Shehu Sani

**Shehu Sani** (jibinaa ko 29 oktoobar 1967) ko senaateer leydi Najeriya, binndoowo, binndoowo pijirlooji, daraniiɗo jojjanɗe aadee. Ko kanko woni hooreejo kawtal hakkeeji ɓiɓɓe lesdi Naajeeriya - (CRCN).e o laati hooreejo kawtal junngo-juungo, Afrika.O laati ardiiɗo hare ngam wartirki demokaraasi nder leydi Naajeeriya. O nanngaama, o maɓɓaama e kasoo e nder laamuuji konu cakkitiiɗi e nder leydi Najeriya. O wurtinaama diga kasoo nde demokaraasi warti haa lesdi Naajeeriya nder hitaande 1999. O ɗon mari haaje hukuumaaji pamari ɗi lesdi Naajeeriya, o heɓi nasaraaku dow ko laarani kawtal hoore lesdi Naajeeriya, nyande 28 mars 2015.

## Nguurndam gadano
Sani jibinaa ko ñalnde 29 lewru ut hitaande 1967 to Tudun Wada, Kaduna. O waɗi duɗal makko leslesal to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu (LGEA), Badarawa Kaduna hakkunde 1975 e 1980. O winnditii e duɗal hakkundeewal laamu, Kagara, diiwaan Nijeer, tuggi 1980 haa 1984, o yahi to duɗal ganndal laamu, duɗal jaaɓi haaɗtirde ganndal laamu Niger, diiwaan 1980. O yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna tuggi 1984 haa 1993 ɗo o heɓi dipolom makko to bannge ganndal ndema.

## Senngo e gollal
E nder balɗe makko jaŋde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kaduna, o woniino daraniiɗo senndikaa janngooɓe. O woniino hooreejo, Goomu Mobilisaasiyoŋ Catal Fedde Janngooɓe PAN-Afrik e hooreejo Kongres Sukaaɓe Demokaraasi Afrik. O woniino kadi Direkteer renndoyankeewo fedde janngooɓe diiwaan Kaduna. Sani ummorii ko e galle hakkundeejo leydi Najeriya. Baaba makko ko gardiiɗo peewnugol. O janngi haa lesdi Biritaniya e lesdi Almaañ, o huwidi bee Jaaynde New Nigerian nde ɗon mari haaje woylaare lesdi Naajeeriya duuɓi 30. Ko adii ɗuum o golliima e jaaynde wiyeteende Daily Mail, to Kano. Ko kanko kadi woni binndoowo laamu wonande diiwaan Sokoto tuggi 1976 haa 1979.

Baaba makko ina joginoo defterdu keewndu doole ɗo Sani ƴelliti jaŋde mum e ganndal binndol, teeŋti noon e defte ƴellitooje miijooji sosiyaalisma e politik nano ; ɗum wonnoo ko yonta naatgol binndol mawngol ummoraade Orop fuɗnaange. Feññinde defte wallitii e ƴellitde miijooji makko e jikkuuji nano e nguurndam, kam e feeñninde mo e goonga e ŋakkeende nde dictature militaire addi e renndo ngo. Sani noon ina fotnoo wonde yumma mum, gardiiɗo rewɓe renndo ; e ko nanndi e Aminu Kano e Dental Dowlaaji Dentuɗi (NEPU) e PRP (lannda rimɗinde yimɓe) politik radikal.

Gila Politeknik Kaduna, Sani naati e golle ngenndiije. O nasti nder Kampaañ ngam Demokaraasi (CD), fedde nde ɗon mari haaje demokaraasi, nde hukuumaaji pamari bana Femi Falana e Beko Ransome-Kuti, ɓaawo man o laati ardiiɗo lesdi Naajeeriya e cukko hooreejo lesdi fedde nde.

O adii nanngeede ko e sulyee 1993 e laamu Seneraal Babagida. Juumre makko ndeen ko nde o ɗaɓɓiri yo njeñtudi woote gardagol leydi ñalnde 12 suwee 1993, ɗe hooreejo leydi ndii, hono M. K. O. Abiola, dañi. Sani ñaawaama to ñaawirde mawnde, laawol Ibraahiima Taiwo, to wuro Kaduna, sabu mum waɗde fitinaaji. E laamu joofnirde Earnest Shonekan, Sani nanngaa, nanngaa fotde jonte ɗiɗi, caggal ɗuum o ñaawaa ñaawirdu ngam seppude kadi. E laamu Seneraal Sani Abacha, o naatnaa e kuudetaa fannuyankeewo 1995, caggal ɗuum o fawaa e kasoo duuɓi 15, caggal ɗuum o waylaa e duuɓi 15 e nder Ñaawirde Toownde Konu Patrick Aziza, nde ñaawi ko wayi no Seneraal Olusegun Obasanjo (caggal ɗuum hooreejo leydi) e Kol jaayndiyankooɓe; tuume makko ko : « Jokkude golle janfa e njuɓɓudi renndo ngo rewaani laawol (Kampaañ Demokaraasi) ». O sokaama e kasooji ceertuɗi : Kirikiri, Kaduna, Port-Harkoor, Enugu e Aba.

Ko adii nde o nanngaa e kasoo keewɗo, Sani wonnoo ko e sosde fedde wiyeteende Mouvement pour l'Unité et le Progrès, o hawri e woɗɓe yahruɓe yeeso to bannge worgo ko wayi no Abubakar Dangiwa Umar, Bala Usman, James Bawa Magaji e Balarabe Musa, ngam haɓaade ngam tabitinde woote gardagol leydi goɗɗe ɗe ñalnde 12 lewru nduu.

Sani ina anndaa e rokkude ballal kampaañ jojjanɗe aadee e miskineeɓe e waasɓe e nder ɗuum ina haɓa e gollotooɓe kisal e woɗɓe jogiiɓe doole laamu.

E nder fitinaaji diineeji to Kaduna e hitaande 2000, ko kanko tan woni daraniiɗo jojjanɗe aadee to Kaduna yaltuɗo e nder nguleeki fitinaaji ngam ñiŋde warngo ngoo. E hitaande 2005, o toɗɗaa ngam ƴellitde renndo siwil e nder batu ngenndi. Laamɓe aadaaji nder kawtal ngal ɗaɓɓiti yo Shehu Sani haɗe ɓesdugo haala nde o ƴami ɓe ɗon ƴama ɓe ngam ballal maɓɓe cemmbiɗngal dow diktatoor militeer'en nder wakkati saali. Hooreejo komisiyoŋ o, hono Justice Niki Tobi, salii noddaango ngo. E nder fitinaaji baɗnooɗi to Kaduna, ko kanko ardinoo renndinde kaɓirɗe ballal, o fuɗɗii njillu to "nokku hare" e sahaa nde ko ɓuri warde hoore neɗɗo miijaade.Sani yuɓɓinii e ardii seppooji:

## Haɓde e leydi Irak yani e dowla Kuwoyt
Haɓde e wolde Israayiil e Gaza e hitaande 2008

Ko feewti e njillu George Bush e Tony Blair to Niiseer e lewru mars 2010

Haɓde e njillu Israayiil e laana ndiwoowa leydi Gaza e lewru suwee 2011

Hakkunde laamu leydi Konngo ko feewti e nanngugol Norweesnaaɓe ɗiɗo, Joshua Farayse e Tjostolv Moland

## Haɓde e ittugol ballal petroŋ
O ƴetti darnde makko e darnde ɓurnde mawnude e teeŋtinde darnde Jam.

O winndi defte ko faati e Jam. O yuɓɓini seppooji e dogdu Bicycle ngam ɓamtude jam.

O sosi njeenaari hitaandeeri Shehu Sani (2013) ngam daraniiɓe jam renndo, o yaltini jaaynde "Jam".

E nder eɓɓoore ngam wallitde e haɓaade caɗeele ŋakkeende kisal e nder leydi Najeriya, Sani wallitorii kawral gonnooɗo hooreejo leydi ndii, hono Olusegun Obasanjo, e galle hooreejo Boko Haram, hono Muhammed Yusuf, e hitaande 2011; Eɓɓaande makko ndee huɓɓi jeewte e kaaldigal.

E hitaande 2013, o toɗɗaa e juuɗe hooreejo leydi ndii, hono Goodluck Jonathan, e nder Goomu ngenndiwal laamu fedde ndee ngam kaaldigal e fedde Boko Haram, o salii ɗaɓɓaande ndee sabu wasiya makko ɓennuɗo oo huutoraaka.

## Golle ngenndiije
Les laamu hooreejo lesdi Olusegun Obasanjo Sani toɗɗaama ngam laataago tergal nder kawtal lesdi Afrika, tergal nder kawtal lesɗe duuniyaaru, toɗɗaama hooreejo lesdi Naajeeriya ngam laataago tergal nder kawtal hooreejo lesdi Naajeeriya ngam laarugo lesdi Naajeeriya, kawtal hooreejo lesdi dow ko laarani hukuumaaji rento lesdi Naajeeriya, kawtal hooreejo lesdi dow ko laarani hukuumaaji pamari ɗi lesdi Naajeeriya Coodguuli geɗe petroŋ, Goomu hooreejo leydi ngam ƴellitde luural, tergal e komisiyoŋ ñaawirdu leydi Nijeer, tergal e batu ƴeewndo politik ngenndi, tergal e goomu wiɗto Charles Taylor, kadi toɗɗaaɗo e laamu leydi Nijeer ngam wonde tergal e yiilirde fedde wiyeteende Nigerian Transparstry Extractive INE). Sani wonnoo ko tergal e goomu hooreejo leydi ngam kisal ngenndi e restoraaji siwil.

## Bindi
Sani ina jogii golle binndol keewɗe ɗe o heɓi, ina jeyaa heen :

## Defte

## Gese warngooji, 2007
Baasal nder Fuunaange Naajeeriya

Warngooji siyaasaaku nder leydi Naajeeriya, hitaande 2007

Sukaaɓe ko ardiiɓe e Hare ngam haɓaade fenaande

Skorpiyon les pillow, 2007

Diktatooruuji siwil en Afrik, 2008

Ko feewaani sahaa kala, mbele Yar’adua ina waawi heɓde ɗum no haanirta nii, 2009

## Janfa e renndo, 2009
Ɓiɓɓe Kaduna, hitaande 2011

Ɓiɓɓe Jos, hitaande 2011

Seppo e ndimaagu, 2012

Miijooji murtuɗi, 2013

Naajeeriya e Ecoppi: Anndinde jokkondiral taariindi, 2013

Haɓɓondirde e yimɓe ɓaleeɓe, 2013[fotde hoore mum].

## Pijirlooji
Lewru Fantom, 2009

Thugs to Helm

Bindi ɓantol

Antoloji kasooji, 2007

Yimre jam e yonta ƴiiƴam

## Politik
E hitaande 2003, Sani fooliino suɓaade Senaa e les njiimaandi fedde wiyeteende Alliance pour la Démocratie (AD), o fooli Senateer Muktar Aruwa mo lannda ANPP, mo leƴƴi Naajeeriya fof.

E hitaande 2011, o tawtoraama woote senaa e les njiimaandi Kongres ngam waylude ngonka (CPC), o fooli senaateer Sani Saleh e woote gardagol leydi.

E hitaande 2015, Sani heɓi jooɗorde senaa caggal nde fooli senaateer Sani Saleh e wooteeji gardagol leydi, o fooli senaateer Muktar Aruwa e wooteeji mawɗi.

Ñalnde 4 lewru Seeɗto hitaande 2015, o woni senaateer leydi Najeriya gadano, gooto tan, bayyinoowo jawdi mum e yeeso yimɓe fof.

Ñalnde 20 oktoobar 2018, o habri wonde o woppii lannda laamu nguu, o arti e lannda PRP to Kaduna.

## Senaa
Ko kanko woni hooreejo goomu Senaa ngam ñamaale nder leydi e caggal leydi, o woniino kadi cukko hooreejo goomu Senaa ngam geɗe caggal leydi.

## Tuugnorgal