Jinnaaɗo

**Jinnaaɗo** ko mbaydi renndo, hakkille, pinal, e jikkuuji won’de gorko (walla suka gorko ), debbo (walla suka debbo ), walla hollirde jinnaaɗo tataɓo .   Hay so tawii jinnaaɗo ina heewi yahdude e jinnaaɗo, neɗɗo gonɗo e mbaydi jinnaaɗo ina waawi seertude e jinnaaɗo goɗɗo mo wonaa jinnaaɗo mo ɓe ndokkaa e jibinannde maɓɓe . Ko ɓuri heewde e pine ina kuutoroo binndol jinnaaɓe, ɗo jinnaaɓe peccii e cate ɗiɗi, yimɓe ina njiytee e nder heen walla ɗiɗo ;    ɓeen wonɓe e yaasi ɗeen pelle ina mbaawi fawaade e helmere umbrella *non-binary* . Won e renndooji ina njogii *jinnaaɓe tataɓere* (e *jinnaaɓe nayaɓere*, ekn) ko wayi no hijjooɓe Asii fuɗnaange e yimɓe ruuhuuji ɗiɗi jeyaaɓe e Amerik worgo . Ko ɓuri heewde e annduɓe ina kawri wonde jinnaaɗo ko sifaa cakkitiiɗo wonande yuɓɓo renndo ;  ɗum ina waawi tawa ko e konnguɗi renndo (ɗum woni darnde jinnaaɓe ) kam e baylagol jinnaaɓe .   

## Etimoloji e kuutoragol

### Iwdi
Konngol Engele hannde ngol *gender* ummorii ko e Engele hakkundeejo *gender*, *gendre*, konngol ñamlaangol e ɗemngal Anglo-Norman e Farayse hakkundeejo *gendre* . Ɗuum noon, ummorii ko e **' latin . Konnguɗi ɗiɗi ɗii fof ina mbiya "mbaydi", "mbaydi", walla "sort". Ɓe ummorii ko e mbaydi mbaylaandi (PIE) * ''ǵénh1-'' ‘to beget’,  ko ɗum kadi woni iwdi ''kin'', ''kind'', ''laamɗo'', e kelme Engele keewɗe goɗɗe, tawa ko cognates ina ceedtini no feewi e ɗemɗe Inndo -Orop keewɗe .  Ina feeñi e [[Faransinkoore|Farayse]] hannde oo e helmere ''genre'' (mbaydi, sifaa, kadi ''[[:fr:genre sexuel|genre sexuel]]'' ) ina jokkondiri e ɗaɗol Gerek ''gen-'' (peewnude), feeñii e ''gene'', **', e *oksijen* . *Saggitorde Oxford etimoloji ɗemngal Engele* hitaande 1882 siftinii *jinnaaɗo* ko *sifaa, jibinannde, jibinannde*, ummoriinde e ɗemngal latin ablative case *genus*, hono *genere natus*, firti ko jibinannde.  Eɓɓoore adannde e *saggitorde Engele Oxford* (OED1, Volume 4, 1900) hollitii wonde maanaa asliijo *jinnaaɓe* ko "kind" wonti ko ɓooyɗo.

### Daartol miijo ngoo
Miijo jinnaaɓe, e nder maanaa ganndal renndo hannde, ko huunde nde ɓooyaani e nder daartol aadee.  Aduna ɓooyɗo oo alaa ko joginoo e faamde jinnaaɓe no paamirtee e gannde neɗɗaŋke e renndo e nder duuɓi capanɗe seeɗa jawtuɗi ɗii.  Helmere *jinnaaɓe* ndee ina jokkondiri e grammar ko ɓuri heewde e daartol, nde fuɗɗii yahrude yeeso tan ko e wonde mahngo pinal malleable e kitaale 1950 e 1960. 

Ko adii nde ceertugol helmere hakkunde jinnaaɓe e jinnaaɓe e nder darnde mum en ina ƴellitoo, ina heewi huutoreede helmere *jinnaaɗo* ngam wiyde ko wonaa cate grammaire .   Yeru, e nder deftere 12 000 limre dewgal e galle tuggi 1900 haa 1964, helmere *jinnaaɓe* yaltaani hay laawol gootol.  Njiylawu ko ina ɓura miliyoŋaaji 30 tiitoonde binndanɗe janngirɗe tuggi 1945 haa 2001 hollitii wonde kuutoragol helmere *« jinnaaɗo »*, ina famɗi no feewi e kuutoragol *« jinnaaɗo »*, ina heewi huutoreede no cate grammaire e fuɗɗoode ooɗoo sahaa. E joofnirde oo yonta, kuutoragol *"jinnaaɓe"* ɓuri kuutoragol *"jinnaaɓe"* e nder gannde renndo, ñeeñal, e neɗɗankaagal.  Ko e kitaale 1970 annduɓe rewɓe ƴetti helmere *jinnaaɗo* ngam seerndude geɗe "renndo mahraaɗe" ceertuɗe worɓe e rewɓe (jinnaaɓe) e geɗe "biyoloji peewnaaɗe" (jinnaaɓe). 

## Geɗe e miijooji biyoloji
Won e jikkuuji jinnaaɓe ina mbaawi battinde e ƴellitgol androgen hade jibineede e nguurndam gadanal. Ina jeyaa heen, e yeru, pijirlooji baɗɗiiɗi e jinnaaɓe, e anndinde hoore mum e jinnaaɗo, e yiɗde waɗde jikkuuji bonɗi.  Gorko ko ɓuri heewde e kullon ladde, haa arti noon e aadee, ina hollira jikkuuji ɓurɗi ɓuuɓde e tummbude, tawi noon ko ɗum batte tolno testosteron yumma. Ɗeeɗoo toɓɓe ina mbaawi kadi battinde e jokkondire, tawi noon yimɓe ɓe ngonaa heteroseksual en ina kollita jikkuuji ɗi ngonaa jikkuuji jokkondire e nder cukaagu.

## Tuugnorgal