open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lapai

**Lapai** shiree eii derr Lapai touci lamou Diiwal Niger nderNaajeeriya oon don funaayee Abuja eii mangou lapai toh houn lituggal, A124 eii woila houn eii 90300N.

## fawre
**Lapai** wodii shiree toon daga 3,05km2 hoon doon jama,are 110,127 eii kidya,en 2006.lapai lamou,en Lamido Umaru Bago Tafida.

## Laamlamɓe Lamou lapai
Tokocil Lapai wodiii Lamido 
Da'udu Maza dan Jaura eii e nalde (1825 - 1832)
Yamuza dan Jaura eii e nalde (1832 - 1835)
Baji dan Jaura eii e nalde (1835 - 1838)
Jantabu dan Jaura eii nalde (1838 - 1874)
`Atiqu dan Jantabu eii nalde  (1874 - 1875)
Bawa dan Jantabu eii nalde  (1875 - 1893)
`Abd al-Qadiri dan eii nalde  (1893 - 1907)
Ibrahim dan Jantabu eii nalde  (1907 - 1923)
`Aliyu Gana dan `Abd al-Qadiri eii nalde (1923 - Apr 1937)
`Umaru dan Ibrahim eii nalde  (1937 - Nov 1954)
Muhammadu Kobo dan `Aliyu Gana eii nalde  (1954 - 13 Jun 2002)
Umaru Bago Tafida eii nalde  (10 Aug 2002)

## Gurel Lapai

*Birnin maza 
*Tashibo 
*Takalafiya 
*Kango
*Dangana 
*Mayaki
*Maguda 
*Ganamadi 
*Saminaka 
*Gawu 
*Shaku
*Takuti 
*Lenfa 
*Etsugi 
*Mai jaki 
*Sonfada

## Hiimoɓe
Yola Fombina

**Yola Fombina**, Doum Touci Laamujee Wakkere Diiwal Adamawa, Naajeeriya, ae Wadee Biwal Lituggal Mubi toh Fombina Yola.

## Hiimoɓe
David adedeji adeleke

## David Adedeji Adeleke

**David Adedeji Adeleke** e nyalde 
21, leuru Jolal duuɓi 1992 oon doon Davido, eill Naajeeriya wake,en rabutu wake,en toe woodi jorni Africa biwall makko.

## Fauree
Abuja

**Abuja** oun ɗon funaayee Birniwol,en Naajeeriya kankoo eii lesdi woyla Diiwal Niiger eii litugal Diiwal Benue toe Diiwal Nassaraawa

## HIIMOƁE
Andrew Johnson

ndrew Johnson (29 ngu Bowtal 1808-31 ngu Jolal 1875)  1875) hannko wooni ballitowo arduujo mo 16 e arduujo mo 17 di leydi  Amerika.Hannko wooni arduujo artuuɗo mo ɗun jippini dow laamu amma ɗun jippinayimo dow iko. Jippinki kin waati sabo'en lagguki kimo wanni sakatareejo maako mo koonu ɓaawo majlisu waati dokawal. Du'un eɗun laaraɗum koɗum e leydi ɗin gamma galibu ɗun lutti de arduujo leydi lammina ɗemmbo lagga ko jippina sakatara'en muuɗum. Ɗemmbo majlisu ɓe ngiiɗa mo sabo'e hannko um mo cuɓal partiwal Dimocrat ɗemmbo o yiiɗaa wallitaki.

## Fauree

## Hiimoɓe
Zainab Abdulkadir kure

**Zainab Abdulkadir Kure** o daayaama nyalde lewru 24 Nobamba hiitande ndunngu alif 1959 e firee lamurajje sanata,en lamou niger wayla diiwal Niger, Naajeeriya o arduujo lysdi e howterde nder  sanata 'en woyla foonare lesdi naajeria yawnago'o hiitande 29 e lewru mayu taa ndunngu 2007 e les ardungal jam'iyyar PDP. O suɓaama kadi ngam wonde Ardiiɗo Dowla lannda ka e hitaande 2021. O jogii ko tiitoonde Sagi Raba Nupe.[citation needed]

## Ngendam
Kure heɓi BSc e ganndal politik to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, Zaria e hitaande 1984. O golliima e golle laamu to diiwaan Niiseer hade makko tawtoreede woote senaa, o ummii e jappeere laamu duumiinde. Jom suudu makko Abdulkaadir Kure wonnoo ko guwerneer dowla Niiseer tuggi 29 mee 1999 haa 29 mee 2007.

Ko o debbo gadano e hitaande 2000, o yaltinii porogaraam doole (*empowerment*) biyeteeɗo "Projet *YES*" (Eɓɓoore *YES*") ngam ƴellitde golle sukaaɓe, tawi ko rewɓe e sukaaɓe no ɓe njannginirtee e karallaagal e noddaango ceertuɗo, ɓe ndokka ɗum en *pack start-up*.

Caggal nde o fiilaa o toɗɗaa e goomuuji toppitiiɗi peewnugol ngenndi, luumooji kapitaal e ndema. E nder ƴeewndo hakkundeejo senaateeruuji e lewru mee 2009, jaaynde *This Day* teskiima wonde o wallitoriima kuulal ngal Komiseer ngenndiijo toppitiiɗo sosde e ƴellitde resooji nguura, 2008 e kuulal Komiseer ngenndiijo ngam haɓaade baasal, 2008. Jaaynde ndee wiyi o wallitii e jeewte goomu focuslen e golle e hitaande p.

E hitaande 2011, Kure wiyiino yo rewɓe ɓeydo naatde e golle toɗɗaaɗe e cuɓaaɗe e nder Dowla Niiseer.

E lewru suwee 2018, senateer David Mark toɗɗii Kure gardiiɗo kampaañ ngam suɓaade hooreejo leydi.

E hitaande 2012, Kure ina jeyaa e 149 kanndidaaji cuɓaaɗi ngam heɓde njeenaari ndi hooreejo leydi Naajeeriya Dr Goodluck Jonathan yuɓɓini.

## Hiimoɓe
Mbarek Bekkay

**Mbarek Bekkay** ([Arab]] : ﻣﺒﺎﺭﻙ ﺍﻟﺒﻜﺎﻱ ; e nder lewru aprie yande sappo e jeewenyi naayi 18, hiitande alif 1907 [1] ɗer Barkane,  [Morocco]  - Aprie 12, 1961) [2][3]  un de attuuɗo firaministaajo dun lesdi  [Morocco] hakkude Bowtal 7,e aprie 15,1958.[4]  [Bekkay]  jogaake mawngu ɗer laamu boɗejo ɗun  ɗer faransi dun jandarmaa'en.[5] Hannko wooni laati artuuɗo firaministaajo lesdi Morocco tun heptuugo hore lesdi ɗin daga hakkilannde ɓe faransi.

firaministaajo ɗi Morocco
ɗer offis 7  Bowtal 1955- 15 Aprie 1958

Ngorrdi Mohammed V
lustini
ede
Muhammad al-Muqri dow taanjra Vizier ɗun
ɓe laamorde Sherifan
o jippake  o hokkori ɗun Ahmedfrej.

 ==**Ɗistinoore hoore maako**==
Daygo18 Aprie 1907
Berkane , Morocco
mayde12 Aprie 1961 (Duuɓi 53)
Rabat , Morocco
partiwal cuɓal Independent

kuugal solja
Service/branch Moroccan Division mawngu Lieutenant colonel
Dannɗal/koonu koonu duniyaaru diɗiɓun (II) .

## HIIMOBE
Abdallah Ibrahim

**Abdallah Ibrahim** ( Arabi: ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻠﻪ ﺇﺑﺮﺍﻫﻴﻢ ; 24 Juko du hiitande dubi alif 1918, Tameslouht- 11 Jolal 2005 ɗer Casablanca) un neɗɗo cuɓal e hoodere ɗer lusingo lesdi e keɓdo nasru firaministaajo ɗun Morocco hakkuɗe Bowtal 16 1985,e Duujal 20 1960. Hannko wooni firaministaajo tataɓo di lesdi Morocco e nastuki les laamu Muhammed V ɗemmbo o lattake ministaajo lesɗe yaasi gada 1958 waddi 1960.

## Hiimoɓe
Mohammed Bin Yusef

**Mohammed al-Khamis bin Yusef bin Hassan al-Alawi** kanoomma anndira bano sidi Mohammed Bin Yusef  ( **Arabi: ﺳﻴﺪﻱ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ**ﻳﻮﺳﻒ ) ko  Mohammed Khamis ([Arabi]: ﻣﺤﻤﺪ ﺍﻟﺨﺎﻣﺲ‏) ‏( 10 Juko 1909 – 26 Cholte 1961), un Sultanjo dun Morocco daga 1927 yari 1953; O ɓuuri annditireeki de Sultan haiko non dedow wartugo daga  jaddadaki ɗer  1955, e laamido daga de mayde baaba maako, 1957 waddi 1961. Yusef bin Hassan , O ronii ede dokkal. O haa membaajo ɗun ɓe de Alawi ndeesal.

## Nassiji
Bashir tofa

**Bashir tofa** Dubi daygo nyalnde sappan didi 20 lewru juni  hiitande dubi alif 1947 a lysdi Siyasa,en Naajeeriya. Tofa eii kanuri toe Lislaamu Diiwal kano Naajeeriya, ewodi jamm,iya NRC lamurajje ton hoon Ibrahim Badamasi Babangida.
Ahmed Bahnini

**Ahmed Bahnini** ( [Arabi]: ﺃﺣﻤﺪ ﺑﺤﻨﻴﻨﻲ  dañaama hiitade dumngu aliif 1909 ; , Fes – ƴande 10 lewru Morso dumngu aliif 1971, [Rabat] ) un taagu lattiɗo kaaja kuuɗe Siyaasaaji suɓal lesdi [Morocco] hanko njoogi firaministaajo nayooɓo ɗun [Morocco] daga hiitande dubi alif 1963 kowyaari dubi alif 1965 les laamu lamido Hassan II. O Ha ɗen ardaake arduungal mawɗo kootuuji. ƴande 10liiyru morso,hiitade dowgu alif 1971, yaake e murna daygo Hassan II nɗer laamorde skhirat, Bahnini o sooytaayi wakkati omtuugo hiitee silkie eder ɗe inaare yaake e teetuuki laamu ɗun solji'en waati.

## Nguurndam gadano
Bahnini jibinaa ko to Fes, leydi Marok e hitaande 1909. O janngii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Al-Qarawiyin, ɗo Abdeslam Serghini woni porfeseer makko.[citation needed]

## Kugal
Bahnini ko jannginoowo lamɓe - ina heen Moulay Hassan (Hassan II garoowo) - e laamɓe rewɓe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Imperial caggal nde o joginoo golle to Méchouar (sekereteer to Makhzen hakkundeejo e ñaawoowo to Ñaawirde Toownde herifian).

Bahnini toɗɗaa ko gardiiɗo jaagorɗe leydi ndii e juuɗe Hassan II e hitaande 1963, yontere hade mum yaltinde dahir yaafuya e moƴƴitinde « gollodiiɓe » anndaaɓe, ɗum noon ina metti ngenndiyankooɓe ɓee. Oo gorko, e sahaa nde Mohammed V woppitaa ndee, haalaani hay huunde, o hawri ko e Mohammed Ben Aarafa, sultan mo Faraysenaaɓe njooɗii e jappeere laamu ko juuti.

E nder konngol makko ngol o haali ñalnde 7 suwee 1965 to Rabat, Hassan II hollitii ngonka mum, fawaade e kuulal 35 doosgal leydi Sherifi, o habri kadi ƴeewndo ngoo doosgal, jogorngal waɗeede e referaandoom. Bahnini caggal mum rokki laamɗo oo ɗaɓɓaande deƴƴere terɗe laamu Maruk. Jaaynde MAP wiyi wonde konngol Hassan II ngol weltinaama e "weltaare" e nder yimɓe ɓee, tawi noon luulndo ngo Istiqlal Party e UNFP njaɓaani peeje ɗe laamɗo oo ƴetti.

## Wade
Ñalnde 10 lewru juko hitaande 1971, e nder mawningol ñalngu nguu Hassan II jibinaa e nder galle laamorɗo Skhirat, Bahnini waraa ko nde soldateeɓe murtuɓe ɓee mbari e jamaanu hoɗɓe e nder jarribo kuudetaa konu ƴiiƴam, mo alaa ko nafi.

## Tuugnorgal
Mohamed Benhima

**Mohamed Benhima** ( Arabi: ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻨﻬﻴﻤﺔ ; Korso 25, 1924 –
Jolal 23, 1992)Ɗun firaministaajo lysdi Morocco kiiɗo nastudo jogiiɗo arduungal daga 17 morso 1967 waddi 6 Yarkuma 1969. O danƴaama ɗersafi(asfi)yari Taïbi Benhima e Rkia Benhida. O medgo lattaki ministaajo jannɗe e ɗun ɓehakkilannde ɗer lysdi.

## Fauree

## Hiimoɓe
Jangirdee diiwal Taraba

**Jangirɗee Diiwal Taraba** wonetega nder hukumawa pamara (jalingo) Taraba Naajeeriya. Jangirɗe wonetega hukumawa pamara (jalingo) Gomnatiwa Diiwal Taraba mei, ga nyibi ha nder (ndubu ujune didi a jowetati 2008) ha mautinki jangirde hander jihawa mei, gam andal nowancoro ha nder lesdi mei, ndenbo dabbora economiwa no nafira lesdi Nigeria mofgalmari ndifumari.

## Hiimoɓe
Isah Ali Ibrahim Pantami

**Isa Ali Ibrahim Pantami** oon doon ee **saikhu pantami** makko koh modibbo Pantami e ya' Diina Islaamu. Pantami e dañiimo 20 lewru Yarkooma, duuɓi 1972 haa Diiwal Gombe, Naajeeriya. Muhammadu Buhari lammini mo haa hitaande 2019 Menyu nge joni e ɗoon minista,en pauro Naajeeriya, boo e beɗiiɗo lamurraje kanndinanɗo touci NITDA.

## Hiimoɓe
Abubakar Rimi

**Alhaji Muhammadu Abubakar Rimi** oun daayaama mountain has nder hiitade dowgu alif 1940 Nder lewru sedto.  O, Laamorinkeejum Naajeeriya oon. O, Laatiinow Ngomna Haa Diiwal Kano Hitaande Jaamhuuriiyaa Je Didabu Haa Naajeeriya. O,  Laatiinou  Wajiiriiku Fedara Kowkowtiiral Haa Hitaande dowgu alif 1993 Haa Yaahiikii 1998 Haa Hitaande Laamu Konowjii Wakkatii Kowbdum General Sani Abacha.

## Hiimoɓe
Ahmed Laraki

**Ahmed Moulay Laraki** (Arabi: ﺃﺣﻤﺪ ﺍﻟﻌﺮﺍﻗﻲ ; daygo yande 15 lewru Yorkuma hiitade alif 1931 – 2 liiyru Jolal dumngu 2020)  un gimɗo cuuɓal leydi Morooku e tuufere dun de farude yeeso Morooku e firaministaajo ɗun Morooku hakkuɗe Yorkuma 6,1969 e Cholte 6,1971  O jowee go'o jo firaministaajo di Morooku e jogiiɗo arduungal les arduungal laamido Hassan II.  O ɗenbo kadima lattake ministaajo lesɗe yaasi daga 1967 kowyari alif 1971.

## Nassiji
Mohammed Karim Lamrani

**Mohammed Karim Lamrani** (Arabi: ﻣﺤﻤﺪ ﻛﺮﻳﻢ ﺍﻟﻌﻤﺮﺍﻧﻲ ; 1 Duujal
1919 – 20 Jolal 2018) un gimɗo cubtal Siyaasaaji lysdi Morooku gaɗɗo firaministaajo haa nde tati fere-fere. O lattake firaministaajo ardude ɗumngu go'o tan o wadii fuɗɗi daga ɗer hitaade 1961 e timminki 1972,ɗen daga Jolal 1983 yari silto 1986,e sakitiinde fuɗɗi daga Cholte 1992 yari Duujal 1994.

## Hiimoɓe
Goodluck Jonathan

G**oodluck Ebele Azikwe Jonathan** GCFR, GCON  (duubiil daygo nyalnde  20 lewru Jolal hiitande dubi alif (1957) e siyasa,en lysidi Naajeeriya o ardiiɗo arduungal lesdi Naajeeriya too a hiitande nduungu alif 2010 eii koyahre ndungu 2015. hannko doon wadii toy 2015 ardidow e joonii laamu Naajeeriya Muhammadu Buhari, Jonathan e kankoo ardiiɗo arduungal Naajeeriya e  tatii tarihi'en Naajeeriya makko wodi'on.   Jonathan ewodi bidi,on ardidou  Naajeeriya daga mangou 2007 toe mangou 2010 biddi'on ɓaawo gwamnati'en. 

Umaru Musa Yar'adua e laamurajje Diiwal Bayelsa Laamlamɓe fetur e laamurajje Diiwal Bayelsa daga 2007 yari ndunngu 2010.

## Juutal Balde
En nalde  Goodluck Jonathan e nyanlde 20 Jolal, hiitande dubi alif 1957 eii ogbia ton hoon kafiruju'on banye humbina Ijaw eii Diiwal Bayelsa. Eriminmo, on otuoke, baffah'en Ebele Jonathan lamou kwale-kwale. Inna'en Eunice Ayi Ebele Jonathan eii lagou. Jonathan gugal pamarre toe gugul tokocil kafiruju.

## Elto/Guggal
**Goodluck Ebele Azikwe Jonathan** e Ewodi pamarre afoojo Elto na'e pamarre guggal bingou, Elto pamarre jangirde fatakwal. E lokaci lamou kwaleji jangirdee Diiwal Rivers toe mangou nder hiitande ndungu alif 1982 -1998.

## Tufleeji
**Goodluck Ebele Azikwe Jonathan** eii kankoo lysidi siyasa toe mangou e nder 1998, o, hebna lamou jangirde e modibbo jangirde. Liddei siyasa'en kankoo wakkatii batuu jam'iyya PDP e hiitande dubi alif  1990.

## Aalamji
**Jonathan** Woodi Debboo Dame patience Jonathan toe biddo Ariwera eii Aruabia.

## Cigaadum
E mangou dubi 2007 Jonathan woodi Dawla jimilaaje ₦295,304,420 toh hirminayee Amurica US$8,569,662

## Hiimoɓe
Ahmed Osman

**Ahmed Osman** (Aarabre: ﺃﺣﻤﺪ ﻋﺼﻤﺎﻥ ; Dañaama ñalnde 3 lewru Silo hiitade dumngu aliif 1930) un gimɗo cuuɓal leydi Morooku lattido firaministaajo de hitaade hakkuɗe yande 2 liiyru Jolal 1972 e 22 Cholte 1979. O firaministaajo jowee tato de ɗistinore Taariku laamiɗo hitaade  nder arduwgal laamu Hassan II.

## Nassiji
Sani Abacha

**Sani Abacha** GCFR Jonarjo taadungal o dañyaama 20 eii lewru silto, hiitande ndungu alif 1943 yaari 8 korse hitaande ɗumngu alif 1998 soojiijo jonarjo lesdi Naajeeriya toe lesdi siyasa,en e lamurje Ardiiɗo arduungal soji'en dega 1993 yahri habra 1998.  e Ardiiɗo 17 silto duuɓi 1993 toe bar,en lamou tarihi,en sojein Naajeeriya. Abacha e jonarjo soji'en 1990 yari 1993, e minista,en jonarjo leysɗi Naajeeriya. Abacha aran jonarjo soji'en aran iko ara,en.

## Ngeendam
Eriminmo toe habbidna eii kano. Abacha guggal janngirɗee sojien Naajeeriya eɗon kaduna, eii wodi kuugal aran sojien mangu e hiitande dubi alif 1963 kankoo jangirɗee mons ofisa kaadet (*officer cadets*)) eii lidi Aldershot, Ingilisa.

## Iyaaluuji
Abacha woodi bididoo Joe,go,en toe bido eh faure bidi,on makko

## Hiimoɓe
Umaru Musa Yar'adua

**Umaru Musa Yar'Adua** GCFR. Ñalnde sappo e jeewenyi go'o 16 Juko hitaande dubi alif 1951 Yahri 5 Duujal 2010) eii Leydi siyasa,en Naajeeriya diga 2007 yahri hiitande dubi 2010.yar,adua bidoo cuɓal ,en ardiddo Naajeeriya koon don 21 lewru sedto 2007.eii Huna makko 29 lewru Duujal 2007
Yar'adua oon doon kankoo lamurajje Diiwal Katsina dega hiitande dubi alif 1999  haa yahri 2007 toon Les jam,iyya PDP makko.eii mangu 2009 bandirawoo dillo saudiya konkoo asibiti madda,eii wurtake Naajeeriya 29 lewru silto mangou 2010 amma maariya 5 Duujal.

## Hiimoɓe
Ahmed Idris

**Ahmed Idris** (ou daayaama ƴande 25 lewru jolal hiitade dowgu alif 1960) Eii lisdi Naajeeriya ardiddo Shede,en Makko Naajeeriya.eii funayee ardiddo shede yande 25 lewru Morso mangou 2015, oon doon bandirawoo Jonah ogunniyi Otunla madda ardiddo muhammadu Buhari faasiki gada shede lamurajje har Bilyan,en 2.5 makko. Bandirawoo. Idris ardiddo shede gada muhammadu Buhari kankoo eii ardiddo Naajeeriya eii Jo,e diiga hiitade 2019..

## Suddu shede,en
Eii 16 lewru Duujal, hiiitade 2022.hukuma,en shede suudu Naajeeriya (EFCC) fasiiki bandirawoo Idris gada kano koo,don biwall Nanta amma eii wurtanayen shede gafal makko Bilyan 80 amma sheree kwangilajou madda.Hukumaju shede suudu Naajeeriya eii yarnaye sheree Idris doon hoon jari,en Abuja toe Kano. Gwanmati saree Idris gada guugal har ilmou madda..

## Majja shede,en 106bn
Majja shedee 106bn Ahmed Idris...
Eii lewru sedto mangou 2021 kungiya,en bandirawoo azikiwe,en eii shedee,en (SERAP)funayee ardiddo shari,a Abubakar Malami koh doon bandirawoo Idris oon don 106bn eii mangou 2018.

## Hiimoɓe
Henry Barrington

**Henry Frederick Francis Adair Barrington** (28 Morso 1808 Beckett Hall ɗe Shrivenham nder Berkshire - 25 Mboy 1882 Knysna ), O lawyaajo mo lesdi Afrik fombinaari, kiiɗo maikacijo e membaajo dummbe boldal. 

So'ooyiido wari England ɗer hitaade 1848 O mbanngi debbo maako Mary Georgiana Knox,,e lortori o jippi plettenberg Bay,egal piroowal noddira CARGO haa'e kaayaaji ɓanngal ,yalji heirlooms e ku kataakooje e kaayaaji ndeemal.Ɗe mahol nyibgal Portland Manor' neeɓiiri duuɓi 16,e hawti leecee jowee tati, suudu jannde,e di mawde suudu naforde. O ɗemmbo nyiiɓii go'o eder de mahol nebgol sawmill dun taañyuuki nƴommbe kataakooje mbaleeje,ilmu hawti silkwomre e nñaaki e koorewol aful hawti e hollindi waddi hebriki ciderii. O subti sana'a dun hottollo e baaji ledde e nñamdu ɓiɓɓe ledde ɓurɗum daraja ɗer lesdi Afrik fombinaari winndooɓe Dalene matthee's janngirngol Nobel,**moerbeibos**('ladde mulberry). Ladde mawde nge hiite cholte 1869, ɗer mburde ɓannɗu wuttudu du be ladde hakkuɗe swellendam e Humansdorp de dun timmini.   Wonnuki de haa ɗenbo meeyi'weedu Manor'.De tokkude duubj baawo  ɗin subtaama yaari de parli cape.

## Koowal e Iyaalu
## Nassiji
Japie Basson

**Jacobus "Japie" Basson** (25 Morso 1918 – 8 Juko 2012) un gimɗo cuuɓal lesdi Afrik fombinaari puddu do kuugal hawti de partiwal lesdi, Amma ɓaawo o wurrti daga maagal,e latti a sembiddo gabdoowo e gomnaatiwal lesdi edow membaajo, eɗe soo'al, ɗun ɓe kawtal partiwal, progressive federal party,e mo de neebaayi nder kawtal leydi.[1][2] O hollinaama edow_fierijo" kalaaji lawnuuji e mo raa'ayi e de ɓe"chameleon"ɗun Afrik fombinaari cuuɓe ɗun mo luusini partisan allegiance.[3]Jottoriido lattido neddo Siyaasaaji suɓal lesdi Afrik fombinaari.

## Hiimoɓe
Hendrietta Bogopane Zulu

**Hendrietta Bogopane-Zulu** un ballitowo ministaajo leydi Afrik fombinaari de wuttudu dungal faago Yeeso adunaaru Afrik fombinaari. O membaajo dummbe ginndal huutira tunde hitaade 1999 e jooni. O debbo anndaado laaminiido haa ɗe nayi eder de wakkitire arduujo Jacob Zuma laamu o ballitowo ministaajo ɗun kuuɗe yaasii dun kuugal e rowbe, Bacci e yimmɓe hawti e mbe ngalaa kadaa. Michael masutha o go'o tall lattido didijo tan e ɗer nbe nakas eder hannde arduungal O mo gollitoowo, yewtoowo,Nñaawu zaman bia'adun HIV &AIDS kuwooji sana'aji rowbe e tiggudo huutirde sukaaɓe mɓe rakkata lesdi Afrik fombinaari. juutirdum der henndande jo'inirde ɓe lesdi mobgal UN baawal dun yimmɓe mɓe baawaata dokkal leydi e leydi.

## Hiimoɓe
Mohammed Musa Bello

**Mohammed Musa Bello** ( O danñƴaama de lewru Silo, hitaande ɗumngu 1959) O goɗɗo Huuwana Bankiwal e Naajeeriya lattiɗo jonnta ministaajo gelle mawɗe Naajeeriya ɗe Abuja eja hitaade ɗumngu 2015.

## Finannde Daygo

Ɗum dannyi Mohammed Musa Bello eder lasgol fulɓe e Yola; dannyoowo maako, Alhaji Musa Bello, hanko wooni manajaajo darektaajo kamfaniiwal maroowal woylare Naajeeriya daga ɗumngu 1970 yaari ɗumngu ngu 1976, kadima sobiraawo arduujo leydi Naajeeriya, Muhammadu Buhari. O fuɗɗi njannɗe firamaare e Yola ko'o timmina jangirde sakandarere nde uwargidanmu gonnde  Kaduuna e ɗumngu 1971. O halartake Janngirde Lakol Barewa gonnde Zariiya daga ɗunmgu 1971 yari ɗumngu 1976, inaare O heeɓi shaiduwal ɗereewol timmingo janngirde sakandarere. Daga don O zarci Janngirde Ahmadu Bello Wonnde Zariya daga ɗum ngu 1977 yaari 1980, inaare ɗe O heeɓi shaiduwal digiriwal maako artungal e fannu luumooji, ɗen O wartii e ɗumngu 1985 O faa'i Yeeso jannɗe digiriiwal diɗaaɓal  e harkaawal luumooji ɗin.

## Kuugal

Ɗe ɗumngu 1984, Icon limited (lisal Bankiwal Barings e Morgan Guaranty trust) mɓe koo'i mo Kuugal. ɗemmbo lebbi jowee go'o o mo waaɗa fooraaki e Hoi  Morgan &amp;e Bankiwal luumooji e hakkilannki ɓe e haadaariji. Daga ɓaawo o so'ake kamfaniiji jooɗooriiɗi ko'e muu'en. O waadi duuɓi sappoje ɗiɗi e fanu kamfaniiji guttuli fere-fere, kadima o kasanntake darektaajo ɗun Habib Bank plc,e luttuɗi kamfaniiji. Bello o huuwi e kamfaniiji  Bakabure industrial complex e Yola e jonnɗe manajaajo fof e ndunngu 1992. O huuwi e jonnɗe membaajo dun komitiwal fasahaaji din dokkal (TPC). O bo lattake membaajo chamber Kautal yimmɓe luumo,, mɓe sana'aji e ko wooni ɗer leydi e deemal dun Diiwal Adamawa. E ɗumngu 2006, Horeejo leydi Olusegun Obasanjo lamminiimo hukuma arduungal alhaajii'en dun lesdi inaare ɗe o huuwi daga 2007  yari 2015.

## Hiimoɓe
Wudil

**Wudil** eii doum hukuma pamarum nɗer Diiwal Kano Naajeeriya litugal gelle,en wudil toe A237 titi,en, ewodi 362 km2 kankoo wodii 185,189. jama,aree makko.

## Hiimoɓe
{Reflist}
Bongani Baloyi

**Bongani Michael Baloyi** (daygo nyalɗe 28 lewru cholte hitaade 1987) un gimɗo cuuɓal lesdi Afrik fombinaari. Ɗer hitaade 2013, O subtaama arduujo mawdo de ɓe mawngo dun be famarde gallure midvaal. Kidem duuɓi maako 26  e ñyayri  duniyaaru eɗe wakkitire den,e O lattake arduujo pamaaro eder arduu'en  ɗer lesdi Afrik fombinaari. Gada 2011 yahri 2013 O mo ɓe MMC wii'aade ɗun faago Yeeso e siryaago ɗer be gelle. Baloyi un membaajo dun ɗe Actionsa tun ɗe Silo 2022.[1][2]

## Hiimoɓe
Dulton Adams

**Dulton Keith Adams** un gimɗo cuuɓal lesdi Afrik fombinaari. O lattake membaajo dummbe dokkal Gauteng kuutiral tun hutaaɗe 22 Duujal 2019. O ɗenbo membaajo partiwal cuɓal African Christian Democratic party (ACDP) ɗen e wakiliijo ɗer de gurtal dokkal ceriyya.[1][2] 

## Hiimoɓe
Mamman Kontagora

**Mamman Kontagora** (Setto 20, 1944 – Duujal 29, 2013) um daakaare kuugal taaduungal ɗun hawtugo birniwal kapital leydi Naajeeriya Abuja yaake ɗe wakkitire hakkilango arduungal mawɗo Abdulsalami Abubakar,dokkuɗomo hakkilannki yimmɓe ɗer hitaade Duujal 1999.

## Hiimoɓe
Jeremiah Tinbut Useni

**Jeremiah Timbut Useni** (Daygo 16 Colite 1943)un tagu taaduungal kiiɗo mo solji'en laatiiɗo lieutenant mawɗo janarjo, lattido ministaajo gollitoowo eɗe huutirde ɗun de kapital hawtude gelle mawɗe leydi Naajeeriya Abuja,les arduungal mawɗo Sani Abacha soljiijo junta. O waadi kuugal ɗuuɗungal eder lesdi Naajeeriya hawti e ministaajo jahaleeji e kotaajo mastaajo mawɗo ɗun taaduungal solji'en Naajeeriya. Useni lattake ballitowo partiwal cuɓal ciyaajo ɗun go'o ɗun ɗe lardude partiwal All Nigerian people party (ANPP).O Subtaama sanataajo dun fombinaare Diiwal plateau, ɗer cuɓal ngadaangal hitaade MBOY 2015 cuɓal leydi.[2] Useni O laamake ede partiwal  People Democratic party (PDP) Arduujo maagal.

## Hiimoɓe
Gado Nasko

**Muhammad Gado Nasko** (Daygo 1941) un soljiijo Gomnaajo mo diiwal Sakkwotoɓe, Naajeeriya hakkuɗe 1978 eii  1979.

## Hiimoɓe
Hamza Abdullahi

**Hamza Abdullahi** (2 MBOY1945 – 3 Silo 2019) un dannyaaɗo lesdi Naajeeriya nden e mawɗo kuuɗo soljiijo lattiɗo de Gomnaajo diiwal Kano daga 1984 yaahi 1985;e ministaajo gelle mawɗe Naajeeriya Abuja daga 1986 yaahi 1989.

## Hiimoɓe
Mamman Jiya Vatsa

**Mamman Jiya Vatsa** Eriminmo 5 Bowte duubi 1940 eii janarajo toe lysidi siyasa'en Naajeeriya eii kankoo minista,en toe supreme military council.
5 mboode duubi 1986 ell fere janarajo Ibrahim Badamasi Babangida.

## Ngeendam

## Hiimobe
Iro Abubakar Dan Musa

**Iro Abubakar Dan Musa** Un gimɗo laatiiɗinistaajo hawtude kapital leydi Naajeeriya Abuja nebdo.

## HIIMOƁE
Mohammed Abba Gana

...
**Mohammed Abba Gana** (Daygo 1943) laatiiɗo dokkoowo mo musamman caawori ballitowo arduujo leydi Naajeeriya Atiku Abubakar ha say hitaade Korso 2006, wakkitire Olusegun Obasanjo ɓiltiimo jippinimo dow jooɗorngal ngal.[1] ɓaawo no O laatake ministaajo hawtude gelle mawɗe Naajeeriya daga 8 cholte 2001  yahri 17 Morso 2003.

## Hiimoɓe
Ibrahim Bunu

**Ibrahim Bunu** un neddo anɗuuɗo harkaawal mahol nyible e ministaajo gelle mawɗe leydi Naajeeriya Abuja e jamhuuriyaawal nayaaɓal , jogiiɗo ofiswal daga ndede Duujal 1999 haa say Cholte 2001 ɗer hitaade laamu arduujo leydi Naajeeriya Olusegun Obasanjo. Wakkitire Mohammed Abba Gana jaɓaanimo ,nden boo ɗun diiwal Borno, nder ɗe lammgal gurtal ɗer Cholte 2001.[1]

## HIIMOƁE
Nafisat Abdullahi

**Nafisat Abdulrahman Abdullahi** e mo andira e inde Nafisat Abdullahi koh bo Nafisat Sai wata Rana. (O daayaama e  nyalde 23 lewru siilo hitaande ndunngu  alif 1991. e jihar plateau jos...

## Bolji
Nder lewru korse mangou 2013 kungiyaaju Didi wailankwen  Naajeeriya e tokka  Nafisat Abdullahi dou shagalijuu makko,gada silto yari nder ndungu 2013 toe jooni bi,en kalamu wahid toe Mallam Aminu Saira e mangou 2014.

## Filmiji
* *Addini ko Al’Ada*
* *Allo*
* *Yar Agadez*
* *Ban Kasheta Ba*
* *Ya daga Allah*
* *Blood and Henna*
* *Ummi*
* *Baban Sadik*
* *Dawo Dawo*
* *Alhaki Kwikwiyo*
* *Farar Saka*
* *Cikin Waye?*
* *Dan Marayan Zaki*
* *Zango*
* *Gabar Cikin Gida*
* *Alkawarina*
* *Har Abada*
* *Dan Almajiri*
* *Laifin Dadi*
* *Alhini*
* *Madubin Dubawa*
* *Badi Ba Rai*
* *Fataken Dare*
* *Baiwar Allah*
* *Lamiraj*
* *Dare*
* *Guguwar So*
* *Haaja*
* *Jari Hujja**

## Hiimoɓe
Ali Nuhu

**Ali Nuhu mohammed** o jannja Ali nuhu mou danñyaɗo nñalde sappo e joowi 15 lewru Dujjal hiitande ndunngu alif  (1974) e diiwal gombe woylare lisde Naajeeriya film yentike fejube fijirde e e nder fijoji Fina finaije don  haa daraktaajow, ardiiɗo arduungal fijooji ɗe kannywood mada e fim yentike Igbo e yarba,en (Nollywood) too fijirde Hausare fim yentike (kannywood) bandirawoo dillo yari jama,are hausare fim yentike.

## Ngeendam/Ilmu
Ndu eriminmo Ali mohammed Nuhu Maiduguri Diiwal Borno toe waila eii litugal Naajeeriya. Baffah,en Nuhu poloma gada Diiwal Gombe inna,en Fatima Karderam Digema gada hukuma pamare Bama Diiwal Borno .eii doon Jo's toe Kano ,kankoo jangirdee sakandare eii jangirdee doon Jos ewodi funaree Ibadan Diiwal Oyo gada yari jangirdee California doon wodi ilmu fim yentike.

## Fim yenke

## Hiimoɓe
Islander

**Iskandar , Iskander÷ , Askander, Eskinder, koe Scandar** (Arabi :
ﺇﺳﻜﻨﺪﺭ ( Persia : ﺍﺳﮑﻨﺪﺭ Eskandar or ﺳﮑﻨﺪﺭ Skandar), un innde dokkal Alexander nder neesuuji kamani Iran (persiyya),,arabi e Luttuɗe fuu nder cakawal fuunaare,caucaus e cakkare asiyya. Nder Misra unde roki ɗuduɓe un kiristaa'en (Coptic) burdal.[1]] Asaalu Alexander un gadde,ɗum de eggol eta kuugal haa bano iskandarnamah e ɗi be sirr al-Asrar e lattiɗe mawɗe innnde nde dokaaji nder de wakkatiwal. Nde[[ Arabic wuttudu haa nden boo beiduube makaalaaji dokkal,hokkude al- ɗiskandar gelle mawɗe nder lesdi [[Misra][.

## Hiimoɓe
Kuwait

**Kuwait** (/ kʊˈweɪt/ ( heytina ); [7][8] Arabi: ﺍﻟﻜﻮﻳﺖ al-Kuwayt ,
Gulfwal Arabi inniraade: [ɪl‿ɪkweːt] ko [lɪkweːt] ), annditireeki nde diiwal ɗun ɓe kuwaiti
( Arabi: ﺩﻭﻟﺔ ﺍﻟﻜﻮﻳﺖ Dawlat al-Kuwayt ),un lesdi nder hirnare asiyya.edi joodori nde ta Woyla jokkal de fuunaare larabanko'en honnduko parsiyawal gulfwal, waadi kheerol e Lesdi Iraƙi eta Woyla e Lesdi Saudi Arabia eta fombina.[9]  Kuwaiti kadima jokkiri e dakkal Lesdi Iran.kuwaiti ha no mari jaajirka ɗun rannidinaade kamani 500km(311mi).[10] nɗuɗɗum ɗum lesdi nɗin di ɗuuɗirka yimmɓe ɓen ebe jooɗi nder galliol gasii agglomawal di ɓe kapital leydi Lesdi Kuwaiti un gelle Kuwait. [11] Eder hitaade ɗumngu ɗun 2022 Kuwaiti woodi ɗuuɗirka yimmɓe kamani dun ɗum 4.67 miliyanji nden boo miliyanwal 1.45 un dañyaaɓe nder lesdi kuwaiti nden boo Luttuɗe miliyanji 2.8 un nastoybe gada goɗde lesɗe yaasi nɗe duuniiyaaru. Kuwait kammɓe ngooni ɗidiɓe mɓurɓe jawdi nder lesɗe julɓe e duuniiyaaru.

## Hiimoɓe
Muhammad Haji Ibrahim Egal

**Mohammad Haji Ibrahim Egal** (Somaali: Maxamed Xaaji Ibrahim agal, Aarabre cholte 15, 1928-mboy 3,2002) un gimɗo cuɓal Somaaliya lattiɗo arɗuujo lesdi Somaaliya nebɗo kiiɗo daga 1992 yari haa mayɗe mako daw artuɗo gaɗdo priministaajo jamhuriyawal Somaaliya ɗun balɗe sappo e go’o ɗer 1960 e haajooni daga 1967 yari 1969.

## Margo E Jannɗe
Egal ɗayaama ɗer 1928, ɗer odwayne eɗe ɓannɗu ɓe British Somaaliya. O jottorake daga ɓe Issa Musse hendide hawte eɗe habar Awal clan ɗun Isaaq. Otimmini jannde primarie e sekandare ɗer hawtuɗe hiiɗe British Somaaliya eɓe sotti lusini yari ɗe united kingdom. 

Egal o mɓanngi Aisha Sa’eed Abby e hawte eɓe ngoodi bacci ngordi ɗiɗi e bacci ɗebbi ɗiɗi.

## Kuuɗe

Ɗe 26 Dujjal 1960 Egal un priministaajo ɗunɗe heeseere kebtal hore diiwal ɗun Somaaliya kawtuɗum eɗer balɗe jowee ɓaawo hawti e artuɗe hutirɗe ɗeɓe kumtal leydi Somaaliya ta tigguɗum jamhuriyawal Somaaliya e morso 1, 1960.

## Kuugal ngomnaati
O jogaake eɗe artugal deenal ministaajo kilantooɗo (Defence) (1960-1962) ministaajo jannɗe (1962-1963) priministaajo (1967-1969) e Ambassoda e Indiya (1976-1978), e ɗenbo o ɗun kakkilanoowo prisiona haaɗe ɗiɗi les Barre huuɗuuɗe.
 
## Priministaajo Jamhuriyawal Somaaliya
Ɗer 1967, Abdirashid Ali Shermake suɓtaanu arɗuujo ɗen subti hollini Egal dow priministaajo.

O haa enon ɗe priministaajo e ɗer Washinnton D.C ɗen arɗuujo Abdirashid Ali Shermake wallitimo ɗe yorkuma 15, 1969. Rammude gaɗa ɓaawo ɗon, ɓe heesere tiggade sepreme revolutionary council (SRC) arɗungal janarjo mawɗo Siad Barre, Brigadiajo mawɗo Mohammad Ainashe Gule, lieutenanjo Kannal Salaad Gabeyre kediye e mawɗo ɗun dansanndaajo jama korshel kalki mawgu ɗum. De (SRC0 laari winnditi innde leydi Somaaliya e Demokiraatik Jamhuriyawal Somaaliya, naagi memba’en ɓe arɗuugal hukuuma sarkiti partije cuɓal. 
Saakiti ɓe yahirɗe eɓe kotuwal mawngal e ɗarni ɗe constitucion. Egal eɗer ɓe siyasa nanɓe mone ɓe SRC ɗun mo huwanta leydi artuɗum hukuma. O yootaama o inna Ambassadajo lesdi Somaaliya yahi Inndiya (1976-1978) ɓaawo ɗe Barre soitimo prison haa sai ɗe timmini laamu mun ɗer 1985.ref name="Siiwsnm">

## Arɗuujo Lesdi Somaaliya
Egal mooɓi haute yari wallital di saron e woɓɓe wawɓe rebel kongol, keɓbini ɗe woyla-hirnare dungal e jawdi ɗun Somaaliya haiku kawtal e tiggi bilateral coggu hauti e lesde yassi, gabati  ceɗe keese ɗe ɗun hutirta ɓe Somaaliya shilling ɗen a de Somaaliya paspoor e tutawal Somaaliya ɗen tiggukaki hawtirɗe e sembinnɗe de soljie e janndarmu e soljie’en ɗer Somaaliya.
 
## Mayɗe
Egal mayi ɗer mboy 3,2002 ɗer pretoria Afrik fombinaare (south African) innare emo wallina gam nyawɗuki ɗer asibitiwal nyawdud solji’en. Ɗun wartiri ɓannɗu maako leydi Somaaliya gan uweeki diiwal bacci maako tati arɗi yimɓe fooje uwuuki e do’aati boɗdi. Haaɗe yimmɓe 4,000 kalartake uwuruuɗe maako e genaale ɗer Berbera eɓe ɗungal hollinɓe balɗe jowe ɗiɗi ɗun pinnɗe. Dahir Rayala kahin lattaki mastuɗo ofiswal jonnɗe arɗuujo leydi.

## Nassiji

## External links

* IRIN Interview with Mohamed Ibrahim Egal, President of Somaliland
Mohamed Yusuf Abdirahman

**Mohamed Yusuf Abdirahman** kaanoobo anndiraaɗo Murad un gimɗo tufleeji (siyaasaji) cuɓal leydi Somaali, e ɓe ɗi mawɗe jogiiɗo laamɗo Burao, ɗi laamorde e de gelle mawɗe ɗe Togdheer lardu ɗun Somaali, jogiiɗo daga 2012 woddi 2021. O wurtoyke daga der yalji ɗiɓe Reer Biniin, Ahmed Farah hawtel lenyol be ɗun Habr Je’lo Isaaq. O jaaɓi laamu ɓaawo timmingo Abdirisaq Ibrahim Abdi hitaande 20 Korso 2021 ɓaawo gaɗa cuɓol balanngal subtude Somaali.

## Nassiji
Abdirashid Haji Duale

**Abdirashid Haji Duale Qambi** (Somaali: ) un gimɗo cuɓol tufleeji leydi Somaali hannko jooni jogi. Arɗunngal ministaajo kuuɗe yaasi e Guure ɗun Somaali. O neebuɗi e fanu kuudee harkaaji tufleeji wakkatiiji ɗudde ɗen o joogaake arɗuule ɗe daama tun hebtuude hoore leydi Somaali nɗer hitannde dowgu alif 1991.

## Nassiji
Abdirisaq Ibrahim Abdi

**Ahmed Aden Ducale** seetoore maako *Riwaayo* (Somaali: Ahmed Aden Duale) un gimɗo huude cuɓal lesdi Somaaliya ɗen e joonii mawɗo arɗuujo ɗun Buurawo, ɗe laamorde hawtirde e mawɗe gelle ɗun Togdheer lardu dun Somaali too liiyru Korso ƴande 20, 2021. O rooni Mohammed Yusuf Abdirahman ɗe hitaande 20 liiyru Korso hiitande 2021 ɓaawo ɗowgu,e 2021 cubal bataangal lesdi Somaali.
## Hiimoɓe
Yahaya Adoza Bello

**Yahaya Adoza Bello** mou dayanmo nalde 18 lewru sedto duubi 1975 eii doon lumou lysidi Naajeeriya toe lysidi siyasa'en gwamna Diiwal Kogi gada yari duubi 2016.jamiya,en (APC) bandirawoo Bello eii funaree gwamnajjo Naajeeriya.

## Ngeendam/jangirdee

## Hiimoɓe
Abdiweli Sheikh Abdillah

**Abdiweli Sheikh Abdillahi Soufi** (Somaali: abdiweli Shiikh Cabdillaahi Suufi) un gimɗo cuɓal tufleeji leydi Somaali lattiɗow e jooni jonta jogiiɗo arɗuwgal ministaakow too lisde Somaaliya lilal e kaɓaarowji gollitee ɗun leydi Somaali.

## Himobe
Abdullahi Abdi Omar

**Abdullahi Abdi Omar Jawaan** (Somaali: Cabdullaahi Cabdi Cumar Jawaan, Arabre: عبد الله عبدي عمر; dannyimo hiitande alif 1949) un gimɗo cuɓal tufleeji leydi Somaaliya e hannko wami kollinddo gabatanaaki ɓee Somaaliya ɓi’al leydi kuɓɓal ba’lal noodiraa *National Emblem* ɗer lookkatire hitaande 1996. Omar haa nobo lattake artuɗow arduujow hukuuma cubal nɗer leydi Somaaliya.

## Nassiji
Hamse Mohamed Abdi

**Hamse Mohamed Abdi** (Somaali: ) un gimɗo cuɓal tufleeji leydi Somaali, latti hannko eɗe jonni jogiiɗo arɗuungal ngomnaajo ɗu lardu Togdheer ɗum Somaali tun Silo (January) 2018.

## Nassiji
Aɗan Ahmed Elmi

**Aɗan Ahmed Elmi** (somali: Aɗen Axmed Cilli) un nayaaɓo ɗe ministaa’en deemal ɗun lesdi Somaaliya. O lattake ministaajo deemal eno ɗe lewru magie nyalɗe 10, 2002 ɓaawo de jippaago ɗe Ali Sheik Yusuf.
## Ɗistinorɗe
Elmi o dannyaama nɗer Hargasa, e maraake jonneɗe margo maako nɗer mogadishu e hargeiso. O wurtoiya daga lennyol Gashanbur Eldagale Garjis ɗer henɗal lenyal-lasgo Isaq.

Komoo holline kuugal ɗer huutirɗe somali un siryotooɗo fiijo jalnuuki ɗer filmji lesdi somali ɗummo fuɗɗi wurtinki tunde hitannde 1990s. Ɗer 2001, o joonaake hawtuuɗe ɗe UDUB partiwal cuɓal siyasa.

Elmi un ɓiɗɗo Ahmed Elmi komannɗaajo solji’en yaake ɗe ɗuuɓi si’ad Barre, jooni ɗustii Daada maako Khadija Mohmoud Marɗo kamfani ɓikkon leɗɗe ɗer fuunare hargeisa.
MUHAMMAD HAJI IBRAHIM EGAL

Arɗuujo lesdi somali ɗiɗaɗo 2nd (1993-2002)
Mohammad Haji Ibrahim Egal (somali Maxamed Xaaji Ibrahim agal, Arabankoore cholte 15, 1928-mboy 3,2002) un gimɗo cuɓal somali lattiɗo arɗuujo lesdi somali nebɗo kiiɗo daga 1992 yari haa mayɗe mako daw artuɗo gaɗdo priministaajo jamhuriyawal soomaliya ɗun balɗe sappo e go’o ɗer 1960 e haajooni daga 1967 yari 1969.

## Margo E Jannɗe
Egal ɗayaama ɗer 1928, ɗer odwayne eɗ€ ɓannɗu ɓe British somali. O jottorake daga ɓe Issa Musse hendide hawte eɗe habar Awal clan ɗun Isaaq. Otimmini jannde primarie e sekandare ɗer hawtuɗe hiiɗe British somali eɓe sotti lusini yari ɗe united kingdom. 
Egal o mɓanngi Aisha Sa’eed Abby e hawte eɓe ngoodi bacci ngordi ɗiɗi e bacci ɗebbi ɗiɗi.
## Kuuɗe
Ɗe 26 Dujjal 1960 Egal un priministaajo ɗunɗe heeseere kebtal hore diiwal ɗun somali kawtuɗum eɗer balɗe jowee ɓaawo hawti e artuɗe hutirɗe ɗeɓe kumtal leydi somali ta tigguɗum jamhuriyawal somali e morso 1, 1960.
## Kuugal Gomnaati
O jogaake eɗe artugal deenal ministaajo kilantooɗo (Defence) (1960-1962) ministaajo jannɗe (1962-1963) priministaajo (1967-1969) e Ambassoda e Indiya (1976-1978), e ɗenbo o ɗun kakkilanoowo prisiona haaɗe ɗiɗi les Barre huuɗuuɗe.
## Priministaajo Jamhuriyawal Somali
Ɗer 1967, Abdirashid Ali Shermake suɓtaanu arɗuujo ɗen subti hollini Egal dow priministaajo o haa enon ɗe priministaajo e ɗer Washinton D.C ɗen arɗuujo Abdirashid Ali Shermake wallitimo ɗe yorkuma 15, 1969. Rammude gaɗa ɓaawo ɗon, ɓe heesere tiggade sepreme revolutionary council (SRC) arɗungal janarjo mawɗo siad Barre, Brigadiajo mawɗo Mohammad Ainashe Gule, lieutenanjo conol Salaad Gabeyre kediye e mawɗo ɗun policejo jama korshel kalki mawgu ɗum. De (SRC0 laari winnditi innde leydi somali e democratic jamhuriyawal somali, naagi memba’en ɓe arɗuugal hukuma sarkiti partije cuɓal.
Saakiti ɓe yahirɗe eɓe kotuwal mawngal e ɗarni ɗe constitucion. Egal eɗer ɓe siyasa nanɓe mone ɓe SRC ɗun mo huwanta leydi artuɗum hukuma. O yootaama o inna Ambassadajo leydi somali yahi Indiya (1976-1978) ɓaawo ɗe Barre soitimo prison haa sai ɗe timmini laamu mun ɗer 1985.
## Arɗuujo Lesdi Somali
Egal mooɓi haute yari wallital di saron e woɓɓe wawɓe rebel kongol, keɓbini ɗe woyla-hirnare dungal e jawdi ɗun somali haiku kawtal e tiggi bilateral coggu hauti e lesde yassi, gabati  ceɗe keese ɗe ɗun hutirta ɓe somali shilling ɗen a de somali paspoor e tutawal somali ɗen tiggukaki hawtirɗe e sembinnɗe de soljie e janndarmu e soljie’en ɗer somali.
## Mayɗe
Egal mayi ɗer mboy 3,2002 ɗer pretoria Afrik fombinaare (south African) innare emo wallina gam nyawɗuki ɗer asibitiwal nyawdud solji’en. Ɗun wartiri ɓannɗu maako leydi somali gan uweeki diiwal bacci maako tati arɗi yimɓe fooje uwuuki e do’aati boɗdi. Haaɗe yimmɓe 4,000 kalartake uwuruuɗe maako e genaale ɗer Berbera eɓe ɗungal hollinɓe balɗe jowe ɗiɗi ɗun pinnɗe. Dahir Rayala kahin lattaki mastuɗo ofiswal jonnɗe arɗuujo leydi.
## Hiimoɓe
Dahir Riyale Kahin

**Dahir riyale kahin** Arduujow lesdi somali tataaɓo 3th (2000-2010)
Dahir Riyale Kahin (somali: Daahir Riyaale Kaahin larabanko’en ɗanyaama yande 12 liiyru mboy hiitade dowgu alif 1952) un gimɗo cuɓal siyasa lesdi somali lattiɗo arduujow lesdi ɗin daga dowgu 2002 yari hiitade 2010. Naane no o jogaake mawɗo ofisaajo mo ɗer ɗe renugo lesdikuuɗe ɗer somali bi’al (National Security Service) ɗen e ballitowoo arɗuujo lesdi daga hiitade dowgu alif 1977 yari dowgu 2002.

## Banninkeehum Margo
Kahin o ɗanyaama ɗer ɗe gelle ɗe Quijeed ɗungal ɗun leydi somali o wurtoike daga ɓe jibreel youn’s henda-dan ɗun ɓe Gadabuursi dan. O janngi ɗer amoud ɗen ɓaawo gaɗa o ekkiti ɗer mogaɗishu.
## Kuuɗe
Kahin ɓaawo lilaama hawti e diplomaccio jonɗe Ambassadajo somali yahi leydi djibouti. Ɗer ɗe noogas caaliɗum ɗer laamu siad Barre yaake ɗe 1980s, Kahin un mawɗo dow manguuji (NSS) ofisaajo ɗer Berbera. O jottarake ɗer las anod ɗer 1981 yari 1982. Daga 1997 yari 2002 Kahin lattake ballitowo arɗujo lesdi somali.
## Arɗuujo Lesdi Somali
ei ƴande taati liiyru dujjal hiitade dowgu 2002, Kahin lattake arɗujow tatɓo e ɗistiinore lesdi somali ɓaawo mayɗe kinnaɗo arɗujow Muhammad Haji Ibrahim Egal. Kahin ɓawo heɓi nasru subteeki nɗer cuɓal gaɗagal 14 setto 2003, wakilti cubɗe ururka dimuqraaɗiga Umada Bahawday (UDUB) ko kawtal democratic peoples party. O nasti offis ɗe yande 16 liiyru dujjal ɓaawo nyalɗe jana’iza Egal.
## Hiimoɓe
Abdulrahman Ahmed Ali

**Abdulrahman Ahmed Ali** (somali: cabdurrahman Ahmed calli) un gimɗo cuɓal siyasa lesdi somali hannko wooni un jonni edow arɗungal jonnde gomnaaajo lardu ɗun awɗal ɗi lesdi somali ɗun lewru silo too dowgu 2018. De hitaanɗe saaliɗe arɗuujo diina larɗuɗun sekimo e huɗugo ɗun diina (Islama) ɗu’un bo ɗun wooɗa (haram) eɗe shari’a tsariwal lesdi ɗembo gomnaajo o jaɓaayi edow o huudi wiigo o wala hujja o huɗu julɓe gaaru hanko ma o julɗo.en Diina isilama.

## Nguurndam
Tuur jibinaa ko ñalnde 6 noowammbar 1931, to Burao, ndeen jeyaa ko e leydi Somaliland (Protectorat Somaliland) Angalteer. O ummorii ko e leñol Muse Arreh e nder leñol Habar Yoonis.

O jeyaa ko e almudɓe ɓurɓe waawde jaŋngude duɗal hakkundeewal gadanal e nder leydi Somaliland, o rokkaa bursi to Sudaan e hitaande 1948 ngam janngude to duɗal hakkundeewal Hantoob lollungal. To Hantoob, o hawri e seerndude yoga e ardiiɓe Sudaan garooji hono Jaafar Nimeiry e Sadiq Al-Mahdi e Hasan Al-Turabi. Abdirahman ɓuri waawde ko e dingiral (haa teeŋti e fuku koyɗe e piste) e jaŋde jaŋde. Caggal ɗuum o heɓi bursi ɓeydaaɗo ngam janngude to duɗal jaaɓi haaɗtirde Exeter.

Caggal nde o timmini jaŋde makko toownde to leydi Angalteer, Abdirahman arti, o fuɗɗii golle makko ko e njuɓɓudi laamu to Borama e hitaande 1956, o artiraa e jappeere Komiseer Diisneteeɗo (DC) duuɓi 3 caggal ɗuum (1959). E hitaande 1961 o woni Guwerneer diiwaan Fuɗnaange (Burao) caggal ɗuum e hitaande 1964 Guwerneer diiwaan Hirnaange (Hargeisa). E ndeen hitaande kadi o naati e ministeer geɗe caggal leydi ɗo o toɗɗaa e ɗeeɗoo golle dipolomaasi :

 Joɗaniiɗo Sudaan 1964-1968 e 1970-1971 

Ecoppi 1972-1977 Ammbasadeer 

 Ambasadeer Almaañ fuɗnaange 1978-1981 

 Ambasadeer Emiraaji Arab Dentuɗi 1981-1983

Caggal ɗuum o wonti hooreejo fedde ngenndiire Somali (SNM), fedde nde ɓuri heewde ko e leñol makko Isaaq, nde yiɗnoo foolde laamu konu gonnooɗo hooreejo leydi Somali biyeteeɗo Siad Barre. Hay so tawii SNM e fuɗɗoode mum ina joginoo doosɗe senndikaa, haa jooni, nde fuɗɗiima jokkude golle ceertuɗe, nde yiɗi seertude e heddiiɓe e Somali. E gardagol Tuur, njuɓɓudi nokku oo bayyini wonde leyɗeele Somali to bannge worgo-fuɗnaange ina njogii jeytaare ñalnde 18 mee 1991. Ndeen o wontii hooreejo leydi Somaliland gadano, kono caggal ɗuum o woppii laylaytol seernaaɓe e hitaande 1994 Somali les njiimaandi laamu fedde nde renndini laamu. E nder ɗuum, o lomtii kadi nafooje terɗe Isaaq keewɗe goɗɗe, luulndiiɗe seertude. Tuur ɓeydi heen ballal mum e fedde UNOSOM ngam mahngo jam e nder diiwanuuji fuɗnaange ɗii. [source ɓurɗo moƴƴude ina haani]. 

 Wade 

Tuur sankii ko ñalnde 8 noowammbar 2003, tawi ina yahra e duuɓi 72, o wirnaa ko to Burao, to leydi Somali.
Abdulrahman Mahmoud Aidiid

**Abdulrahman Mahmoud Aidiid** (somali: Cabdulrahman Maxmuud Caydiid, Arabe) on woni gimɗo cuɓal siyasaaji lesdi somali. o neddo aslu ɗanyaago mayar ɗun hargeisa ko asaali to hiitande 2013 yari 2021 nder gelle mawɗe e kapital hawtirɗe ɗe somali o lortori ɗeɓe Sa’ad Musa lengol ɓe ɗun Habr Awal Isaaq lasngol.

## Kuugal
Adiid un membaajo ɗunɓe jonnɗe jam, kawtal  hore e faago yeeso cuɓal partiwal (kulmiye) cuɓal partiwal arɗiigal lesdi somali. Ɓaawo ko gaɗa ɗe mayɗe ɗun mayor ɓe hargeisa Yusuf worsame Saeed Adiidi subtaama ɗen jottori jooɗergal arɗuujo ɗer setto 14, 2013 eɗe ɓe quorum ɗun gelleji 24 kounsiloo’en. Hannko wooni pamaroo dokkaɗo joɗergal ngal. O hokkai ngal daga Abdikarim Ahmed mooge edow ɗe mayor hargeisa ɓaawo cuɓal bataangal ɗer ɗe 2021 ɗer lesdi somali o heeɓi cuuɓi ɗuɗdi ɓurɗi ɗi koomooge tefoowo ɗer hargeisa.
## Hiimoɓe
Ahmed Haji Ali Adami

**Ahmed Haji Ali Adami** (Somali: Axmed Xaaji Cali Cadami) ko politik Somali, gonnooɗo jaagorgal ko feewti e ndeenka leydi Somali gila lewru sulyee 2010 haa oktoobar 2015. O wonnoo ko hooreejo fedde woote ngenndiire gila 2002 haa 2007.

## Ƴeew kadi
bannge portal leydi Somali 

Portal nguurndam

Komisariyaa ngenndiijo wooteeji (Somaliland)

Kabinee leydi Somali

Jaagorgal ko feewti e ndeenka (Somaliland)

## Tuugnorgal
Suleiman Mohamoud Adan

Gimɗo cuɓal somali
**Suleiman Mohamoud Adan** haanko on woni anɗiraaɗo saleebaaan gaal (somali: Saleebaan Maxamuud Aadan) hanko on woni gimɗo  cuɓal siyassaji lesdi somali eɗe hannɗo jonnta sifikajo majalisu dotti’en. Naaneno o medgo waɗuki ministajo nder lesdi ɗun somali hukuma artuɗun les arduungal lesdi Abdirahman Ahmed Ali Tuur.

## Hiimoobe
Zamzam Abdi Adan

Un cuɓal siyasa lesdi somaliya Zamzam Abdi Adan (somaliya: Zamzam Cabdi Aadan) un gimɗo deɓbo kuwowo haaje siyasa  nɗer somali o gaɗɗo ministaajo ɗun jannɗe e tayaaka ɗun lesdi somali daga morso 2010  waddi silto 2015, lattiɗo deɓbo artuɗo jogiiɗo jonnɗe ngaal joɗergal o hollinaama ministaajo cede lattiɗo jogiiɗoɗer haa sai ɗe timmingo laamu ɗun si’lanyo’s. O go’o ɗer ministaa’en nayo fuɗɗuɗaɓe e timmude ɗun silanyo’s laamu daga 2010 yari 2015 luttuɓe hamɗe ke Sa’ad Ali Shire Mohamoud Hashi Abdi e Kalil Abdillahi Ahmed..

## Hiimoɓe
Khalil Abdillahi Ahmed

Gimɗo cuuɓal siyasaaji lesdi somali
Sheik Khalil Abdillahi Ahmed (somali: Shiikh Khalil Abdilloahi Ahmed) hanko on woni gimɗo cuɓal siyasaaji lesdi somali lattiiɗo jonta jooni joogiiɗo arɗuungal ministaajo tiɗɗi naaree e hakkilanki harkaaji diina ɗun lesdi somali ko saali ɗe moorso 2010.
Mustafe Mohamoud Ali

Gimɗo cuɓal lesdi somali
Mustafe Mohamoud Ali Bile (somali: Mustafe Maxamuud Cali Bile) un gimɗo cuɓal lesdi somali lattido jonni ministaajo shari’a ɗun somali.
Suleiman Ali Yusuf

Gimɗo cuɓal siyasa lesdi somali

**Sulayman Yusuf Ali (Koore)** (Somaali: Saleeɓaan Yuusuf Cali Koore) un gimɗo cuɓal e soljii’jo kiiɗo offisaajo lattiɗo jooni ministaajo kabaruuji e hakkilanki leydi. Hitaande arɗuujo lesdi Musa Bihi Abdi lammini koore dow ministaajo harkaaji diiyam ɗun somali ɗer ɗummgu 2017.
https://web.archive.org/web/20230603120940/https://www.horndiplomat.com/2017/12/14/breaking-somalilands-new-president-names-32-cabinet-ministers/ |access-date=2023-01-15 |website=www.horndiplomat.com}}
 Koore waati ministaajo deemal les arɗuungal laamu Egal’s e haa ɗembo o waaɗi ɗuuɓi sappo e tati eɗow membaajo ɗun cuɓi somali.

## Hiimoɓe
Mohamoud Hashi Abdi

**Mohamoud Hashi Abdi** (Somaali: Maxamuud Xaashi Cabdi), ɓurɗo anndireeki eno Ina Xaashi un gimɗo cuɓal tufleeji leydi Somaaliya, lattiɗo jogiiɗo ministaajo ɗum huutirɗe yimɓe e jahaleeji piirooje ɗun Somaali daga Morso 2010 waddi yarkuma 2015. Ɗer yarkuma 2015, ɓaawo o jippaka daga ɗe e kuuɗeji miniista, o hollinaama ministaarjo ɗun arɗuujo leydi eta kollingal arɗuujo Ahmed Mohamed Mahamoud (Siilaanyo).

## Nassiji
Abdikarim Adan Haji Diriye

**Abdikarim Adan Haji Diriye** daayaama hiitade alif 1975 too lesdi  Somaaliya: Cabdikariim Adan Xaaji Diiriye) un gimɗo neɗɗo cuɓal tufleeji leydi Somaaliya e jogiiɗo arɗuwgal e jooni ngomnajo ɗun lardow sool ɗun leydi Somaaliya. O lamminaama o hokkama ngomnajo e hokkuɗe arɗuwjo leydi Somaaliya e Hemse Bihi Abdi ɗe 2 liiyru Jolal dowgu 2021. O ngomnajo kiiɗo ɗun Gebiley too ƴande 29 liiyru Morso 2020 waddi 2 liiyru Jolal 2021.

## Dannyorde margo
O ɗannyaama ɗer Maydh, ɗe taariihawol yebre geɓal saare ɗun Sanaag lardu. O nasabari e ɓe lasgol ɗun ɓe Garhajis Isaaq.
## Nassiji
Ahmed Mohamed Mohamoud

**Ahmed Mohamed Mohamoud Silanyo** (Somaaliya: ) un gimɗo tufleeji cuɓal Somaaliya danñaaɗo hitaande dowgu alif 1938 bo kú ɖò azǎn 13gɔ́ Woosun 2024 tɔn gbèlattiɗo hooreejo leydi Somaaliya daga 2010 kowyaari 2017. O neɓɗo eɗer hukuma membaajo leydi Somaaliya, o wati ministaajo sanaa’aji ɗun jamhuriyawol Somaaliya e goɗɗe arɗule leydi: yaake de 1980s kadima o lattake ciajo ɗun ɓe lusingo leydi Somaaliya noɗɗira, Somaaliya National Movement.

## Mogina
## Bannikeejum margo
Ahmed Mohamed Mahamoud Silanyo o dannyaama hitaande ɗer 1938 eɗer funacaakare gelle de Burco jotteriɗe ɗer wonaa hiide kakkilirde Biritinkeejum Somaaliya.
 Somoore ko somoorde “Silanyo” (maana; polladi ɗer Somaaliya), o yuutowi daga ɓe Adan Madobe lenyol nga ɗunɓe Habar Jeclo jabbere ɗun Isaaq nyalɗu. Ahmed M. Mohamed o tataɓo ɗer bacci jewe-go’o wuro maɓɓe. Abbaldi maako un dottiɗo marineji, gan no waati iyaalu ɗun joodi rebi durgol yebre siryaago joɗorɗe. No feeree maako janngi jannde nasara o juldo.

## Jannde
Hakkude 1946 e 1957, Mohamoud janngi e janngirde ɗer Sheekh e Amud innaare mo timmini matakiwal sakandarere.

Dow o timmini, sai o lusini yari Inngila o janngoyi jannde mawɗe: daga 1958 – yari 1960, Mohamoud janngi ɗer janngirde Lanndon maare o heeɓi General Certificate of Education (GCE). Den bo janngi  e janngirde Mannceesta inaare e mo heeɓi digiri ɗiɗaɓun ɓiaɗum Bachelor Degree (1960 - 1963) e fannu jawdi (1963 – 1965).

## Hemobe
Abdirahman Ahmed Ali Tuur

**Abdirahman Ahmed Ali Tuur** daayaama ƴande 4 liiyru seelto hiitande alif 1931 to lisde Somaaliya: Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur, Aarabre: عبد الرحمن أحمد علي الطور) (Tur ko Tour maana “ganco ɓaawo gaɗa”)  liiyru Jolal yande 6, 1931 –liiyru Jolal 8, 2003) un mo gimɗo cuɓol siyaasaji hannko latti hooreejo arduwgal leydi Somaaliya artuɗo taa hiitande dowgu 1991 haa too 1993. tow haa no boo lattake wadgo chiajo ɗun de Somaaliya National Movement daga hiitade dowgu 1990 yaari 1991.
## Mogina
### Bannikeejum margo
Tuur un ɗannyimo de Jolal 6, 1931 ɗer Burao haaɗe ɗen ɓannɗu ɗun ɓe Biritinkeejum Somaaliya deenal renirde. O nyuuwi daga ɓe lasgol Muse Arreh iyaalu dun ɓe Garhajis.
 
Hannko wooni pukaraajo jannguɗo mo dow artuuɗo timmindo daga de artuuɗe cakaare janngirde der Biritinkeejum Somaaliya e deenal e dokkaɗo aahaaku yaadu leydi Sudan ɗer 1948 gam ganngoya e ɗe Hantoob, o fotti e sobiraaɓe hawti e woɓɓe yeso’en Sudanko’en arɗuu’en baano Jaafar Nimeiry, Sadiq Al-Mahdi e Hassan Al-Turabi. Abdirahman sakamaako boɗɗum heeɓa ta maako fot ɗer fiijo sakkooma fijo balon e gimol e ko nooni fannu janngirɗe. Ɗen gaɗa o heebi ɓeidaari hebgo aahaaku janngoyki e ɗe janngirde ɗun Exeter
Ɓaawo hebki timmoode wonnde janngirde maako ɗer UK, Abdirahman wuyyiti e fuɗɗuki kuuɗe mun e jannde kuugal amtirgal keerɗinaaɗo ɗer Barama hitaande 1956 e lusinaaki haa jannde ɗun Distinct Commisssioner (DC) duuɓi tati ɓaawo (1959). Ɗer 1961 o lattake ngomnajo ɗe ɓe fuunaare geɓal (Burao) e ɗen ɗer 1964 ɗe ngomnajo ɗun hirnaare geɓal (Hargeisa) ɗer noogasjun gootum o joonaatiri e ɓe ministaare ɗe hakkilango ko noni yaasi o rokkama kollingal kuugal e ɗer ɗe diplomacio liile:
*Sudan 1964 – 1968 e 1970 – 1971 Ammbassadaajo
*Ethiopia 1972 – 1977 Ammbassadaajo
*Fuuna Gaamaani (Germany) Jamus 1978 – 1981 Ammbassadaajo
*UAE 1981 – 1983 Ammbassadaajo
O lattake e ɓaawo Ciajo/laamɗo ɗun ɗe Somaaliya National Movement (SNM) e semmbinnɗe mbaadi yuptooriide les daga mo Isaaq lasgol.
## Mayde
Tuur maayiɗe  Jolal 8 2003 duuɓi maako 72 e hitaande ɗen e ɗunuwiimo wataw janaza der Burao, leydi Somaaliya.
 
## Nassiji
Abdillahi Abokor Osman

**Abdillahi Abokor Osman** (Somaaliya: Cabdillaahi Abokor Cismaan) un gimɗo neɗɗo ngadoowo siiyaasa je tufleeji leydi Somaaliya, un mo jooni jogiiɗo jannde ɗe memba ɗun kowngal leydi huutirde biagwal National Contracting Authority e ballitowoo ministaajo mo nɗer leydi ministaajo ɗun jahaleeji e kaajal faago yeeso laawii liyde Somaaliya.

## Himobe
Abdullahi Mohammed Dahir

**Abdullahi Mohammed Dahir** (Somaaliya:Cabdillaahi Maxamed Daahir) haano anndiraaɗo e ɗe cukuse un o gimɗo cuɓal tufleeji leydi Somaaliya hannko latti wooni ministaajo jawdi e ndeemal ɗun Somaaliya daga Colte 2016 yari Bowtal hiitande ndungu 2017. Haa ɓaawo o ministaajo ɗun anndinnki lilal e deenal leydi ɗun Somaaliya daga e lewru Morso nder hitaande dubi  2013 yaari lewru Colte hiitande ndungu 2016.

## Hemobe
Omar Ali Abdillahi

**Omar Ali Abdillahi** (Somaaliya: Cumar Cali Cabdillaahi) un neɗɗo gimɗo tufleeji leydi Somaaliya nyalde Setto 2019, o Rokkaama ministaajo ɗun nyaamu ɗun leydi Somaaliya.

Nassiji