Buba Galadima

**Buba Galadima ListenR**(jibinaama hitaande 1948) ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, o laati hooreejo lesdi Naajeeriya, lanyol ngol sosaa nder wakkati suɓol lesdi 2011 ngam ardungal hooreejo lesdi Naajeeriya, General Muhammadu Buhari. Ko kanko wonnoo kaalirde lannda Demokaraasi yimɓe.

## Ɓawo
Buba Galadima ko injenieer e golle mum, ko o jaŋnginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, Zaria. O ummorii ko Gashua, to diiwaan Yobe. O tawtoraama batu doosɗe leydi 1994/95. Galadima woni hooreejo hukuuma lesdi Naajeeriya (NMA) diga hitaande 1996 haa 1998.

## Golle politik
Wakkati laamu lesdi Naajeeriya, sosaaɗum nder lewru Mayru hitaande 1999, Galadima laati hooreejo lanyol luutooɓe mawɓe, lanyol yimɓe Naajeeriya fuu (ANPP). E lewru suwee 2002, Galadima yeewtidii e eɓɓaande hooreejo leydi ndii, hono Olusegun Obasanjo, ngam yuɓɓinde laamuuji nokkuuji e nder leydi ndii. O hollii luural lannda makko e ndeen feere. O wiyi wonde Obasanjo, "hooreejo leydi ndii", ina etoo ustude mbayliigu nguu e nder sirlu, rokka guwerneeruuji dowlaaji ɗii hakke toɗɗaade yimɓe ɓe cuɓaaka ngam ardaade laamuuji nokkuuji ɗii, kono kadi ina naatna Asaambeleeji diisnondiral wonande diiwanuuji ɗii, ɗum noon ina usta doole dowlaaji ɗii.

Ñalnde 29 abriil 2004, Galadima nanngaa to Abuja, tawi ko ofiseeji ummoriiɗi e Sarwiis Kisal Dowla (SSS). Amnesty International hollitii sunaare mum e wonde omo waawi torlaade walla bonnude mo. Ko o hooreejo goomu mooɓondiral kawtal lanndaaji siyaasaaku lesdi Naajeeriya (CNPP) Galadima ɗon mari anniya nastugo nder seppooji luutndiiɗi laamu lesdi Naajeeriya ɗin waɗi nyande 3 lewru Mayru haa Abuja e Lagos. O woppitaa ko aldaa e ñaawoore ñalnde 13 lewru Mbooy..

Caggal woote hooreleydaagu ñalnde 21 abriil 2007, Ñaawirde Toownde (Cour Suprême) nanii tuume keewɗe ɗe ngonaa laaɓtuɗe. Galadima, hooreejo kampaañ ngenndiijo mo fedde Buhari (TBO), wi'i lanyol laamu lesdi (PDP) ɗon ƴama Buhari bee haalaaji fenaande dow ko laarani ceede kampaañ maako. O wi'i PDP ɗon mari anniya "ittugo ɓe [ardiiɓe luutooɓe] nder circulation ngam ɓe jokka kuuɗe maɓɓe kalluɗe dow yimɓe Naajeeriya ɓe anndaa".

Nde fitinaaji leƴƴi puɗɗii to Jos, diiwaan Plateau e lewru noowammbar 2008, tawi maayɓe ɓee ɓeydiima fotde 350, Galadima noddii bayyinaango laamu nguu e nder diiwaan hee ngam haɗde warngooji e majjere e juuɗe wuyɓe, ɓe o wiyi ina nanndi e laamu diiwaan oo. TBO noddii yo fedde toppitiinde ko fayti e ñaawoore nde ƴeewto sabaabu kiris oo.E noowammbar 2009, Galadima wiyi wonde so laamu nguu saliima waylude sarwiis kisal leydi (SSS), batte mum ina mbaawi wonde « wooteeji 2011 ɗi mbaylaaki, ɗi ngalaa njiimaandi, ɗi ngalaa ɗo tuugii ». Ɗum fuɗɗiti haala ka hooreejo SSS, Afakiriya Gadzama, haali. SSS nanngi, naamndii Galadima e dow daliilu wonde haala makko ko noddaango ngam waylude doole.

O jeyaa ko e siynuɓe nanondiral jeenay (9) siynuɓe nanondiral kawral hakkunde lanndaaji dawrugol tati ɗi kawri, e fedde wiyeteende All Progressives Grand Alliance (APGA), Kongres ngam Waylo-waylo (CPC), Parti Leƴƴi aajeeriya (ANPP) e Kongres Kuugal Naajeeriya (ACN) ngam sosde Kongres (APC).

E nder yeewtere 2015, Galadima wiyi : "Alaa politik meeɗnooɗo dañde hono musibbaaji ɗi njahru-mi e nder leydi ndii. Mi nanngaama, mi nanngaama, mi ƴaañii fotde laabi 38. Kadi mi meeɗaa waylude, hay e nder ngonkaaji yurmeende hono ɗii, mi dariima e darnde am, mi wonii loyal loyal democrat e honest]1,

Galadima hollitii mettere mum e etaade ustude Kerecee’en worgo ngam jogaade gooto e ardiiɓe Asaambele ngenndi, hono hooreejo suudu sarɗiiji. Haa jooni, terɗe suudu sarɗiiji cuɓii Hon. Yakubu Dogara, mo ardiiɗo diiwal lesdi Bogoro/ Tafawa Balewa haa lesdi Bauchi, bana hooreejo kawtal hoore lesdi 8th. Ardiiɗo CPC

Kongres ngam waylugo yahdu yeeso fuɗɗi diga kawtal Buhari (TBO) ngal Seneraal Muhammadu Buhari, laamiiɗo sooja’en lesdi Naajeeriya, bee soobiraaɓe maako sosi nder hitaande 2006. Caggal nde o woppi ANPP, Buhari felliti wonde omo haani jogaade lowre hesere ngam wallitde njiimaandi makko politik.Kongres ngam Waylo-waylo weeyo waɗii ɗaɓɓaande winnditaade e Komiseer ngenndiijo wooteeji (INEC) ñalnde 26 marse 2009, heɓi jaɓgol e binnditagol laawɗungol ñalnde 28 desaambar 2009.[15] Galadima toɗɗaama tergal e Yiilirde Ngenndiire CPC.

E oktoobar 2010, o tuumi Komiseer ngenndiijo jeytaare woote (INEC) wonde o dañii yiɗde wonde jeytaare tigi rigi. Hawooɓe heen ɓee, ina jeyaa heen CPC e lannda Demokaraasi Leñol (PDP) nanondiriino eɓɓaaɗe huutoraade masiŋaaji baɗeteeɗi ngam winnditaade wootooɓe e jaɓde e nder wooteeji ɗii, ngam waɗde wooteeji ɗii fof e ñalawma gooto, e nawde wooteeji ɗii e lewru abriil tawa waylaaki ñalngu 29 mee. Kono hooreejo INEC, Attahiru Jega, rokki tan ko mbayliigu cakkitiingu nguu ngam jaɓde ɗum e Asaambele ngenndi.

Ñalnde 12 desaambar 2010, o wiyi wonde kala e nder CPC jiɗɗo daranaade woote laamu, yo woppu goomuuji toppitiiɗi lannda kaa. Yimɓe ɓurɓe mawnude ɓe ndartaaki e wooteeji ɗii, maa ƴettu laamu ngam dogginde lannda kaa.Ɗumɗoo ina yahdi e luulndaare makko eɓɓaande nde senaateeruuji e tergal suudu sarɗiiji mbaɗtata otooji mum en terɗe Goomu toppitiingu golle ngenndiije lannda mum en. So tawii o wiyi kuulal ngal ko lanndaaji ɗii tan, wonaa naamnal sariya woote, o miijii wonde kuulal ngal ina waawi wonde ko aldaa e demokaraasi nde tawnoo politikaaji cuɓaaɗi ɗii ƴeewtotoo tan ko nafooje mum en.E lewru Yarkomaa 2011, Galadima suɓaama yo won hooreejo leydi CPC, Tony Momoh woni hooreejo mum.

Caggal woote hooreleydaagu e lewru abriil 2011, Galadima wiyi woote ɗee ko fenaande, CPC jaɓataa njeñtudi ndii so wonaa nde ƴeewndo timmungo waɗaa. INEC anndiniino wonde Goodluck Jonathan mo PDP heɓiino 22 495 187 woote, Muhammadu Buhari mo CPC heɓi tan ko 12 214 853 woote. Woodi fitinaaji nder lesdi Naajeeriya ɓaawo suɓol ngol, maayɓe ɗuuɗɓe. "Coalition du Nord pour la Démocratie et la Justice" hollitii wonde ɓe ɗaɓɓirii ñaawirdu winndereyankooru to La Haye yo ɓe ñaaw Buhari e Galadima ngam ustude warngooji ɗii. CPC kadi ina tuuma Goodluck Jonathan huutoraade fitinaaji ɗii ngam heɓde nafooje politik e CPC.

## Kaaloowo e lannda PDP
E hitaande 2017, o ummiima e PDP, o innitiraa ko gooto e haalooɓe PDP. Ñalnde 24 lewru feebariyee hitaande 2019, waktuuji capanɗe jeegom e nay caggal nde woote hooreleydaagu 2019 mbaɗi, Galadima hollitii e nder laylayti renndo mum wonde Atiku Abubakar heɓiino wooteeji ɗii, hay so tawii noon njeñtudi ndii ina jokki e mooftude e nder Komisariyaa Wootooɓe Leydi ndi.Sabu golle makko, Diiso kampaañ hooreejo leydi (APC) ɗaɓɓiri yo Galadima nannge. Waktuuji seeɗa caggal nde o yaltini wideyoo oo, ina wiyee o nanngaama e juuɗe gollotooɓe kisal maskuuji.

## Tuugnorgal