Abdulrahman Ado Ibrahim

**Abdulrahmaan Ado Ibraahim** (7 lewru feebariyee 1929 - 29 lewru oktoobar 2023) ko laamɗo aadaaji nayaɓo e Ohinoyi leydi Ebiraland,[3][4][1] leydi aadaaji jogiindi jooɗorde mum to Okene, e nder diiwaan Kogi, e nder leydi Naajeeriya. Ko o ɓiy attah ɗiɗaɓo (hannde «ohinoyi») leydi Ebira, hono Ibraahiima Onoruoiza, jeyaaɗo e leñol Omadivi, laamɗo gila 1917 haa 1954.[4][2]

## Duuɓi gadani e jaŋde
Ibraahiima jibinaa ko ñalnde 7 feebariyee 1929.[5][6] O janngii e duɗe sukaaɓe hirnaange e duɗe Qur’aana. O yahi haa o timmini jaŋde makko leslesre e hitaande 1940 to duɗal leslesal Native Authority (NA) to Okene, diiwaan Fuɗnaange (hannde Dowla Kogi). O fuɗɗii jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ondo Boys, caggal ɗuum o arti to duɗal jaaɓi haaɗtirde Oduduwa, o heɓi ɗoon bakkaa makko e hitaande 1949. E hitaande 1954, o heɓi dipolomaaji makko e faggudu to duɗal jaaɓi haaɗtirde faggudu to Londres, o heɓi dipolomaaji makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Harvard Business e hitaande 1959 .[7]

## Jappeere laamu
Caggal maayde Ohinoyi Sanni Omolori mo leñol Oziada e hitaande 1997,[4] jom ngalu mo Lagos, ɓiy laamɗo ɗiɗaɓo ɓurɗo mawnude e leydi Ebiraland, hono Abdulrahmaan Ado Ibraahiima, ƴetti jappeere Okene, o woni Ohinoyi ɗiɗaɓo walla laamɗo aadaaji jeytaare nayaɓo e... Ebiraland ñalnde 2 lewru juko hitaande 1997.

Ibraahiima mahi galle laamorɗo Azad, inniraaɗo gooto e ɓiɓɓe makko, wiyaaɗo ina jeyaa e ɓurɗe ŋarɗude e Afrik hirnaange.[7]

## Friction e laamu leydi
Ibrahim hollitii wonde laamu leydi Kogi yaltinii naamnal, caggal nde o waawaa rokkude hooreejo leydi Naajeeriya Muhammadu Buhari weltaare e nder njillu makko e nder leydi ndi, ñalnde 29 lewru Duujal hitaande 2022.[8][9][10][11] Ina wiyee wonde bommbo yanii e njillu hooreejo leydi ndi to juulirde sara galle laamorɗo ohinoyi to Okene, fotde yimɓe tato maayi heen.[12][13][14][15] Ñalnde 3 lewru Yarkomaa 2023, polis'en leydi Naajeeriya (DSS) wi'i ɓe nanngi ardiiɓe bommbooji ɗi ɓe ɗonno nder ISWAP, ɓe ɗon wurtina wideyoo nyalnde woore ko adii nannguki ɓen, ɓe ɗon wi'a ɓe ɗon mari haaje " soldateeɓe kalifaandi".[16] Ibrahim e nder jaabawol mum e naamnal ngal ñalnde 12 lewru Yarkomaa 2022, o yeewtidi e Komiseer Dowlaaji Dentuɗi ngam Laamuuji nokkuuji e geɗe laamu, o hollitii wonde o heɓaani humpito laawɗungo, o anndaa kadi ko fayti e mahngo palaas goɗɗo jeyaaɗo e eɓɓaaɗe potɗe waɗeede ko hooreejo leydi yamiri, ko wonaa mo o hoɗi gila e laamu makko e hitaande 1997. Yanti heen, o hollitii wonde nde o hebli yahde ngam hawrude e hooreejo leydi ndii, bommbo oo waɗi, naatgol makko e nder galle laamorɗo oo, ko ɗum waɗi o waasde waawde ngam yaltude hawritde e hooreejo leydi hade makko yahde Lokoja.[17]

Ko adii lewru Duujal 2022, Ibraahiima hollitii ballal mum e Natasha Akpoti-Uduaghan mo PDP ina haɓa e jappeere timmunde e nder diiwaan Kogi.[18] Ɗuum fof e wayde noon, laamu leydi ndii gila e oon sahaa e jooni, ko lannda luulndo, hono APC, ardii ɗum.

## Galle laamɗo
Gooto nder ɓiɓɓe Ibraahiima, laamiiɗo Malik Ado-Ibrahim, laati bana 7 lewru Yarkomaa 2023, kanndidaa hooreejo lesdi Naajeeriya.[14][19]

## Wade
Ado Ibraahiima maayi ko to Abuja ñalnde 29 lewru Oktoobar 2023, tawi omo yahra e duuɓi 94.[20]

## Tuugnorgal

# *Ajanah, Nuuhuman (1996). Ebira: Dr. Ebira Tao Fedde renndo. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Hogan, Edmund M. (2011). Berengario Cermenati Caka Igbirra’en (Ebira) lesdi Naajeeriya: Jannde nder siyaasaaku koloñaal, misiyoŋaaji e siyaasaaku nokkuure, 1897-1925. HEBN bayyinoowo Plc. p. 202. Ɗemngal 978-978-081-182-2. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Otu, M.M. (1997). Ebira ohinoyi keso e ebira pax. Sosiyeteeji BOTCOM. . Ƴeewtaa ko ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Ajanah, Nuuman (1997). Ebiras e Ƴeewndo. Vol. 2. Leydi Naajeeriya: Numa. p. 37.*
# *"Ado Ibrahim 90 Haa jooni ko ikon laamɗo neɗɗaŋke ngam kala sahaa". TheWill Naajeeriya. 7 feebariyee 2019. Ƴeewtaa ko 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Omotayo, Yuusuf (4 noowammbar 2021). "5 nder laamiiɓe ɓurɓe ɓooyde nder Naajeeriya e duuɓi maɓɓe, gooto ɓuri duuɓi 90". Naajeeriya laaɓɗo. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Ojeifo, Sufuyan (7 feebariyee 2019). "Ado Ibraahiima @90: Neɗɗaŋke, Ikon Laamɗo Ngam Duuɓi kala". Tribune nder laylaytol Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Boluwaji, Obahopo (7 janvier 2023). "Kogi naamndii laamɗo mawɗo ngam 'jaɓde' jaɓɓaade Buhari". Lokoja: Ardiiɗo Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Jimoh, Yekini (7 lewru Yarkomaa 2023). "Njillu hooreejo leydi: Gov Bello naamndii Ado Ibrahim, ina waawi sosde fedde". Lokoja: Jaaynde Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"Gomnati Kogi ƴami laamiiɗo, Ado Ibrahim, dow salaare jaɓɓaago Buhari". Ripples Naajeeriya. 7 lewru Yarkomaa 2023. Ƴeewtaa ko 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"Gwamnan Kogi na tuhumar Sarki Ohinoyi na Ebira bisa ƙin zuwa tarbar Buhari" (e ɗemngal Hausa). Ñalnde kala Naajeeriya. 8 lewru Yarkomaa 2023. Ƴeewtaa ko 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"BREAKING: Ko famɗi fof 3 maayɓe nde bommbooji puɗɗii e kaaƴe laamɗo mawɗo Kogi ko adii njillu Buhari". Jaaynooɓe Sahara. 29 Ddesammbar 2022. Ƴeewtaa ko ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"Fenaaje keewɗe ɗe Komiseer humpito Kogi". Oo ñalawma Live. 8 lewru Yarkomaa 2023. Ƴeewtaa ko 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Tiyohemba, Henri. "Puccitagol Kogi: Ado-Ibraahiima ina tiiɗtina wiɗto". Ardungal Kabaruuji Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Usmaan, Samad (8 lewru Yarkomaa 2023). "Buni anndini balɗe ɗiɗi ngam jaɓɓaago Buhari ngam udditgo kuuɗe". Kabel Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"Polis sirri leydi Nigeria, DSS nanngi ardiiɓe ISWAP ngam bommbooji Kogi ngam njillu hooreejo leydi Buhari". Jaaynooɓe Sahara. 4 lewru Yarkomaa 2023. Ƴeewtaa ko 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"BREAKING: Laamɗo mawɗo ngam Ebiraland, Ohinoyi Jaabtii naamnal laamu Kogi, wiyi tuume ɗe ngonaa nuunɗuɗe e duuɓi makko, e humpito makko, e ndimaagu makko". Jaaynooɓe Sahara. 12 lewru Yarkomaa 2023. Ƴeewtaa ko 12 lewru Yarkomaa 2023.*
# *Oluokun, Ayotunde (5 decembre 2022). "Kogi hakkundeejo: Natasha ƴettii kampaañ to galle laamorɗo Ohinoyi mo leydi Ebira". PM Kabaruuji Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 12 lewru Yarkomaa 2023.*
# *AbdulKareem, Mumini (25 Duujal 2022). "YPP: Laamɗo Kogi yiɗi foolde Tinubu, Atiku, woɗɓe". Ilorin: Hoolaare ñalnde kala. Keɓtinaama ñalnde 9 lewru Yarkomaa 2023.*
# *"Ohinoyi mo leydi Ebira maayi e duuɓi 94 | Nguurndam". Habriyankooɓe Ebira. 29 Oktoobar 2023. Ƴeewtaa ko 16 Noowammbar 2023.*