Masjid al-Dirar

Ruppitgol walla wulgol **juulirde Dirar** (aarabeere: مسجد الضرار), walla Juulirde Luulndo, ina haalee e nder Quraana. Masjid al-Dirar ko juulirde Madiin mahaande sara juulirde Quba, nde annabi lislaam Muhammadu jaɓi e fuɗɗoode kono caggal ɗuum o yani nde o arti e Expedition to Tabouk (nde waɗi ko e lewru Oktoobar 630 caggal Iisaa[1]). E nder daartol mawngol ngol ko ɓuri heewde e annduɓe ɓee kaali, jumaa oo ko naafigeeji 12 (munafiqeen) mahi ɗum e dow yamiroore Abuu Amiir al-Rahib ; Hanif mo sali noddaango Muhammadu e nder Lislaam, o haɓi e Makka ɓe ngonaa juulɓe ngam haɓaade Lislaam e nder wolde Uhud.[2] Abuu Amir ina wiyee wonde ina ɗaɓɓi e yimɓe mum nde mbaɗtata hakkillaaji mum en e peewnugol kala ko mbaawi e doole e kaɓirɗe no o fodirnoo e no o holliri ɓe wonde maa o ardo konu, tawa ina wallita Heraclius, ngam haɓde e Muhammadu e wondiiɓe mum, e foolde nulal makko e riiwtude mo e Madiina.[3] Ahmad ibn Yahya al-Baladhuri kadi ina haala wonde worɓe ɓee, mahnooɓe jumaa Al-Dirar "ngam bonnude e ngam fenaande e seerndude Goonɗinɓe" njaɓaani juulde e nder jumaa Quba ɓe mbiyi ko jumaa oo mahiraa ko e nokku ɗo puccu meeɗnoo ina haɓɓaa.[4]

Muhammadu feewni hoore mum ngam yahde Juulirde, hade mum haɗeede e wahyu ko fayti e naafigaagal e bonannde mahooɓe Juulirde ndee[5].

Nde o anndi ɓeeɗoo worɓe ko naafigeeji (munafiqeen) ina njogii miijooji cuuɗiiɗi ngam mahde juulirde Al-Dirar, o yamiri yimɓe makko yo ngurtu nde.[3][6]

E fawaade e aadaaji lislaam, Muhammadu naamnaama yo ardo juulde toon kono o heɓi wahyu (ina haalee e aayeeji Qur’aana 9:107 e 9:110[7][8][9]) ko ɗum waɗi juulirde ndee yani e yiite. Gila ndeen, nde anndiranoo ko Juulirde Luulndo.

## Konte
Abuu Amiir ar- Rahib ko hanif.[10][11] O yiɗaa Muhammadu, ina wiyee o haɓii e wolde Badr. O yiɗi ko o riiwee Madiina, Lislaam momtee. Kadi o hawtidi e Qurays en ngam haɓde e juulɗo e wolde Uhuud. Majority wi'i Abu Amir ƴami laamiiɗo Byzantine ballal dow Muhammadu. Munaafiq e gaño Lislaam biyeteeɗo Abdu Allaah bun Ubayy ko ɓiyiiko gorko. Abu Amir maayi ko e hitaande 9H walla 10H e nder limlebbi lislaam e nder galle laamorɗo Heraklius.[12]

Ibnu Kathir siftinii e nder Tafsir mum wonde Abuu Amir Ar-Rahib (monk Kerecee’en) wiyiino won e Ansaruuji juulɓe ɓe ngonaa weltaare ngam mahde juulirde ndee. Abu Amir ina wiyee won e yim6e wonde maa o yah to laamcfo (Cesar) laamu Bizantiin, o arta e soldatee6e Room, ngam riiwtude Muhammadu.[7]

E wiyde Ar-Rahīq al-Makhtum (nektar siilaaɗo), nguurndam lislaam hannde mo Muhammadu winndi, binndoowo juulɗo indiyanke biyeteeɗo Saif ur-Rahman Mubarakpuri, juulirde wiyeteende Juulirde-e-Darar (juulirde bonnde) ko... Munaafiik (naafigeeji). Nde juulirde ndee timmi, tagooɓe ɓee ɓadtii Muhammadu, mbiyi mo yo juulto e nder mayre. Kono Muhammadu jokki ɗaɓɓaande ndee haa o arti e wolde Tabuk. E nder "Wahyu Alla", Muhammadu anndinaama wonde Juulirde ndee ina ƴellita geɗe luulndiiɗe Lislaam. Nii woni, nde Muhammadu warti Tabuk, o neldi fedde haɓooɓe juulɓe ngam ustude juulirde ndee.[9]

Ahmadu bun Yahya al-Baladuuri siftinii ɗum kadi. O wiyi jumaa oo ko won worɓe salii juulde to jumaa Masjid Al-Quba nde tawnoo ko e nokku ɗo puccu haɓɓaa. Ko wonaa ɗuum ɓe mbiyi maa ɓe mbaɗ juulirde woɗnde haa Abu Amir waawa ardaade golle ɗee e nder mayre. Kono Abu Amir naatnaani diine lislaam, o yalti Madiina, o naati e diine kerecee en. Banu Amir ibn Awf mahii juulirde Al-Quba, Muhammadu ardii juulde nder mayre, kono lenyol banndiraa6e, Banu Ghan ibn Auf ina jeertina kadi ina njicfi Muhammadu juula e nder Juulirde, 6e mbiyi kadi wonde: “Abuu Amir ina waawi yawtude.” ɗoo e laawol mum ummoraade Siri, e ardaade en e duwaawu"[4] Muhammadu feewnitii hoore mum ngam yahde juulirde, hade mum haɗeede e wahyu ko fayti e naafigaagal e bonannde mahooɓe juulirde ndee[5].

Wuro juulirde Dirar

Detaayuuji ɓuuɓɗi ɗii

Nde Muhammadu warti diga Tabuk, julbe ndarni haa Dhu Awan. Won e juulɓe mahii juulirde ndee ina mbiya ko ngam ñawɓe e waasɓe, kono nde tawnoo Muhammadu ina sikki ko juulirde luulndo, o neldi harbiyankooɓe juulɓe ngam ustude nde. Worɓe ɓee naati jumaa oo, ɓe mberli ɗum e yimɓe mum e nder mum, "yimɓe ɓee ndogi e mum".[13]

## Hiisiwal e miijooji ko faati e ɓuuɓri
Ismaa’il Qurban Husayn (firoore Tabari, deftere 9, Duu6i cakkitiicfi annabi) ina teskaa e wiyde e nder 426, wonde yim6e 6ee ina "ina gasa tawa" ina njokkondiri e yicf6e warde Muhammadu e nder wolde Tabuk, kono ko Tabari e hoore mum waɗaani oon wiyde.[14]

William Muir siftinii wonde Muhammadu ina sikki juulirde nde mahaa ko ngam waɗde luural hakkunde juulɓe e ruttaade e yimɓe e juulirde woɗnde to Quba[8] woni juulirde al-Quba, woni juulirde adannde wonnde built ko juulɓe.[15]

Muhammadu ibnu Abdu al-Wahhab at-Tamimi siftinii e nder deftere juutnde e nguurndam Ibnu Qayyim Al-Jawziyya e nder nguurndam Muhammadu (ina wiyee Zad al-Ma’ad), wonde yimve wuro ngo ina ndaara no juulirde ndee yanirta, kanko ne huutoriima ndee hiirde ngam rokkude janngirɗe ngam hollirde ko o goongɗini wonde ustude yimɓe bakkaat ina jaɓee e nder Lislaam.[16]

## Iwdiiji lislaam
Ndee winndannde tuugnii ko no feewi e tuugnorgal iwdiiji adanɗi. Tiiɗno, moƴƴin ndee winndannde e ɓeydude heen lowre ɗiɗmere walla tataɓere.

Yiytu iwdiiji: "Fuɗɗude Masjid al-Dirar" – jeewte · jaayɗe · defte · ganndo · JSTOR (Mars 2016) (Jaŋngu no e ndeer nde ittata ndeeɗoo mesaas)

## Iwdiiji adanɗi
Kewu nguu ina haalee e Quraan aaye 9:107, aaye oo wiyi:

Kadi won waɗooɓe juulirde e laawol bonngol e jeddi - ngam seerndude Goonɗinɓe - e ngam heblude gooto haɓantooɗo Alla e Nulaaɗo mum ko adii. Maa ɓe hunoro wonde anniya maɓɓe wonaa ko moƴƴi; Kono Alla ina anndi wonde ko fenaande. [Quraan 9:107].

Firo ganndo juulɗo biyeteeɗo Ibnu Kathir e ngolɗoo aaye ko nii siforii:

(So ​​en ngartii e yahdu men, so Alla jaɓii.) Nde nelaaɗo Alla arti e Tabuk, ina woɗɗi Al-Madinah ko ina wona balɗe wootere walla ɗiɗi, Jibril jippii e makko ina addana mo kabaaru ko fayti e Masjid Ad-Dirar e... keefeere e peccitagol hakkunde gooŋɗinɓe, wonnooɓe e juulirde Quba’ (nde mahiraa ko e dewal gila ñalawma gadano), ndeen juulirde Ad-Dirar fotnoo yettaade. Ko ɗum waɗi Nelaaɗo Alla neldi won e yimɓe to Masjid Ad-Dirar ngam jippinde ɗum ko adii nde o yettotoo Al-Madiina. Ali bin Abi Talhah hollitii wonde Ibnu Abbaas wiyi e ndee Aaya (9:107), “Ko ɓe yoga e yimɓe Ansar en ɓe Abuu Amir wiyi ɓe, ‘Mah juulirde, peewnu ko mbaawɗaa fof e doole e kaɓirɗe, ngam Miɗo yaha to Sesaar, laamɗo Room, ngam addude soldateeɓe Room ɓe mi riiwta Muhammadu e wondiiɓe mum. Nde ɓe mahi juulirde maɓɓe, ɓe njahi to Nelaaɗo, ɓe mbiyi mo, “Min timminii mahde juulirde amen, min njiɗi ko a juula e nder mayre, a ñaagoo Alla ngam barke mum [Tafsir ibn Kathir on 9:107].[ 7]

## Kewu nguu ko ganndo juulɗo biyeteeɗo Tabari siftini ɗum nii:
"Nelaaɗo Alla yahri haa o darii e Dhu Awan, wuro ngo waktu gooto e yahdu ñalawma ummoraade Madiina. Yimɓe mahnooɓe Juulirde Dissent (masjid al-dirar) ngariino e makko nde o woni e feewnude Tabuk ɓe mbiyi, ' Yaa Nelaaɗo, min mbaɗii juulirde ñawɓe e waasɓe e jammaaji toɓo e nguleeki, min njiɗi ko njilloɗaa min, njuula min e nder mayre.' [Nelaaɗo] wiyi wonde omo woni e yahde, omo wondi e caɗeele, walla konnguɗi e ɗuum, so o artii, so Alla jaɓii, o ara e maɓɓe, o duwanoo ɓe e nder maggal So o dartiima Dhu Awan, kabaaru jumaa oo arii e makko, o noddi Maalik b , banndiraaɓe Banu al-Ajlan, ɓe mbiyi, "Njahee e ndee juulirde nde joom mum en ngoni tooñanngeeji, ɓe mbonna ɓe, ɓe njalta e yaawre haa ɓe ngarta e Banu Salim b. Leñol al-Dukhshum wiyi Ma’n, “Daɗndu am haa mi addana mi yiite e nder leñol am, o ƴetti lekki paltoor, o huɓɓi ɗum, ɓe ɗiɗo fof ɓe ndogi haa ɓe naati jumaa.” yim6e maggal nder, 6e 6uuccii maggal, 6uu6ni maggal, yim6e 6ee 6uuccii maggal, ko cfuum feeñi e nder Quraan... [Tabari, deftere 9, Duu6i Nelaaɗo, pp. 60–61][17].

## Fuɗɗoode ɗiɗmere
Muhammadu bun Abdul-wahab at-Tamimi (sosɗo dillere wahabiyankoore) siftinii ko ɗoo e nder deftere Ibnu Qayyim Al-Jawziyya juutnde e nguurndam Muhammadu (innde mum Zad al-Ma’ad), ko fayti e ndee hiirde :

En keɓii kadi e ndee ɗoo daartol jaɓgol wullitaade nokkuuji bakkaat e ɗooftaare, hono no Nelaaɗo wulliri Masjid Ad-Dirar (Juulirde Harm); kadi ina haani e Imaam halkude nde, tawa ko e ruttaade nde walla e ustude nde, walla e waylude mbaadi mayre e waylude golle mayre.

So tawii noon ko noon woniri e juulirde Ad- Dirar, ndeen noon, nokkuuji ɗo shirk waɗetee ɗii, ina poti e daliilu ɓurɗo heewde, bonneede kadi ko noon kadi cuuɗi njulaagu diineeji e waɗooɓe golle bonɗe; Umar yani wuro ngoo fof ngo diine yeeyetenoo. Kadi o yani e galle laamorɗo Sa’d nde o seerti e mayre e yimɓe ɓee kadi annabi oo anniyaaki yani e galleeji ɓe tawtortaako juulde jumaa walla juulde jamaanu; ko haɗi mo tan ko tawtoreede heen yimɓe ɓe ɗum farlinaaka...

[Zaad al Ma’ad, Ibnu Qayyim Al-Jawziyya, 429, ina toɗɗii].

[18]

## Ƴeew kadi
Juulirde

## Tuugnorgal

# *Hawaare, Mosab (2010). Jahgol Annabaagal; Ñalɗi Jam e Hare (Aarabeere). Islamic Book Trust.Tesko: Deftere nde ina waɗi doggol hareeji Muhammadu e ɗemngal Arab, firo Engele ina woodi here, e arsiif hello ɗoo*
# *Usmaan, Gaada. "Aarabeeɓe ko adii Lislaam tuubiiɓe e diine kerecee en to Makka e Madiina: wiɗto e iwdiiji aarabeeɓe" (PDF). Archive from the original (PDF) le 11 octobre 2012. Recupéré 3 juillet 2011. Abuu Amir ummiima Madiina e hitaande 3 hijriya, caggal nde o naati kadi e Quraysh ngam haɓde e juulɓe, oo sahaa ko e wolde Uhud*
# *Kaatir, Ibn. "Juulirde Ad-Dirar e Juulirde At-Taqwa". Tafsir Ibnu Kaasir. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 24 suwee 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 suwee 2011.*
# *al-Baladuuri, Ahmadu bun Yahya (30 mars 2011). Iwdi Dowla Islaamiyankeewo. Kosimo ɓooyɗo. pp. 16-17. .*
# *Joorji Sale (1850). Qur’aana, ko heewi wiyeede ko Alcoran Mohammed : firtaama e ɗemngal Engele ɗoon e ɗoon e ɗemngal aarabeeɓe asliwal, tawa ina waɗi binndanɗe firooji ƴettaaɗe e firooji ɓurɗi jaɓeede, tawi ko yeewtere adannde. Wiliyam Tegg. p. 162. Ƴeew nate S, baylaaɗe kadi e hitaande 2009, BiblioBazaar*
# *Tabari, Al (25 suwee 1990), Duuɓi cakkitiiɗi Annabi, firo mum ko Ismaa’il Qurban Husayn, jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde New York, p. 60,  Ƴeew teskorde 425*
# *Rahmaan al Mubaarakpuri, Saifur (2003). Tafsir bun Katir(ko juuti). Darussalaam. p. 515. . ƴeew kadi Tafsir ibn Kathir, 9:107, binndol e internet Ɓooygol 24 suwee 2015 to masiŋ Wayback*
# *Muir, Wiliyam (10 ut 2003). Nguurndam Mahomet. Koolol Kessinger p. 462. .*
# *Rahmaan al-Mubaarakpuri, Saifur (2005), Nektar siilaaɗo, Binndanɗe Darussalaam, p. 273, *
# *Karaemer, Joel L. (1992). Janngirɗe fuɗnaange Israayiil, deftere 12. BRILL. p. 42. .*
# *Baynes, Ensiklopediya Biritanik: saggitorde naalankaagal, gannde, e binndol kuuɓtodinngol, p. 457*
# *Usmaan, Gaada. "Aarabeeɓe ko adii Lislaam tuubiiɓe e diine kerecee en to Makka e Madiina: Wiɗto e iwdiiji aarabeeɓe" (PDF). pp. 72-73. Arsiif ummoraade e asli (PDF) ñalnde 11 oktoobar 2012. Arsiif hello ngoo ina woodi*
# *Jibriyel, Richard A. (2008), Muhammadu, Lislaam gadano mawɗo, jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde Oklahoma, p. 198, *
# *Tabari, Al (25 suwee 1990), Duuɓi cakkitiiɗi Annabi, firo mum ko Ismaa’il Qurban Husayn, jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde New York, p. 60, *
# *Juulirde Quba woni juulirde arandeere nder taariiha lislaam*
# *Muhammadu Ibnu ʻAbdul Wahhaab, Imaam (2003). Mukhtaṣar zaad al-ma'ād. Darussalam bayyinoowo Ltd p. 429. Ɗemngal 978-9960897189.*
# *Tabari, Al (25 suwee 1990), Duuɓi cakkitiiɗi Annabi, firo mum ko Ismaa’il Qurban Husayn, jaaynde duɗal jaaɓi haaɗtirde New York, p. 60, *
# *Muhammadu Ibnu ʻAbdul Wahhaab, Imaam (2003). Mukhtaṣar zaad al-ma'ād. Darussalam bayyinoowo Ltd p. 429. Ɗemngal 978-9960897189.*