Marija Gimbutas

**Marija Gimbutas** ( Lithuanian  , pronounced [ 'ɡwɪmbutas ] ; Ñalnde 23 lewru Yarkomaa 1921 – 2 Feebariyee 1994) ko annduɗo ko faati e taariindi Lituwaani, ganndiraaɗo wiɗtooji mum e pine jamaanu Neolitik e Jamanuuji Njamndi " Orop ɓooyɗo " e miijo mum Kurgan, ngo woni e leydi Poroto-Indo-Orop e nder leydi Steppetik.

## Nguurndam

### Nguurndam gadano
**Marija** Gimbutas jibinaa ko e wuro wiyeteengo Vilnius, laamorgo leydi Lituwaani hakkundeejo ; jibnaaɓe makko ngonnoo ko e fedde annduɓe Lituwaani. 

Yumma makko heɓi doktoraa makko e ganndal gite to duɗal jaaɓi haaɗtirde Berlin e hitaande 1908, baaba makko heɓi doktoraa makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Imperial Dorpat e hitaande 1910. Caggal nde Lituwaani heɓti jeytaare mum e hitaande 1918, jibnaaɓe Gimbutas yuɓɓini Fedde Lituwaani laamorgo Lithuanied the Sanitary A. 

E nder oon sahaa, baaba makko kadi wonnoo ko bayyinoowo jaaynde *wiyeteende Vilniaus žodis* e jaaynde pinal *wiyeteende Vilniaus šviesa*, kadi ko o daraniiɗo jeytaare Lituwaani e nder wolde Poloñ e Lituwaani . 

Jibnaaɓe Gimbutas ko annduɓe naalankaagal aadaaji Lituwaani, ina keewi noddude jimɗiyankooɓe, winndooɓe, e winndooɓe hannde ɓee e galle mum en, ina jeyaa heen Vydūnas, Juozas Tumas-Vaižgantas, e Jonas Basanavičius .  Ko fayti e nehdi pinal makko tiiɗndi, Gimbutas wiyi :Mi dañii fartaŋŋe anndude winndooɓe e naalankooɓe ko wayi no Vydūnas, Tumas-Vaižgantas, haa e Basanavičius, mo jibnaaɓe am toppitii. So miɗo yahra e duuɓi nay walla joy, miɗo jooɗoo e jappeere Basanavičius, miɗo weltoo. Kadi caggal mum, e nder nguurndam am fof, daartol Basanavičius mooftungol ngol ina heddii e am no feewi. E hitaande 1931, Gimbutas hoɗi e jibnaaɓe mum to Kaunas, laamorgo leydi Lituwaani . Caggal nde jibnaaɓe makko ceerti e ndeen hitaande, o hoɗi e yumma makko e miñiiko biyeteeɗo Vytautas, to Kaunas. Duuɓi joy caggal ɗuum, baaba makko maayi ɗoon e ɗoon. E leeso maayde baaba makko, Gimbutas fodaniino wonde maa o janngu ngam wontude ganndo: "Ɗum ɗoon e ɗoon miɗo foti miijaade ko ngon-mi, ko mbaɗat-mi e nguurndam am. Miɗo wonnoo jom hakkille no feewi e nder dingiral—miɗo lummboo kilooji keewɗi, miɗo fijira, miɗo fijira welo. Mi wayliima no feewi, mi fuɗɗii janngude."  

### Eggugol e nguurndam caggal leydi
E hitaande 1941, o resi mahoowo biyeteeɗo Jurgis Gimbutas. E wolde adunaare ɗiɗmere, Gimbutas wuuri ko e les njiimaandi Sowiyet (1940–41) caggal ɗuum e les njiimaandi Almaañ (1941–43). 

Ɓiɗɗo debbo gadano Gimbutas, hono Danutė, jibinaa ko e lewru suwee 1942. Hitaande wootere caggal jibineede ɓiɗɗo maɓɓe debbo, galle Gimbutas, sukaaɓe tokosɓe ɓee, e yeeso konu Sowiyetik jahruɗo yeeso, ndogi leydi ndii, payi to nokkuuji ɗi Almaañ Nazi en njiimi, ko adii fof to Vienne, caggal ɗuum to Innsbruck e Bavaria.  E nder miijo makko e ooɗoo sahaa ɓuuɓɗo, Gimbutas teskiima, "Nguurndam ina ɓuuɓna mi tan no lekki tokoosi nii, kono golle am ina njokki e bannge gooto." 

Nde o woni e waɗde fedde caggal doktoraa to Tübingen hitaande rewtunde ndee, Gimbutas jibini ɓiyiiko debbo ɗiɗaɓo, biyeteeɗo Živilė. E kitaale 1950, galle Gimbutas ummii Almaañ, ummiima Amerik, ɗo Gimbutas heɓi golle jaŋde tiiɗɗe.    Ɓiyiiko debbo tataɓo, Rasa Julija, jibinaa ko e hitaande 1954 to Boston.

Gimbutas sankii ko to Los Angeles e hitaande 1994, tawi ina yahra e duuɓi 73. Ɓooytaani, o wirnaa e yanaande Petrašiūnai to Kaunas .

## Kugal

### Jaŋde e toɗɗagol jaŋde
Gila hitaande 1936, Gimbutas tawtoraama eɓɓooji etnogaraafi ngam winndude daartol aadaaji e janngude geɗe Lituwaani e laabi maayde.  O heɓi bak makko e teddungal to duɗal jaaɓi haaɗtirde Aušra to Kaunas e hitaande 1938, o winnditii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Vytautas Magnus e hitaande ndee, o janngi ɗemɗe to duɗal jaaɓi haaɗtirde Filoloji. Ndeen o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Vilnius ngam janngude ko fayti e arkewolosi (e les njiimaandi Jonas Puzinas ), ganndal ɗemɗe, ganndal leƴƴi, ganndal leƴƴi e binndol. 

E hitaande 1942 o timmini deftere makko jaŋde leslesre, « Nokkuuji wirwirnde e Lituwaani e yonta njamndi », e teddungal.  O heɓi dipolom makko Master to duɗal jaaɓi haaɗtirde Vilnius, to leydi Lituwaani, e hitaande 1942.

E hitaande 1946, Gimbutas heɓi doktoraa mum e ganndal arkewolosi, tawi ina wondi e sukaaɓe tokosɓe e ganndal leƴƴi e daartol diine, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Tübingen e deftere mum wiyeteende « Rites de régime préhistorique en Lituanie » (« Die Bestattung in Litauen in der vorgeschitlichechn Zeit »), nde yaltinaa caggal ɗuum.   O heewi wiyde wonde omo jogii diisnondiral ngal e les junngo wooto, ɓiɗɗo makko e les junngo ngoɗngo nde kanko e jom suudu makko ɓe ndogi wuro Kaunas, Lituwaani, e yeeso konu Sowiyet ina yahra yeeso e hitaande 1944.