Aleida Assmann

**Aleida Assmann** (jibinaa ko Aleida Bornkamm, 22 marse 1947) ko porfeseer Almaañnaajo to bannge Engele e binndol, jannginoowo ganndal Ejipt, golle makko ina njokki e ganndal pinal e ciftorgol pinal e jokkondiral.

## Ngendam
Aleida Bornkamm jibinaa ko to Betel [de], to leydi Almaañ, ko ɓiy ganndo Alkawal Kesal biyeteeɗo Günther Bornkamm e debbo mum Elisabet.[2] O janngi Engele e Misra to duɗe jaaɓi haaɗtirde Heidelberg e Tübingen tuggi 1966 haa 1972.[3] E hitaande 1977 o winndi deftere makko to Heidelberg ko fayti e « Laawɗingol fijirde » (Die Legitimation der Fiktion).[2] O fotnoo ko waɗde ƴeewndo makko tokooso to bannge ganndal Misra to Tübingen sabu gorko makko biyeteeɗo Jan Assmann wontiino porfeseer ganndal Ejipt to Heidelberg.

E hitaande 1992 Assmann timmini jaŋde mum to Heidelberg.[2] E hitaande 1993 o wonti porfeseer e ɗemngal Engele e binndol to duɗal jaaɓi haaɗtirde Konstanz, ɗo o woni haa hitaande 2014.[3] O woniino jannginoowo njillu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Rice to Houston (2000), to duɗal jaaɓi haaɗtirde Princeton e hitaande 2001, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Yale e hitaande 2002, 2003 e 2005, e to duɗal jaaɓi haaɗtirde Vienne e hitaande 2005.[3] O woniino jannginoowo njillu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Chicago e hitaande 2007.

Golle Assmann gadane ɗee ko ko fayti e Binndol Engele e daartol jokkondiral binndol. Gila e kitaale 1990, hakkille makko woni ko e anthropologie pinal, haa teeŋti noon e Memoire pinal e jokkondiral, kelme ɗe kanko e jom suudu makko ɓe ciifi, ɓe ƴelliti. Nafooje makko keertiiɗe ko daartol ciftorgol Almaañ gila 1945, darnde yontaaji e nder binndol e renndo, e miijooji ciftorgol.[2][3]

Gila 2011 omo golloo e eɓɓaande wiɗto tiitoonde mum ko « Ko ɓenni e hannde : dimensiyonji e dinamiik ciimtol pinal ». Ndee ɗoo eɓɓoore ina ciimta e ɗemngal Engele golle makko e Jan Assmann e dow ciftorgol pinal.[4]

## Njeenaaje
Jan e Aleida Assmann e nder yeewtere jaayndeyankoore to Fedde Farayse 2018

E hitaande 2014, o heɓi njeenaari Heineken ngam daartol to Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Naalankooɓe e Gannde.[5] E hitaande 2017, o rokkaama njeenaari Balzan ngam siftorde renndo wondude e jom suudu makko Jan Assmann.[5] E hitaande 2018, o rokkaama njeenaari Friedenspreis des Deutschen Buchhandels wondude e jom suudu makko, ngam teddinde golle maɓɓe « jam duumotooɗo e paamondiral hakkunde leƴƴi winndere ndee ».[6][7] Gila 2020, Assmann ina jeyaa e fedde wiyeteende Pour le Mérite ngam gannde e naalankaagal, kanko e jom suudu makko.[8] E hitaande 2021 o suɓaama koolaaɗo kuuɓal Akademi Angalteer.[9]

Doktoraaji tedduɗi

2008 Duɗal jaaɓi haaɗtirde Oslo[5].

## Bibliografi
Ndee doggol timmaani; aɗa waawi wallude e ɓeydude geɗe ŋakkuɗe. (Mee 2020)

Maayde Laawɗingol Fiktion. Ein Beitrag zur Gesch der binndol jokkondiral. Miijo e ganndal binndol e ganndal ganndal; 55. Muniken: Finnde. Hitaande 1980.

Ko mi Gedächtnis ngenndiijo. Gooto e janngirɗe Bildusingsidee leydi Almaañ. Frankfurt: Duɗal jaaɓi-haaɗtirde. Hitaande 1993.

Zeit e Aadaaji. Feere pinal der Dauer. (Kolon, Weimar, Vienne: Böhlau, 1999)

Ƴellitaare - Ƴellitaare : Ƴellitaare e nder hitaande 1945. (Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt, 1999) (e Ute Frevert)

Ƴeewndorɗe: Formen e njilluuji pinal Gedechtnis. (Munich: C.H. Bek, 1999).

Jaaɓi-haaɗtirde gannde pinal: Almaañnaagal e nder leydi Nederland e nder binndol caggal-trauma e nder: Frankfurter Rundschau (23 abriil 2002)

Pinal Gedachtnis e Ujunnaaje Duuɓi. Ƴellitaare e ƴellitaare golle, (Konstans: UVK, 2004)

Barkeet pinal mo alaa ko woni e mum so wonaa e yeewtere juutnde. (Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Hildesheimer. Neue Folge Heft 2) (Hildesheim: Duɗal jaaɓi-haaɗtirde, 2004)

Yontaaji jooɗiiɗi e mbaydiiji binndi e nder binndi binndi kesi (Binndi binndi Rathaus, toɓɓere 117, binndi Hubert Christian Ehalt) (Vienne: Picus, 2006)

Einführung e nder ganndal pinal. Ɓoornugol (Berlin: Erich Schmidt, 2006)

Ɗemngal mbaydi mbaylaandi. Pinal e politik ganndal. (Munich: C.H. Bek, 2006)

“Siftorde, neɗɗo gooto e dental”, e nder: Robert E. Goodin e Charles Tilly (winnduɓe): Deftere Oxford ngam ƴeewtaade politik (Oxford: OUP, 2006), pp. 210-224

Geschite e Gedächtnis: Ko feewti e golle neɗɗo gooto e nder ganndal ganndal. (Munich: C.H. Bek, 2007).

"Orop : renndo ciftorgol? Lecture hitaandeejo capanɗe jeegom GHI, 16 noowammbar 2006". Bulletin duɗal daartol Almaañ. 40: 11-25. Duunde 2007.

Novick, Piyeer (Ndunngu 2007). "Miijooji e yeewtere Aleida Assmann : miijooji baɗaaɗi e yeewtere hitaande 20ɓiire GHI, ñalnde 16 noowammbar 2006". Bulletin duɗal daartol Almaañ. 40: 26-31.

"Jaabawol Piyeer Nowick". Bulletin duɗal daartol Almaañ. 40: 33-38. Duunde 2007.

"Maayde Cakkitiinde e Jaayndeeji," e nder: Wiɗto Taariindi(2008), kelle 375-385

“Daande diina nder siftorde finaa-tawaa,” nder: Deftere anndal Norsk 4(2008), pp. 270-292

“Bannditagol ganndal. Mawnde ganndal e pinal. Miɗo anndi Renate Solbach,” e nder: Ulrich Schödlbauer (ed.), Jaagorgal timmungal: Pinal ganndal (Heidelberg: Manutius, 20108).

"Sammeln, Sammlungen, Sammler," e nder: Kay Junge, Daniyel Suber, e Gerold Gerber (eds.), Erleben, Erleiden, Erfahren: Doosgal leydi ndii ina jogii kuutorɗe (Bielefeld: binndol, 2008), pp. 3345

"Koolaaɗo kuuɓal jeyaaɗo e Zukunft: Model ngam haɓaade ñawu nguu," e nder: Kerstin Lingen (ed.), Ƴeewndo e anndinde ngenndi e nder Orop e hitaande 1945: Ƴeewndo, ƴeewndo e ƴeewndo ngenndi (Gechtnis:0). 42-51

firo: "Gila e fitinaaji denndaaɗi haa e ko fayi arde: Modeluuji nay ngam haɓaade ko ɓenni ko ina metta", e nder: Helen Gonçalves da Silva et al. (eds.), Feere, mbayliigu ciftorgol e waylude sifaa Orop (Newcastle dow Tyne: Jaaynde annduɓe Cambridge, 2010), 8-23

“Ko woni e saraaji leydi ndii e ɓiɗɓe leydi ndii: Resen ins Herz der Finsternis,” e nder: Matthias Teodor Vogt (moƴƴinoowo), Taariindi ndi e nder leydi Orop (Frankfurt: Lang, 2009), pp. 61-77

ed.: Koolaaɗo kuuɓal (Arkewolosi jokkondiral binndol 10) (Munich: Fink, 2010)

"Min ɗon mari bawɗe dow ko laarani janngirde," nder: Sabina Ferhadbegovic e Brigitte Weiffen (eds.), Kuugal mawngal: Zum Verlauf unziviler konngol (Constance: Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Konstanz, 20131),

"Min keɓii anndal? Hakkilanki e fijirde nder binndi binndi lesdi Netherlands," nder: Deftere duuniyaaru ngam binndi lesdi lesdi 36:1 (2011), pp. 213–225

Maayde njilluuji e warngooji (e Geoffrey Hartman) (Constance: Jaaynde Jaaɓi-haaɗtirde Konstanz 2012)

Hol ko woni e nder pinal ganndal Orop? e fuɗɗoode Hubert Christian Ehalt (Wiener : Picus, 2012) winndi ɗum.

Siftorde pinal e jaŋde hirnaange: golle, jaayɗe, defte (Cambridge: jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambridge, 2012)

## Tuugnorgal
""Miɗo jogii baawɗe golloraade ɓesngu"". ZEIT ONLINE (e ɗemngal Almaañ). Keɓtinaama ñalnde 28 lewru juko hitaande 2021.

"Aleida und Jan Assmann" (e ɗemngal Almaañ). Jaŋde Buchhandels Almaañ. 2018. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 30 abriil 2019. Ƴeewtaa ko ñalnde 16 oktoobar 2018.

"Prof. Doktoor h.c. Aleida Asmann" (e ɗemngal Almaañ). Fedde ganndal pinal Netzwerk. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 16 suwee 2018. Ƴeewtaa ko ñalnde 16 oktoobar 2018.

"Ko ɓenni e hannde. Dimensiyonji e dinamiik ciftorgol pinal / Prof. Dr. Dr. h.c. Aleida Assmann" (e ɗemngal Almaañ). Duɗal jaaɓi haaɗtirde Konstanz. Ƴeewtaa ko ñalnde 16 oktoobar 2018.

"Asman, Aleida". Exzellenzcluster "Pinal gonngal hakkunde naatgol" (e ɗemngal Almaañ). Duɗal jaaɓi haaɗtirde Konstanz. Ƴeewtaa ko ñalnde 25 oktoobar 2020.

"Njeenaari jam mawndi njulaagu defte Almaañ ina yettoo Aleida e Jan Assmann". Welle leydi Almaañ. 12 lewru juko 2018. Ƴeewtaa ko 16 oktoobar 2018.

Ansonson, Porter (2018). "Aleida e Jan Assmann ndokkaama njeenaari jam e njulaagu defte Almaañ to Frankfurt". ƴeewndorɗe bayyineede.com. Ƴeewtaa ko ñalnde 16 oktoobar 2018.

"Genom Asmanns". Jaaynde (e ɗemngal Almaañ). Munich. dpa. 23 Oktoobar 2020. Ƴeewtaa ko 25 Oktoobar 2020.

"Akademi Biritaniya suɓiima 84 Fellows kesi ngam anndinde golle maantiniiɗe e nder gannde neɗɗankaagal e gannde renndo". Akademi Angalteer. 23 sulyee 2021. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 23 sulyee 2021. Heɓtinaama ñalnde 22 lewru bowte 2022.

Jokkondire yaajɗe

Aleida Assmann Ko ñalnde 17 oktoobar 2018 to masiŋ Wayback www.knaw.nl/en

Aleida e Jan Assmann / Almaañ / Njeenaari Balzan 2017 ngam siftorde denndaangal balzan.org

Friends de Buchhandels / "Wahr ist, wonnoo ko uns verbindet!" Ñalnde 14 lewru Oktoobar 2018

Aleida Assmann: Mbele ko jom en hakkillaaji en mbaɗnoo? Lewru Yarkoma 2011

Aleida Asmann: Renndo e koɗki (PDF; 122 kB)