Monsurat Sunmonu

**Monsurat Olajumoke Sunmonu** (jibinaa ko ñalnde 9 abriil 1959) ko politikaajo leydi Najeriya, o woniino senaateer gardiiɗo diiwaan Oyo hakkunde 2015 e 2019. Ko adii nde o wontata senateer, ko kanko wonnoo hooreejo suudu sarɗiiji leydi Oyo, leydi Najeriya. Nde o woni nder suudu sarɗiiji, o woniino tergal lomtotooɗo laamuuji nokkuuji Oyo Fuɗnaange e Oyo Hirnaange. O laati debbo arandeejo hooreejo lesdi Oyo nder taariiha lesdi Oyo nyande 10 lewru Juko hitaande 2011.

## Nguurndam gadano
Monsurat Sunmonu jibinaa ko ñalnde 9 abriil 1959, to diiwaan Oyo, to Alhaji Akeeb Alagbe Sunmonu e Alhaja (Laamɗo debbo) Amudalat Jadesola Sunmonu (jibinaa ko Afonja) e iwdi laamɗo e nder Laamu Oyo.

Monsurat heɓi jaŋde mum leslesre to duɗal jaaɓi haaɗtirde sukaaɓe, Oshogbo- jooni laamorgo leydi Osun, Naajeeriya.

Monsurat janngi duɗal grammar  Ilora, Ilora, diiwaan Oyo, ngam fuɗɗaade jaŋde makko hakkundeere hade makko yahde duɗal jaaɓi haaɗtirde Olivet, diiwaan Oyo.

Monsurat caggal ɗuum naati duɗal jaaɓi haaɗtirde karallaagal to diiwaan Kwara ngam heɓde tolnooji mum ‘A’.

Monsurat waɗii dumunna juutɗo e nder departemaa konte e nder fedde ƴellitaare jawdi to diiwaan Oyo (hannde ko fedde koɗki) to Bodija Ibadan, to diiwaan Oyo hade mum yahde Angalteer e hitaande 1979.

Angalteer
Sunmonu janngi janngirde sariya Holborn ngam heɓde LL.B. Ndeen o yahii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Londres ngam waɗde kursus ngam heɓde seedantaagal naatde e duɗal jaaɓi haaɗtirde binnditagol e njuɓɓudi. Caggal ɗuum o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Lewisham ngam janngude ko fayti e njulaagu e njuɓɓudi.

Caggal nde o timmini jaŋde makko, o golliima seeɗa e Banke ngenndiijo biyeteeɗo Westminster Bank (NatWest) hade makko waɗde golle e laamu leydi Angalteer. Ko ɗoon o golli e nder fedde toppitiinde keeri leydi Angalteer (UKBA), ɗo o golli ko ina ɓura duuɓi 20.

Nde o woni haa UKBA, Monsurat janngi janngirde feere-feere dow hukuumaaji pamari, nden o ɗon nder Naajeeriya'en arande'en hokkaama "clearance kisal ɓurduɗum" nder laamu Biritaniya.

Sunmonu ƴetti darnde e nder laamu Angalteer, heɓi jappeere mawnde, hade mum yaltude e hitaande 2011 ngam tawtoreede jooɗorde e nder suudu sarɗiiji leydi Oyo, caggal ɗuum o wonti hooreejo leydi.

Oyo State Suudu Assemblée
Ñalnde 26 abriil 2011, Monsurat Sunmonu haɓaama e dow laylaytol renndo (ACN) ngam heɓde jooɗorde Oyo Fuɗnaange e Oyo Hirnaange e nder suudu sarɗiiji.E dañde nafoore e 25 091 woote, o dañii woote ɗee, o dañii denndaangal 20 Warduuji gonɗi e nder diiwaan makko, o ɓuri Moroof Atilola, gardinooɗo lannda Demokaraasi Leñol (PDP) e oon sahaa, mo dañii 10 949 woote ; Kanndidaa lannda Accord (Niiseer) (Accord) Muideen Olagunju heɓi 10 636 woote e kanndidaa MPPP Bimbo Aleshinloye 2 274 woote. Woɗɓe kanndidaaji ɗin woni Saheed Adejare mo CPC heɓi 756, Adetokunbo Ajayi mo NCP heɓi 297, Olaniran Abiodun mo lannda Labour heɓi 46 e Awesu Tsaiwo mo ANPP heɓi 43 woote.

Ndeen Monsurat Sunmonu toɗɗaama yo won hooreejo suudu sarɗiiji e udditgol mum ñalnde 10 suwee 2011 ; o wonti debbo gadano hooreejo leydi e nder daartol suudu sarɗiiji leydi Oyo. Koolaaɗo kuuɓal suudu sarɗiiji leydi Oyo e udditgol mum ko 13 terɗe fedde Action Congress (ACN), 12 terɗe lannda yimɓe (PDP) e 7 terɗe lannda Accord (Nijeria).

E gardagol Sunmonu suudu sarɗiiji e nder totem ƴeewtiima 85 kuule e nder duuɓi 4 : e kuule 8 e daawal janngugol 1, kuule 16 e daawal janngugol ɗiɗaɓal e 61 kuule ƴettaaɗe e sariya. Suudu nduu jaɓii kuule terɗe laamu nguu e kuule terɗe laamu nguu ngam rokkude sarɗiiji golle e golle laamu nguu. 387 Kuulal kadi ƴettaa ngam wasiyaade junngo Executif e politik.

Sunmonu woni hooreejo arandeejo nder Asamblee lesdi Oyo ngam huuwtinirgo manngu laamu timmuɗum e ko ta'aaka bana hooreejo. Sunmonu teddinaama bana gooto nder rewɓe ardiiɓe lesdi Naajeeriya.

## Ndimaagu
Bana Hooreejo, Sunmonu ardii suudu joonde diidaaɗi lesdi Oyo ngam hoosugo wayluki dookaaji lesdi Naajeeriya ngam tabitinki ndimu ceede ngam suudu joonde diidaaɗi lesdi e laamuuji lesdi. Ammaa haa lesdi Naajeeriya, waylugo dookaaji lesdi ndin ɗon mari haaje ƴamɗe nder 2/3 nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya 36 nden tokki jaɓugo hooreejo lesdi. Hay so tawii waylooji ɗii mbaɗaama e nder 2/3 e nder 36 Asaambeleeji leydi Najeriya, ɗi keɓaani jaɓgol hooreejo leydi ndi, hono Goodluck Jonathan.

## Koolol Haalooɓe Lesdi Naajeeriya
E lewru mee 2012, Sunmonu suɓaama ngam wonde cukko hooreejo kawtal hooreejo leydi Naajeeriya, kawtal ngal hawti bee hooreeɓe 36 ɓe lomtotoo kala diiwal nder kawtal lesdi Naajeeriya .

Ko kanko woni hooreejo gadano e nder daartol diiwaan Oyo jooɗiiɗo e kawtal hooreejo leydi.

## Asaambele ngenndi
Ñalnde 28 marse 2015, Sunmonu haɓaama e jooɗorde senateeruuji diiwaan Oyo hakkundeejo e dow laylaytol Kongres (APC) o heɓi nafoore e 105 378 woote, o ardii Luqman O. Ilaka mo kanndidaa Accord (Niiseer) (Accord) e 84 675 woote Adeseun e 44 045 woote. Kanndidaaji goɗɗi e woote ɗe ko Elijah Abiala mo lannda Labour heɓi 27 490, Caleb Oyelese mo lannda Sosiyaal Demokaraasi (SDP) heɓi 7 362 e Olusegun Ogunyemi mo DPP heɓi 1 343.

Sunmonu woni debbo senateer gadano lomtotooɗo diiwaan Oyo e nder suudu sarɗiiji toowndu e nder suudu sarɗiiji leydi ndi.

Ñalnde 24 sulyee 2018, Sunmonu ummii e fedde wiyeteende APC, fayti e fedde wiyeteende ADC (ADC) .

Safaara Doole E Ñawɓe E Ngonka Caɗtuka

Ñalnde 15 noowammbar 2016, Sunmonu ƴetti Motion e nder batu Senaa ina ɗaɓɓi e laamu nguu nde yamirta opitaaluuji laamu e duɗe safaara ngam safrude ñawɓe aksidaaji e warngooji ɗii ɗoon e ɗoon e ittude birooji kaayitaaji ko wayi no ciimtol polis e keɓe yoɓde njoɓdi safaara. Motion man hoosaama nden o jaɓaama bana kuugal, ngal jaɓaama kala janngirde nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndiin e nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndin, ngal jaɓaama wakkatiire woore nyande 11 lewru juko hitaande 2017.Bill man ɗon siyna ɗum nder kuugal hooreejo lesdi Muhammadu Buhari nder lewru Duujal 2017.

## Hakkeeji rewɓe
To suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, Sunmonu ɗon nodda noddaango maako ngam heɓugo hakkeeji rewɓe nder leydi Naajeeriya. O teskiima e ballal makko e #GenderEqualityBill, o heewi noddude ko gollondiral hakkunde lanndaaji ngam heɓde Bill oo.

## Haɓde e njulaagu
Sunmonu tawtoraama batuuji nder lesdi Naajeeriya e yaasi lesdi Naajeeriya dow ko laarani hukuumaaji pamari e no ɗum haɓata.E nder kuugal maako ngal hooreejo komitiiru Senaa dow kuuɗe yaasi, o wolwi dow no o tammi laawol mawngol ngam haɓuki hukuumaaji pamari woni hoosugo laawol ɗuuɗngol ngam hukuumaaji pamari ɗin waawa suuɗugo.

## Resooji durngol
Sunmonu hokki daande maako ngam luulndaaki #GrazingReserveBill.Sunmonu ɗon wi'a nder jaayndeeji dow Bill man waawan bonnugo yimɓe maako, nden o wi'i ngam ɗum kuugal, remooɓe jawdi ɗon mari haaje soodugo lesdi, ɓe hokkata lesdi ndi'i bee ceede laamu.1Waylo-waylo weeyo

Sunmonu anndinaama ngam noddaango maako ngam Naajeeriya usta limngal limngal limngal limngal limngal limngal limngal limngal yimɓe. O jeyaa ko e delegaasiyoŋ tawtoraaɗo #COP21 taariindi to Pari, Farayse, ɗo ko adii fof leyɗeele ɗee ciifi nanondiral taariindi ngam ustude CO2 ko adii 2020.

## Jaangirde
E nder yeewtere bidsee 2016, Sunmonu yamiri laamu nguu yo ɓeydu njoɓdi mum e nder koleeji karallaagal. O wiyi ina luulndii pinal ustude almudɓe fof e duɗe jaaɓi haaɗtirde, e wiyde makko, yo ɓe mbaɗtu heen ngalu keewngu e nder duɗe jaaɓi haaɗtirde karallaagal ngam udditde nokku keso e nder gollorɗe e wallitde ustude ŋakkeende golle. O noddi kadi ɓeydugol dokkal ngal kolleeji karallaagal e nder diiwaan makko senaa.

### Koɗkiiji
Laawol mawngol Oyo-Ogbomosho

Sunmonu ina haali no feewi e bonnugol e timminde laawol mawngol Ibadan-Ilorin, ngol kontaraaji ndokkaa e hitaande 1999. Laawol ngol feccii ko e fasaadeeji 3 : Ibadan-Oyo, Oyo-Ogbomosho e Ogbomosho-Ilorin, tawi ko aksiyoŋ Oyo-Ogbomosho tan timmaani. Ñalnde 4 lewru bowte hitaande 2015, Sunmonu wonnoo ko e ballondiral e motion mo Sen. Dino Melaye ƴetti ngam haɓaade ngonka bonka e laabi keewɗi e nder leydi Najeriya, ɗi Oyo-Ogbomosho haali heen teeŋti noon. 

O hollitaama o hawri e kontiraat oo e toppitiiɓe laamu nguu ngam ƴeewde so tawii laawol ngol ina timmi. Laawol ngol nasti nder budget lesdi 2016 bee 6 Billion Naira budget ngam fuɗɗaago kuuɗe. Sunmonu hollitii fuɗɗoraade golle ñalnde 22 lewru bowte hitaande 2016, fotde hitaande 1 caggal nde o diwti eɓɓaande ndee e dow suudu Senaa tawi Sen. Kabiru Gaya (Hooreejo, Goomu Senaa ko faati e Golle) ina siftina ɗum wonde "Senaateer Sunmonu wonnoo ko e daande Senaa ko e roaccoda en to goomu nguu". Daɗndu nduu addani Executif waɗde e yeeso yimɓe fof ngam timminde laawol ngol hade Njuɓɓudi ndii joofde.

## Laawol mawngol Ibadan-Ife
Sunmonu yilliima to aksiyoŋ Adegbayi to laawol Ibadan-Ife ɗo laawol ngol bonni no feewi. O hollitaama ɗoon e ɗoon o noddi gardiiɗo sosiyatee mo o fotnoo waɗde golle ɗee, e nder lewru 1, nokku ɗo laawol mawngol ngol woni ɗoo feewnaama.

## Tuugnorgal