Mary Nzimiro

**Mary Nzimiro** innde ɓurnde **Mary Nwametu Onumonu,** MBE (1898-1993) wonnoo debbo jaaynoowo, politikkeejo e debbo mo'o.Nder alif 1948, o laatii wakiilu mawɗo nder kawtal lesdi Afrikan komfani(UAC) ngam Leysdi Naajeeriya fuunaaŋge, e nder wakkati o ɗon haɓɓii ɗemɗe jaayndeeji e ɓamɗe e nder Port Harcourt, Aba e Owerri.

Ha fuɗɗoode duuɓi 1950, o wondi e yimɓe ɓurɓe heɓaade e Afrik hirnaange, o laati jooɗorɗo nder wuro Bernard Carr Street nder Port Harcourt.Nder fannu siyasa, o wondi ardiiɗo nder kawtal lesdi Naajeeriya e Kameruuna, o laati ardiiɗo jaɓnde mawɗo nder hitaande 1957 e hooreejo lesdi lesdi lesdi Naajeeri Leysdi fu Fuuta fu Fuuta e nder hitaande 1962.Nder fannu siyasa, o wondi ardiiɗo nder kawtal lesdi Naajeeriya e Kameruuna, o laati ardiiɗo jaɓnde mawɗo nder hitaande 1957 e hooreejo lesdi lesdi lesdi Naajeeri lesdi fu Fuuta fu Fuuta e nder hitaande 1962 Nder konu lesdi Naijeriya (1967-1970), o haɓɓii rewɓe Igbo ngam wallugo Biafrans Ngam maajum o maayi ɓurna jawdi maako haa PortHarcourt o warti to Oguta, to o maayi nder 1993.

## Nguurndam gadano
Mary Nwametu Onumonu jibinaa ko ñalnde 16 oktoobar 1898 to Oguta, to diiwaan Imo, ko ɓiy mawɗo Igbo biyeteeɗo Onumonu Uzoaru, mawɗo warngooji koloñaal, e debbo mum Ruth, njulaagu keɓtinaaɗo e geɗe paltoor. Ko o gadano e sukaaɓe jeegom, o naati duɗal *Sacred Heart* to Oguta rewi heen ko duɗal Convent to Asaba, ɗo o heɓi bak makko e hitaande 1920. Caggal ɗuum seeɗa o resi Richard Nzimiro golloowo e UAC.

## Kugal
Jannginiraaɗo naatde e njulaagu ko yumma mum, nde golle gorko mum nawti ɓe to Illah, o yeeyti salte e nebam palme o soodi e nder luumooji Nkwo e Eke. Caggal nde ɓe ngummii Onitsha e Opobo, ɓe njooɗii e Port Harcourt e cakkital kitaale 1940. Jom suudu makko woppi golle mum to biro ngam wallude Mary Nzimiro e golle mum. E nder wuro njulaagu ƴellitiingo, o dañii njulaagu mbaylaandi, barmeeji e cosmetik. Ngam saabaade senngo makko e njulaagu makko e innde makko e hoolaare, o wonti golloowo UAC, o wonti wakiiliijo mawɗo sosiyetee oo e nder diiwaan Fuɗnaange leydi Nijeer e hitaande 1948. E nder ngal ɗoon mbaadi, o soodi ko heewi e marsandiisuuji e yeeyooɓe mawɓe e yeeyooɓe tokosɓe to Nijeer, Ganaa e Siyeraa Leyoon. O udditi kadi nokkuuji makko njulaagu mbaylaandi e kosmetik to Port Harcourt e gure koɗdiiɗe.

Ardiiɓe UAC mbaɗii peeje ngam waɗde mo yah-ngartaa njulaagu keewɗo to Londres, Manchester e Glasgow. Yanti heen, o udditi nokkuuji ɗiɗi petroŋ, heen gooto ko Agip to Port Harcourt, goɗɗo oo ko Total to Lagos. Mary Nzimiro wonti gooto e yimɓe ɓurɓe alɗude e Afrik hirnaange jogiiɗo jawdi keewndi e nder Port Harcourt, ina jeyaa heen hoɗorde mum e laawol Bernard Carr ngol wuro ngoo tan jogii. O waawii rokkude almudɓe bursiiji, o walli heewɓe e janngooɓe makko rewɓe ɓee naatde e njulaagu e koye mum en. O wondi e jom suudu makko, e hitaande 1945 o udditi duɗal to Oguta, caggal ɗuum o wayli innde makko duɗal grammar Priscilla Memorial ngam siftorde ɓiyiiko debbo biyeteeɗo Priscilla Nzimiro mo o sankii ko juuti caggal nde o heɓi bak makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Glasgow to duɗal jaaɓi haaɗtirde Glasgow. E hitaande 1966, caggal maayde jom suudu makko mo o maayi e hitaande 1959, o sosi duɗal hakkundeewal sukaaɓe rewɓe Nzimiro *Memorial*.

To bannge politik, o woniino tergal e Diiso ngenndiijo Nijeer e Kameruun, o wonti tergal e goomu nguu e hitaande 1957, o woniino cukko hooreejo fedde rewɓe fuɗnaange NCNC e hitaande 1962. E nder wolde hakkunde leyɗeele Nijeer (1967–1970), o yuɓɓinii ballal Igboa e Igboa. Ko ɗum waɗi o majjini ko ɓuri heewde e jawdi makko to Port Harcourt, o arti to wuro makko Oguta ɗo o maayi ñalnde 16 lewru Yarkomaa 1993, omo yahra e duuɓi 95.

## Himobe