Ayamelum

**Ayamelum** woni nokkuure laamu lesdi (LGA) nder jiha Anambra, haa woyla-fuunaange lesdi Naajeeriya, joonde maako haa Anaku. Gure gonɗe e laamu nokku oo ko: Anaku, Umueje, Omaasi, Igbakwu, Umumbo, Omor, Umuerum, Ifite Ogwari. Nokkuure Ayamelum woni haa keerol hakkunde lesdi Enugu e lesdi Anambra.[2] Renndooji nokkuuji ɗii ina teskaa e peewnugol nguura.

LGA ina jogii mbaawka faggudu e ndema baawka dañde ngalu e sosde golle.[3] Anaku, ifite ogwari, umumbo e omor e nder ayamelum ina teskaa e peewnugol maaro. Nii woni, renndo ngoo ina naftoroo njuɓɓudi ƴellitaare maayo Anambra-Imo les ngo ɓeydata golle ndema mum.[4] Kono Ayamelum alaa laawol naatirde. Naatgol LGA tan ko laawol fedde Otuocha-Anaku-Adani, ngol wonnoo ko e ngonka kulɓiniika. Ngaal ŋakkeende kaɓirɗe ina haɗa hoɗɓe ɓee nawde geɗe nguura mum en to gure e gure.[4]

Yiyngo
Diiwal Anambra, ngal woni nder lesdi Naajeeriya, lesdi Naajeeriya, ɗon mari nokkuure laamu lesdi Ayamelum. Gure e gure keewɗe ina ngoodi e nokku hee, ina jeyaa heen: Umueje, Igbakwu, Anaku, Umuerum, Ifite, Ogwari, Omasi, e Umumbo, ɗo nokku njuɓɓudi LGA woni. Lenyol Igbo woni lenyol ɓurngol mawnude e nder LGA Ayamelum, ɗemɗe Igbo e Engele fof ina kuutoree toon no feewi. E wiyde limlebbi, ina waɗi 121 855 neɗɗo hoɗɓe e LGA Ayamelum, ko ɓuri heewde e maɓɓe ina nganndira wonde ko Kerecee’en. Koolol Ofalla, Obubezi, e Olila aka ko seeɗa tan e juuldeeji mawɗi e koɗkiiji baɗeteeɗi e nder Ayamelum LGA.[5]
Duɗe hakkundeeje
Duɗe hakkundeeje keewɗe ina tawee e Ayamelum:

Duɗal hakkundeewal hakkunde leyɗeele St. Joseph, Anaku (Duɗal katolik)
Ekenedirichukwu Koɗorɗe Anaku
Duɗal hakkundeewal winnderewal, Omasi
Duɗal hakkundeewal renndo, Umumbo
Duɗal hakkundeewal renndo, Igbakwu
Duɗal hakkundeewal renndo, Ifite-Ogwari
Duɗal hakkundeewal maayo, Umerum
Duɗal jaaɓi haaɗtirde Ogbe, to Anaku
Duɗal hakkundeewal renndo Amikwe, Omor (Wuro Omor)
Duɗal hakkundeewal renndo, Umueje
Duɗal hakkundeewal Regina Caeli, Omor (Duɗal katolik)
Duɗal hakkundeewal renndo. (Omor)
Duɗal hakkundeewal hakkunde leyɗeele St Simon Faith, Omor (Duɗal Angalteer wuro Omor)
Duɗal nder leydi umerum
Ataka mawɗo liɗɗi duɗal umerum
Duɗal hakkundeewal Brainfield, Omor (Joom mum wuro Omor
Duɗal ɓernde ceniinde Iisaa, Ifite-Ogwari (Duɗal katolik)
Hareeji renndo to LGA ayamelum
Luural leydi juutngal to Ayamelum waɗii fitinaaji hakkunde renndooji Omor e Anaku, ɗum addani hoɗɓe ɓee dogde e galleeji mum en. Mahdiiji ngulli, jawdi e otooji mboni, yimɓe heewɓe ngañiima e macheteeji.[6] Kiriis e nder renndooji ɗiɗi ɗii ina anndaa ko e jeyi leydi ndema keeriindi.[7][8] Ɗee luure keeri ina njokki ko ina wona duuɓi 100 jooni.[9] Yimɓe heewɓe mbaraama e ɗeen hareeji e nder duuɓi.[10] Laamu nguu sosi Goomu njuɓɓudi keeri e jam ngam artirde jam e hirjinde nguurndam hakkunde wonɓe e luural e nder renndo ngo.[11][12]

E nder hareeji goɗɗi, renndooji Omor e Umumbo to Ayamelum ina njuɓɓina hareeji ngam luural leydi. E nder ɗeen kewuuji, fotde 50 neɗɗo majjii heen, fotde 300 neɗɗo ngañiima heen. Kadi Omor, umumbo e Igbakwu ina ngondi e laamu nokku gooto [13].
Wakati
Kiliimaaji Ayamelum ko nokkuuji ɓuuɓɗi e sahaaji ɓuuɓɗi e yoorɗi e toɓooli hitaande kala hakkunde 1300-3000mm. Ɗeeɗoo nokkuuje ina keewi nguleeki, toɓooli, e ɓuuɓri.[14]

Duɗal jaaɓi haaɗtirde nnamdi azikiwe to ayamelum
Jaaɓihaaɗtirde ndema to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nnamdi Azikiwe woni ko e Ifite-Ogwari, gooto e renndooji nder LGA Ayamelum.[15] Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Nnamdi Azikiwe, Awka heɓi leydi ndii, fotde 120 ektaar, ngam departemaa oo.[16] Oko politeknik fedde nde ina tawee kadi e nder diiwaan Anambra.

Tuugnorgal
 "Dowla Anambra: Feccere". www.yimɓe wuro.de. Heɓtinaama ñalnde 2024-05.
 "Nokku laamu nokkuure Ayamelum – Teleeji laabi". Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Anambra 2021: George Moghalu hawri e gollotooɓe e nokku laamu nokkuyankeewu ayamelum". Kabaaru Vanguard. 06-2021. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Alaa laawol feewde e ɓuuɓri nguura Anambra". Naange Naajeeriya. 26-12-2018. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Nokku laamu nokkuure Ayamelum". www.doole yimɓe.ng. Heɓtinaa ko 2023-10-05.
 "Kuutoragol e nder renndo Anambra ngam luural leydi, tuumeede naatgol durooɓe". The Guardian News Naajeeriya - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 17-05-2021. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Polis ina haɗa warngooji e nder renndooji Anambra nde tawnoo laamɗo aadaaji ina nodda ngam ittude laamɗo". Jaayɗe Punch. 14-01-2022. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Tension ko remoowo ina wara e nder renndo Anambra". Hoolaare ñalnde kala. 14-01-2022. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "IPCR ina huutoroo lowre enternet ngam haɗde caɗeele renndo to Anambra". Tribune e internet. 12-03-2022. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Polis hollitii maayɓe 3 e nder hare hakkunde renndooji Anambra". Kabaaru Vanguard. 16-05-2021. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Omor – Kiriis renndo Anaku: Panel njilliima nokkuuji luulndiiɗi". Ɓernde Fuɗnaange. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 "Fedde ina ɗaɓɓa feere ngam haɓaade caɗeele keeri Anambra duuɓi 100". Jaayɗe Punch. 11-03-2022. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 Eleke, Daawuuda-Ciddi (8 mee 2020). "50 neɗɗo majjii, 300 ngañiima e nder hare hakkunde Anambra". Oo Ñalawma. Heɓtinaama ñalnde 13 marse 2022.
 Njuɓɓudi. "Socio-Economic Determinants E Jaɓɓugol Teknoloji Maaro Moƴƴinaaɗi E Remooɓe E nder Laamu Ayamelum E nder Diiwaan Anambra, Naajeeriya" (PDF).
 "Kampusuuji". Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Nnamdi Azikiwe. Heɓtinaama ñalnde 13-03-2022.
 Chiegboka, A. B. C.; Nwadialor, K. L. (2015). "Darnde naatgol renndo ngam Unizik, Awka: haala renndo-diine". Jaaynde diine e jokkondiral aadee. 7 (1): 8-16. (31 lewru Yarkomaa 2024).