Alexis Nour

**Aleksis Nuur** (  ; jibinaa ko **Alekse Vasile Nuur**,  ganndiraaɗo kadi **Alekse Nuur**, **Aleksi Nuur**, **As.** **Nr.** ;  Russian  , *Aleksey Nuur* ; 1877–1940) ko jaayndiyanke Rumaani jibinaaɗo e Bessarabi, daraniiɗo haɓaade e winndiyanke, ganndiraaɗo daranaade dental Rumaani e Bessarabi e ñiŋde laamu Riisi, kono kadi e jokkondiral politik luulndiingal. E nder ƴaañgal hakkunde sosiyaalisma e ngenndiyaŋkaagal Riisi, o teskaama ko o sosɗo jaaynde wiyeteende *Viața Basarabiei* . E joofnirde, o jokkondiri e ngenndiyaŋkaagal pinal Rumaani, walla Poporanism, Nour wonnoo ko winndiyanke juutɗo e ƴeewndo Poporanism *Viața Românească* . E bayyinde luural makko e laamuuji Riisi, o hoɗi e Laamu Rumaani, ɗo o hawri e fedde *Viața Românească* e peeñcu.

E wolde adunaare adannde, Nour ƴaañii kala nanondiral konu hakkunde Rumaani e Riisi. O seerti e Almaañnaaɓe e wallitooɓe nokkuuji ɗii e Dowlaaji Catal, o ƴaañii ngam yiɗde haɓde e Bessarabia, o ɗaɓɓiri kadi yo Transnistria heɓtu . Ndeeɗoo darnde hare, caggal ɗuum, ɓuuɓnaama e peeñcu wonde Nour ina yuɓɓina njuɓɓudi laamu Riisi, hono *Okhrana* .

Haa jooni ko o sosiyaalist keeriiɗo e nder leydi Rumaani mawndi, Alexis Nour dañii darnde ɓeydaande e daraniiɓe jojjanɗe aadee, e peewnugol leydi, e hakkeeji rewɓe e ndimaagu yahuud en . E nder duuɓi sappo cakkitiiɗi nguurndam makko, Nour kadi fuɗɗii winndude defte, kono o winnditaaki nafoore mawnde. Darnde makko caggal nde o woni Thracologist ndee, renndo jannginooɓe ɓee njaɓɓi ɗum e sikkitaare.

## Nguurndam

### Golle puɗɗaaɗe
Jaayndiyanke garoowo oo, jibinaaɗo to Bessarabia ( Guwerneer Bessarabia ) jeyaaɗo e leydi Riisi, ko tergal e leñol pinal Rumaani, tee, ina wiyee, ko o jaŋnginoowo to duɗal jaaɓi haaɗtirde diine Chișinău Egliis Ortodoks Bessarabia .   E wiyde humpitooji goɗɗi, o waɗi duuɓi makko gadani ko to Kiev, o heɓi bak makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Pavlo Galagan.  Nour ɓeydi jaŋde mum e nder diiwanuuji goɗɗi e nder laamu Riisi, ɗo o wonti neɗɗo ganndaaɗo e luulndiiɓe laamu Tsar, o wostondiri miijooji e sukaaɓe radikal en leƴƴi ceertuɗi.  O anndaa ko janngi Filoloji to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kiev, ɗo o jokkondiri e lannda Sosiyaalist-Rewolison (Eser) les leydi, ina gasa tawa ko *Okhrana* naati e nder darnde mum . 

Gila hitaande 1903, Nour woniino gardiiɗo jaaynde *Besarabskaya Zhizn *', « deftere demokaraasi gadane » Besarabi.  Nour ina wonnoo haa jooni e Bessarabia e sahaa wolde Riisi e hitaande 1905, kono e sirlu, o alaa e seppooji baɗnooɗi caggal ɗuum ɗi Rumaaninaaɓe nokku oo mbaɗi (walla, e wiyde hannde, " Moldavinaaɓe "). E wiyde Onisifor Ghibu (kanko e hoore makko ko jiiloowo nguurndam Bessarabi), Nour waasaani dañde fartaŋŋe sosde « dille irredentist » Rumaani-Moldavi-Bessarabi, ardinooɗe « gonndigal sirlu », e « rokkaani hay huunde e ko ɓuri famɗude e ko o wuuri11 ».  E goonga, Nour naatnoo ko e fedde nokkuyankoore lannda Demokaraasi (Kadet) doosgal leydi, doole mawɗe e nder liberalism Riisi . No daartoowo gooto holliri nii, ko ɗum suɓngo maverick : « A. Nour [...] ƴeewaani hoore mum sosiyaalist walla ngenndiyanke ». 

### ''E laawol Basarabiei'' e woote 1907
Hitaande rewtunde ndee, e lewru abriil, kanko Nour o yaltini, o walli, o yuɓɓini jaaynde politik *wiyeteende Viața Basarabiei*, nde seerndi nde o woppi alkule sirilik Rumaani ɓooyɗe ɗee, o huutorii alkule latin, o yiɗi waɗtude hoore makko e janngooɓe e nder Laamu Rumaani ; mbaydi gazette "yimɓe" juutndi, kadi waɗaama ngam ɓeydaade, wonande janngooɓe Bessarabinaaɓe tan.  E wiyde sehil makko e gollodiiɗo makko, Petru Cazacu, Nour ina foti yamirde binndol latin to Bukarest, o huutorii ɗemngal kodde ngam haɗde laamuuji Riisi dogde caggal makko. 

No caggal ɗuum, daraniiɗo Rumaani Bessarabi biyeteeɗo Pan Halippa (sosɗo, e hitaande 1932, jaaynde nanndunde e tiitoonde ndee ) seedtiniri ɗum nii, gardinooɗo mo Nour, etinooma yeñtinde porogaraam *Basarabia* jaŋde renndoyankoore e ɗemngal Rumaani, tawi faandaare mum timmunde ko rimɗinde leƴƴi.  E nder golle makko gardiiɗo jaaynde, o gollinii yimoowo biyeteeɗo Alexei Mateevici, o yaltini kadi pecce e golle binndol ɓooyngol Rumaani .  Nour hawri e Gheorghe V. Madan, bayyinoowo jaaynde *[[Moldovanul]]*, e udditgol masiŋ tappirde Eklesiya Ortodoks to Chișinău, puɗɗinooɗo yaltinde Jabuura Bessarabe e nder ndunngu 1907. 

## Tuugnorgal