open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gbolahan Yishawu

**Gbolahan Olusegun Yishawu** (jibinaa ko 8 lewru Duujal hitaande 1967) ko injenieer e politikyanke Najeriya, jooni ko tergal suudu sarɗiiji leydi Lagos, lomtotooɗo diiwaan Eti-Osa II.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Gbolahan Yishawu jibinaa ko ñalnde 8 lewru Duujal hitaande 1967, to duunde Lagos, to diiwaan Lagos.

O fuɗɗii jaŋde makko leslesre ko to A.D.R.A.O. Duɗal hakkunde leyɗeele, duunde Victoria, Lagos. Ngam jaŋde makko hakkundeere, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu, to Lagos, hade makko yahde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Greylands to leydi Angalteer ngam heɓde O-Levels e A-Levels.

O warti lesdi Naajeeriya ngam o janngi haa janngirde mawnde, o nasti jangirde mawnde haa lesdi Naajeeriya, Nsukka, haa o heɓi dipoloma maako haa jangirde mawnde (B.Eng.) nder janngirde elektoronik nder hitaande 1990. Caggal ɗum o heɓi Master of science (M.Sc.) nder janngirde ordinateer haa jaami’aare Lagos.

## Kugal
Ko adii nde o naatata e politik, Yishawu ina joginoo golle maantiniiɗe e nder fannuuji karallaagal e innde. O woniino gardiiɗo gollordu Learning System Ltd, omo jogii humpito mawngo e nder fannu karallaagal kumpital e jokkondiral (ICT).

Jahgol politik Yishawu fuɗɗii ko e tolno laamu nokku, ɗo o woni tergal e Goomu toppitiingu golle laamu nokku Ikoyi/Obalende e hitaande 2003. O woni kadi cukko hooreejo fedde bursiiji e bursiiji ngam oon LCDA gooto e hitaande 2005.

O suɓaama arandeere nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Lagos nder hitaande 2011 ngam o wakilta diiwal Eti-Osa II. O suɓaama kadi e wooteeji garooji ɗii (2015, 2019, e 2023), ɗum noon o jeyaa ko e terɗe raneeɓe Asammbele.

E nder Asaambele 9ɓo, o wonii hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde faggudu e bidsee, ɗo o ardii golle bidsee leydi ndii. Caggal nde o artiraa e Asammbele 10ɓo e hitaande 2023, o toɗɗaa hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam ƴellitde faggudu leydi ndii.

Omo sikkaa ko o ballitooɗo kuule keewɗe baɗɗe faayiida, ina jeyaa heen kuule ngam reende ɓe ngonaa simmeeji e nokkuuji renndo e kuule Rape Victim Shield e Civil Liability Bill.

## Tuugnorgal
Tola Wewe

**Tola Wewe** (jibinaa ko 1959) ko naalanke Niijeernaajo.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Wewe jibinaa ko to Okitipupa, to diiwaan Ondo e hitaande 1959. E hitaande 1983 Wewe heɓi dipoloma mum ko fayti e naalankaagal to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ife (hannde ko duɗal jaaɓi haaɗtirde Obafemi Awolowo). O heɓi dipoloma makko Master e fannuuji ñeeñal Afrik to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan e hitaande 1986..

## Career e style naalankaagal
Wewe jannginii naalankaagal laaɓngal to duɗal jaaɓi haaɗtirde jannginooɓe Igboegunrin to Ondo, o jannginii to duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde Adeyemi, Ondo, o woniino naalanke mawɗo to jaaynde Daily Times of Nigeria, kadi ko gardiiɗo mawɗo galle naalankaagal Signature to Lagos hade makko wontude naalanke golloowo e sahaa timmuɗo e hitaande 1995.

Golle Wewe ɗon heɓa ƴoyre diga wiɗitol jaagorɗo maako dow mask ruuhu ndiyam Ijaw e rento aadaaji Yoruba, taariihaaji e taariihaaji. O jeyaa ko e dille Ona, fedde naalankooɓe, annduɓe e ƴeewooɓe, daraniinde ƴeewtaade, firtude e ƴellitde maandeeji, motiiji e miijooji aadaaji Yoruba.

Ko kanko heewi gollodaade e Nike Davies-Okundaye. Gbolahan Ayoola golliima e nder suudu Wewe. E nder Prof. Moyo Okediji yaltinii deftere 149 kelle, "Yiyngo Tola Wewe" ngam siftorde golle Wewe. Golle Wewe ina njeyaa kadi e nder mooɓondiral naalankaagal jeyaangal e mooɓondiral naalankaagal ɓurngal mawnude e nder leydi Najeriya, hono Yemisi Adedoyin Shyllon.

## Iye Boabo
E hitaande 1989, nate Tola Wewe biyeteeɗe "Iye Boabo" wujjaama wondude e golle goɗɗe e nder suudu naalanke gooto biyeteeɗo Moyo Okediji to duɗal jaaɓi haaɗtirde Obafemi Awolowo, Ile-Ife. Golle naalankaagal wujjaaɗe ɗee ina mbaɗi heen geɗe Kunle Filani e Tunde Nasiru. Gujjugol ngol waɗii duuɓi keewɗi tawa anndaaka sabu ŋakkeende jokkondiral e oon saha. .

E hitaande 2018, "Iye Boabo" ummiima nde Arthouse, galle njulaagu naalankaagal mawngal to Lagos, jokkondiri e Wewe ngam hoolkisaade nate ɗee ngam njulaagu garoowo. Nde o anndi golle makko, Wewe hollitii yiɗde mum anndude hol ko woni mooftuɗo nate ɗee ngam waawde reende geɗe goɗɗe wujjaaɗe. Hay so jokkondiral gadanal waɗii, Arthouse woppii jaabaade, acci ngonka kaa, ɗum addani Wewe ɗaɓɓude wiɗtooji goɗɗi e haala kaa.

## Politik
E hitaande 2009, Wewe toɗɗaama komisariyaajo turism e pinal e nder diiwaan Ondo ngam feccere e njuɓɓudi Olusegun Mimiko.Toɗɗagol makko joofi ko e hitaande 2015 nde o ummii e lannda Demokaraasi Leƴƴi, o naati e lannda luulndo All Progressives Congress o lomtii ɗum ko Femi Adekan6mbi.

## Kollitgol
"Teskorɗe". Koolol nate e pecce terakotaaji kolliraaɗe to galle ñeeñal Nike e hitaande 2010.

Tola wewe" bose fagbemi. Yuɓɓinaama to Galle Duvivier, Pari, Farayse e hitaande 2015.

"Àpéwò: Ɗemɗe Gimɗi e Natal Tolá Wewe". Waɗi ko to Abuja e hitaande 2018.

“Yi’annde Metamodern: Kollitgol golle Tola Wewe”. Waɗi ko to Lagos e hitaande 2022.

"Best de Ife" de Ayoola Mudasiru. Ina heen Kunle Filani, Victor Ekpuk e woɗɓe janngooɓe duɗal naalankaagal Ife. Waɗi ko to Lagos e hitaande 2023.

## Tuugnorgal
Yusuf Abubakar Yusuf

**Yusuf Abubakar Yusuf** (jibinaama 5 lewru Noowammbar 1956) ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, o laati senateer wakiiliijo diiwal senateer Taraba cakaare diga 2015 haa 2023.

Yusuf ɗon mari haaje jooɗorde senateer diiwal Taraba Central nder suɓol senateer lesdi Naajeeriya nder hitaande 2015 dow laylaytol APC. O fooli ɗum ko kanndida PDP mo Bashir Marafa Abba. O hebbinii ñaawoore to ñaawirde woote, o bayyinaa wonde o dañii ñalnde 26 noowammbar 2015, caggal nde ñaawirde woote ndee joofi, Ñaawirde Kuuge Winndereere riiwti Marafa Abba.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
O jibinaa ko Nguroje, o janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello (BSc faggudu, 1980) e duɗal jaaɓi haaɗtirde Angalteer fuɗnaange (MA faggudu, 1983). O woniino jannginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Maiduguri.

## Asamblee ngenndi to Abuja

## Himobe
Bashir Zubairu

**Bashir Zubayru** ko siyaasyanke mo lesdi Naajeeriya. O wonii Wakiiliijo Fedde nde wakiiliijo Birnin-Gwari/Giwa Fedde nde diiwal Kaduna nder Asamblee lesdi 10. O wallitorii kuule 7, o ƴetti kuule keewɗe to Asaambele ngenndi.

## Golle politik
O nasti nder siyaasaaku, o jogi ardiiɗo lesdi Kaduna wakkati laamu Gomna Ahmad Muhammad Makarfi. Darnde makko e nder suudu sarɗiiji leydi ndii ina jeyaa e ko ɓuri teeŋtude e ƴeewtaade golle sarɗiiji leydi ndii e wallitde e ƴellitgol politik to bannge leydi ndii.

O heɓi jooɗorde makko e suudu sarɗiiji leydi ndii e 41 023 woote. O suɓaama e Asaambele ngenndi 10ɓo e hitaande 2023 e les njiimaandi fedde toppitiinde ko fayti e ƴellitaare (APC).

Gaa gaa golle makko politik, Zubairu ina jogii tiitoonde aadaaji Ciroman Birnin Gwari, darnde maantiniinde ardorde e anndinde pinal e nder wuro mawngo Kaduna.

## Tuugnorgal
Jubreel Abdulkareem

**Jubreel Ayodeji Abdulkareem** woni siyaasaajo lesdi Naajeeriya, mo ardiiɗo lesdi Agege 2 haa suudu joonde diidaaɗi lesdi Lagos.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Jubreel Ayodeji Abdulkarim jibinaa ko to Agege, to diiwaan Lagos, to Alhaji e Alhaja Abdul Kariim. O janngi to duɗal leslesal Bishop Oluwole Memorial, to Agege, tuggi 1971 haa 1977. Caggal ɗuum o naati to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lislaam, Markaz Agege, ɗo o timmini jaŋde leslesre e to duɗal jaaɓi haaɗtirde toowngal hakkunde 1977 e hitaande 1984 dipolom bakkaa (BSc) e koperatiif e njuɓɓudi njulaagu tuggi 2005 haa 2008.

## Kugal
Abdulkareem fuɗɗii golle mum ko jannginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Oke‐Ira hade makko yahde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Agidingbi, Ikeja, ɗo o janngini Arab e Islaam gila 1984 haa 1990. Caggal ɗuum o golliima e nder sekteer keeriiɗo, ko adii fof ko gardiiɗo yeeyooɓe, caggal ɗuum ko gardiiɗo hakkunde Draco991.

## Golle politik
Abdulkareem naati politik ko e hitaande 1998. E hitaande 2000, o toɗɗaa gardiiɗo golle cellal e nokkuuji e nder laamu nokku Agege.

O suɓaama hooreejo gollordu diiwaan Agege e hitaande 2008 e les njiimaandi Kongres Action (AC).

E hitaande 2019, o dañii jooɗorde e nder suudu sarɗiiji leydi Lagos ngam lomtaade diiwaan Agege e les njiimaandi lannda Accord (AP), kono caggal ɗuum o yalti.

Caggal mum o suɓaama e hitaande 2023 ngam ardaade diiwaan Agege 2 to suudu sarɗiiji leydi Lagos e les njiimaandi All Progressives Congress.

## Tuugnorgal
Hameed Adewale

**Hameed Adewale** ko siyaasaajo Naajeeriya, o ɗon huuwa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, o wakiiliijo lesdi Agege, lesdi Lagos. O jeyaa ko e fedde wiyeteende APC.

## Kugal
Adewale suɓaama nder suudu sarɗiiji lesdi Naajeeriya nder hitaande 2023. O heɓi jooɗorde diiwaan fedde Agege caggal nde o heɓi 27 445 woote, o fooli luulndo makko ɓurngo ɓadaade, hono Sola Osolana mo lannda Demokaraasi yimɓe (PDP), keɓɗo 13 379 woote..

E nder suudu nduu, o wallitii sariyaaji jowitiiɗi e peewnugol sekteer laamu e eɓɓaaɗe njuɓɓudi ngenndi. O tawtoraama kadi jeewte ko faati e ƴellitaare gollotooɓe e moƴƴitingol njuɓɓudi laamu nder juɓɓule fedde nde.

## Darnde politik
Adewale ina jokki eɓɓooji ngam ɓeydude duuɓi gollotooɓe e cellal ngam haɓaade ŋakkeende golle e nder sekteer o.

## Tuugnorgal
Michael Adeyemo

**Michael Adesina Olusegun Adeyemo** ko awokaajo leydi Naajeeriya, o laati hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Oyo 8th diga hitaande 2011 haa o maayi nder hitaande 2018.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Adeyemo jibinaa ko e hitaande 1971 e nder galle Adeyemo e nder galle Alaarun to Lanlate, to nokku laamu Ibarapa Fuɗnaange to diiwaan Oyo.

O timmini jaŋde makko leslesre to IMG, Oke Ado, Ibadan, caggal ɗuum o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Celestial Church, Oke Ado, Ibadan, ngam jaŋde makko hakkundeere. Adeyemo heɓi dipoloma mum Baccalauréat e njuɓɓudi jaŋde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Port Harcourt hade mum yahde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan (UI), ɗo o heɓi LL.B e sariya.

## Kugal
Adeyemo fuɗɗii golle mum ko e biro awokaaji biyeteeɗo Olujinmi e Akeredolu, to Ibadan, ɗo o woni awokaaji. Caggal duuɓi keewɗi e golle sariya, o naati e politik. He died while being transported to Jericho Specialist Hospital, Ibadan.

Golle makko politik puɗɗii ko e hitaande 2007. E hitaande 2011, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi Oyo ngam lomtaade diiwaan Ibarapa Fuɗnaange. E nder Asaambele 7ɓo, o woniino cukko hooreejo fedde nde, o woniino tergal goomuuji baɗɗiiɗi e peccugol kaalis, golle e yah-ngartaa, ndema, njulaagu e njulaagu, appropriation, e kaalis laamu. E hitaande 2015, o toɗɗaa hooreejo asaambele. Adeyemo ina jokkondiri e fedde toppitiinde ko fayti e ƴellitaare (APC–Diiwaan Fuɗnaange Ibarapa).

O nasti kadi nder kawtal awokaaji lesdi Naajeeriya (NBA), o huwi nder goomu hukuumaaji pamari lesdi Ibadan bana limngal hukuumaaji rento e balloowo Sekereteer. O jeyaa kadi ko e Fedde Adunaare Awokaaji (IBA).

## Wade
Adeyemo sankii ko ñalnde alet 27 abriil 2018, tawi ina yahra e duuɓi 47, caggal rafi ɓernde 
O maayi ko nde o nawtaa to opitaal keeriiɗo Jericho, to wuro Ibadan. Wirwirnde makko waɗi ko e wuro makko Lanlate to Ibarapa Fuɗnaange, to diiwaan Oyo.

## Tuugnorgal
Kalungu

**Kalungu** ko wuro wonngo e diiwaan hakkundeejo leydi Uganndaa. Ko ɗum nokku mawɗo kominaaji, njuɓɓudi, e njulaagu e nder diiwaan Kalungu.

## Wakere
Kalungu ina woɗɗi ko ina tolnoo e kilooji 21 (13 mi), e laawol, to fuɗnaange-rewo Masaka, wuro ɓurngo mawnude e nder diiwaan hee. Ɗum ko hedde 130 kiloomeeteer (81 mi), e laawol, fuɗnaange-rewo Kampala, laamorgo leydi Uganndaa e wuro mum ɓurngo mawnude. Koɗki wuro ngoo ko 00 10 05S, 31 45 36E (Njaajeendi:-0,1680; Njuuteeki:31,7600).

## Maandeeji leydi

#### Maandeeji nder wuro ngoo walla saraaji mum ina njeyaa heen :
birooji Diiso wuro Kalungu

gardiiɗo njuɓɓudi diiwaan Kalungu

Luumo hakkundeejo Kalungu

## Jokkondire yaajɗe

## Portal humpito diiwaan Kalungu

## Ƴeew kadi
Ladde Wiktooriya

Maayo Katonga

Opitaaluuji to leydi Uganndaa

Tuugnorgal
Tolani Sule Akibu

**Tolani Sule** ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, ardiiɗo janngirde, jooni o woni hooreejo janngirde mawnde haa lesdi Lagos.

## Kugal
Akibu ko adii ɗuum wonnoo ko gardiiɗo jaŋde ngam laamu nokku Ojo, kadi o wonnoo ko tergal e fedde toppitiinde ko fayti e jaŋde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Lagos State (LASU).

Akibu woni tergal kawtal hooreejo lesdi (APC) nder jiha Lagos, nden o laati cukko hooreejo kawtal hooreejo lesdi APC ngam hukuumaaji pamari ɗi lesdi Lagos Hirnaange II. O huniima hooreejo jaŋde toownde, diiwaan Lagos, e juuɗe guwerneer Babajide Sanwo-Olu e lewru suwee 2023.

## Tuugnorgal
Godwin Abbe

**Godwin Osagie Abbe** (10 lewru Yarkomaa 1949 – 21 lewru Duujal 2024) ko Seneraal mawɗo konu leydi Najeriya, o woniino jaagorgal ko feewti e ndeenka leydi ndii gila 2009 haa 2010. O woniino kadi jaagorgal nder leydi ndii gila 2007 haa 2009..

## Golle konu
Godwin Abbe naati konu nder hitaande 1967 bana privé, o hokkaama lietnaa ɗiɗaɓo nder lewru juko hitaande 1968, o heɓi kuugal kolonel nder hitaande 1986. O huutini wakkati konu lesdi Naajeeriya. O heɓi dipolomaaji makko caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde Obafemi Awolowo (OAU), Ile-Ife. O woniino kadi jannginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu Amerik to Fort Benning, to Georgia, to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu Ganaa e to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal jaŋde politik e peeje, to Kuru. O woniino guwerneer konu diiwaan Akwa Ibom e hitaande 1988-1990) e diiwaan Rivers (1990-1991). Abbe ndeen wonti ofisee mawɗo komannda (GOC) Division 2 konu leydi Najeriya; Komanda, Komanda janngingol e jaŋde (TRADOC) e Komanda, Koolaaɗo kuuɓal konu ngenndi. O woppi golle ko e hitaande 1999 e darnde seneraal mawɗo.

## Politiyanke
Caggal nde o yalti konu, Godwin Abbe naati lannda Demokaraasi yimɓe e hitaande 1999, o wonti hooreejo lannda ka to diiwaan Edo.

## Jaagorgal nder leydi
Hooreejo leydi Angalteer, hono Umaru Yar'Adua, toɗɗiima Godwin Abbe jaagorde nder leydi ñalnde 26 sulyee 2007. E nder batu hooreeɓe laamuuji Commonwealth to Kampala, Uganndaa, e lewru noowammbar 2007, Abbe hawri e gardiiɗo jaagorɗe leydi Angalteer, hono Gordon Brown, o naamndii ballal ngam ƴellitde polis, tawi ina wondi e caɗeele heblo e ŋakkeende kuutorɗe golle baawɗe wonde. Ko o jaagorde nder leydi, Godwin Abbe wonnoo ko hooreejo goomu wasiyaaji ngam yaafuya wonande jom en kaɓirɗe e nder diiwaan Niiseer, ko ɗum huunde himmunde ngam moƴƴinde yaltinnde petroŋ e gaas. Ɓooytaani, o toɗɗaa jaagorde ndeenka, darnde tiiɗnde e yuɓɓinde yaafuya oo.

## Jaagorgal ko feewti e ndeenka
E lewru suwee 2009, Abbe wiyi wonde yaafuya oo haɗataa gollotooɓe kisal ɓee yahde caggal jom en petroŋ en ɓe ngonaa laamuyankooɓe, ɓe o wiyi maa ɓe mbaɗtu añɓe dowla oo.

E lewru oktoobar 2009, nde o haaldata e militeer en Delta Niiseer jaɓnooɓe yaafuya laamu nguu, Abbe rokki ɗum en jamirooje wonde maa ɓe ndartine, ɓe ngartira ɗum en, ɓe mballa ɗum en e kala fannu ngam waawde jogaade koye mum en e nguurndam.

## Wade
Abbe sankii ko ñalnde 21 desaambar 2024, tawi ina yahra e duuɓi 75.

## Himobe
Yahaya Abdulkarim

Malam Yahaya AbdulkarimListenR (jibinaa ko 21 lewru bowte hitaande 1944) ko neɗɗo dawruɗo leydi Najeriya, wonnooɗo guwerneer diiwaan Sokoto, hakkunde lewru Yarkomaa 1992 e lewru Noowammbar 1993, e sahaa nde Seneraal Ibraahiima Babangida yiɗi waylude laamu demokaraasi. Caggal nde o arti e demokaraasi e hitaande 1999, o wonti laamu e nder diiwaan Zamfara, e nder lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP), o golliima seeɗa e kabine hooreejo leydi Olusegun Obasanj

Fuɗɗoode golle
Yahaya Abdulkarim jibinaa ko ñalnde 21 ut hitaande 1944 to Talata Mafara, diiwaan Zamfara. Baaba makko ko ofisee laamu Native Authority.O naati e golle laamu diiwaan Fuɗnaange-rewo ngam wonde jannginoowo, o waɗii golle keewɗe hade makko woppude golle e hitaande 1989, o woniino Direkteer-General to Ministeer Budget e Peewnugol Faggudu diiwaan Sokoto..

Gomnajo lesdi Sokoto
Abdulkarim suɓaama guwerneer diiwal Sokoto, lesdi Naajeeriya nder lewru Yarkomaa 1992, o wakiili kawtal lesdi Naajeeriya (NRC). O yaltinaa e laamu e lewru noowammbar 1993 e laamu konu Seneraal Sani Abacha.E nder laamu maako, o ɗon mari haaje Attahiru Bafarawa, hooreejo lanyol NRC nder jiha kan. Feere ndee jokki, nde Bafarawa wonti guwerneer diiwaan Sokoto e hitaande 1999, o rewi e politik yejjiteede e kala laabi e mahaaɗe ɗe laamu Abdulkarim mahi. E hitaande 1992, Abdulkarim siifondiri e kuulal sosngal duɗal jaaɓi haaɗtirde Talata Mafara, caggal ɗuum innitiraa duɗal jaaɓi haaɗtirde Abdu Gusau..

## Caggal golle
E lewru suwee 2002, Abdulkarim toɗɗaama e goomu leslesu Komiseer ƴellitaare Delta Niiseer ngam yuurnitaade eɓɓaande ƴellitaare nde miliyaaruuji keewɗi naira, nde fuɗɗii e nder dowlaaji jeenay peewnooji petroŋ ɗii. Abdulkarim toɗɗaama jaagorgal leydi ndii e golle e nder kabine hooreejo leydi Olusegun Obasanjo e lewru sulyee 2005.O lomtii Alhaji Saleh Shehu e ndeeɗoo darnde. E lewru noowammbar 2006, o yaltini peeje ngam yuɓɓinde eɓɓaande yaajnde e yaawnde ngam moƴƴitinde laabi ngam ƴellitde sahaa Natal Nde jaagorgal golle, Adeseye Ogunlewe, woppitaa e lewru marse 2006, o artiraa e jaagorde golle.[citation needed] Caggal ɗuum o waɗtaa e wiɗto Senaa ngam humpitaade golle makko nde o woni e ndeeɗoo biro. O woniino kanndidaa mo heɓaani heɓde guwerneer diiwaan Zamfara e nder laylaytol lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) e wooteeji lewru abriil 2007. E hitaande 2007, PDP mo diiwaan Zamfara feccii e pecce ɗiɗi, pecce ɗiɗi ɗee ko Abdulkarim ardii ɗe, pecce goɗɗe ɗee ko gonnooɗo jaagorgal kisal leydi ndii, hono Seneraal Aliyu Gusau. E lewru marse 2008, Abdulkarim ardii delegaasiyoŋ ummoriiɗo Zamfara ngam naamnaade hooreejo leydi PDP, laamɗo Vincent Ogbulafor, yo haɗ Gusau naatde e geɗe lannda kaa. E lewru oktoobar 2008, hollitaama wonde omo ƴeewtee ngam heɓde jappeere jaagorde e nder kabine hooreejo leydi Umaru Yar'Adua.

## Himobe
Lola Abiola-Edewor

**Lola Abiola-Edewor** (jibinaa ko 10 lewru Mbooy hitaande 1961) ko siyaasyanke Najeriya, jeyaaɗo e diiwaan Ogun. Ko kanko woni ɓiɗɗo debbo gadano mo maayɗo Moshood Abiola.

## Jaangirde
O heɓi B.Sc e hiisa to duɗal jaaɓi haaɗtirde Amerik to Londres e MBA to duɗal jaaɓi haaɗtirde Woodsbury to Kaliforni.

## Kugal
O golliima e Crescent, njuɓɓudi asiraaji toowndi gila 1990 haa 1999.

Abiola-Edewor woni wakiiliijo diiwal lesdi Lagos Apapa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ngam duuɓi ɗiɗi diga 1999 haa 2007,arannde les limngal Alliance ngam Demokaraasi duuɓi nayi nden les limngal lannda Demokaraasi yimɓe duuɓi nayi feere.

O woniino gardiiɗo gollordu fedde nde wonaa laamuyankoore (NDIC) fotde manndaaji ɗiɗi, tabitingol manndaa makko ɗiɗaɓo e duuɓi joy cakkitiiɗi ɗii e Senaa , ari ko e hitaande 2019.

## Tuugnorgal
Adetunji Abidemi Olusoji

**Adetunji Abidemi Olusoji** (jibinaa ko 14 lewru Oktoobar 1974) ko siyaasyanke Naajeeriya mo diiwal Osun, o woni wakiliijo diiwal Odo-Otin/Ifelodun/Boripe nder suudu joonde diidaaɗi lesdi 10ɓiire. O suɓaama e suudu sarɗiiji les njiimaandi lannda yimɓe (PDP) e nder wooteeji 2023.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Olusoji jibinaa ko ñalnde 14 lewru nduu hitaande 1974. O jeyaa ko e diiwaan Osun, leydi Nijeer, omo jogii MBA to bannge kaalis.

## Tuugnorgal
Kola Adewusi

**Kola Adewusi listenR** (jibinaama 5 lewru Oktoba 1968) ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati cukko guwerneer diiwal Osun gila hitaande 2022.Adewusi suɓaama cukko guwerneer nder cuɓi guwerneer diiwal Osun hitaande 2022.

## Tuugnorgal
Philip Aduda

**Philips Tanimu Aduda CON** ko siyaasyanke Naajeeriya. O waɗii duuɓi ɗiɗi e nder suudu sarɗiiji leydi Naajeeriya hakkunde 2003 e 2011, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi Naajeeriya e nder wooteeji 9 abriil 2011, o suɓaama e nder suudu sarɗiiji leydi Naajeeriya (PDP).

## Ɓawo
Aduda jibinaama to Karu, FCT Abuja. O naati duɗal hakkundeewal laamu, Gwagwalada (1983-1987) e duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna (1987-1990) ngam jaŋde makko hakkundeere. Jaŋngude to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos (1990–1992) o heɓi Dipolomaaji e golle renndo e ƴellitaare renndo. O woniino hooreejo fedde Aduda Nigeria Limited tuggi 1992 haa 1995. To duɗal jaaɓi haaɗtirde Politeknik Fedde nde, to Bida, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Abuja (1993–1997) o heɓi Dipolomaaji toowɗi e njuɓɓudi laamu. Miñiiko, Gabriel Aduda kadi ko gardiiɗo fedde nde.

## Golle politik
E hitaande 1996, Aduda doggi hoore mum, o suɓaama hooreejo leydi Karu, Abuja, o mari kuuɗe feere-feere nder kawtal lesdi Abuja. O suɓaama tergal suudu sarɗiiji ngam AMAC/Bwara to Abuja (2003–2007), nden o toɗɗaama hooreejo, goomu suudu sarɗiiji dow lesdi laamorgo lesdi, nden o tergal goomuuji feere. O suɓaama kadi ngam wakiili'en nokkuure Bwari, Abuja nder suudu sarɗiiji hitaande 2008.Nder lewru Oktoba 2009, o hokkaama ceede ko ɓuri wooɗugo ngam darnde maako nder ɓamtaare yimɓe.

Ko adii wooteeji 9 abriil 2011, fedde wiyeteende Federal Capital Integrity Group e pelle goɗɗe ɗe ngonaa laamuyankooje kollitii ballal mum en e kanndidaa Aduda ngam suɓaade hooreejo leydi FCT. Balɗe ɗiɗi ko adii wooteeji ɗii, kanndidaa lannda Labour biyeteeɗo Kayode Ajulo, ko yimɓe jogiiɓe kaɓirɗe nanngi ɗum. E wooteeji ɗi, Aduda heɓi 105 562 woote. Ko ɓuri heewde e luulndiiɓe makko heddiiɓe ɓee, hono Musa Tanko Abari mo Kongres ngam Waylo-waylo weeyo (CPC), heɓi 54 ​​307. Caggal nde o hunii, o toɗɗaa hooreejo goomu Senaa ngam laamu.

Ñalnde 28 mars 2015 o suɓaama kadi e nder Senaa leydi Najeriya ngam manndaa ɗiɗaɓo ngam lomtaade leydi laamorgo leydi Najeriya. Caggal nde o suɓaama kadi, luulndiiɗo makko Sani Sidi ñaawii Aduda to Ñaawirde Toownde (Tribunal de petition électorale) sabu mum waɗde bonanndeeji woote kono ñaawoore ndee woppitaama, Adudua anndinaama wonde keɓɗo woote ɗee no haanirta nii. E hitaande 2017, o toɗɗaa yo o won gardiiɗo Senaa.

Ñalnde 26 lewru feebariyee hitaande 2019, o suɓaama kadi e manndaa tataɓo e nder senaa leydi Najeriya.Aduda heɓi heen 263 055 woote.

## Njeenaaje
Aduda ina jogii teddungal ngenndiwal Kuuɓal Ordre Niger (CON).

## Tuugnorgal
Blessing Agbebaku

**Blessing Agbebaku** ko siyaasaajo Naajeeriya, o woni hooreejo suudu joonde diidaaɗi lesdi Edo. O woni tergal lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) lomtotooɗo diiwaan Owan West, e nder diiwaan senateeruuji Edo worgo.

O suɓaama ngam ardiiɗo lesdi man diga Natasha Osawaru mo PDP wakiiliijo diiwal Egor nden boo Addeh Isibor mo PDP wakiiliijo Esan North East I. Agbebaku suɓaama ardungal diga terɗe suudu ndun 24 fuu, walaa mo luutndii mo.

O woniino hooreejo gollordu hooreejo suudu sarɗiiji leydi Edo, hono Marcus Onobun. Agbebaku suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Edo nder hitaande 2007, o laati haa hitaande 2011 nde o wurti suudu joonde diidaaɗi lesdi ndin.

Tuugnorgal
David Olumide Aderinokun

**Mawɗo David Olumide Aderinokun** (jibinaa ko 18 lewru bowte hitaande 1971) ko jom njulaagu e politik Najeriya. O jeyaa ko e lannda yimɓe (PDP) leydi Najeriya. Ko adii nde o naatata e politik, ko o realtor, keɓtinaaɗo e eɓɓaaɗe jokkondire..

## Nguurndam gadano
Jibinaa ko ñalnde 18 lewru nduu hitaande 1971 to wuro Lagos, mawɗo leydi ndii hono David Olumide Aderinokun ina joginoo duɗal mum leslesal to duɗal jaaɓi haaɗtirde Albalti, Papa-Ajao, to wuro Lagos. Ndeen o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Mushin Boys Isolo, Lagos o timmini jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde Apata Memorial, Isolo, Lagos ɗo o heɓi seedantaagal makko duɗal hakkundeewal.

O yahi caggal leydi ngam janngude to duɗal jaaɓi haaɗtirde, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde East London ɗo o heɓi B.S.C (Hons), e ganndal njulaagu. Nde o arti diga lesdi Biritaniya, Aderinokun nasti janngirde mawnde haa Abuja ngam heɓugo dipolomaaji ɗiɗaɓi, o heɓi dipolomaaji maako haa lesdi ndiin (Bsc. Hons) nder hukuumaaji pamari nder hitaande 2010.

E hitaande 2020, o teddinaama Doktoraa tedduɗo e njuɓɓudi laamu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nicosie ngam anndude golle makko e njuɓɓudi njulaagu e njuɓɓudi laamu.

## Nguurndam politik
Mawɗo Aderinokun nasti nder siyaasaaku nder hitaande 2011 nde o majjini ardiiɗo lanyol maako haa suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya dow laylaytol lanyol lesdi Naajeeriya (PDP). O etiima kadi o heɓi Primaries ngam wallitde diiwaan Abeokuta worgo fedde nde ñalnde 3 oktoobar 2018.

O woni kanndidaajo lanyol lesdi Naajeeriya (PDP) nder diiwal lesdi Ogun ngam suɓol lesdi Naajeeriya nder hitaande 2023.

## Nguurndam neɗɗo
Hooreejo leydi ndii hono David Olumide Aderinokun ina resndi debbo gooto e jaayɗe biyeteeɗo Stephanie Coker. Ɓe resndi ñalnde 12 lewru bowte hitaande 2017, to duunde Grece wiyeteende Mykonos.Ɓe njogii ɓiɗɗo debbo jibinaaɗo e lewru noowammbar 2019 e ɓe kolliti gargol ɓiɗɗo maɓɓe debbo ɗiɗaɓo e lewru oktoobar 2025.

E lewru Juko hitaande 2021, David Olumide Aderinokun toɗɗaama hooreejo laamu Owu to Abeokuta. Ko kanko woni Akinruyiwa Laamu Owu nden debbo maako, Stephanie woni Akinruyiwa Yeye.

## Tuugnorgal
Olu Agunloye

**Olu AgunloyelistenR** ko siyaasyanke Naajeeriya, gonnooɗo jaagorgal ko feewti e doole e njamndi, gonnooɗo jaagorgal ko feewti e ndeenka (Navy). E hitaande 2016 o naati lannda Social Democratic, o wonti kanndidaa guwerneer diiwaan Ondo.

Agunloye ko adii ɗuum ko tergal lannda yimɓe e lannda Action Congress.

## Tuugnorgal
Charity Aiguobarueghian

**Charity Iguodala Aiguobarueghian** (jibinaa ko 24 noowammbar 1976) ko awokaa e dawrugol leydi Najeriya. Aiguobarueghian woni jooni wakiiliijo nokkuure laamu nokkuure Ovia woyla-fuunaange I nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Edo.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Aiguobarueghian jibinaa ko ñalnde 24 noowammbar 1976, to wuro Ekiadolor, to nokku laamu Ovia, to bannge worgo-fuɗnaange, to diiwaan Edo. Aiguobarueghian janngi ko e duɗal leslesal Azagba, to Okha, nokku laamu Ovia to bannge worgo-fuɗnaange. O naati duɗal hakkundeewal Ekiadolor, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Benin ɗo o heɓi dipolomaaji makko LLB e LLM e dariya.

## Golle sariya
Nde o heɓi bak makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Benin, to wuro Benin, to diiwaan Edo, Aiguobarueghian golliima e nder suudu sariyaaji Arthur Obi Okafor, SAN & Associates, o wonii hooreejo Komiseer sariyaaji diiwaan Edo e hitaande 2021.[citation needed]

## Politik
Aiguobarueghian suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Edo dow laylaytol lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) ngam o wakiiliijo lesdi Ovia woyla-fuunaange lesdi I nder hitaande 2023.O toɗɗaama hooreejo mawɓe nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Edo.

## Himobe
Victor Akande

**Olusegun Victor Akande ListenR** ko siyaasyanke e awokaajo lesdi Naajeeriya. O woni wakiliijo Ojo Constituency I nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Lagos gila 6 lewru Ogost 2015 les njiimaandi lanyol yimɓe.

## Himobe
Fatai Akinade Akinbade

**Alhaji Fatai Akinade Akinbade ListenR** (jibinaa ko e lewru abriil 1955) ko siyaasyanke Najeriya, gonnooɗo binndoowo laamu diiwaan Osun. O woniino ƴamoowo ngam wonde kanndidaa lannda Demokaraasi Leñol (PDP) ngam suɓaade guwerneer diiwaan Osun e wooteeji lewru abriil 2011.

## Jibinannde e jaŋde
Fatai Akinade Akinbade jibinaa ko e lewru abriil hitaande 1955 to Ogbaagbaa, wuro wonngo e nder diiwaan Ola-Oluwa. Ko o laamɗo Owu, ɗum waɗi mo Omoba leñol Yoruba. Baaba Fatai ko jimoowo, o jannginaama ngam rewde ndeen njulaagu. O janngi to duɗal leslesal Angalteer St. Hakkunde 1973 e 1974 o golliima e yeeyoowo leɗɗe to Lagos, hade makko hootde jaŋde to duɗal jaaɓi haaɗtirde karallaagal katolik, to Ile-Ife (1975–1978).O heɓi seedantaagal wonde Injenieer Siwil..

## Fuɗɗoode golle
Akinbade toɗɗaama tergal e yiilirde sosiyetee Delta Steel to Aladja, to diiwaan Delta, o woniino hooreejo goomu kaalis e golle keewɗe sosiyetee oo.Akinbade naati laamu lesdi Osun, o huwi ko ɓuri duuɓi sappo e jeegom les ardiiɓe konu tati nden les guwerneer siwil Olagunsoye Oyinlola. E hitaande 2003, Olagunsoye Oyinlola toɗɗaa mo yo o won hooreejo leydi ndii.E hitaande 2004, Fatai Akinbade suɓaama hooreejo lannda ka nder diiwal lesdi Iwo.

## Bid kanndidaaji guwerneer
Akinbade anndini anniyaaji maako ngam suɓugo hooreejo lesdi PDP nder lewru February 2010. Haa jooni sappo e nayo woɗɓe kollitii kanndidaaji mum en.E nder yeewtere nde o waɗi e lewru marse 2010, o salii hujja wonde ko Ife/Ijesha tan foti hollirde guwerneer garoowo e nder diiwaan hee. E lewru Juko hitaande 2010, bidsee maako hokkaama ballal jama'aare diga laamiiɓe aadaaji ɗuuɗɗi nder diiwal Ife nder jiha kan, hawtaade e Ooni Ife, Oba Okunade Sijuwade. Kono, ɗaɓɓaande Akinbade ndee, ardorde lannda kaa saliima ɗum. Ɓe njamiri denndaangal hooreeɓe diiwaan oo yo mballu senateer Iyiola Omisore, mo suɓngo mum senateer Osun Fuɗnaange ngo woppitaa e lewru oktoobar 2009.Woote abriil 2011 mbaɗaaka. E lewru Noowammbar 2010, Ñaawirde Kuuge Winndereere, Ibadan hollitii wonde suɓngo Olagunsoye Oyinlola e lewru abriil 2007 ina selli, e nokku makko hollitii wonde Rauf Aregbesola mo Kongres Action mo leydi Nijeer woni keɓɗo. Aregbesola ina foti golloraade duuɓi nay garooji ɗii..

## Tuugnorgal
Tunde Akogun

**Tunde Akogun** ko siyaasaajo Naajeeriya, nden o ɗonno nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, o laati tergal nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, o laati ardiiɗo lesdi Naajeeriya diga hitaande 2003 haa hitaande 2011.

## Nguurndam e mbaydi puɗɗaandi
Tunde jibinaa ko to wuro wiyeteengo Auchi, to diiwaan Edo hannde oo, to leydi Nijeer. O jeyaa ko Akoko-Edo, diiwaan Edo, leydi Najeriya. O resii ko Tumi..

## Jaangirde
O janngi to duɗal hakkundeewal Trinité Sainte, to Sabongida Ora. Caggal ɗuum o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Abeokuta, ɗo o heɓi jaŋde makko leslesre, hade makko naatde e konu leydi Najeriya..

## Kugal

## Golle konu
Akogun heɓi janngirde konu, o mahi kuugal nder konu lesdi Naajeeriya, o heɓi darnde Kolonel ko adi o wurta kuugal cemmbiɗngal.

## Golle politik
Akogun suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya nder hitaande 2003 ngam o wakilta diiwal lesdi Akoko-Edo dow laylaytol lanyol Democratic Party (PDP). O waɗii manndaaji ɗiɗi, o yalti e laamu e hitaande 2011. E nder laamu makko, o woniino hooreejo mawɓe e nder suudu sarɗiiji. E wooteeji 2011, o dañii jooɗorde makko e juuɗe Peter Akpatason mo fedde wiyeteende Action (ACN).

## Ƴeew ko ɓuri ɗum
Doggol terɗe suudu sarɗiiji leydi Naajeeriya, 2007–2011
Doggol terɗe suudu sarɗiiji leydi Naajeeriya, 2003–2007.

## Yimɓe Afemai

## Himobe
Henry Okon Archibong

**Henry Okon Archibong listenR** (jibinaa ko 21 lewru bowte hitaande 1966 ) ko doktoor, karallo ko faati e cellal renndo, kadi ko o siyaasyanke Najeriya golloowo e komisinaajo koɗki e nder diiwaan Akwa Ibom.O toɗɗaa ko e lewru feebariyee 2025 e juuɗe guwerneer Umo Eno.

## Nguurndam gadano e ɓesngu
Archibong jibinaa ko to wuro Mbak Obio Itam to nokku laamu Itu. Omo jogii debbo, omo jogii ɓiɓɓe nayo..

## Golle jaŋde
O fuɗɗii jaŋde makko ko e duɗal jaaɓi haaɗtirde II, laawol Ikot Ekpene, kiloomeeteer I Diobuin to Port Harcourt, caggal ɗuum o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal, to Mfamosing, to Akamkpa to diiwaan Cross River. O ɓeydi jaŋde makko nde o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde ganndal e gannde, Umungasi, Aba, diiwaan Abia. E hitaande 1994 o heɓi dipolom makko ko faati e safaara (MBBCh) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Calabar. Tuggi 1994 haa 1995 o winnditii ngam waɗde stage makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Port Harcourt, caggal ɗuum o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde sukaaɓe (NYSC) e hitaande 1995 haa 1996.

Archibong caggal ɗuum heɓi seedanteeje keewɗe caggal jaŋde :

Master e cellal renndo (MPH) – Duɗal jaaɓi haaɗtirde Liverpool
MSc e njuɓɓudi cellal e nder nokkuuji – Duɗal jaaɓi haaɗtirde Uyo
Master e njuɓɓudi njulaagu (MBA) – Duɗal jaaɓi haaɗtirde Nexford, Wasinton D.C
Seedantaagal kuuɓtodinngal – Duɗal jaaɓi haaɗtirde Harvard
Golle safaara e karallaagal
Tuggi 1996 haa 2002, Archibong golliima e golle gardiiɗo safrooɓe to nokku safrirde Gbeye e jibinannde to Omoku, to diiwaan Rivers. Caggal ɗuum o wonii mawɗo gardiiɗo safaara to Cyrhaven, to bannge cellal e njulaagu, tuggi 2002 haa 2015.

## Golle politik
O laati tergal hukuumaaji pamari lesdi Akwa Ibom (AK-RUWATSAN) diga 2013 haa 2015. O laati kadi tergal suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga 2015 haa 2023. O laati jooni Komisinaajo ko laarani koɗol nder jiha Akwa ibom.

## Tuugnorgal
Ikeje Asogwa

**Ikeje Israel Asogwa, anndiraaɗo SOGGIE-D,** ko ardiiɗo siyaasaajo tedduɗo, kadi ko o baawɗo wonde fof e nder demokaraasi leydi Naajeeriya e politikaaji diiwaan Enugu haa teeŋti. Omo teskaa e neɗɗaagu makko e golle makko tedduɗe, e njuɓɓudi makko, e darnde makko, e darnde makko e semmbinde yimɓe..

Asogwa woni hooreejo “Kampaañ Janngo woni ɗoo” mo Dr. Peter Mbah, mo ɓe keɓi weltaare mawnde ngam kuuɗe 250 nder diiwal Enugu.

Asogwa anndaama dow ko laarani PDP’en ngam heɓuki jaalorgal dow cuɓi guwerneer nder jiha Enugu diga hitaande 2015 haa hannde. Peeje makko kese ngam yaltinde renndo, jokkondirde e kampaañ, kam e ƴellitgol laamu nguu e njuɓɓudi laamu, addani mo teddungal e njiimaandi mawndi e juuɗe mawɓe politik, ɓeen ɓe mbiyata mo ko “Game Changer” .

## Ɓawo
Asogwa wonnoo ko gardiiɗo Estate e nder sekteer keeriiɗo hade guwerneer Sullivan Chime ƴettude mo e nder sekteer laamu ngam wontude gardiiɗo gollondiral e ƴellitaare koɗki e nder diiwaan Enugu (ESHDC). wonaa majjere So a rokkaama fartaŋŋe, mi toɗɗat ma laabi miliyoŋ.

## Golle politik
Asogwa wonnoo ko e dow laawol gardiiɗo Estate e nder sekteer keeriiɗo mo ƴellitnoo estaaduuji keewɗi ina jeyaa heen “Zoo Estate” ɓurɗo lollude to Enugu.

E hitaande 2008, guwerneer Sullivan Chime ƴetti mo ngam wonde golloowo laamu, o toɗɗii Asogwa ngam wonde gardiiɗo fedde toppitiinde ƴellitaare koɗki e nder leydi Enugu (ESHDC). Chime yetti Asogwa ngam o laati gooto nder ardiiɓe ɓurduɓe mawnugo nder jiha Enugu bee wi'ugo

" ... A wontii hoodere jaayre. A hollitii wonde toɗɗagol maa wonaa fenaande. So a rokkaama fartaŋŋe, mi toɗɗat ma laabi miliyoŋ."

E hitaande 2015, Asogwa wonti hooreejo lannda yimɓe lesdi Enugu ɓaawo nde Engr. Vita Abba, mo acci kuugal maako ngam o ƴama suɓol hooreejo lesdi Enugu nder hitaande 2015.

E hitaande 2019, gonnooɗo guwerneer diiwaan Enugu, Barr. Ifeanyi Ugwuanyi toɗɗii Asogwa ngam laataago hooreejo kawtal janngirde lesdi Enugu (ENSUBEB).Bana hooreejo kawtal ngal, Asogwa ardi waylaare nder jangirde lesdi ndi’i nden o sosi Politiiji ngam waylugo jaangirde wakkatiiji ngam tabitinki heɓugo jaangirde nder lesdi ndi’i.

## Tuugnorgal
Jude Chinedu Asogwa

**Jude Chinedu Asogwa ListenR** ko siyaasaajo Naajeeriya, injiniyankaajo, hooreejo hukuuma lesdi Nsukka (LGA) nder jiha Enugu. O fuɗɗi laamu nder hitaande 2025 ɓaawo o suɓaama nder suɓol hooreejo lesdi 17 nder jiha Enugu.

## Baɗte e golle politik
Asogwa hawtii e wooteeji 2024/2025 e les njiimaandi lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Asogwa naatii e eɓɓooje keewɗe baɗɗe faayiida ngam moƴƴinde golle e laamu e nder Nsukka LGA :

O ardii eɓɓaande moƴƴitingol laawol 1,6 km e nder diiwaan Nsukka GRA, jokkondirɗo e juɓɓule teeŋtuɗe e moƴƴinde yah-ngartaa.

O jaɓi e yeeso yimɓe fof e o fodi ballal ngam ƴellitde politikaaji ƴellitaare to bannge diiwaan e les laamu diiwaan Enugu, o siftinii golle cakkitiiɗe ɗee e nder diiwaan Nsukka ko ɓuri ko ina ɗaminaa.

E lewru suwee 2025, o tawtoraama udditgol mahngo Lowre terɗe Korse to Nsukka, ko ɗum hollirta darnde ngam moƴƴinde golle gollotooɓe e sarwisaaji ngenndiiji hay so tawii ko haala ka hoolkisaaka, ko fayti e tuumeede wonde ko sarwisaaji kisal nanngaa.

## Kewuuji renndo
E hitaande 2025, ciimtol gootol gonngol e lowre enternet hollitii wonde Asogwa nanngaama e juuɗe fedde toppitiinde kisal leydi (DSS) caggal nde o waɗi seppo politik, tawi ina wiyee ko ɗum addani jiiɓru. Ñaawoore ndee saliima e yeeso yimɓe fof, tawi ko ekipaaji makko jaayɗe, laaɓtinii wonde ko kanko ardii e dow tiiɗnaare udditgol eɓɓaande mahngo hesere e oon sahaa.

## Koolkisagol jaayɗe
Asogwa ɗon holla nder jaayndeeji lesdi e lesdi ngam hollugo kuuɗe laamu maako nder kuuɗe ɗen e wayluki laamu nder Nsukka LGA.

## Njeenaaje
Njeenaari kaŋŋe teddundi.

Njeenaari Ardiiɓe Kippuuji hitaande ndee.

Njeenaari alumni njuɓɓudi njulaagu ɓurndi moƴƴude ndi duɗal jaaɓi haaɗtirde Naajeeriya, Nsukka.

## Ƴeew kadi
Gomnati diiwal Enugu

Jiiwal Enugu

## Tuugnorgal
Jibrin Babale

**Jibrin Babale** (jibinaa ko ñalnde 13 abriil 1960) suɓaama tergal suudu sarɗiiji leydi ndii e nder diiwaan Yobe, to leydi Nijeer, o fuɗɗii laamu ñalnde 29 lewru mbooy hitaande 2007. O woni tergal lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP).

## Nguurndam neɗɗo e jaŋde mum
Babale janngii e oon sahaa to duɗal jaaɓi haaɗtirde jannginooɓe to Maiduguri, to diiwaan Borno. Omo jogii debbo, omo jogii ɓiɓɓe nayo.

## Tuugnorgal
Anthony Anenih

**Anthony Akhakon "Tony" Anenih** (4 lewru bowte 1933 – 28 lewru ut 2018) ko neɗɗo dawruɗo leydi Najeriya, o woniino jaagorgal golle e koɗki tuggi 1999 haa 2003.

## Nguurndam gadano
Anenih jibinaa ko Uzenema-Arue, Uromi, hitaande 1933. O naati polis Naajeeriya to wuro Benin. Janngude e galle, o heɓi kaayitaaji duɗal hakkundeewal. O naati duɗal polis to Ikeja, o suɓaama ngam ɓeydaade janngude to duɗal polis Bramshill, Basingstoke, Angalteer e hitaande 1966 e to duɗal jaaɓi haaɗtirde polis hakkunde leyɗeele, to Washington D.C. O golliima e janngingol e nder duɗe polis ceertuɗe, e hitaande 1975 o toɗɗaa to duɗal jaaɓi haaɗtirde (ASCON), Lagos. O wurti diga polis'en lesdi Naajeeriya bee darnde komisinaajo polis'en..

## Fuɗɗoode golle politik
Anenih woni hooreejo lesdi Naajeeriya (NPN) hakkunde hitaande 1981 e 1983, nden o walli Samuel Ogbemudia ngam suɓol lesdi Bendel. Kono guwerneer oo taƴaama e ƴettugol laamu konu nguu e lewru desaambar 1983. O woniino hooreejo ngenndiijo lannda Sosiyaal Demokaraasi tuggi 1992 haa 1993, e oon sahaa o wallitnoo suɓaade Moshood Abiola hooreejo leydi. O jeyaa ko e Batu Doosɗe leydi e hitaande 1994.

Anenih wonnoo ko tergal e fedde yimɓe (PDM), lannda Kongres (UNCP) e lannda yimɓe (PDP). Anenih wiyaama ko kanko woni hooreejo bayyinaango hooreejo leydi Obasanjo ñalnde 26 abriil 2002 to nokku kawral hakkunde leyɗeele Abuja. O woniino cukko hooreejo ngenndiijo fedde kampaañ Olusegun Obasanjo e wooteeji 1999 e 2003.

## Jaagorgal ko feewti e golle e koɗki
Anenih toɗɗaama jaagorgal golle e koɗki e hitaande 1999. Caggal ɗuum o wonti hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e golle e nder lannda PDP.

## Luural
E lewru oktoobar 2009, goomu Senaa yaltinii ciimtol ko faati e wiɗto maɓɓe ko faati e kuutoragol ko ina ɓura ₦300 miliyaar e nder sekteer jolngo e laamu Obasanjo. Goomu nguu wasiyiima ñaawde 13 gonnooɗo jaagorɗe, tawi heen Anenih, o wiyi o rokkii konte ɗe ngalaa bidsee E lewru noowammbar 2009, Senaa woppii ƴeewndo ciimtol ngol haa abada.

E lewru Oktoobar 2009, Banke mawɗo leydi Naajeeriya yaltinii doggol soodooɓe jogiiɓe ñamaale mawɗe e bankeeji joy ƴeewndaaɗi. Nde hollitii wonde, rewrude e Mettle Energy e Gas, Anenih e Osahon Asemota ina njoɓa ₦2,06 miliyaar. Anenih yeddi kala ko o jokkondiri e Mettle Energy and Gas Limited, o hollitii wonde o winndii hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e bonanndeeji faggudu e kaalis (EFCC), hono Farida Waziri, ngam ɗaɓɓude nde wiɗto waɗata e haala kaa.

Nguurndam neɗɗo
Anenih resi ko Josephine Anenih, awokaa, gardinooɗo Fedde Awokaaji Rewɓe tuggi 1994 haa 2000. O toɗɗaa ko jaagorgal geɗe rewɓe ñalnde 6 abriil 2010, nde hooreejo leydi ndii, hono Goodluck Jonathan, habri kabine mum.

Wade
Anenih sankii ko ñalnde 28 ut 2018 tawi ina yahra e duuɓi 85, o wirnaa ko wuro makko to Uromi. Wirngo makko ina tawtoree yimɓe heewɓe teeŋtuɓe e leydi ndii.Haa o maayi, ko kanko woni Iyasele Esanland.

Tuugnorgal
Shuaibu Babas

**Shuaibu Babas ListenR**(maayi 23 abriil 2025) ko siyaasaajo Naajeeriya, o laati wakiiliijo diiwal Fufore/Gurin haa suudu joonde diidaaɗi lesdi Adamawa. O sankii ko ñalnde 23 abriil 2025..

## Tuugnorgal
Nuhu Bajoga

**Nuhu Audu Bajoga** (jibinaa ko 4 lewru juko hitaande 1949) ko siyaasaajo leydi Naajeeriya, o laati cukko guwerneer lesdi Kaduna diga 2012 haa 2015, nden o laati ammbasadeer lesdi Naajeeriya haa lesdi Poloñ diga 2004 haa 2007.

## Ɓawo
Nuhu Bajoga jibinaa ko e galle Mallam Nyam e Mama Hannatu Audu to Kwoi, nokku laamu Jaba hannde to diiwaan Kaduna. Bajoga heɓi dipolomaaji ko faati e hiisa to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna. Bajoga toɗɗaama Ammbasadeer keeriiɗo e baawɗo wonde fof to leydi Poloñ, e oon sahaa kadi o heɓi seedantaagal to leydi Cekoslowaki gila 2004 haa 2007. E lewru Duujal 2012, o toɗɗaama cukko guwerneer to diiwaan Kaduna..

## Tuugnorgal
Aniekan Bassey

**Aniekan Etim Bassey** ko jom jawdi en e siyaasaaku leydi Naajeeriya, jooni o ɗon huuwa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, o ɗon huuwa haa suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, o woni Senator wakiiliijo lesdi Akwa Ibom, woyla-fuunaange lesdi, nden boo o ɗon mari ardiiɗo komitiiru suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, ko laarani kuuɗe ndemri e ɓamtaare ladde. O woniino hooreejo 7ɓo suudu sarɗiiji diiwaan Akwa Ibom, o lomtii diiwaan Uruan gila 2015 haa 2023. O wonii tergal kuuɓtodinngal, fedde parlemaa Commonwealth (Diiwaan Afrik) gila 2021. E nder laamu makko kadi ko hooreejo suudu sarɗiiji leydi Akwabo Cukko hooreejo kawtal hooreejo lesdi Naajeeriya, hooreejo, kawtal hooreejo hukuumaaji lesdi Naajeeriya. e Hooreejo Goomu suudu sarɗiiji ngam geɗe parlemaa.

Ko kanko woni hooreejo RHAB-YESS Foundation, eɓɓoore nde o ƴetti ngam yiytude, jannginde e wallitde sukaaɓe Akwa Ibom jom en ngalu e rewɓe teeru e bursiiji ngam almudɓe waasɓe. Foundation oo ina anniyii kadi rokkude rewɓe jom suudu en ɓe ngalaa baawɗe e nder diiwaan Akwa Ibom.

## Nguurndam gadano
[ikon]

Ndee feccere ko meere. Aɗa waawi wallude e ɓeydude heen. (Desammbar 2024)

## Nguurndam politik

## Jaangirde
[ikon]

Ndee feccere ko meere. Aɗa waawi wallude e ɓeydude heen. (Desammbar 2024)

## Tuugnorgal
Usman Shehu Bawa

**Usman Shehu Bawa** (jibinaa ko 17 abriil 1973), anndiraaɗo Shehu ABG, ko siyaasyanke Najeriya, wonnoo tergal suudu sarɗiiji, lomtotooɗo diiwaan Kaduna worgo. O jeyaa ko e lannda Demokaraasi ɓesngu (PDP).

## Nguurndam gadano
Bawa jibinaa ko to wuro Kaduna to bannge worgo leydi Najeriya. O ɓii Alhaji Bawa Garba, sosɗo fedde ABG to leydi Naajeeriya.O fuɗɗii jaŋde makko leslesre to duɗal gollotooɓe e leydi Kaduna. Caggal ɗuum o artiraa to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna, ɗo o timmini jaŋde makko leslesre. O fuɗɗii jaŋde makko hakkundeere ko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Sardauna Memorial College, caggal ɗuum o arti e duɗal hakkunde leyɗeele Essence, o timmini jaŋde makko hakkundeere e hitaande 1993. E hitaande 1999, Bawa heɓi bakkaa makko e geɗe joogaraafi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello to Zaria.

## Golle karallaagal
O fuɗɗii golle makko gadane ɗee ko e golloraade e nder fedde jokkondiral baaba makko, wiyeteende ABG Communications. Caggal ɗuum, o fuɗɗii gollorɗe keewɗe ina heen GSM.COM Limited e Top desk International Limited. So tawii GSM.COM Limited ina yiɗi huutoraade fartaŋŋeeji e nder dingiral telefoŋaaji kesal ngal, e hitaande 2001, Top Desk International Limited sosaa ko e fedde toppitiinde ko fayti e njulaagu e soodgol. Bawa caggal ɗuum ƴetti golle gardiiɗo mawɗo fedde ndema – Agric Supermarket Limited, fedde nde o wonnoo gooto e sosɓe. Caggal nde o felliti naatde e politik cemmbinɗo e hitaande 2011, Bawa woppi golle makko e nder denndaangal njulaagu.

## Golle politik
Bawa ko tergal lannda luulndo mawngo wiyeteengo APC. O fuɗɗi kuugal siyaasaaku maako nder lanyol yimɓe lesdi Naajeeriya (ANPP) haa o ardi ardiiɗo lesdi Naajeeriya ngam o wakiili lesdi Kaduna woylaare lesdi Naajeeriya. Caggal mum o naati e gonnooɗo hooreejo leydi ndii e ardiiɗo luulndo, Seneraal Muhammadu Buhari ngam sosde lannda politik keso - Kongres ngam waylo-waylo (CPC). Ko e ndeen damal o dañi dogde, o dañi jooɗorde e suudu sarɗiiji leydi ndii e wooteeji kuuɓtodinɗi 2011.

## Toɗɗagol goomuuji
Bawa toɗɗaama cukko hooreejo, Goomu jokkondiral suudu sarɗiiji. Goomu nguu ina jogii kuugal toppitiingal ministeer jokkondiral hakkunde leyɗeele e njuɓɓudi laamu nguu, tawa ina jeyaa heen Komisiyoŋ jokkondiral leydi Najeriya e sarwiis posto leydi Najeriya. E sahaa nde o woni hooreejo goomu jokkondiral e hitaande 2011, Bawa ardii goomu leslesu ngu sosaa ngam yuurnitaade golle binnditagol karte SIM ɗe NCC toppitii. Usman kadi wonnoo ko tergal e goomuuji goɗɗi keewɗi, ina jeyaa heen Diaspora, Navy Banking & Currency, Resources Gas, Geɗe woote, Cellal, ɗooftaare sariyaaji, e ƴellitaare minerale tiiɗɗe.

## Njeenaaje e teddungal
Bawa teddinaama diga APC haa Kaduna nyande 13 lewru Seeɗto hitaande 2014, ngam hollugo "ardungal yeru e yi'annde". Zubairu Shu'una, gooto e ardiiɓe lannda nokku oo e nder diiwaan hee, rokki Bawa seedantaagal jaɓgol, o siftini ɗum ko neɗɗo "jogorɗo daranaade ɓamtaare ɓesngu nguu".

## Tuugnorgal
Solomon Bob

**Solomon Bob** (jibinaa ko hitaande 1970) ko awokaajo e politikyanke mo lannda yimɓe leydi Najeriya. O wakiiliijo diiwal Abua/Odual e Ahoada Fuunaange nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya, kuugal ngal o suɓaama nder hitaande 2019. O ɗon no ardiiɗo lesdi Naajeeriya Ezenwo Nyesom Wike mo lesdi Rivers.

Golle politik
Bob suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya nder suɓol mawngol ngol hitaande 2019 ngam o wakilta Abua/Odual e Ahoada East.Haa wakkati man o walli dow kuugal ittugo laamu lesdi Naajeeriya bana tier laamu nder dookaaji lesdi Naajeeriya.

## Tuugnorgal
Binta Bello

**Binta Bello** ko jannginoowo jaŋde, komisinaajo diiwaan, kadi ko o cukko hooreejo fedde Minority Whip hannde e nder suudu sarɗiiji leydi Najeriya. Bello ɗon wakilta diiwal lesdi Kaltungo/Shongom haa lesdi Gombe. Ko kanko tan woni debbo e ardorde suudu nduu.

## Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Bello jibinaa ko to Igbuzo, to diiwaan Delta, baaba mum ko ofisee militeer. O dilli lesdi man fuu hade maako wartugo lesdi maako haa lesdi maako Gombe.

O heɓi seedantaagal tolno II to W.T.C Bajoga, diiwaan Gombe e hitaande 1988, o heɓi Dipolomaaji to duɗal jaaɓi haaɗtirde Jos e hitaande 1995, o heɓi kadi B.Sc. e njuɓɓudi laamu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Maiduguri e hitaande 2010.

## Kugal
Bello huwi bana Komisinaajo dow kuuɗe rewɓe nder jiha Gombe diga 2007 haa 2010. Nden o ɗon mari haaje wakiiliijo lesdi Kaltungo/Shongom dow laylaytol PDP ngol o heɓi. Rewɓe PDP woɗɓe cuɓaaɓe ɓee ko Nnenna Elendu-Ukeje, Sodaguno Festus Omoni, Nkiruka Chidubem Onyejeocha, Rita Orji, Evelyn Omavovoan Oboro, Beni Butmaklar Langtang, Omosede Igbinedion Gabriella, Stella Obiageli Ngwu e Eucharia Okwun.

E hitaande 2019 o dañii woote e nder dingiral All Progressives

(APC). Lannda Amos Bulus APC ina jogii 80 549 e lannda yimɓe (PDP) ina jogii 63 312.

## Tuugnorgal
Ibrahim Bio

**Ibrahiima Isa Biolisten R** (jibinaa ko e lewru abriil 1957) toɗɗaama e juuɗe hooreejo leydi Naajeeriya, Umaru Yar'Adua, yo won jaagorgal yah-ngartaa leydi Naajeeriya ñalnde 17 lewru Duujal hitaande 2008. Caggal nde cukko hooreejo leydi Goodluck Jonathan wonti hooreejo leydi e lewru feebariyee 2010, o fusi laamu nguu ñalnde 17 marse 2010, o hunii laamu kesu ñalnde 6 abriil 2010 tawi ko Ibrahim Bio woni jaagorgal Komisariyaa Ngenndiijo Pijirlooji.

## Ɓawo
Ibraahiima Isa Bio jibinaa ko e lewru abriil hitaande 1957 to nokku laamu Baruten, to diiwaan Kwara. O heɓi dipolom Farmasi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, Zaria e MBA to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ogun State. Ibraahiima Bio ko komisariyaajo diiwaan Kwara ngam cellal (1990-1992)..

Ibraahiima Bio suɓaama nder suudu sarɗiiji lesdi Naajeeriya nder lewru Abriil 1999 dow laylaytol lanyol yimɓe fuu (APP) ngam suɓol lesdi Baruten / Kaiama (Diwal Kwara), nden o laati cukko hooreejo goomu maako dow ko laarani taariindi. Ko adii wooteeji 2003, o artiri alkule makko e lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP). O suɓaama e oon nokku to suudu sarɗiiji leydi Kwara, ɗo o toɗɗaa hooreejo leydi.

Ɓiɗɗo debbo Ibraahiima Bio, Jamila Bio Ibraahiima, woni jaagorgal sukaaɓe leydi Naajeeriya hannde, caggal nde hooreejo leydi Naajeeriya Bola Tinubu toɗɗii ɗum e golle ɗee e lewru suwee 2023.****

Jaagorgal ko feewti e yah ngarta
Ibraahiima Isa Bio toɗɗaama jaagorgal ko feewti e yah-ngartaa ñalnde 17 desaambar 2008, lomtii Diezani Allison-Madueke, mo o ardinoo jaagorde ƴellitaare miniraaji e njamndi.

## Tuugnorgal