ena vualiku kei Viti, ka toka 16° 44 na ceva 179° ra.  Oqo e dua vei ira na tolu na yanuyanu kacabote yanuyanu ilawalawa ki na tokalau kei Thurston Dusia tiko na yanuyanu o Taveuni, na kena vo Qamea kei Laucala. Na matanikatuba-yanuyanu ni 97 hectares (240 eka) 10 kilometers (6.2 mi) east of Thurston Dusia. Me yacova na gauna walega oqo, sa gole na yanuyanu oqo ki na dua na nodra itataqomaki makete. Vakatikori mai na nunu wai, na itaviqaravi e oka kina na siwa, cagivakaseua, soko, wai vakasisisi, kei na nunu dela. E tiko e dua na isema totolowaqa ena Matagi kei Taveuni.

Na veikau e baravi kei na luvuci kacabote caldera ni yanuyanu oqo e cau ki na kena bibi raraba me vaka e dusimaki tiko ena Viti Biodiversity Iwalewale kei Ituvatuva Cakacaka.

## Veitikina

## Taudaku isema
*Matangi Yanuyanu Veivakaisini
Namenalala

**Namenalala** (Namena lala) e na kacabote yanuyanu ena Viti, e dua na outlier ki na yanuyanu ena vualiku kei Vanua Levu (tani Wainunu Toba), 24 kilomita (15 Mi) na kena yawa. Ka toka ena 17.11° ceva kei 179.10° tokalau, e kovuta e dua na iwasewase e 4 na kena lomanibai kilomita (990 eka). Na kena na taucoko e 105 mita (340 ft). Na yanuyanu sai koya na vanua e 0.44 kina na kilomita ni lomanibai (110 eka) Moody nei Namenalala Yanuyanu nodra itataqomaki kei ituvaki maroroi.

E 52 na hectares (130 na eka) vanua ni yanuyanu na Namenalala Iwasewase ni bibi vuka. E tokona e dua na iwiliwili ni malumalumu Ruve na Toga. Na vuka wasawasa vakasova kece kei na veikau e baravi ni yanuyanu e cau ki na kena bibi raraba me vaka e dusimaki tiko ena Biodiversity ni iwalewale kei ituvatuva ni cakacaka ena Viti (Fiji's Biodiversity Strategy and Action Plan).

## References
Sitisiti mai Viti

**Sitisiti mai [[Viti]]**:
* Ba
* Labasa
* Lami
* Lautoka
* Levuka
* Nadi
* Nasinu
* Nausori
* Savusavu
* **[[Suva]]**
* Sigatoka
* Tavua
Veikau

Na **veikau** e dua na vanua levu e lewena na vunikau. E drau na ivakamacala dodonu cake ni veikau e vakayagataki e vuravura raraba, ka oka kina na veika me vaka na levu ni vunikau, na kena cecere na vunikau, na kena vakayagataki na qele, na kena tu vakalawa kei na kena cakacaka na veika bula.

Veikau e kaukauwa duadua na ivakarau veika bula e vuravura, ka ra sa veiwaseyaki tu ena veiyasai vuravura. Na veikau e vakavuna na 75% veika e buli taumada ena biosfera e vuravura, ka tiko kina e 80% veika bula e vuravura. Na kena rawati taumada e vakadeitaki ni 21.9 na gigatani ni kaboni ena dua na yabaki me baleta na veikau ni draki katakata, 8.1 me baleta na veikau ni draki matau katakata, kei na 2.6 me baleta na veikau borea.

Veikau ena veivanua duidui kei na veivanua cecere e bulia na veivanua duidui sara: na veikau borea wavolita na veiulunivanua, veikau ni draki katakata wavolita na Equator, kei na veikau ni draki matau katakata ena latitude e lomadonu. Na vanua cecere e dau tokona na veikau tautauvata kei ira ena latitude cecere, kei na levu ni uca e tara talega na ibulibuli ni veikau.

Na vanua veikau e rauta na veimama na ekatea (1 kei na 1/4 eka), me sivia na lima na mita na kena cere, me sivai 10 na pasede cokocoko ne kena tuvuka.

Qo e sega ne okati kina na veikau ena were, ba ni senikau igadigadi kei na loga ni veikau vuata.

Na bula vakatamata kei na veikau erau veivakauqeti ena sala vinaka kei na sala ca. Na veikau e vakarautaka na veiqaravi ni ivakarau veika bula vei ira na tamata ka veiqaravi me vanua ni saravanua. E rawa tale ga ni vakaleqa na nodra bula na tamata na veikau. Na veika e cakava na tamata, wili kina na kena tamusuki na iyaubula ni veikau, e rawa ni vakaleqa na veika bula ena veikau.
Tuvu

Na totobu (hydrology) wai droka kune ena kedrau tadrau na bati ni baravi kei na cakau ena loma ne qele.  Ni ua levu e veilaroi, ni di na mati e wai droka.
Kasirara

Ni veiceva cevari ni 5 mataquali kasi ena ruku ni osoni, levu tadua na kaboni dokosaiti.  E vesuka mai na katakata ni siga ka laki raraga na vuravura.

**Kasirara**:
Kaboni

**Kaboni** (mai na vosa vaka-Latina: carbo "koala") e dua na kemikali elemeniti kei na ivakatakarakara **C** kei atomic naba 6. Na elemedi kune ena daimani, qilaiso, koala, kei na so tale.
Eigenmannia virescens

***Eigenmannia virescens*** (Cuchillo) — E dua na ika.

* Wikimedia Commons: Eigenmannia virescens  
* Wikispecies: Eigenmannia virescens
Pelikani masikuvui

Na **pelikani masikuvui** (*Pelecanus occidentalis*) e dua na manumanu vuka ni matavuvale ni pelikani, Pelecanidae, e dua vei ira na tolu na mataqali e kune ena Amerika kei na dua vei ira na rua era kana ena nodra luvu ki wai. E kune ena baravi ni Atalanitika mai Niu Jesi ki na gusu ni Uciwai Amazon, kei na baravi ni Pasifika mai Peritania Kolombia ki Peru, oka kina na Yatu Galapagos. Na mataqali manumanu lalai e digitaki ena kena vuti ni vakasucu e tiko kina e dua na ulu vulavula kei na dua na vuluvulu dromodromo ena isala. Na nape kei na domona e butobuto damudamu–masikuvui. Na yasa ni domo e cake e tiko kina na laini vulavula ena ruku ni taga dau, kei na domo e ra e liu e tiko kina e dua na tiki dromodromo vulavula. Erau tautauvata na tagane kei na yalewa, ia e lailai vakalailai na yalewa. Na manumanu qase sega ni vakaluveni e vulavula na uluna kei na domona. Na kuli ni yago piqi wavolita na mata e dau vulavula ka vulavula ena gauna ni sega ni vakasucu. E sega kina e dua na roka damudamu, kei na taga e kaukauwa na olive ocre-vakacaca kei yavana e olive dravu ki na loaloa-dravu.

Na pelikani masikuvui e dau kania vakalevu na ika, ia ena so na gauna e dau kania na amifibia, kurisitasi, kei yaloka kei na luvedra na vuka. E dau vakaruru ena veikoloni ena vanua lala, vakalevu ena yanuyanu, vanua drokadroka ena maliwa ni veibuca, veibuca lala kei veivunikau, kei na veidogo. Na yalewa e dau vakaluveni e rua se tolu na yaloka vulavula vaka-jioke. Na vakasucu e taura e 28 ki 30 siga ka rau wasea ruarua na tagane kei yalewa na itavi. Na luve ni manumanu vou era sa roka piqi, era sa vulavula se damudamu ena loma ni 4 ki 14 siga. E rauta ni 63 na siga e gadrevi mera vuka kina na gone. Ni oti e ono ina 9 na macawa na nodra vakasucu, era biuta na sova na gone, ra qai soqoni vata ena ilawalawa lalai era kilai me poda.
Leucophaeus atricilla

***Leucophaeus atricilla*** (manumanu) E dua na manumanu vuka.

* Wikimedia Commons: Category:Leucophaeus atricilla
* Wikispecies: Leucophaeus atricilla
Caracas

**Caracas** (10°32'23"N   66°55'48"W)[1][2] na siti mai Venezuela. 2,4 (2013) milioni 'ei wilika kai.

## Internet
* Alcaldia metropolitana 
## References
* [1] Wikimapia: Caracas
* [2] Venezuelatuya.com: Caracas Tuya...
Anggun

**Anggun** (sucu 29 Epereli, 1974) e dua Idonisia daulagasere, dauvola sere, kei retioyaloyalo itovo.

Anggun a vakaitavi ena retioyaloyalo, ka yaco me turaganilewa me baleta na vakadewa vaka-Idonisia ni The X Factor (2013), Sa Teledi (2014), kei Na Domo (2018); kei Vanua taucoko Esia nei Sa Teledi (2015–2019).
Coro

**Coro** (11°24′0″N 69°40′0″O)[1] na siti mai Venezuela. 284 266 (2011) 'ei wilika kai.

## Internet

* Coroweb 
* Coro - UNESCO
## Reference
* [1] Weatherbase: Coro, Venezuela
Puerto La Cruz

**Puerto La Cruz** (10º12´N  64º38´O)[1] na siti mai Venezuela. 348 021 (2013) 'ei wilika kai.

## Internet
* Puerto La Cruz
## References
* [1] Botello, Oldman y Cazabonne, Christian. 1982: Estados de Venezuela Anzoategui. Banco Mercantil y Agrícola. Caracas. 60p.
Julius Caesar

**Julius Caesar** (12 Julai 100 BC – 15 Maji 44 BC) e dua na populist ni Roma, dictator, kei mataivalu raraba ka ra a vakaitavi ena dua na itavi bibi ena veika a yaco vei ira na Horace na Roma Ripabuliki na tucake tale mai na vakatui Matanitu ki Roma.
Ronald Reagan

Sucu ena *Ronald Wilson Reagan* (1911, Tampico, Illinois - 2004, Los Angeles, California) mai na dua na e United States (1981-1989).
Nadi District

Na vanua ko Nadi e umani kina e vica na koro. Ko Narewa ka vakaitikotiko kina na turaga na Tui Nadi kei na koro ko Namotomoto, Navoci, Nakavu. La e wili tale tikoga e vica na koro me vakai Maqalevu, Yavusania ka cavutu mai kina na gonetagane dau qito ko Joe Rokocoko kei Sikituru. Era tiko tale na veikoro ka ra tiko tale eso na veikoro ena vanua o Nadi ka tu na kena veiliutaki vakaturaga me vakataka na koro ko Saunaka ka nona itikotiko na Tui Saunaka ka kacivi ena Taukei Naua kei na vanua vaka Nawaka ka veiliutaki kina na Tuiraga na Tui Nawaka. E vuqa vei ira tale na koro era sa liutaki ga mai vei ira na turaga ni vanua me vakataka na Taukei Navo ka liutaka na koro ko Dratabu. Na vanua ko Nadi e toka ena vanua ka ra dau tasoro mai kina na saravanua ka tiko talega kina na kena iyaragi ma vaka na otela e vuqa kei na ikelekele ni waqavuka levu taudua e Viti. Era sa bau dau matalau na vulagi ena veiveisau era dau raica ena vanua vaka Navatulevu. Na toso ni gauna e kauta talega mai e vuqa na veisau lelevu ena vanua ko Nadi ka muria oqo na toso vakayauyau mai ni veimatatamata mera mai cakacaka se vuli. Na tauni e Nadi e sa bau toso maluwa tale tu ga ena kena veisau me rawa ni vukea na toso ni gauna kei na tamata.
Rusia

**Rusi** se na **Rusia** (Россия), vakailesilesi e vakatokai **Isoqoisoqo Rusi** (Росийская федерация), sa ikoya na vanua e tiko kina na vanua ena tokalau kei Iurope kei Vualiku Esia. E kovuta e dua na iwasewase ni 17,125,200 na kilomita (6,612,100 sq Mi), sai koya na vanua levu duadua e vuravura ena iwasewase, liliwa sivia na dua na ikawalu ni vanua e vuravura, dodo tinikadua na gauna logavinaka, kei na iyalayala 16 cecere veimatanitu. Na yasayasa Rusi mai na Wasawasa Baltic ki na ra ki na Wasa Pasifika ena tokalau, kei na Wasa Arctic ena vualiku ki na Wasawasa Loaloa kei Caucasus ena ceva. ni tiko e 146.7 na iwiliwili, o Rusia sai koya na matanitu lewelevu duadua e Iurope kei na ikaciwa ni matanitu lewelevu e vuravura. Na koroturaga nei Rusi e dua Mosiko, sa ikoya talega na siti levu duadua ena vanua.

## Siti
* Paltoga
* Saratov
* Yalododonu Petersburg
* Mosiko
* Krasnodar
* Novosibirsk
* Yekaterinburg
* Nizhny Novgorod
* Kazan
* Chelyabinsk 
* Samara
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** na siti mai Rio de Janeiro, Brazil. 6,5 (2016) milioni 'ei wilika kai.

* Official website
*
Porto Alegre

**Porto Alegre** na siti mai Rio Grande do Sul, Brazil. 1 481 019 (2016) 'ei wilika kai.

* Official website
*
São Paulo

**São Paulo** na siti mai São Paulo, Brazil. 11,967 (2015) milioni 'ei wilika kai.

* Official website
*
Ijipita

**Ijipita** (Vosa Vaka-Arapea: مصر Miṣr [mesˁr], Na Vosa Vaka-Arapea Ijipita: [mɑsˤr]), vakamatanitu na **Ripabuliki ni Arapea ni Ijipita**, e dua na vanua e tiko ena tokalau vualiku kei Aferika kei na tutu ceva tokalau kei Esia ena Vanua o Saineai. E vakavolivoliti koya na Wasa Mediterranean ena vualiku, na Gaza Strip mai Palesitaina kei Isireli ena vualiku tokalau, na Wasa Damudamu ena tokalau, Sudan ena ceva, kei Libya ena ra; na Wasa o Aqaba ena ceva tokalau e wasei Ijipita mai Joritani kei Saudi Arabia. O Cairo na koroturaga, koro levu duadua, kei na vanua ni itovo vakavanua liu, ia o Alexandria na ikarua ni koro levu duadua ka dua na hub bibi ni bisinisi kei na saravanua. Ena rauta ni 107 na milioni na lewenivanua, o Ijipita e ikatolu ni vanua levu duadua e Aferika kei na ika1 4 ni vanua levu duadua e vuravura.

E dua vei ira na itukutuku balavu duadua ni matanitu o Ijipita, ka vakamuria na kena ivotavota ena Naile Delta lesu tale ki na ika 6–4 mileniumi BCE. Nanumi ni dua na idavodavo ni veivakatorocaketaki, Ijipita Makawa a raica eso na veivakatorocaketaki taumada ni volavola, teitei, koro lelevu, lotu tuvanaki kei na matanitu levu.

## Veika e itukutuku
* Na Matanitu Cokovata ni Isireli
* Na Veitarataravi ni Veigauna vaka i Isireli kei Jiuta

## Veikitina
Lotu Vakaristo

Christianity

* Lotu Katolika
* Lotu Jaji = Anglican Churhc
* Lotu Kavitu = Seventh Day Adventist Church
* Lotu Tagitagi/Lotu Qiriqiri = Assemblies of God
* Lotu Momani = Mormon Church
* Lotu Wesele = Methodist Church
Uruguaiana

**Uruguaiana** na siti mai Rio Grande do Sul, Brazil. 125.507 (2010) 'ei wilika kai.

* Official website
*
Catalão

]

**Catalão** na siti mai Goiás, Brazil. 86.597 (2010) 'ei wilika kai.

* Official website
* 


Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg


Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg


Image:Represa Catalão 1.JPG
Image:Igreja Dom Bosco.jpg


Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Represa Monsenhor Souza 2.jpg
Viti ni iTukutuku Maroroi

Na **Viti ni iTukutuku Maroroi** (Vosa Vakavalagi: National Archives of Fiji) e dua na digidigi vakaviti ni matanitu ena ruku ni Veiqaravi ni Vakavulici, Ivotavota, kei Cakacakaniliga (Vosa Vakavalagi: Ministry of Education, Heritage, and Arts).Oqo na isosomi Viti ni iTukutuku tuvatuva kei na Ra Pasifika Icake Ilesilesi (Vosa Vakavalagi: Central Archives of Fiji and the Western Pacific High Commission), tauyavutaki ena 1954. Sa veisau na yacana ki na Viti ni iTukutuku Maroroi e 1971,ni oti ga vakalailai na Viti bula vakataki. Na galala ni digidigi sa nona itavi me maroroitaki na itukutuku ni vakaviti matanitu. Na iTukutuku Maroroi tavoca wale toka ga oqo e dua na mataveilawa ka dau tu kina na itukutuku ena initaneti.

## Veitikina
Vika

Arithmetic (math)

* Vika kau tani substraction
* Vika soqoni addition
* Vika vakalevutaki multiplication
* Vika wase division
* Vika kakavorovoro fractions
Oneness Pentecostalism

Na vakabauta ni Duabau Vakapenitiko e vakadeitaka ni sega ni rawa na bula (salvation) kevaka e sega na veivutuni. E dina ga ni tiki tiko ni kena veivutunitaki nai valavala ca e "vakavuna na kalou kina loma ni tamata" (II Koro. 7:10), sa koto talega na nona i tavi yadua na tamata me vakaiotaka na nona vinakakata me veisau na lomana kei na nona vakasama vua na Kalou kei na nona vosa. Sa i koya oqo na vuna e ra namaka kina o ira na okati ena vakabauta ni Duabau Vakapenitiko na kena veisau taucoko na bula ki vei ira era sa vakagadreva me ra mai Lotu-vakarisito.
E vuqa na veisoqosoqo lotu Duabau Vakapenitiko era vakabauta na bibi ni veipapitaisotaki ena wai me rawa kina na bula, ka sega ni vakaraitaki se i yaloyalo walega e tautaku, ka baleta ni ra vakabauta talega ni dodonu me taumada na nona vakabauta e dua na tamata ka me veivutuni ni bera ni qai papitaisotaki, na nodra papitaisotaki na gone dramidrami kei ira era vakasaurarataki e sega ciqomi.

## References



## External links
Na veivola ena na mona livaliva (Websites) ka tokoni kina na Duabau Vakapenitiko (Oneness Pentecostalism)
* The New Birth Na "New Birth"e a vola ko David K. Bernard, J.D.
* The Oneness of God  Na i vola tabaki me baleta na Dua Bau ni Kalou ka vola ko Rev. Lee Stoneking.
* Apostolic World Christian Fellowship AWCF e dua na i soqosoqo cokotaka ka umani vata kina e rauta ni 181  na i veisoqosoqo, 20, 200 talatala vakaivola, kei 5.2 milioni  na i wiliwili ni tamata vakabauta e vuravura taucoko.
* Apostolic Archives International Vakatabakidua na nona sasaga ena vuku ni kena maroroi na i tukutuku makawa me baleti ira nai veiliuliu ni veimata vakabauta vakapenitiko era tokona ka taurivaka na kena vakabauti na dua bau ni Kalou.  
* Apostolic Network Ministries General website offering videos, articles and other Apostolic media.
* Institute for Biblical Studies Index of Oneness Pentecostal theological articles.
* And the Word Became Flesh  Article on the Incarnation of Jesus from a Oneness perspective.
* Jesus Name Apostolic Holiness Church One of the oldest Oneness Pentecostal websites.
Siti

Na vosa oqo na **siti** e sucu mai ena vosa vaka-peritania na "City." Ni vakatokai e dua na koro me siti e kena i balebale ni o ya e dua na koro levu ka  koto kina na veivale-ni-volavola e kovuta na nodra qaravi na lewena. Oqo na kena i wasewase levu duadua ni veiqaravi (administration) ena noda viti. Sa i koya oqo na vanua e tiko kina na veivalenivolavola liu taucoko ni matanitu. E viti e rua tiko ga na kena siti. Na kena i matai ga ko Suva, ka tarava yani ko Lautoka.
Queen

**Queen** (ivakatagi) na band music kei 1970 rock.

## Ratou sere nei Queen
* Keep Yourself alive
* Liar
* Procession
* Father to son
* Killer Queen
* Somebody to love
* We will Rock you
* We are the Champions
* Bohemian Rapsody
* Small Reprise
Jack Johnson (dauvakatagi)

**Jack Johnson** (sucu May 18, 1975) na dauvakatagi tu ena ira na kai oqo ivakatagi, kei na dokai dauvakasisi e liu. Jack Johnson e kilai vakatabakidua me baleta na nona cakacaka ena vatu malumu ka gusunivosa iwasewase.
Retioyaloyalo

**Retioyaloyalo** (Vosa Vakavalagi: Television, ikarua ni ka **TV**) e dua na telecommunication e vakayagataki me baleta na vakautataki ni iyaloyalo ena monochrome (loaloa kei vulavula), se ena roka, kei na rua se tolu gacagaca kei rorogo. Na vosa e rawa ni vakatokai me dua na retioyaloyalo tuva, na retioyaloyalo vakaraitaka, se na kena retioyaloyalo taranisimisani. Na retioyaloyalo e na tabana vakarauta ni kacivaki, veivakamarautaki, itukutuku, kei qito.
Depeche Mode

**Depeche Mode** na kena ivakarau e dua na ilawalawa ni sere vakalivaliva era a tauyavutaki e Basildon, Essex, ena 1980. Na ilawalawa oqo e tiko kina e dua na trio nei Dave Gahan (liutaka na volu kei na ilawalawa rorogovolavola), Martin Gore (Vavaniki, qita, liutaki ira na volu, kei na sere e volai levu), kei Andy Fletcher (Vavaniki).

## Taudaku isema
* Depeche Mode
Łobez

**Łobez** na siti mai Polad. 10.370 (2015) 'ei wilika kai.
## Demography

ImageSize = width:430 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Internet
* Łobez
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** (Gary, Indiana 29 Okosita 1958 - Los Angeles, 25 June 2009) e dua na daulagasere, dauvola sere, daudanisi, ka dauloloma ni Amerika. Ulutaga na "**Tui ni Pop**", e raici me dua vei ira na tamata bibi duadua ni ika 20 senitiuri. Ena loma ni vasagavulu na yabaki ni nona cakacaka, na nona rawaka ni ivakatagi ni itukutuku raraba e musuka na veivakaduiduitaki vakamatanitu e Amerika ka yaco me dua na tamata kilai levu e vuravura raraba. Ena sere, buturara, kei isulu vou, e vakalevutaka na vakatasuasua vakaraitaki vei ira na daudroini ena ivakatagi kilai levu; vakatetea na toso ni danisi ena gaunisala oka lako vula (ka vakayacana), na robot, kei kaukauwa ni kalavo. E vakatokai koya na iTukutuku Vuravura ni Guinness (Guiness World Records) rawaka duadua ena veigauna kece.
The Doors

**The Doors** na Amerika vatu ivakatagi ilawalawa kei eso mai ena Los Angeles (1965-1972). Era a tiko ena kedra maliwa na veivosakitaki ni vatu ni 1960s, e vuqa sara ena vuku ni qaqa nei Morrison kei na nona iwalewale na nona persona, ka ra raici na ilawalawa me vaka ni ra matataka na vatavataitovo.

## Lewenilotu
* Jim Morrison
* Ray Manzarek
* Robby Krieger
* John Densmore
## Taudaku vata
* The Doors
Jaina (matanitu)

**Jaina** na matanitu mai Esia.

## Siti
*Sagahai
*Beijigi
*Guagasu
*Fuzhou
*Shenzhen
*Wuhan
*Xi'an
*Tianjin
*Choqig
*Shenyag
*Harbin
*Nankig
*Kanton
*Taiyuan
*Jinan
Milan

**Milan** e dua na siti ena vualiku kei Itali, koroturaga ni yasana o Lobadi, na koro levu duadua e Itali ena iwiliwili ni lewenivanua kei na ikarua ni koro levu duadua e Itali ni oti o Roma. Na korolevu dina e tiko kina e rauta ni 1.4 na milioni lewenivanua, ni kena koro levu e tiko kina e 3.22 milioni lewenivanua. Na vanua ni korolevu o Milan e ikava ni vanua levu duadua ena Iurope vata 6.17&nbsp;milioni lewenivanua.Me vaka na ivurevure ni matanitu, na iwiliwili ni tamata ena loma ni vanua levu cake o Milan (kilai talega me Milan Levu) e vakadeitaki ena maliwa ni 7.5 milioni kei 8.2 milioni, ka vakavuna me yawa sara na levu duadua na vanua levu e Itali kei dua vei ira na levu duadua ena Iurope. Milan na koroturaga ni bula vakailavo ni Itali, e dua na koroturaga ni bula vakailavo ni Iurope kei na dua na vanua ni ilavo ni vuravura raraba.

Milan sa kilai me dua vei ira na va na koroturaga ni isulu vou e vuravura. E vuqa na ivakatakilakila ni isuluvou kilai levu duadua e vuravura e tiko na nodra itikotiko liu ena korolevu. E vakayacora talega e vica na soqo ni veimatanitu kei veivakamarautaki, oka kina na Macawa Isuluvou ni Milan kei Iyaya ni Vale Veivakamarautaki ni Milan, ka ra sa maliwai ira na vuravura levu duadua ena vuku ni ilavo, veisiko kei na tubu. Na korolevu e qaravi ena vuqa na otela totoka ka sa ikalima ni kalokalo levu duadua e vuravura ena Idusidusi Michelin.

## Veitikina
Peru

**Peru** na matanitu mai Ceva Amerika. 33 milioni 'ei wilika kai (2018).

## Siti
*Lima
*Cusco
*Arequipa
*Trujillo
*Huancayo
Recife

**Recife** na siti mai Pernambuco, Brazil. 1 625 583 (2016) 'ei wilika kai.

## Links
* 
* Recife, Pernambuco
Barasila

**Barasila** na matanitu mai Ceva Amerika. 205 (2015) milioni 'ei wilika kai.

## Siti
*Brasília
*Coronel Fabriciano
*Foz do Iguaçu
*Osasco
*Porto Alegre
*Recife
*Rio de Janeiro
*Salvador (Bahia)
*São Paulo
Losi Enijilisi

**Losi Enijilisi** (Vosa Vakavalagi kei na Vosa Vakasipeni: *Los Angeles*) na koro levu duadua e Kalifonia; na ikarua ni siti populous ena Amerika, oti Niu Yoka Siti; kei na kena ikatolu tamata duadua siti ena Vualiku Amerika, oti Siti o Mekisiko na Niu Yoka Siti. E dua na iwiliwili voleka ni lewe 4 milioni tamata, Losi Enijilisi e dua na ivakarau vakavanua, vakailavo, kei na vale ni bula vakabisinisi ni Kalifonia.
Niu Yoka Siti

**Niu Yoka Siti** (New York City, NYC), kilai talega **Niu Yoka** (New York, NY), na koro populous duadua e Amerika. Ena dua na 2018 na iwiliwili e sivia ni 8,398,748 na kena veisoliyaki e rauta ni 302.6 lomanibai maile (784 km2), Niu Yoka e densely talega na siti lelevu lewena e Amerika. E tiko ena ceva ena nona vakasama na US ituvaki ni Niu Yoka, na siti sa usutu ni iwasewase ni Niu Yoka Peteriaki noda, na vanua peteriaki noda e vuravura ena cakacaka vaunafalawa. E voleka ni 20 millioni na tamata ena kena peteriaki na vanua vakaiwiliwili ka volekata na 23 millioni ena kena vanua vakaiwiliwili cokovata, sa dua vei ira na populous ni vuravura oqo me megasiti. Niu Yoka Siti sa vakamacalataki me vaka na ivakarau ni bula vakavanua, veika vakailavo, kei na media koroturaga e vuravura, na veivakayarayarataki ni vakabisinisi, veivakamarautaki, vakadidike, tekinolaji, vuli, politiki, saravanua, cakacakaniliga, kena ivakarau, kei na qito. Ki vale na itikotiko liu ni Matabose Kei Vuravura, Niu Yoka Siti sa dua na vale bibi ki na matau ni veiyasai vuravura veimatanitu.

## Veitikina
Arequipa

O **Arequipa**, e dua na siti e Peru kei na koroturaga ni yaca vata ga yasana kei tikina. E na idabedabe ni Mataveilewai Yavu ni Vakavulewa ni Peru ka dau vakatokai me "koroturaga vakalawa ni Peru". E ikarua ni koro levu duadua e Peru, ni oti na koroturaga o Lima, kei na dua na iwiliwili ni korolevu ni 1,295,700 ena 2025. Kilai ena kena droini ni koloni kei na vale vatu ni volukano, e dua na vanua levu ni itovo vakavanua kei na bula vakailavo.

Arequipa e dua talega na vanua bibi ni cakacaka kei bisinisi komadonu ena Peru, ka sa okati me ikarua ni koro levu duadua ni bisinisi ena vanua. Ena loma ni kena cakacaka vakabisinisi era tu kina na veika e buli kei na kena buli na isulu ni vutika ni kameli. Na kena vanua levu e vakaduavatataka e ruasagavulu ka dua na yasana, oka kina na yavu ni vanua ni lomadonu, ka sa ikoya na idabedabe ni matanitu ni koro. Na siti e tiko kina e dua na yaca GDP ni US$9,445 milioni, tautauvata kei US$10,277 ena dua na tamata (US$18,610 ena dua na tamata PPP) ena 2015, ka cakava o Arequipa na siti kei ikarua ni cakacaka vakailavo cecere duadua ena Peru. Na siti e maroroya na veiwekani vakabisinisi voleka kei Chile, Bolivia, kei Barasila kei veikoro lelevu e semati ena sala ni sitimanivanua Ceva, vaka kina na wavu e Matarani.

A tauyavutaki na siti ena 15 Okosita 1540, ena yaca ni "Villa totoka ni Noda Marama na Vakanananu" ena yaca ni Marquis Francisco Pizarro. Ena 22 Seviteba 1541, na tui, Charles V, vakaroti me vakatokai na "Siti ni Arequipa". Ena gauna ni ivukevuke ni tui, e rawata na bibi me baleta na kena itavi vakailavo vakasakiti ka vakatakilakilataki ena yalodina ki na Korona ni Sipeni kilai me *fidelismo*, ka sa qai vakarokorokotaki Arequipa ena itutu me vaka na "Vakaturaga sara kei Yalodina sara". Ena kei Na itukutuku makawa ni Ripabuliki kei Peru, na siti sa ikoya na vanua ni veivakacacani kilai levu, vakamatanitu kei na demokarasi. Sa nodra vanua talega na tamata vuku, vakapolitiki kei na lotu kilai levu. Ena gauna ni Ripabuliki, e soli vua na itutu ni "Koro qaqa ni tamata galala ni Arequipa".

Na kena itukutuku makawa e vakarabailevutaki ena dua na vanua ni 332 na ekares ka sa vakaraitaki me dua na UNESCO Vanua ni Iyau ni Vuravura. Na itukutuku makawa kei na ivakananumi ni sa vale kei na kena veimataqali scenic kei na itovo vakavanua vukica me dua na siti ni marama ni matanitu kei na veimatanitu saravanua, ena kena itukutuku makawa e vakaraitaka na viceregal kei na republican na ivoli ni veiwaki ni Sipeni kei na itovo vakavanua, ka vakavuna e dua na koronivuli ni isulusulu vakataki koya ka vakatokai na "Koronivuli Arequipeña" o cei e yaco mai na nona veivakauqeti ena Potosí (Siti ni Bolivia).

## Veitikina
Trujillo

O **Trujillo** e dua na siti ena baravi ena vuaira kei Peru kei na koroturaga ni Tabana ni La Libertad. E ikatolu ni siti levu duadua kei komadonu ni ikatolu ni vanua levu duadua e Peru. E toka ena bati ni Uciwai Moche, volekata na kena gusu ena Wasa Pasifika, ena Bucabuca Moche. Oqo e dua na vanua ni gauna makawa levu Moche kei Chimu itovo vakavanua ni bera na nodra qaqa na Inca kei kena vakarabailevutaki e muri.

A kacivaki na Tu vakataki koya o Trujillo mai Sipeni ena Valenivolavola ni Itukutuku Makawa kei Trujillo ena ika Tiseba 29, 1820, qai dokai na siti oqo ena 1822 mai na Koniferedi ni Ripabuliki o Peru ena itutu "Siti Vakaturaga kei Yalodina ki na Vanua ni Tamada",ena nona itavi ena ivalu me baleta na tu galala ni Peru. E sucu o Trujillo na mataveilewai e Peru.

In 1823, Riva Agüero vakaitikotiko ena Trujillo ni oti na nona vakasivoi, ia e sega ni vakadonui vakalawa na nona matanitu, ia na Koniferedi ena Lima tomana tikoga na cakacaka ka lesi Torre Tagle me peresitedi vou. Ena 1824, me vakarawarawataka na sasaga ni tu galala, a vakatoka o Trujillo me koroturaga vakalekaleka kei Peru mai vei Bolivar. E a vakaraitaki kina e dua na vukitani vakaivalu ena 1932. Trujillo e vakasamataki me na "na vanua ni galala kei na vanua ni veilewai ena Peru".

Trujillo e kilai tale ga me "Siti ni Vulaitubutubu Tawamudu", e vakasamataki me na "Koroturaga ni Marinera", e dua na danisi vakavanua ena Peru, as well as the  E sa vakailavotaka e vuqa na soqo ni itovo vakavanua kei na veimatanitu, ka sa dua na itikotiko ni droini bulabula, e laurai tale ga qori ena kena ulutaga "Koroturaga ni itovo vakavanua e Peru".

Trujillo e volekata e rua na vanua lelevu ni kelikeli ni ivakananumi ni bera na gauna Columbus: Chan Chan, na koro levu duadua ni adobe ena vuravura makawa, e vakatokai me dua na Vanua ni iyau ni vuravura mai vei UNESCO ena 1986; kei na valenisoro ni Matanisiga kei Vula (na piramidi levu duadua ni adobe e Peru).

## Veitikina
Sagahai

**Shaghai** na siti mai Jaina.


Shanghai-Jin Mao-70-Aussicht-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-64-vom alten Observatorium-2012-gje.jpg
Shanghai-Skyline-06-Oriental Pearl Tower nachts-2012-gje.jpg
Shanghai-Nanjing Lu-20-2012-gje.jpg
Shanghai-altes Wohngebiet-18-2012-gje.jpg
Shanghai-40-Baubaracke-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-52-Zuckerrohr-2012-gje.jpg
Shanghai-Yuyuan-Garten-20-2012-gje.jpg
Amsterdam

**Amsterdam** na siti mai Oladi. 851.573 (2017) 'ei wilika kai.

## 

Amsterdam-448-Rokin-2010-gje.jpg|Rokin
Amsterdam-472-Reguliersgracht-2010-gje.jpg|Reguliersgracht
Amsterdam-458-Herengracht-2010-gje.jpg|Herengracht
Amsterdam-402-Rijksmuseum-2010-gje.jpg|Rijksmuseum
Amsterdam-492-Prinsengracht-2010-gje.jpg|Prinsengracht
Amsterdam-502-Brouwersgracht-2010-gje.jpg|Brouwersgracht
Amsterdam-478-Runstraat-2010-gje.jpg|Runstraat
Amsterdam-538-Haus-Magnete-2010-gje.jpg|Souvenirs
Amsterdam-418-Singel-Bloemenmarkt-2010-gje.jpg|Singel
Amsterdam-428-SAIL2010-2010-gje.jpg|SAIL2010
Hanoi

**Hanoi** na koroturaga mai Vietnam. E kovuta e dua na iwasewase ni 3,358.6 lomanibai kilomita (1,297 sq mi). Sai koya na ikarua ni siti levu duadua ena Vietnam, e sivia ni 8 million na iwiliwili ena loma ni siti dodonu kei na so na iwiliwili ni 20 millioni ena loma ni Metropolitan vanua. Ena loma ni uto na Uciwai Damudamu Bucabuca, na valenivolavola ni veika vakabisinisi, vakavanua, kei na vuli ni Vualiku Vietnam. Dua na ka e namaki lotutaki GDP ni US$32.8 bilioni me baleta na 2018, sai koya na ikarua ni iwasewase ni veikavakailavo veivanua ni Vietnam, oti Ho Chi Minh Siti.
Vanuatu

**Vanuatu** e dua na vanua yanuyanu ka toka ena ceva Wasa Pasifika. Ni na veiyatuyanuyanu, ka vu mai na kacabote, e 1,750 na kilomita (1,090 Mi) ena tokalau ni vualiku Ositerelia, 540 kilomita (340 Mi) vualiku tokalau ena Niu Kaletonia, tokalau kei Niu Kini, cevatokalau mai na Yatu Masela, kei na ra kei Viti.

## Siti
*Port Vila
*Forari
*Luganville

## Jiokarafi
Vietnam

**Vietnam** (Vietnam: Việt Nam), ka sa vakadonui na Matanitu o Vietnam, e matanitu mai Cevatokalau Esia. Ena tokalau ni tokalau ni vanua o Ceva Esia, e kovuta e 311,699 na fiti vakarivirivi. Ni sivia na 96 milioni na iwiliwili ni tamata, sa ikoya na ikatinikalima kalima vakatete levu duadua ni vanua e vuravura. Na iyalayala kei Jaina mai Vietnam ki na vualiku, Daodi kei Cambodia ki na ra, ka wasea na veiyalayala ni vanua vei Thailand ena Yatu Thailand, kei na Yatu Filipaini, Idonisia, kei Malesia ena Wasawasa Ceva. Na koroturaga o Hanoi kei na nona siti levu duadua na Ho Chi Minh.

A tawani tu o Vietnam me vaka na yabaki ni Paleolithic. Na imatai ni matanitu o Vietnam ena imatai ni mileniumi na BC a toka ena Damudamu Uciwai Veisau (Red River Delta), ka toka ena vualiku kei Vietnam ena gauna oqo. Na imatai ni veiliutaki vakatui nei Han ka biuti ira na Vietnam ena ruku ni veiliutaki vaka-Jaina mai na 111 BC, me yacova na imatai ni imatai ni veiliutaki vakatui a tauyavutaki ena 939. Era a vakaivotavota na veimatanitu ni iliuliu vakatui mai na veivakayarayarataki vaka-Jaina mai na Vaka-Confucian kei na Matavua, ka vakatetei yani ki na ceva ki na Mekong Veisau (Mekong Delta). Na Nguyễn—na iotioti ni soqosoqo ni itikotiko vakatui—a lutu ki na nodra itikotiko vaka-Varanise ena 1887. Ni oti na Okosita Veivaluvaluti, era a kacivaka o Viet Minh na lewe ni matakali o Viet Minh, ena ruku ni nodra veiliutaki na lewenivanua ni nodra vosa na lewenivanua o Ho Chi Minh, na bula vakataki koya mai Varanise ena 1945.

A valu vakabalavu sara o Vietnam ena ika ni 20 senitiuri. Ni oti na Ivalu Levu Ikarua, a lesu tale o Varanise ki na kaukauwa vakoloni ena Imatai ni Ivalu Indoega, ka qai basika kina na qaqa mai Vietnam ena 1954. A tekivu vakalailai mai na Ivalu o Vietnam, ena gauna a wasei kina na matanitu ki na Vualiku ni nodra veitokoni na Sovieti Cokovata kei Jaina, kei na Ceva anti-nakoko tokoni mai na Amerika. Ena qaqa mai na Vualiku Vietnam ena 1975, a cokovata tale o Vietnam me dua na yasana ni sokasua ena veiliutaki ni Pati ni Vietnam ena 1976. E sega ni vinaka na ituvatuva vakailavo, veivakasaumitaki mai na Ra, ka vakasauri na veivaluvaluti kei Cambodia vata kei Jaina a vakataotaka na matanitu. Ena 1986, a tauyavutaka kina na ilawalawa na Cokovata na ivakarau ni bula vakailavo kei na politiki, me veisautaka na vanua ki na dua na bula vakailavo e vakanamata ki na makete.

Na veisau oqo a vakayacora na duavata mai Vietnam ki na bula vakailavo kei na politiki e vuravura raraba. E dua na matanitu torocake ka tu kina e dua na bula vakailavo e ra ni tubu e loma, o Vietnam e dua vei ira na bula vakailavo tubu totolo duadua ena ika ni 21 senitiuri. E tiki ni veimatanitu kei na veiqaravi raraba oka kina na Veimatanitu Cokovata, na ASEAN, na APEC, na CPTPP, na Cakacaka Sega ni Tuvai, na Organizatione international de la Francophonie, kei na Vuravura Veivuli Mataisoqosoqo. Sa mai dabe vakarua ena Matabose ni Veitaqomaki ni United Nations. Na veika ni gauna oqo mai Vietnam e okati kina na vuca kei na dua na ivolatukutuku vakaloloma ni dodonu vakatamata.

## Veitikina
Chile

**Chile** na matanitu mai Ceva Amerika. 18 (2015) milioni 'ei wilika kai.

## Siti
*Santiago
*Temuco
*Valparaíso
*Concepción
Serang

**Serang** na siti mai Java, Idonisia. 0,643 milioni 'ei wilika Kai. National motto: Kota Serang Madani.
Jakata

**Jakata** sa ikoya na koroturaga kei Idonisia. 11.350 milioni 'ei wilika kai (2024), e dua na yasana tu vakataki koya ena ivakatagedegede ni yasana. E davo ena baravi ni vuaira kei Java, na yanuyanu levu duadua e vuravura, o Jakarta na koro levu duadua ena Tokalau Ceva Esia ka veiqaravi me koroturaga vakamatanitu ni ASEAN.

Jakata e dua vanua ni bula vakailavo, itovo vakavanua, kei na politiki e Idonisia. E dina ga ni Jakata e vakarabailevutaki ena dua ga na . 661.23 km2 (255.30 sq mi) ka vakakina na vanua lailai duadua ni dua na yasana o Idonisia, na kena korolevu vanua e iubi 7,076.31 km2 (2,732.18 sq mi), ka okati kina na siti setilaiti o Bogor, Depok, Tangerang, Sauca Tangerang, kei Bekasi, ka tiko kina e dua na iwiliwili ni wilika e vakarautaki me 32.6 milioni ena ni 2022, ka vakavuna me vanua ni koro levu duadua e Idonisia ka ikarua ni levu duadua e vuravura (ni oti e Tokio).

## Galeri

File:Jakarta CBD.jpg|Tolu Koula ni Jakata
File:Jakarta Indonesia National-Museum-01.jpg|Valeniyaloyalo ni Matanitu o Jakata
File:National Gallery of Indonesia (cropped).JPG|Valeniyaloyalo ni Matanitu o Idonisia
File:Museum Fatahillah Jakarta 2018 pas.jpg|Valeniyaloyalo ni Itukutuku Makawa o Jakata
File:Jakarta Indonesia Jakarta-Cathedral-04.jpg|Delavuvu ni Valenilotu levu e Jakata


## Veitikina
Pink Floyd

**Pink Floyd** a e dua Vakavalagi vatu era bulia na ilawalawa na Lodoni ena 1965. Na rawati ni dua na ka oqo me vaka e dua psychedelic vatu, era a kilai tani ena nodra ivukivuki, sonic experimentation, na qaqana kei na vakavuku bula vakaraitaka, ka yaco me liutaki ira na ilawalawa ni parofita vatu iwasewase. Era sa dua vei ira na yamekemeke cecere duadua ka ra sa ka bibi sara ena kena itukutuku ni sere.

## Weblink

* The Pink Floyd Hyperbase
Painapiu

Na **painapiu** se **vainaviu** (*Ananas comosus*) e dua na kau ni vanua draki katakata kei na dua na vuana e laukana; sai koya na kau bibi duadua vakailavo ena matavuvale Bromeliaceae.

Na painapiu e itaukei ni Ceva Amerika, na vanua e sa teivaki tu kina ena vuqa na senitiuri. Na kena vakacurumi na vunikau ni painapiu ki Iurope ena ika 17 senijiuri e cakava me dua na ivakatakilakila bibi ni itovo vakavanua ni iyau. Me tekivu mai na 1820s, sa teivaki vakabisinisi na painapiu ena vale drokaroka kei vuqa na iteitei ni draki katakata. Na vuanikau, vakabibi na kena wainimoli, e duidui na kena vakayagataki ena kakana kei kakana kamikamica.

Na painapiu e tubu me vaka e dua na vunikau lailai; na veisenikau yadua ni kau sega ni vakabulabulataki era fiusi me buli kina e dua na vuanikau vuqa. Na kau e dau vakatetei mai na veisautaki e buli ena dela ni vuanikau se mai na dua na shoot ena yasana, ka dau matua ena loma ni dua na yabaki.
Com

**Com** (*Zea mays*) se **sila** e dua na co balavu kaukaua e dau vuataka na sila meme. Na draunikau iqaqi ni kau e solia na veisenikau tagane se tasa ka vakatubura na poleni, kei na veisenikau yalewa ka vakatokai na daliga. Na daliga e vuataka na meme, e kilai me kernels se sorenikau. Ena veimataqali vakabisinisi ni gauna oqo, oqo e dau dromodromo se vulavula; eso tale na mataqali e rawa ni levu na kena roka.

Na com e vakararavi vua na tamata ena kena vakatetei. Me tekivu mai na Veisau ni Kolomupia, sa yaco me kakana bibi ena vuqa na vanua e vuravura, kei na iwiliwili taucoko ni com e sivia na witi kei raisi. E levu na com e vakayagataki me kakana ni manumanu, se me vaka na meme se me vaka na kau taucoko, ka rawa ni bale se caka me silage taleitaki cake. Na veimataqali vutuniyau ena suka ka vakatokai na com kamikamica era tei me baleta na kena vakayagataki na tamata, ni vakayagataki na veimataqali com iteitei me kakana ni manumanu, me vakayagataki me vaka na com kakana se masa, com sitovu, com siropi, tabaki ki com waiwai, gunu alakaolo me vaka na bourbon wiski, kei na kena vakayagataki na kemikali oka kina na ethanol kei so tale na bulawaiwai.

E teivaki na com e vuravura raraba; e levu cake na bibi ni com e rawati ena veiyabaki mai na so tale na meme. Ena 2020, na buli ni vuravura e 1.1 na bilioni na tani. E dau vakaleqai koya e vuqa na kaca kei mate; manumanu lalai kaca; na Iurope com dauvakacaca (*Ostrinia nubilalis*) ni koni mai com vuca bacaniqele, erau sa vakavuna yadua na lusi vakayabaki e dua na bilioni na dola e Amerika. Gauna oqo Tea digitaki sa vakalevutaka sara vakalevu na icurucuru kei itovo me vaka na kakana, vosota na lauqa, kei na vosota na kaca kei na mate. E levu na com sa veisautaki ena gauna oqo.

Me vaka e dua na kakana, e vakayagataki na sila me caka kina e dua na veimataqali kakana oka kina na tortilla kei tamale ni Mexico, kei Amerika hominy qele. E lailai na protein ni com ena so na amino acid bibi, kei niacin e tiko kina e rawa ga ni rawati kevaka e sereki ena veiqaravi ni alkali.
Jamani

**Jamani** na matanitu mai Iurope. 81 milioni 'ei wilika kai.

## Siti
* Belini
* Hamburg
* Munich
* Potsdam
* Leipzig
* Dresden
* Bonn
* Augsburg
* Krefeld

## Demography
Vientiane

**Vientiane** na siti mai Laos. 0.783 milioni 'ei wilika kai (2013). 

Na siti cicivaka na 25th Southeast Asian Games ena Tiseba 2009, marautaki ni 50 yabaki ni Southeast Asian Games.

## Veitikina


## Taudaku isema
* Map of Vientiane