open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Green springs school

Duɗal **Greensprings** ko duɗal keeriiɗo hakkunde leyɗeele leydi Angalteer to leydi Najeriya. Nde sosaa ko e hitaande 1985, to Lagos. Jooni noon ina golloroo e duɗe Anthony, Lekki e Ikoyi. Ko duɗal ngal rokkata ko Crèche, Preschool, Duɗal leslesal, Duɗal hakkundeewal e Form jeegom.

Tariya
Duɗal ngal fuɗɗii ko e duɗal montessori e lewru Yarkomaa 1985, tawi ko almudɓe tato tan, e nder ɓernde leydi Lagos.[citation needed] Duɗal ngal ina waɗi cuuɗi tati to Lagos, tawi ko ɓuri 3 500 almuudo.[citation needed] Duɗal ngal ko laamii ko Yiilirde Ngenndiire.[1][2]

Feere
Duɗal ngal ina jogii njoɓdi duɗal seeɗa.[3]

Doggol ardiiɓe duɗe (Campus Lekki)

Ndee feccere siftoraani hay lowre wootere. Tiiɗno wallu moƴƴinde ndee feccere e ɓeydude citations e iwdiiji koolniiɗi. Kaɓirɗe ɗe ngalaa iwdi ina mbaawi luulndaade e ittude.
Yiytu iwdiiji: "Duɗal Greensprings" – kabaruuji · jaayɗe · defte · ganndo · JSTOR (Oktoobar 2019) (Janngu no e hol nde ittata ndeeɗoo mesaas)
2005-2007: Mr
2008-2010: ko debbo biyeteeɗo Maeve
2010-2016: Mr
2016–2019: Mrs Bola Kolade
2019–hannde: Mrs Feyisara Ojugo
Tuugnorgal
 Folashade adebayo (24 avril 2015). "Duɗal Greensprings yaltii e kawgel fuku koyɗe Etisalat". Punndi. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 7 oktoobar 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 5 oktoobar 2015.
 Yaakuuba Ajom (ñalnde 5 marse 2013). "Abdullaahi ina yetta duɗe Greensprings". Annduɓe. Heɓtinaama ñalnde 1 suwee 2022.
 Abayomi (ñalnde 25 sulyee 2022). "Njoɓdi duɗal 2022/2023 (Duuɓi 7,8,9 & 10)". Heɓtinaama ñalnde 1 suwee 2022.
Grace school

**Duɗe Grace k**o duɗal jaŋde hakkundeere sosaangal to Gbagada, Lagos, leydi Najeriya e hitaande 1968. Duɗal ngal feccii ko e pecce nay: Duɗal sukaaɓe, Duɗal leslesal, Duɗal hakkundeewal e Duɗal jaŋde leslesre.[3]

Tariya
Duɗal ngal ko Diine Grace Bisola Oshinowo sosi ɗum.[4] Nde fuɗɗii duɗal jaaɓi haaɗtirde ko e hitaande 1994.[5] Ko woni e nder duɗal ngal ko :

Kalaasuuji ɗi henndu
Golle karallaagal
Laboratuwaar gannde
Suudu jaangugo defteji
Zoo
Suudu naalankaagal
Kilinik
Saal kuuɓtodinɗo ultramodern
Ladde dingiral
Tuugnorgal
 "DUƊAL GRACE (DUƊAL ƁIƁƁE)". Duɗe Lagos.E nder internet. Jaayndeeji jaŋde aduna (UK) Limited. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 4 marse 2016. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 noowammbar 2015.
 "DUƊAL TOOWNGAL GRACE, Estaad Gbagada". Duɗe Lagos.E nder internet. Jaayndeeji jaŋde aduna (UK) Limited. Heɓtinaama ñalnde 4 noowammbar 2015.[jokkondiral maayngal duumingal]
 gardiiɗo oo. "duɗal grace hollitii darnde mum e jaŋde moƴƴere". Ƴeewtaa ko ñalnde 15 oktoobar 2015.
 Luwaaji, Debo (lewru suwee 2011). "Daartol nguurndam am (Kuugal "Grace: Memoirs jannginoowo dariiɗo")". Jaaynde Essence ɓesngu. 2 (9): 14.
 "DUƊAL TOOWNGAL GRACE, Estaad Gbagada". Duɗe Lagos.E nder internet. Jaayndeeji jaŋde aduna (UK) Limited. Heɓtinaama ñalnde 3 noowammbar 2015.[jokkondiral maayngal duumingal]
Government gazette

**Jaaynde laamu** ko jaaynde laamu wonande koloñaal Angalteer to Lagos. Nde yalti ko hakkunde hitaande 1887 e lewru abriil 1906.[1]

Nde jokki bee Gazette Gomnati Protectorat Fombina Naajeeriya ɓaawo Lagos nasti nder Protectorat Fombina Naajeeriya gonɗo jooni nder lewru February 1906.

Ƴeew kadi
Doggol jaayɗe koloñaal Angalteer
Tuugnorgal
 LAGOS (KOLONI E PROTEKTORAT BIRITAN)CRL Gazette laawɗuɗo caggal leydi, 2014. Heɓtinaama ñalnde 22 ut 2014.
Jokkondire yaajɗe
Binndanɗe laawɗuɗe Naajeeriya to defterdu leydi Biritaniya 2014-08-26 to Wayback Machi
Good shepherd school

Gila e Wikipedia, binndol ngol alaa ko yoɓi
Duɗal Gaynaako moƴƴo
Hubaru
Tappirde Private, hoɗorde timmunde
Motto Goonga, Hoolaare, Nasaraaku
Lowre Websdite laawɗunde
Duɗe Good Shepherd ko duɗal keewngal, ina waɗi duɗe leslese, duɗe leslese, e duɗe hakkundeeje.

**Ngo woni ko Lagos, leydi Najeriya.**

Annex Ketu sosaa ko e hitaande 1993, e hitaande 13ɓiire golle mum valedictory yuɓɓinaa ko e hitaande 2011.

[1]

Tuugnorgal
 pm jeewte. "duɗe gaynaako moƴƴe". Ƴeewtaa ko ñalnde 1 suwee 2015.
German school Lagos

**Duɗal Almaañ Lagos (Almaañ: Deutsche Schule Lagos; DSL)** ko duɗal Almaañnaajo hakkunde leyɗeele to Apapa, e nder diiwaan Lagos, leydi Najeriya[1] wonande almuɓɓe e nder duuɓi 1–13.[2]

Nde wonnoo ko e nder njuɓɓudi njuɓɓudi leydi Najeriya (DS-Nigeria walla DSN), tawi ina jeyaa heen njuɓɓudi leydi Abuja.[3] Duɗal ngal hawtaama e duɗal Abuja e hitaande 2009, ngal udditaa e hitaande 2013.

Tuugnorgal
 Hello jaɓɓorgo. Duɗal Almaañ Lagos. mars 2003. Ƴeewtaa ko ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2015. "Estaat Beachland Ibafon, Apapa, Lagos Najeriya".
 "Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Lagos" (Defterdu). Reso duɗe Almaañ caggal leydi (Auslandschulwesen), Fedde hakkundeere ngam duɗe Almaañ caggal leydi, Biro njuɓɓudi fedde nde. lewru feebariyee 2001. Ƴeewtaa ko ñalnde 6 lewru juko hitaande 2015. "7. Yuɓɓo: Jahrgangsstufen: 1 - 13".
 Hello jaɓɓorgo Arsiif 2019-08-11 to Masiŋaaji Wayback. Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde leydi Abuja. Ƴeewtaa ko ñalnde 18 lewru Yarkomaa 2015. Natal Naajeeriya Arsiif 2016-03-28 to Wayback Machine.
 "nafoore duɗal_2013.pdf" (Defterdu). Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde leydi Abuja. Ƴeewtaa ko ñalnde 19 lewru Yarkomaa 2015.
Jokkondire yaajɗe
The garden ikoyi

**Jardiin, Ikoyi** ko nokku ɓuuɓɗo wuro tawaaɗo e laawol Alfred Rewane, Ikoyi, Lagos.[1] Ndeeɗoo jarne udditaama e lewru noowammbar 2022, ko fedde wiyeteende RF Gardens toppitiinde ko fayti e diisnondiral e peewnugol leydi, e peewnugol puɗi, e yeeyde leɗɗe e puɗi.[2] Jardin oo ina waɗi jooɗorɗe, nokku yaajɗo ngam weltinde ko famɗi fof, mooɓondiral tokosal, yeeyde nguura, suudu safrirdu nder suudu, e nokku birooji. Naatde e ndeeɗoo jarne ko mbelnaari.

Galle
Jaarne, Ikoyi
Jaarne, Ikoyi

Yiyngo to Jardiin, Ikoyi
Yiyngo to Jardiin, Ikoyi

Lounge nder suudu to Jardin Ikoyi
Lounge nder suudu to Jardin Ikoyi

Laawol ngam wurtugo haa Jardin Ikoyi
Laawol yaltugol to Jardiin Ikoyi

Lounge nder suudu to jardin Ikoyi 2
Lounge nder suudu to jardin Ikoyi 2

Ko yaasi to Jardiin Ikoyi
Ko yaasi to Jardiin Ikoyi
Tuugnorgal
 Afrik-E-E-Ƴeewndo (2020-11-12). "RF Gardens hollitii 'Jardin Ikoyi', nokku ceniiɗo ngam weltaare e nder ɓernde Lagos". Afrik-E nder Ƴellitaare. Heɓtinaama ñalnde 25-2022.
 "RF Gardens hollitii 'Jardin Ikoyi', nokku ceniiɗo ngam weltaare e nder ɓernde Lagos". Afrik-E nder Ƴellitaare. 12 noowammbar 2020.
Gani park

**Park Gani Fawehinmi**, mo anndiraa Liberty Park, ɗum nokkuure nde yimɓe ɗon mari haaje haa Ojota, Lagos, lesdi Naajeeriya haa laawol mawngol Lagos-Ibadan e laawol Ikorodu, Lagos. Park oo mahiraa ko ngam teddinde jojjanɗe aadee e awokaajo leydi Naajeeriya biyeteeɗo Gani Fawehinmi mo statue makko mawɗo waɗaama e hakkunde jarne. Ndeeɗoo nate fotde 44 meeteer toownde, ko laamu diiwaan Lagos yamiri ɗum ñalnde 21 abriil 2018[1]. Jardiin oo ina waɗi kadi maandeeji seeɗa ina kaala haala juutka e nguurndam makko. Seppooji goɗɗi, leydi softundi e banngeeji ina mbaɗee heen ngam waɗde nokku oo no feewi, ina fotnoo wonde ngam fooftaade e kewuuji tokoosi. Ko ɗoon woni nokku ɗo seppo ngenndi Yoruba waɗi ñalnde 3 lewru juko hitaande 2021[2].

Galle

Tuugnorgal

Wikimedia Commons ina jogii jaayɗe jowitiiɗe e njillu fotooji e nokkuuji leɗɗe e nder diiwaan Lagos.
 "Ngam Gani Fawehinmi, Nate Keso". NYALNDE HANNDE. 29 abriil 2018.
 "Foto: Gollotooɓe kisal ina taarii nokku biyeteeɗo Gani Fawehinmi, nokku ɗo seppo ngenndi Yoruba Lagos waɗata". Jaayɗe Punch. 3 sulyee 2021.
Gbagada general hospital

Opitaal mawɗo **Gbagada ko opitaal mawɗo to wuro Lagos, leydi Najeriya.**

Tariya
Opitaal mawɗo Gbagada sosaa ko e hitaande 1972 e juuɗe guwerneer diiwaan Lagos e oon sahaa, hono Lateef Jakande.[1] Kadi ɗum woni annex ngam opitaal janngirde jaaɓi-haaɗtirde Lagos.[2][1] Mawɗo gardiiɗo safaara oo hollitii wonde ina jaɓɓoo fotde 800 ñawɗo ñalnde kala.

Ospitaal keeriiɗo mo woni e nder leydi mawndi ina jogii safrooɓe heewɓe, ina jogii ko ina tolnoo e sappo departemaaji mawɗi safaara. [3]

E hitaande 2020, baagal ñawɓe COVID-19 udditaama e nder safrirde hee, tawi ina waɗi 118 leeso.[4]

Tuugnorgal
 "Opitaal mawɗo Gbagada | Oteluuji.ng". Oteluuji.ng. Keɓtinaama ñalnde 13 lewru Yarkomaa 2018.
 "Hopitaal mawɗo Gbagada heɓi masiŋ dialyse, leɗɗe ndiyam - Leñol Naajeeriya". Leñol Naajeeriya. 28 noowammbar 2015. Ƴeewtaa ko 13 lewru bowte 2018.
 "opitaal mbagada e departemaaji". gbagada suudu safrirdu mawndu.
 "COVID 19: KOMISIYOŊ SANWO-OLU 118-LEƊƊE GBAGADA – Ministeer Cellal". Heɓtinaama ñalnde 26-01-2021.
Federal palace hotel

**Otel Federal Palace** ko otel ɓuuɓɗo e kasino e nder duunde Victoria, Lagos, leydi Najeriya.[1] Otel oo ina anndaa sabu ko kañum woni nokku ɗo Naajeeriya siifondiri e bayyinaango jeytaare leydi Naajeeriya.

Jeyi
Sosaa ko e hitaande 1960 ngam hokkude hoɗorde mawɓe njilluuji leydi Najeriya e nder golle jeytaare, ko A. G. Leventis Group mahi nde, nde jeyaa ko e fuɗɗoode.[2] Otel oo heɓi ɗum ko laamu leydi Najeriya e hitaande 1964, o yahri ko e njuɓɓudi laamu e nder duuɓi garooji ɗii, o yani e caɗeele, o selli heen seeɗa.[2] E hitaande 1992, laamu nguu soodi otel oo e galle Ibru (rewrude e hotel Ikeja Plc) e 50M dolaar, tawi ko ɓuri sosiyetee Daewoo mo Koree worgo.[3] E hitaande 2007, sosiyatee toppitiiɗo koɗki e pijirlooji to Afrik worgo biyeteeɗo Sun International soodi 49% e kaalis otel oo, wonti golloowo otel oo.[4] E hitaande 2019, Sun hollitii wonde ina anniyii yeeyde geɗe mum e nder otel oo sabu luural hakkunde galle Ibru ko fayti e ardorde otel oo.[5] E hitaande 2024, Sun soodi 43% e kaalis mum e fedde jokkondirnde e galle Alex Ibru.[6]

Tariya
Nde Naajeeriya heɓi jeytaare mum e leydi Angalteer e hitaande 1960, ko e nder suudu sarɗiiji mawndu e nder otel Federal Palace keso oo, nde bayyinaango jeytaare leydi Naajeeriya siifondiri.[7] Ooɗoo suudu board ina jeyaa hannde e geɗe teeŋtuɗe e nder kazino otel oo. Mawningol jeytaare leydi Najeriya waɗi ko e nder suudu jeytaare leydi Naajeeriya, ɗo, e hitaande 1977, yuɓɓini batu mawɓe leyɗeele Fedde Ngenndiije Dentuɗe Afrik e Festival Naalankooɓe e Pinal Afrik (FESTAC).[8]

Ƴeew kadi
Doggol oteluuji nder Lagos
bannge portal Nijeer
Tuugnorgal
 "Oteluuji koode 5 e nder duunde Victoria, Lagos | Laamu fedde ndee". Oteluuji, Fedde Pijirlooji e Hiirde. Heɓtinaama ñalnde 3 lewru Yarkomaa 2021.
 "No Palaas Fedde heɓi laawol mum | JetLife NigeriaJetLife Naajeeriya". 12 Abriil 2015. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 12 Abriil 2015. Heɓtinaama ñalnde 17 Abriil 2024.
 LAADE, TOM. “UMMITDE KONGLOMERAATIJI ƊIƊI.” E nder Yahrugol yeeso jawdi Afrik: Mawnugol gollorɗe Naajeeriya, 131–44. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Edinburgh, 1994.
Federal secretariat

**Sekretariat Fedde** nde ko suudu 15 e nder wuro Ikoyi, Lagos.[1][2]

Tariya
Mahdi ndi mahiraa ko hitaande 1976 ngam hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya. Faandaare mahdi ndi dartinaama nder hitaande 1991 ɓaawo darnde Lagos laamorde lesdi Naajeeriya hokka Abuja, FCT.

Gila hitaande 2006, mahdi ndii woni ko e luural sariya hakkunde laamu diiwaan Lagos e ƴellitoowo jeyi leydi (Resort International Limited) mo heɓi bidsee ngam ƴellitde mahdi ndii e laamu fedde ndee.[3]

Hay so tawii feccere e mahdi ndii ko NAFDAC huutorinoo ɗum ko juuti, mahdi ndii ina woni e ngonka ngoɗka ko ɓuri heewde e nguurndam mum.[4][5]

Tuugnorgal
 Dayo Ayeyemi (14 juin 2022). "FG majjii N88bn Njoɓdi Ngam Accude Sekretariat Fedde Ngenndiije Ikoyi E Duuɓi 27'". Jaaynde Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 28 lewru bowte hitaande 2022.
 "Wartirde Lagos fedde sekretariat, Fedde Innjiniyankooɓe ina ɗaɓɓi govt". Punndi ndii. Keɓtinaama ñalnde 28 lewru bowte hitaande 2022.
 Mikaayil Mumuni (14 juin 2021). "No laamu Lagos dartini eɓɓoore cuuɗi sekretariat federaal ɓooyɗo – Jaagorgal Resort". Gardiiɗo oo. Keɓtinaama ñalnde 28 lewru bowte hitaande 2022.
 "Sekretariyaa fedde nde: Rot duuɓi 24 caggal". Ngenndi ndii. Keɓtinaama ñalnde 28 lewru bowte hitaande 2022.
 Omiko awa (3 noowammbar 2019). "Sekretariyaa fedde Ikoyi ... Monument mo huutoraaka ina ɓooya". Gardiiɗo oo. Keɓtinaama ñalnde 28 lewru bowte hitaande 2022.
The federal neuropsychiatric

**Ospitaal Neuropsychiatrique Fedde,** anndiraaɗo kadi Ospitaal Psychiatrique Yaba walla Yaba Left, ko opitaal Psychiatrique Fedde Naajeeriya to Yaba, wuro Lagos.[1]

Tariya
Opitaal hakkille Yaba sosaa ko to Lagos e hitaande 1907, ko Yaba Asylum. Cellal hakkille ko ofiseeji safrooɓe mawɓe mbaɗata ɗum hade mum feeñde e annduɓe cellal hakkille. E jamaanu hannde oo, safrooɓe hakkillaaji e annduɓe hakkillaaji ina ƴeewa golle gardagol.[2][3][4][5] [6][7][8][9]

E lewru mars, 2024 Stanbic IBTC Pension Managers peewnitii suudu safrirdu ndu fotnoo wonde ngam ɓeydude nguurndam ñawɓe to nokku safrirde ɓerɗe.[10]

Tuugnorgal
 "Ospitaal Neuropsikiyatri Fed, Yaba, ardii safaara hakkille biyoloji e nder Afrik hirnaange". Ko adii fof. 4 Oktoobar 2011. Ƴeewtaa ko ñalnde 2 lewru Yarkomaa 2017.
 Oyedeji Ayonrinde; Oye Gureje; Rahmaan lawal (1 juin 2004). "Wiɗtooji hakkille e nder leydi Najeriya: jokkondire aadaaji e jamaanu". Jaaynde Angalteer ko faati e safaara hakkille. (6) 536-538 (154): 536-538. Doi:10.1192/bjp.184.6.536. PMID 15172949.
 Artur John Jex-Blake; John Ambrose Karman (2003). Jaaynde safaara Fuɗnaange Afrik, deftere 80, tonngooɗe 7-12. Fedde safrooɓe Fuɗnaange Afrik (Fedde safrooɓe Angalteer). : |golle= yejjitaama (ballal)
 Kamaldeep Buui (2012). Pinal e Cellal Hakkille: Deftere janngirnde kuuɓtodinnde. Jaaynde CRC. ISBN 978-1-444-1136-62.
 "Opitaal Neuro-Psychiatrique Yaba ina ɗaɓɓa ɓeydaare kaalis". Ko adii fof. Keɓtinaama ñalnde 2 lewru Yarkomaa 2017.
 "Opitaal hakkille jooni luumo, wiyi MD". Keɓtinaama ñalnde 2 lewru Yarkomaa 2017.
 Marleen Deker; Rijk van Dijk (2010). Lugge wellitaare: Naatgol cellal e cellal e nder Afrik. Vol. 9. ƁURI. ISBN 978-9-004-2011-01.
 "Opitaal hakkille ina winnda ñawɓe hakkille ɓurɓe heewde". Ngenndi ndii. Keɓtinaama ñalnde 2 lewru Yarkomaa 2017.
 Sola Ogundipe (27 Duujal 2016). "Min safrii ñawɓe ɓurɓe heewde e hitaande 2016, min keɓii kaalis seeɗa e FG". Ko adii fof. Keɓtinaama ñalnde 2 lewru Yarkomaa 2017.
 "Ardiiɓe pension Stanbic IBTC peewnitii suudu safrirdu hakkille Yaba - HANNDE". www.ñalngu nguu.com. Keɓtinaama ñalnde 7 lewru Mbooy 2024.
Jokkondire yaajɗe
Federal medical center ebufe

**Catal nyawndiigu lesdi Ebute-Metta,** Lagos woni suudu safrirdu mawndu haa nder suudu nyawndiigu lesdi Naajeeriya haa Ebute-Metta, Lagos.[1]

Tariya
Centre Médical Federal, Ebute-Metta, Lagos sosaa ko e hitaande 1964. Nde fuɗɗii ko e Departemaa Cellal e nder fedde laana njoorndi leydi Najeriya. Nde sosaa tan ko ngam wallitde haajuuji cellal gollotooɓe NRC e ɓesnguuji mum en.

Wakkati konu lesdi Naajeeriya, ɗum laati annex haa suudu nyawndiigu jaaɓi-haaɗtirde Lagos (LUTH), Idiaraba, Lagos ngam nyawndugo sooje’en gaañiiɓe.

Ñalnde 26 lewru Mbooy hitaande 2004, Diisnondiral Fedde Ngenndiije Dentuɗe (FEC) jaɓi ƴellitgol Hospitaal Railway leydi Najeriya waɗta ɗum nokku cafrirɗo Fedde Ngenndiije Dentuɗe e ñalnde 31 lewru Yarkomaa 2005, suudu safrirdu nduu hokkaama e juuɗe Ministeer Cellal Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam wonde nokku toppitiiɗo cellal e... toɗɗaama ngam wonde nokku cafrirɗo fedde nde, to Ebute-Metta, to Lagos.[2]

Ko duɗal jannginirngal safrooɓe hoɗɓe e ofiseeji galleeji e nder Anestesi, Safaara ɓesngu, Jibinannde e Jibinannde, Radiyoloji e Opereeji.[3]

Tuugnorgal
 "Cafrirɗe fedde ndee". www.cella.laamu.ng. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 25-01-2021. Heɓtinaama ñalnde 25-01-2021.
 "Opitaal laamu Nijeer ɗo infirmiyee en safrata ñawɓe e teddungal e system ina dijital". Kaɓirgal ngal. 11-2020. Heɓtinaama ñalnde 25-01-2021.
 "MDC Nijeer". www.jaŋde.org. Heɓtinaama ñalnde 25-01-2021.
Encomian magazine

**Encomium Magazine** ko jaaynde Naajeeriya nde fedde Encomium Ventures Limited yaltini. Jaaynde ndee fuɗɗii yaltude ko gila 1997.[2] Biro mayre woni ko to Ikeja, to wuro Lagos.

Jaaynde Encomium ina jeyaa e jaayndeeji ɓurɗi soodde e nder leydi Najeriya. Ko ɗum waɗi ko haala celebrity, cellal, style e wellitaare.[3]

Tuugnorgal
 Rosalind I. J. Haket (5 desaambar 2014). Proselitisation ƴeewtiima: Haala hakkeeji, luumooji ndimaagu e hareeji pinal. Routledge. p. 190–. ISBN 978-1-317-49109-5.
 "Jaaynde Enkomiyum". www.weltaare.ng. Ƴeewtaa ko ñalnde 28 noowammbar 2016.
 "Jaaynde Encomium-Ko fayti e amen". www.weltaare.ng. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 10 lewru Duujal 2016. Ƴeewtaa ko ñalnde 28 noowammbar 2016.
Eletu kekere

**Gabaro
Oba Eletu Kekere,** ɓii Oba Gabaro, laamii ko juuti, hono Oba mo Lagos caggal maayde Oba Akinsemoyin e hitaande 1775.[1] Ko heewi anndaaka e laamu Eletu Kekere so wonaa wonde o alaa ɓiɗɗo.[2]

Tuugnorgal
 Mann, Kirista. Maccungaagu e jibineede wuro Afrik: Lagos, 1760-1900. Jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Indiana, 2007. p. 45. ISBN 9780253348845.
 Sodipe, Usmaan. Gila Johnson haa Marwa: duuɓi 30 laamu e nder diiwaan Lagos. Jaaynde Malhouse, 1997. p. 245. ISBN 9789780230692.
vte
Obas mo Lagos
Ashipa (1682–1716)Ado (1716–1755)Gabaro (1755–1760)Akinsemoyin (1760–1775)Eletu Kekere (1775–1780)Ologun Kutere (1780–1801/3)Adele Ajo18 –1829)Idewu Ojulari (1829–1835)Adele Ajosun (1835–1837)Oluwole (1837–1841)Akitoye (1841–1845)Kosoko (1845–1851)Akitoye (1851–1851) 1885-1900)Eshugbayi Eleko (1901-1925)Ibikunle Akitoye (1925-1928)Sanusi Olusi (1928-1931)Eshugbayi Eleko (1931-1932)Falolu Dosunmu (1932-Aden41) (1965). -2003) Rilwan Akiolu (2003-hannde)
First island school

**Duɗal Montessori duunde adannde (FIMS) anndiraande kadi "Dunde** adannde", sosaa ko e hitaande 2014 ngam rokkude jaŋde Angalteer e nder nokku Montessori to Lagos, leydi Najeriya. Sosiyetee jaŋde leyɗeele keewɗe, hono M, M & M Educational Firm, woni calɗi Duɗe Islaam gadano.

Duɗal ngal ko duɗal hakkunde leyɗeele jannginoowo sukaaɓe tuggi lebbi 24 haa duuɓi 11. Gardiiɗo duɗal mayre hannde ko Jam Nwobudu Ideozu B.Ed
Eko breach

**Ponto Eko** ina jeyaa e ponte tati jokkondirɗe e duunde Lagos e leydi mawndi, keddiiɗe ɗee ko ponte leydi tataɓiri e ponte Carter. Ponto oo mahiraa ko e hitaande 1975, ko kañum ɓuri juutde e pontooji tati jokkondirɗi e duunde Lagos e leydi mawndi.[1]

Ko ngol woni eɓɓoore mawnde adannde nde Julius Berger waɗi nde Shehu Shagari jaɓi nde wonnoo ko ndeen jaagorgal golle e nder leydi Naajeeriya.

Ponto oo ina ummoo Ijora to leydi mawndi haa e nokku Apongbon to duunde Lagos, tawi taƴre lagoon ndee ina yaaji 430 meeter. Pont oo e 1350- meeteruuji mum to leydi, peewniraa ko e fawaade e 1965 e 1975. Ko kañum woni nokku gadano otooji naatɗi e duunde Lagos ummoraade e nokkuuji Apapa e Surulere to Lagos.

Ko Julius Berger Naajeeriya PLC mahi pont oo.[2]

Feere vurnde moxxude ndee fuzzii ko 23 ut 2014 haa 27 oktoobar 2014 nde duumiima balze 71. Laamu leydi ndi hollitii wonde moƴƴitingol ngol alaa ko nafata so wonaa udditde ɗum haa timma kono ko ponto oo moƴƴintee e nder fasaade.[3] Ponto oo uddaama seeɗa ngam moƴƴinde ɗum ñalnde 4 sulyee 2020.[4] Ministaajo kuuɗe lesdi Naajeeriya, ɗon mari haaje limngal limngal ɗiɗaɓal ngal diga 23 lewru Oktoobar haa 9 lewru Noowammbar 2021.[5]

Daawe ɗiɗaɓere ɗe laamu leydi ndi hollitii e dow laabi ngam fuɗɗaade ñalnde aset 23 oktoobar haa 9 noowammbar 2021, ko ministeer golle fedde nde. E wiyde ciimtol ngol, golle ɗee puɗɗotoo ko e nokkuuji Alaka-Apongbon e nder diiwaan hee.[6][7]

Tuugnorgal
 "Pont Eko, Lagos - Fotooji". Oteluuji.ng Nokkuuji. Heɓtinaa ko ñalnde 2022-07.
 "Taariindi fedde Bilfinger Berger". Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 24-03-2010. Ko 15-12-2007 ƴettaa.
 "Lagos fuɗɗiima golle moƴƴitingol balɗe 71 e pont Eko". Ardiiɗo. Ƴeewtaa ko ñalnde 22 lewru bowte 2014.
 "Uddugol pont tataɓo: Fashola yetti hoɗɓe e Lagos, ɗaɓɓi ɓeydaare muñal". Ƴeewtaa ko ñalnde 8 oktoobar 2020.
 "Eko Bridge rehab: Lagos yaltinii wasiyaaji yah-ngartaa nde FG fuɗɗii golle 2". Ardiiɗo Ngr. Heɓtinaama ñalnde 21 Oktoobar 2021.
 "Eko Bridge rehab: Lagos yaltinii wasiyaaji yah-ngartaa nde FG fuɗɗii golle 2". Kabaaru Vanguard. 21-10-21. Heɓtinaa ko ñalnde 2022-07.
 "FG anndini uddugo feccere pont Eko | Premium Times Naajeeriya". 2021-07-02. Heɓtinaa ko ñalnde 2022-07.
Ebute ero market

**Luumo Ebute Ero** ko luumo woni haa Ebute Ero, wuro nder diiwal Lagos, lesdi Naajeeriya.[1] Luumo Ebute Ero woni ko to fuɗnaange Makoko, sara nokku biyeteeɗo Brown.[2]

Luumo ngo jeyaa ko e luumooji ɓurɗi ɓooyde e mawnude e nder leydi Najeriya.[3][4]

E lewru Yarkomaa 2013, hayre sirlu ina winndaa heen ɗemngal Arab tawaama e dow leeso luumo ngoo.[5]

Tuugnorgal
 Mokir, Joel (2003). Ansiklopediya Oxford ko faati e taariindi faggudu. Jaaynde jaaɓi-haaɗtirde Oxford. ISBN 9780195105070.
 "Niiseer". Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2022-09-11. Heɓtinaama ñalnde 14-03-2020.
 Udo, Ruben K. (1970). "Diiwanuuji leydi Naajeeriya". googl.ko.uk.
 Arsitektuur njulaagu mobiil: Lagos---miijaade luumo Drive Through. ISBN 9781109213461.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "Binndi aarabeeɓe sirlu ina addana Lagos jiiɓru". Kabaaru Vanguard.
Down college

**Dowen College** ko duɗal jaŋde hakkundeere tawangal to Lekki, wuro Lagos.

Kolleeji ɗii ina ƴetta almudɓe janngooɓe e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde e janngooɓe ñalnde kala, ina njaɓa ɓe hakkunde duuɓi 11–18. E hitaande 2015, duɗal ngal yuɓɓinii ñalngu weltaare, ɗo almudɓe ɓurɓe waawde golle mum en e nder duɗal ngal njoɓaa.[1]

Wideyoo jimɗi Wizkid "Holla e suka maa" ko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Dowen.[2]

Maayde Silvester Oromoni
E lewru Duujal 2021, Sylvester Oromoni, suka jahroowo e duuɓi 12, tuumaama ko mawɓe 5 ndartini ɗum, fiyi ɗum haa maayi, sabu mum salaade naatde e fedde kulɓiniinde.[3] E wiyde baaba maayɗo oo, ɓe ndokki mo kadi huunde kemikal ngam yarde.[4] Nde o maayi, laamu diiwal Lagos udditi duɗal ngal haa abada ngam heɓugo limngal maɓɓe.[5][6]

Ɗum addani hashtag #JusticePourSylvesterOromoni ina huutoree e yimɓe heewɓe yiɗɓe e ɓiɓɓe leydi ngoɗndi. Jibinannde sukaaɓe nayo wonɓe e caɗeele ɗee ina ngondi e polis caggal nde ɓe ndokki koye maɓɓe e polis ngam ɓeydaade loyndaade.

Alumni teskaaɗi
Moet Abebe, jom wideyoo, yeewtanoowo tele, fijoowo, e exec catering
Tems, Jimoowo Naajeeriya
Tuugnorgal
 jaaynde gardiiɗo (17 suwee 2015). "almuɓɓe rewɓe ina njalba e ñalngu udditgol duɗal jaaɓi haaɗtirde dowen". Ƴeewtaa ko ñalnde 18 Oktoobar 2015.
 "360 Wideyooji gadani: Wizkid – Holla e suka maa". 360nob. Ƴeewtaa ko ñalnde 17 sulyee 2013.
 "Maayde almuudo Dowen College - Ƴeewto ko potɗaa anndude fof". Pidgin Kabaaru BBC. Keɓtinaa ko 2021-12-03.
 "Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Dowen: Ndiyam ɓalejam tawaama e nder reedu Sylvester e nder otopsi – Baaba". Jaayɗe Punch. 12-03. Keɓtinaa ko 2021-12-03.
 "[FUƊƊI]: Sylvester Oromoni: Lagos yamiri uddugol duɗal jaaɓi haaɗtirde Dowen haa abada". Jaayɗe Punch. 12-03. Keɓtinaa ko 2021-12-03.
 "Gomnati Lagos, polis'en njilliima duɗal jaaɓi haaɗtirde Dowen ngam maayde almuudo". 12-03. Keɓtinaa ko 2021-12-03.
Dolphin estate

Gila e Wikipedia, binndol ngol alaa ko yoɓi

**Estaad Dolfin
Dolphin Estate** ko renndo damal to Ikoyi, Lagos, leydi Najeriya.

Tariya
Estate Dolphin ina jeyaa e renndooji Ikoyi gadani dame.[1] mahi ɗum ko Messrs HFP Innjiniyaaruuji Naajeeriya e hitaande 1990 ngam ƴellitaare e jawdi leydi Lagos, LSDPC. Ko zuum woni timmal fasaade 1, zum wonnoo ko 646 vursugol. Faandaare 2 eɓɓaande ndee, nde Messrs HFP ƴetti kadi, ko mahngo 1458 njuɓɓudi. Daawe tataɓere ndee ɓeydi heen cuuɗi toowɗi peewnaaɗi e dow bolokaaji jeetati e nder Estaad oo, e fuɗɗoode ngam hoɗnude ɓeen ɓe golle mahdi ɗee njippini.[2][3]

Ko ɗoon Funsho Williams, gardinooɗo PDP Lagos, waraa ñalnde 26 lewru juko hitaande 2006 to galle mum to Corporation Drive.[4]

E lewru oktoobar 2015, 45 tuumaaɗo Boko Haram nanngaa caggal nde ɓe mbaɗi feere ngam haɓde e estaad oo, kono caggal ɗuum ɓe tawi ko gaas yani.[5]

E lewru sulyee 2017, laamu nguu naamndii denndaangal joom en jawɗeele mahraaɗe e dow laylaytol ngol, yo ngoppu galleeji mum en, njahra e nokkuuji goɗɗi, ina tuuma wonde ko kamɓe ngoni sabaabu ilamji keewɗi e nder nokku hee,[6] e waɗde halkaare fodanoonde... jawdi ndi rewaani laawol lewru wooturu.[7] E lewru suwee 2018, ilam mawɗam yani e Dolphin Estate,[8] kadi e lewru oktoobar 2019. Sifaa ndiyam ɗam waawaano yaltinde ndiyam nanngaaɗam ɗam fof e nder geec laawol gootol, ɗum addani ɗum heddaade e nokku Ikoyi, ummoo.[9]. ]

Limtol
Estaad oo ina waɗi nokkuuji hoɗɓe hakkundeeji e nokkuuji hoɗɓe e ngalu keewngu. Ina woodi nokku polis e nder Estaad oo. Konsulaa tedduɗo Meksik ina woni kadi e nder Estaad Dolphin.[2] Ina hiisee wonde ina jeyaa e nokkuuji ɓurɗi waawde hoɗde e nder Lagos.[10]

Koɗkiiji mahraaɗi e kitaale 1990 ina puɗɗii ustaade, nokku toowɗo oo wayliima wonti nokku mo alaa ko nafata, mo alaa ko woni e mum so wonaa jolngo e geɗe kisal. Ina woodi kanaal artificiel ina doga e nder Estaad kono ina ɓuuɓna.[2][3]

Estaad oo ina jogii oteluuji keewɗi ko wayi no Otel Oakwood Park, Casa Hawa-Safe Court, Otel Le Paris e Otel Pelican Interkontinental,[11] e nokku coodguuli.[3]

Ƴeew kadi
Estaad Parkview
Tuugnorgal
 "Binndanɗe warngooji mawɗi mbaɗata aduna: Lagos". Dw.com (e ɗemngal Purtugeec). Keɓtinaama ñalnde 4 noowammbar 2019.
 "Njiylawu kuuɓtodinɗo dow leydi Dolphin, Ikoyi". Koɗki ƴeewndo.com. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 4 noowammbar 2019. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 noowammbar 2019.
 Nhoku, Yahuuda. "Dolfin Ikoyi: Estaad gooto, adunaaji ɗiɗi". Jaaynde Vanguard. Ƴeewtaa ko ñalnde 19 Oktoobar 2016.
 "Warngo Funsho Williams: DIG pentiiɗo wiyi suudu ndu yuɓɓinaaka ina hollita hare hade maayde". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude.com. 22 lewru juko 2013. Ƴeewtaa ko 4 noowammbar 2019.
 "DSS nanngi 45 tuumaaɗo Boko Haram to Lagos, ɓe ndartini peeje ngam bommbooji e nder leydi Ikoyi". Habrirde Sahara.com. 24 oktoobar 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 noowammbar 2019.
 Wale Odunsi (23 juillet 2017). "Jeyiiji dow ɓulli haa Lekki, Ikoyi, woɓɓe ngam ɓustugo – Lagos govt". Posto ñalnde kala.ng. Keɓtinaama ñalnde 4 noowammbar 2019.
 Wale Odunsi (29 juillet 2017). "Lagos fuɗɗiima ustude cuuɗi ɗi ngonaa sariya to Obalende". Posto ñalnde kala.ng.
Dignified mobile toilet

**Tuubaaji gonɗi e yah-ngartaa (DMT)** ko njuɓɓudi jaaɓi-haaɗtirde renndo ndi Isaac Durojaiye sosi e hitaande 1992.[1][2] Anndaama e firo "shit business is serious business!";[3] ko ngol woni go'o ko e nder leydi Naajeeriya, fuɗɗorde miijaade ko no feere ngam rokkude wellitaare aadee e nder kewuuji yaajɗi, kewuuji e kawte renndo goɗɗe.[4] Toilette mobile ɗee ko to leydi Najeriya peewnirtee, e renndinde walla yeeyde to leydi Najeriya e leyɗeele goɗɗe hirnaange Afrik. Caggal nde DMT fuɗɗii, faandaare mum ko ustude ŋakkeende cuuɗi renndo e moƴƴinde cellal haa teeŋti e nder hoɗɓe e wuro Lagos.[5][6][7][8][9]

Tuugnorgal
 "OTUNBA GHADAFI: No gorko gooto wayliri ƴiiƴam haa wonti njulaagu mawngu". Miliyoŋaajo. lewru juko hitaande 2017. Moftinaama e asliiji ñalnde 22 lewru juko hitaande 2017. Heɓtinaama ñalnde 30 lewru abriil 2017.
 Adeniyi Adekunle; Olakunle Kasumu (2005). Haa ɗoo, haa jooni: daartol teskinngol, janngirɗe, e wasiyaaji cemmbinɗi ummoraade e 12 ardiiɓe njulaagu e yi’ooɓe e nder leydi Najeriya. Ummito Afrik. ISBN 9789780673345.
 Tonngoode bello kofoworola (5 mee 2016). "Toilets!". Ngenndi ndii. Ƴeewtaama ñalnde 30 Abriil 2017.
 "KO WAƊI MI NAATDE E JUULDE TOILLE- DUROJAIYE". Daande Naajeeriya. Ƴeewtaama ñalnde 30 Abriil 2017.
 "Toilets mobiles ko njulaagu mawngu e nder leydi Najeriya". Youtube. CNN. 2010. Ƴeewtaa ko ñalnde 30 lewru Abriil 2017.
 "Toilettes nder Naajeeriya (III)Miijo gaas bio". Hoolaare ñalnde kala. Hoolaare Jaayɗe. Noowammbar 2013. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 1 lewru Mbooy 2018. Heɓtinaama ñalnde 30 Abriil 2017.
 "Jaabaade noddaango tagoore to Lagos". BBC. Noowammbar 2006. Ƴeewtaa ko 30 Abriil 2017.
 Koolaaɗo kuuɓal (2016). Hawre renndo : Njuɓɓudi Tagngo Nafoore Renndo. Taylor e Farayse. p. 52. ISBN 9781136655869. Ƴeewtaa ko ñalnde 30 abriil 2017.
 "Lucrative s**t! No won e yimɓe keɓirta nafoore e ŋakkeende cuuɗi". Tiribun. Noowammbar 2016. Ƴeewtaa ko 30 Abriil 2017.
Daily champion

**Daily Champion** ko jaaynde e ɗemngal Angele e nder leydi Najeriya. Champion ko jeyi keeriiɗo, ina yaltinee to Lagos.[1] E lewru mars 2011 hooreejo gollordu e bayyinoowo jaayɗe Champion ko mawɗo Emmanuel Iwuanyanwu.[2] Iwuanyanwu ina jeyaa e ɓurɓe alɗude e nder leñol Igbo.[3]

E wiyde Iyara Esu, cukko hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Calabar, Daily Champion ko « kaayitaaji mawɗi ɗi njogiɗen fuɗnaange Niiseer, kaayitaaji koɗdiiɗi e leñol men, ɗuum woni daande yimɓe, ndee feccere leydi ». ".[3] Daily Champion ina yeewta kabaruuji keewɗi, dingiral, njulaagu e kewuuji renndo. Winndannde tippudi ndee ina hollita lowre ɗiɗi walla ko ɓuri ɗum, ko ɓuri seeɗa e lowre jaayndeeji leydi Najeriya, kono jaaynde ndee ɓuri tuugnaade ko e lowre laamu e lowre njulaagu, ina heewi kadi hollirde ko lowre ndee haali tawa ko seeɗa e ƴeewndo walla ñaawoore. So en tuugniima e binndanɗe goɗɗe, Daily Champion ina heewi haalde ko ɓuri moƴƴude e ko fayti e petroŋ.[4]

Jaaynde ndee ina heewi reentaade e nder yeewtere mum, nde woɗɗaani laabi laamu.[5]

Tuugnorgal
 "Monitor tappirde" (PDF). Ajendaaji Hakkeeji Jaayɗe. Yarkoma 2002. Moƴƴinaama e asli (PDF) ñalnde 21-08-2011. Heɓtinaa ko ñalnde 14-05-2011.
 "Miin ko mi joom mum haa jooni, bayyinoowo jaayndeeji Champion - Iwuanyanwu". Jaayɗe Champion. 18 mars 2011. Ƴeewtaa ko 2011-05-10.[jokkondiral maayngal duumingal].
 Yujeniya Siapera (2004). To bannge jokkere enɗam : jokkude e waylude pinal e politik. Rodopi. p. 67. Ɗemngal 90-420-1732-5.
 Mikael Berman; Jaak Kanon; Matiya Pursel. "Watchdog walla Lapdog: Keeri njuɓɓudi jaayɗe Afrik e nder sekteer ƴellitaare" (PDF). Eɓɓaande ngam kaaldigal politik. Heɓtinaa ko ñalnde 14-05-2011.
 Festus Eribo; Enoh Tanjong (2002). Jaayndeyaagal e jokkondiral e nder Afrik: Kamerun. Defte Leksington. p. 136. ISBN 0-7391-0377-6.
Eleko beach

**Eleko Beach** ko nokku keeriiɗo e nder duunde Lekki, fotde 30 kiloomeeteer fuɗnaange duunde Lagos to leydi Najeriya.[1] Nde udditaa ko e hitaande 1989.[2][3] Beach Eleko woni ko e nokku laamu nokkuure Ibeju-lekki.[4] Eleko ko renndo tokooso tawaango e daande maayo Lagos.[5] Eleko Beach ina seerti e barkeeji renndo ngo tawaaɗi.[6]

Eleko Beach ina waɗi golle dingiral keewɗe[7] wonande kala duuɓi. Ɗoo aɗa waawi rentinde huɓeere beach ngam ñalawma oo, aɗa waɗa neɗɗo feewnita ma gril. Eleko Beach kadi ko nokku luumo tokooso yeeyoowo golle naalankaagal nguurndam kono aɗa foti yoɓde taksi ngam yahde toon.[8]

Geɗe weeyo e nokkuuji
Beach eleko e nokkuuji taariindi mum ina njogii caɗeele keewɗe to bannge weeyo e ekolosii, tawi ko batte waylo-waylo weeyo. Ɗee caɗeele ina njeyaa heen ɓeydagol nguleeki weeyo, majjugol daande maayo, ilam, ŋakkeende laddeeji, njuɓɓudi mborosaaji e geɗe laaɓtuɗe.[9] Ɗum addani eɓɓooji laaɓtuɗi keewɗi yuɓɓinaaɗi e nder renndo eleko.[10][11][12]

Tuugnorgal
 Ardiiɓe Ebiz (2006). Naajeeriya. MTH Jaayɗe keewɗe S.L. ISBN 978-84-933978-3-8.
 "Njulaagu maayo 2015: Beeli ɓurɗi moƴƴude e nder Lagos". Ko adii fof. Ñalnde 9 lewru Yarkoma 2015. Ƴeewtaa ko 10 lewru Mbooy 2015.
 Bosede Olusila-Obada; Ademola Olonilua (15 desaambar 2012). "Beaches Lagos ina peewnitoo ngam yiɗɓe weltaare". Punndi ndii. Mofndaama gila e asli mum ñalnde 18 lewru Mbooy 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 10 lewru Mbooy 2015.
 "Beeli Eleko, Lagos". ɗaɓɓoowo wuro. Keɓtinaa ko 2023-10-03.
 "Aardorde nokku Eleko". nokku jeyi leydi nijeer.com. Keɓtinaa ko 2023-10-03.
 "Aardorde nokku Eleko". nokku jeyi leydi nijeer.com. Keɓtinaa ko 2023-10-03.
 "Beach Eleko, Lagos - Fotooji e ƴeewte". Oteluuji.ng Nokkuuji. Keɓtinaa ko 2023-10-03.
 "Eleko Beach Leydi Lagos :: Kabaruuji e Ardorde Naajeeriya". www.njulaagu.com. Keɓtinaa ko 2023-10-03.
 "Caɗeele duumiɗe renndo Eleko". EnviroNews Naajeeriya. 2013-09. Heɓtinaama e hitaande 2023-10-07.
 Gollotooɓe, Patriot Aduna. "Nyalawma Taariindi: Fedde Sterling One ina laɓɓina Alfa, Beeli Eleko yontere kala". Jaayɗe Patriot Aduna. Heɓtinaama e hitaande 2023-10-07.
 Kabaaru Tagngo (21-09-2022). "Laɓɓingol kippu 5km e daande maayo Eleko". Kabaaru tago.afrik. Heɓtinaama e hitaande 2023-10-07.
 Ñalawma njulaagu (11-06-2021). "125 wallitooɓe naati e fedde Sterling One ngam laɓɓinde maayo Eleko e ñalawma adunaaru taariindi". Ñalawma njulaagu NG. Heɓtinaama e hitaande 2023-10-07. : |cakkitiiɗo= ina jogii innde huuɓtodinnde (ballal)
Elegushi beach

**Naatgol-damal-e-elegushi-beach**
Puccu-waɗde-e-elegushi
Beach Elegushi ko beeli keeriiɗo tawaaɗi to Lekki, e nder diiwaan Lagos, to bannge worgo-fuɗnaange leydi Najeriya.[1] Beeli ɗii ko galle laamɗo Elegushi jeyi ɗum to Lekki, e nder diiwaan Lagos.[2][3] Beach Elegushi keeriiɗo ina yiyee e nder beachuuji ɓurɗi moƴƴude e nder Lagos e Naajeeriya e nder leydi hee. Beach oo ina weltina ko ina tolnoo e 40 000 hoɓɓe kala yontere tawa ko ñalɗi alet ɗii ɓuri moƴƴude e beach oo. Ko ɓuri feccere e hoɓɓe weltinooɓe e beach njillu yontere kala e ñalɗi alet. Gate pass maɓɓe ko e 2000 naira flat rate kono ina waawi ustaade so aɗa jogii no fedde.[4] Hande maɓɓe IG laawɗunde ina waawi huutoreede ngam yettaade ɓe.[citation needed]

Laɓɓin
Rajo hollitii wonde ñalnde aset 25 lewru Seeɗto hitaande 2021,gollotooɓe AXA Mansard kawritii e gollotooɓe AXA e nder winndere ndee kala e nder golle laaɓtuɗe.Gollooɓe e AXA Mansard n gollondiral e ‘Let’s Do It World’ mbaɗii golle mum en laaɓtugol to Elegushi beach e Lago faandaare ɓeydude laaɓal e nder geec e moƴƴinde ekosistem coftal ɓalli e geec.[5]

Coca-Cola System, mo Coca-Cola Naajeeriya, e Sosiyetee Naajeeriya (NBC), e Chi Limited, laɓɓinii Beach Elegushi ngam mawninde ñalngu nguu, e ballondiral e fedde ƴellitaare hakkillaaji e taariindi ngam sukaaɓe (MEDIC). [6]

Geɗe weeyo e nokkuuji
Elegushi Beach e nder duuɓi ɗii ina wondi e caɗeele keewɗe jowitiiɗe e weeyo e nokkuuji. Ina jeyaa heen woodgol mborosaaji ceertuɗi ko wayi no butelaaji palastik, butelaaji gilaasi, paɗe kaɓirɗe, naylon politen e mborosaaji nguura. E hitaande 2018, kampaañ Let’s Do It Naajeeriya, e suudu sarɗiiji (JCI) ndarni 107 mbuuɗu ummoraade e nder nokkuuji maayo. E hitaande 2023, Fedde toppitiinde ko fayti e nguura e njaram waɗii golle laɓɓingol e dow maayo ngoo e nder ñalngu winndereewu 2023, tawi faandaare mum ko ustude pollugol palastik e nder maayo ngoo e humpitaade no fotiri e ustude mborosaaji e nafoore reentaade ngam hisnude weeyo[ . 7][8][9][10]

Galle
D-ivy college

**D-Ivy College** ko duɗal gonngal to wuro Lagos, leydi Najeriya.

Nde sosaa ko e hitaande 1998 ngam waɗde jaŋde hakkunde leyɗeele.

Duɗal ngal ko duɗal jaŋde hakkundeere e duɗal ñalnde kala, sukaaɓe yahrooɓe e duuɓi 3 haa 18.

Degereeji
Duɗal ngal ina anndaa e jaŋde mum toownde, woni seedantaagal jaŋde toownde hakkunde leyɗeele e A-level.

Ƴeew kadi
bannge portal Nijeer
icon Portal Duɗe
Jaŋde e nder leydi Najeriya
Doggol duɗe Lagos

Jokkondire yaajɗe
d-ivycollege.com woni lowre duɗal ngal
Dataaji toppitiiɗi laamu Waylu ɗum e Wikidata
ISNI
Civic tower

**Tower Civic**, ina wiyee kadi Tower Centre Civic, Tower Civic, ko suudu birooji 16[1][2] to Lagos (fuɗɗoode goɗɗe mbiyi ko 15 etaas).[3][4] Nde woni ko e nokkuuji juutɗi[5] e nokku biyeteeɗo Civic Centre to laawol Ozumba Mbadiwe, to duunde Victoria, to wuro Lagos.[6] Nde udditaama e hitaande 2015, nde jeyi nde ko mawɗo njulaagu biyeteeɗo Uzor Christopher.[7]

Ñalnde 20 sulyee 2018, cuuɗi Civic Towers e Civic Center ndartinaama e boɗeeji ngam mawninde duuɓi 50 Olimpiyaaji keertiiɗi e saraaji 225 nokkuuji maantiniiɗi e nder winndere ndee kala.[8][9]

Tuugnorgal
 "Lootooɓe ina njiɗi heɓde nokkuuji birooji e nder suudu safrirdu Lagos". Habaruuji Naajeeriya Guardian - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 23-08-2015. Heɓtinaa ko 2022-06.
 Ajumobi, Kemi (26-11-2021). "Busola Tejumola, karallo ko faati e loowdi". Ñalngu golle 223 NG. Heɓtinaa ko 2022-06.
 "Jim Ovia: Gila e golloowo haa e sosɗo banke ɓurɗo heewde ngalu e nder leydi Najeriya". Nairametrik. 25-07-2020. Heɓtinaama 2022-02-06.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "Mogul miliyaaroowo, Jim Ovia ina yaaji e laamu mum njulaagu. Koolol makko 15- suudu ina ɓadii. Nafoore mum ko hedde N4bn, suudu mawndu ndu G Cappa mahi, ina wiyee The Civic Center Towers. Ko e laawol Ozumba Mbadiwe, duunde Victoria." , Lagos. |. Heɓtinaa ko 2022-06.
 "Wideyoo: Ko waɗi min suɓaade cuuɗi cafrirɗi ngam kawgel 2014 | Chronos Studeos". 04-01 hitaande 2014. Heɓtinaama 2022-02-06.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "Civic Tower - Wiɗtooji e dokke luumo leydi Nijeer e Afrik - ei - Intel jawdi". jawdi.com. Heɓtinaa ko 2022-06.
 "Jim Ovia udditi suudu safrirdu". Jaaynde Ngenndi. 14-08-2015. Heɓtinaa ko 2022-06.
 BellaNaija.com (24 lewru nduu 2018). "E nder 225 nokkuuji maantiniiɗi e nder winndere ndee, Civic Towers & Civic Center ina njaltina e boɗewol ngam mawninde duuɓi 50 Olimpiyaaji keertiiɗi". BellaNaija. Heɓtinaa ko 2022-06.
 "Maandeeji ɓurɗi maantinde "Light Up Red" ngam naatde heen". Olimpiyaaji keertiiɗi.org. 12-07-2019. Heɓtinaa ko 2022-06.
Check hospital

**ansiklopediya
Opitaal Creek** (hono opitaal gollotooɓe e fedde nde, Lagos, anndiraa kadi opitaal konu, Lagos) ko opitaal to Onikan, duunde Lagos.

Tariya
Ospitaal Creek ko opitaal Oropnaajo sosaa e kitaale 1880 ngam wallitde cellal Oropnaaɓe wonɓe e leydi Lagos koloñaal.[1][2] Dr. Gray e Atkins ngoni safrooɓe gollotooɓe e ardiiɓe.[3] Opitaal oo ina joginoo innde moƴƴere e nder safaara e nder leydi Najeriya. Opitaal oo heɓi innde mum hannde ndee (Creek Hospital) ko e hitaande 1924, nde laamu koloñaal ƴetti opitaal oo. E hitaande 1925, opitaal Doktoor Grays Creek wayli innde opitaal Orop. Caggal ɗuum, opitaal oo inniraa ko opitaal konu, Onikan, Lagos e hitaande 1947. Opitaal Creek (Opitaal gollotooɓe e fedde nde) to laawol Awolowo, Ikoyi, Lagos jokki golle mum to nokku ɗo sariyaaji Apo mbaɗi caggal nde gollotooɓe laamu fedde ndee ngummii Lagos fayti Abuja. Ospitaal Creek ɓeydaama gila e nokku cellal 28–leeso haa opitaal 150–leeso ngam ɓeydude golle safaara e Lagosians.[1][4]

Tuugnorgal
 Peju Akande; Tony Kan (lewru Yarkomaa 2015). "MAHDE DIISTERE JUULDE LAGOS CENTRAL". Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 18 lewru Mbooy 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 Suwee 2015.
 Julie Fajemisin (3 suwee 2010). Debbo Doktoor Pioneer. Vigoo hakkunde leyɗeele, 2000 (Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Indiya). ISBN 9789783500174. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 lewru juko hitaande 2015.
 Ƴeewndo cellal leydi Najeriya. Fooyre Ƴellitaare Cellal leydi Naajeeriya. 2007. ISBN 9789780853570. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 lewru juko hitaande 2015.
 "Wakkati kaŋŋe nyawndiigu Naajeeriya e Sir Samuel Olayinka Ayodeji Manuwa (1903 TO 1976)". Jaaynooɓe Sahara. Keɓtinaama ñalnde 8 lewru juko hitaande 2015.
City mall

**Lagos City Mall** ko nokku coggu jamaanu, woni ko e wuro Onikan, to duunde Lagos. Ko ɗoon woni saraaji nokkuuji keewɗi maantinɗi to Lagos ko wayi no nokku Muson, nokku Tafawa Balewa, nokku Onikan, nokku njulaagu ngenndiijo e otel Radisson Blu Anchorage, duunde Victoria.

Ko woni e nder City Mall to Lagos ko:

50 butelaaji, ina heen butikaaji diisnondirɗi e butikuuji mawɗi.
Restoranuuji tati e nder suudu ɗiɗaɓuru.
Nokku pijirlooji sukaaɓe.
Sinemaaji ɗiɗi, fof ko e dow ŋoral ɗiɗaɓal.[1]
Siistem ɓuuɓɗo hakkundeejo.
Parking ko ina wona 300 oto.[2][3]

KFC nder wuro Mall
Tuugnorgal
 Bimbola segun-alao. "Duunde Lagos heɓi sinemaa keso nde GDC udditi haa City Mall". CP Afrik. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 15 lewru Mbooy 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 18 Suwee 2015.
 "Mall wuro". Ko fayti e Lagos. Ƴeewtaa ko ñalnde 18 suwee 2015.
 "Wuro mawngo nder Lagos". Radison Blu. Ƴeewtaa ko ñalnde 18 suwee 2015.
Complete sports

**Complete Sports** ko jaaynde dingiral leydi Naajeeriya ñalnde kala, nde jogii koɗorɗe mum to Isolo, nokku laamu leydi ndii e nder diiwaan Lagos. Nde fuɗɗii yaltude ko e hitaande 1995 e nder jaaynde mawnde wiyeteende Complete Communications Limited, nde yahi haa nde wonti jaaynde ɓurnde janngeede e nder leydi Najeriya.[1] Jaaynde nde'e ɗon yewta dow yimɓe lesdi Naajeeriya haa teeŋti bee fijooɓe lesdi Naajeeriya.

Complete Sports ina taarii e nder leydi Najeriya e won e nokkuuji Benin e Kamerun ko ɗum waɗi ɗum jeyaa ko e jaayndeeji ɓurɗi taariiɗi e nder Afrik hirnaange.[2]

Ƴeew kadi
  Portal jaayndeyaagal
bannge portal Nijeer
Doggol jaayndeeji Naajeeriya
Tuugnorgal
 "Profiil Muuloowo- Jaaynde Fijirde Timmunde E nder Naajeeriya". Media Naajeeriya. 8 noowammbar 2012. Ƴeewtaa ko ñalnde 6 ut 2015.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "Ko fayti e amen". Pijirlooji timmuɗi. 28 lewru mee 2014. Ƴeewtaa ko ñalnde 6 ut 2015.
Chicken republic

**Chicken Republic ko** fedde nde wonaa laamuyankoore (fast-food) e nder leydi Naajeeriya, nde woni ko e ƴellitde ñamri, haa teeŋti e ñamri ɓuuɓndi.[1] Sosi nde ko Deji Akinyanju,[2] nde restoraa gadano sosaa ko to Apapa, Lagos e hitaande 2004.[3] Restaurant Chicken Republic arandeere udditaama haa Lagos nder hitaande 2004, nden boo ɗon sooda haa nokkuuje ko ɓuri 150 nder Naajeeriya e Gana.[4]

Republique_Akure
Yiyngo

Restaurant Republique poule ni Abuja
Leydi Lagos, lesdi Naajeeriya.[5][6] Sosiyetee oo ko ɓiyleydaagu Food Concepts Plc, sosiyetee Naajeeriya mo nguura.[7]

Sosiyetee oo ina jeyaa e ko ɓuri mawnude e nder leydi Naajeeriya e nder restoraaji cowɗi[8] e ko ɓuri 40 nokkuuji e nder Lagos e ko ɓuri 190 nokkuuji e nder leydi ndii kala. Republique Chicken kadi yaajtinii golle mum e leyɗeele goɗɗe hirnaange Afrik ina jeyaa heen Gana.[8][9][10][11][12]

Tuugnorgal
 Hoy, F.; Perigot, R.; Teri, A. (2017). Deftere wiɗtooji ko faati e fransiskaare. Defte wiɗtooji e nder njuɓɓudi njulaagu e njuɓɓudi. Edward Elgar ko jaaynde. p. 519. Ɗemngal ISBN ngal 978-1-78536-418-1. Ƴeewtaama ñalnde 10 Duujal 2017.
 "Republique Chicken - Case - Jaŋde e wiɗtooji - Duɗal njulaagu Harvard". www.jaŋde. Heɓtinaama ñalnde 27 lewru Juko, 2021.
 "Markeeji men". Sosiyetee nguura. Heɓtinaama ñalnde 27 lewru Juko, 2021.
 "Marque Republique Poule - Niiseriyaa e Ganaa". Republique de cow. Keɓtinaama ñalnde 29 lewru Mbooy 2023.
 "Republique poule heɓi CEO keso, CFO". Ngenndi ndii. Keɓtinaama ñalnde 23 lewru Yarkomaa 2016.
 Adelagun, Oluwakemi (13 février 2023). "Wayɓe naati e Republique Chicken to Lagos, mbari gollotooɓe". Waktuuji Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 25 lewru Mbooy 2023.
 Maknaam, T.; Piirson, M.; Boer, W. (2015). Afriknaaɓe waɗooɓe ngalu e nder Afrik: Faamde njulaagu e njulaagu, sekteer e sekteer. Palgrave Makmilan leydi Angalteer. p. 157. ISBN 978-1-137-54280-9. Ƴeewtaama ñalnde 10 Duujal 2017.
 "Republique Chicken udditi cuuɗi cafrirɗi kesi". Ñalnde kala jeytaare. Heɓtinaama ñalnde 23 lewru Yarkomaa 2016.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "Republic Chicken nder dabare yaajnugo ngam heɓugo bawɗe QSR lesdi Naajeeriya". Ñalawma Njulaagu. Keɓtinaama ñalnde 23 lewru Yarkomaa 2016.
 "No Deji Akinyanju, sosɗo Republique Chicken mahiri njulaagu nguura miliyoŋaaji keewɗi dolaar". CP Afrik. Moftinaama gila e fuɗɗoode ñalnde 27 lewru Yarkomaa 2016. Heɓtinaama ñalnde 23 lewru Yarkomaa 2016.
 Femi adekoya (15 juillet 2015). "Republique Chicken ina ɓeydoo, ina uddita nokkuuji kesi". Gardiiɗo Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 23 lewru Yarkomaa 2016.
 Abiyola Odutola. "Republique Chicken fodanii golle ɓurɗe moƴƴude". Wolwugo. Heɓtinaama e lewru Yarkomaa
Cafe neo

Gila e Wikipedia, binndol ngol alaa ko yoɓi
**Kafe Neo**
Sifaa sosiyetee oo ko keeriiɗo
Restoranuuji gollorɗi
Sosaa ko e hitaande 2012
Jooɗorde Lagos, lesdi Naajeeriya
Yimɓe teeŋtuɓe ngozi dozie
Chijiyoke Dozie
Geɗe Kafe, teewu
Lowre www.mikafeneo.com
Cafè Neo ko njuɓɓudi kafe e kafe, jooɗiiɗo to Lagos.

Sosiyetee oo fuɗɗii ko e hitaande 2012 e nder fedde jeyaaɓe e galleeji nde banndiraaɓe Ngozi Dozie e Chijioke Dozie puɗɗii golle njulaagu kafe to Lagos. Magasin mawɗo oo woni ko e duunde Victoria, to Lagos. Caɗeele goɗɗe marke oo kadi ina ngolloo e nder wuro ngo.[1][2]

Tuugnorgal
 "MOVE OVER STARBUCKS! ƊOO KO KAFE ƁURI ARDIDE E AFRIK". Ventures Afrik. Ƴeewtaama ñalnde 11 lewru feebariyee 2016.
 "Nokkuuji jeeɗiɗi kulɓiniiɗi ngam yarde kafe to Lagos". Naajj. Ƴeewtaama ñalnde 11 lewru feebariyee 2016.
Jokkondire yaajɗe
Lowre laawɗunde
"Kafe Neo". on Wasiyaaji Jaɓɓungal.
Cetep city university

Duɗal **jaaɓi-haaɗtirde CETEP City** ko duɗal jaaɓi-haaɗtirde keeriiɗo, tawaangal to Yaba, wuro laamorgo leydi Lagos, to Fuɗnaange-Hirnaange leydi Najeriya.[1] Jaaɓi-haaɗtirde ndee ina rokka jaŋde toownde e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde nde sosaa e hitaande 2005.[2]

Facultés e departemaaji
Faculté njuɓɓudi

Hiisa
Njuɓɓudi njulaagu
Jokkondiral hakkunde leyɗeele
Njuɓɓudi laamu
Faculté des Arts E Humanités

Engele E Jannde Binndol
Naalankaagal E Pinal
Faculté jaŋde

Jaŋde njulaagu
Jaŋde & Ganndal ordinateer
Jaŋde & Faggudu
Jaŋde & Hiisawal
Jaŋde & Fisik
Jaŋde E Biyoloji
Jaŋde E Kimiiya
Jaŋde E Ɗemngal Engele
Jaŋde E Jaŋde Renndo
Njuɓɓudi jaŋde
Ardorde & Wasiyaaji
Jaŋde Ɓanndu E Cellal
Faculté gannde

Biyokimiya
Biyoloji
Kemestri
Ganndal Informatik E Ganndal Kabaaru
Ganndal Informatik E Faggudu
Ordinateer E Elektronik
Defterdu E Ganndal Kabaaru
Mikrobiyoloji
Fisik
Faculté gannde renndo

Faggudu
Hawre
Jokkondiral Mawɓe E Karallaagal Jaayɗe
Hakkille
Sosiyoloji
Faculté de droit

Umrore
Ƴeew kadi
Doggol duɗe jaaɓi-haaɗtirde e nder leydi Najeriya
Tuugnorgal
 Emanuel Edukugo (20 sulyee 2006). "Polis'en ndarni jaaɓi-haaɗtirde wuro CETEP". Naajeeriya dow enternet. Heɓtinaama ñalnde 1 ut 2015.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "DOGGOL JAŊƊI JAŊƊI NISEER E DUUƁI SOSO". Komisariyaa Jaaɓi-haaɗtirde Ngenndiire. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 20 oktoobar 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 1 ut 2015.
Caleb British international school

**Duɗal hakkunde leyɗeele Caleb (CBIS**) ko duɗal jaŋde hakkundeere/internat to Abijo G.R.A Lekki, to diiwaan Lagos, leydi Najeriya. Duɗal ngal ko junngo Caleb Group of Schools, ko ina wona duuɓi 30 ina woodi.[1] CBIS, ko adii fof ko Caleb British Academy, ina rokka almudɓe yiɗɓe ɓeydude jaŋde mum en caggal leydi, porogaraamuuji toowɗi.

Duɗal hakkunde leyɗeele Caleb British ina hokka duɗe leslese, duɗe leslese e duɗe hakkundeeje. Ina rokka Jaŋde Biritaan/Niiseer alɗunde. Sosi duɗal ngal ko laamɗo[2] Ola Adebogun. CBIS ina teeŋtina jikkuuji tiiɗɗi e jikkuuji kerecee en.[3][4][5]

Fedde sukaaɓe gollotooɓe e duɗal hakkunde leyɗeele Caleb British heɓi njeenaari duumiindi Ciena Solution fotde 2 500 dolaar ngam eɓɓoore maɓɓe STEM Farm. Sosiyetee Ameriknaajo biyeteeɗo Digital Promise yuɓɓini njeenaari ndii.[6]

Tuugnorgal
 "Lagos Jaŋde Perm Sec ina yetta duɗe Caleb – NYALNDE HANNDE". www.ñalngu nguu.com. Keɓtinaama ñalnde 16 lewru bowte hitaande 2022.
 "Diɗɗal amen - Akademi Caleb Angalteer". Mooftaa ko e asli mum ñalnde 25 lewru Mbooy 2017. Heɓtinaama ñalnde 30 lewru Mbooy 2017.
 "Duɗe Caleb – Duɗe ɗe njiidaa". Duɗe Kaleb.org. 20 lewru juko 2014. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 13 noowammbar 2016. Ƴeewtaa ko ñalnde 12 noowammbar 2016.
 "On njaaraama e duɗal jaaɓi haaɗtirde Caleb". Duɗal jaaɓi haaɗtirde.ng. Ƴeewtaa ko ñalnde 12 noowammbar 2016.
 "Joom mum". Duɗal jaaɓi-haaɗtirde.ng. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 13 lewru Yarkomaa 2017. Ƴeewtaa ko ñalnde 12 noowammbar 2016.
 "Eɓɓoore STEM hakkunde leyɗeele Caleb Angalteer heɓi njeenaari Ciena Solution". Habaruuji Naajeeriya Guardian - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 15 lewru juko 2022. Ƴeewtaa ko 16 ut 2022.
Broad street

**Broad Street** dow duunde Lagos, Lagos, lesdi Naajeeriya, ɗum nokkuure filu nder gootel nder diiwal filu cakaare wuro man.[1][2] Ina jeyaa e jom en galleeji ɗii : restora Bagatelle,[3] Duɗal leslesal Katedraal Egliis Almasiihu,[4] Duɗal sukaaɓe worɓe Methodist, Newswatch (Niiseer), e Duɗal keeriiɗo St. Mahdi "Sekretariat" ndi mahiraa ko e hitaande 1906.[6]

Maande-Post laawol Jaajngol, Lagos, Naajeeriya
Tuugnorgal
 Ruben K. Udo (1970). "Diiwaan mawɗo Lagos". Diiwanuuji Geografiiji leydi Naajeeriya. Jaaɓi-haaɗtirde Kaliforni.
 Ngonka gure winndere 2004/2005: winndereyankaagal e pinal gure. UN-HOƊƊO. 2004. ISBN 978-92-1-131705-3.
 "Niiseer: Lagos", Afrik hirnaange (nayaɓo), tagofeere wootere, 1999, pp
 "Duɗal leslesal Katedral Egliis Almasiihu, Lagos - Duɗal Lagos dow enternet". Duɗal lagos dow laylaytol.com. Arsiif ko gila e asli mum ñalnde 27-11-2018. Keɓtinaa ko 27-11-2018.
 "Duɗal keeriiɗo St. Mary, laawol mawngol - Duɗal Lagos dow enternet". www.duɗal Lago.com. Arsiif ko gila e asli mum ñalnde 27-11-2018. Keɓtinaa ko 27-11-2018.
 Naajeeriya. Bradt Ardiiɓe yah-ngartaa. 2008. ISBN 978-1-84162-239-2.
Jokkondire yaajɗe
Kartal posto, ko ina wona kitaale 1920
Foto laawol yaajngol, hitaande 1949
Natal galle Sekretariat