open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruƙayya Dawayya

**Rukayya Umar Dawayya** (o danyaama nder nyalawmaare 17 yarkooma 1985) ko actressɗo Kannywood Naajeeriya ƴiwoyɗo Diiwal Kano, Naajeeriya.[1]

## Ɓiɗɗo e janngirde
Rukayya Umar Dawayya jibini ko ñalnde 17 oktoobar 1985 to Kano. Baaba mum ko jaayɗo jaayɗe ƴiwoyta Matazu, Diiwal Katsina, nden e mum ko ƴiwoyta Borno. Dawayya waɗii janngirde mum e nder nder nder nder Kano, to o heɓii jaaynde e ɗemngal Arab nder leydi Sawuudi Arabiya. Dawayya heɓii kadi Diploma National e nder ɗemngal haaluuji yimɓe e Bayero University Kano.[2][3]

## Kuugal
Dawayya waɗi fijirde maako nder fijirde film nder hitaande 2000 nder fijirde maako "Dawayya" nde o waɗi fijirde maako. Ha nder nder website maako, o waɗi hoore maako nder fijirde Dawayya, ɗum ɓeydi ɓamtinugo o waɗugo fijirde. Dawayya waɗi fijirde fijirde Hausa ha nder fijirde fijirde 150. Dawayya woni ambassadore to goɗɗe jaayɗe nder lesdi Naajeeriya e yaasi lesdi. O woni boo politikkeejo e debbo jaayɗe.

## Nolde hoore
Dawayya waree e hitaande 2012 e nde woɗɗii e hitaande 2014.[1] O woodi ɓiɗɗo mo jibinaa e Makka Saawudi.

## Fijooji
Bilkisu Funtuwa

**Hajiya Bilkisu Salisu Ahmed Funtuwa** ko winndiyanke Naajeeriya. O winndi ko e ɗemngal Hawsa ko e dow rewɓe mumen ɓeen ko e nder ɗemngal Muslim.[1] O wondi gooto e winndiyankeeji ɓurɗi anndude ko anndiraa "kaabawol kasu Kano" walla Littattafan Soyayya  ⁇  "ko defte yiɗde".[2]

Funtuwa e nder defte mum, o ɗon yewta dow no o haɓata e haalaaji ɗi'i. Funtuwa e nder defte mum ɗon haɗi dow rewɓe rewɓe e dow ko'e maɓɓe e dow ko'e maɓɓe ɗe hawti e yimmɓe Hausa e Islaam, e nder kuuɗe mum ɗe o waɗi dow maɓɓe. Funtuwa e nder defte mum'en o ɗon haɗi dow ko'e maɓɓe ɗi'e rewɓe e nder defte maɓɓe ɗi'e e nder defte maɓɓe ɗe ɓe njogii e nder diina maɓɓe ngam ɓe ɓeyda hoore maɓɓe haa ɓe ɓeyda. Ɗe'en ɗon njaɓɓa kuuɗe laamiiɓe, doktoor'en e mawɓe laamu haa ɓe ɗon njooɗina nguurndam marɓe. Ɗe'e'e'e'e'e nder kuuɗe mum'en ɓuri haani dow yiɗde. Nder defte mum'en, dewte e nder juulɓe e nder juulɓe e nder diina Muslim'en, e nder nder nder nder nder nder nder nder kuuɗe mum'en, e'

Funtuwa ɗon jooɗi bee saare maako nder Funtuwa, Diiwal Katsina, Naajeeriya.

## Hiimoɓe
Saratu Giɗaɗo

**Saratu Giɗaɗo**, anndiraaɗodou Daso (o daayaama yanlde 17 lewru Silto hitaande ndunngu alif 1968- 9 lewru afril e nduungu 2024), o fijoowo fijirde fimji  kungiiyawal kannywood e jihar Kano Naajeeriya, ɓurna-ɓurna nder kinndal Kannywood. O anndiraa ngam kuugal o ɗon waɗa dow o ɗon jeyaaɗo e mo ɗon jeyaaɗo e mo ɗon jeyaa e fuu ko o yiɗi ngam o heɓugo anndal. O waɗi film makko fuɗɗam nder hitaande ndunngu 2000 nder Linzami Da Wuta, ɗum waɗi e Sarauniya Movies. Ɗe feere feere bana Nagari, Gidauniya, Mashi, e Sansani tokki. O holli o yiɗi waɗugo ko debbo kalluɗo.[5]

## Fedde fuɗɗorɗe e golle
Saratu Gidado jibinaa nder Gombe State woyla lesdi Naajeeriya o yahi janngirde maako nder Kano state, o woni debbo arande nder nder nder Kannywood.

haa ta'a dow kuuɗe,Gidado waɗi darnde hooreejo protokol (Jakadiya) ngam amirɗo Kano Muhammad Sanusi II nder hitaande ndunngu 2016 Premium News

## Fimji
Saratu Gidado hawti e nder nder film Kannywood nder hitaande 2000 nden o waɗii nder fimji 100

## Fijooji
Osama Hawsawi

**Osama Hawsawi** (Arabic: أسامة هوساوي, jibinaa 31 Maars 1984) koɗo Sawudi Arabiya, jogiiɗo fotballe e nder leydi Sawudi.

Caggal nde o fuɗɗii e Al-Wehda, o waɗi ɓurna golle mum e Al-Hilal e Al-Ahli. O heɓi koɗɗe ko ɓuri heewde e kulbe ɗiɗi, hawti e koode Pro League jowi, koode Crown Prince jowi e koode King jowi.

Hawsawi heɓii caps 138 ngam gollal leydi Sawudi Arabiya hakkunde 2006 e 2018, o jogii e AFC Asian Cup tati, o jeyaa e dow ko'e maɓɓe e nder ko'e duniyaaru 2018 e o jeyaa e dow ko'e maɓɓe e nder ko'e AFC Asian Cup 2007
Kabiru Gombe

**Kabir Muhammad Haruna** ko anndiraa ko Kabiru Gombe ko jannginoowo e modibbo diina Islaama leydi Naajeeriya. O woni hooreejo leydi leydi ndii e jam'atu Izalatil Bid'ah wa Iqamatus Sunnah, ko woni ɓurɗo gollaade Salafiyyah nder Naajeeriya, gila lewru Desemba 2011.

## Kuugal
Muhammad Kabir Haruna fuɗɗii nde o wondi ardiiɗo nder kawtal limce diina JIBWIS ɓe noddi "Ƴan Agaji" nder Hausa; o ɓaawo o yahi to Sa'udi Arabiya ngam ɓeydude anndal diina maako e janngude anndal Qur'aan. Muhammad Kabir Haruna ɗon jeyaaɗo hawrugo hooreejo lesdi Naajeeriya Israila iga Desemba 2011. O waɗata Tafsir Ramadan hitaande e hitaande e o waɗata Da'wah feere feere nder lesdi Naajeeriya e nder leyɗe goɗɗe hawti e Niiser, Kamerun, Caad, Gana, United Kingdom ekn. Muhammad Kabir Haruna ɗon hokkata habaruji ɓurɗi dow kuuɗe rewɓe.

## himobe
Ahmad Abubakar Gumi

**Ahmad Abubakar Gumi** o daayaama ñalnde 7 lewru Jolal hiitande e nduungu alif 1956 ko diina Islaam, jannginoowo e ardiiɗo ardiiɗo konu e darnde kapiteen nder Naajeeriya Defence Academy (NDA). O woni mufti e mufassir hannde e juulde gowdo too lisde Kaduna Central Sultan Bello.[1][2]

## Ɓiɗɗo
Ahmad Gumi woni ɓii gorko to Shaykh Abubakar Gumi. O jibinaa e nder Diiwal Kano. O ƴetti e nder genealogie ardiiɓe Islaam, baaba maako woni Grand Khadi ardiiɗo lesdi Naajeeriya. Baaba maako waɗi gollal nder ummugo diina Islaam nder lesdi Naajeeriya.

## Jaŋde
Ahmad Gumi yahi Sardauna Memorial College (SMC) ngam janngude maako nder jaŋde sekondare. Ɓaawo jaŋde sekondare o hooti nder Ahmadu Bello University e ɓaawo jaŋde maako o hooti nder Nigeria Defence Academy. Gumi o jeyaa diga golle militeer haa daraaji hooreejo hooreejo leydi e o yahdi to Sa'udi Arabiya ngam ɓeydude janngude maako nder Umm al-Qura University to o janngii juraji Islaamiyanke e tafsir.[1] Koɓɓe maako nder jaŋde hawti e Abdur-Rahman As-Sudais, Saud Al-Shuraim. O hokkata kadi sarka Ramadan Tafseer hitaande e nder Masjid Sultan Bello Unguwan Kaduna.

## Kuugal konu
O huuwani nder Nigeria Army Medical Corp (NAMC) bana sardaaku suudu ndun e o jeyi nder suudu ndun bana kapiteen.

## Fijooji
Mahamadou Issoufou

**Mahamadou Issoufou** (dimaa 1 janmaare 1952) woni politikkeejo leydi Niiseriyankoore mo o golli hooreejo leydi Niiseriyankoore gila 7 abriil 2011 haa 2 abriil 2021. Issoufou woni hooreejo leydi Niiseriyankoore gila 1993 haa 1994, hooreejo leydi ndii haa 1995 haa 1996, o wonnoo moɗo e nder kala suɓaaji hooreejo leydi gila 1993 haa 2016. O ardii partiiji demokaraasi e sosialismu (PNDS-Tarayya), partiiji sosialis demokaraasi, gila nde o fuɗɗii e hitaande 1990 haa nde o suɓaa hooreejo leydi ndii e hitaande 2011.

Nde o wurtini laamu ngam rokki hakkillaaji laamu ngam rokki mo ha nder laamu ɗiɗi, ngam maajum o waɗi ha nder laamu fuɗnaare demokaraasi nder lesdi, nder lewru mars 2021 o heɓii sari Ibrahim ngam laamorde booɗɗe, suɓaaji demokaraasi e rokki hakkillaaji laamu.
Balaraba Ramat Yakubu

**Balaraba Ramat Yakubu** (jibinaa 1959) ko winndiyanke Naajeeriya mo winndi e Hawsare. O woni ardiiɗo nder winndannde littattafan soyayya walla "habbere yiɗde", e gooto e winndiyankeewɓe ɗemngal Hawsa ɓe golle mum'en tuubani to Inngilere. O huutornoo kadi no winndiyankeewɗo, jannginoowo, e darinoowo filmiiji Kannywood. Kuulaaji maako ɗon ɗon haani dow kuuje bana saɗugo e jannguki rewɓe.

## Ɓiɗɗo
Balaraba Ramat Yakubu woni ɓikkoy debbo hooreejo leydi Murtala Ramat Muhammed, mo o golli hooreejo lesdi Naajeeriya diga hitaande 1975 haa o maayi nder hitaande 1976.To duuɓi 13, o dilli haa janngirde e o haani o waɗde dewgal fuɗɗam. O wiyi ko ɗum addani mo winndude e ɗemngal Hawsa wonaa e ɗemngal Inngila.

## Kugal
Balaraba Ramat fuɗɗi kuugal maako bana debbo gooto nder kawtal winndooɓe mawngal haa Kano, Raina Kama. Deftere makko adannde, Budurwar Zuciya ("Suka e ɓernde"), yalti ko e hitaande 1987. Deftere makko ɗiɗmere e tataɓere, Alhaki Kwikwiyo Ne... ("Bakkaat ko puccu jokkondirngu e maa galle") e Wa zai auri jahila? ("Moy resndata debbo majjere?"), rewi heen ko e hitaande 1990. Alhaki Kwikwiyo Ne... ko Abdulkareem Muhammadu ƴetti ɗum e filmo e hitaande 1998.
Firo Alhaki Kuykuyo Ne... e ɗemngal Engele, Bakkaat ko puccu jokkondirngu e galle, yaltinaa e hitaande 2012 e jaaynde Blaft, suudu bayyinoowo Inndo, e ƴeewte moƴƴe.Won njeenaari binndol inniraandi makko, njeenaari binndol Balaraba Ramat Yakubu ngam daartol Hausa.

## Fijooji
Ajingi

**Ajingi** woni nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, wayla lesdiNaajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 714 km2 e yimɓe 174,137 e nder dow limti yimɓe too hiitande dowgu silto 2006.

Koode postaal nokku on woni 713.

## Tariya
Nokku laamu nokku Ajingi sosaa ko e hitaande 1996.

## Geografi
Hakindo nguleeki hitaande kala e nder diiwaan laamu nokku Ajingi ina ɗaminaa maa won 31 *degere Celsius*, tawi noon nguleeki ina tolnoo e 40%. Toɓo e yooro ko dumunnaaji ɗiɗi ceertuɗi ɗi nokku oo heɓata. Nokku laamu nokkuure Ajingi ina hawra e 714 km2 e nder wertallo mum, tawi tooweeki mum ina tolnoo e 1669 meeteer. Hakindo njaaweeki henndu e nokku hee ko 10 km/h.

## Wakati
To Ajingi, nguleeki hitaande kala ina wondi e dumunna yooro mo seeɗa e dumunna ɓuuɓɗo. Hakindo nguleeki hitaande ko 54°F haa 103°F ; ina famɗi ɗo nde fadi les 49°F walla nde ummotoo dow 107°F.

Tuggi 17 marse haa 27 mee, dumunna nguleeki, mo nguleeki mum tolnii e 100°F ñalnde kala, ina duumoo lebbi 2,3. Lewru mee ko lewru ɓurndu wulde e nder Ajingi, nguleeki mum ina tolnoo e 101°F, nguleeki mum ina tolnoo e 76°F. Hakindo nguleeki ɓurtuki ñalnde kala e nder lewru 1,8 lewru, tuggi 4 desaambar haa 29 lewru mbooy, ina famɗi 90°F. E nder nguleeki 55°F e nguleeki toowki 88°F, lewru Yarkomaa ko lewru ɓurndu toowde e hitaande to Ajingi

## Sigga
Golle faggudu gadane ɗe yimɓe hoɗɓe e diiwaan laamu Ajingi ko ndema e peewnugol poɗɗe. E nder luumooji keewɗi hono luumooji Larabar Zango, luumooji ɓurɗi mawnude e nder laddeeji diiwaan Kano tawaaɗi e nder diiwaan laamu nokku oo, njulaagu ko golle faggudu goɗɗe maantinɗe e nder nokku hee.

## Diiwanuuji nokkuure laamu Ajingi
Wawru:

Ajingi

Balaare

Suula

Dabin kanawa

Dundundu

Gafaasa

Guurduba

Kanara ina waɗa

Kunkurawaa

Unguwar Bai

## Tuugnorgal
Albasu

**Albasu** ko gelle nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder jihar Kano woyla lisde, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 398 km2 e yimɓe 190,153 e nder limti yimɓe hoiitade dowgu silto 2006.

Koode postaal nokku on woni yimbe 712.

## Fijooji
Aleyro

**Aleyro** ko gelle nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 350 km2 e yimɓe 65,973 ha nder limti yimɓe hiitande dowgu silto 2006.
Koode postaal nokku oo woni yimbe 863.

## Hiimobe
Anka

**Anka** ko nokku ɗo laamu (hukuma pamarun) nguu woni nder Zamfara, Naajeeriya. Hoofde wuro ngoo woni nder wuro Anka e 12°06′30′′N 5°56′00′′E.

Ɗum woodi nokkuure 2,746 km2 e yimɓe 142,280 ha nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku oo ko 890.
TY Shaba

**Tamim Yahuza Shaban** (tamaaji:TY Shaban) anndiraaɗo e TY Shaban ko Shaba woniɗoɗo inaɗo, dansa e jaaynde film e Kannywood, nder Diiwal Kano.

## Ɓiɗɗo e janngirde
Shaban jibini e 4 feebari 1980 nder nokku hukuma pamarun Nasarawa nder Diiwal Kano, Naajeeriya. O janngini Brigade Primary School, Junior Secondary School e Kano Teachers College e Senior Secondary School e Government Secondary School Stadium Duka e Kano. O janngini Farayse e Federal College of Education (Technical) Bichi. O janngini kadi Public Administration e Kano Polytechnic. O janngini kadi Diploma in Film Production e Yuusuf Maitama Sule University, Kano, ɗi ɗiɗo e Kano State. TY Shaban woni mawɗo e mawɗo e film e mawɗo to Northern Nigeria Cinema Kannywood. TY Shaban woni baaba Sani TY Shaban (Freiiboi) mawɗo Hausa HIP-HOP duuɓi 16 e lesdi Naajeeriya.
Ali Eisami

**Ali Eisami Gazirmabe Bornu** (ou daayaama hiitade dowgu silto. 1786 - 1787), anndiraa ɓaawo ɗun no William Harding, o wondi Kanuri neɗɗo mo British Royal Navy yaltini e maccuɓe. Ɓaawo ɗun o jooɗii e Siera Leone o golli e Misiyonare Jarman Sigismund Koelle nder waɗugol ɗemngal Kanuri.
## Firooji
Eisami hooti bana boowol diga saare maako nder konu nder Bornu, o waɗi boowol. Ɓaawo o feere duuɓi ɓaawo e nder duɗal maccuɓe nder maayo, o e maccuɓe feere ɓe rimɗini nder maayo nder hitaande 1817 ngam ɓe ndilli bee kuuɓal maccuɓe nder Atalantika. Ɓe hooti ɓe haa laamorgo Sierra Leone nder hirnaange Afrika ngam ɓe njooɗoto, to o waɗi wuro keso.
## Hiimobe
Arewa Dandi

**Arewa Dandi** ko nokku laamu nokkuyankeewo e nder diiwaan Kebbi, leydi Najeriya, ina renndini keeri e leydi Nijeer. Joɗnde mayre woni ko e wuro wiyeteengo Arewa Dandi. Wertallo mayri ko 3 901 km2, e binnditagol 2006 ngol ko 184 030 neɗɗo. Kod posto nokku oo ko 861. 

## Geography
Nokku laamu Arewa Dadin (LGA) ina hawri e 3 901 kiloomeeteer kaaree, ina waɗi sahaaji ɗiɗi laaɓtuɗi : sahaa toɓo e sahaa yooro. Haa teeŋti noon e sahaa yooro, ina maantini e nguleeki ɓuuɓki, tawi nguleeki mum tolniima e 34 degere Celsius. Nokku oo ina jogii tolno nguleeki tolniiki e 24 e nder teemedere. Leydi mayri ɓuri heewde ko e laddeeji joorɗi e joorɗi, teeŋtini heen koɗli cakkitiiɗi e geɗe toowɗe goɗɗe. 

## Sigga Demal
ina darii e golle faggudu ɓurɗe teeŋtude e nder diiwaan laamu Arewa Dadin, ina jogii innde ndema geɗe keewɗe, ina jeyaa heen gawri e njuumri. Reende jawdi ina jogii kadi nokku keewɗo e faggudu nokku oo, haa teeŋti noon e nder renndo Fulɓe hoɗɓe e nokku hee.[2].

## Nokkuuji
Wurooji e gure nder nokkuure laamu Arewa. 

Amagwato

Baraje Buii

Bachaaka 

Sibike

Danstohuwa

Daura 

Dantsoho

Falde

Fasko 

Feske

Jantullu

Kangiwaa

Muusa

## Tunguongul
Awgiy

**Awgiy** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya.

Mawɗe wurooje nder nokkuure nden hawti e Bagaye, Birnin Tudu, Bubuce, Illela. nokkuure nden ko fuɗɗam nder habbugo sukka, mango, banana ekn. Ɗemɗe mawɗe ɗen e Hausa, Fulani e Zabarmanci, nden yimɓe ɗon jeyaa e ko ɓuri habbugo e Muslim.

Ɗum ina woodi nokkuure 1,185 km2 e yimɓe 117,287 e nder limti 2006 . Postal code nokkuure ndin ko 861.

## Tuugnorgal
Argungu

**Argungu** woni gariiri nder lesdi Naajeeriya, Kebbi, ɗon haade Maayo Sokoto. Ha nder hitaande 2007 Argungu woodi yimɓe 47 064.[1] Gariiri ndin woni laamorgo laamu Argungu, leydi jeyaaɗo. Gariiri ndin woni gariiri mawndi nder lesdi ndin, bee leɗɗe mawɗe hawti bee tabaak, njaru, reedu, miila, ŋuro, e sorghum. Gariiri ndin ɗon jogii kadi juulde jaayɗe duniyaaru haɓɓude ndiyam haɓɓude ndiyam haɓɓude duuɓi sappo e jeewenyi go'o  11.
Tsafe

**Tsafe (ko Chafe)** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Zamfara, Naajeeriya. Daande mum woni nder gariiri Tsafe haa 11°56′00′′N 6°54′00′′E.

Ɗum woodi nokkuure 1,698 km2 e yimɓe 266,008 ha nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku ɗon 880.
Caranci

**Caranci (ko Ceranci)** ko wuro e nokku ɗo laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, woyla Naajeeriya. wuro, dow laawol A9, woni laamorde LGA.[1] hooreejo LGA woni Dr.Badamasi Lawal Charanchi,[2] yimɓe maayi ko 79,000 (2003), e nokkuure maayi ko 471 km2.

Won hooreeɓe diiwaan ɗiɗo nder laamu leydi; Sarkin Shanun Katsina hooreejo diiwaan Caranci e Sarkin Kurayen Katsina hooreejo diiwaan Kuraye.
Jama Mohamoud Egal

Gimɗo cuɓal lesdi somali
Jama Mohammed Egal (somali; Jaamac Maxamuud Cigal) un gimɗo cuɓal huuɗeji siyasa lesdi somali gonnɗo jooni ɗe hannɗe ministaajo nyamoowo dow jooɗargal ministaajo ɗun semɓee e ma’aɗinuuyi ko woni ɗer lesdi ɗun somali. O nyuuwi daga ɗer lennyol sanbuur lasngol ɗeɓe Habr Je’lo Isaaq.
## Nassiji
Hassan Isse Jama

Ballitowo mawɗo arɗuujo laamu lesdi somali
Hassan Isse Jama (somali; Xasan Ciise Jaamaa) un gimɗo cuɓal lesdi somali e annɗannɗo lamre dabbaji. O lattake artuuɗo ballitowo arɗuujo di lesdi somali de e gootoojo bannginɗo tigguɗo membaawal ɗi ɓe lusingo lesdi noɗɗira (Somali National Movement).
## Kuugal
Hassan Huuwi ɗer ɗi taskarawal dokkowal habaruji bial BBC kuuwowal somali eɗow sarkitoowo halaaji amma o semɓi ɗini ha goɗɗe ɗemle e’o huwaana ɓe BBC yaake eɗe o wonndi e NSM  kuuɗe hawti e ballitowo chiamanjo.

Hassan janngi fannu charia e janngirɗe Queen Mary ɗer London e huuwa jonnɗe lawyaajo. Ɗer 2011 oworti hahri harkaaji siyaasa ɓaawo ɗuuɓi 20 o walaaɗon e tigguki xansoor partiwal ɗe timmingo ɗerɗe 2012 suɓal pamaral ɓatangal ɗer somali amma o doo’ake ɓaawo.
## Nassiji
Ciikun

**Ciikun** ko nokkuure laamu nder Diiwal Kaduna nder lesdi Naajeeriya. Ko nokkuure hee hee heewi 4,466 km2, e yimɓe 372,272 e nder limti yimɓe 2006.[2] Hoofde wuro ngo woni nder wuro Kujama. Koode postaal nokku oo ko 2438000.
Fagge

**Fagge** ko nokkuure laamorde nder Kano, Naajeeriya. Ɗum woodi nokkuure 21 km2 e yimɓe 198,828 ha nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku on woni 700.
Fakai

**Fakai** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 2,247 km2 e yimɓe 121,212 ha nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku on woni 872.
Babura

**Babura** ko nokku ɗo laamorde (hukuma pamarun) Diiwal Jigawa, Naajeeriya. O mari daande e hukuma pamarun Bawre Diiwal Katsina e woyla, Kazawre e hirnaange Sule Tankarkar e fuunaange e Ɗanbatta Diiwal Kano e worgo. Daande mum woni nder wuro Babura. Hooreejo laamorde Babura jooni o jeyaaɗo no Sarkin Bai Ringim, Ringim Emirate Council, Alhaji Muhammad Nata' ala Mustapha (Councilor & King Maker) woni dow laamu gila lewru Aperil 2019 caggal maayde bandiraawo maako Alhaji Hadi Mustapha Musa o jeyaaɗo e cenii Bani Ya Musa.

Ɗum ina woodi nokkuure 992 km2 e yimɓe 208,101 e nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku on woni 732.

## Wakati
Nguleeki kii ina ummoo e 59°F haa 102°F hitaande kala, ina tooña, ina heewi duule, ina heewi henndu e nder yontaaji yooro.

## Tuugnorgal
Bafoy

**Bafoi** (ngoo Bafoy Kanay, Bafay Gora) wondi wuro to Kanay nder diiwaan Zangon Kataf nder firo Diiwal Kaduna nder lesdi Naajeeriya. Koode postaal nokku oo ko 802,145.

## Kootaaji
Kaŋko 2017, ɗum wonnoo nokkuure mum.
* Ayak
* Aza Magoni
* Azambat
* Bafoy (maa Sanay)
* Chen Didan
* Ma-Avwuong
* Makura

## Tuugnorgal
Bakori

**Bakori** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, leydi Naajeeriya. Ɗum ummorii nder 15 Maayu 1989 ngam ngomnaaru konu diiwal Katsina Major General Lawrence Onoja.

Ɗum ina woodi nokkuure 679km2 e yimɓe 641,576 haa nde tawnoo ko e nder yimɓe 2006.

Koode postaal nokku oo ko 831.

## Joogaraafiwol
Fedde laamu leydi Bakori ɗon hawta bee babal lesdi maare 679 km2 bee saffugo yahu 4 km/h. Fedde nden ɗon mari temperatuure maare 36 °C, nden bow humidity nder nokku ɗon ɗon huwta bee 14%.

## Himobe
Bagudu

**Bagudo** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya, ɗo feccere e leydi Niiser e leydi Benen.

Ɗum woodi nokkuure 7,782 km2 e yimɓe 865,817 to yimɓe 2006 nder limti.

Koode postaal nokku oo ko 871.

Bagudo wonnoo ko heewi ko e yimɓe Fulɓe, Zabarmawa e wonnoo ko e ɗemngal Hawsare ngal ɓuri heewde e miliyaaruuji 1.5 haalaaɓe nder nokku oo. Siilaamu wari e wuro ngoo nder karnuwol 16 ko ɓuri teeŋti e laawol jaaynde Sahara, ngam ɗum waɗi o wartii jawdi e nokkuure jaaynde nder nokku oo.

## Joogaraafi
Joogaraafi Bagudo LGA ina hawra e 4 782 kiloomeeteer kaaree, ina hawra e yontaaji ɗiɗi ceertuɗi ; wakkati yooro e toɓo. Teskaama maayo Niiseer ina rewi e ndeeɗoo diiwaan, ina addana ɗum tolno nguleeki ko ina tolnoo e 12%, tawi noon nguleeki mum ina tolnoo e 32 °C.

## Sigga
Liɗɗi ina peeña e geɗe teeŋtuɗe, ina kawri e golle ndema ɓurɗe heewde, ɗo gese ceertuɗe ndemata e nder keewal. Yanti heen, njulaagu ina ƴellitoo e nder nokkuuji laamu Bagudo, ina waɗi luumooji keewɗi, ina heen luumooji hakkundeeji Lolo, ina ndokka soodooɓe geɗe keewɗe.

## Wakati
Nguleeki e nder dumunna ɓuuɓɗo ina wuli, ina tooña, ina ɓuuɓna, e nder dumunna yooro ina ɓuuɓna, ina ɓuuɓna kadi ina waɗi duule.

Waylo-waylo weeyo ina ɓeyda nguleeki e nder Bagudo, ina toɗɗii nguleeki henndu, ina ɓuuɓna ƴiye, ina ɓeyda nguleeki weeyo, ina ɓeyda jeereende, ina ɓeyda kadi kewuuji weeyo ɓurɗi bonde.

## Tuugnorgal
Ɓagwai

**Bagwai** ko laamu nokkuure nder diiwal Kano, Naajeeriya . Joɗnde mayre woni ko e wuro wiyeteengo Bagwai.

## Tariya
Daartol wuro Bagwai ina juuti, ina waɗi kaawis e nder mum.

## Diiwaan e demokaraasi
Ina waɗi 405 nokku&nbsp;km2 ina waɗi yimɓe 2 e binndital 2006. Dam tataɓo ɓurɗo mawnude e nder diiwaan Kano woni ko e Bagwai. Kod posto nokku oo ko 701. 

## Koolaaɗo kuuɓal
Woodi cuuɗi sappo nder laamu lesdi Bagwai:

* Bagaay
* Dangaada
* Leeso
* Gogori
* Kiyaawa
* Kojale
* Rimin Dako
* Room
* Taƴre-taƴre
* Wuro Buagga

## Fotooje

Fayil:Watari_Dam,_Ɓagwai.jpg| Laana ndiwoowa to baraas Watari Bagwai
File:Watari_Dam_Ɓagwai.jpg|link=Fayil:Watari_Dam_Ɓagwai.jpg|alt=Watari Dam| Baraas Watari
File:Building_of_GSS_GOGORI.jpg|link=Fayil:Building_of_GSS_GOGORI.jpg


## Hiisoowo
Bakura

**Bakura** ko nokkuure laamu Diiwal Zamfara, Naajeeriya. Hoofde wuro ngo'o woni nder wuro Bakura haa 12°42′37′′N 5°52′23′′E haa woyla fuunaaŋgo nokkuure laamu leydi.

Ɗum woodi nokkuure 1,366 km2 e yimɓe 186,905 ha nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku on woni 892.

## Toponym
Helmere Bakura ndee ummorii ko e konngol Hawsa : "an yi rabon kura; ka tafi Bakura, kura ta cinyaka da rana" ("a wiyii: ko ƴiye waɗi feccere ndee; [aɗa anndi] a yahii Bakura [e] ƴiye ɗee ƴetti ma ƴiye e nder ñalawma jaajɗo"). Ndee ɗoo konngol ina tuugnii e murto Abd al-Salam mo Kware e hitaande 1817, nde o tuumi Usman dan Fodio wonde o renndini leydi e galle makko tawa ko e nuunɗal caggal murto Sokoto, o nanndini ɗum e "geɗal ƴiiƴam."

Haala kaa ina yiɗi ñemmbude Abd al-Salam, nde tawnoo ina hollita irooji ngonka makko. Caggal nde o naati hare e konu Sultan Bello, Abd al-Salam dogi o fayi Bakura ɗo o maayi e gaañannde feggere, ɓanndu makko ndu ƴiiƴam ñaami, ɗum noon ina semmbina haala Bakura (‘kura’ firti ko ƴiiƴam e ɗemngal Hausa).

## Tuugnorgal
Balle

**Balle** woni wuro nder hukuma pamarun Gudu nder Diiwal Sakwatoɓe, leydi Naajeeriya.

Balle ɗon haadi ha km 36 diga gariiri Tangaza, e ha km 97 diga Sokoto.

Balle ɗon ha fuunaaŋge Gudu, haa yaasi 40 km haa fuunaaŋge worgo fuunaaŋge wuro Kurdula e 30 km haa saŋge hirnaaŋge gariiri Karfen-Sarki. ɗon haadi 70 km hirnaange gariiri Bachaka.
Bari

**Bari** woni gariiri yimɓe ɗuuɗugo nder hukuma pamarun Rogo nder Diiwal Kano, Naajeeriya. diga duuɓi ɗuuɗɗi, diga Kano hukuma pamarun Karaye.

Koode posɗe nokku on woni 704. Ha nder kuuɗe jawdi e jaaynde je ɗon mari yimɓe e Bari, ɗum haani ha nder Dutsen Bari Hill, diga nde o heɓi innde maako.

## Tuugnorgal
Batsari

**Batsari** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 1,107 km2 e yimɓe 208,978 ha nder limti yimɓe 2006.
Koode postaal nokku on woni 820.
## Hiimoɓe
Bebeji

**Bebeji** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, Naajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 717 km2 e yimɓe 188,859 nder limti 2006 .

Koode postaal nokku on woni 711.

## Joogaraafiwol
Duule Bebeji ɗon haadi 45 km haa hirnaange worgo lesdi Kano, e yimɓe maaro 350,346.[2] Haade bee dammba Bagauda ɗo hokkata ndiyam njarru nder bebegi. Dowla federe ɓaawo oon mari banditaare ngam darnugo diga dumma bagaudi boo anndiraa dow laabi mum'en.[1] Beeji woni nokkuure juulde Habe nden no wiyi ɗum ko sejjitunde nde 1964.[3] wuro ngoo anndi woodi ilmenite ɗuuɗal ngal tawaaɗo magnetik je ngoodi titanium oxide.[4] Alhajii Alhassan Ɗantata wonnoo jaayndaaku mawndu fuɗɗii duuɓi 1990s be baaba marɓe kuugal ɓe heɓaaɗi to gariiri seniije kadi hawti ndi Alajaaji Sanusi dantaari wanni Aminu diintatu jibini babege doode laddube ka hitaande 1877.
Bindawa

**Bindawa **ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, Naajeeriya. Hoofde wuro maako woni e gariiri bindoa haa 12°40′11′′N 7 °48'19"E .

Ɗum woodi nokkuure 398 km2 e yimɓe 152,356 ha nder limti 2006 .

O woodi ardiiɓe diiwaan ɗiɗo diga Bindawa e Doro: Dan-Yusufan Katsina be dan Barhim katsin.
Binji

**Binji **ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Sokoto, Naajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 559 km2 e yimɓe 105,027 to duɗal leydi 2006.[1]

Koode postaal nokku oo ko 853.
Laamorde Bichi

*Italic text*

**Laamorde Bichi** ko Hawsa'en laamorde haasooje nder Diiwal Kano e woyla Naajeeriya. Laamu makko woni to wuro bici, nokkuure laamu nguurndameji beeɗiyankeeji beediyaani haa hitaande 2019, nde goomu diiwal Kano waɗi laamorde nayi diga karallaagal ɓurii Kano.[1]

Laamiiɗo Bichi hannde o woni Nasiru Ado Bayero.[2][3] Aminu Ado Bayero ko ardiiɗo Bichhi gila nde ɗum tiggi nder hitaande 2019.[4][5] Ha 12 mars 2020, laamu  Kano ɓesdi mo e sakiraaɓe maako Nasiru Ado Bayero dow amiri oBilji caggal darnde Laamiiɗo Kanko Muhammadu Sanusi II ƴetti daga laamorde Kanooje ngam haɓɓugo mum bee Amimu Ado.

## Footoji
Birnin Gwari

**Birnin Gwar**i ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Kaduna, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 6185 km2 e yimɓe 252,363 ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku oo ko 800.[1] Abdullahi Jariri laatii hooreejo laamu leydi e lewru Yuli 2018.
Birniwa

**Birniwa** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Jigawa, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 1.567 km2 e yimɓe 142,329 ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku on woni 731.

Yimɓe

Birniwa woni gariiri keewɗi e yimɓe Kanuri, Hausa be Fulani. Yimɓe ɓurɗo jooɗorde Unguwar Duguru'en (Mangawa), Dodoribe Musari bee Abare ngoni kanuniyankooje arandeeji nder wuro ngoon.[1]
Birnin Kudu

**Birnin Kudu** ko wuro e nokku ɗo laamorde  (hukuma pamarun) diiwal ndii woni nder worgo Jigawa, lesdi Naajeeriya. Ko haani 120 km haa sahaa fuunaaŋge Kano.[1]

Birnin Kudu ko wuro taariika diga arandeeji, ɗum anndiraa ngam kaaƴe e geɗe ɗe heɓaama nder goɗɗe maɓɓe haa duuɓi teemeddeji ɓaawo koloniya lesdi Naajeeriya woyla bee nastirde laamu leydi (NA).

Birnin Kudu woni laamu leydi ɓurɗo yimɓe nder lesdi Jigawa e jaŋde 2006, ko adii ɗo wuro ngoo ina waɗa yeeso laaɓɗum.

Ɗum woni wuro go'oto nder janngooɓe ɓurɗe mawnude e woyla lesdi Naijeriya, Jaangoore Birnin Kudu , diga ɗo ardiije be maralji feere fuɗɗiima hawti bee Alhazi Aliko dangote (mo mari jawdi haa Afirka).

Nder siyasa ɓaawo, Birnin Kudu waɗi gomnatiji ɗiɗo nder lesdi Jigawa (Alh Ali Sa'adu , Gomnaatu arandeejo leydi ndi) e Alh Sule lamido mo je ɗon laamii Gobernaaku jigawa diga 29 Maay 2007 haa 30 Maaye 2015.

Birnin Kudu woodi goɗɗe 11 jeyaaɗe siyasa, ko Kantoga , Kangire, Kwangwara, Kiyako, Sundumina, Surko, Lafiya, Unguwar ƴa, Yalwan damai, birdin kudu e Wurno.

Siraj Muhammad Kantoga ɗon wondi ardiiɗo darnde Birnin Kudu nder wuro leydi Jigawa, 2015 haa jooni.

Birnin Kudu taƴe ɗe laato dow yimɓe ɓurɓe sahara nder Afrik. Ɗee fotooji ɗon anndina diga duuɓi 2000 e duɗe ɗiɗi, ɗi ɗo ha lesdi Nigeria woylaare booɗnde fuuɗaande nden
Bodinga

**Bodinga** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) Diiwal Sakkwatoɓe, lesdi Naajeeriya. Hooreejo mum woni nder wuro Boodinge.[1]

Ɗum ina woodi nokkuure 564 km2 e yimɓe 175,406 to duɗal leydi 2006.[2]

Koode postaal nokku on woni 852.
Buuji

**Buuji** ko nokkuure laamorde (hukma pamarun) nder diiwal Jigawa, Naajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 548 km2 e yimɓe 97,371 to duɗal leydi 2006.

Koode postaal nokku on woni 721.
Bukkuyuum

**Bukkuyuum** (ko'o bukwium)) ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Zamfara, Naajeeriya. Hooreejo mum woni nder wuro Bukkuyuum. Ha lewru mars 2017 ɓurɗe 300 sukaaɓe maayi ngam haɗugo bee leɗɗe diga toɗɗaaji jawdi leygal haa gariiri yar Galma e 12°08′00′′N 5 °28ʹ 00"E ha woyla hirnaange lesdi ndii

Ɗum woodi nokkuure 3,214 km 2 e yimɓe 211,633 ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku oo ko 891
Bunkuure

**Bunkuure** ko nokku laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 487 km2 e yimɓe 170,891 to duɗal leydi 2006.

Koode postaal nokku on woni 710.
Bungudu

**Bungudu** (ko'o bungundu) ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Zamfara, Naajeeriya. Hoofde wuro ngoo woni e gariiri Ngunduu haa 12°16′00′′N 6 °33ʹ24"E .
Ɗum woodi nokkuure 2,293 km2 e yimɓe 257,917 ha nder limti 2006 .
Koode postaal nokku on woni 881.

## Hiimoɓe
Illela

**Illela** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Sakkwatoɓe, Naajeriya. Wuro maare maako ɗon nder gariiri Illela.

Illela ina haani e leydi Niiser haa woyla. Ina woodi nokkuure 1,246 km2 ena heewnoo yimɓe 150,489 to duɗal leƴƴi 2006.

Kuugal postaal

Koode postaal nokku on woni 843
Illo

**Illo** woni wuro nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya.

## Taariiha fuɗɗiiɓe koloniya
Illo wonnoo gooto e laamorde Borgu woyla, ko heewi geɗe goɗɗe amma jawdi. O haɓɓi konuji feere bee ɓooyi mum'en nder karnijum sappo njoweeteemburu hawtiɓe ha warngo Samba be kaɓirɗi dow Gwandu haa Sokoto Caliphate.

## Wakkati koloniya

E hitaande 1896 Farayse'en njooɗi Illo ngam jaabuki wurooje goɗɗe nder Borgu e soojiɓe British West African Frontier Force. Lesɗe ɗiɗi fuu ɗon haɓana dow hakkille jawdi Niger, ammaa haa arti noon illow warti to lesdi Britaniya ɓaawo kawtal ngal Anglo-French Delineation Agreement.

Ɓaawo ɗun laamu Britiiki feccitii lesdi Naijeriya haa woyla e worgo, nden Illo waɗi nder ko woni dow leydi Naajeeri.
Ingawa

**Ingawa **ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, Naajeeriya.

Ɗum woodi nokkuure 892 km2, e yimɓe 169,753 ha nder limti 2006 . nden hooreejo laamu leydi ndi woni Alhaji Ibrahim Mamman, o'o amiri (Sarki) je laamorgo on ko aljahi Babangida Sule Abubakar Dambo Sarkin Fulani dombo.

Koode postaal nokku on woni 823.

## Taariiha
Ingawa laati laamu leydi e lewru Mee, 1989. hooreejo woni ardiiɗo lesdi. Yimɓe nder nokku oo ɓuri haani Hawsa'en be Fulɓe diga lenyol maɓɓe to ɓe ɗon mari kuuɗe mawɗe ɗe ko lamndal bee leɗɗe
Isa

**Isa** ko wuro e nokkuure laamu (hukuma pamarun) Diiwal Sakkwatoɓe, lesdi Naajeeriya. O mari daande bee Shinkafi nder Zamfara , Goronyo be Sabon Birni diga hirnaange nden haa woyla hakkilaneeki ha Sakkwatoɓe boo to fuunaaŋge leysi Niiser .

Ɗum ina woodi nokkuure kiilometaji 2,158 km2 e yimmɓe 146,103 to jaŋde 2006.

Koode postaal nokku oo ko 842.

LGA Isa ina jeyaa e laamorgo Iisa be gureeji feere bana Turba, Bafarawa (nde wondi gomnaako Sokoto nden koɗo hooreejo leydi 2007 Attahiru Bambarawe).
Dala

**Dala **ko nokkuure laamorde nde yimɓe njooɗi nder Diiwal Kano, Naajeeriya e wuro Kano ɗum tagi ha May 1989, diga laamu karallaaji seniiɓe. Ɗum ɗon ha fombina fuunaaŋgal hirnaange Kano. Maandu maako ɗon nder Gwammaja.

## Fijooji
Fuuro Dala

**Fuuro Dala** (ngoo kadi hollata Dala) ko tiilde nder Kano, leydi Naajeeriya. Ko e mawngu 534 mita (1.753 ft), ina woodi daandeere nde ɗon jogii 101 laabi haa to hoosee yaaki ha juuɗe.[1]

Nder karnuwol jeeɗiɗawre, dow ladde nden ɗon woodi yimɓe ɓe kuuwaay nder laamɓe njamndi. [1] Ɗo ɗum nodditaama ko "Tumburbura" diga hitaande 700 CE haa nde diina ndu'e maayi bana sakkitol ɓaawo karnijum 13. Kano anndiraa arandeeji maako no Dala.[1]

## Taariiha

Ko e nder leydi Kano, ko to bannge wuro Kanon woni huunde mawnde. E hino haani wonande Barbushe neɗɗo mawɗo tedduŋgal nden mo bawɗi heɓaaki leyɗeeji bee ndunngu makko o wurtini ɗe dow ɓaawo maako haa ladda on ɗon jooɗii ton duuɓi teemeddeeje yeesoo'e . Ɗoon wiyi ɗum ɗo barbisho waɗi hayre ngam teddingo allah biyeteeɓe Tsumburbura je maanaa yimɓe Hausa ɓen saabe naati diina Islaam ɗin kaɓɓiima ndeen.[1] Yimmo tan ɓe njaawaama yahugo nokkuure ndee ina tawii kanko kadi ni waawnoo; koo moye gaɗaako hara no hootiri non maayay faajiida.[4]

Ɗuum kadi ina woodi jokkondiral e binndol Bayajidda nder haasa folklore, ɗun ko haala goɗɗo mo ɓe njaɓaani wonde diga Baghdad o warii haa Hausaland yeeso ndeen omo waree to saare laamiiɗo ɗon jooni nden waɗi baaba mawɓe gariiri-laamuji joweeɗiɗun ɗi laati konfeederasiyon ɓeydaande amma heewndu anndiraa bana Hausa Bakwai.[1] Koo si tawii hayre woni alama diina feccere bee mawnude jaajotooɗe ɗen no feewi non boo ɗum hokkaama ma'anaaku makko caggal warugo Islaam. Nguurdi dow laddu ceniiɗum ngol ngal yaawnoo ka fuɗɗii ɗoon ley aada hawaas so wakkati 1819, ardiiwo Fulane Muslim biyetee on hooditaade nduunaaji ruuhu nduu ɗo himo hawra dooje maako jeye tatiyanke jee sappo goɗɗi ɗin bo waɗata ɗe caka leggal leydi ndin ngam heɓuki hakkillowol yaltinde konu ton.* "Pagan" seniinkooruuji ɓen naati Allah saabe darnde maɓɓe fuu daadaaki Dallaaje wooturu ndiyaaru
Buunza

**Buunza** ko nokkuure laamorde (LGA) nder leydi Kebbi, Nigeria. Hoofde wuro ngoo woni e gariiri bunsa nden wonnoo hitaande 1975 diga lesdi Sokoto wakkati laaɓnde laamu nguu to Janaarjo Murtala fuu. Banja ina jogii geɓe fuunaange bee Kalgo LGA; ɗiɗawre ndee fawii haa hitaade 1996 gila ha jooni Buunza; to woyla bee Dandi e Arewa LGA's; nden haa worgo be hirnabe boo Suru.

## Fijooji
Igabi

**Igabi** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Kaduna, lesdi Naajeeriya. O ɗon hooreejo mawɗo - Jabir Khamis.[1] Ɗum gooto e 774 ɗo leydi Najeria woni laamu nguu haani ɗum wondi ley wuro Rigasa haa to igabu LGA , go'o ɓurngal ngal yimɓe ɗuuɗata najiryaagal
Ɗambatta

**Ɗambatta** (ko Ɗanbatta ko e Ɗambaarta) woni nokku dowla (hukuma pamarun) Diiwal Kano, lesdi Naajeeriya. Ɗum tawaa naange 49 mil haa woyla wuro kano to sahaa fuunaare nder laanaango maayo Kanwa bee jugo Jigawā .

Ɗum ina woodi nokkuure 732 km2, e yimɓe 207,968 ha nder limti 2006.[1] Ha woyla bee fuunaaŋge ko Kazaore be Babura dowla leydi Jigawa, nden haa worgo boo hirnaange Minjibir.

Duule ɗo Audu Bako College of Agriculture (ABCOa) [1] e Kano State School Of Basic Midwifery. Kanjum woni wuro Zone 3 nder laamorde jaayɗe jeewte ka kano, Zonal Office to Ministry for Education dowla kanjo ,Zone Medical Store ha Ministeer ngam hakkillo leydi kannje .

Koode postaal nokku on woni 702.
Ɗan Muusa

**Ɗan Muusa** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, Naajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 792 km2, e yimɓe 113,691 to limgal leydi 2006.

Koode postaal nokku oo woni 821.
Danndi

**Danndi** woni nokku dowla leydi (hukuma pamarun) nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya. Fuude mum e wuro Kamba .

Ɗum woodi nokkuure 2,003 km2 e yimɓe 144,273, ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku oo ko 862.
Ɗanduume

**Ɗanduume** (ko ɗan duume) ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, Naajeeriya. Hoofde mum woni e wuro Ɗanduume to hirnaange laana ndin 11°27′30′′N 7 °07'37"E .

Ɗum woodi babal km2 422, e yimɓe 145,739 ha nder limti 2006 nden.

Koode postaal nokku oo woni 830.
Dannge Cuuni

**Dannge Cuuni** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Sakkwatoɓe, Naajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 1210 km2 e yimɓe 194,546 ha nder limti 2006.[1]

Koode postaal nokku on woni 852.
Degel

**Degel** woni gariiri nder hirnaange lesdi Naajeeriya. Sahaaji goɗɗi degal jeyaa e wuro Hawsa Gobir, ɗum anndiraa ngam o wondi saare Fulani Islaamɗo Usman dan Fodio diga 1774 haa 1804. 

'''Sayku Usmaan Ɓii Fooduye''' waɗi yimɓe ɗuuɗɓe ha nokkuure nden haro Yunfa wa'i mo bee ardiiɓe maako ɓe njaaraama to leydi ndin faa fuɗɗii konu Fulɓe.
Dooguuwa

**Dooguuwa** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder fombina Kano, Naajeeriya.

Wuro maare maako ɗon nder gariiri Riruway.

Ɗum woodi nokkuure 1,473 km2 e yimɓe 151,181 ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku on woni 710.
Dutsi

**Dutsi** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, Naajeeriya. Wuro maare mum ɗon nder gariiri Dutsi haa woyla lesdi Nigeria.

Ɗum woodi nokkuure 283 km2 e yimɓe 120,023 ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku on woni 823.
Dutsin-Ma

**Dutsin-Ma** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Katsina, lesdi Naajeeriya.

Dutsinma woni laamorgo laamu leydi dutcinama gila nde ɗum ummi e hitaande 1976. Maayo Zobe ɗon haadi haa wordi gariiri Dutsin-Ma. 

Hukuma pamarun ina woodi nokkuure 527 km2 e yimɓe 169,671 ha nder limti 2006 . Koode postaal ngal ko 821

## Taariiha
Innde Dutsin-ma ɗon ƴiwo diga innde manjum mawɗo maaroowo jooɗotooɓe dow kaaƴe mawndi ɗe ɗo nder ɓernde gariiri duuɓi sappoje je'ii, inɗe maako laati MA e ko ina wiyi "dutsi" ha ɗemngal Hawsa. Ngam maajum yimɓe fuɗɗi noddaago kaŋŋere nden bana Dutsin-Ma , sakkiti boo ummaatooje puɗɗiti yahugo haa ɓe njooɗi caka bee wooreeje ngam heɓugo ndiyam

Dutsin-ma laati laamu leydi e hitaande 1976. Hooreejo woni ardiiɗo lesdi. Yimɓe wuro ngoon ɓuri haani Hausa'en be Fulaneji diga lenyol maɓɓe, kuuɗe mawɗe ɗe ko lamnduki (laɓɓingo ndiyam , labbugo leɗɗe nder nguurndu fuu), haaje dabbaajo boo.

Ɓeydi noon, dow karallaaji careluuji ɗi Dutsin-Ma ina jeyaa e DTM.

Jaango jaangirde Dutsin-Ma ɗon haandi ɗo.
Jankasa

**Jankasa** (Ashong Asyui) ko wuro nder Jey, hukuma pamarun Zangon Kataf, worgo Diiwal Kaduna leydi Naajeeriya.

Koode postaal wuro ngo 802141.[3][4] Fedde nden ina woodi ƴiiƴam 2,798 meetre, ko ɗum woni 852, e yimɓe 7,837.[5]

Lindiya ɓurɗo yaasi to nokku ɗo Yakubu Gowon, Jos.

## Kootaaji
Kaŋko 2017, ɗum wonnoo nokkuure mum. Ammaa, ɓaawo ɗun o hawti e Jeeri (Unguwar Gaya).[2] Nder nder ɗo'o jooɗorde woni:[7][8]

* Ap Gyiabaza
* Apyinzwang
* Koɗol
* Ashong Asyui
* Atyecarak (Attachirak, Kacecere)
* Wakka
* Makarau
* Mandjoong
* Manyi aminyam
* Manyi Ashyui
* Aason Manta
* Nok Ashyui (so Magata, e Afan Tsaai)
Jega

**Jega ko** nokkuure laamorde nder Diiwal Kebbi, Naajeeriya. Wuro maare maako ɗon nder gariiri Jega.

Ɗum woodi nokkuure 891 km2 e yimɓe 193,352 ha nder limti yimɓe 2006. 

Koode postaal nokku oo woni 863.

## Yimɓe
Jega ina woodi yimɓe 193,352 yimɓe e nder limgal yimɓe 2006 nder leydi.
Dawakin Kudu

**Dawakin Kudu** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, Naajeeriya. Hotaare mum woni e wuro dawakaa kudu . 99% yimɓe ndi Hawsa'en

Ɗum ina woodi nokkuure 384 km2 e yimɓe 225,389 to duɗal leydi 2006.

Mawɗo gariiri Dawakin Kudu nder 2009 woni Dan Iyan Kano Alhaji Yusuf Bayero e mawɓe wuro ngo Sarkin dawaki Aminu Bala UsmanDawaka.

Dawakin Kudu ɗon mari ɓurɗo haɓɓugo nder leydi Kano.

Ɗum ɗon jeyaa kadi to Dawakin Kudu Science College, ɗo ɓe ɓesdi dokto'en masinji e yimɓe feere-feere diga lesdi Kano.

Koode postaal nokku on woni 713.
Dawakin Toofa

**Dawakin Toofa** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, Naajeeriya.

Ɗum ina woodi nokkuure 479 km2 e yimɓe 247,875 ha nder limti 2006 .

Koode postaal nokku on woni 701.
Takai

## Takai

**Takai** ko nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, Naajeeriya.Maandu mum woni nder wuro Takai haa woyla wojeere dow laawol A237.

Ɗum woodi nokkuure 598 km2 e yimɓe 202,743 e nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku on woni 712.
Tambuwal

**Uddit Kartal Laabi
Tambuwal** yo nokkuure laamu nder lesdi Sokoto, lesdi Naajeeriya. Jooɗorde mayre woni ko e wuro wiyeteengo Tambuwal (Tambawal walla Tambawel ) to laawol mawngol A1 to 12°24′00′′ N 4°40′00′′ Fuɗnaange.

Wertallo mayri ko 1 717 km2, yimɓe mayri ko 224 931 e binndital 2006.[1]

Kod posto nokku oo ko 850.[2]

Wakati
Ina woodi sahaa nguleeki e tooñannge e sahaa ɓuuɓɗo mo nguleeki e feccere e duule e nder hitaande ndee fof.[3]

Wulol
Ɓeydagol nguleeki, nguleeki, e kewuuji weeyo ɓurtuɗi baɗɗiiɗi e weeyo Tambuwal ina njogii batte e nguurndam renndo, ina toɗɗii diiwanuuji ceertuɗi no feewi, ina teeŋtina ŋakkeende peeje jokkondire.[4]

Tuugnorgal
 HASC, yimɓe, nokku e Statoids gardiiɗo
 "Postooji- e kartal LGA". NIPOST. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 10-2009. Ko 20-10-2009 ƴettaa.
 "Kilimaaji Tambuwal, Weeyo E Lewru, Temperaaji Hakindo (Niiseer) - Weeyo Spark". weeyo.com. Heɓtinaama ñalnde 2023-09-01.
 "Tambuwal mbayliigaaji weeyo". bulo. Heɓtinaama 22-10-2023.
Talata Mafara

**Talata Mafara** ko nokkuure laamu nder Diiwal Zamfara, lesdi Naajeeriya. Hotaande mum woni nder wuro Talata Mafara, ko e 15 km diga tayta Bakolori dow Maayo Sakkwatoɓe 12°34′00′′N 6°04′ 00′′E. Duule ɗon haadi dow fombina toe woila fuunaare nder nder kuugal yiilaaji mawbi ɗi damma ɗon hokkata.[1] Dudule ɗo Yahaya Abdulkarim, ngomnaaru Sakkwatoɓe diga lewru Janaayo 1992 haa lewuru Nowambar 1993.[2]

Ɗum woodi nokkuure 1,430 km2 (550 sq mi) e yimɓe 215,178 ha nder limti yimɓe 2006.

Koode postaal nokku on woni 892.
Tangaza

**Tangaza ko** nokkuure laamorde (hukuma pamarun) nder Diiwal Sakkwatoɓe, Naajeeriya. Maandu maako ɗon nder gariiri Gidan Madi.

Tangaza fecciri e leydi Niger haa woyla. Ina woodi nokkuure 2,477 km2 e yimɓe 113,853 e nder limte 2006.[1]

Koode postaal nokku on woni 841.
Taaraawni

**Taaraawni** ko nokkuure laamu (hukuma pamarun) nder Diiwal Kano, Naajeeriya. Sakaryaali mum woni nder nokku Unguwajjo Uku nder wuro Kano.

Ɗum ina woodi nokkuure 28 wodiii km2 e yimɓe 221,367 e nder limti yimɓe/duubi 2006.

Koode postaal nokku oo ko 700.[1]

## Pattule
Goomu leydi ina woodi dowe sappo (10) pattule bana ɗo:

* Fattude Tarauni
* Fattude Gyadi-Gyadi Arewa
* Fattude Gyadi-Gyadi Kudu
* Fattude Darmawa
* Fattude Daurawa
* Fattude Babban Giji  
* Fattude Hotoro
* Fattude Unguwa Cikin Gari ,
* Fattude Unguwa Kauyen Alu
* Fattude Unguwar Gano
* Kala fattude woodi wakiilo mum bana kawral.
Dafour

**Dafour** taa waɗe’ wemmbeede yuwude Darfur

Dafour unde yimbe weedu cadi bia Maayo Caad watau yimɓe lardiwol weedu Caadi e dow haade nde nile towɗe.

## Laara kadi

* Jamhuriyawal afrik cakaari
* Congo
* Faransi equatarial afrik
Damakawa

**Damakawa** nɗe jawleeru lasngol dun kamani 500-1,000 yimɓe nder woyla-hirna Naajeeriya. Mbe jooɗi nɗer chi’on, saareeji tati haade maganda nder hukuma pamarun Sakaba lardu, Diiwal Kebbi. Mbe kuutira haa woldebe bolle Damakawa amma woodi ummibe satti haa c’lela.

## Makkude jokkude
Nde rammude limgal dunbe wolde dama kawa nasru (pdf) 2008-11-19 haaɗee ɓe datal gaɗa macinee. Nde’e winndannde kamani jewlere lasgol naajeetiya un stub an baaway balwoɗon wikipedia heebeɗe gam besdukingol.
Dawada

**Dawada** (Duwwud, dawwada) un lasngol jawleeru Afro-Arab dega nde lardu fezzan dun fombinaare libiy. Ebe jooɗii ladude fiilaade nde gabraoun oasis ndeta gallure dun murzuk, innae nde yirbotoo brine shrimpee nder nde weeduuji lamdam. Ebe nyorinaa kawwaaji e soora mabbe haa caravansre innde dawada maa’anaa giiye- paraade nde Arabe yaaki haa du’un gollital. Wanngirde dun be dawada un daande wayloore karfeeje dizlin e woodi jokkal haa duudirka adadu. Ko duuɗii maɓɓe. Ebe mbolda wolde lennol Arabe.
Yimɓe Dawro

**Dawro** nde yimbe dun fombinaare Ethiopy, kadi anndira haano nɗe ometeɓe mbolda bolle wolde dawragna.

Yaake nde ƙarniiji sappo e jenayi be dawro jooɗi nde heptude hare diiwal anndiraa haano nde dawlaawal ɗun dawro. Nder 2000, be gebbal feccal dawro un henndi dow dega nde Artuunde finannde gebbal semien omo nder fombinaare lasdi, be lesde. E lardu yimbe. Dum woodinndiri ndun be woredes dun Isara Tocha, lamabosa, e Mareka Gena.
Lenyol Jawleeru

Dibo nde **Lenyol Jawleeru** jottoriidun nɗer cakaare naajeeriya mbe nde jottori haade nde gelle bida e nden haa dubbe un julbe (islaama). Bolle maɓɓe un ko nanndɗ haa nupe. Dun lisal. Nupold. E nde iyaalu wolde hawti nupe. Ebe kebee ko ɓurdi nder lapai, diiwal neeja e FCT Abuja hautirde lasdi naajeeriya, e kwaara hawti eko nanndi haai
*Gupa
*Abawa
Mbe joodi nder 60/ ɗun laydi lapai eɗe lardu ɗum mbe arannde jooɗorde.
Makkude
Gollal joshua, dow nde dibo.

## Himobe
Abdiqani Mohamoud Jidhe

**Abdiqani Mohamoud Jidhe** Gimɗo cuɓal Somaaliya (somali: Aɓdiqani Maxamuud Jiidhe) un gimɗo cuɓal lesdi somali, lattiɗo joonta gomnaajo ɗi lardu Gebiley ɗun somali tunɗe liiyru jolal too dowgu 2021. O haaɗeri boo un gomnaajo lardow sool kiiɗo ɗi somali nastuɗo ofiswal nɗer liiyru silo 2019 haa sai jolal 2021. Inaare ɗe o latti gomnaajo ɗi lardu Geɓiley ɗun somali haa jooni un hannko woni gomnaajo tunɗe hiitande dowgu 2021.

## Nassiji
Federal College of Education (Technical), Asaba

**Federal College of Education (Technical), Asaba** woni fedde laamu jaŋde mawnde nder berniiwol Asaba, Diiwal Delta, Naajeeriyia. O hawti e Fede Ɓannde Benin (Naajeeriya) ngam kubaruuji jaangirde maako. Fannde fuɗɗii e hitaande 1987 e Asaba Technical College, (ATC) to nokkuure mum ceerno. Asabu woni nokku ɗo ɓamtaari ɓurɗo ɓeydaade e wuro wuro ngoo e hooreejo leydi Delta. Ha jooni, Asabo woni hooreeɗo F Faddala Fattaare Ɓaɗde Famtaade  gollite-gollite (Teknikal), Josephine Anene-Okakwa.

## Taariiha
Fedde Fuuta (Fedde) Asaba fuɗɗii e hitaande duubi 1987.

## Kooruuji
Jaŋde nden ɗon hokkata janngooji ɗi ɗon ɗo'o:

## Fannuuki
Fannu e Fannde
Jaŋde jaŋngooji
Jaŋde jaŋdi/Jaŋda jaangde
Fedde anndal ordinateer/Matematika
Jaŋde e Bioloji
Jaŋde e Fedde Fuuta
Jaŋde e Saysayna fuɗnaama
Jaŋde e Fedde Fuuta
Jaŋde e Fisiiki
Firooji ɗi'e e ɗi ɗi huutore
Home Economics
Fedde anndal/matematika
Fannuji/Fisikiji integrated
Fedde janngirde
Rafi

**Rafi** e hukuma pamaru haa diiwal Neja, Naajeeriya. Hedkwata maɓbe dow fattude Kagara haa A125 Highway.

## Himoɓe
Tudun Wada

**Tudun Wada** e hukuma pamaru dow diiwal/wuro Kano, Naajeeriya. Lamba Lenguru postal code hanju on 710104. In wuro indingo e deme/remugo e lumo marori.

## Himobe
Isa Yuguda

**Isa Yuguda** (O danñyaama e ññyalde 15 haaram sakitiiɗu e ɗumngu aliif 1966 ) O neɗɗo Siyaasaaji maa. Kadi ma ministaajo fiirooje daw dega lewru Duujal  nde ɗumngu ngu 2003 yaahri lewru Morse ngu 2005. Kadi Gomnaajo diiwal Bauchi dega lewru Duujal e ɗumngu ngu 2007 haa yaahri ɗumngu 2015.
Nɗee'e winndannde nde rammuɗe ede teefa ɓeysdeeki e moo'itineeki om mbaway woo'itini haa Bold text'''

## HIIMOƁE
Sunusi Lamido Sunusi

**Sanusi Lamido Sanus** sunusi lamido sunusi o(O daññaama 31nder  lewru yuuni alif teemeeje jowee nayi e cappanɗe e go'o (1961. Ɓingel wuro laamu kani Kadi kiiɗo mawɗo gomnàajo bankiwal maongal Naajeeriya (CBN). E hannde o lamido kano sappojo e nayi O lamminaama laamu e ññalde jowee tati dun lewru yuuni dun ɗumnguu ujuneeje ɗiɗi e cappanɗe nayi (2014) ɓaawo mayde lamido ado bayaro. Yaahri 9 ngu lewru marchie ɗumngu ujuneeje ɗiɗi e cappanɗe ɗiɗi. Sunusi o maaikaciijo bankiwal kiiɗo laatiido hanko wooni Gomnaajo bankiwal wawgal e Naajeeriya.

## HIIMOƁE
Muhammad Abdullahi Bulangu

**Muhammad Abdullahi Bulangu** eii eriminmo naylde 5 lewru yolllal duubi 1955 eii lysdi Bulangu unguwarii Kofar Fada hukuma pamaru Kafin Hausa Diiwal Jigawa Leydi Naajeeriya.

## HIIMOƁE
Bulangu

**Bulangu** eii yalde Doon onn bididoo hukuma pamaru kafin Hausa Diiwal Jigawa ewodi jama, are ei din tokoucil lamurade.
Gembu

**Gembu** dum nokkore on e woni deu mambilla plateau haa Diiwal  Taraba nder lesdi Naajeeriya. Dum latake headquarter nder hukuma pamara je sardauna andinama mambilla LGA ha nder Taraba.
Katherine Arthur Behenna

**Katherine Arthur Behenna** (duubi daygo 1860  -  21 Silto 1926), anndiraa kadi e **Kathleen Arthur Beenna**, wonnooɗo Scottish bammbaaɗo, gimɗo, ruuhuwal, e sufragiist. O ɗon winndi kuuje dow huutoreeɓe ɓerɗe **John Prendergast** e **John Pendregeist**.

## Ɓiɗɗo
Katherine Arthur jibini nder hitaande 1860 nder Helensburgh, Scotland. O e bandiraawo maako William ɓe ɗon ɓe ɓii-ɓii. Baaba maɓɓe Alexander Arthur diga Montreal, Kanada. O janngini nder Montreal, Boston, bana nder Art Students League of New York e Académie Julian nder Paris. Nder New York, o janngini bee George de Forest Brush, Carroll Beckwith, e John Henry Twachtman. O waree Henry Behenna nder hitaande 1885.

## Kuugal

### Firo e jaɓɓorgo
Behenna waɗi fotooji nder nder ɓaleeji dow ɓalli, ko ɓuri sahaaji dow yimɓe Amerik nder wakkati golde ngam jaɓugo seni Peter Marié, hawti e Antoinette Polk, Baroness de Charette Anna Hall Roosevelt, e Amélie Rives Troubetzkoy. O waɗi boo foto Louise, Princess Royal. Kuugal maako ɗon holla nder Royal Academy of Arts e Modern Gallery nder London. O waɗi boo kuuje njoweego nder kuugal ɓernde, "Njiwal ɓerɗe ɓandu", nder Tiffany Glass Building nder New York nder hitaande 1906. Ɓaawo o jeyaa Étaples, Farayse, to o wondi goomu nder koloniya seniiɓe Etaple.

Nder hitaande 1915, Behenna ɗon haɓɓita hooreejo laamu laamu nder ardiiɓe laamu, e ɗon waɗi kuuje nder New York e Baltimore, ngam hawrugo e hawtoreeɓe kuugal habbugo rewɓe nder konu duuniyaaru. Behena ɗon jeyaa.

## Nolde e jawdi
Katherine Arthur waree Henry Carstairs Behenna nder hitaande 1885, nden ɓe woɗɗiti.  Ɓe mari ɓiɗɗo debbo, Vivian Margaret Behena.  Katherine Behéna maayi ngam ƴiiƴam ɓernde nder 1926 caggal nde ɓe tawi o ɗon maaya nder studio maako nder Chelsea, bana non caggala nde o watti lesdi Cayna, o huutori ngam huutoraade kuuje jeyaaɗe ngam ɓamtude ɓalli maako.

Ɗe fotooji Behenna diga Peter Marié collection ɗon hawrita nder New York Historical Society.

## Himobe
Lingua Franca Nova

**Lingua Franca Nova** ( "Elefen" ) ko ɗemngal ngal footiima wonde e laaɓal, e fotaani anndude ngam haalde e nder leyɗe goɗɗe.
# O woodi limgal fonemji. Ɗum nanngii bana Italiyanko'en malla Espaañko.
# Ɗu'um ɗon habbina nder ɗemngal fonetik. Ɓiɗɗo walaa doole o waɗe duuɓi ngam anndugo ko'e laaɓuɗe.
# O woodi ɗemngal ɗam ngal ngal footi, bana ɗemmbe duuniyaaru.
# O woodi limti e nder footi e foti fota fuɗugo ngam ɓeydaaki wolde.
# O woodi dokke ɗe laaɓteteeɗum ngam haala wolde, bana nder ɗemɗe mawɗe ɗuuɗɗe.
# Ɗemɗe ɗe'e ɗon ɓesda nder ɗemngal Romance jamanuure. Ɗemɗe ɗe'e e hoore maɓɓe ɗon ɓurɗe ɓurna e huutoraade, e ɓe ɗon ɓeɗina ɓural ɓurndi nder ɗemngal Farayse
# Ɗum haani jaɓugo laaɓal latine e Greek technical neologisms, de facto "world standard" .
# Ɗum footi bana bana ko'e ""natural"" to ɓe ɗon anndina ɗemɗe Romanse, ngam walaa ko ɓurataa ɓe ɓeydaaki anndugo.
Sumaila

**Sumaila** eii hukuma pamarun nder Diiwal Kano nder lysdi Naajeeriya ewodi tarihi,en sossai e fumbina toe Garko toe Woila Gaya.