Feminist peace research

**Wiɗtooji jam rewɓe** ina kuutoroo mbaadi rewɓe ngam yaajtinde golle wiɗtooji jam gaadoraaɗi, ƴeewtaade darnde rewɓe e worɓe e doosɗe goɗɗe ngam miijaade e mahde jam e nuunɗal.   Wiɗtooji jam rewɓe ina paami jam e fitinaaji ina njokkondiri e geɗe jokkondirɗe baɗeteeɗe e tolnooji keewɗi, ina kollita no ɗeen tolnooji jokkondirta.  So tawii ko jinnaaɓe ngoni lenyol ɓurngol teeŋtude ngol geɗe jam e fitinaaji ƴeewtetee, ndee wiɗto ina yiɗi ƴeewtaade laabi ɗi doosɗe laamu goɗɗe jokkondirɗe, ko wayi no leñol, renndo, jokkere enɗam, e ŋakkeende, e nder geɗe keewɗe goɗɗe, ɓeydata saɗtinde ɗeen dille.  

## Hiisiwal rewɓe
Wiɗtooji jam rewɓe ina tuugii e ƴeewndo rewɓe, ƴeewtotooɗo no dinamiik jinnaaɓe peeñirta e nder njuɓɓudi laamu, ina heewi tawa ina jeyaa heen no ɗi njogori jokkondirde e jam e fitinaaji.   Faandaare timmunde golle ɗe wiɗtooɓe e annduɓe rewɓe mbaɗi ko nuunɗal rewɓe e worɓe, ɗo potal rewɓe e worɓe woni huunde nde alaa ɗo haaɗi.   E nder jokkude ɗuum, wiɗtooji feministe en ko njuɓɓudi, ƴeewndotoondi e ƴeewndotoondi tawa kadi ina ɗaɓɓi peeje goɗɗe ngam moƴƴinde.  Ɗee paandaale ina timmi e wiɗtooji jam ɓurɗi yaajde, ɗi nganndu-ɗaa kadi ina ƴetta peeje noddaango (normative) nde tawnoo ina yiɗi ittude kala sifaa fitinaaji. 

E nder wiɗtooji jam rewɓe, ina teskaa wonde jam ko laawol jokkondirngol wonaa toɓɓere joofnirde nde foti yettaade.   Jam ina « woni e waɗde sahaa kala », hono no Wibben et al.   Ko noon ne kadi, wiɗtooji jam rewɓe ina ngoongɗini miijo wonde ina woodi goongaaji winndereeji jowitiiɗi e mahngo jam, ina paami wonde kuutoragol jam waawaa wonde nafoore so tawii ko ƴoogirde seertunde, yaajnde, yamiri ɗum.   E nder ɗuum, ina teeŋtina wonde, golle mahngo jam ina poti jogaade ko ina tolnoo e 100 000 neɗɗo, tawi ko ɓeen ɓe fitinaaji ɗii njiylotoo ɗii.  Miijo jam moƴƴo ina teskaa, ɗo hakkille woni e jam e nuunɗal, wonaa jam tan e ŋakkeende hare (anndiraande jam bonɗo).  Feminism ina yi’a fitinaaji (hono no jam nii) ina woodi, ina jokkondiri e tolnooji keewɗi, ina jokki e ƴellitde ñalnde kala kam e ɓurde mawnude, "teskinɗe" e fitinaaji. 

### Wiɗtooji rewɓe e jam
Wiɗtooji jam rewɓe ina njoginoo ɓeydagol mawngol e nder cakkital kitaale 1970, tawi wiɗtooɓe jam e rewɓe ina ɓeydoo anndude wonde golle goɗɗo oo ina mbaawi semmbinde golle mum en.  E nder ɗuum, golle daraniiɓe rewɓe e nder jaŋde jam ina ɓeydoo yaajde seeɗa seeɗa, ko ɓuri heewde ko e ƴellitaare fannu jaŋde kisal rewɓe jogornde jokkude haa e cagataagal kitaale 2000.  Ɗum waɗi ko e sahaa gooto e ƴettugol kuulal maantiniingal ngal Goomu Kisal Fedde Ngenndiije Dentuɗe (UNSCR) 1325 e hitaande 2000.  UNSCR 1325 woni gadanol e sifaa mum ngam ƴellitde to bannge njuɓɓudi rewɓe e hareeji, nde tawnoo ina jaɓi ko ina wona hareeji e ballal gendetrin e ganndal rewɓe e naatgol e jaŋde jam.  E hitaande 2021, fannu wiɗtooji jam rewɓe rokkaama njeenaari teeŋtundi rewrude e baylugol deftere adannde e ndeeɗoo toɓɓere, *deftere Routledge wiɗtooji jam rewɓe* . 

### Jinnaaɗo e jokkondire
Faamde jinnaaɓe e nder ngonka wiɗtooji jam rewɓe ina ɓuuɓna, ina heewi laabi ; jinnaaɗo wonaa huunde nde alaa ɗo haaɗi, kono ina jokki e les njiimaandi geɗe goɗɗe jokkondirɗe ko wayi no leñol, tolno, e jikkuuji.  Feministe en ina teeŋtina laabi ɗi ɗeen jokkondire njiylotoo e jokkondire hakkunde mum en e nder fitinaaji e jam, e fawaade e ɗuum ina ƴeewtoo no njiyru-ɗaa doole mum en jokkondirɗe.   Ko e nder ngool laawol kadi ganndal rewɓe ɓuri teeŋtinde naatgol « daartol e nder marseeji », konngol kuutorteengol no feewi e nder wiɗtooji jam rewɓe, teeŋtinoowo nafoore toppitagol e naatgol rewɓe fof, wonaa tan wonɓe e pelle ɓurɗe teeŋtude.   E nder ndee ɗoo yiɗde, ɓeen ɓurɓe toɗɗaade geɗe ina mbaawi jogaade darnde tiiɗnde e ƴellitde e yiytude peeje ngam haɓaade ɗum en, tawa kadi ko miijooji maɓɓe mbaɗata heen geɗel gootel teeŋtungel e nder golle ɗee.

## Tuugnorgal