Yakubu Dogara

**Yakubu Dogara CFR** (jibinaama 26 lewru Duujal hitaande 1967) ko siyaasaajo e awokaajo leydi Naajeeriya, o laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya 13ɓo diga hitaande 2015 haa hitaande 2019.

Dogara ko tergal PDP. O laati tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Bogoro/Dass/Tafawa Balewa diiwal lesdi Bauchi diga hitaande 2007 haa hitaande 2023.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Yakubu Dogara jibinaa ko e ɓiɗɗo Yakubu Ganawuri e Saratu Yakubu ñalnde 26 lewru Duujal hitaande 1967. O fuɗɗii jaŋde makko ko e hitaande 1976 to duɗal leslesal Gwarangah to nokku laamu Tafawa Balewa e oon sahaa to diiwaan Bauchi. Nde o heɓi bak makko e hitaande 1982, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde jannginooɓe Bauchi ngam jaŋde makko hakkundeere, o heɓi seedantaagal jannginooɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde II e hitaande 1987. E hitaande 1988, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos, to Plateau State, ɗo o heɓi Bachelor of Law (LLB H29ons) e hitaande 1987.

Tuggi 1992 haa 1993, Dogara wonnoo ko almuudo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos to duɗal sariya leydi Nijeer, o noddiraa e bar e hitaande 1993. Caggal ɗuum o heɓi Masters (LLM) e sariya njulaagu hakkunde leyɗeele to duɗal jaaɓi haaɗtirde Robert Gordon, Aberdeen, Ecosse.

Dogara kadi tawtoraama kursus ko fayti e njuɓɓudi e ardaade waylo-waylo peeje e hitaande 2006, kursus ko fayti e kaaldigal to duɗal jaaɓi haaɗtirde Oxford e hitaande 2013, e kursus ko fayti e ardaade e nder kiris to duɗal Harvard Kennedy e hitaande 2014. E lewru oktoobar 2016, caggal nde o wonti hooreejo suudu sarɗiiji, o woni hooreejo suudu sarɗiiji to Cabrid Representativem Duɗal jaaɓi haaɗtirde, leydi Biritaan.

Golle karallaagal
O fuɗɗii golle ko e lewru abriil 1988, o woni jannginoowo to duɗal gollotooɓe e ATBU to Bauchi. E hitaande 1993, e nder golle sukaaɓe leydi ndii, o golliima to NCCF, to diiwaan Akwa Ibom. Nde o timmini porogaraam NYSC e hitaande 1994, o naati e golle sariya keeriiɗo haa hitaande 2005 nde o toɗɗaa balloowo keeriiɗo to ministeer dowla ngam yah-ngartaa.

O wonii oon darnde haa hitaande 2006, nde o felliti tawtoreede woote Bogoro /Dass /Tafawa Balewa to suudu sarɗiiji leydi ndii. Bid makko hollitii wonde o heɓii nafoore, o wonii tergal suudu nduu gila 2007.

## Suudu sarɗiiji
Dogara ko daraniiɗo jeytaare suudu sarɗiiji, kadi ko o tergal suudu sarɗiiji gila 2007. Nafooje makko e nder suudu sarɗiiji ina njeyaa heen : renndo, reende monopoliiji, sariya sosiyeteeji, e jeyi hakkille. O wallifiima biyeeji keewɗi, o waɗii golle keewɗe, heen huunde ina cifaa les ɗoo ;

## Terɗe goomu nguu
E nder Asaambele jeegom (2007 - 2011), Dogara ardii goomuuji ɗiɗi suudu sarɗiiji, woni Goomu suudu sarɗiiji ko faati e doosɗe e aksidaaji, e Goomu sarwisaaji suudu sarɗiiji. E nder ooɗoo sahaa, o woniino kadi tergal e goomuuji suudu sarɗiiji, ko faati e Ñaawirde, Luumooji e Juɓɓule, Geɗe caggal leydi, Ƴellitaare Ladde e Doole, e ko nanndi heen.

E nder Asaambele jeeɗiɗaɓo (2011-2015), o wonii hooreejo goomu toppitiingu golle e wellitaare galleeji, e wonde tergal goɗɗum ko wayi no Ñaawirde, Jaɓɓungal leydi, Golle, Golle e ƴellitaare, Ƴellitaare Aaludere, e Bidsee Legislatif e Wiɗtooji. 

## Golle galle e golle
Dogara golliima kadi e panneeji e goomuuji adhoc e nder ɗeeɗoo golle ;

Hooreejo, Goomu Ƴeewndorɗe Dowlaaji Dentuɗi leydi Najeriya

Hooreejo, Goomu Adhoc ko faati e njuɓɓudi e pigmentation semmbe e nder leydi Najeriya

Hooreejo, Goomu Adhoc suudu sarɗiiji ngam yoɓde kaalis laamu e Banke Industiri
Tergal, Panel Sonde Scam Kontraa Suudu

Tergal, Hijack laanaaji liɗɗi e Goomu wiɗto kisal geec

Tergal, Goomu Adhoc suudu sarɗiiji ngam gujjugol petroŋ

Tergal, Goomu Adhoc suudu sarɗiiji ngam ƴeewtaade doosɗe leydi

Bills ballitoojeE hitaande 2010, Dogara wallitorii warngooji baɗeteeɗi e nder gollorɗe e kuulal ngam reende doosɗe. Rewi heen ko kuulal Komisariyaa Fedde Ngenndiije Dentuɗe e hitaande 2011.

E hitaande 2013, o wallitorii kuulal ngam waylude kuulal 143 doosgal leydi Najeriya ngam waɗde feere no laawol ittugol hooreejo leydi e cukko hooreejo leydi (e dow tuumeede bonanndeeji) ustiri. E nder hitaande ndee kadi, o wallitorii kadi kuule jowitiiɗe e baylugol nafoore renndo, e soodgol njoɓdi.

E nder Asaambele go’aɓo, woni diisnondiral jooni ngal, Dogara ina joginoo ballal kuule ɗe ina jeyaa heen kuule sosde Komiseer ƴellitaare Fuɗnaange-rewo 2015, kuule sariyaaji gonɗi e les njiimaandi 2015, kuule 2015 jowitiiɗe e kawgel fedde nde, kuule jowitiiɗe e reende doosɗe Hicha Interest2015 2015. O woni kadi e ballal budget Process Bill ngam timminde fodoore makko ngam moƴƴitinde golle budget leydi Naajeeriya. Bill nden to ɗum waɗaama nder sariya, e wi’ugo maako, ɗum ɗon haɗa huuwugo budget ko laarani ɓamtaare lesdi Naajeeriya gila hitaande 1999.

## Motions ballitooje
Dogara ina joginoo mojobere keewnde e nder dumunna mo o woni e laamu nguu, heen huunde ina keeri ;

Nanondiral tuumaangal hakkunde ministeer kaalis e fedde karallaagal siynaande e nder sirlu e sahaa mbayliigu laamu

Hokkugol laamu fedde ndee yamiroore, ustaare e ustaare nde aldaa e paltoor

Haaje Banki lesdi Naajeeriya ngam huuwugo kuuɗe ɗe walaa ceede nder fasaaji dow ko laarani heɓugo kuuɗe ɗe ɗon mari haaje.

Haajuuji jaawɗi wonande suudu sarɗiiji leydi ndii fof ngam huutoraade mbaawkaaji mum en doosɗe leydi e nder kuulal 58 (1) (5) doosgal leydi 1999 jowitiingal e kuule ɗe hooreejo leydi oo fotnoo huutoraade ngam huutoraade doosɗe leydi ndii e doole mum e nder kuulal 58 (1) e (4) doosgal leydi ndii.

## Haala
Dogara toɗɗaa hooreejo leydi ñalnde 9 suwee 2015, caggal wooteeji ɗi luulndiima no feewi. Nde o heɓi njeenaari ndii, o yaltini ajendaaji sariyaaji ngam suudu sarɗiiji 8ɓo, ndu wonata ko winndannde mum ardiinde e nder duuɓi nay.

Dogara sosi kadi goomu ngu o halfini ƴeewtaade sariyaaji ɓooyɗi, ngam ittude walla waylude sariyaaji potɗi huutoreede ngam yahdude e golle ɓurɗe moƴƴude e winndere ndee. Dogara, nder wakkatiiji ɗuɗɗi, wolwi dow haaje hesɗitinki kiitaaji lesdi Naajeeriya ngam heɓugo ceede ngam heɓugo ceede e hokkugo kuuɗe ngam miliyonji yimɓe lesdi ndi'i ɓe ngalaa kuugal. Ngam golle goomu nguu, suudu sarɗiiji nduu waɗii limre e lewru desaambar 2015 nde 130 kuulal njaɓaa e jaŋngo adanngo e nder jonnde wootere. Caggal ndeen fedde adannde, 100 goɗɗe naatnaa e ñalawma gooto e lewru suwee 2016. Haa e lewru suwee 2016, caggal hitaande e laamu, suudu nduu jaɓii 85 kuule e nder jaŋde tataɓere ; ko ɓuri toowde e daartol Asamblee ngenndi Naajeeriya.

Suudu ndu Dogara ardii kadi waɗii jeewte sektoraaji dow faggudu leydi Naajeeriya, nder wakkati man jaagorde nden ministaajo ɗon mari portofoliiji feere-feere ɗin ɗon mari nafuuda bee terɗe suudu joonde diidaaɗi lesdi ngam tabitinki kuuɗe ɗen ngam heɓugo ummaatoore e mawnugo faggudu.

Dogara kadi yettaama ngam waawde jogaade geɗe suudu sarɗiiji no haanirta nii, e ustude caɗeele ardorde ɗe o heɓi e suudu sarɗiiji caggal nde o ummii e gardagol hooreejo leydi ndii.

Dogara ko daraniiɗo cemmbiɗinki nyiɓuki, cemmbiɗinki e cemmbiɗinki lesdi Naajeeriya, ndi lesdi Naajeeriya ɗon mari duuɓi jeego'o. O waɗi taariiha bana hooreejo lesdi arandeere nde o jippini jooɗorde maako ngam o walli motion nde o ummini motion dow haaje cemmbiɗinki, cemmbiɗinki, cemmbiɗinki e ɓamtaare zone North-East Naajeeriya.

O noddii kadi renndo winndere ndee nde wallitta mahngo diiwaan oo, o wasiyii noddaango batu dokkoowo ngam heɓde ɗum. Dogara kadi yilli yimɓe ɓe ɗon ngurtina nder lesdi Naajeeriya, haa Edo, Abuja, Adamawa e lesdi feere, nden o hokki ballal.Wonaa Sukaaɓe Dogde

Dogara ko balloowo tiiɗɗo e kampaañ Not Too Young To Run, mo nganndu-ɗaa ko kañum yiɗi heɓde wakilaagu sukaaɓe Naajeeriya e nder golle siyaasaaku, tawa ina usta duuɓi ɗi ɓe mbaawi heɓde e nder golle suɓngooji. O adii siftorde ko yowitii e ƴeewtaade ndee ustaare e nder golle mbayliigu nguu e nder kawral makko e ardiiɓe janngooɓe ummoriiɓe e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde leydi Naajeeriya. Caggal ɗuum, kuulal ngal « Not Too Young to Run » ngal, ko Tony Nwulu, tergal suudu sarɗiiji, ƴetti kuulal ngal, gila ndeen, kuulal ngal ina yahra e jaŋde ɗiɗmere e nder suudu sarɗiiji.

## Otonomi laamu nokkuuji
Dogara, bana Hooreejo leydi Naajeeriya, o ɗon ƴama no feewi ngam heɓugo ndimu laamu lesdi Naajeeriya. Ballal makko e ndimaagu laamuuji nokkuuji ina humpitii e miijo makko wonde maa ɗum addan ƴellitaare ɓurnde yaawde e to bannge faggudu, tee suudu sarɗiiji, e gardagol makko, ina jokki e waylude doosɗe leydi, tawa ina rokka laamuuji nokkuuji ɗii ndimaagu politik e kaalis.

Kuugal ngal heɓi yettoore diga yimɓe lesdi Naajeeriya feere-feere, hawtaade e kawtal rento-pinal e senndikaaji gollooɓe bana senndikaaji lesdi huuwooɓe laamu lesdi, e woɓɓe feere.

## Reformeeji bidsee
Ajendaaji sariyaaji ngam suudu go’aɓuru - ndu Dogara ardii - ina jogii taƴre ko fayti e peewnugol bidsee ina hollita wonde : "Suudu nduu ina foti ƴeewtaade nafoore yuɓɓinde batuuji renndo e bidsee ko adii nde sariya jaɓata sabu ɗuum ina feeñnina bidsee ngenndi oo e ɓeydagol tawtoreede ɓiɓɓe leydi e gollotooɓe". E lewru feebariyee 2017, nder wakkati bidsee 2017, cuuɗi ɗiɗi ɗi Assemblée ngenndi Naajeeriya - woni Senaa e suudu sarɗiiji - mbaɗii yeewtere arandeere dow bidsee lesdi Naajeeriya. E nder batu nguu, hooreejo leydi oo hollitii wonde ina jokki e wazde feere e nder golle bidsee, ko wayi no lelnude waktuuji e golle ngam golle bidsee ze fof.

## Naatgol sariyaaji e ŋakkeende faggudu
Sabu ustaare ceede diga petroŋ e tuumeede bonnugo ceede ɗe hukuumaaji hooreejo lesdi Goodluck Jonathan, faggudu lesdi Naajeeriya ɗon ƴaɓɓoo nder limngal limngal ɓaawo nde hooreejo lesdi Muhammadu Buhari huni e ƴellitaare e rokkude yaawre sariyaaji ko wayi no kuulal mbayliigu sariya jowitiiɗo e soodgol laamu, kuulal jowitiingal e kawgel fedde nde e kuulal jowitiingal e njulaagu petroŋ. Kadi, ngam jaabaade caɗeele ɗe Naajeeriyankooɓe heewɓe keɓi, Dogara udditi goomu taktik ad-hoc e lewru feebariyee 2017, ngu halfinaa ko yowitii e ƴeewndo politikaaji ɗi Executive ƴetti, ɗi ndarni ngam timminde ŋakkeende ngalu. Suudu nduu e les njiimaandi Dogara, e hitaande 2016, waɗiino kadi jeewte sektoraaji, tawi ina ɗaɓɓi nde jaagorɗe cuɓaaɗe ɗee mbaɗtata hakkillaaji mum en e terɗe suudu nduu ngam ƴellitde golle sariyaaji potɗi huutoreede ngam heɓde keewal faggudu.

## Naatgol sariyaaji goɗɗi
Dogara noddii timminoore vursugol laabi ndiyam nder leydi ngam udditde leydi ndi e yuurnitaade mbaawkaaji ndema e njulaagu. E hitaande 2016, biro makko ina waɗi nafoore mawnde e haɗde seppooji ɗi safrooɓe hoɗɓe e leydi Najeriya mbaɗi.

## Jokkondire karallaagal
Dogara woni tergal nder kawtal awokaaji lesdi Naajeeriya, kawtal awokaaji lesdi Naajeeriya, kawtal hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya, kawtal hukuuma hakkilanki lesdi Naajeeriya, kawtal hawtirde lesdi Naajeeriya, kawtal awokaaji lesdi Cyber ​​e kawtal siyaasaaku rento. O woni kadi tergal gollodiiɗo e Duɗal Njuɓɓudi e Ƴeewndorɗe Taariindi, e Fedde Adunaare Ñaawooje, e woɗɓe.[citation needed]

O woni kadi binndoowo fedde toppitiinde ko fayti e sariya e FAcE-PAM, fedde nde wonaa laamuyankoore gollotoonde e nder diiwaan Bauchi.[citation needed]

## Nguurndam neɗɗo
Dogara ko kerecee. Caggal nde o suɓaa hooreejo leydi, Dogara waɗii juulde yettoode e nder Egliis Living Faith Worldwide. O hollitii wonde nasaraaku makko ko e jokkondire Alla e janngirɗe ummoraade e Eklesiya gila hitaande 1988.

## Njeenaaje e njeenaari
O suɓaama dow ardungal Jaaynde Politician nder hitaande 2015. Nder lewru Mars 2016, o teddinaama diga Royal Commonwealth Society of Nigeria ngam o hokka 130 bill nder nyalaade woore, nden nyande 10 lewru June 2016, o hokkaama ceede Zik nder kuugal ardungal ngam kuugal jama'aare. O suɓaama kadi Icon Politique mo hitaande 2016 e nder Yiilirde Jaaynde Sun, o suɓaama kadi Politicien mo hitaande e nder City People Magazine e nder porogaraam maɓɓe njeenaari 2017.

E lewru Oktoba 2022, hooreejo leydi Naajeeriya Muhammadu Buhari hokki Dogara Kumaandaajo lesdi Naajeeriya (CFR), teddungal lesdi Naajeeriya.

## Ƴeew kadi

## Aminu Tambuwal
Denndaangal Kongres Progressive

## Tuugnorgal