Mateniuto

Na **mateniuto**, **mate** se **veitauvi** dua na ituvaki sega ni dodonu ka vakaleqa na ituvatuva se cakacaka ni veika kece se tiki ni dua na ka bula ka sega ni yaco sara ena dua na mavoa e tautuba. Na mate e dau kilai ni **ituvaki vakavuniwai** era semati vata kei na veika vakatabakidua sainitaka kei ivakatakilakila. E rawa ni vakavuna e dua na mate na veika e taudaku me vaka na manumanu somidi se na veivakacacani e loma. Me kena ivakaraitaki, leqa ni cakacaka e loma ni na ivakarau itataqomaki e rawa ni vakavuna na veimataqali mate duidui, oka kina na veimataqali na leqa ni yago, na vakasama vakasivia, na aleji, kei na leqa ni yago.

Ena tamata, na *mate* e dau vakayagataki vakalevu cake me dusia na ituvaki cava ga e vakavuna na mosi, sega ni cakacaka vinaka, lomaocaoca, leqa ni bula raraba, se mate vua e vakaleqai, se leqa vakaoqo vei ira era veitaratara kei na tamata. Ena vakasama raraba oqo, ena so na gauna e okati kina na mavoa, vakaleqai tu na yago, tuvalaqalaqa, ivakatakilakila, veitauvi, tu taudua ivakatakilakila, itovo vakatani, kei na sega ni matau veisau ni ituvatuva kei na cakacaka, ni ena so tale na ituvaki kei na inaki tale eso oqo e rawa ni okati me veimataqali vakaduiduitaki. Na mate e rawa ni tarai ira na tamata sega walega vakayago ia e rawa talega ni tarai ira na tamata, me vaka ni kena tauvi koya kei na nona bula vata kei na dua na mate e rawa ni veisautaka na nona rai o koya e tauvimate me baleta na bula.

Na mate ena vuku ni mate e vakatokai me mate ena vuku ni veika e dau yaco. E va na mataqali mate lelevu: na mate veitauvi, mate ni lailai, mate ni sucu (oka kina na mate ni sucu kei na sega ni sucu), kei na mate ni yago. E rawa talega ni wasei na mate ena so tale na sala, me vaka na mate veitauvi kei na mate sega ni veitauvi. Na mate dau veivakamatei duadua vei ira na tamata oya na mate ni salanidra (vakacacani ni drodro ni dra), tarava mai na mate ni uto kei na mate ni salanidra e ra. Ena veimatanitu vakatorocaketaki, na mate e vakavuna vakalevu duadua na tauvimate raraba sai koya na ituvaki ni bula ni vakasama, me vaka na lomaocaoca kei nuiqawaqawa.

Na vulici ni mate e vakatokai me pathology, e okati kina na vulici ni etiology, se na vakavuna.

## Veiwasewase
E rawa ni wasei na mate ena kena vu, pathogenesis (ivakarau e vakavuna kina na mate), se ena ivakatakilakila. Alternatively, na mate e rawa ni vakawasei me vaka na ivakarau gacagaca e okati kina, e dina ni dau dredre oqo baleta ni levu na mate e tarai ira e sivia na dua gacagaca.

E dua na dredre levu ena nosology oya ni dau sega ni rawa ni vakamacalataki ka vakalawataki vakamatata na mate, vakabibi ni sega ni kilai na vuna se na kena vakavuna na mate. Vakakina na vosa ni veisele e dau vakaraitaka ga e dua na ivakatakilakila se ilawalawa ni ivakatakilakila.

Na kilai levu veiwasewase ni mate ni tamata e rawa mai na veiwekani ni vakadidike ena maliwa ni vakadidike ni mate kei na syndrome ni valenibula. Nikua e vinaka cake me vakawasomataki ira ena nodra vuna kevaka e kilai.

Na iwasewase kilai levu duadua ka vakayagataki ni mate sai koya na Matabose ni Bula e Vuravura ni ICD. Oqo e dau vakavoutaki ena veigauna. Ena gauna oqo, na iotioti ni tabaki na ICD-11.
## Veitikina