Reedu artificiel

**Reedu artificiel** walla **reedu artificiel** ko kaɓirgal baawngal jibinde e nder ɓanndu,  tawa ina mawnina ɓiɗɗo e nder ɓanndu tagoore nde ina waawi nawde ɓiɗɗo oo haa timma.  Reedu artificiel, hono tergal lomtinaangal, ina waawi jogaade kuutorɗe keewɗe. Ina waawi huutoreede ngam wallitde jom suudu gorko walla debbo e ƴellitaare ɓiɗɗo.  Ɗum ina waawi waɗeede e waylude reedu naftooru feewde e reedu artificiel, ɗum noon ina addana ɓiɗɗo oo damal nguurndam ɓiɗɗo oo e daawal ɓurngal yaawde e reedu.  E nder ɗuum, ina waawi siforeede no ɓuuɓri jibinannde, jogiindi golle yaajɗe no feewi. Ina waawi kadi huutoreede ngam fuɗɗoraade ƴellitaare ɓiɗɗo.  Reedu artificiel ina waawi kadi wallude waɗde peeje seppooji ɓiɗɗo e nder daawal gadanal, ko huunde nde fotaani jokkude haa nde reedu nduu timmi. 

## Ko woni heen
Reedu artificiel, sahaa e sahaa fof ina wiyee « exowomb »,  ina foti rokkude ñamri e oksijen ngam ustude ɓiɗɗo, kam e ustude geɗe mbaylaandi. Jaagorgal reedu artifisiyel, walla "sisteem reedu artifisiyel" ngam teeŋtinde jaaɓngal ɓurngal yaajde, ina waawi kadi wonde jokkondire kuutortooɗe golle ɗe ɓiɗɗo gorko rokkata so wonaa ɗuum, tanki amniyotik golloowo no saak amniyotik nii, kam e jokkere enɗam .

### Nguura, oksijen e ustude mborosaaji
Debbo ina waawi haa jooni rokkude ñamri e ustude mborosaaji so tawii reedu artificiel ina jokkondiri e mum.  O waawi kadi rokkude reenngo ɓalndu e ñawuuji, tawa omo waɗa antibiotik IgG e ɓiɗɗo walla e ɓiɗɗo. 

*Hokkude e ustude artificiel* ina jogii nafoore mawnde e accude ɓiɗɗo oo ƴellitoo e nder nokku mo alaa ko waawi heen wonde so wonaa tawa ina woodi ñawu nguu, walla mborosaaji bonɗi e nder weeyo, alkol, walla leɗɗe ɗe neɗɗo waawi jogaade e nder ƴiiƴam.  Alaa ko waawi wonde fof e reentaade ɓiɗɗo walla ɓiɗɗo gorko tawa ina waawi ummoraade e ŋakkeende muñal reentaade e nder reedu .  Won e golle keertiiɗe e balloowo artificiel e diisnondirɗo ina jeyaa heen :

* Ko ustude mbuuɗu ina waawi waɗeede e diiyal . 
* Ngam oksijen ɓiɗɗo walla ɓiɗɗo, e ittude gaas karbonik, oksijen ekstrakorporeel membrane (ECMO) ko feere gollornde, nde tawnoo ina waawi wuurde ɓiɗɗo ngaari haa waktuuji 237 e nder tankiiji amniyotik.  ECMO ko feere huutorteende hannde e nder cuuɗi cafrirɗi cuɓaaɗi ngam safrude cukalel gonngel e duuɓi 18 tawa ina jogii caɗeele safaara cuɓaaɗe, ɗe ngaddanta cukalel ngel waasde wuurde rewrude e mbayliigu gaas kuutortooɗo ɓuuɓri.  Kono tan, ƴiiƴam ɓalndu e ƴiiƴam ɓalndu ina ŋakki ƴellitaade e nder sukaaɓe, caggal ɗuum, ina woodi baasal mawngal jaɓaaka wonande ƴiiƴam nder reedu (IVH) so tawii ECMO ina waɗa e duuɓi jibinannde ɗi ngalaa jonte 32.  Heeñere ndiyam ina sikkaa ko feere woɗnde ngam oksijen, walla ko famɗi fof rokkude daawal hakkunde reedu e foofde e henndu udditiindu. 
* Wonande ñamri artificiel, karallaagal jooni ngal ina waɗi caɗeele.  Total ñamri parenteral, hono no janngirtee e cukalon gonkon e mboros korona, ina jogii nguurndam duuɓi 5 ko ina tolnoo e 20%.  
* Geɗe jowitiiɗe e dartagol hormon kadi ina keddii e ƴeewteede. 

### Jokkondire (plasenta artifisiyel)
Jokkondiral hakkunde dokkoowo e ɓiɗɗo walla ɓiɗɗo ina waawi wonde ko artificiel tan, yeru huutoraade membrane semipermeable gooto walla ko ɓuri ɗum hono no huutortee e *oksijen membrane ekstrakorporeel* (ECMO). 

Ina woodi kadi mbaawka mawninde ɓiɗɗo gorko e huutoraade ƴiye gonɗe e nder reedu neɗɗo . E hitaande 2002, anndaa wonde seedanteeje ƴiye ummoriiɗe e ƴiye endometrium pinal ittaaɗe e dokkuɗo neɗɗo ina mbaawi mawnude.   Ndeen sample ƴiiƴam ɗam waylaama ngam waɗde sifaa reedu naftooru, caggal ɗuum ƴiiƴam aadee waɗtaa e nder ƴiiƴam ɗam. Embriyoŋaaji ɗii njuɓɓinaama no moƴƴi e nder reedu artificiel, puɗɗii mawnude. Kono tan, jarribooji ɗii ngoppitaa caggal balɗe jeegom ngam heddaade e keerol sariyaaji jaɓaaɗi e nder leyɗeele dentuɗe Amerik.

## Tuugnorgal