open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shina Peller

**Shina Abiola Peller** (jibinaa ko 14 lewru Mbooy hitaande 1976) ko jom ngalu, politik, golloowo, kadi ko tergal Asaambele ngenndi 9ɓo. Ko kanko woni hooreejo e gardiiɗo fedde sosiyeteeji Aquila e Club Quilox. Shina Peller ina jogii tiitooɗe ɗiɗi ɗee kala, hono Ayedero leydi Yoruba e Akinrogun leydi Epe, Lagos, leydi Najeriya..

## Ɓawo
Shina abiyola peller ko ɓiy alhaja silifat e professeur moshood abiyola peller. O mawni ko e galle juulɓe. O rewi iwdi maako haa Iseyin, lesdi Oyo haa woyla-fuunaange lesdi Naajeeriya. O janngi Innjiniyaar Kimiiya to Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Ladoke Akintola, Ogbomosho, Naajeeriya, ɗo o heɓi dipolom makko gadano e hitaande 2002. Caggal ɗuum, o heɓi dipolomaaji makko ɗiɗaɓi e njuɓɓudi njulaagu kadi to Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Ladoke Akintola e hitaande 2013. O golliima e hitaande 2013 kuugal lesdi Naajeeriya (NYSC) ɗon mari haaje kala janngooɓe lesdi Naajeeriya.

## Golle politik
Peller ko tergal e kawtal ngal (APC), o hollitii anniya makko ngam tawtoreede les njiimaandi kawtal ngal ngam wonde tergal e suudu sarɗiiji leydi ndi, tawa ina lomtoo diiwaan Iseyin/Itesiwaju/Iwajowa/Kajola to diiwaan Oyo.

Ñalnde 5 lewru Oktoobar hitaande 2018, Shina Peller heɓi nasaraaku suɓol arandewol ngam suɓol hooreejo lesdi Naajeeriya ngam suɓol lseyin/ltesiwaju/Kajola/lwajowa dow laylaytol kawtal hoore lesdi Naajeeriya (APC) ngam suɓol mawngol lesdi Naajeeriya 2019 nden o heɓi jooɗorde nden. O heɓi jooɗorde suudu sarɗiiji e nder diiwaan makko ñalnde 23 feebariyee 2019 kono o dañii woote ngam artirde senaateer. Jooni o woni ko e dogde e nder suudu sarɗiiji leydi Najeriya e les njiimaandi lannda Accord.

## Tuugnorgal
Engenni ɗemngal

**Ɗemngal engenni Ɗemngal** nder diiwol bayelsa foobina leydi naajeriya. rivers
## Natal

Engenni ko ɗemngal ceertungal no feewi, jogingal affikation seeɗa.  Alaa fof sifaa keewal konnguɗi. Ina waɗi binndanɗe laaɓtuɗe, kono alaa binndanɗe laaɓtuɗe . Ina woodi luural ɗiɗmal to bannge kollitooje, kollitooje pronominal e adnominal ina nanndi (hono no Engele nii ). Haalaaji ina maantiniree fannu timmuɗo / timmuɗo, kono alaa ko woni e sahaa ɓennuɗo.  ko ɗemngal SVO kuutortoongal jokkere enɗam . Sifaaaji, kollitooji, e limooje ina njokki e innde nde cifotoo. Eey–alaa naamne ina maantiniree partikel keeriiɗo, yahoowo e joofnirde naamnal ngal. Negation hollirta ko waylo waylo tonngoode.

## Siistem binndol
Engenni ina winndaa gila e kitaale 1930, e fuɗɗoode mum ko e leppi, e nate e jimɗi diine, walla firo deftere nde. Ɗuum waɗii duuɓi capanɗe keewɗi hade binndanɗe ɗe ngonaa diine yaltude e ɗemngal Engele. E kitaale 1970, golle binndol keewɗe njaltinaama e juuɗe Joycelyn Clevenger walla Mosaic Urugba e eɓɓaande janngooɓe maayooji. Firo Alkawal Kesal, *Baibulu Eba Fai* wurtinaama nder hitaande 1977 diga kawtal Bibel lesdi ndi'i. Alkule ɗe alkule 9 e alkule 25 ina kuutoree e epoo.

E hitaande 2011, alkule kese jogiiɗe daandeeji 10 e alkule 30 ƴettaa, muulaa.

### Golle cifaaɗe
Lateef Raji

**Lateef Oludare Raji** (12 Oktoobar 1962 – 14 Ut 2017) ko gonnooɗo jaagorgal ko feewti e humpito e peeje to gonnooɗo guwerneer diiwaan Lagos, hono Babatunde Raji Fashola. O woniino kadi komisinaajo gonnooɗo guwerneer diiwaan Lagos, hono Bola Tinubu. O woniino tergal golloowo e goomu suɓngooji diiwaan Lagos (LASIEC) hade makko maayde e hitaande 2017.

## Cukaagu e jaŋde
Raji jibinaa ko to diiwaan Ondo. O fuɗɗii jaŋde makko ko e duɗal jaaɓi haaɗtirde Irekari, Idoani, hakkunde hitaande 1974 e 1978. O naati kadi duɗal jaaɓi haaɗtirde New Church, Owo, diiwaan Ondo e hitaande 1978, o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde ordinateer e hitaande 1980. Caggal ɗuum, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos ngam janngude daartol. O heɓi Bachelor of Arts (Hons) e hitaande 1997, o heɓi kadi dipolom makko master e daartol e hitaande 2000.

## Golle e politik
Raji fuɗɗi kuugal maako bana Editor haa Ahrada West African Publishing hakkunde 1996 e hitaande 2000, ɓaawo man o heɓi hooreejo e sosiyetee mo o golli hakkunde hitaande 2000 e 2003. O woni kadi wakiliijo lesdi Naajeeriya haa World Education Centre30 caggal mum wonti gardiiɗo / mawɗo gollordu Thrazel Nigerian. Caggal ɗuum o winnditii ngam heɓde seedantaagal doktoraa to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, Lagos.

Raji naati nder siyaasaaku nder hitaande 1999, o warti hooreejo lesdi lagos. O woni caggal ɗuum hooreejo fedde lannda nde lannda kaa wonti fedde. O ɗon mari teddineego ngam o waɗi logo All Progressives Congress ngam jungo maako woni ko jogi limngal limngal limngal limngal limngal lesdi Naajeeriya gila wakkati ɗum Action Congress lesdi Naajeeriya haa wakkati ɗum wayliti APC jooni.

O ɗon mari haaje suɓol lesdi Osodi/Isolo nder hitaande 2011 les platform APC amma o heɓaay ticket lanyol. Caggal mum o toɗɗaama yo o won jaagorgal keeringal to bannge humpitooji e peeje to gonnooɗo guwerneer diiwaan Lagos, Babatunde Raji Fashola hakkunde 2011 e 2015.

E wooteeji mawɗi 2015 o dañii kadi darnde ngam wallitde diiwaan makko ngam suɓaade suudu sarɗiiji Osodi/Isolo kono o dañii tikket lannda oo e Hon. Timothy Olumuyiwa Olubintan nden ɓaawo man o laati ardiiɗo lesdi APC nder jiha kan Ondo nder hitaande 2016.

Ñalnde 29 lewru nduu hitaande 2016, o toɗɗaama tergal goomu suɓngooji diiwaan Lagos (LASIEC) e juuɗe guwerneer Akinwunmi Ambode.

## Nguurndam neɗɗo
Raji ko juulɗo, resi Alhaja Raji, o dañi ɓiɓɓe nayo.

## Wade
Raji maayi ko e waktuuji 14 lewru nduu 2017, tawi ko kanser farinks. Caggal mum o wirnaa ñalnde heen to wuro makko to Idoani, to diiwaan Ondo, e fawaade e diineeji lislaam.

## Tuugnorgal
Noimot Salako-Oyedele

**Noimot Salako-Oyedele** (jibinaa ko 8 lewru Yarkomaa 1966) ko siyaasyanke Naajeeriya, injenieer cellal renndo e karallo ko faati e jeyi leydi, o woniino cukko guwerneer diiwaan Ogun gila 2019.

## Nguurndam gadano
Noimot Salako jibinaa ko ñalnde 8 lewru bowte hitaande 1966 e nder galle maayɗo Prof. O ummii ko Aworiland, Ota, e nder diiwaan laamu Ado-Odo/Ota to diiwaan Ogun. Baaba makko ko jannginoowo leydi Najeriya, ko professeur emeritus to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan.

## Jaangirde
Salako-Oyedele ina jogii dipolomaaji mum ɗiɗaɓi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Imperial College to Londres, to leydi Angalteer, e dipolomaaji mum to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos to bannge ganndal siwil.

## Kugal
Salako-Oyedele fuɗɗii golle mum ko to leydi Angalteer, ɗo o woni Injenieer Dipolomaaji e gardiiɗo eɓɓoore to Ove Arup & Partners hakkunde 1989 e 1995. Injenieer Salako-Oyedele kadi ko gardiiɗo, NOS Nigeria Limited hakkunde 1995 e 201 hakkunde 2014 e 2015 to Sosiyetee ƴellitaare jeyi leydi Glenwood Limited ɗo o woni gardiiɗo mawɗo ƴellitaare njulaagu. O wonti gardiiɗo gollordu, Grenadines Homes Limited e hitaande 2015, darnde nde o joginoo haa o naati e politik partiiji, o yalti e cukko guwerneer diiwaan Ogun.

## Politik
E lewru mars 2019, o suɓaama e yimɓe diiwaan Ogun ngam wonde cukko guwerneer to mawɗo leydi ndii, laamɗo Dapo Abiodun.

## Tuugnorgal
Sani Mohammed

**Sani Mohammed** ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, o ɗonno nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya ngam hukuumaaji rento lesdi Naajeeriya.

Mohammed jibinaa ko to Bida e nder diiwaan Nijeer. O woniino senaateer to diiwaan senaateeruuji Niiseer worgo (2015–2019).

O woni tataɓo e doggol senaateeruuji e wooteeji gardagol leydi 2019. O laɓɓinaama e Goomu ngenndi gollordu lannda makko, kanko e senaateeruuji Zoneeji keddiiɗi ɗii, ñalnde 4 oktoobar 2018 ngam tawtoreede woote gardagol leydi. Caggal ɗuum, innde makko lomtinaa e hojomaaji cakkitiiɗi ɗii, o waɗti ɗum Bima Mohammed Enagi.

## Njeenaaje e teddungal
Doktoraa ganndal (Honoris Causa): Duɗal jaaɓi haaɗtirde Gregory, Uturu, leydi Nijeer

## Tuugnorgal
Mohammed Sabo Nakudu

**Sabo Mohammed Nakudu CON** (jibinaa ko 11 lewru Yarkomaa 1960) ko senaateer mo diiwaan Jigawa, diiwaan Jigawa, leydi Najeriya. O wonii tergal e fedde All Progressives Congress (APC) O meeɗiino wonde tergal e Yiilirde Ngenndiire, Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Fedde Karallaagal Minna . O woniino kadi hooreejo goomu hooreejo leydi Jigawa ko feewti e miniraaji tiiɗɗi. O golliima e suudu sarɗiiji leydi ndii fotde duuɓi ɗiɗi (2007-2011) e (2011-2015). O laati kadi Senator lesdi Naajeeriya hakkunde hitaande 2015 e 2019. O anndinaama o heɓi jaalorgal dow lesdi Jigawa South West diga ardiiɗo lesdi Naajeeriya, Prof. Adamu Isge. O anndinii Sabo heɓi 224 543 woote ngam foolde ƴamoowo maako PDP, Mustapha Sule Lamido, mo heɓi 143 611 woote. Caggal wooteeji 2019, Sabo Nakudu halfinaa hooreejo goomu senaa ngam ƴellitde ngalu dowri (petrol). Ɗum addani mo caggal ɗuum ardaade Goomu Ad-hoc jowitiingu e PIB (Projet de loi de l’industrie pétrolière) ɓooyɗo. Senaa ñalnde alkamiisa 1 sulyee 2021 ƴettii kuulal jowitiingal e njulaagu petroŋ (PIB) caggal fotde hitaande diisnondiral. Nde ɗum ƴeewtaama laabi keewɗi e nder duuɓi sappo e tati jawtuɗi ɗii fof gila nde fuɗɗii hollireede e nder Asaambele ngenndi e hitaande 2008, PIB ina waɗi denndaangal sariyaaji 16 petroŋ leydi Najeriya, ɗi cifotoo ko no laamu nguu foti dañde ngam daɗndude jom en jawɗeele en e nder leydi ndii.

Ñalnde talaata 11 lewru nduu hitaande 2022, Nakudu hokkaama teddungal ngenndiwal koolaaɗo kuuɓal leydi Nijeer, hono hooreejo leydi ndii, hono Muhammadu Buhari. Ɗum ko ngam darnde makko e darnde makko e golle laamu e golle makko e nder Asaambele 9ɓo Senaa.   

## Njeenaaje e teddungal
Njeenaaje ɓurɗe moƴƴude ɗe Foundation Arewa ngam Jam, Ƴellitaare & Ɓamtaare rokki. Oktoobar 2015.

KOMANNDAAJI ORDO NIISER (CON)

## Tuugnorgal
Yar'adua Abubakar Sadiq

**Yar'adua Abubakar Sadiq** ko siyaasyanke Naajeeriya mo diiwal Katsina, Naajeeriya.

## Nguurndam politik
Yar'adua Abubakar Sadiq woniino senaateer lomtotooɗo diiwaan Katsina hakkundeejo. E hitaande 2023, o woniino ƴamoowo guwerneer e nder wooteeji guwerneer diiwaan Katsina e les njiimaandi lannda All Progressives Congress. E nder kampaañ makko, o teeŋtinii jaŋde makko e karallaagal makko.

## Tuugnorgal
Uba Sani

**Uba Sani ListenR** (jibinaa ko 31 lewru Duujal hitaande 1970) ko injenieer e dawrugol leydi Najeriya, o woniino guwerneer diiwaan Kaduna gila 2023. Ko adii ɗuum o woniino senaateer lomtotooɗo diiwaan senateeruuji Kaduna hakkundeejo gila 2019 haa 2023.

## Kugal
Sani nasti nder siyaasaaku ɓaawo wartuki Demokaraasi haa lesdi Naajeeriya nder hitaande 1999, nden o walli hooreejo lesdi Naajeeriya, hooreejo Olusegun Obasanjo. Caggal nde o heɓi woote gardagol leydi ndii, Sani waɗaa jaagorgal keeringal to bannge geɗe renndo to hooreejo leydi ndii. O golliima kadi to njuɓɓudi laamorgo leydi ndii (FCTA) e won e golle wasiyaaji to ministeer FCT e oon sahaa, Nasir Ahmad El-Rufai e ministeer koɗki e golle diiwaan Kaduna. E hitaande 2011, Sani hawtii e woote gardagol leydi ngam suɓaade hooreejo leydi ndii ngam suɓaade hooreejo leydi Kaduna kono o dañii darnde wootere, e hitaande 2015, guwerneer diiwaan Kaduna, Nasir Ahmad el-Rufai, toɗɗii mo ngam wonde jaagorgal keeringal, to bannge politik e hakkunde laamuuji. Ammaa nder hitaande 2019, Sani holli yidde maako, nden o suɓi laawol ɗiɗaɓol ngam suɓugo jooɗorde senateer Kaduna Central les lannda siyaasaaku laamu, All Progressives Congress (APC), nden o suɓaama senateer wakkati suɓol lesdi Naajeeriya nder lewru February 2019. E hitaande 2022, Sani suɓi limngal APC ngam suɓol guwerneer 2023 nder jiha Kaduna..

Sani sosi Uba Sani Foundation nder hitaande 2018. Kuugal hukuumaaji pamari ɗin woni ngam ɓesdugo heɓugo kuuɗe njamu booɗɗe, jangirde e ɓesdugo nguurdam yimɓe ɓe walaa ceede nder leydi Naajeeriya.

2023 woote gardagol leydi
Sani wurti bana kanndidaajo guwerneer lesdi Kaduna ngam suɓol 2023. O limtaama e kanndidaa ngam haɓaade Sani Sha'aban e Bashir Abubakar ngam heɓde primaire. Sani ina sikkaa ko kañum woni kanndidaa El-Rufai toɗɗaaɗo.

## Wooteeji guwerneer Kaduna
Sani heɓi jaalorgal dow cuɓol guwerneer lesdi Kaduna nder hitaande 2023 bee 730,002 woo...

## Tuugnorgal
Maimuna Waziri

**Maimuna Waziri** ko jannginoowo kemikal to leydi Najeriya, kadi ko o cukko hooreejo tataɓo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Fedde nde, Gashua. O toɗɗaa ko e hitaande 2021 caggal batu joyaɓo diisnondiral duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal.

## Kugal
Ummital makko e VC tataɓo duɗal jaaɓi haaɗtirde Fedde Gashua ko caggal nde o fotnoo hawrude e 47 professeur e nder duɗal ngal, 25 naamnaama e nder diiso ngoo kadi o toɗɗaama e diiso ngoo e nder kanndidaaji tati ɓurɗi moƴƴude ngam wonde debbo gadano cukko hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Fedde Gashua. E hitaande 2023, Maimuna hono cukko hooreejo FUG ardii toɗɗagol Ibraahiima Ahmed Jajere e Mohammed Attai Yakubu hono cukko hooreejo jaŋde e njuɓɓudi duɗal ngal, kamɓe fof.

## Jokkondire yaajɗe
VC page Maimuna Waziri e lowre FUG

Hello Maimuna e OWSD

## Tuugnorgal
Setonji David

**Setonji David** (jibinaa ko 12 lewru Duujal hitaande 1959) ko politikaajo leydi Naajeeriya, ko kanko woni hooreejo suudu sarɗiiji leydi Lagos, o lomtii diiwaan Badagry II gila hitaande 2015. Ko kanko wonnoo hooreejo goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde ɓalli e ƴellitaare wuro.

## Tuugnorgal
Rasheed Adebola Shabi

**Rasheed Adebola Adekola Shabi** ko injenieer kemikal, koolaaɗo kuuɓal, e koolaaɗo kuuɓal leydi Naajeeriya, ko o golloowo hannde e nder suudu sarɗiiji leydi Lagos, ko o lomtotooɗo diiwaan Lagos mawɗo II..

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Rashiid Adebola Shabi jibinaa ko to diiwaan Lagos. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu fedde Kano ngam jaŋde makko hakkundeere. O yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos (UNILAG), o heɓi toon bakkaa makko (B.Sc.) e ganndal kemikal. Caggal ɗuum o heɓi Master ganndal (M.Sc.) e Innjiniyaaruuji kemikal e Master ɗiɗmo (M.Sc.) e ganndal njuɓɓudi nokkuuji, ɗiin ɗiɗi fof ko e duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos. O wonii hannde ko doktoraa to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan to bannge njuɓɓudi taariindi.

## Kugal

## Golle laamu
Ko adii nde o suɓotoo e nder suudu sarɗiiji, Shabi ina joginoo golle e nder sarwiis laamu leydi Lagos, o woniino gardiiɗo mawɗo e hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e taariindi leydi Lagos (LASEPA) tuggi 2008 haa 2017.

Caggal nde o woni e LASEPA, o woniino jaagorgal keeringal to Guwerneer ko feewti e taariindi, ɗo o waɗi darnde mawnde e nder "Eɓɓoore Lagos laaɓtunde" e les njiimaandi Guwerneer Akinwunmi Ambode.

## Golle politik
E nder wooteeji mawɗi 2023, Shabi haɓaama e jooɗorde diiwaan Lagos II e nder suudu sarɗiiji leydi Lagos e les njiimaandi fedde wiyeteende All Progressives Congress (APC). O heɓi woote ɗee, o lomtii nulaaɗo gadano jahduɗo e suudu sarɗiiji.

Nde o naati e Asaambele 10ɓo, o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji (Parastatals). E nder ngal ɗoon darnde, omo huutoroo ƴeewndo e nder gollorɗe ko wayi no Lagos Water Corporation (LWC) e LASEPA, ngam tabitinde golle politikaaji dowlaaji e jokkondiral hakkunde laamu e gollorɗe.

## Tuugnorgal
Nasiru Shehu Bodinga

**Nasiru Shehu Bodinga anndiraama kadi Nasiru Bobo** (jibinaa ko 11 mars 1988 ) ko siyaasaajo Naajeeriya, kadi ko o tergal jooni e nder suudu sarɗiiji leydi ndii 10ɓo, omo lomtoo Dange Shuni, Bodinga, e Tureta diiwaan fedde nde gila lewru Juko 2023.

## Nguurndam e golle puɗɗaaɗe
Nasiru jibinaa ko ñalnde 11 marse 1988 to wuro Bodinga. O jokki jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Usmanu Danfodiyo, o heɓi ɗoon seedantaagal ganndal politik. E nder wooteeji mawɗi leydi Naajeeriya ɗi hitaande 2023, Nasir ƴami jooɗorde suudu sarɗiiji leydi ndi, o lomtii diiwaan Dange Shuni, Bodinga, e Tureta, o woni kanndidaajo ngam suɓaade hooreejo leydi Naajeeriya (APC)..

O heɓi 40 994 woote o fooli luulndo makko ɓurngo ɓadaade, hono Balarabe Shehu Kakale mo o heɓi 35 687 woote caggal wooteeji ɓeydooji.. 

## Tuugnorgal
Wasiu Sanni

**Wasiu Eshilokun Sanni** (jibinaama 24 mars 1961) ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, o laati senaajo lesdi Naajeeriya gila hitaande 2023. O laati cukko hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Lagos diga hitaande 2015 haa hitaande 2023.

## Tuugnorgal
Ibraheem Shittu

**Ibrahiima Shittu** ko siyaasyanke Naajeeriya. O wonii hannde ko Wakiiliijo Dowlaaji Dentuɗi ngam lomtaade diiwaan Saki West to suudu sarɗiiji Dowlaaji Dentuɗi Oyo.

## Tuugnorgal
Adoki Tonye Smart

**Adoki Tonye Smart** woni siyaasaaku lesdi Naajeeriya, jooni o ɗon mari ardiiɗo lesdi Naajeeriya haa suudu joonde diidaaɗi lesdi Rivers.

## Tuugnorgal
Ɗemngal Ososo

**Ososo** ko ɗemngal Edoid e leydi Najeriya  ta fara diiwol kogi foobina hirna lesdi naajeriya

## Tuugnorgal
Israel Sunny-Goli

**Israel Sunny-Goli** ko siyaasaajo Naajeeriya, tergal nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya 9ɓo. O woniino tergal e suudu sarɗiiji leydi Bayelsa hade makko suɓeede e nder suudu sarɗiiji leydi ndii.ng a team of thugs to attack a Deputy Commissioner of Police Kola Okunola who was leading a team of security operatives providing security to voters and INEC officials and materials in Twon, Brass Local Government Area during the February 24th, 2019 National Assembly elections.

## Golle politik
Sunny-Goli suɓaama nder Asamblee lesdi Bayelsa ngam wakiltaaki lesdi Brass 1 haa o laati haa o suɓaama nder Asamblee lesdi. O suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i diga lesdi Nembe/Brass dow tikket kawtal hoore lesdi ndi'i, APC nder hitaande 2019 ɓaawo o fooli lanyol lesdi Demokaraasi, kanndidaajo PDP, Marie Ebikake. Sunny-Goli heɓi 41 150 woote ngam foolde Ebikake mo heɓi 19 279 woote. Luutndiiɗo makko, Ebikake salii njeñtudi woote ɗee, o luulndii woote ɗee to ñaawirdu ɗaɓɓaande woote haa e ñaawirdu appeal kono o waawaano heɓtude mandat oo e juuɗe Sunny-Goli nde tawnoo ɗaɓɓaande makko jaɓaaka sabu ŋakkeende hujjaaji binndaaɗi.

Sunny-Goli dogi ngam hootugo tikket hootugo haa suudu joonde diidaaɗi lesdi nder cuɓi 25 lewru February 2023 amma o majjini kanndidaa PDP e gonnooɗo luutndiiɗo Marie Ebikake mo heɓi 11,145 woote do fooli Sunny-Goli jooɗiiɗo jooni mo heɓi tan 6,755 woote haaje][citation.

## Tugguɓe
Balɗe seeɗa ɓaawo bayyinaango maako dow o heɓi jaalorgal lesdi Nembe/Brass, Sunny-Goli nanngaama haa Abuja ngam o wi'a o ardii kawtal wuyɓe ngam ɓe ɗon ƴama cukko komisinaajo polis'en Kola Okunola mo ardii kawtal hukuumaaji rento ngam hokkugo kisal suɓooɓe e ardiiɓe Local Govera e nder INEC e nder wooteeji Asaambele ngenndi ñalnde 24 feebariyee 2019.

## Tuugnorgal
Eruwa ɗemngal

**Ẹrụwa** ko ɗemngal Edoid to leydi Najeriya .

## Fonoloji
Siistem, alkule  Ẹrụwa ina famɗi ɗo ustii e mo feewnaa ngam proto-Edoid. Alkule jeenay ina ngoodi e nder limlebbi ɗiɗi harmonic, /i e gooto o u/ e /ɪ ɛ gooto ɔ ʊ/ . 

Ɗemngal ngal ina jeyaa e ko addani ɗum jogaade jokkorgal nofru fonetik ; [m, n] lomtoo e [b, l], fawaade e alkulal gonngal les ngal ko haala walla ko nofru. Ko ɓadii /ʋ, ɹ, j, w/ ina njogii kadi alofoneeji nofru. Innde ndee ko: 

## Tuugnorgal
Ɗemngal Epie

**Epie** (walla **Epie–Atịsa** ) jeyaa ko e ɗemɗe Delta Edoid ɗe yimɓe Epie–Atissa kaalata  e nder leydi Najeriya .

## Fonoloji
Ɗemngal ngal ina jogii mbaydi ustiindi seeɗa, so en ƴeewtindiima e proto-Edoid, ko alkule jeetati ; ɗiin mbaɗata ko denndaangal harmonic ɗiɗi, /i e gooto o u/ e /i ɛ gooto ɔ ʊ/ .

Epie ina jogii tan ko jokkere nofru laaɓtunde fonetik, /m/ ; [n] ina wayloo e [l], fawaade e alkulal gonngal les ngal ko haala walla ko nofru. (Ko ɓadiiɗi keddiiɗi ɗii, /j ɣ w/, ina nasa kadi e ndeeɗoo darnde : ƴeew ɗemngal Edo ngam ngonka nannduka.) Innde ndee ko: 

## Tuugnorgal.

* Tomaas, Elayin e Kay Wiliyamson. 1967. "Doggol kelme delta Edo: Epie, Engenni, Degema." E nder binndanɗe sahaa e sahaa fof 8, h.&nbsp;105. Accra : Duɗal ganndal Afrik, Duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan.
Samaila Suleiman

**Samaila Suleiman** (jibinaa ko 3 lewru feebariyee 1981) ko politikaajo leydi Najeriya, o golliima e nder suudu sarɗiiji leydi Najeriya, gardinooɗo diiwaan Kaduna to bannge worgo leydi Kaduna, gila 2015 haa 2023 Lannda yimɓe caggal nde nafoore ɓiy guwerneer Nasir El-Rufai, Bello, e jooɗorde mum e nder suudu sarɗiiji

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Samaila Suleiman jibinaa ko to diiwaan Kaduna, leydi Najeriya, ñalnde 3 feebariyee 1981 e nder galle politik Hausa. Suleymaan ko ɓiy Alhaji Abdu Suleymaan mawɗo dowla, politik mawɗo. Baaba maako ɗon hoosa yimɓe ɗuuɗɓe bana neɗɗo marɗo semmbe masin, mo ɗon nasta nder ko ɓuri ɗuuɗugo nder kuuɗe siyaasaaku nder jiha Kaduna.

Suleiman janngi to duɗal laamorgo Kaduna ɗo o heɓi jaŋde makko leslesre gila 1988 haa 1993 e jaŋde makko hakkundeere gila 1994 haa 1999. O naati e duɗal jaaɓi haaɗtirde Abubakar Tafawa Balewa, Bauchi, ɗo o heɓi dipolomaaji makko leslese e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Belloduh la20 master e geɗe hakkunde leyɗeele e dipolomasi tuggi 2008 haa 2009.

## Golle siwil
Nde o heɓi dipolomaaji makko leslesɗi e hitaande 2004, Suleiman yahi gollodaade e Refinery Kaduna hakkunde 2005 e 2006, caggal ɗuum o waɗii mbayliigu golle to leydi Nijeer LNG tuggi 2007 haa 2008, caggal ɗuum o resign Komiseer Enerji to Nijeer tuggi 2009 politik.

## Golle politik
Suleiman adii suɓaade nder laamu lesdi bana hooreejo laamu lesdi diga Kaduna woylaare nder jiha Kaduna les hukuumaaji pamari lesdi ndi'i (CPC) nder hitaande 2012. Ko kanko tan woni siyaasaaku mo heɓi nasaraaku suɓol laamu lesdi ndi'i les CPC ngam o renndini diiwal gootal bee wakkati man cukko hooreejo lesdi Naajeeriya Democratic parti ( People' ParP).

E hitaande 2015, Suleiman fuɗɗii suɓaade e nder suudu sarɗiiji leydi Najeriya. O lomtii cukko hooreejo leydi ndi, Hon. Garba Mohammed Datti ngam won'de hooreejo 2ɓo Asaambele ngenndi 8ɓo Goomu suudu sarɗiiji ngam miniraaji solid caggal nde o salii hooreejo goomu ngu hooreejo leydi Yakubu Dogara ardii mo.

## Tuugnorgal
Funmi Tejuosho

**Adefunmilayo Tejuosho** (nee Smith) (jibinaa ko 25 mars 1965) ko politikaajo Naajeeriya, ko kanko woni hooreejo suudu sarɗiiji leydi Lagos, o lomtii diiwaan Mushin I. Ko kanko woni hooreejo goomu suudu sarɗiiji leydi Lagos ngam kaalis.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Tejuosho jibinaa ko to diiwaan Lagos, e nder galle Ademola Smith, ganndo ko faati e ñawuuji, golloowo e laamu leydi Najeriya. O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, to Akoka, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Queen’s College, to Lagos, o timmini jaŋde makko hakkundeere to West Virginia. Caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde West Virginia, o janngi toon Biology. Caggal ɗuum o heɓi dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Buckingham. Tejuosho ina jogii doktoraa mum. e nder sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos.

## Kugal
E nder hitaande golle makko sukaaɓe, o woniino jannginoowo to duɗal makko alma mater, duɗal Queens, Yaba. Caggal noddaango makko to bar, o naati e sarwisaaji Ademola Odunsi & Co. E hitaande 1996, o woniino tergal e fedde wiyeteende Grassroot Democratic Mouvement e les njiimaandi Abacha nde juutaani, o woniino kanndidaa suudu sarɗiiji lannda ka hade eɓɓaande demokaraasi ndee woppeede. E fuɗɗoode republique nayaɓere, o naati e fedde wiyeteende Alliance pour la Démocratie. E hitaande 2003, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi Lagos ngam lomtaade diiwaan Mushin I. E nder suudu sarɗiiji leydi ndii, Tejuosho wallitorii kuulal ngal caggal mum anndiraa sariya leydi Lagos ngam reende fitinaaji nder galleeji e hitaande 2007. Sariya oo ina rokka yamiroore reende tooñooɓe e nder galleeji mum en. O heɓi ballal ngam winndugo eɓɓoore kuugal man diga ɓataake dow ko laarani fitinaaji nder saare ngam taskaram maako LLM haa jangirde mawnde Lagos.

O yahi haa o jogi kuuɗe e kuuɗe feere-feere nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i hawtaade e cukko hooreejo hukuuma kan, cukko hooreejo hooreejo lesdi Lagos dow ko laarani ceede.

O toɗɗaa ko cukko hooreejo leydi e hitaande 2007 kono o woppitaa e hitaande 2009. Caggal nde o woppitaa, wiɗtooji keewɗi mbaɗaama ngam humpitaade tolno jaŋde lomto makko e won e tuumooɓe mo kono njeñtudi tuume ɗee yaltinaaka.

## Nguurndam neɗɗo
O resii Omoba Kayode Tejuosho jeyaaɗo e galle laamorɗo Tejuosho to diiwaan Ogun, leydi Najeriya. Ɓe kawri ɓe ndañi ɓiɓɓe nayo.

## Tuugnorgal
Olatoye Temitope Sugar

**Olatoye** **Temitope Sugar** (1973 – 9 mars 2019) wonnoo ko tergal e suudu sarɗiiji leydi ndii, lomtotooɗo diiwaan laamorɗo leydi ndii Lagelu / Akinyele e hooreejo, Goomu suudu sarɗiiji leydi ndii ngam ƴellitaare wuro e peewnugol diiwaanuuji leydi ndii. O woniino kadi kanndidaa senateer to Oyo hakkundeejo e les njiimaandi lannda Action Democratic e wooteeji 2019.

## Nguurndam e heblo arano
Sukaare ɗon mari diga Efungade-Onigbodogi, Alafara Oje haa Ibadan woyla-fuunaange lesdi Oyo nden gure taaniraaɓe maako woni Onigbodogi e Alape ɗiɗo fuu nder lesdi Lagelu lesdi Oyo. Suka biyeteeɗo Temitope oo janngii duɗal leslesal to duɗal leslesal St Michael, Yemetu e duɗal leslesal I.M.G, Beyerunka, Alafara Oje kamɓe ɗiɗo fof to Ibadan. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ikolaba, to duɗal jaaɓi haaɗtirde St Luke, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Molete e Alugbo, to Egbeda, fof ko to Ibadan, to diiwaan Oyo ngam jaŋde makko to duɗal hakkundeewal. Caggal ɗuum o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde toownde to Abeokuta, to diiwaan Ogun, ɗo o heɓi seedantaagal makko jaŋde ngenndiwal. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan ɗo o heɓi dipolom makko leslesre, kadi o heɓi kadi dipolom makko master..

## Golle politik
Golle politik Sugar puɗɗii ko e toɗɗagol politik e nder laamu nokku Odeda. Ndeen o toɗɗaama ngam wonde jaagorgal keeringal to bannge diiwaan Ogun e les njiimaandi mawɗo leydi ndii, Otunba Gbenga Daniel nde o woni hooreejo sukaaɓe PDP e nder diiwaan Senator cakaari Ogun duuɓi. O laati hooreejo Aspirant nder diiwal laamu lesdi Lagelu nder jiha Oyo nder hitaande 2007 les njiimaandi lanyol Democratic People (PDP) nden o laati ɓaawo man delegate PDP lesdi Oyo nder hitaande 2008.

Sugar suɓaama nder suudu sarɗiiji leydi Oyo e hitaande 2011 ɗo o suɓaa e les njiimaandi lannda accord e hitaande 2015, o fooli jooɗorde suudu sarɗiiji ngam wallitde Lagelu/Akinyele e les njiimaandi All Progressive Congress (APC) mo o heɓi. E hitaande 2018, Sugar ummii e lannda Action Democratic Party, o dañii darnde senaateer lomtotooɗo diiwaan senaateer hakkundeejo Oyo. O fooli woote ɗe ko kanndidaa APC biyeteeɗo Teslim Folarin.

Wade
Sugar waraama to Lalupon ñalnde 9 mars 2019. O yaawi nawde ɗum to opitaal jaaɓi haaɗtirde, Ibadan ɗo o maayi caggal ɗuum sabu mboros o.

## Tuugnorgal
Abiodun Tobun

**Abiodun Mustainu Tobun** (jibinaama hitaande 1963) ko siyaasaajo e ardiiɗo lesdi Naajeeriya, jooni o woni tergal nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Lagos, o wakiiliijo diiwal Epe I les njiimaandi kawtal hoore lesdi Naajeeriya (APC).

## Nguurndam e Jaŋde Fuɗɗoode
Abiodun Tobun jibinaa ko e hitaande 1963 e nder diiwaan Epe to diiwaan Lagos.O fuɗɗii jaŋde makko leslesre to duɗal leslesal St.

O janngi jaŋde toownde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos, Ikorodu, ɗo o janngi faggudu ndema e njuɓɓudi ƴellitaare, o heɓi dipolomaaji ngenndiiji toowɗi (HND) e njuɓɓudi toowndi e hitaande 1990 e hitaande 1999, caggal ɗuum o heɓi Master e jaŋde sariya (MLS) e hitaande 2003..

## Kugal

## Sarwiis Siwil
Ko adii nde o naatata e politik, Tobun ina joginoo golle maantiniiɗe e nder sarwiis laamu leydi Lagos. O fuɗɗii ko e defterdu to opitaal mawɗo Epe, o ummii ko e darnde e nder Komisariyaa toppitiiɗo golle laamu nokku. O joofniri ko e yiɗde makko e hitaande 2010, o woni hooreejo departemaa (HOD) ngam ndema, laddeeji e ƴellitaare renndo ngam jokkude golle e nder politik.

E nder duuɓi maako ɗi o woni nder kuugal laamu, o laati hooreejo hukuumaaji lesdi Naajeeriya, o laati hooreejo hukuuma lesdi Naajeeriya (NULGE) ngam laamu lesdi Alimosho, ɓaawo man o laati hooreejo hukuumaaji lesdi Naajeeriya ngam laataago hooreejo NULGE nder jiha Lagos.

## Golle politik
Tobun adii suɓaade e nder suudu sarɗiiji leydi Lagos e hitaande 2011 ngam wallitde diiwaan Epe I. O suɓaama kadi e wooteeji tati garooji ɗii (2015, 2019, e 2023), ɗum waɗi mo tergal nayaɓal e nder suudu sarɗiiji leydi ndii.

E nder laamu makko, o joginoo ko golle ardorde keewɗe teeŋtuɗe :

2011–2015 : Hooreejo, Goomu suudu sarɗiiji ngam taariindi.
2015–2023 : Hooreejo, Goomu suudu sarɗiiji golle e njuɓɓudi.
2023–Hannde: Hooreejo, Goomu suudu sarɗiiji ngam njulaagu, njulaagu, njulaagu, e koperatiif.
E hitaande 2023, ko adii udditgol Asaambele 10ɓo, Tobun hollitii anniya mum ngam tawtoreede woote hooreejo suudu sarɗiiji, teeŋtinii wonde ina haani waylude ardorde, hay so tawii noon hooreejo leydi ndii, hono Mudashiru Obasa, suɓaama caggal ɗuum.

## Njeenaaje e njeenaari
Hon. Tobun ina jogii tiitooɗe aadaaji keewɗe, ina heen Balogun leydi Epe, tiitoonde nde laamɓe aadaaji Laamu Epe ndokki mo ngam anndude darnde makko e ƴellitaare diiwaan oo.

## Tuugnorgal
Sonni Gwanle Tyoden

**Sonni Gwanle Tyoden** (22 suwee 1950 – 4 mee 2025) ko jannginoowo ganndal siyaas, gardiiɗo jaŋde e politikyanke mo leydi Najeriya, o woniino cukko guwerneer diiwaan Plateau tuggi 2015 haa 2023. O woniino cukko hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos tuggi 2001 haa 201.

## Ɓawo
Tyoden jibinaa ko ñalnde 22 lewru Seeɗto hitaande 1950. O naati duɗal hakkundeewal sukaaɓe, Gindiri to diiwaan Plateau, to Fuɗnaange Nijeer, ɗo o heɓi seedantaagal duɗal mawngal Afrik hirnaange. Caggal ɗuum o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan ɗo o heɓi dipolomaaji makko (B.Sc) e ganndal politik. O heɓi Master e ganndal (M.Sc) e Doktoraa (Ph.D) e jokkondiral hakkunde leyɗeele e faggudu politik to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lancast

## Backgroun.

## er to leydi Angalteer.
Tyoden sankii ko ñalnde 4 mee 2025, tawi ina yahra e duuɓi 74.

## Kugal
Tyoden fuɗɗii golle mum ko e hitaande 1978, ko o balloowo hooreejo leydi ndi to ministeer sosde laamu diiwaan Plateau. Caggal mum o wonti tergal e gollordu jaŋde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos, ɗo o wonti Professeur timmuɗo e hitaande 1990. Caggal nde Tyoden wonti Professeur e hitaande 1990, o toɗɗaa hooreejo fedde ganndal politik, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Abuja. O arti e alma mater makko, Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Jos e hitaande 2000, o wonti Dean Faculté des Sciences Sociales e hitaande 2001, golle ɗe o joginoo haa hitaande 2005. O toɗɗaa cukko hooreejo duɗal jaaɓi-haaɗtirde Jos ñalnde 12 sulyee 2006, golle maantiniiɗe ɗe o joginoo haa hitaande11 ko Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde ngal. O suɓaama cukko guwerneer lesdi Plateau nder hitaande 2015 les njiimaandi APC..

Njeenaaje e feddeeji
Seedantaagal teddungal ngal Dental gollotooɓe e duɗe jaaɓi haaɗtirde (ASUU), duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos rokki
Njeenaari ardorde jaŋde teddunde ndi fedde Rotary Club Naraguta, Jos, diiwaan Plateau,
Duɗal Naajeeriya ngam haalaaji hakkunde leyɗeele e hitaande 2013
Jaaɓihaaɗtirde ganndal renndo leydi Naajeeriya e lewru Duujal 2014.

## Binndanɗe cuɓaaɗe
Jokkondiral hakkunde lanndaaji e nder lanndaaji : feewde e njuɓɓudi lanndaaji ɓurndi tiiɗde e nder leydi Najeriya.

Mafiyaa Kaduna. Jos: Jaaynde Jaaɓi-haaɗtirde Jos. TakuyaMafiya Kaduna1987.
Beltal hakkundeere nder siyaasa Naajeeriya. AHA.

E ɓiɓɓe leydi e ɓiɓɓe leydi: Dilemma ɓiɓɓe leydi nder Naajeeriya.

Tiyoden, SG (1994). Nokkuure Belt Cakaare nder Equation Doole Naajeeriya. E nder ɓataake Komisiyoŋ ngam batu ngenndiwal dow "Naamnal potal nder Naajeeriya", nokkuure janngirde ɓamtaare, Jaami'aare Jos, 6–7 May.

Mafiyaa Kaduna. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos.

Naajeeriya: Ajenda sukaaɓe ngam teeminannde 21ɓiire. Defte Sibon.

Ngonka renndo-politik nder leydi Ɗum ina jeyaa heen, sifaa njuɓɓudi politik, e sifaa e njuɓɓudi politik e laamu E konngol goɗɗol, e nder njuɓɓudi politik ɗo politik. Faade e nguurndam Republique tataɓo, 203.
Haala cukko hooreejo: Wakkaama haa kawtal 24ɓiire kawtal jaaɓi haaɗtirde Jos.

Haa Naajeeriya jahruɗo yeeso. Sosiyetee bayyinoowo defte biyeteeɗo Triumph.Ƴeew kadi

Doggol cukko hooreejo duɗe jaaɓi haaɗtirde leydi Najeriya

Duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos

## Tuugnorgal
Chris Tarka

**Christopher Tarka** (jibinaama hitaande 1958) ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, jooni o woni hooreejo kuuɗe laamu lesdi Naajeeriya, George Akume. Ko kanko woni ɓiy dawriyanke Najeriya biyeteeɗo Joseph Tarka mo teeminannde 20ɓiire.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Tarka jibinaa ko ñalnde 28 lewru Seeɗto hitaande 1958. Baaba makko, hono Joseph Tarka, ko politikyanke, kadi ko hooreejo fedde wiyeteende Kongres hakkundeejo, lannda politik mawɗo e nder diiwaan hakkundeejo e oon sahaa.

Ngam jaŋde makko adannde, Tarka janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde St. John e duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna Capital. O fuɗɗii ko janngude to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello to wuro Zaria, kono sabu seppo ngo ina jokki, o felliti jokkude jaŋde makko caggal leydi. O timmini jaŋde makko A-Levels to duɗal jaaɓi haaɗtirde faggudu to London, caggal ɗuum o yahi Nebraska ngam janngude ko faati e njulaagu. Mawniiko gorko biyeteeɗo Simeon, ina wonnoo kadi to Nebraska e oon sahaa, o timmini jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nebraska–Lincoln.

## Golle politik
Caggal nde o timmini jaŋde makko to Nebraska, Tarka heddii e leyɗeele dentuɗe Amerik ko juuti, omo joginoo njulaagu. O arti haa lesdi Naajeeriya ɓaawo o maayi saro'en maako ɗiɗo fuu. Gartugol makko hawri ko e mbayliigu makko e Republique tataɓo e laamu konu Ibraahiima Babangida e fuɗɗoode kitaale 1990. Ndeeɗoo yonta noon, ko golle politik tiiɗɗe nde tawnoo pelle ngenndiije ceertuɗe ina peewnitoo wooteeji gardagol leydi 1992.

Tarka naati e politik haa jooni, o jokki e njiimaandi baaba makko e bannge miñiiko biyeteeɗo Simeon, cuɓaaɗo e suudu sarɗiiji e hitaande 1979. O janngini ɗum ko Shehu Musa Yar'Adua, o naati e lannda yimɓe Yar'Adua, nde caggal ɗuum naatnaa e lannda politikaaji ɗiɗaɓi ( Social SDP Parties ɗiɗo). Laamu Babangida. Kono, caggal ɗuum, Tarka wayliima e fedde wiyeteende Convention Nationale Républicaine (NRC), lannda goɗɗo mo laamu nguu jaɓi, ko adii wooteeji ɗii seeɗa. O haɓaama ngam heɓugo jooɗorde nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Benue ammaa o wi'i ardiiɓe lanyol lesdi ndi'i ɗon dogga mo.

Nattii tawtoreede wooteeji ɗii, Tarka woniino depitee ngenndiijo ngam tawtoreede batu hooreejo leydi NRC. O jeyaa kadi ko e fedde kampaañ ngam suɓaade hooreejo leydi Yar'Adua. Kono Yar'Adua, laamu nguu haɗi ɗum e woote laamu e darorɗe hitaande 1992.

E jamaanu Republique nayaɓere, Tarka jokkondirii no feewi e politik Benue biyeteeɗo George Akume. O woniino balloowo keeriiɗo to Akume e nder laamu makko e jaagorgal keeringal e geɗe hakkunde laamuuji gila 2019 haa 2023. O wonii cukko hooreejo leydi Naajeeriya e nder hitaande 2023.

Ko kanko woni hannde mawɗo gollordu Sekereteer laamu Fedde nde, Akume.

## Tuugnorgal
Emmanuel Udende

**Emmanuel Memga Udende** woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, o woni Senator haa lesdi Benue woyla-fuunaange lesdi (Zone A) dow tikket ardiiɗo lesdi Naajeeriya, APC. O fooli senateer jooɗiiɗo jooni oo, gonnooɗo guwerneer diiwaan Benue, Gabriel Suswam, e nder wooteeji 25 feebariyee 2023, to suudu sarɗiiji leydi ndii..

## Golle politik
Udende suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndiin nder hitaande 2011 ngam o wakilta diiwal ngal Ukum/Katsina-Ala/Logo dow tikket lanyol yimɓe lesdi, PDP. O suɓaama kadi nder suudu sarɗiiji e hitaande 2015 e tikket lannda gooto kono o cross-carpeted to APC e hitaande 2016 o hollitii caɗeele ardorde e nder lannda ka. O waawaano wartude suudu sarɗiiji e hitaande 2019. E hitaande 2022, o heɓi nominaasiyoŋ lannda makko ngam suɓaade hooreejo leydi Benue North East caggal nde o suɓii 211 887 ngam foolde luutndiiɗo makko mawɗo Chief Terlumun Akputu mo heɓi 84 304 e nder wooteeji garooji ɗii..

E nder wooteeji mawɗi ñalnde 25 feebariyee 2023, Udende mo APC heɓi 141 405 woote ngam foolde senateer jooɗiiɗo jooni oo, gonnooɗo guwerneer diiwaan Benue, Gabriel Suswam mo PDP mo heɓi 107 303 woote. Suswam salii njeñtudi ndi, o wiyi maa o luulndo ɗum to Ñaawirde ngam heɓtude ɗum.

E nder ñaawirdu ƴaañorgal woote, Udende fuɗɗiima foolde, o ñaawii kuulal ngal to Ñaawirde Toownde (Cour d’Appel) leydi Najeriya, ndeen ñaawirdu nduu waɗii ñaawoore nde o holliti boofi keewɗi e nder ñaawirdu leslesru nduu.

Udende jooni woni hooreejo kawtal hooreejo lesdi Naajeeriya ngam haɓugo bee hukuumaaji rento, nden boo o woni cukko hooreejo kawtal hooreejo lesdi Naajeeriya ngam haɓugo bee hukuumaaji rento.

## Tuugnorgal
David Umaru

**David Umaru** (jibinaama 26 lewru juko hitaande 1959) ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati Senator wakiiliijo lesdi Naajeeriya Fuunaange lesdi Naajeeriya haa Asamblee lesdi Naajeeriya 7th e Asamblee lesdi 8th Naajeeriya.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Umaru jibinaa ko to wuro Kuta, laamorgo laamu nokkuure Shiroro to leydi Nijeer. O janngi to duɗal leslesal Metodist, Zaria. O yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde St. Paul, to Zaria. E hitaande 1980, o heɓi LLB to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, Zaria. O noddiraama bar to duɗal sariya leydi Najeriya, Lagos..

## Golle politik
Umaru tawtoraama e heɓi nasaraaku suɓol senateeruuji diiwal lesdi Naajeeriya Fuunaange 28 mars 2015, nden o woni tergal nder Asamblee lesdi Naajeeriya 8th. Ñalnde 7 feebariyee 2019, Ñaawirde Toownde Fedde nde, Abuja, ittii David Umaru, e kanndidaa diiwaan Senateeruuji Fuɗnaange Nijeer ngam suɓaade hooreejo leydi Niger e nder wooteeji 23 feebariyee 2019, o jaɓi wonde Sani Mohammed Musa woni bayyinaango jaaliiɗo e wooteeji gadani ɗi OPC yuɓɓini e hitaande 2019 2018.

Ñalnde 8 lewru Abriil hitaande 2019, Ñaawirde Toownde to Abuja wayli ñaawoore Ñaawirde Toownde Fedde Ngenndiije Dentuɗe to Abuja nde riiwti senateer David Umaru ngam wonde kanndidaa All Progressives Congress(APC) e nder diiwaan senateer Niger Fuɗnaange, o bayyinaa senateer lomtotooɗo Niger Fuɗnaange.

Ñalnde 14 lewru nduu hitaande 2019, Ñaawirde Toownde leydi Nijeer to Abuja hollitii wonde Sani Mohammed Musa ko kañum heɓi jaaliiɗo e suɓngooji 23 feebariyee 2019 ngam suɓaade Senaa, tawi ko e nder diiwaan Nijeer-Fuɗnaange Senaa, diiwaan Nijeer, kiirde ndee ƴettii ñaawoore Kawtal Ñaawirde Toownde, Abuja, kanndidaa ProAP C, keɓii heen ittude Daawuuda Umaru .

## Tuugnorgal
Kurfi Umaru

**Umaru Ibraahiima Kurfi** ko e hitaande 1952 jibinaa e laamu nokku biyeteeɗo Kurfi. O woni tergal lanyol APC, o woniino Senator e nder Asamblee ngenndiijo leydi Naajeeriya haa lewru mee 2019. Umaru janngii to leydi Naajeeriya kono o tawtoraama jonnde wootere e nder dumunna daɓɓo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kansas State to leyɗeele dentuɗe Amerik. O walliino Katsina Central hakkunde 2015 e 2019. O foolaama e primaire APC.

O naati to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu Katsina ɗo o heɓi WASC makko, caggal ɗuum o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello (ABU) Zaria, ɗo o heɓi dipolomaaji ngenndiiji ordinateer (OND) e hitaande 1976. Ndeen o yahi to leydi Angalteer, o naati to duɗal jaaɓi haaɗtirde wuro Londres, ɗo o heɓi master e njuɓɓudi njulaagu.

## Tuugnorgal
Sadiq Sulieman Umar

**Sadiq Suleiman Umar** (jibinaa ko lewru suwee 1970) to nokku laamu Kaiama to diiwaan Kwara. Senator nder suudu joonde lesdi Naajeeriya, wakiiliijo haa diiwal Kwara North, lesdi Naajeeriya. E les lannda Kongres (APC).

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Sadiq Suleiman Umar heɓi top class mum e hitaande 1987 to duɗal hakkundeewal Borgu New Bussa E ceertugol. O heɓi dipolomaaji Baccalauréat e Farmasi, dipolomaaji caggal duɗal to bannge njuɓɓudi laamu, dipolomaaji master to bannge njuɓɓudi musiiba e jaŋde ƴellitaare to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello Zaria, to diiwaan Kaduna.

Ko o farmasiyanke cellal renndo, ko o jiiloowo, ko o karallo ko faati e ƴellitaare, ko o mooftuɗo renndo, ko o balloowo, ko o jiiloowo geɗe renndo, ko o gardiiɗo.

O golliima duuɓi keewɗi e nder sekteer ƴellitaare cellal e nder Eɓɓooji DFID e USAID SCM, ɗo o waɗi fotde duuɓi capanɗe ɗiɗi e njuɓɓudi eɓɓooji jowitiiɗi e wallitde miskineeɓe e waasɓe haa teeŋti noon e rewɓe e sukaaɓe. O fuɗɗorii ko ofisee, o ummii o wonti Direkteer Karallaagal Afrik worgo, Axios international, fedde jooɗiinde to Amerik hade makko naatde e politik.

## Golle politik
E hitaande 2019, o suɓaama ngam golloraade e nder Senaa 9ɓo, ɗo o woni hooreejo Goomu Senaa ko faati e kuule e njulaagu, cukko hooreejo Goomu Senaa ko faati e cellal e ñawuuji mborosaaji e tergal goomuuji goɗɗi keewɗi e nder senaa 9ɓo.

E hitaande 2023, O suɓaama kadi ngam golloraade e nder senaa 10ɓo e O wonii hannde hooreejo goomu senaa ngam njulaagu e njulaagu e tergal goomuuji senaa keewɗi ko wayi no Appropriation, Doole, petroŋ dowri, Kaalis, FCT, Konte laamu, Industries, Defense, ICT, National Forrign Ñamaale ekn E lewru mee 2025 o toɗɗaa hooreejo Goomu senaa ngam kuule e golle senaa 10ɓo.

Ko o woni e waɗde e nder sariyaaji ko Jaŋde, Cellal, Njuɓɓudi Laabi, Ngalu Ndiyam, Doole, Ƴellitaare Kapitaal Aadee, Doole e Ƴellitaare Sukaaɓe.

## Kabaaru ɓeydiiɗo
Sadiq Suleiman Umar ko sehil pelle karallaagal keewɗe, ko wayi no...

Fellow Akademi Farmasi Naajeeriya
Banndiraaɓe Afriknaaɓe Centre d'approvisionnement
Banndiraaɓe Fedde toppitiinde ko fayti e risk musibbaaji

Fedde banndiraaɓe ardiiɓe laamu Naajeeriya e ko nanndi heen.
O anndiraama e 3SU e nder diiwaan KWARA ko woni senateer Sadiq Suleiman Umar

O jogii ko innde aadaaji Dan Amar Kaiama e Dan Amar Lafiagi, ɗum firti ko laamɗo giɗaaɗo emiraaji Kaiama e Lafiagi e nder diiwaan Kwara

O resi ko Hajia Maryam Sadiq Umar, ɓesngu nguu ina barkini sukaaɓe ɗiɗo worɓe e suka debbo gooto, ina wiyee Usmaan, Suleymaan e Halima. Tolno makko ko 173 cm.

## Tuugnorgal
Nurudeen Abatemi Usman

**Nurudeen Abatemi-Usman** ko siyaasaajo e injenieer Naajeeriya, o laati senaajo wakiiliijo lesdi Naajeeriya diga 2011 haa 2015..

## Tuugnorgal
Benjamin Uwajumogu

**Benjamin Uwajumogu // c** ( 30 lewru juko hitaande 1968 – 18 lewru desaambar hitaande 2019) ko dawruyanke leydi Nijeer. O woniino tergal lannda All Progressives Congress mo lomtotoo diiwaan Imo North e nder diiwaan 9ɓo leydi Naajeeriya ko adii maayde makko.

## Nguurndam gadano
Uwajumogu jibinaa ko to Okigwe, e nder diiwaan Imo, leydi Nijeer, ñalnde 30 lewru juko hitaande 1968.

## Nguurndam politik
E lewru marse 2018, Uwajumogu waɗii eɓɓaande to Senaa ngam haɗde sukaaɓe golloraade golle, o wiyi Executive e juɓɓule mum yo ndartin golle sariya jowitiiɗo e hakkeeji sukaaɓe.

E lewru suwee 2018, Uwajumogu woppi golle mum e gardagol goomu kawral ngenndiwal APC, o wiyi ko ngam "daliilu keeriiɗo".

Ñalnde 26 lewru juko hitaande 2019, Uwajumogu huniima manndaa ɗiɗmo ngam wonde senaateer lomtotooɗo Imo North.

## Maayde e caggal mum
Caggal nde o arti Abuja ummoraade Emiraaji Arab Dentuɗi ngam safrude rafi makko juutɗo, Uwajumogu maayi e galle makko ñalnde 18 lewru Duujal hitaande 2019, to Abuja.

Wooteeji garooji mbaɗaama e hitaande 2021 ngam heblude jooɗorde Uwajumogu nde alaa ɗo haaɗi e senaa ɗo Chukwuma Frank Ibezim lomtii mo.

## Njeenaaje e teddungal
NUJ gorko hitaande, 2007.

Jokkondire yaajɗe

Benyamin uwajumogu

vte

Terɗe Senaa Naajeeriya e nder Asamblee ngenndi 8ɓo (2015–2019)

## Tuugnorgal
Ahmed Wadada

**Ahmed Aliyu Wadada** ko siyaasaajo Naajeeriya, mo ardiiɗo diiwal Nasarawa Hirnaange nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya.

## Golle politik
Wadada ko tergal suudu sarɗiiji wonnoo. O woniino tergal All Progressives Congress, APC hade makko woppude lannda ka e hitaande 2022 caggal wooteeji gadani ɗi luulndiima.Wadada ina joginoo ko adii wooteeji gadani APC ngam diiwaan senateer Nasarawa West wullitiima ŋakkeende nuunɗal e doggol depiteeji ummoriiɗi Keffi e Nasarawa nokkuuji laamu nokkuuji ɗi o rewtini mo e nokkuuji laamu nokkuuji ɗii gila APC ngam naatde e lannda Sosiyaal Demokaraasi, SDP. To lannda SDP, o heɓi nominaasiyoŋ ngam tawtoreede woote senateeruuji. E nder kampaañ makko, yoga e golle kampaañ makko ndartinaama e nokkuuji goɗɗi e dow jamirooje cuuɗiiɗe ummoraade e lannda laamu nguu e nder diiwaan hee, hono APC. Ndeen Wadada mantii njiimaandi mum, o wiyi hay hulɓinaare fof ustataa njiimaandi makko..

E nder wooteeji senaa ñalnde 25 feebariyee 2023, Wadada heɓi 96 488 woote ngam foolde kanndidaaji APC Shehu Tukur keɓi 47 717 woote e Musa Galadima mo PDP heɓi 46 820 woote. Nasaraaku cuɓi Wadada ɗon winndaa nder ɓillaaji siyaasaaku mawɗi nder cuɓi 2023 ngam diiwal Nasarawa Hirnaange woni zone hooreejo leydi Naajeeriya, APC, Abdullahi Adamu.

## Tuugnorgal
GAMMA (Global Association of MMA)

**Global Association of Mixed Martial Arts** (**GAMMA**) ko ɓeenɗu duniya ɗee juulirde ummoraaji Mixed Martial Arts (MMA). Ɓeenɗu nden waɗi ɗum e 2017 e Roma, Italia ɗum e Paolo Biotti e Carlo Di Blasi. GAMMA naati yo ɓe ndewde ɗum nguurndam mum e jom ɗam e laawol ngal, e ɓeydude ndiyam moral e etiki ɗee e jujjinde belɗe ɗe, kadi ko e MMA majum rewataa, ɗum yaru hayre jege, standard ngal hakkunde, e pulaaru noon jeyaaɗoore ɓiɓɓe e leydi fow. Himo waɗi ko GAMMA jogii heɓre 140 federeshin ngal, ɓuri 70 ɗi waɗi jooɗi e Komite Olimpiade Nafata (NOC) walla ɓeen ɗee federeshin leydi mawɗo.

## Taalol
E 2016, Paolo Biotti Natoli windii e naatnude laawol jeyaaɗoore, yillere, code etiki e antidoping ngal, kadi ko dokumant ngal ɗee waɗi yo ƴettude MMA e jooɗnde Olimpiade. GAMMA waɗi ɗum e 2017 so juulirde belɗe Paolo Biotti, ɗum jogii woɗɓe 30 e hoore mum, e promotor Erope Carlo Di Blasi waɗi haɗi yo yantude ndiyam belɗe e MMA majum rewataa. Ɓeen waɗi jangirde e yimɓe ko waɗi yimɓe e media e hiɗe ɓe mbaɗi federeshin ngam waɗde waɗi yo ɓe heddude laawol belɗe, kadi ɓe naatude hayre hakkunde e format ngal tarɗe.

Biotti e Di Blasi jogii hoore mum e federeshin belɗe, hayre sanksi, marketing, e soodude ɓeede nguurndam ɗee ɓuri 14.000 yimɓe. Ɓe waɗi GAMMA ɗum ko platform ngam professionalism e MMA e naatnude ndiyam tarɗe ngam laawol belɗe ɗi ɗiɗi, kadi ko submission, class light, e full-contact MMA.

Ɓeenɗu nden waɗi ɗum e Roma, Italia, ngam ndewde MMA e leydi fow e heɓde jooɗnde Olimpiade. Biotti waɗi ko jeyaaɗoore e Global Association of International Federations e nguurndam yo MMA waɗi jooɗnde Olimpiade.

## Ɓeenɗu
Hoore GAMMA ɗiɗi e Lausanne, Swiss. Hoore operasional ɗiɗi e Milano, Italia.

### Naange Ɓeenɗu
* Naange leydi waawde: Carlo Di Blasi 
* Naange komite leydi mawɗo: Eric La Rocca 
* Sekretaris Jenderal: Nikos Stavropoulos -

## Turnamen
GAMMA naatnude e sankiti ngam juulirde belɗe amateur MMA e leydi fow:

* Men’s Amateur MMA World Championship
* Women’s Amateur MMA World Championship
* MMA World Cup
* Youth MMA World Championship

Kadi ɗum, GAMMA waɗi yo waɗi ɗum yo ɗum soodii piranti tinju (hand gloves, helmet, e ring) ɗi waɗi e juulirde amateur. Fow piranti ɗi waɗi e juulirde official ɗum woni e GAMMA-certification.

## Goɗɗum Liyɗe
* Goɗɗum resmi GAMMA
Mannir Yakubu

**Mannir Yakubu** (jibinaa ko 15 lewru bowte hitaande 1954) ko neɗɗo dawruɗo leydi Najeriya, o woniino cukko guwerneer diiwaan Katsina gila lewru mee 2019 haa lewru mee 2023.

## Nguurndam gadano
O jibinaa ko to wuro mawngo Katsina e nder galle Mallam Ladan to wuro Tsohuwar Kasuwa.

## Jaangirde
Yakubu mawni ko to Katsina, o fuɗɗii jaŋde makko leslesre to Rafindadi e hitaande 1961. Caggal ɗuum, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Barewa Zaria, ɗo o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Afrik hirnaange (WASC). O janngi ko faati e wiɗto to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, o heɓi ɗoon seedantaagal toowngal ɗiɗaɓal.

## Tuugnorgal
Muhammad Bello Yakubu

**Muhammad Bello Yakubu** (jibinaa ko 1962) ko dawruyanke Najeriyaajo. O woniino tergal wakiiliijo Bunza/Birnin Kebbi/Kalgo e nder suudu sarɗiiji. O jibinaa ko e hitaande 1962, o jeyaa ko e diiwaan Kebbi. O lomtii Abdulahi Faruk, o suɓaama e suudu sarɗiiji e wooteeji 2019. O deppi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) ngam suɓaade APC e hitaande 2022. O fooli Abba Bello Mohammed e wooteeji gardagol lannda ngam wooteeji 2023.

## Tuugnorgal