open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eastern Apoi tribe

Leñol **Apoi** Fuɗnaange leñol Ijaw woni ko e caka leydi Bayelsa, leydi Najeriya. Leñol Apoi Fuɗnaange ko tokosol, ina woɗɗi to bannge geɗe leydi. Koɗorɗe Apoi ina njeyaa heen: Keme-ebiama, Kolokologbene, Ogboinbiri, Sampou, Gbaran, Kassama, Azama. Eggooɓe ummoriiɓe leñol Apoi Fuɗnaange sosi leñol Apoi Hirnaange e nder diiwaan Ondo duuɓi teemedde jooni. Kadi, leñol Arogbo ngol ina rewi iwdi mum e eggugol ummoraade e wuro Apoi wiyeteengo Gbaran.[1]
Kewuuji maantinɗi
17 lewru juko hitaande 2007: 12 sooje'en Naajeeriya nanngaama nde hukuumaaji pamari ɗon nasti nder nokkuure AGIP nde Ogboinbiri. Ko adii ɗuum, soldateeɓe ndartinaaɓe ngam reende nokku oo mbarii sukaaɓe njeenayo e nder nokku hee, ɗum addani sukaaɓe ɓee waɗde hareeji.[2]
28 sulyee 2006 : Sukaaɓe wuro Ogboinbiri nanngi soldateeɓe 8 e siwil en 16 e nder nokku ɗo AGIP woni e ɓuuɓde Ogboinbiri. Ɓe njani e plateau Ogboinbiri mo firm oo e nder laanaaji diwooje, ɓe ndiiwi soldateeɓe wonɓe e garde, ɓe nanngi balɗe soldateeɓe ɓee. Ɓe kollitii woppude nanngaaɓe ɓee haa nde AGIP teddini nanondiral mum ngam rokkude sukaaɓe nokku o golle. Ɓe ɗaɓɓi kadi yo ɓe ngartir laanaaji diwooje nay ɗi AGIP nanngi ko adii ɗuum to Ikeibiri.[3]
Tuugnorgal
 Alagoa, Ebiegberi Joe (2005). Daartol leydi Niiseer, Port Harcourt: Binndanɗe wiɗto Onyoma. ISBN 978-37314-5-9
 "Nijeeriya: Konu, Konu'en ɗon mari hare haa Ogboinbiri", nyalnde nde'e, 21 lewru juko hitaande 2007.
 « Naatooɓe ɓee nanngii soldateeɓe 8, siwil en 16 e nder leydi Niiseer », jaaynde wiyeteende 28 sulyee 2006.
Abdu gusau polytechnic

**Politeknik Abdu Gusau** ko politeknik laamu lesdi Talata Mafara, lesdi Zamfara, lesdi Naajeeriya.

Tariya
Politeknik oo sosaa ko e hitaande 1992 caggal nde gonnooɗo guwerneer diiwaan Sokoto, Yahaya Abdulkarim siifondiri e kuulal ngal sosnoo ‘Politeknik Talata Mafara’.[1] Laamu diiwaan Sokoto wayli innde Politeknik oo, waɗti ɗum ‘Politeknik Abdu Gusau’ e lewru feebariyee, hitaande 1995. Ɗum waɗi ko ngam teddinde maayɗo injenieer Abdu Gusau mo maayi e lewru noowammbar, hitaande 1994, ngam anndinde darnde makko e ƴellitaare Dowla oo.[2]. ] Diiwal Zamfara lesdi Naajeeriya sosaama bee yamiroore Fedde nden nder hitaande 1996,[3][4] nden ɗum haani ummaago politeknik man haa nokkuure hesere duumotoonde haa Talata Mafara. Laamu diiwal Sokoto nattii jogaade ɗum, kadi ɗum waawataa jogaade njuɓɓudi jeyaaɗo e diiwaan Zamfara tawa ina woni e Sokoto.

Gila hitaande 2020
Politeknik Abdu Gusau ko hannde woni duɗal jaaɓi haaɗtirde, rokkata porogaraamuuji e nder fannuuji golle aadee kala. Jooni noon ina jogori hawrude e caɗeele ƴellitaare karallaagal winndere ndee.[5] Haa hitaande 2020 Politeknik ina jogii departemaaji 19, e 2524 almudɓe,[6] ina ndokka porogaraamuuji e fannuuji keewɗi.[1] Duɗal ngal ina rokka hannde ND's (Diploma ngenndiijo)[citation needed] e nder kursuuji ko wayi no; jokkondiral mawngal, bankeeji & kaalis, sariya siwil, innde mahdi, innde elektirik e HND's (Diploma ngenndiijo toowɗo) e nder njuɓɓudi karallaagal birooji, njulaagu, bio-chemistry, ganndal ordinateer e limto.[7]Tuugnorgal
 "Tariya". agpmafara.jaŋde.ng. 23 mee 2020.
 "Taariindi Politeknik". Politeknik abdu gusau talata mafara. 23 mee 2020. Ƴeewtaa ko ñalnde 5 suwee 2020.
 NIPC (9 lewru Yarkomaa 2019). "Dowlaaji Niiseer, Diiwaan Zamfara". Komisiyoŋ ƴellitgol njulaagu leydi Najeriya. Keɓtinaama ñalnde 5 suwee 2020.
 Alapiki, Henri E. (2005). "Taggol Dowla e nder leydi Naajeeriya: Laabi ɗi ndartaaki ngam naatgol ngenndiiji e ndimaagu nokkuuji". Ƴeewndo jaŋde Afrik. 48 (3): 49-65. doi:10.1353/arw.2006.0003. JSTOR 20065139. S2CID 146571948.
 "Tariya". 23 lewru mee 2020. Ƴeewtaa ko ñalnde 5 suwee 2023.
 "Saare". 23 mee 2020.
 "Polytechn abdu gusau (aGP) talata mafara"
Achieveer University

**Jaaɓihaaɗtirde Achievers** woni to Owo, lesdi Naajeeriya

Duɗal jaaɓi-haaɗtirde ngal ko eɓɓaande sekteer keeriiɗo, sosaande e hitaande 2007, nde Komisariyaa Ngenndiijo Jaaɓi-haaɗtirde jaɓi. Nde woni ko e leydi e nder renndo Idasen Owo, ina waɗi Ulale 1, Ulale 11, Ulema, Ijegunma, Isijogun e Amurin Elegba (Amurin, Ogain).[1]

Jaaɓihaaɗtirde nden ummii ko e fedde Achievers ngam jaŋde e heblo, tawaande e nder diiwaan Ibadan Oyo leydi Najeriya, nde Hon (Dr.) Bode Ayorinde jeyi, nde ardii. Hannde, duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal ko Hon (Dr.) Bode Ayorinde e yimɓe woɗɓe teskinɓe ko wayi no; Mawɗo (Mrs.) Toyin Olakunri, senaateer T. O. Olupitan, senaateer Kolawole (Late) e nder 90 jom en jawɗeele en. Jaaɓi-haaɗtirde nde fuɗɗii golle jaŋde e nder yontere jaŋde 2007–2008, gila ndeen nde yaltinii setuuji 10 almudɓe haa hitaande 2021.[2]

Ranndo
E nder limngal duɗe jaaɓi-haaɗtirde leydi Naajeeriya hitaande kala ngam hitaande 2013, nde heɓi 53ɓo.[3]

E hitaande 2019, duɗal jaaɓi haaɗtirde achievers woni 98ɓo e nder 157 duɗal jaaɓi haaɗtirde keeriiɗo e nder leydi Najeriya.[4]

Jaaɓi-haaɗtirde ndee ina rokka jaŋde leslesre ko adii e jaŋde leslesre e nder jaŋdeeji baɗeteeɗi e gannde, njulaagu, e gannde renndo, kam e gannde e karallaagal.[5]

E lewru juko hitaande 2012, ɗum jeyaa ko e duɗe jaaɓi-haaɗtirde jeeɗiɗi (7) e nder leydi Najeriya ngam dartinde license mum gollorde ngam haɓaade duɗe jaaɓi-haaɗtirde ɗe njaɓaaka walla ɗe ngalaa kalite e nokkuuji ɗi ngalaa ɗo kaaɗi.[6][7] Lislaam oo artiraama ñalnde 17 lewru juko hitaande 2012, caggal nde Komiseer Jaaɓi-haaɗtirde Ngenndiije ƴeewti ɗum.[8]

Suudu jaangugo defteji
Defterdu nduu ina woni e nder galle mawɗo, ina wallita e ɓamtude pinal jaŋde, ina newna jaŋde e wiɗtooji jaŋde.[9]

Politik ñamlagol
Wonande gollotooɓe: Defte nay ngam dumunna jonte nay.

Wonande Almuɓɓe: Defte ɗiɗi ngam dumunna jonte ɗiɗiKoolol ganndal e karallaagal (COET)
B.Eng. Innjiniyaaruuji kuuraa e kuuraa
B.Eng. Innjiniyaaruuji ordinateeruuji
B.Eng. Innjiniyaaruuji jokkondiral
B.Eng. Innjiniyaaruuji Mekatronik
B.Eng. Innjiniyaaruuji safaara nguurndam
Koolol sariya (COL)
LL.B. – Baccalauréat e sariya
Koolaaɗo kuuɓal ganndal tago e kuutoragol (CONAS)
B.Sc. Mikrobiyoloji
B.Sc. Kimiiya gollordu
B.Sc. Biyokimiya
B.Sc. Ganndal ordinateer
B.Sc. Geyoloji
B.Sc. Ganndal leɗɗe e karallaagal nguurndam
Koolaaɗo kuuɓal ganndal renndo e njuɓɓudi (COSMAS)
B.Sc. Hiisa
B.Sc. Njuɓɓudi njulaagu
B.Sc. Faggudu
B.Sc. Ganndal Siyaas
B.Sc. Jokkondiral hakkunde leyɗeele (ina heen porogaraam ɗemngal Farayse lebbi tati caggal leydi)
B.Sc. Njuɓɓudi laamu
B.Sc. Sosiyoloji
B.Sc. Jannde Kiriminoloji & Kisal
Tariya
Ƴeew kadi
Rufus Giwa Politeknik
Centre Médical Fedde
Tuugnorgal
 Renndo Idasen
 "KEERI 10 ƊEMNGAL". www.heɓooɓe.jaŋde.ng. Ñalnde 11 feebariyee 2021.
 "NUC inniri Jaami'aare Ibadan limngal 1 nder Naajeeriya – Laaru doggol 100 ɓurduɓe". Posto ñalnde kala. Ñalnde 11 feebariyee 2021.
 "Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Achievers, Owo [Ranking 2024 + Toɓɓere jaɓgol]". EduRank.org - Yiytu limtooji duɗe jaaɓi haaɗtirde e nokkuuji. 21-11-2019. Heɓtinaama 2024-04-09.
Adamawa state university

Duɗal jaaɓi-haaɗtirde **Adamawa** woni nder wuro Mubi, haa lesdi Naajeeriya, lesdi Naajeeriya. Nde sosaa ko e hitaande 2002 e sariya duɗal jaaɓi haaɗtirde diiwaan Adamawa n° 10 hitaande 2001.[1][2] Tiitoonde duɗal jaaɓi-haaɗtirde ngal ko "To bannge ƴellitaare jaawnde e waylude Dowla".[3] Cukko hooreejo leydi hannde oo ko Dr Stephen Lagu.[4]

Doggol jaŋdeeji baɗaaɗi e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Adamawa State
Hiisa
Agric-Faggudu e Yaajde
Daabaaji
Ganndal ndema e jaŋde
Taƴre
Agronomi
Sosiyoloji
Ndemri
Fisik laaɓɗo e kuutorteeɗo
Peewnugol daabaaji
Njuɓɓudi laamu
Bankeeji e kaalis
Jaŋde jaŋde leslesre
Biyokimiya
Ganndal Siyaas
Biyoloji
Botani
Fisik
Mikrobiyoloji
Njuɓɓudi njulaagu
Hiisawal
Jokkondiral jamaanu
Yeeyde
Kemestri
Ganndal ordinateer
Ganndal ordinateer e hiisa
Pewnugol Gese
Jaŋde cukaagu
Faggudu
Jaŋde e Biyoloji
Jaŋde e Kimiiya
Jaŋde e ganndal ordinateer
Jaŋde e faggudu
Jaŋde e Geografi
Jaŋde e Hiisa
Jaŋde e Ganndal
Ɗemngal Engele
Pewnugol Mahdi Kesiri
Ñalnde 21 marse 2019, mahngo suudu janngirdu kesu jaɓaama.[5]Diiso laamu
E fuɗɗoode lewru abriil 2024 laamu leydi ndii udditi diɗɗal kesal e nder duɗal ngal, tawi ina jeyaa heen pro chancellor e hooreejo e terɗe.[6]

Tuugnorgal
 "Jaami'aare lesdi Adamawa". www.4iku.orgo. Ƴeewtaama ñalnde 8 lewru bowte 2015.
 "Jaami'aare lesdi Adamawa". www.sedol.orgo. Ƴeewtaama ñalnde 8 lewru bowte 2015.
 "Ko fayti e amen – Duɗal jaaɓi haaɗtirde Adamawa". Keɓtinaama ñalnde 26 mars 2020.
 Ochetenwu, Jim (22 Duujal 2022). "NewSadamawa inɗe varsity golloowo VC nde Farauta deƴƴi". Jaaynde Post ñalnde kala.
 Tukur, Sani (21 mars 2019). "FEC jaɓi mahngo suudu kesu ngam duɗal jaaɓi haaɗtirde Adamawa State". Waktuuji ɓurɗi moƴƴude. Keɓtinaama ñalnde 16 abriil 2024.
 Hammangabdo, Hussaini (6 abriil 2024). "Fintiri udditi Diiso laamu duɗal jaaɓi haaɗtirde Adamawa". Keɓtinaama ñalnde 16 abriil 2024.
Jokkondire yaajɗe
Lowre laawɗunde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Adamawa
Akawe Tarkuka polytechnic

Duɗal jaaɓi-haaɗtirde **Akawe Torkula (AT**P) ko duɗal jaaɓi haaɗtirde Makurdi, e nder diiwaan Benue, to worgo cakaare leydi Najeriya. Nde fuɗɗii ko nde duɗal jaaɓi haaɗtirde Akawe Torkula, ATCAPS, ƴellitaa e politeknik e nder Diiso doosɗe leydi Benue e lewru Yarkomaa 2020.[1][2][3][4][5][6]

Golle gollotooɓe
E lewru Juko 2021, laamu leydi Benue ƴettii jannginooɓe e ɓe ngonaa jannginooɓe ngam duɗal ngal.[7]

Rektoor
Ñalnde 25 lewru abriil hitaande 2024, guwerneer diiwaan benue Dr.

Tuugnorgal
 "Laamu Benue waylitii duɗe ɗee e Politeknik". Tribune e internet. 20-01-2020. Heɓtinaama ñalnde 15-06-2021.
 "Ortom siifondirii e kuule ngam waylude duɗe jaaɓi haaɗtirde ɗiɗi e politeknik". Ñalawma njulaagu NG. 16-06-2020. Heɓtinaama ñalnde 15-06-2021.
 "Benue ina ƴetta 2 000 gollotooɓe ngam duɗe jaaɓi haaɗtirde joy". Habaruuji Naajeeriya Guardian - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 06-2021. Heɓtinaama ñalnde 15-06-2021.
 "Kabaaru Dailytrust, Pijirlooji e Njulaagu, Politik | Dailytrust". Hoolaare ñalnde kala. Heɓtinaama ñalnde 15-06-2021.
 "Ortom siifondirii kuule tati ngam waɗtude ɗum sariya". Jaayɗe Punch. 10-06-2020. Heɓtinaama ñalnde 15-06-2021.
 Maitala, Kamang. "Goomu leydi Benue ƴettii duɗe jaaɓi haaɗtirde 2 haa Politeknik | AIT LIVE". Heɓtinaama ñalnde 15-06-2021.
 "Benue ina ƴetta 2 000 gollotooɓe ngam duɗe jaaɓi haaɗtirde joy". Habaruuji Naajeeriya Guardian - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. 06-2021. Heɓtinaama 29-10-2021.
 "Governor Benue Alia toɗɗiima hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Akawe Torkula". Kabaaru Goonga. 26-04-2024. Heɓtinaama ñalnde 21-05-2024.
Eba

ɓuri fufu e lafun e 1,0g/100g e 1,1g/100g.[11][12]

Galle
**Garri** ngam nyaamde e junngo e liɗɗi e leɗɗe. Ndop, Fuɗnaange-rewo Kamerun, hitaande 2011
Garri ngam nyaamde e junngo e liɗɗi e leɗɗe. Ndop, Fuɗnaange-rewo Kamerun, hitaande 2011

Eba e Efo riro (suppu leɗɗe) e liɗɗi. Naajeeriya, hitaande 2014
Eba e Efo riro (suppu leɗɗe) e liɗɗi. Naajeeriya, hitaande 2014

Wraps Eba e yam ɓuuɓɗo
Wraps Eba e yam ɓuuɓɗo
Ƴeew kadi
Akara
Amala
Nyamdu
Kaniok
Suukara Egusi
Fufu
Garri
Yam ɓuuɓɗo
Sadza
Ugaali
Marori
Tuugnorgal

Wikimedia Commons ena jogii jaayɗe jowitiiɗe e Eba.
 "Aardorde jaawnde e Fufu, nguura Afrik". OkayAfrik. 28 noowammbar 2017. Ƴeewtaa ko 3 mee 2022.
 "Kuɗol Tomi". Bolt Nguura. Heɓtinaama ñalnde 23 mee 2022.[jokkondiral maayngal duumingal]
 "Ko woni Eba | No Garri Feewnirtee". nyaamduuji Nijeer fof.com. 29 Duujal 2016. Ƴeewtaa ko 14 Noowammbar 2018.
 "Eba Niiseer". Seriyoŋ ina nyaama. Keɓtinaama ñalnde 23 lewru Mbooy 2022.
 Amaechi, Din (17 mars 2022). "Ko Eba firti Nijeriya?". Heɓtinaama ñalnde 23 mee 2022.[jokkondiral maayngal duumingal]
 Adewale, Femi (1 noowammbar 2018). "'Eba, Amala ɓuri Alkama'". Ndimaagu e internet. Keɓtinaama ñalnde 21 feebariyee 2023.
 "Eba - Reso nguura Afrik". 25 mars 2022. Ƴeewtaa ko 25 feebariyee 2023.
 "Recipe Eba - Nyaamdu Garri Naajeeriya". 9jaamɗe. 4 suwee 2019. Ƴeewtaa ko 23 mee 2022.
 Ayambem, Eya (29 mars 2019). "No mbaɗata eba tawa lumps alaa". Jokkondiral rewɓe. Keɓtinaama ñalnde 23 lewru Mbooy 2022.
 "Eba Niiseer (No Eba Waɗirtee)". Kuutorgal am Active. 31 Oktoobar 2019. Ƴeewtaa ko 23 lewru Mbooy 2022.
 Ayankunbi, M. A.; Kesinro, O. O.; Egele,
ACE Electrical vehicle pty lmt

**ACE fedde otooji kuuraa Pty Ltd** ina siftina hoore mum wonde ko fedde Ostaraliyankoore peewnoowo otooji kuuraa e otooji kuuraa, jooɗiiɗi to Maryborough, to leydi Queensland.

Tariya
Fuɗɗoode ACE EV Group sosaa ko e hitaande 2017, ko injenieer Ostaralinaajo biyeteeɗo Gregory McGarvie e jom ngalu Siinnaajo biyeteeɗo Will Qiang, tawi ko wuro tokooso Maryborough to Queensland to worgo-fuɗnaange leydi ndii woni jooɗorde mum.[1]

Ina wiyee wonde faandaare ndee ko ƴellitde peewnugol otooji kuutortooɗi kuuraa e nder leydi ndii e mbaadi otooji tokoosi, wurooji, jowitiiɗi e jom en ngalu tokoosi.[2] Innde sosiyetee oo ko akronim ummoriiɗo e konngol Ostarali laaɓtungol,[3] e logo oo ina waɗi gooto e maandeeji Ostarali ɗi ngonaa laamuyankooji, hono kangaroo.

E hitaande 2018, ACE EV heɓi njeenaari kesiri MTAiQ to diiwaan Queensland, to leydi Ostarali[4].

E lewru ut 2019, ACE EV hollitii peeje ngam ƴellitde otooji kuuraa timmuɗi, baɗɗi otooji Cargo e pickup Yewt, kam e otooji Urban compact, dame 3. Yeeyde otooji e nder luumo Ostarali ina wiyee ina foti fuɗɗaade e hitaande 2021.[5]

E lewru suwee 2020 sosiyetee oo wiyi wonde ACE EV ina gollondira e SenSen Networks ngam fuɗɗaade ƴellitde Solution EV Autonome to Ostarali[6].

Haa e hitaande 2024, ina jokki e yiylaade usineeji potɗi huutoreede sibu alaa peewnugol njulaagu sosaa.

Otooji
Berni
Yew
Kargo
V1 Waylo-waylo
Tuugnorgal
 "ACE EV Group peewnoowo otooji kuuraa". Keɓtinaama ñalnde 24 lewru Yarkomaa 2021.
 "Otooji kuutorteeɗi kuuraa tuugiiɗi e Kit". Keɓtinaama ñalnde 24 lewru Yarkomaa 2021.
 "Mbele ACE-EV ina fuɗɗoo gollorde otooji Ostarali e Van kuuraa 40 000 dolaar?". 24 lewru bowte 2020. Ƴeewtaa ko 24 lewru bowte 2021.
 MTA Queensland kliyanke charger e nder njulaagu otooji
 "Pewnugol Au – Motooji kuuraa Ace gadani mooftaaɗi to Adelaide". 20 ut 2019.
 "Resooji ACE EV e SenSen puɗɗiima otooji diwooje to Ostarali". 7 suwee
Akperan Orshi polytechnic Yandev

**Akperan Orshi Politeknik, Yandev** ko duɗal jaaɓi haaɗtirde to Yandev sara Gboko, e nder diiwaan Benue, leydi Najeriya. Kolleeji ɗii puɗɗii ko e hitaande 1926[8] nde laamu koloñaal Angalteer sosi nokku jannginirɗo ndema to Yandev, ndeen e nder diiwaan Tiv to Diiwaan Fuɗnaange. E hitaande 1973, laamu diiwaan Benue-Plateau ƴettii nokku oo, waɗti ɗum duɗal ndema e binnditagol adanngol ngol almudɓe 23. E hitaande 1983, departemaa ndema to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Murtala, Makurdi, hawraani e duɗal ngal. E lewru abriil 1991, duɗal ngal inniraa ko duɗal jaaɓi haaɗtirde ndema Akperan Orshi, Yandev, innde Doktoor James Akperan Orshi, laamɗo ngenndi Tiv mo maayi. Jooni noon, kolees oo ina jogii ko ina tolnoo e 2 000 almuudo e nder duɗal ngal ina waɗi 231 ektaar.[9][10][11][12]

Rektoor/Winnditiiɗo
Rektoor oo ko Doktoor Simon Iorchor.[13]

e binnditagol ngol ko MRS.SENDE FRANCISCA .

Mawɗo defterdu oo ko Mr Tyosar, Terdue Yuusuf[14].

Kursuuji
Duɗal ngal ina rokka courses ceertuɗe e les Facultés/Duɗe joy. Ɗee ngoni:[15][16][17][18][19]

Duɗal njuɓɓudi ndema e jaŋde golle,

Duɗal peewnugol ndema e karallaagal innjiniyaaruuji,

Duɗal karallaagal daabaaji,

Duɗal gannde leslese e jaŋde leslesre,

e Duɗal Karallaagal Laddeeji e Liɗɗi.

Siynude ciimtol
Politeknik Akperan Orshi e NIHOTOUR[20],kamɓe ɗiɗo fof ɓe ciifi nanondiral ngam ɓeydude karallaagal e mbaawkaaji sekteer turism. E hawrude e janngirɗe juuɗe ummoraade e NIHOTOUR e karallaagal teoriwal e gollal politeknik, faandaare ndee ko ƴellitde doole gollorɗe ɓurɗe toowde, ngam ƴellitde ɓeydagol faggudu e nder leydi Najeriya.[21]
Akwa ibom state polytechnic

**Politeknik diiwaan Akwa Ibom** ko duɗal jaaɓi-haaɗtirde to Ikot Osurua, Ikot Ekpene, Diiwaan Akwa Ibom, Naajeeriya.[1][2][3] Nde sosaa ko e hitaande 1991. Duɗal ngal ina jaɓi e nder njuɓɓudi jaŋde karallaagal (NBTE) tawa ina jogii yamiroore rokkude jaŋde karallaagal e njulaagu.[4][5] ina rokka seedanteeje OND e HND fof e almudɓe e dipolomaaji.

Tariya
Akwa Iboma State Polytechnic sosaa ko e Akwa Ibom diiwaan Akwa Ibom diiwaan laamu edict no:11 hitaande 1991. Kuulal sosde duɗal ngal ƴettaa ko caggal nde diiwaan Akwa Ibom sosaa ummoraade e diiwaan Cross River e hitaande 1987, ko ɗum woni ko laawɗinaa e hitaande 1991 waɗii ñalnde alet 24 lewru Yarkomaa 1992. Ko ina tolnoo e 961 almuudo njaɓaama, winnditaama e nder porogaraamuuji jaŋde sappo e joy ɗi ministeer jaŋde sosi. Porogaraamuuji ɗii ko Ganndal, Janndeeji Taariindi, Naalankaagal Jokkondiral e Innjiniyaaruuji[6]

Suudu jaangugo defteji
Defterdu politeknik ina jogii kaɓirɗe humpitooji dijital ballitooje janngingol e janngugol e nder duɗe ɗee e defterdu nduu ina udditee waktuuji 8 - 9 ñalnde kala.[1]

Kursuuji
Politeknik oo ina joginoo kursuuji keewɗi e les duɗe/facultés ko wayi no gannde kuutorteeɗe, naalankaagal jokkondiral, jaŋde adannde, njulaagu e njuɓɓudi, ganndal, jaŋde nokkuuji e jaŋde sariya.[7][8][9][10].
Aminu Kano college of legal studies

**Jaaɓi-haaɗtirde Aminu Kano** ngam janngirde sariyaaji lislaam ko duɗal jaaɓi-haaɗtirde laamu leydi ndi tawaaka e nder diiwaan Kano, leydi Najeriya. Provost hannde oo ko Balarabe A. Jakada.

Sosde
Kolleeji ɗii sosaa ko e hitaande 1981 e sariya No12 mo hitaande 1981, jooni ko Chapter 32 sariyaaji leydi ndii. Koolol ngol jooni ina golloroo e les njiimaandi Koldaa e ganndal e oon sahaa tawa ina woni e nokku mum jooni jooni e nder nokku hee[5].

Kursuuji
Duɗal ngal ina rokka ɗeeɗoo jaŋde;[6][7][8]

Inglisia
Jaŋde jaŋde leslesre
Geografi
Arab
Tariya
Jannde renndo
Hawsa
Jaŋde Ɓanndu E Cellal
Jaŋde toppitiinde sukaaɓe
Jaŋde keeriinde
Jannde Lislaam
Faggudu
Ganndal Siyaas
Ganndal ordinateer
Jaŋde njulaagu
Tuugnorgal
 "Niiseer: Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Aminu Kano ina rokka jaŋde dipolomaaji e ganndal Qur'aana". Afrik fof.com. 2003-10-09. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 11-2003. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
 "Ganduje Udditi Panneeji Njillu ngam Wiɗtude Duɗe". NYALNDE HANNDE. 29-07-2021. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
 "Nguurndam ko ƴaañorgal – Dija Isa Hashim". Hoolaare ñalnde kala. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
 "Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Yusuf Maitama Sule, to Kano, suɓiima 8 kanndidaaji ngam wonde cukko hooreejo leydi". Naange Naajeeriya. 25-09-2020. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
 "Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Aminu Kano ngam janngude lislaam e sariya". akcils.jaŋde.ng. Heɓtinaama ñalnde 31-01-2024.
 "Doggol laawɗungol jaŋdeeji baɗaaɗi e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Aminu Kano (AKCILS) - Myschool". duɗal am.ng. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
 "Doggol janngirɗe ɗe ndokketee e duɗal jaaɓi haaɗtirde Aminu Kano to duɗal jaaɓi haaɗtirde lislaam e sariya". Annduɓe leydi Najeriya. 04-06 2018. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2021-09-02. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
 "Bismillaama e AKCILS | DUƊAL JAŊDE LISLAAM E SARIIƊO AMINU KANO". akcils.jaŋde.ng. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2021-09-02. Heɓtinaama ñalnde 2021-09-02.
Arthur Jervis university AJU

**Departemaa Njuɓɓudi Njulaagu**

Njuɓɓudi njulaagu
Jannde njulaagu
Departemaa Janngirɗe Kiriminoloji & Kisal

Jannde Kiriminoloji & Kisal
Departemaa Njulaagu

Yeeyde
Departemaa Faggudu

Faggudu
Departemaa Jokkondiral E Jaayɗe DijitalDepartemaa Jaŋde Ganndal

Jaŋde/Biyoloji
Jaŋde/Kimi
Jaŋde/Ganndal ordinateer
Departemaa Jaŋde Golle E Karallaagal

Jaŋde njulaagu
Sarɗiiji naatgol
Ɗaɓɓoowo naatde e duɗal ngal ina foti jogaade ko famɗi fof limlebbi joy (5) e nder SSCE, GCE, NECO, walla ko nanndi heen, tawa ina waɗi ɗemngal Engele, Hiisawal, e fannuuji tati goɗɗi no siforaa e kala porogaraam. Ɗee ɗoo njeenaaje ina poti heɓeede e nder jooɗorɗe ekkolaaji ɗiɗi.[7]

Matrik
Jaaɓi-haaɗtirde ndee ina janngina 120 almuudo e nder jaŋde mum adannde caggal nde o sosaa.[8]

Konngol
E lewru abriil 2023 duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal waɗii ñalngu nguu e nder duɗal ngal, tawi ko duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal noddi 251 almuudo.[9]

Ƴeew kadi
Defte janngirɗe nder leydi Naajeeriya

Tuugnorgal
 "Komisiyoŋ ngenndiijo jaŋde toownde". Komisiyoŋ ngenndiijo jaŋde toownde,Nijeer. Keɓtinaama ñalnde 4 Duujal 2018.
 "Taƴre maayo: Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Arthur Jarvis fuɗɗiima". Joorji Odok. Jaaynde Naajeeriya. Keɓtinaama ñalnde 4 Duujal 2018.
 "Laamu jaɓi duɗe jaaɓi-haaɗtirde kese 8". Naange ñalnde kala. 2 Noowammbar 2016. Ƴeewtaa ko 4 Duujal 2018.
 "Benedikt Ita woni cukko hooreejo keso to duɗal jaaɓi haaɗtirde Arthur Jarvis". kalitown. 11 oktoobar 2023. Ƴeewtaa ko ñalnde 24 abriil 2024.
 Yeremiya, Urowayino (8 abriil 2023).
Augustine University Ilary

Duɗal jaaɓi-**haaɗtirde Augustine, Ilara** anndiraangal kadi AUI ko duɗal jaaɓi-haaɗtirde keeriiɗo jeyaaɗo e Katolik en tawaangal to Ilara, wuro e nder nokku laamu Epe to diiwaan Lagos to bannge worgo-fuɗnaange leydi Najeriya.[2] Jaaɓihaaɗtirde nde jaɓaa ñalnde 25 lewru Feebariyee 2015 e laamu leydi Naajeeriya rewrude e Komisiyoŋ Jaaɓi-haaɗtirde Ngenndiije ina rokka janngirɗe to bannge jaŋde leslesre e jaŋde leslesre.[3]

Kursuuji
Les ɗo, doggol janngirɗe ɗe ɓe ndokki haa duɗal jaaɓi haaɗtirde Augustine, Ilara[4].

Hiisa
Bankeeji & Kaalis
Biyokimiya
Ganndal Biyoloji
Biyoloji
Biyoteknoloji
Njuɓɓudi njulaagu
Kemestri
Ganndal ordinateer
Kisal Siber
Faggudu
Ɗemngal Engele
Liɗɗi & Ndema ndiyam
Karallaagal kumpital
Jokkondiral jamaanu
Hiisawal
Mikrobiyoloji
Nummol
Fisik
Ganndal Siyaas
Jannde diine
Innjiniyaaruuji lowre
Jokkondire yaajɗe
Duɗal jaaɓi haaɗtirde Augustin
Tuugnorgal
 Paul Dada & Olu Shoretire (22 oktoobar 2008). "Eklesiya katolik ɗon ɗaɓɓita N19 miliyaar ngam jaami'aare". Naajeeriya nder laylaytol. Heɓtinaama ñalnde 23 sulyee 2015.[jokkondiral maayngal duumingal]
 Tulatu Usmaan (25 feebariyee 2015). "Nijeer jaɓii duɗe jaaɓi-haaɗtirde kese 9". Waktuuji Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 23 sulyee 2015.
 Taiwo ogunmola omilani (4 mars 2015). "Mbele Duɗe Jaaɓihaaɗtirde Keertiiɗe ina Wallita Jaŋde men?". Ardungal Naajeeriya. Ƴeewtaa ko ñalnde 23 sulyee 2015.
 Fapohunda, Olusegun (1 feebariyee 2023). "Doggol jaŋde dipolomaaji AUI (Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Augustine Ilara)". GistDuɗal am. Ƴeewtaama ñalnde 18 Oktoobar 2023.
Bayelsa medical university

**Duɗal jaaɓi-haaɗtirde cafrirɗe Bayelsa (BMU) woni ko** e wuro Yenagoa, e nder diiwaan Bayelsa e nder leydi Najeriya.[1][2][3]

Facultés
Faculté de sciences cliniques[4]
Faculté ganndal cellal
Faculté de sciences médicales de base
Faculté de sciences
Faculté ganndal farmasi
Faculté de sciences cliniques
Safaara e Opereeji
Dental
Jaɓgol (MBBS)
Goomu nguu ina jogii jaɓgol Bachelor of Medicine e Bachelor of Surgery (MBBS) rokki jaɓgol e porogaraam MBBS duɗal ngal,ɗum ina addana ɓe waawde tawtoreede jaŋde MB ngam heɓde seedantaagal almudɓe e dogginde porogaraam oo no haanirta nii.[5]. ]

Faculté ganndal cellal
Infirmier
Optometri
Fisiyoterapi
Ganndal Laboratuwaar Cafrirɗe
Cellal renndo
Nyaamdu aadee e ñamri
Cellal renndo
Rajo-Ganndal Rajo-Ganndal
Njuɓɓudi kabaruuji cellal
Njuɓɓudi cellal & Njuɓɓudi opitaal
Faculté de sciences médicales de base
Anatomi neɗɗo
Fisiyoloji neɗɗo
Biyokimiya
Faculté de sciences
Fisik e elektoronik
Kemestri
Mikrobiyoloji
Biyoloji
Hiisawal
Limlebbi
Defterdu
Defterdu duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal ko DR. Viktor Idiyado.[6]

Ƴeew kadi
Defte janngirɗe nder leydi Naajeeriya
Duɗal jaaɓi-haaɗtirde ganndal cellal fedde nde, Azare
Tuugnorgal
 "Duɗal jaaɓi-haaɗtirde safaara Bayelsa."
Bilyaminu Othman college of education

**Jaaɓihaaɗtirde Bilyaminu Othman ko duɗal jaaɓi** haaɗtirde laamu leydi ndi, woni to Dass, leydi Bauchi, leydi Najeriya.[1][2]

Tariya
Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Bilyaminu Osmaan sosaa ko e hitaande 2013.[1][2]

Kursuuji
Duɗal ngal ina rokka ɗeeɗoo jaŋde;[3]

Jaŋde ganndal kuuɓtidinngal
Jaŋde e Daartol
Jaŋde njulaagu
Jaŋde ordinateer
Jaŋde e faggudu
Jaŋde keeriinde
Jaŋde e Biyoloji
Jaŋde e Engele
Jannde renndo
Jaŋde e Geografi
Hakkunde Arab
Hawrude e kolees jaŋde
E lewru mee 2024, duɗal jaaɓi haaɗtirde Bilyaminu Othman hawraama e duɗal jaaɓi haaɗtirde karallaagal to diiwaan Bauchi.[4]

Ƴeew kadi
Defte janngirɗe nder leydi Naajeeriya

Tuugnorgal
 "Koolaaɗo kuuɓal jaŋde Bilyaminu Othman e sarɗiiji". Duɗal fof. 22-11-2020. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 24-08-2021. Heɓtinaama ñalnde 24-08-2021.
 "Duɗal Jaŋde Bilyami Osmaan". humpitooji duɗal Niiseer.com. Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 24-08-2021. Heɓtinaama ñalnde 24-08-2021.
 "Doggol laawɗungol jaŋdeeji baɗaaɗi e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Bilyaminu Othman (BOCOE) - Duɗal am". duɗal am.ng. Heɓtinaama ñalnde 24-08-2021.
 Mikael, Ishola (2024-05-09). "Bauchi govt jaɓii soodde masiŋaaji renal ngam opitaal keeriiɗo". Tribune e internet. Heɓtinaama ñalnde 29-05-2024
Bilyaminu Usman Polytechnic

**Jaaɓi-haaɗtirde Binyaminu Usman ko duɗal jaaɓi-haaɗtirde laamu** leydi ndi, woni to Hadejia, leydi Jigawa, leydi Najeriya. Rektora hannde oo wiyetee ko Zilkifulu Abdu.[1]

Tariya
Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Binyaminu Usman sosaa ko e hitaande 1992.[2]

Kursuuji
Duɗal ngal ina rokka ɗeeɗoo jaŋde;[3][4]

Karallaagal liɗɗi
Karallaagal laddeeji
Karallaagal Hortikultural
Teknoloji peewnugol
Innjiniyaaruuji ordinateeruuji
Kulle ladde e Eko-Turisma
Karallaagal Innjiniyaaruuji Elektrik/Elektrik
Njuɓɓudi e Njuɓɓudi Njulaagu
Ganndal ordinateer
Faggudu galle e ladde
Karallaagal ndema
Cellal Daabaaji E Karallaagal Pewnugol
Limlebbi
Tuugnorgal
 "Biro Rektoraa – POLITEKNIK BINYAMINU USMAN". Heɓtinaama ñalnde 09-2021.
 "Taariindi – POLITEKNIK BINYAMINU USMAN". Heɓtinaama ñalnde 09-2021.
 "Doggol timmungol janngirɗe ɗe ndokketee e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Binyaminu Usman". Jaŋde Ñalawma kala. 20-02-20. Heɓtinaama ñalnde 09-2021.
 "Doggol laawɗungol jaŋdeeji baɗaaɗi e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde ndema Binyaminu Usman (BUPOLY) - Duɗal am". duɗal am.ng. Heɓtinaama ñalnde 09-2021.
Borno state University

**Duɗal jaaɓihaaɗtirde leydi Borno woni ko e** wuro Maiduguri, leydi Borno, leydi Najeriya. Nde sosaa ko e hitaande 2016.[1][2] Ina waɗi facultés joy tawi ina waɗi ko ina tolnoo e 20 departemaa. Ardiiɗo e jooni cukko hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal ko Prof. Umar Kyari Sandabe.[3][4] E lewru June 2021, suudu senaa jaami'aare nde'e, Muhammadu Buhari, hooreejo lesdi Naajeeriya.[5]

Facultés
Faculté de sciences
Faculté de gestion
Faculté des Arts
Faculté ganndal renndo
Faculté jaŋde
Kursuuji
Kursuuji ɗi ndokketee e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Borno ina jeyaa heen:[6]

Hiisa
Ndemri
Biyoloji daabaaji e nokkuuji
Biyoteknoloji
Njuɓɓudi njulaagu
Kemestri
Ganndal ordinateer
Jannde Kiriminoloji e Kisal
Faggudu
Jaŋde e Biyoloji
Jaŋde e Kimiiya
Jaŋde e ganndal ordinateer
Jaŋde e faggudu
Jaŋde e ɗemngal Engele
Jaŋde e Jaŋde Lislaam
Jaŋde e Hiisa
Jaŋde e Fisik
Njuɓɓudi jaŋde
Ɗemngal Engele
Geografi
Ardorde e Wasiyaaji
Jannde Lislaam
Binndol e ɗemngal Engele
Jokkondiral jamaanu
Hiisawal
Jannde jam e ƴellitgol luural
Fisik
Ganndal leɗɗe e karallaagal nguurndam
Ganndal Siyaas
Njuɓɓudi laamu
Sosiyoloji
Limlebbi
Ganndal jaŋde jannginooɓe
Tuugnorgal
 "NUC jaɓi jangirde mawnde Borno"[jokkondiral maayngal duumingal] NTA, Maiduguri, 07 noowammbar, 2016 Ƴettugol 06 lewru abriil, 2019
Yobe State University

**Jaami'aare lesdi Yobe** woni haa Damaturu, lesdi Yobe, lesdi Naajeeriya. Nde sosaa ko e les sariya dowla Yobe e hitaande 2006 ko Alh. Bukar Abba Ibraahiima, Gomnaajo kuugal ngal lesdi Yobe ndeen(1999-2007). Cukko hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal jooni ko porfeseer Mala Mohammed Daura.

## Porogaraamuuji
Duɗal jaaɓi haaɗtirde Yobe State ina hokka janngirɗe e nder duɗe leslese e duɗe leslese. Kurseeji caggal duɗe jaaɓi haaɗtirde ɗi duɗal ngal rokkata e Dipolomaaji caggal duɗe jaaɓi haaɗtirde, *Masters* e PhD. toɓɓe ina limtaa les ɗoo.

**Porogaraamuuji jaŋde leslesre**

**Damal naatgol duɗal jaaɓi haaɗtirde leydi Yobe Damaturu**

Hiisawal

Ndemri

Anatomi

Jannde Arab

Ganndal nguurndam

Njuɓɓudi njulaagu

Jaŋde njulaagu

Biyokimiya

Kemestri

Ganndal ordinateer

Faggudu

Jaŋde e Biyoloji

Jaŋde e Kimiiya

Jaŋde e Faggudu

Jaŋde e Ɗemngal Engele

Jaŋde e Geɗe leydi

Jaŋde e Daartol

Jaŋde e jaŋde Lislaam

Jaŋde e Fisik

Jaŋde Naalankaagal

Ɗemngal Engele

Geografi

Geoloji e njulaagu

Hawsa

Tariya

Jannde Lislaam

Sariya Shari’a

Sariya siwil

Hiisawal

Safaara e seppo

Mikrobiyoloji

Fisik

Farmasi

Ganndal politik

Njuɓɓudi laamu

Fisiyoloji

Sosiyoloji e Anthropoloji

Limlebbi

Ɗemɗe (Engele)

Ɗemɗe(Aarabeeɓe)

Ɗemɗe (Hausa)

**Porogaraamuuji jaŋde caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde Yobe State**.

M.A. Arab (semesteruuji 3)

Doktoraa. Arab (semesteruuji 4)

M.A. Jannde Lislaam (semesteruuji 3)

PhD e jaŋde lislaam (semesteruuji 4)

M.A. (Ed.) Jaŋde ɗemngal Engele (semesteruuji 4)

Doktoraa. Jaŋde ɗemngal Engele (semesteruuji 6)

PGD ​​Kimiiya (duuɓi ɗiɗi)

M.Sc. Kimiiya (duuɓi tati)

Doktoraa. Kimiiya (duuɓi 6)

PGD ​​GIS e ƴeewndo to woɗɗi (semesteruuji ɗiɗi)

M.Sc. GIS e ƴeewndo to woɗɗi (semesteruuji 4)

Doktoraa. GIS e ƴeewndo to woɗɗi (semesteruuji 6)

M.Sc. Joogaraafi (duuɓi 4)

Doktoraa. Joogaraafi (duuɓi 6)

Njuɓɓudi PGD (duuɓi ɗiɗi)

M.Sc. Njuɓɓudi (duuɓi 4)

Doktoraa. Njuɓɓudi (duuɓi 6)

Doktoraa. Yeeyde (duuɓi 6)

PGD ​​Politik e njuɓɓudi laamu (semesteruuji ɗiɗi)

PGD ​​Banke e Kaalis (semesteruuji 2)

Jaŋde PGD (duuɓi ɗiɗi)

Hiisa PGD (semesteruuji ɗiɗi)

PGD ​​Kalite e kisal nguura (semesteruuji 2)

PGD ​​Njuɓɓudi laamu nokkuuji (semesteruuji 2)

## Ƴeew kadi
Defte janngirde nder leydi Naajeeriya

## Tuugnorgal
Caleb University

**Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Caleb** ko duɗal jaaɓi-haaɗtirde keeringal tawaangal to Imota, e nder diiwaan Lagos ,Nijeer. Nde sosaa ko e hitaande 2007.

Kurseeji baɗaaɗi e duɗal jaaɓi haaɗtirde Caleb
Les ɗo, doggol janndeeji ɗi janngirde Caleb waɗata[5][6][7]

Hiisa
Mahdi
Bankeeji e kaalis[8]
Biyokimiya
Mahdi
Njuɓɓudi njulaagu
Kemestri
Ganndal / Jannde Diine Kerecee’en
Ganndal ordinateer
Anndal bonanndeeji
Faggudu
Jaŋde e jaŋde diine kerecee en
Jannde Engele e Binndol
Njuɓɓudi Taariindi E Tookeeji
Njuɓɓudi jawdi
Ardorde e Wasiyaaji
Daartol e jaŋde dipolomasi
Kimiiya gollordu
Siistemaaji kabaruuji
Jokkondiral hakkunde leyɗeele
Umrore
Jokkondiral jamaanu
Hiisawal
Mikrobiyoloji
Mikrobiyoloji e Biyoteknoloji gollorɗi
Jannde Jam E Ƴeewndo Luural
Nummol
Fisik
Fisik E Modeluuji Hiisawal
Ganndal leɗɗe e karallaagal nguurndam
Ganndal Siyaas
Hakkille
Wiɗto keewal
Limlebbi
Taƴre
Zoologie e ndema ndiyam
Janngirɗe diine kerecee en (CRS)
Kisal Siber
Tuugnorgal
 Adebumiti, Adelowo (2 mars 2023). "Ƴeewooɓe winndere ndee ina mbeltii e duɗal jaaɓi haaɗtirde Caleb e nder porogaraamuuji mum caggal jaŋde - Nigeria e World News". Habaruuji Naajeeriya Guardian - Habaruuji Naajeeriya e Duniyaaru. Heɓtinaama ñalnde 9 mars 2023.
 "Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Caleb waɗii Seminar Architecture – HANNDE". HANNDE – Goonga e Hakkille. 8 feebariyee 2023. Ƴeewtaa ko 9 mars 2023.
 Iboma-Emefu, Bianca (15 mars 2022). "Caleb varsity janngi 2,140 almudɓe – Naange Naajeeriya". Naange Naajeeriya. Heɓtinaama ñalnde 9 mars 2023.
 "Caleb ina wasiyoo almuɓɓe ko fayti e jikkuuji e nder golle sariya". Jaayɗe Punch. 13 feebariyee 2023. Ƴeewtaa ko 9 mars 2023.
 Portal oo (15 feebariyee 2022). "Doggol kesol janngirɗe duɗal jaaɓi haaɗtirde Caleb 2022/2023". Portal Kabaruuji. Ƴeewtaama ñalnde 26 Oktoobar 2023.
 "Doggol laawɗungol kursuuji gonɗi e Caleb."
Caritas university

**Jaaɓihaaɗtirde Caritas** ko jaaɓihaaɗtirde katolik keeriiɗo to Amorji-Nike, e nder diiwaan Enugu, leydi Najeriya.[1][2] Jaɓaaɗo e laamuuji dowla e ekkol, njuɓɓudi ndii ina yiɗi wuurtinde aadaaji jaŋde katolik en ɓooyɗi, tawa ina rokka jaŋde tuugiinde e nafooje moraale.

Fuɗɗam
Jaaɓihaaɗtirde Caritas jaɓaama e laamu leydi Naajeeriya ñalnde 16 lewru Duujal hitaande 2004. Nde udditaama ñalnde 21 lewru Yarkomaa hitaande 2005, ko jaagorgal jaŋde leydi ndii, hono Prof. Fabian Osuji. Udditgol ngol ko ñalnde 31 lewru Yarkomaa 2005. Almuɓɓe pioneer 250 naatii ñalnde 28 lewru Mbooy 2005.

Ko ɗum duɗal jaaɓi-haaɗtirde katolik ɗiɗaɓal e nder leydi Najeriya ngal Rev. Fr. C.S.Sp, OFR caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde Madonna. Joom duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal ko dental miñiraaɓe Jesus danndoowo, dental diinewal rewɓe sosɓe.

Hasduye
Faandaare mawnde duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal ko heddaade e yeeso nokkuuji janngirɗe, janngirɗe e wiɗtooji. Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Caritas ina yiɗi moƴƴinde renndo nokku oo kam e wallitde no feewi e haajuuji renndo winndereyankeewo e nder nokkuuji ɗi kaal-ɗen dow ɗii.[3]

Jannguɓe
Duɗal jaaɓi-haaɗtirde ngal ina gollira e njuɓɓudi jannginooɓe. Duɗal jaaɓi-haaɗtirde ngal ina gollina fannuuji jeegom : Jaŋde e naalankaagal, Innjiniyaaruuji, gannde taariindi, gannde njuɓɓudi, gannde renndo e gannde tago.

Doggol facultés e courses mum en
Gannde taariindi
Mahdi
Njuɓɓudi jawdi
Pewnugol wuro e diiwaan
Gannde tago
Biyokimiya
Ganndal ordinateer
Kimiiya gollordu
Hiisawal e limtooji
Mikrobiyoloji
Innjiniyaaruuji
Chrisland university

**Jaaɓihaaɗtirde Chrisland woni** ko Abeokuta, Diiwaan Ogun, Naajeeriya. Nde sosaa ko e hitaande 2015, nde jaɓaama e Komiseer Jaaɓihaaɗtirde Ngenndiire.[1][2][3]

Tariya
Ñalnde 17 lewru Seeɗto hitaande 2015, Komisiyoŋ Jaaɓi-haaɗtirde Leydi Naajeeriya rokkii duɗal ngal yamiroore gollorde timmunde ngam golloraade no duɗal keeringal e nder leydi Naajeeriya fuɗɗoraade hitaande 2019.[4]

Kolleeje e Kurseeji
Njuɓɓudi e gannde renndo

Inglisia
Jokkondiral jamaanu
Faggudu
Njuɓɓudi njulaagu
Hiisa
Jokkondiral hakkunde leyɗeele e Dipolomasi
Jannde Kiriminoloji e Kisal
Ganndal Siyaas
Hakkille
Bankeeji & Kaalis
Gannde tago e kuutoragol

Ganndal ordinateer
Innjiniyaaruuji lowre
Fisik e elektoronik
Mikrobiyoloji
Biyokimiya
kisal nder internet
Kimiiya gollordu
Limlebbi
Biyoloji Molekulaar e Biyoteknoloji
Hiisawal gollorɗe
Koolaaɗo kuuɓal ganndal safaara
Infirmier
Fisiyoterapi
Cellal renndo
Ganndal Laboratuwaar Cafrirɗe
Koolaaɗo kuuɓal sariya

Umrore

Tuugnorgal
 "Jaaɓi-haaɗtirdeeji 59 keertiiɗi e nder leydi Nijeer ...nokkuuji, inɗe cukko hooreejo leydi, lowe, ñalɗi sosngo". Kukogo Iruesiri Samson. pulse.ng. 22 abriil 2015. Ƴeewtaa ko 22 noowammbar 2015.
 "Duɗe jaaɓi-haaɗtirde keertiiɗe". Jaaɓihaaɗtirdeeji ngenndiiji
Christopher university

**Jaaɓi-haaɗtirde Christopher** woni ko e wuro Mowe, e nder diiwaan Ogun.

Tuugnorgal
 "Jaaɓi-haaɗtirdeeji 59 keertiiɗi e nder leydi Nijeer ...nokkuuji, inɗe cukko hooreejo leydi, lowe, ñalɗi sosngo". Kukogo Iruesiri Samson. pulse.ng. 22 abriil 2015. Ƴeewtaa ko 22 noowammbar 2015.
 "Duɗe jaaɓi-haaɗtirde keertiiɗe". Komisariyaa Jaaɓihaaɗtirde Ngenndiire. Keɓtinaama ñalnde 22 noowammbar 2015.
 "FG ina rokka duɗe jaaɓi-haaɗtirde kese 9 keertiiɗe". LAIDE AKINBOADE-ORIERE. Vangarde (Niiseer). 5 mars 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 22 noowammbar 2015.
 "Formaasiyoŋ naatgol e duɗal jaaɓi haaɗtirde Caleb 2023/2034 - Annduɓe PrepsNG". www.peewnugol.ng. 2024-01-03. Ƴeewtaa ko 19-01-2024.
 "Doggol janngirɗe baɗaaɗe e duɗal jaaɓi haaɗtirde Christopher, UNICHRIS 2024/2025 - Annduɓe PrepsNG". www.peewnugol.ng. 2024-01-05. Heɓtinaama e hitaande 2024
College of education ikere

**Koolaaɗo kuuɓal jaŋde**, **Ikere Ekiti** ko adii fof ko duɗal jaaɓi haaɗtirde Ondo ko duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu jeyaaɗo to Ikere Ekiti, leydi Ekiti, leydi Najeriya. Jaaɓi-haaɗtirde nde sosaa ko e hitaande 1977 ngam semmbinde jaŋde e nder leydi Najeriya e jannginde jannginooɓe, haa teeŋti e jannginooɓe e fannuuji karallaagal e karallaagal.[1][2]

Ɓeydude e ngonka duɗal jaaɓi haaɗtirde e waylude innde
E hitaande 2020, suudu sarɗiiji leydi Ekiti ƴetti kuulal ngam ɓeydude duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde, Ikere Ekiti, waɗta ɗum duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde, ganndal e karallaagal. Caggal ɗuum, duɗal ngal ɓeydaama haa wonti duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde, ganndal e karallaagal, Ikere Ekiti.[3] Kono tan, duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal wayliima e hitaande ndee tan, wonti duɗal jaaɓi haaɗtirde jaŋde, ganndal e karallaagal Bamidele Olumilua (BOUEST) ngam teddinde maayɗo Linjiila Bamidele Olumilua, gonnooɗo guwerneer diiwaan Ondo.[4]

Tuugnorgal
 Ogunsola, Olutosin (2018-11-03). "Kayode Fayemi yahri ngam waylude jaŋde to Ekiti". HANDE. Heɓtinaama ñalnde 10/04-2022.
 "Duɗal Jaŋde, Ikere-Ekiti coeikere| Njoɓdi Duɗal, Kurseeji & Kabaaru Naatgol". duɗal jaaɓi haaɗtirde.com. Heɓtinaama ñalnde 10/04-2022.
 "BREAKING: Asamblee Ekiti ƴettii duɗal jaaɓi haaɗtirde to varsity". Jaaynde Ngenndi. 29-09-2020. Heɓtinaama ñalnde 10/04-2022.
 "Assemblée Ekiti wayliti innde Jangirde Varsity ɓaawo ex-Gov Olumilua". NYALNDE HANNDE. 11-04 2020. Heɓtinaama ñalnde 10/04-2022.
Rivers state college of health science and management technology

Jaaɓihaaɗtirde ganndal cellal e karallaagal njuɓɓudi **(RIVCOHSMAT)** ko duɗal jaaɓi haaɗtirde laamu to Port Harcourt, to leydi Naajeeriya. Nde sosaa ko e les sariya ganndal e karallaagal cellal (2001).[1] Ina waɗi Duɗal Karallaagal Cellal, Duɗal Infirmiyee Cellal Jaaynde, Duɗal Infirmiyee e Duɗal Jibinannde.

Sarɗiiji naatgol
RSCHST ina udditanaa yimɓe fof tawa ko e jinnaaɓe e iwdi ngenndi. Duuɓi naatgol ina njogii duuɓi 16. Kanndidaaji ngam heɓde porogaraamuuji seedantaagal kolees ina poti waɗde jaŋde naatgol. Porogaraamuuji dipolomaaji ina keewi ɗaɓɓude limre JAMB. So tawii jaɓaama e kala, kanndidaaji ɗii ina mbaawi noddireede ngam waɗde yeewtere walla ƴeewndorɗe goɗɗe ɗo waawi wonde fof.[2]

Porogaraamuuji
Ko ɗoo porogaraamuuji ɗii ndokketee e nder kolees[3]

Porogaraam karallaagal anestetik (seedantaagal) : duuɓi 2
Porogaraam karallaagal Innjiniyaaruuji Biyomedikal (Diploma ngenndiijo) : duuɓi 2
Porogaraam gollotooɓe e ɓeydugol cellal renndo (Diploma): duuɓi 3
Porogaraam Karallaagal Dental/Teknik cellal Dental (Diploma): Duuɓi 3
Porogaraam karallaagal optik (Diplôme) : duuɓi 3
Karallo safaara (Diplôme) : duuɓi 3
Karallaagal cellal nokkuuji (Diplôme) : duuɓi 3
Karallaagal cellal e nder weeyo (Dipolomaaji ngenndiiji toowɗi) : duuɓi 4
Njuɓɓudi kabaruuji cellal (Abridgement) : hitaande 1
Njuɓɓudi kabaruuji cellal (Dipolomaaji karallaagal) : duuɓi 3
Ƴellitaare cellal e jaŋde (Diplôme) : duuɓi 2
Njuɓɓudi Opitaal/Cellal (Diploma) : duuɓi 2
Porogaraam gollotooɓe e ɓeydugol cellal renndo (Certificat): duuɓi 2
Porogaraam karallaagal laboratuwaar safaara (Abrigment): duuɓi 2
Porogaraam karallaagal laboratuwaar safaara (seedantaagal): duuɓi 3
Mampatim Arrondissement

**Arrondissement Mampatim** ko arrondisement de département Kolda e nder diiwaan Kolda e nder leydi Senegaal.

## Feccere
Arrondissement oo feccii ko e njuɓɓudi laamu e nder renndooji teeru, e nder gure.
Malem Niani

**Malem Niany** ko wuro tokooso e komin e nder Diiwaan Tambacounda e caka leydi Senegaal. E hitaande 2013 ina waɗi fotde 2 000 neɗɗo [2].

## Moota
Nde woni ko e sara laawol N1 hakkunde Koumpentoum e Tambacounda, nde woni kadi ko e jolngo e nder jolngo laana njoorndi ngenndi.

## Ƴeew kadi
Gaaraasuuji laana njoorndi e nder leydi Senegaal
Malem Hodar Department

**Departemaa Malem Hodar** ina jeyaa e departemaaji 45 e nder leydi Senegaal, ina woni e Diiwaan Kaffrine. Nde sosaa ko e nder diiwaan keso oo e hitaande 2008.

Koɗorɗe mawɗe ɗee ko komin Malem Hodar. Id ɓeydaare ina woodi renndooji teeru (Communautés rurales) Darou Minam, Djanke Souf, Khelcom, Ndiobe Samba Lamo, Ndioume Ngainthe e Sagna.[2]
Malem Hodar

**Malem Hodar** ko komin wuro e nder leydi Senegaal. Ko kañum woni wuro mawngo e nokku njuɓɓudi Departemaa Malem Hodar to diiwaan Kaffrine.

Kuulal 1972 addani renndooji teeru (communautés rurales) sosde e hitaande 1976, gila nde Malem Hodar toɗɗaa e hitaande 2008 haa wonti komin wuro.

## Tariya
E hitaande dubi 2008 Malem Hodar sosaa komin wuro e sahaa gooto e sosde departemaa Malem Hodar, ko ɗum woni nokku njuɓɓudi.[2]

## Geografi
Komin Malem Hodar woni ko e fuɗnaange-rewo arondisement innde wootere, wertallo mum ko 625,5 km2, ina hawra e 64 wuro. Yimɓe e hitaande 2002 ko 29 570 hoɗɓe e ɓeydagol 2,25%. Denndaangal renndo teeru ko 47 hoɗɓe e km2.

## Ƴeew kadi
bannge portal Senegaal

Kominuuji leydi Senegaal
Mahamouda

**Mahamouda** walla **Mahamouda Cherif** ko gurel e departemaa bignona e diiwaan Ziguinchor to fuɗnaange-rewo leydi Senegaal. E hitaande 2002 wuro ngoo ina waɗi 459 neɗɗo.[1] Nde woni ko e laawol N5, jokkondirngol e wuro Diouloulou to worgo-fuɗnaange.[2]
M'bour Department

**Departemaa M'bour** jeyaa ko e departemaaji 45 leydi Senegaal, jeyaa ko e tati gonɗi e Diiwaan Thiès. Laamorgo mayri wiyetee ko M'Bur.[1]

Departemaa oo ina jogii kominaaji 8 wuro ; Joal-fadiouth e mbour e nguékhokh e thiyadiaye e saly purtudal e ngaparou e somone e popenguine. Gila 2018, departemaa oo maa sos wuro mum gadano Planned, ina wiyee Akon City walla e Farayse, Ville d’Akon.

Diiwanuuji teeru ɗii (communautés rurales) ɗee ngoni :

Diiwaan Fissel:
Fisel
Ndiaganiyo
Diiwaan Séssène:
Sesen
Nguyen
Diiwaan Sindiya:
Sindiya
Malikunda
Diass

## Nokkuuji daartol [2].
Hoɗorde to Popenguine e Kap de Naze

Tumuli ladde Bandia

Eklesiya e nokku ceniɗo Popenguine

Duunde Fadiouth, Duunde Cemetery e Granaries e dow ŋoral

Fort du Comptoir Saly Portudal

Nokku taariindi Thiémassas

Seminaar tokooso mo Ngazobil

Galle ɓesngu Senghor to Joal

Eklesiya ndianda

Sangomar, nokku dewal Sereer, to palmarin

Fangool e kanndaa to mbalamson

Sereer tumulus mo mbafaye to godaguène fissel
M'bour

**M'Bour** walla **Mbour** (arab : مبور ; wolof : Mbuur ), ko wuro wonngo e Diiwaan Thiès e nder leydi Senegaal. Nde woni ko e Petite Côte, ko ina tolnoo e 80 kiloomeeteer (50 mi) to fuɗnaange Dakaar. Ko ɗoon hoɗi 284 189 neɗɗo (limto 2023).[1]

Ko ɓuri heewde e golle wuro ngoo ko turism, liɗɗi e peewnugol njuumri.[2] M'Bour ko nokku turisma. Nde woni ko e "Little Coast", nde jokkondiri e Dakar e laawol N1.

Ina teskaa e galle sukaaɓe e nokku sukaaɓe mo fedde winndereyankoore wiyeteende Vivre Ensemble yuɓɓini, e Duɗal Afrik gannde hiisawal, to Senegaal.

140 eggooɓe njippiima ñalnde 29 oktoobar 2020 nde laana ndiwoowa ummortooka M’Bour ina yahra duuɗe Kanaari yani sara Saint-Louis, Senegaal.[3]

## Wakati
Kiliima M'Bour ina maantiniri nguleeki hitaande kala. M'Bour ina jogii weeyo ɓuuɓngo, semi-joorngo (Köppen: BSh),[4] e sahaa joorɗo juutɗo tuggi noowammbar haa lewru mee. Ko ɓuri heewde e toɓooli ɗii ina mbaɗa hakkunde lewru sulyee e lewru suwee.

Dowlaaji weeyo ngam M'Bour (1991-2020)

Hoɗɓe teskaaɓe walla jeyaaɓe e leydi ndii

Yuusu Diagne (1938-2022), dawriyanke

Viviane N'Dour (jibinaa ko e hitaande 1973), jimoowo

Maurice Ndour (jibinaa ko e hitaande 1992), ƴaañoowo basket e nder fedde Hapoel Yerusalaam e nder Ligue des Champions Israayiil

Ibraahiima Niane (jibinaa ko e hitaande 1999), baawɗo fuku koyɗe

## Galle
Port M'Bour to Senegaal

Port M'Bour to Senegaal

Port M'Bour, leydi Senegaal

Port M'Bour, leydi Senegaal

Laabi saraaji laamorgo M'bour, leydi Senegaal

Laabi saraaji laamorgo M'bour, leydi Senegaal

## Ƴeew kadi
Ɗemngal maande Mbour
Lydiane

**Lydiane** ko wuro wonngo fuɗnaange caka leydi Senegaal e nder diiwaan Kaolack.

## Moota
Ko ɗoon woni joofnirde laawol gonngol e laawol laana njoorndi mawngol Dakar-Niiseer ummoraade Guinguineo.

## Ƴeew kadi
Gaaraasuuji laana njoorndi e nder leydi Senegaal
Louga Region

**Louga** ko wuro e diiwaan Senegaal. Diiwaan oo woni ko e fuɗnaange-rewo leydi ndii e wuro Louga woni ko e fuɗnaange-rewo diiwaan oo - fotde 50 km nder leydi ndii e daande maayo Atlantik.

## Departemaaji
Diiwaan Louga feccii ko e departemaaji 3 :

Departemaa Kebémer

Departemaa ɗemɗe

Departemaa Louga

## Geografi
Louga ina rewi laawol fuɗnaange-rewo ngol latitude e longitude potti.

## Ƴeew kadi
Dahra
Dr. Paa Bobo

**Kwaku Agyapong Danemah mo yimɓe fof nganndi Dr. Paa Bobo** (11 suwee 1951 - 28 desaambar 2013) ko jimoowo toowɗo mo Ganaa, anndiraaɗo e innde jimoowo toowɗo.[1][2][3] O anndaa kadi e jimɗi Osobro kyee ɗi yimɓe fof njiɗi, ɗi leydi ndii fof njiɗi.[4] E lewru Yarkomaa 2020, Stonebwoy e fedde mum Bhim Band mbaɗii Osobro kyee ina wiyee Sobolo.[5]

Maayɗo Dr. Paa Bobo ina teskaa wonde o yahiino to leydi Najeriya, e nder ɗuum o winndi jimɗi makko ɗiɗi.

Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Doktoor Paa Bobo jibinaa ko e galle yiɗɓe jimɗi. Baaba makko ina jeyaa e fedde nde, omo hirjina ɓiyiiko ngam jokkude golle e nder jimɗi. Doktoor Paa Bobo janngii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kumasi, ɗo o janngi ko faati e Innjiniyaaruuji Kuuraa.

Golle jimɗi
Dr. Paa Bobo fuɗɗii golle mum e nder kitaale 1970, o jeyaa ko e fedde wiyeteende ‘Gye Nyame’, nde wonnoo ko jimɗiyankooɓe mawɓe woɗɓe hono Kojo Antwi e George Darko. Caggal ɗuum o sosi fedde makko, ‘Sweet Talks’, o yaltini albom makko gadano, ‘Onyame Nkrabea’, e hitaande 1982. Albom oo waɗii nafoore mawnde, kadi o tabitinii mo wonde gooto e jimɗi ɓurɗi mawnude e nder leydi Ganaa.

E nder duuɓi sappo garooji ɗii, Doktoor Paa Bobo yaltinii albomuuji keewɗi, ina heen ‘Obiara Se Eye Aduro’, ‘Me Ye Obaa’, e ‘Comfort’. O gollodiima kadi e musiɗɓe Ganaa woɗɓe, ko wayi no Amakye Dede, Nana Acheampong, e Charles Amoah. Gimɗi Doktoor Paa Bobo ina njiɗaa wonaa tan e nder leydi Ganaa kono kadi e nder leyɗeele Afrik goɗɗe e nder diƴƴe Afriknaaɓe wonɓe e Orop e Amerik worgo.

Gaagaa golle makko e nder jimɗi, Doktoor Paa Bobo ina jeyaa kadi e golle moƴƴe. O sosi ‘Fondation Paa Bobo’, balloowo jaŋde e safaara sukaaɓe waasɓe e nder leydi Ganaa.
Nguurndam neɗɗo e ndonu mum
Doktoor Paa Bobo ko debbo, omo jogii ɓiɓɓe heewɓe. Ko o Kerecee’en dewondirɗo, omo heewi naatde e jimɗi makko tiitooɗe Kerecee’en. O sankii ko ñalnde 28 suwee 2003, caggal rafi juutɗo.

Gimɗi Dr. Paa Bobo ina njokki e wonde e nder leydi Ghana e nder renndooji Ghana caggal leydi. Sifaa makko keeriiɗo, jillondirɗo e jimɗi aadaaji e jimɗi jamaanu, ina addana mo yonta keso jimɗi Ganaa. O siftortee ko gooto e yimooɓe highlife ɓurɓe waawde e newnude e nder daartol leydi Gana.

Tuugnorgal
 "Dr Paa Bobo ina fooftoo". Ñalnde 11 abriil 2014.
 "Banɗe jimɗi keewɗe ngam siftorde Dr Paa Bobo ñalnde 4 lewru Yarkomaa". Ñalnde 3 lewru Yarkomaa 2014.
 Enternet, Jam FM. "Ko woni warde jimɗi men?". www.laabi jam.com.
 "Dr Paa Bobo ina maayi". Grafik e Enternet.
 "ƳEEW: Stonebwoy ina renndina jimɗi Paa Bobo "Osobro Kyee" ; tiitoonde mum ko "Sobolo"". 15-01-2020. Heɓtinaama ñalnde 20-04-2020.
Harry Dumashie

**Marshal Achilles Harry Kwami Dumashie** (4 suwee 1938 - 20 desaambar 2002), keewɗo anndireede Harry Dumashie, ko konunke Ganaajo. O wonii mawɗo konu weeyo, o wonii kadi mawɗo konu Gana tuggi 1992 haa 1996.

Nguurndam e jaŋde puɗɗagol
Dumashie jibinaa ko to Dzelukope e nder diiwaan Volta to leydi Gana. Jaŋde makko hakkundeere ko to duɗal Mawuli to Ho ngal o janngi hakkunde 1955 e 1959. O yahri to duɗal jaaɓi haaɗtirde konu Gana ɗo o heɓi heblo makko konu. O janngi kadi ko pilot to duɗal jaaɓi haaɗtirde pilot to nokku konu weeyo Accra.[1]

Golle e politik
O heɓi golle makko e nder konu leydi Gana ñalnde 30 suwee 1961.[1] O naati e konu weeyo Ghana, o ummii e darnde haa o wonti hooreejo konu weeyo e lewru suwee 1988.[2][3]

Caggal maayde mawɗo konu (CDS) Seneraal Winston Mensa-Wood e lewru marse 1992, Dumashie toɗɗaa lomto makko ñalnde 22 marse 1992.[4][5] O lomtii mo kadi ko tergal Goomu Difagol Ngenndiijo (PNDC), woni laamu konu nguu laamɗo leydi Ganaa e oon sahaa e mbaadi makko e wonde hooreejo konu leydi ndii. O wonii e ndeeɗoo jappeere haa nde PNDC rokki laamu Rawlings siwil laamu caggal woote gardagol leydi Ganaa e hitaande 1992. Oon noon o jokki e wonde CDS haa ñalnde 1 oktoobar 1996 nde o lomtii Lietnaa Seneraal Akafia.[4]
Wade
Duamashie maayi ko to suudu safrirdu 37 to Accra caggal rafi juutɗo.[1]

Caalaje
Dumashie woppi debbo e sukaaɓe njeegomo.[1]

Teddungal
E lewru oktoobar 2012, hooreejo leydi ndii, hono John Mahama, yamiri kaɓirɗe ina heen simulator, laanaaji diwooje tati e hangaruuji ɗiɗi to nokku ɗo konu Takoradi woni ɗoo. Gooto e hangaruuji ɗii inniraa ko « Hangar AVM Achiles Harry Kwame Dumashie ».[6][7]

Tuugnorgal
 "Kuugal salminaango waɗaama ngam gonnooɗo mawɗo defense". Gana hannde. 30 lewru Yarkomaa 2003. Ƴeewtaa ko 28 lewru Yarkomaa 2022.
 Clegg, Sam, binndol. (1 abriil 1991). "Yahde to ... nokku cellal Sogakope". No. 12549. Fedde jokkondiral grafik. Keɓtinaama ñalnde 28 lewru Yarkomaa 2022.
 Clegg, Sam, binndol. (23 mee 1992). "Haala fiyngo Port Franqui maanaama". Grafik yimɓe ñalnde kala. No. 12904. Fedde jokkondiral grafik. p. 3. Ƴeewtaa ko ñalnde 28 lewru Yarkomaa 2022.
 "Ofiseeji Jeneral ɓennuɗi Kumanndaaji /Mawɓe Staff Defense". Konu weeyo Gana. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 8 abriil 2013. Ƴeewtaa ko ñalnde 28 lewru bowte 2022.
 Clegg, Sam, binndol. (23 marse 1992). "Mensa-Leɗɗe ko Maayɗe". No. 12853. Fedde jokkondiral grafik. p. 1. Ƴeewtaa ko ñalnde 28 lewru Yarkomaa 2022.
 "Konu weeyo heɓi laanaaji 3". Web Gana. 22 Oktoobar 2012. Ƴeewtaa ko 28 lewru Yarkomaa 2022.
 "Konu weeyo heɓi (sic) Laanaaji 3". Kabaaru Gana. 22 Oktoobar 2012. Ƴeewtaa ko 28 lewru Yarkomaa 2022.