Abdullahi Bayero

**Abdullaahi Bayero**

laamuuji koloñaal Angalteer ngaddi njuɓɓudi laamu diiwaan kesiri, Abdullahi Bayero, mo wonnoo e oon sahaa Chiroma, toɗɗaa hooreejo diiwanuuji galleeji, tawi jooɗorde mum ko Dawakin Kudu, caggal ɗuum (1914) to Panisau.  O toɗɗaa Sarki Kano e lewru abriil 1926, o toɗɗaa e laamu ñalnde 14 feebariyee 1927.[2]  Ko kanko ɓuri waawde haɓaade Emirship, kadi o hollitii wonde ko o nuunɗuɗo, baawɗo golle, baawɗo golle, peewal.

## Golle nguurndam
[waylu iwdi]

Sarki Kano Abdullaahi Bayero waɗi toɗɗe keewɗe e laamu makko juutngu.  Ina jeyaa e ɓeen ɓe o toɗɗii, ɓiɓɓe makko Muhammadu Sanusi ɓe o toɗɗii Ciroma e hooreejo diiwaan Bichi, darnde nde o joginoo ko adii nde o toɗɗaa Sarki ;  e Aminu mo toɗɗaa Dan Iya e Gardiiɗo Diiwaan Dawakin Kudu.  Caggal nde Muhammadu ɓiy Sarki Kano Shehu Usmaan ummorii Turaki e hooreejo diiwaan Ungogo o toɗɗii miñiraaɓe makko Abdulkadir e Muhammadu Inuwa ngam wonde Galadima e Turaki e hitaande 1927. O ustii semmbe Cucanawa en kadi o woppi maccuɓe laamɓe woɗɓe ɓee fof,  ina yahdi e politik Angalteer haɓaade maccungaagu.  O rokki kadi yoga e golle makko kuuɓtodinɗe e juuɗe dipiteeji makko.[3]

No Sarki Kano Bayero woniri e ƴellitaare njulaagu e njulaagu Kano nii o hirjinii golle njulaagu goonga : yeru Gwamaja Textile Mills, ko kañum woni njulaagu gadano e nder leydi Niiseer.  O hirjini kadi jom en jawɗeele en ɓiɗɓe leydi ndii hono Alhaji Alhassan Dantata mo nganndu-ɗaa ina jogii nafoore mawnde.  Sektoraa renndoyankeewo oo, ko Diiso makko Emiraaji rokki ɗum hakkille no haanirta nii.

Wuro Kano woni nokkuure arandeere nder Fuunaange ngam heɓugo yiite e ndiyam dow kuugal mawngal.  Ɗum ɓuri wonde ko batte eɓɓaande Abdullahi Bayero, nde o ƴetti e hitaande 1927 wonde kaalis keewɗo e nder konte njuɓɓudi laamu leydi ndii ina huutoree ngam rokkude Kano fof kuuraa e ndiyam.  Haa e oon sahaa, ɗeen golle ina ndokkee tan e nokku laamu nguu.

￼Bayero ina ɓoornii wutte, wutte daneejo, paɗe jaajɗe, e wutte daneejo, e koyɗe makko ina ɓoornii wutte daneejo.  O jogi kuugal maako ngal hooreejo ceede, bana hooreejo lesdi Naajeeriya.

Departemaa golle renndo to Lagos salii no feewi ɗeen eɓɓaaɗe sabu ŋakkeende ngalu e ŋakkeende gollotooɓe ngam waɗde golle ɗee.  Ɗum fof e wayde noon, Njuɓɓudi Native yahri yeeso, heɓi estimaaji e juuɗe kontraktor gooto, golle ɗee puɗɗii.  Ndiyam ina poompaa e maayo Challawa kilooji sappo e wuro ngoo e kala kompañi e nder wuro ngoo ina rokka ko famɗi fof lampa gooto.  E hitaande 1929, peeje ɗee udditaa e dow laawol e nder mawningol mawngol.  E fuɗɗoode, ko gollotooɓe e nder njuɓɓudi Native Administration, eɓɓaande ndee hollitii wonde ko nde njuɓɓudi mawndi, nde ɓooyaani ko yoɓi hoore mum.[4]Darnde jaŋde lislaam
Sarki Kano Abdullahi Bayero ina joginoo nafoore mawnde e jaŋde lislaam, o wallitii e nehdi e kaalis ngam ɓamtaare nde. Sabu ɗuum, Kano ina joginoo annduɓe lislaam heewɓe e laamu mum, ina jeyaa heen Shehu Muhammadu Salga e almuɓɓe mum Abubakar Mijinyawa e Umar Falke. O sosi Duɗal Ñaawirde Shahuchi e hitaande 1348 H (1929), ngal woni gadanal e nder leydi Najeriya e Sheek Sulaiman, gollodiiɗo makko juutɗo, puɗɗinooɗo miijo ngoo e wonde gardiiɗo maggal gadano. Duɗal sariya Kano, ngal wonti Duɗal jaŋde aarabeeɓe caggal ɗuum, mawni ko e Duɗal Ñaawirde Shahuchi e darnde Waziri Gidado (Yahya 1986), mo wonnoo e oon sahaa mawɗo wasiyaaji lislaam e sariyaaji Sarki. O hirjinaama kadi e hollirde teddungal e Shariif en, ko Sheek Suleymaan (Paden 1973), puɗɗinooɗo mo e nder Tijaniyya (banndiraagal suufiyaŋkooɓe mistikaaji ɗi Sheek Ahmadu al-Tijani mo Alseri sosi).

Sarki Kano Abdullaahi bayero ko sarki gadiiɗo hajjude, ko ɗuum waɗi o anndiraa e nder yimɓe fof ko sarki alhaji. O yahdi e ngol laawol ko miñiiko biyeteeɗo Galadima Abdulkaadir e Ma’aji Mallam Sileymaani, kanko caggal ɗuum wonti Walin Kano gadano. Ko e oon yahdu hajju ɓe ngadii yiydude e Sheek Ibraahiima Niass mo Senegaal ɓe njaɓɓi wonde Sheek maɓɓe. Caggal hajju, Sarki Abdullaahi yilliima Ejipt ɗo o yiyi juulirɗe mawɗe keewɗe. Nde o warti o fuɗɗi nyiɓugo juulirde Kano kesum, nde woni arandeere nder juulirde lesdi Naajeeriya nden boo haa jooni ɗon nder juulirde ɓurdunde wooɗugo haa nokkuure nden.

Politik

### Ina gasa tawa ko Gustaf Bolinder ƴetti ɗum hakkunde 1930 e 1931 Hedde joofnirde laamu makko, fedde ɓamtaare geɗe worgo (NEPU) sosaa ko e dawriyankooɓe Kano ɓeeɗoo : Abba Maikwaru, Bello Ijumu, Babaliya Manaja, Muusaa Kaula, Abdulkaadir Danjaji, Muusaa Bida, Magaji Dambatta e Mudi Spikin (Abba 2000: ix). ). Ɗumɗoo ko lannda politik radikal naamninooɗo laamu koloñaal e sosde aadaaji. Kono Sarkin Kano Abdullaahi Bayero reentinoo no feewi. Nde ardiiɓe NEPU ɓee ngaddaa e ñaawirde makko ngam wiyde ina mbaɗa fitinaaji, tee ardiiɓe galle laamorɗo oo ina heen Ulamaaji ɗii, ina wasiyoo Emir oo wonde ɓe ngonaa juulɓe, ina poti warde, o salii jaɓde ndeeɗoo wasiya, o wiyi ‘’en poti ko waɗde ko boni e ɓeeɗoo sukaaɓe’’ ngam luulndaade en'.
Sarki Kano Alhaji Abdullaahi Bayero meeɗaani ustude miijooji mum lislaam hay so tawii miijooji mum ina njahra yeeso (Yahya 1986). O siftortee ko e daartol Kano ko Sarki laaɓɗo, nuunɗuɗo, dewal, muñɗo. Ko o neɗɗo jom hakkille no feewi, meeɗnooɗo sewnde comci mum, kadi omo toppitii no feewi gollotooɓe makko tokosɓe, hono no Inuwa Wali nii, nde Sarki yamiri gooto e ardiiɓe warduuji ɗii, e dow yiɗde laamɗo oo, ngam tabitinde wonde o rokkaama galle. O rokkaama galle e nder diiwaan Mandawari, ɗo o hoɗi ko ɓuri duuɓi capanɗe joyi.

sarki kano alhaji abdullaahi bayero maayi ko ñalnde alkamiisa 13 rabi althaani hitaande 1373 (23 desammbar 1953).