Neɗɗaagu jinnaaɓe

**Neɗɗaagu jinnaaɓe** (mbaydi sifaa : **jinnaaɓe-neutral** ), anndiraango kadi **neɗɗaagal jinnaaɓe** walla **dille neɗɗaagu jinnaaɓe**, ko miijo wonde politikaaji, ɗemngal, e juɓɓule renndo goɗɗe ( njuɓɓudi renndo walla darnde jinnaaɓe )  ina poti reenaade seerndude darnde fawaade e jinnaaɓe walla jinnaaɓe yimɓe . Ɗumɗoo ko ngam haɗde njiyaagu ummoriingu e miijo wonde ina woodi darnde renndoyankoore nde jinnaaɓe gooto ɓuri waawde huutoraade. Ceerndagol potal rewɓe e worɓe e nder daartol ina waɗi batte keewɗe e nder renndo, haa arti noon e yeeyde, pijirlooji, jaŋde e karallaagal jibinannde. Ngam ɓeydude jokkere enɗam hakkunde rewɓe e worɓe e ɗii duuɓi cakkitiiɗi, renndo ngoo ina teeŋtini huutoraade ɗemngal kuuɓtodinngal e wallitde potal.

## E nder politik
Waɗooɓe jojjanɗe aadee ina mbaawi wallitde politikaaji renndo baɗaaɗi ngam ittude ceergal hakkunde rewɓe e worɓe. Neɗɗaagu rewɓe e worɓe e nder sariya waylii sifaa luural jowitiingal e cukaagu, ɗum noon ina addana worɓe waawde rokkeede cukaagu mum en so tawii ko ceergal. 

Sifaa sariyaaji jinnaaɗo ko huunde nde yimɓe transgender en njiylotoo ; won e leyɗeele, ngam waawde siforeede e nder sariya wonde ko jinnaaɗo keso, yimɓe ina poti waɗde ko adii fof opereeji ngam waylude jinnaaɗo mum en, tawa ina addana ɗum en sterilisation . 

Kaliforni naati e Oregon e darnde mum ngam anndude ŋakkeende rewɓe e worɓe. Ñalnde 15 oktoobar 2017, guwerneer Kaliforni biyeteeɗo Jerry Brown siifondirii e sariya keso, baawɗo rokkude yimɓe mbaawka suɓaade ko aldaa e jinnaaɓe e kaayitaaji dowri.  Ñalnde 9 oktoobar 2021, guwerneer Gavin Newsom siifondirii e Asaambele Kaliforni kuulal 1084 ɗaɓɓoowo e departemaaji keewɗi e nder Kaliforni yo njogo taƴre sukaaɓe nde alaa ko woni e mum so wonaa jinnaaɓe. 

Laabi sariyaaji ngam anndude jibinannde ina tuugnii e miijooji jowitiiɗi e jinnaaɓe, kono ɗiin laabi ina njogii caɗeele nde tawnoo mbaydiiji galleeji ina ceerti. Caggal nde dewgal hakkunde gorko e debbo laawɗinaa e nder leyɗeele dentuɗe Amerik, ñaawirɗe e sarɗiiji ina poti ƴeewtaade no kuule jibinannde kuutortee so tawii ɗe mbaawaa tuugnaade e miijooji aadaaji jowitiiɗi e jinnaaɓe. Ɗum addani yiylaade tuugnorgal goɗɗal ngam jibinannde sariya, ina jeyaa heen anniya, golle, e nanondiral wonaa tan e biyoloji walla dewgal. 

## Bumre jinnaaɓe
 
Bumre jinnaaɓe ko gollal ngal seerndaani yimɓe e jinnaaɓe. 

Neɗɗo mo wumre jinnaaɓe, alaa e sago o wonda e miijooji dille tawaaɗe e nder mbaydiiji jowitiiɗi e jinnaaɓe, hay so tawii noon ɗeen ciimtol ina mbaawi jeewteede. 

Yeru, wumre jinnaaɓe ina waawi waɗde e nder ƴettugol kanndidaaji kesi ngam heɓde posto golle. Gollotooɗo oo ɓuri tiiɗnaade ko e resume e ɓataake cover, wonaa tiiɗnaade e jinnaaɗo maɓɓe. Ɗuum ina usta ŋakkeende jinnaaɓe, firti ko ina woodi ɓurondiral hakkunde jinnaaɓe gooto ngam ɓurde goɗɗo oo e won e toɓɓe e darnde. 

## Ɗemngal ngal alaa ko woni e mum so wonaa jinnaaɓe
**Ɗemngal gonngal hakkunde jinnaaɓe**, walla **gonngal hakkunde jinnaaɓe** ko sifaa prescriptivisme linguistique baawɗo ittude (walla ustude) tuugnorgal jinnaaɓe e kelme cifotooɗe yimɓe. Ɗuum ina waawi addande en ustude huutoraade tiitooɗe golle keertiiɗe, ko wayi no *polis/polis debbo*, *pompiyee*, *stewardess*, *hooreejo*, e, *e* ko waawi siforaade fof, e dow ballal kelme potɗe jowitiiɗe e jinnaaɓe ko wayi no *polis*, *pompiyee*, *chaflightor* and *charsonte* ). Helmere woɗnde keertinnde e jinnaaɓe, ko wayi no *actor* e *actress*, ina mbaawi lomtineede e helmere gorko adannde ( *actor* huutorteeɗo e jinnaaɓe kala).

Ɗemngal kuutorteengal e jarribooji kuuɓtodinɗi ina waawi battinde e ŋakkeende golle tuugiiɗe e jinnaaɓe. Wiɗto ƴeewndorɗe naatgol duɗe jaaɓi haaɗtirde Israayiil hollitii wonde huutoraade mbaydiiji ɗemɗe ɓurɗi huuɓtodinnde ina usta ŋakkeende golle hakkunde rewɓe e worɓe e nder taƴe keewɗe ko ina tolnoo e joyaɓal. Ina gasa tawa ɗemngal gonngal hakkunde jinnaaɓe ina waawi saabaade caɗeele e nder mbaydiiji teskinɗi, sibu wiɗtooɓe ɓee njiyti wonde ngalɗoo nanondiral ɗemngal ina ɓeyda teeŋti noon e golle rewɓe tawa ina jogii batte bonɗe e ko worɓe njiyti koo.

## Tuugnorgal