Roof

**Hoodere** (pl.: dow suudu walla ŋoral) ko kañum woni ɓurɗo toowde e nder galle, ina heen denndaangal geɗe e mahdiiji potɗi wallitde ɗi e dow mahe mahdi ndii walla e dow hakkeeji, ina rokka ndeenka toɓo, nees, lewru, extrempté, extrents nguleeki, extrents e nguleeki, e henndu.[1] Suunde ina jeyaa e enveloppe mahdi.

Sifaa suudu nduu fawii ko e faandaare mahdi ndi nde huutortoo, kaɓirɗe gonɗe e dow suudu e aadaaji nokkuuji mahdi e miijooji ɓurɗi yaajde e peewnugol e golle mahdi, kadi ina waawi kadi laamaade e sariyaaji nokkuuji walla ngenndiiji. E ko ɓuri heewde e leyɗeele, suudu ina reena ko ɓuri heewde e toɓo. Verandah ina waawi wonde dowri e geɗe reentooje e lewru kono ina jaɓi geɗe goɗɗe ɗee. Suudu 6aleeri jarne ina reena leɗɗe ummoraade e nguleeki, henndu, e toɓo, kono ina ja6a lewlewndu.

Suudu ina waawi kadi rokkude nokku keewɗo nguurndam, yeru, jarde dowri.

**Etimoloji**

Engele ɓooyɗo hrof[2] 'dow, dow, dow, dow; asamaan, asamaan’, kadi e sifaa, ‘toɓɓere ɓurnde toowde e huunde’, ummoraade e ɗemngal Proto-Jerman *khrofam (ƴeew roef Holanndeejo ‘deckhouse, kabin, kaɓirgal-kaɓirgal’, Almaañnaajo toowɗo hakkundeejo rof ‘penthouse’, Norse ɓooyɗo hrof ‘laana laana’ '). Alaa ko nanndi e jokkondiral caggal galle Almaañ. "Engele tan joginoo konngol ngol e nder maanaa kuuɓtodinɗo, mo ɗemɗe goɗɗe ɗee kuutortoo sifaaji nannduɗi e OE. þæc thatch".[3]

Geɗe diisnondiral

Geɗe e nder diisnondiral suudu ko :

huunde nde

mahdi ndii

duumagol ngol

Kaɓirɗe suudu ina mbaawi wonde gila e leɗɗe banaana, e huɗo alkama walla e huɗo maayo haa e gilaasi laminated, njamndi (ƴeew: suudu njamndi), ɓuuɓri aluminium e beton ɓuuɓɗo. E nder nokkuuji keewɗi e winndere ndee, ko kaɓirɗe seraamik ɓuri waawde huutoreede e nder teeminanɗe, so wonaa ujunnaaje ujunnaaje. Ko heddii e geɗe ɓuuɓɗe ko asfalt, pittaali tar kuuraa, kaɓirɗe EPDM, Hypalon, foam poliuretan, PVC, slate, mbaydi Teflon, TPO, e ɓuuɓri leɗɗe e ɓuuɓri.

**Pewnugol suudu** ina anndiree no ballal mum e no nokku les oo ɓuuɓnirtee e no suudu nduu ɓuuɓnirtee walla alaa. Pittaali ko njuuteendi ɗo suudu nduu ummotoo gila e les mum haa e toowde mum. Ko ɓuri heewde e mahdiiji nder leydi Amerik, so wonaa e nokkuuji joorɗi no feewi, ina njogii cuuɗi ɓuuɓɗi, walla ɓuuɓɗi. Hay so tawii geɗe mahdi jamaanu ko wayi no jolɗe ina mbaawi ittude haaju pittaali, cuuɗi ina pittaali ngam dalillaaji aadaaji e estetik. So pitch ina fawii e geɗe stylistique, ina fawii e ko fayti e practicalities.

Won e mbaydiiji ɓulli, yeru ɓulli, ina ɗaɓɓi ɓuuɓri ɓuuɓndi ngam waawde waasde ndiyam e duumaade. Nokkuuji goɗɗi gonɗi e dow ŋoral, yeru pantiles, ina ndartii e dow ŋoral ŋoral kono ina ndokka ndeenka weeyo moƴƴa e ŋorol ŋorol. E nder diiwanuuji ɗo toɓo seeɗa, ɓuuɓri ndi fotnoo wonde ko ɓuuɓndi, ndi ɓuuɓnata seeɗa ina rokka ndeenka no haanirta nii e toɓooli sahaa e sahaa fof. Drainpipes kadi ina itta haaju e dow ŋoral.

Neɗɗo keɓtinaaɗo e mahngo suudu wiyetee ko roofer.

**Duumagol** suudu ko huunde mettunde sabu suudu ina heewi wonde ko ɓuri famɗude e mahdi ngam feewnude e hesɗitinde, tawi noon bonnugol mum walla bonnude ɗum ina waawi addude batte bonɗe

**Tagle**

Terminoloji won e geɗe dowri

Winndannde mawnde: Doggol mbaydiiji suudu

Sifaa cuuɗi ina seerti no feewi e diiwaan e diiwaan. Geɗe teeŋtuɗe baɗɗe faayiida e mbaadi cuuɗi ɗii ko weeyo e geɗe baawɗe wonde ngam ƴellitde cuuɗi ɗii e ɓuuɓri yaajndi.[4]

Sifaaaji gonɗi e cuuɗi ɗii ko ɓuuɓɗi, ɓuuɓɗi gootol, ɓuuɓɗi, mansarɗi, ɓuuɓɗi, ɓuuɓɗi, ɓuuɓɗi e ɓuuɓɗi. Feereeji keewɗi ina ngoodi e ɗiin sifaaji. Toowɗe peewnaaɗe e taƴe ɓutte ɗe njuumri ina wiyee cuuɗi ɓuuɓɗi (ko ɓuri heewde so tawii njuuteendi ndii ina ɓura degereeji 10).[5] Ko ɓuri heewde e cuuɗi galleeji, ko cuuɗi pittaali, ina heen cuuɗi gabled, hipped e skillion. Won e cuuɗi ina njokki e mbaadiiji nguurndam, tawa ko e diisnondiral mahdi walla sabu huunde ɓuuɓnde ko wayi no huɗo huutoraama e nder mahdi ndii.

**Pecce**

Damal ina waɗi geɗe ɗiɗi : mbaydi mum ballitoori e ɓalndu mum yaajndu, walla laral ɓurngal toowde, ngal waawataa ɓuuɓde. E nder mahaaɗe tokoose, laral yaajngal ngal kadi ko mbaydi ballitoori hoore mum.

Ko ɓuri heewde e mbaydi suudu nduu ina jokki e dow mahe, hay so tawii noon won e mbaadiiji mahdi, yeru, geodesic e A-frame, ina ɓuuɓna ceertugol hakkunde mahol e suudu.

**Wallende**

Winndannde mawnde: Pewnugol suudu nder galle

To suudu defterdu to leydi Suwed

Koɗorɗe e nder caka Ystad 2022.

Ko ɓuri heewde e mbaydi ballal dowri ina waɗi bempeƴƴe juutɗe, tiiɗɗe, tiiɗɗe no feewi ko wayi no leɗɗe, e gila e cakkital teeminannde 19ɓiire, njamndi mboɗeeri walla njamndi mboɗeeri. E nder leyɗeele kuutortooɗe bamɗi no feewi, ɓuuɓri ndii ina addana ɓuuɓri ceertundi to dow too, sifaa mahdi Fuɗnaange.

Leɗɗe ina lelna hoore mum e mbaadiiji dowri keewɗi. Leɗɗe ɗee ina mbaawi timminde golle estetik kam e golle baɗɗe faayiida, so ɗe ngoppaama e yiytere.

Lintelle kaaƴe ina kuutoree ngam wallitde cuuɗi gila e jamaanu, kono ɗe mbaawaa ɓuuɓnude distanceeji mawɗi. Arc kaaƴe naati e kuutoragol mawngol e jamaanu Room ɓooyɗo e nder mbaadiiji ceertuɗi ina waawi huutoreede ngam ƴellitde nokkuuji haa 45 m (140 ft) e nder njaajeendi. Arc kaaƴe maa boo vault, e dow walla alaa ribs, ɓuri heewde e mahdiiji dowri e golle mahdi mawɗe fotde duuɓi 2,000, tan rokki laawol njamndi mboɗeeri e waylo-waylo sanɗaaji e diisnondiral mahaaɗe ba Paxton’s Crystal Palace, timmuɗo e hitaande 1851.

E ɓeydagol jokkondire e jolɗe njamndi, ɗeen ngonti ballal mawngal e nder njuɓɓudi cuuɗi mawɗi, haa jooni kadi e cuuɗi gaadoraaɗi. Sifaa goɗɗo girder ko beam beton tiiɗtinaaɗo, ɗo njamndi mboɗeeri ɓuuɓnata e nder beton, ina addana ɗum semmbe ɓurɗo mawnude e les ɓuuɓol.

Ballal suudu ina waawi kadi wonde nokkuuji hoɗɓe no yiyraa e decking suudu. Roof decking ko nokkuuji nder mbaydi suudu ndu wayletee e suudu won e mbaadi.

**Laral yaajngal**

Winndannde mawnde: Doggol geɗe njulaagu njulaagu

Ndee feccere e dow suudu ina hollita mbayliigu mawngu fawaade e keɓgol kaɓirɗe. E nder mahdi vernacular, huunde nde suudu ndu heewi wonde ko leɗɗe, ko wayi no huɗo, ɓurnde duumaade ko huɗo geec, nguurndam mum ina waawi wonde duuɓi 40. E nder leyɗeele Asii keewɗe, bamɗi ina kuutoree ngam ballal e laral yaajngal ɗo ƴiye bamɗi peccitaaɗe ɗee lelnetee ina mbayloo ina mbayloo ina njuutee. E nokkuuji ɗo leɗɗe keewi, ko ƴiye leɗɗe, shakes e alluuje kuutortee, won heen kadi ko ƴiye won e leɗɗe ina mbaawi ɓuuɓneede e nder leppi tedduɗi, teeŋtuɗi, kuutoree ngam ɓuuɓnude.

Teeminannde 20ɓiire yiyti peewnugol ƴiye asfalt composite baawɗe duumaade gila e ƴiye ɓutte duuɓi 20 haa e ɓurɗe tiiɗde ɗe ƴiye nguurndam keeriiɗo, njoɓdi ndii fawii ko e njuuteendi e duumagol ƴiye ɗee. So laral ƴiye ɓooyii, ina heewi ɓoorneede, yantude e laral les ngal e ƴiye dowri, ina addana laral kesal waɗeede. Laawol goɗngol ko waɗde laral goɗngal to bannge laral ɓooyngal ngal. Ndee feere noon ɓuri yaawde, nde addantaa ƴeewteede ɓuuɓri dowri ndii, e feewnude bonnugol ndiyam, keewngol jokkondirde e ɓuuɓri ɓooyndi. Jogaade laabi keewɗi ƴiye ɓooyɗe les laabi kesi ina addana ƴiye toowɗe tawa ko ɓuri woɗɗude e ƴiye, ina leefna jokkondire mum en. Ko ɓuri haawnaade e ngalɗoo laawol ko teddeendi huunde ɓeydaande ndee ina waawi ɓurde mbaawka maayde e nder njuɓɓudi suudu nduu, addana ɗum ɓuuɓde. Sabu ɗuum, juɓɓule kuutortooɗe InternationalKodduwaar mahdi ina haɗa waɗde jolngo keso e dow jolngo gonngo tawa ina waɗi kuutorɗe ɗiɗi walla ko ɓuri ɗum e kala sifaa jolngo ; ko ina wona 100 000 mbuuɗu nguu ina foti ittude hade mum waɗde suudu kesu.[6]

Slate ko huunde moƴƴere, kadi duumotoonde, tawi noon e nder Alpes Suisse, cuuɗi ɗii ko kaaƴe mawɗe, ɗe njuuteendi mum en tolnii e santimeeteeruuji keewɗi. Ko ɓuuɓri slate heewi siforeede ko sifaa ɓuuɓri ɓurndi moƴƴude. Damal slate ina waawi duumaade duuɓi 75 haa 150, haa arti noon e juutde. Kono tan, cuuɗi slate ina keewi saɗtude ngam liggoraade – to Amerik, yeru, cuuɗi slate ina mbaawi jogaade njoɓdi no galle heddii oo nii. Heewi wonde ko feccere adannde e dow ŋoral ŋoral ŋakkere ko ŋoral fiɓnde ; ɓe mbonna, ɓe ɗacca slateeji ɗii ɓuuɓde. To leydi Angalteer, ooɗoo sifaa ina anndaa ko "rafi ƴiye". Sabu ngool caɗeele, fiɓnde ƴiye baɗaaɗe e njamndi mboɗeeri walla e njamndi mboɗeeri ina wasiyee, hay ɗeen ina poti reeneede e nguleeki.[7]

Asbestos, ko heewi e panneeji gonɗi e ŋoral, huutoraama no feewi e teeminannde 20ɓiire, ko huunde nde alaa ko nafata, nde ɓuuɓnataa, nde jogii sifaaji ɓuuɓɗi moƴƴi. Geɗe cellal e sariya jowitiiɗe e njulaagu e jokkondire geɗe asbestos ina firta wonde ɗum nattii huutoreede no feewi ngam waɗde heen geɗe kese. Kono tan, cuuɗi asbestos keewɗi ina njokki woodde, haa teeŋti noon e Amerik worgo e Asii.

Cuuɗi peewnaaɗi e turf taƴaaɗo (ko hannde anndiraa ko cuuɗi ɓaleeji, ko aadaaji ko cuuɗi sod) ina njogii sifaaji moƴƴi, ina ɓeydoo kadi hirjineede no feewi ngam "ɓurtude" Leydi. Leydi e leɗɗe ina mbaɗa ko ina ɓuuɓna nguurndam, ina ɓuuɓna nguleeki mahaaɗe.[8] Cuuɗi adobe ko cuuɗi loope, jillondirɗi e geɗe jokkondirɗe ko wayi no huɗo walla ƴiye daabaaji, ina njuutee e laabi ngam waɗde cuuɗi ɓuuɓɗi walla ɓuuɓɗi no feewi, ko ɓuri heewde ko e nokkuuji ɗo toɓo seeɗa.

E nokkuuji ɗo loope keewi, ko cuuɗi ɓuuɓɗi ngoni ko ɓuri heewde e cuuɗi. Casting e firing tile dow suudu ko gollorde heewnde jokkondirde e golle birik. So tawii sifaa e mbaydi tile ina seerti e diiwaan, jooni tile sifaaji e mbaydiiji keewɗi ina peewnee e njulaagu, ngam yahdude e wellitaare e deftere poos soodoowo. Beton dow suudu kadi ko suɓngo huuɓtodinngo, ina tawee e mbaydiiji e mbaadiiji keewɗi ceertuɗi.

Njamndi mboɗeeri e mbaadi njamndi mboɗeeri kadi ina huutoree ko ina wona teemedde duuɓi keewɗi. Kamɓe ɗiɗo fof ɓe caɗti kono ɓe duumii, suudu njamndi mawndu nduu e nder galle laamorɗo Chartres, oksidaaji haa wonti mbaydi ɓaleeri, nde tawnoo ina waɗi teemedde duuɓi. Lead, mo sahaa e sahaa fof huutortee ngam waɗde cuuɗi eklesiyaaji, ɓuri huutoreede ko ngam ɓuuɓnude e nder falndeeji e saraaji cuuɗi cuuɗi galleeji, haa teeŋti noon e cuuɗi slate. Ko noon kadi njamndi huutortenoo.

E teeminannde 19ɓiire, njamndi mboɗeeri, ndi cirƴaa e sink ngam ɓeydude semmbe mum e mboros, wonti huunde weeɓnde, nde weeɓaani nawde, nde ndiyam waawataa naatde. Ko famɗi fof, e kuutoragol maggal ina weeɓi, waɗi ɗum ko lowre njulaagu ɓurnde waawde heɓde, e nder winndere ndee kala. Gila ndeen, fannuuji keewɗi njamndiiji ƴellitaama. Toowɗe njamndi mboɗeeri walla njamndi ndariindi ina duumoo fotde duuɓi 50 walla ko ɓuri ɗum fawaade e no ɗe njuɓɓinirtee e mbaydi gonndi e ɓuuɓri (underlayment) kuutorteendi ndii ina ngondi e njoɓdi njamndi mboɗeeri e dowri njamndi mboɗeeri. E teeminannde 20ɓiire, geɗe keewɗe peewnaaɗe e dow suudu, ina heen suudu tuugiindu e bitumen (ina huutoree e teeminanɗe ɓennuɗe), e dow kaɓirɗe e dow geɗe sintetik keewɗe ko wayi no termoplastik e dow fibreglass.

**Golle**

Moɓondiral suudu ina jogii ko ɓuri gollal gootal. Ina waawi rokkude kala walla denndaangal golle ɗee :

1. Ɓoornude ndiyam i.e., haɗde ndiyam daraade e dow ŋoral. Ndiyam dariiɗam e dow ŋoral ina ɓeyda teddeendi nguurndam e dow ŋoral ŋoral, ko ɗum huunde kisal. Ndiyam dariiɗam ina addana kadi ko ɓuri heewde e kaɓirɗe ɓuuɓɗe bonnude ko yaawi. Won e garantiiji peewnoowo suudu ina njuutee sabu ndiyam dariiɗam.

2. Reende nder suudu nduu e batte geɗe weeyo ko wayi no toɓo, henndu, naange, nguleeki e nees.

3. Ngam rokkude ɓuuɓri. Ko ɓuri heewde e mooɓondiral njulaagu/industrial jamaanu ina waɗi alluuje ɓuuɓɗe walla ɓuuɓɗe batt. Ko ɓuri heewde, kuule mahngo hakkunde leyɗeele e kuule hoɗorde hakkunde leyɗeele ina mbaɗa R-value ɓurɗo famɗude mo njiɗ-ɗaa e nder mooɓondiral suudu.

4. Waɗde ngam nguurndam gollal ɗaminaangal. Denndaangal kaɓirɗe njuɓɓudi (standard) ina njogii daartol juutngol nguurndam mum en, tuugnaade e seedeeji teskinɗi. Ko ɓuri heewde e geɗe dowri maa juut caggal nde garanti peewnoowo oo timmi, tawa ina rokka toppitagol jokkondirngol no haanirta nii, tawa kadi ko bonnugol henndu alaa. Njamndi e tile ina mbaawi duumaade duuɓi capanɗe joyi walla ko ɓuri ɗum. Ɓoornugol asfalt ina waawi duumaade duuɓi 30–50. Koɗorɗe mahraaɗe e tar kuuraa ina mbaawi duumaade duuɓi capanɗe nay walla ko ɓuri ɗum. Koɗorɗe gonɗe e ŋoral gootal ina mbaawi duumaade duuɓi capanɗe ɗiɗi walla ko ɓuri ɗum.

5. Hokkude mbaadi yiɗde, ndi alaa ko bonnata. Won e cuuɗi cuɓaaka wonaa tan ngam golle gonɗe dow ɗee, kono kadi ngam estetikaaji, nannduɗi e ɓuuɓnude mahdi. Coodguuli ɓurɗi mawnude ina keewi yoɓeede ngam won e systemji sabu mbaadiiji mum en belɗi e "curb appeal".

**Insulaasiyoŋ**

Sabu faandaare suudu ko hisnude yimɓe e geɗe mum en e geɗe weeyo, sifaaji ɓuuɓɗi suudu ko miijo e nder mbaydi mum e suɓaade kaɓirɗe suudu.

Won e geɗe ɓuuɓɗe, haa teeŋti noon e geɗe fiɓnde tawaaɗe, ko wayi no huɗo, ina njogii sifaaji ɓuuɓɗi moƴƴi. Wonande ɓe ngalaa, insulation ɓeydaande ina heewi waɗeede e les laral yaajngal. E nder leyɗeele ƴellitiiɗe, ko ɓuri heewde e hoɗorɗe ina njogii ceŋol gonngol les terɗe gonɗe e dow ŋoral. Faandaare ceŋol ko haɗde nguleeki e nguleeki, ɓuuɓol, diƴƴe e heewde e ƴiye e ƴiye colli keewɗi suɓaade cuuɗi ngam waɗde nokkuuji ɓuuɓɗi.

Tileeji beton ina mbaawi huutoreede ngam ɓuuɓnude. So ɗum ligginaama ina ɗacca nokku hakkunde kaɓirɗe e dow ŋoral, ina waawi ustude nguleeki ki naange saabi.

Nokkuuji insulation ko felt walla palastik, sahaa e sahaa fof ina waɗi ƴulɓe, ina waɗee les ɗoo e les tile walla huunde woɗnde ; batting foam sintetik lelnaa dow ŋoral e geɗe kaayitaaji mbaylaaɗe e geɗe goɗɗe baawɗe naatde walla ɓuuɓneede e nder ɓulli dow. Toowɗe coofɗe ina ɓeydoo heewde,[9] e nder won e nokkuuji ina njamiraa e koɗkiiji nokkuuji. Koɗorɗe coofɗe ina cifaa ko cuuɗi jogiiɗi ƴulɓe toowɗe e ƴulɓe toowɗe.[9]

Koɗorɗe ɗe ɓuuɓnaaka e henndu ina mbaawi dañde caɗeele ko wayi no ɓuuɓde e saraaji ɓuuɓol ngol e nder weeyo ngo, ɗum addanta ndiyam ummoraade e neesuuji ɓuuɓɗi e dow nokkuuji toowɗi ɗii naatde e geɗe ɓuuɓɗe ɗee. Baraaji geec ina mbaɗa so nguleeki ina yalta e dow ŋoral, nees oo e ɗeen nokkuuje ina ɓuuɓta, ina ɓuuɓtoo nde ɓuuɓnata e dow ŋoral, ina moofta e mbaadi geec to nokkuuji lesɗi ɗii. Ɗum ina waawi addude bonnugol mbaydiiji ummoraade e stres, haa arti noon e bonnugol jolngo e jolngo.