open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Al Mahdi Mosque

**Juulirde Al Mahdi** ko juulirde juulɓe Ahmadiyankoore wonnde to wuro Bradford, leydi Angalteer. Juulirde nde mahiraa ko e njoɓdi miliyoŋaaji ɗiɗi e feccere £, tawi fof ko e dokke ɗe juulɓe Ahmadi en Angalteer ndokki. Juulirde nde udditaa ko ñalnde 7 noowammbar 2008, ko Mirza Masroor Ahmad, kaliifa hannde oo, joyaɓo e nder renndo juulɓe Ahmadiya.[1] E nder 2 000 dewondirɗo, ina jeyaa e ɓurɗe mawnude e nder wuro ngo.[1] Udditgol ngol tawtoraama juulɓe Ahmadi en heewɓe e ko ɓuri 300 hoɓɓe.[2] Juulirde nde, dow laawol Rees, mahiraa ko dow tulde[3], nde yi’etee ko e kilooji keewɗi e nder wuro ngo.[4][fotde ɓurnde moƴƴude ina haani].

E hitaande 2014, juulirde nde wonnoo ko nokku ɗo BBC Radio 4 waɗata eɓɓoore jeewte to bannge Naamne?.[5]

## Ƴeew kadi
Baitul Hamd (Bradford)

Juulirde Darul Amaan

Juulirde Nasir

Lislaam to Angalteer

Doggol juulirɗe e nder leydi Angalteer

## Tuugnorgal

# *(7 noowammbar 2008). "Juulirde nde uddittee ko ardiiɗo ruuhu". Telegaraam e Argus. Heɓtinaama ñalnde 7 suwee 2022.*
# *"Jaɓɓungal taariindi waɗaama ngam mawninde udditgol nokku keso winndereyankeewo renndo juulɓe Ahmadiyya". Dental juulɓe Ahmadiya UK. 4 sulyee 2019. Ƴeewtaa ko ñalnde 7 suwee 2022.*
# *288 Bradford e Huddersfield (Kartal). 1:25000. Yiyloowo. Wiɗto ordinateer.*
# *"Juulirde Al Mahdi – Bradford, leydi Angalteer" (blog). Juulirɗe Ahmadu. 18 lewru mee 2018. Ƴeewtaa ko ñalnde 7 suwee 2022.*
# *Tikner, Juli (10 oktoobar 2014). “Juulirde Bradford ngam jaɓɓaago fijirde Jonathan Dimbleby”. Telegaraam e Argus. Heɓtinaama ñalnde 7 suwee 2022.*
Mubarak Mosque

**Juulirde Mubaarak** walla Mubaarak ko juulirde juulɓe Ahmadiyankoore tawaande e nder komin Saint-Prix e nder departemaa Val-d'Oise to worgo Farayse. Ngoo juulirde woni juulirde Ahmadiyankoore arandeere e nder leydi ndi.

## Udditgol
Meer wuro Saint-prix hono Jean-Pierre Enjalbert ina luulndii miijo juulirde Ahmadiya e nder wuro mum, kono caggal ɗuum o wayli miijo makko, o rokki jaɓgol makko. O wi'i, "Ko ɗon semmbiɗina min woni, min keɓi anndugo ɓe nder duuɓi ɗi'i fuu, min keɓi wakkati ngam laarugo ɓe, min laara no ɓe ɗon waɗa. Mi ari nder kawtalji ɗuuɗɗi, mi nani ko ɓe ɗon wi'a, mi anndi ko ɓe ɗon mari." mesaas oo wonnoo."[1]

Udditaa jumaa oo ko Mirza Masroor Ahmad, mawɗo dental juulɓe Ahmadiya, ñalnde 10 ut 2008. [2]

## Tuugnorgal
"Frayse24 - Ahmadi en udditi jumaa mum en Farayse gadano". Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2010-08-08. Heɓtinaama e hitaande 2010-08. Udditgol jumaa Mubaarak

"Hadrat Khalifatul Masih V Udditi [sic] Juulirde Mubaarak Farayse". Waktuuji Rabwa. 24-10-2008. Keɓtinaa ko 2020-04-04
Ala Mosque (Dramer)

**Juulirde Arap** (Gerek: Αράπ Τζαμί, ummoraade e Turki: Arap Camii, lit. ‘Juulirde Aarabeeɓe’) anndiraande kadi Juulirde Ñaawirɗe (Gerec: Τζαμωρ Διίασical que e nder wuro Drama, Fuɗnaange  Maseduwaan, to leydi Geres.  Heddii ko ina wona teeminannde, ina woni e moƴƴitingol gila e lewru noowammbar 2022. **Daartol**

[waylu iwdi]

Juulirde Arap ina gasa tawa ko guwerneer Drama, Hivzi Pasha, mahi ɗum hedde hitaande 1850-1875, e nokku juulirde ɓooynde, nde hedde teeminannde 15ɓiire walla 16ɓiire.  Sifaa ko waylude kuutoragol mahdi ndii sahaa e sahaa fof.  Gila hitaande 2001, galle oo jeyaa ko e Munisipaal Drama, ina huutoree no nokku kollirgol.[1]  Caggal wolde Balkan en 1912-13, Drama wonti e nder Grece hannde.  No ɗum waɗiri e juulirɗe goɗɗe nii, juulirde Arap yeeytaama yimɓe jeyaaɓe e hitaande 1922. Duuɓi seeɗa nde gollorii ko duɗal jimɗi.  E jamaanu laamu Bulgari e wolde adunaare ɗimmere, juulirde ndee yani, loppitaa.  Caggal nde Drama arti e juuɗe Gerek en, juulirde ndee woni ko e nokku ɗo konservatoor wuro ngoo woni ɗoo.  E nder duuɓi garooji ɗii, mahdi taariindi ndii rokkaama joom mum en keewɗi, gadiiɗo oo ko injenieer siwil biyeteeɗo Christos Kalogirou.[2]

Ina heewi wiyde e nder Drama wonde juulirde Arap heddii ko ina wona teeminannde e nder majjere e nder majjere.  Ko ɓuri teeŋtude e daartol maggol ko ɓooyaani ko hitaande 1977, nde ngol renndini ko e monumndaaji taariindi reentorɗi sabu keeriindi mahdi, e hitaande 2001, nde ngol arti e juuɗe municipaalitee Drama.  Haa ndeen, juulirde ndee ina ɓuuɓna e nder galleeji goɗɗi gonɗi les ɗii, tawi ko ɓuri heen heewde ko butelaaji, ɗi mahaa ko caggal ɗuum, ina cuuɗii haa laaɓi juulirde ɓooynde nde natti hay dañde laawol ummoraade e mbedda.  Ɗuum addani ɗum waasde tan jogaade ɗum, kono kadi waasde laɓɓinde ɗum.[2]  E hitaande 2021 golle moƴƴitingol puɗɗii, e faandaare hay so tawii ko e joofnirde sosde laawol feewde e jumaa taariiɗo oo.[3]

### Suudu
[waylu iwdi]

Ko juulirde dome suudu wooturu, nde portiko tati, nde njaajeendi mum tolnii e 12,90x9,20 m.  ngam mahdi mawndi ndii e 3,20x9,20 m.  ngam portiko.  Mahdi mawndi ndii ina waɗi nokku naatirde e atrium e nokku juulirde kareeli.  Pewje marbere ɗe cuuɗi ɗiɗi ina mbaɗa keeri hakkunde nokku naatirde e nokku juulde.  E nder caka mason fuɗnaange-rewo ina tawee mihrab.  Koɗorɗe nokku oo ina mbaɗee e dome gonɗo e dow mason yaajɗo e pew.[1]

E nder heen, e dow fasaad e portiko, dekoraasiyoŋ pentiir ina reeni ko waɗi e nder yontaaji ɗiɗi, gadanol ngol ko e mahngo mum, ɗiɗaɓol ngol ina waawi wonde e waylude kuutoragol mahdi ndii caggal hitaande 1913. Nokku pentol ngol ɓuri hannde nii  juulirde Arap woni asliire, nde tawnoo sabu ɓoornaade comci ɗii, fawaade e nokku keso oo, tawetee tan ko e nokku keeriiɗo.  Juulirde ndee ina waɗi kadi geɗe marbere, njamndi e seraamik ɗe kadi ina poti reeneede.[1]
Khadija Mosque

**Juulirde Khadija** ( e ɗemngal almaañ: Khadija-Moschee ) ko juulirde wonnde e wuro Heinersdorf, e nder leydi Pankow, Berlin, leydi Almaañ. Ko jeyi renndo juulɓe Ahmadiyya, kadi ko juulirde adannde e nder Almaañ fuɗnaange ɓooyɗo, udditaa ñalnde 16 oktoobar 2008. Juulirde ndee ina waɗi minare toownde 12 meeter (39 ft)[laɓɓingol ina haani], ina jogii mbaawka 500 juulɗo. Juulirde ndee ko kaalis mo rewɓe Ahmadiyanaaɓe moofti, kadi ko mahoowo Mubashra Ilyas waɗi diisnondiral ngal.[1]

Juulirde woɗnde mahiraa ko Berlin hakkunde 1924 e 1928 e juuɗe dillere Ahmadiya Lahore.

## Tariya
Jamaat juulɓe Ahmadiyya etinooma mahde juulirde mum adannde e nder Orop to Berlin e kitaale 1920[2] E yiɗde Khaliifa ɗiɗaɓo oo, rewɓe renndo ngoo moofti kaalis juulirde ndee fof e nder jawdi mum en. Kono, sabu caɗeele kaalis to Almaañ, peeje ɗee ina poti woppeede.[3] E nder heen, kaalis oo huutoraa ko e mahngo jumaa Fazl to Londres. E nder 100-Mosques-Plan renndo ngo to leydi Almaañ, eɓɓoore ndee wuurtinaama, juulirde hesere yuɓɓinaama to Berlin. Juulirde Khadija woni juulirde arandeere to bannge fuunaange wuro Berlin.

## Mahugo
Hayre gonnde e juulirde ndee ko ñalnde 2 lewru bowte hitaande 2007, ko kaliifa 5ɓo renndo ngoo, hono Mirza Masroor Ahmad. Juulirde ndee mahiraa ko e leydi ndi njaajeendi mum tolnii e 4790 m2. Ina waɗi daartol ɗiɗi. Suudu juulirde ina waɗi 250 debbo e 250 gorko gooto heen. Juulirde ndee ko mahoowo renndo ngoo, hono Mubashra Ilyas.[4] Ko sosiyetee mahdi Pakdel toppitii mahdi ndii.[5] Doole juulirde ndee ko meeteruuji 4,5 toowɗi, njaajeendi mum ko meeteruuji 9. Minaare juulirde ndee ina waɗi meeteruuji 13 toowɗi.[6] Njeeygu mahngo juulirde ndee e mahngo ngam hoɗde Imaam e "maccuɗo juulirde ndee" e birooji ɗii ko hedde miliyoŋaaji 1,7 €.

## Ƴeew kadi
bannge portal Almaañ

  Portal lislaam

Lislaam to Almaañ

Doggol juulirɗe Orop

## Tuugnorgal
Golle “waɗaaɗe e Almaañ” Arsiif 2012-08-04 to archive.hannde, Deutschland Online ;

Moschee gooto to Berlin: Am timmoode muñal, FAZ ñalnde 25. lewru juko 2007

„Njoɓdi Juulirde Berlin maa yoɓee e Chanda (sadak kaalis) rewɓe Ahmadi en. 000 Rupees maa huutore ngam ɗuum, ko rewɓe Ahmadi en moofti e nder lebbi tati.“, Khalifat-ul Massih II. e nder Khutba Juma ñalnde 2. Feebariyee 1923

Aadaaji Zwischen e golle. Ko adii fof, ko e nder duɗal jaaɓi-haaɗtirde Darmstadt (TUD) ngam ƴellitde juulɓe: to Bremen, Offenbach e Berlin., Mainspitze am 29. Oktoobar 2007; Mubashra Ilyas, Berliner Morgenpost, 5 lewru Yarkomaa 2007

Pankows moschee ko e nder defterdu 2008-10-24 to Wayback Machine, Berliner Kurier, 21 Oktoobar 2008

Zahlen e Fakten Die Ahmadiyya e Moschee Berlin, Tagesspiegel vom 14. Oktobar 2008
Al-Ittihad Mosque Jatibarang

**Al-Ittihad ko innde juulirde** wonnde e wuro Jatibarang Lor e nder diiwaan Jatibarang e nder diiwaan Brebes, leydi Indoneesi.

## Laawol ɓamtaare
Juulirde Al-Ittihad, fuzzinoonde ñalnde 6 lewru marse hiitande dubi 2008, timminii, udditaama ñalnde tati 3 lewru  marse 2008. Ƴellitaare leɗɗe ɗee timmataa ko e nder duuɓi 4, haa jooni ina woppi golle ɗee sabu ɓeydagol kaɓirɗe mahdi ɗe ummorii ko e ɓeydagol haajuuji goɗɗi. Ndee juulirde maa won mbaydi renndo wonande Jatibarang Brebes sabu mbaadi mum ko keeriindi e luggiɗndi. Ndee juulirde ina darii e dow leydi ndi fof 5000 m2 ina waawi hoɗde 10 000 jamaah.[citation needed] Juulirde Al-Ittihad nde jooni ina waɗi batte udditgol juulirde to fuɗnaange luumo toon Jatibarang, ko goonga, ko adii udditgol yeewtere ulamaaji e ardiiɓe renndo to Jatibarang. Laawol ummingol ngol e hoore mum ina wallita e ballal Regent Brebes Mr. Tajudin Nur Ali ina teskaa e njoɓdi mahdi ndi ustaani miliyaaruuji 8 rupiah.[citation needed]

## Udditgol
Ƴellitaare ndee juulirde ko gooto e ulamaaji KH. Rosyidi leydi Malawi. Ndee juulirde udditaa ko cukko hooreejo leydi Jusuf Kalla ñalnde 3 mars 2008. Kewu udditgol ngol tawtoraama ko famɗi fof 250 000 neɗɗo ummoriiɗo e diiwanuuji ceertuɗi e nder leydi Indoneesi.[citation needed]

## Iwdi kaalis
Fuɗɗoode kaalis ƴellitaare juulirde Al-Ittihad, 80% ummorii ko e renndo Jatibarang e nokkuuji koɗdiiɗi e mum, e 20% ɓeydaare dokke ummoraade e laamuuji diiwanuuji Brebes, diiwaan Java hakkundeejo, politik ngenndi e dokke limoore ummoriiɗe caggal leydi. E nder peeje bidsee de nder 2001 juulirde ƴellitaare ko hedde miliyaaruuji ɗiɗi e feccere tan. Nde tawnoo ƴellitaare fotde kaɓirɗe baɗɗe faayiida (hay so tawii secera seeɗa-seeɗa hitaande e hitaande) wonaa bidsee laaɓtuɗo fotde miliyaaruuji 8 rupiah. e kadi ina teskaa e dumunna golle ƴellitaare.[citation needed]

## Ko mbaydi mahdi
Ndee juulirde ina waɗi minareeji ɗiɗi, toowɗi mum en ko ina tolnoo e 40 meeter dow leydi. E dow dome mawɗo taarotooɗo 8 dome tokooso. Juulirde 2 tan ina jogii minbar 1 waaju, mihrab 1, pillars mawɗi 4 buffer. 2 ɗo Wudu, 2 MCK, 3 ardiiɓe birooji, 1 defterdu e jumaa ko hello adanngo parkooji e nokkuuji parkooji.[citation needed]
Byeler Mosque

**Juulirde Beyler** ko monumndaaji daartol e mahdi tawaaɗi e nder wuro Baku, e nder nokku daartol Icherisheher (Wuro ɓooyngo), sara damal “Murad” e nder galle laamorɗo Shirvanshah.  E dow yamiroore kabine jaagorɗe leydi Azerbaijan ko faati e monumndaaji daartol e pinal, juulirde Beyler naatii e doggol monumndaaji daartol e pinal jogiiɗi nafoore ngenndi.[1][2]. 

**Tariya**

[waylu iwdi]

Juulirde ndee mahiraa ko e hitaande 1895 to nokku jumaa ɓooyɗo.  Ko ɓiɓɓe Mohammed Hashim Al-Bakuvi - Haji Baba e Haji Javad, kam e Murtuza Muhtarov, kalifaandi Ibraahiima Shirvani, Mir Ali an-Nagi, Mir Tagi, mahoowo Seyid Huseyn mbaɗi mahngo juulirde ndee.

E nder mahngo juulirde ndee, e jogaade sifaaji mahdi nokku oo, mbaadi mahdi kesiri sosaa.  Ko ngol woni go’o ko etaade huutoraade karallaagal gonngal e nder duɗal mahdi Shirvanshah en.

Hakkunde 2014 e 2015 juulirde ndee feewnaama e juulirde ndee ko karallo restoraaji lolluɗo to Otiris biyeteeɗo Erich Pummer mo njuɓɓudi laamu “Icherisheher” tawtoraama.  Caggal nde ɗum artiraa, Njuɓɓudi Reservoir Historique-Architectural Dowla “Icherisheher” fellitii huutoraade juulirde ndee no musee nii.  E nder juulirde ndee defte 73 Kuraana e yontaaji ceertuɗi, defte diine ɓooyɗe 7, kam e sifaaji diine 19 e kollirɗe goɗɗe 99 ina kollitee.  Koolol ngol ina hollita kadi Quraan jeyaaɗo e juulirde Derbent ɓooynde.[3][4]

### Suudu
[waylu iwdi]

Mahdi juulirde nde hawti aadaaji mahdi hirnaange, fuunaange e nokkuure.  Ina waɗi lobby, suudu juulirde, e mihrab fawaaɗo.  Suudu juulirde nduu ina waɗi ɓulli tati, ko ɗum sifaa juulirɗe Azerbaijan, ɗe mahaa ko gila e feccere ɗimmere teeminannde 19ɓiire, tawa kadi ko e juulirɗe Baku e Absheron tan, kono kadi e juulirɗe Shirvan, Karabakh, Guba  , Seki e Zagatala.  Ko nanndi e ɗuum, mbaydiiji ina njogii leƴƴi Turki en e yonta fedde nde.  Hedde juulirde nde ina woodi park mo diidi mum ina weli.[5][6]

### Ƴeew kadi
[waylu iwdi]

Doggol juulirɗe Azerbaijan

Juulirde Bibi-Heybat

Juulirde Juma (Baku)

### Tuugnorgal
[waylu iwdi]

↑ Muraad Ismaayilof (2018).  Dialektik jamaanu caggal sowiyet e waylude ngonka haalaaji lislaam e nder Azerbaijan: feewde e resacralisaasiyoŋ nokku renndo.  Rowman e nokku tokooso.  .

^ "Minaret juulirde Baylar e suudu ɓiɗɗo debbo e caggal mum, wuro ɓooyngo, Baku, Azerbaijan".  Arsiif ko gila e asli mum ñalnde 26-10-2019.  Heɓtinaama ñalnde 26-01-2019.

^ "Min mbeltiima..." Arsiwee gila e fuɗɗoode ñalnde 2019-01-27.  Heɓtinaama ñalnde 26-01-2019.

^ "Juulirde Beyler".

^ "Azerbaijaan, Baku: nokkuure naalankaagal aadaaji".  Arsiif ko gila e asli mum ñalnde 10-04-2019.  Heɓtinaama ñalnde 26-01-2019.

^ "JUULAARE BEYLER".
Juma Mosque Ganja

**Juulirde Juma Ganja** (Azerbijaan: Cümə məscidi) walla Juulirde Juma Ganja ko juulirde wonnde e hakkunde Ganja, Azerbaijaan.  Juulirde ndee mahiraa ko e hitaande 1606, e dow eɓɓoore Sheek Baheddin Mohammadu Amili.  Juulirde ndee kadi ina heewi wiyeede “Juulirde Shah Abbas” (Azerbaijaan: Şah Abbas Məscidi) sabu nde mahiraa ko e yamiroore Shah Abbas mawɗo e laamu mum.

E hitaande 1776, minareeji ɗiɗi ina njokkondiri e juulirde ndee.  Juulirde ndee mahiraa ko birik boɗeejo, ko ɗum aada Ganja.  Wonno ko madrasah gollortoo e juulirde nde ko juuti, ɗo yimoowo mawɗo e ganndo Azerbaijaan biyeteeɗo Mirza Shafi Vazeh jannginta e oon sahaa.

E hitaande 2008, mahdi juulirde ndee moƴƴinaama haa laaɓi.  Bonndeeji ɓooyɗi Riisi waɗtaaɗi e nder enveloppe tawaama e nder mahngo ngoo.[1]  Ndee ɗoo yi’annde wallitii e ƴettude ciimtol wonde golle mahngo cakkitiiɗe ɗee mbaɗaama e hitaande 1910, kono wonaa e darorɗe teeminannde 18ɓiire, e laamu Javad Khan, no ɗum siforaa adan nii.  **Ƴeew kadi**

[waylu iwdi]

Juulirde Shah Abbas, Yerevan
Bole Mosque

**Juulirde Bole** wonnoo ko e caka Bole e nder diiwaan Gonja hirnaange mo woni hannde e diiwaan Savannah, ko adii fof diiwaan Fuɗnaange e nder leydi Gana.[1][2][3][4][5]  Sabu toɓooli mawɗi e lewru suwee 2023, mbaydi ndi mboros oo wonnoo,[6] ndii yani haa jooni.[7].  **Tariya**

[waylu iwdi]

Ina wiyee nde mahiraa ko e teeminannde 17ɓiire.  Kewuuji daartol goɗɗi ina kollita wonde nde mahiraa ko e fuɗɗoode teeminannde 20ɓiire[1] Ina wiyee kadi e nder daartol haaldude wonde nde mahiraa ko e teeminannde 18ɓiire.[8]  Dowla Gonjas ina wiyee ummii ko e cakkital teeminannde 16ɓiire woni e nder diiwaan Savannah.  Nde yaaji haa e ladde ɓuuɓnde to bannge worgo e nder leydi Gana hannde ndii.  Aadaaji haalpulaar en ina mbiya wonde iwdi mum ina yahra e gargol jaaltaaɓe Mande ummoriiɓe e nokku Djenne sabu njulaagu kaŋŋe, ɓe ƴetti ɗum.[9]

### Tagle
[waylu iwdi]

Nde waɗiraa ko loope e mbaadi mahdi Sudaan e mahdi Sudaan-Saheli e leɗɗe e loope.[1][10][11]  Ina waɗi kadi jolɗe leɗɗe tawaaɗe hakkunde jolɗe ɗee kono ɗe kuutortaako no ballal mahdi ndii nii.  Ɗe kuutortee ko no ƴulɓe ngam toppitaade pentol e plaster e sahaaji.  Ina waɗi toowɗe juutɗe.[12]
Atia Mosque

**Juulirde Atia** (Bengali: আতিযাা মসজিদ, Arab: مسجد عطية) ko juulirde jogiinde cuuɗi nay, tawaande e nder diiwaan Tangail to leydi Bangladesh.  Nde mahiraa ko e teeminannde 17ɓiire e jamaanu Mughal, nde woni ko e daande maayo Louhajang fuɗnaange.  Departemaa Arkewolosi leydi ndii toɗɗii ɗum ko nokku reenaaɗo.[1]  **Wakere**

[waylu iwdi]

Juulirde nde, nde woni ko hedde kilooji jeegom (3,7 mi) to fuɗnaange wuro Tangail,[2] woni ko e wuro Atia to Delduar Upazila.

### Tariya
[waylu iwdi]

E wiyde gooto e binndi keɓtinaaɗi e nder juulirde ndee (ko hannde woni e nder galle mooftirɗo leydi Bangladesh), nde mahiraa ko hakkunde 1610 e 1611 caggal iisa.  Ɗum ko e laamu laamɗo Mughal biyeteeɗo Jahangir, nde laamɗo oo rokki Pargana Atia Sayeed Khan Panni, ɓiy Bayazid Khan Panni mo Karatia Zamindari.  Panni yamiri yo juulirde ndee maha, nde mahaa ko e teddungal Shahan Shah Baba Adam Kashmiri, seniiɗo mawɗo Sufiyanke mo Atia maayi e hitaande 1507 caggal iisa, mo mazar (mausoleum) mum woni sara juulirde ndee.  Ina wiyee wonde ɓurɓe moƴƴude e mahooɓe e mahooɓe ko Panni ƴetti golle ɗee.[1][2]

Juulirde ndee bonnii e yerɓo leydi e fuɗɗoode teeminannde 19ɓiire.  E hitaande 1837, debbo njulaagu gooto jeyaaɗo to Delhi ina wiyee Rowshun Khatoon Chowdhurani feewni juulirde ndee.  Nde feewnaama wakkati feere nder hitaande 1909, juuɗe Zamindar Abu Ahmad Guznavi Khan mo Delduar e ballondiral Zamindar'en feere nder nokkuure nde'e woni Wajed Ali Khan Panni mo Karatia.[1][2]

### Limtol
[waylu iwdi]

Juulirɗe ɗee ina kawri e geɗe mahdi Mughal e mahdi ɓurndi heewde e sahaa Sultanaat Bengal.  Panni ina joginoo kadi lowre ndiyam mawnde mahaande to bannge hirnaange kompañi oo, ko ɓuri heewde ko ngam ablution.

Yaasi oo juulirde tokosere ina waɗi 18,29m x 12,19m, njaajeendi mum ko 2,23m.  Juulirde ndee ina waɗi suudu juulirde mawndu, ɓuuɓndu, ɓuuɓndu, ina jokkondiri e veranda to bannge fuɗnaange, ina waɗi cuuɗi tati tokoosi dow mum.  Naatirɗe tati gonɗe e fuɗnaange, hakkundeere ndee ina toowi seeɗa e naatirɗe banngeeji ɗiɗi ɗii.

Arches juulirde Atiya ko mbaydiiji nayi.  Suudu juulirde mawndu nduu ina waawi naatde e dame tati ummoraade e veranda.  Yanti heen, ina waɗi dame ɗiɗi banngeeji ɗii fof e nder suudu juulirde e veranda.  Mihrabuuji tati pawaaɗi ina ngoodi e dow mahol kibla.  Koɗorɗe juulirde ɗee nay ɗee ina njogii toowɗe oktagonal pecciraaɗe e diidi mbaylaandi paralel.  Toweruuji banngeeji ɗii, pawaaɗi e toɓɓe keewɗe diisnondiral toowngal, ina ummoo haa dow korniis dow.  E joofnirde cuuɗi ɗii fof ko domeeji tokoosi jogiiɗi paɗe e fawaade e cupolaaji ɓuuɓɗi ɓuuɓɗi e lotus e kalasa finials.[1]

### Njawdi
[waylu iwdi]

E nder pinal yimɓe, juulirde Atia ina wiyee juulirde 10 Taka nde laamu Bangladesh yaltini kaalis ৳10 gila 3 lewru bowte hitaande 1978 nde ina waɗi natal juulirde ndee e yeeso mum.[3]

Ñalnde 6 lewru feebariyee 2010, juulirde ndee mawninaama duuɓi 400 e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Shahan Shah, saraaji mum, yoga e yimɓe tawtoranooɓe ɓee, ina jeyaa heen Mohammadu Abdur Razzaque, Khandaker Abdul Baten e Fazlur Rahman Faruque.  Hitaande ndee kadi mawninii bayyinaango Atianama, deftere ko faati e daartol juulirde ndee.[2]
Sidi El Ansari Mosque

**Juulirde Sidi El Ansari** (aarabeere: جامع سيدي الأنصاري), ko juulirde Tuunus tawaande e hoodere Kâadine to worgo madiina Tuunus sara wuro Bab Souika. Ina jokkondiri e mausoleum.

Nokkuuji

Ina tawee e laawol 43 El Kâadine.[1]

## Etimoloji

Juulirde ndee heɓi innde mum ko e sanɗaaji biyeteeɗi Sidi El Ansari, iwdi galle El Rasâa. O wirnaa ko e nder maggal.[2]

## Tariya
Tappirde siftorde juulirde ndee

E wiyde alluwal ciftorgol ngal, ngal mahiraa ko e hitaande 1905 e dow yamiroore Muhammadu IV al-Hadi, beyɗo Tuunus ummoriiɗo e laamu Husainid en laamɗo gila 1902 haa maayi.[3]

## Tuugnorgal
^ "commune-tunis.gov.tn-ثقافة وترفيه".

^ "- الصفحة 2 - منتديات تونيزيـا سات".

^ Martin, Jean-Fransuis (1 lewru Yarkomaa 2003). Daartol leydi Tuunus ngol laana ndiwoowa Bourgiba, 1881-1956. L'Harmatan.  – e nder defte Google.
Şişli Mosque

**Juulirde Şişli** ( e ɗemngal Turki: Şişli Camii ) ko juulirde wonnde e nder laabi Şişli hakkunde laawol Büyükdere e mbeddaaji Halaskargazi e Abide-i Hürriyet e nder diiwaan Şişli e nder Istambul, leydi Turki.[1]

Sabu ŋakkeende juulirde wootere e nder Şişli, nde naati e nder wuro ngoo e yaajde wuro ngoo e kitaale 1940, hoɗɓe ɓee ɗaɓɓiri mahngo juulirde. E eɓɓoore meer Lütfi Kırdar, leydi 3 219 m2 (34 650 m2) heddii ko e coggu maantinngu wonande hoolaaɓe juulirde ndee.[1]

Ko mahdi Ali Vasfi Egeli waɗi ɗum e mbaadi mahdi Ottomaan, mahngo mum fuɗɗii ko e hitaande 1945, nde udditaa ngam dewal e hitaande 1949. Ko ɗum juulirde adannde e nder leydi Turki nde meeɗaa mahde caggal hitaande 1923, e jamaanu Republicain en.[1]

Juulirde ndee, mahaande e kaaƴe ɓutte (kaaƴe ɓutte) ashlar, ina woni e nder ladde ɓuuɓnde, jogiinde dame tati. Mahdi ndii ina waɗi portal naatirde, ina waɗi dome mawɗo, ina waɗi feccere domeeji tati, ina waɗi kadi minaret ina waɗi galle gooto ina waɗi muqarnas.[2]

Dow damal naatirde mawngal hobnailed, binndol kalifaandi e binndol aarabeeɓe ina joɗɗinaa, ngol Hamid Aytaç (1891-1982) tagi. E nder caka ladde, sadirvan mo mbaydi dodekagon ina huutoroo ndiyam ngam lootde wudu. Ladde nde ina waɗi kadi nokkuuji ɗo imaam, muezzin, ardiiɓe juulirde woɗɓe, e defterdu.[2]

Damal jumaa ngal ko e ŋoral. E nder heen, ɓuuɓri marbere ina woni e hakkunde. Pewje ina tawee banngeeji ɗiɗi ɗii fof e damal. Leydi ndii ina waɗi tapi rose, ina ɓuuɓna les leydi. Ceiling oo ina fawii. Ina waɗi binndi kalifaandi e dow mahe nder. Winndereeji dow mihrab mo marbere waɗi ɗii ko gilaasiiji.[2]

## Tuugnorgal
^ Juppu haa dow: a b c «Tarihçemiz» (e ɗemngal Turki). Şişli Camii Şerifi Vakfı. Heɓtinaama ñalnde 26/08/2014.

^ Juppu haa: a b c "Şişli Camii" (e ɗemngal Turki). Istanbul Net. Suwee 2012. Ƴeewtaa ko 26-08-2014.

## Jokkondire yaajɗe
Ansiklopedisi (e ɗemngal Turki). Vol. 7. Taariiha Bakfi. 1994. p. 185. Ɗemngal 975-7306-00-2.
Sidi Bou Abid Mosque

**Juulirde Sidi Bou Abid** (aarabeere: مسجد سيدي بو عبيد) ko juulirde ina ndaara nokku medina Sokko mawɗo e nder caka Tanger, leydi Maruk ummoraade fuɗnaange-rewo. Nde mahiraa ko e hitaande 1917, nde fawii ko e kaɓirɗe polikrom.[1] Hedde Bab Fahs, Jardiiji Mendoubia ko damal ɗiɗmal naatngal e medina.

## Ƴeew kadi

Juulirde Mohammed V, Tanger

Juulirde Lalla Abla

Doggol juulirɗe Marok

## Tuugnorgal
^ Maruk. Dorling Kindersley Seedeeji Gite. 2006. h. 138.
Abbey Mills Mosque

**Juulirde Abbey Mills**, anndiraande kadi Markaz London walla Masjid-e-Ilyas, ko juulirde jooɗnde, tawaande to Stratford, fuɗnaange Londres, ina hoɗi fotde 2 500 neɗɗo.[1] Peeje mbaɗaa ngam yaajtinde mbaawka juulirde ndee haa wonta ko ɓuri mawnude e mahngo diine e nder leydi Angalteer – laabi tati mawnugol juulirde St Paul – e gooto e juulirɗe ɓurɗe mawnude e nder hirnaange Orop.[2][3][4] Ngam ɗuum, mahdi ndi ɓe ciifi ndii ina heewi noddireede e nder jaayndeeji ɗii "juulirde mawnde".[4] Yaajde juulirde ndee ko Tablighi Jamaat fotnoo mahde, sara nokku ɗo Park Olympique Londres 2012 woni ɗoo. Anjuman-e-Islahul Muslimeen, fedde Tablighi Jamaat, woni joom nokku oo gila 1996.[5] Lowre Tablighi Jamaat nde halfinaa juulirde ndee ina jokki e 12 000 juuloowo.[6]

Feere ndee addani luural sabu dalillaaji keewɗi, ina jeyaa heen mawnugol mum e fuɗɗoode mum e baasal potngal wonde e nokku oo.[7] Jaagorgal juulirde ina jokki e safrude luural ngal, kam e haɓaade miijo ngo helmere "juulirde mawnde" ndee holliti.[8] Jaabawol jama'aare dow juulirde nden e luuralji feere-feere, hawti bee ɗaɓɓaande dow laylaytol, jeewte jama'aare feere-feere, jeewte, haalaaji e seppooji feere-feere.[9]

E lewru feebariyee 2010, Diiso Newham etinooma uddude nokku gonɗo jooni oo. Ɗumɗoon noon waylaama e wullitaango, e ɓeydagol duuɓi ɗiɗi ngam huutoraade nokku oo. E hitaande 2012, Newham Council salii yamiroore ngam peeje ɗee e rewrude e ɗaɓɓaande e hitaande 2015 e 2018 ina yiɗi ustude nokku oo mbele ina waawa ƴellitde ngam hoɗde e njulaagu.
Abdellah Ben Salem Mosque

**Juulirde Abdallaah Ben Salem** (aarabeeru: مسجد عبد الله بن سلام) ko juulirde wuro Uraan, Aljeri. Ko adii ɗuum ko jumaa mawɗo Oran (e farayse: Grande synagogue d’Oran), ko kañum wonnoo jumaa ɓurɗo mawnude e nder Afrik.[1] Ina anndiraa kadi Temple Israélite, ina woni e laawol Joffre, ngol woni hannde laawol Maata Mohamed El Habib.

## Tariya
Pewnugol maggol fuɗɗii ko e hitaande 1879 e eɓɓaande Simon Kanoui, ngol ƴetti duuɓi 38 ngam timminde.[2] Nde Alseri heɓi jeytaare mum e hitaande 1962, fotde yahuud en Alserinaaɓe fof, ɓe nganndu-ɗaa ko ɓiɓɓe leydi Farayse gila e kuulal Crémieux 1870, ndiiwaa Farayse e bannge koɗdiiɗo Pied-Noir. E hitaande 1975, jumaa oo waylaama juulirde[1], innde mum ko Abdullaah ibn Salam, yahuud mo Madiina jeyaa e teeminannde jeeɗiɗaɓere, sehil Muhammadu naatɗo e Lislaam.

## Mahdi
Sifaa maggal ina hollita batte Neo-Mudéjar e Ummital Moor.

## Ƴeew kadi
Daartol yahuud en to Alseri

## Djamaa Ben farès
Waylude nokkuuji dewal ɗi ngonaa Lislaam mbaɗta ɗum en juulirɗe

## Tuugnorgal
Mohammed merit heddi (2016). Les d'Oran hitaande 1831 haa 2016. Deftere bayyinaande. p. 105. . Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2023-11-09. Keɓtinaa ko 14-10-2018.

Mohammed merit heddi (2016). Les d'Oran hitaande 1831 haa 2016. Deftere bayyinaande. p. 53. . Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2023-11-09. Keɓtinaa ko 14-10-2018.

Jokkondire yaajɗe

Wikimedia Commons ena jogii jaayɗe jowitiiɗe e jumaa Abdallaah Ibnu Salaam.

Dental Yahuuda'en Oran | Musiyum leñol yahuud en to Beit Hatfutsot 2018-06-12 to masiŋ Wayback
Ali Bitchin Mosque

**Juulirde Ali Bitchin** (aarabeere: مسجد علي بتشين) walla juulirde Zawj Euyun (aarabeejo: جامع زوج عيون) ko juulirde taariinde to Alseri, Alseri.  Ali Bitchin yamiri mahngo juulirde ndee e hitaande 1622. nde woni ko e nder nokku biyeteeɗo Casbah Alseri, mo UNESCO jeyi leydi.  Nde woni ko e nokku gonɗo hakkunde laawol Bab al-Wadi e nokku les casbah.  **Tariya**

[waylu iwdi]

￼Nder jumaa Ali Bitchin (Alseer)

Ina wiyee wonde Ali Bitchin ko gorko mo iwdi mum wonaa lislaam, innde mum ko Piccini walla Puccini walla Piccinino.  Ali Bitchin ardiima laana ndiwoowa Alseri e kitaale 1630-1646.  E hitaande dubi alif 1599 o naatni lislaam rewrude e Fathullah Khoja jom laaɗe ɗee, o suɓii innde Ali Bitchin.  Ndeen o yamirii mahngo juulirde e hitaande 1622, e mbaadi mahngo Ottomaan en.  Nde waɗi ko minaret mo tooweeki mum tolnii e meeteruuji 15, ina nanndi e mbaydi Maghrebi.

E balɗe gadane ɗee, juulirde ndee ina joginoo 500 meeteer kaaree, ina waɗi cuuɗi tati, cuuɗi tati, cuuɗi sappo, cuuɗi ñamri, hamam, millo e hoɗorde.  Hoɗorde ndee ina huutoree e politikaaji toowɗi keewɗi e ardiiɓe diine.  Hamam mayre ina teskanoo, nde woni ko e golle haa duuɓi ɗiɗi caggal nde Farayse fuɗɗii heɓtude.  Juulirde ndee woni ko e nokku njulaagu kasbah, ina waɗi butelaaji keewɗi ina ngolloo e saraaji juulirde ndee.  E hitaande 1703, juulirde ndee inniraa ko juuti, wonti "Juulirde Sidi al-Mahdi", ina hollita guwerneer oo e oon sahaa.[2]

E nder laamu Farayse, tooweeki minaret oo ustaama haa 12 meeter.[3]  Ndeen juulirde ndee wayliima wonti nokku farmasii militeer en hade mum wayleede wonti eklesiya e hitaande 1843. Caggal nde wayliima, yoga e sifaaji mbaydi mahdi lislaam majjii.  Occupantes Faraysenaaɓe kadi njani e dame juulirde Ketchaoua, kuutorii ɗum ngam faarnoraade eklesiya keso mo ɓe mbayli.[1][2]  Juulirde ndee ina jeyaa e juulirɗe 21 goɗɗe e nder kasbah ɗe sifaaji mum en mbayliima walla mbayliima, yeru e ittude nokku wudu oo e waylude mihrab oo.[3]  Nde sennditinaama haa juulirde ɓaawo jeytaare, nden leggal bardugal Kiristaaku ittaama diga minaret.[2]  **Mahdi**

[waylu iwdi]

￼Juulirde Ali Bitchin (Alseri)

Juulirde ndee ina waawi hoɗde e fuɗɗoode fotde 500 juulɗo.  Caggal nde nde feewnaa e hitaande 2010, jooni nde ina waawi hoɗde 300 juulɗo goɗɗo.[4]
Aga Khan Mosque

**Juulirde Aga Khan,** anndiraande kadi Ismaili Jamatkhana walla Kampala ɓooyɗo nde tawnoo nde woni ko e diiwaan taariindi Kampala ɓooyɗo to Kampala, leydi Uganda, ko nokku diine e mahdi mawɗo. Ndee jumaa ko nokku dewal keeriiɗo wonande renndo juulɓe e nder leydi Uganda.[1][2]

## Tariya

### Iwdiiji puɗɗiiɗi
Juulirde Aga Khan ina rewi iwdi mum e darnde mawnde Aga Khan IV, gardiiɗo ruuhuyankeewo renndo juulɓe Shiite Ismaayiil en. Juulirde ndee fuɗɗii mahde ko e maayirɗe kitaale 1970, nde timmi ko e puɗal kitaale 1980. Nde udditaama e dow laabi ñalnde 8 oktoobar 1978, nde darii ko e maande ngootaagu e dewal ruuhuyankeewal.[3]

## Nafoore mahdi
Juulirde ndee ko mahoowo Ejiptnaajo biyeteeɗo Abdel Wahed El-Wakil, ganndiraaɗo jillondiral mum kesal hakkunde mahdiiji lislaam kesi e aadaaji. Juulirde Aga Khan hollirii karallaagal kesal e hakkilantaagal e detal, ina hollira aadaaji mahdi lislaam, e kaligrafi e nate joometiri caɗtuɗe ina mbeltini nder mum e yaasi mum.[2]

## Mahdi
Ndee feccere siftoraani hay lowre wootere. Tiiɗno wallu moƴƴinde ndee feccere e ɓeydude citations e iwdiiji koolniiɗi. Kaɓirɗe ɗe ngalaa iwdi ina mbaawi luulndeede e ittude. (Noowammbar 2023) (Janngu no e hol nde ittata ndee mesaas)

Design mahdi juulirde Aga Khan ko jillondiral geɗe mahdi lislaam e mbaydi kesiri. Won e geɗe mahdi teeŋtuɗe ina njeyaa heen:

## Dome e minaraaji
Juulirde ndee ina waɗi dome mawɗo hakkundeejo, ko ɗum huunde maantiniinde e mahdi Lislaam. Nde timminii ko minareeji nay toowɗi, heen gooto fof ina waɗi lewru ɓuuɓndu.

## Ladde
Juulirde ndee ina taaroo ladde ɓuuɓnde. Ladde ndee ina waɗi gesaaji e ɓulli.

## Nder
Nder juulirde nden, hoɗɓe ina njaɓɓaa e suudu juulirde yaajndu, ndu geɗe paweteeɗe, ina heen tile mosaïque caɗtuɗe e lampaaji. Suudu juulirde ina waawi hoɗde juulɓe heewɓe, ɗum noon ko nokku mooɓondiral hakkunde renndo juulɓe nokku oo.[1]

## Nafoore
Juulirde Aga Khan ina jogii nafoore mawnde wonande renndo juulɓe nokku oo e renndo ngo fof:

## Nafoore diine
Ko ɗum nokku dewal, juulirde ndee ina jogii darnde tiiɗnde e nder nguurndam ruuhuyankeewal renndo juulɓe Shiite en Ismaili en to leydi Uganda. Ina hokka nokku ɗo juulde ñalnde kala, mooɓondiral diine, e mawningol juuldeeji lislaam.[2][better source needed].

## Maande pinal
Juulirde ndee e daartol mum waɗi ɗum nokku pinal to Kampala. Nde ɗon nodda hoɓɓe diga lesɗe feere-feere, ɓe ngara ngam yi'ugo ŋari mayre e janngugo finaa-tawaa e taariiha lislaam.[3]

## Kaaldigal hakkunde diineeji
Juulirde Aga Khan kadi wonti nokku ɗo kaaldigal hakkunde diineeji e porogaraamuuji renndo ngoni.

## Tuugnorgal
"Siftorde Kampala Jamatkhana: Keeriiɗo e laabi keewɗi". Simerg - Faandaare ummoraade e Aduna. 18-03-2011. Heɓtinaama ñalnde 26-09-2023.

"BHTB - Yiilirde ndonu e turism Buganda". bhtb.walla.ug. Heɓtinaama ñalnde 26-09-2023.

"Nde terɗe seernaaɓe Tabliqs bayyini hare e juulɓe". Aynugo. 2021-05. Heɓtinaama ñalnde 26-09-2023.
Alamgir Mosque

**Juulirde Alamgir** walla juulirde Aurangzeb ko juulirde wonnde to Varanasi, leydi Uttar Pradesh, leydi Indiya.[1][2]  **Wakere**

[waylu iwdi]

Juulirde nde woni ko e nokku mawɗo dow Panchaganga Ghat.  Ghat ina jogii steps yaajɗi jippotooɗi haa Ganges.[3]

Aurangzeb heɓti Varanasi e hitaande 1669, o halki juulirde bindu madhav e hitaande 1673, o mahi juulirde Alamgir e dow ŋoral juulirde shiva krittivaseshwara tawaande e Daranagar, ɓernde Varanasi[2], o inniri ɗum juulirde Alamagir, e innde makko  tiitoonde teddunde "Alamgir", nde o ƴetti caggal nde o wonti laamɗo laamu Mughal.[4]

Minaareeji ɗii mbaawaano daɗde e jarribo jamaanu e nder teeminannde 19ɓiire, ganndo Engele biyeteeɗo James Prinsep ina foti artirde ɗi.  E hitaande 1948 gooto e minareeji ɗii yani, wari heen yimɓe seeɗa hedde sahaa ilam ɗam.  Caggal ɗuum laamu nguu yani e minaret goɗɗo oo sabu kisal.[5][6]

### Tagle
[waylu iwdi]

￼Juulirde Aurangzeb walla Juulirde Alamgir

Juulirde ndee ko jillondiral e mahdi Lislaam e Hindu.[5]  Juulirde ndee ina waɗi cuuɗi toowɗi e minareeji.[7][6]  Miinaaji mayre ɗiɗi bonnii ;  minare gooto yani wari yimɓe seeɗa, goɗɗo o jippinaama e dow laabi sabu kulhuli deeƴre.[6]  Panchaganga Ghat ɗo juulirde ndee woni ɗoo, ko ɗo maayooji joy mbiyaa ina kawra.  E lewru oktoobar lampaaji ina njuɓɓinee dow ŋoral bamɗi ngam hollirde ardaade taaniraaɓe.[7]
Bukui Mosque

**Juulirde Bukui** ( Sinuwaa : 卜奎清真寺 ; pinyin : Bǔkuí Qīngzhēnsì ) ko juulirde to Qiqihar, Heilongjiang, Siin.  Nde woni ko e laawol juulirde (Sinuwa: 清真路; pinin: Qīng Zhēn Lù) sara laawol Bukui.[1]  Nde mahiraa ko e laamu Qing, nde limtaa e hitaande 2006 ko nokku mawɗo potɗo reeneede ngam nafoore mum to bannge daartol e pinal to bannge ngenndi.[2][3]  Ko jumaa ɓurɗo mawnude e ɓooyde e nder diiwaan hee.[4].  **Daartol e mbaydi**

[waylu iwdi]

Innde "Bukui" ko firo Sinuwaa e helmere Daur firti ko "moƴƴere".[1]  Juulirde Bukui fuɗɗii ko juulirɗe ɗiɗi ceertuɗe:[2]

Juulirde Fuɗnaange, ko suudu 374 meeteer kaaree, mahaandu e Kangxi 23 (1684), ko adii wuro Qiqihar duuɓi jeeɗiɗi[2].

Juulirde Hirnaange, ko suudu 2, 173 meeteer kaaree, mahiraa ko to Xianfeng 3 (1852) e almuɓɓe Jahriyya menhuan ummoriiɓe Gansu[1][2]

Juulirde ndee ina waɗi ko ina tolnoo e 2 000 meeteer kaaree nokku mahaaɗo ;  koolol ngol fof ina waɗi ko ina tolnoo e 6 400 meeteer kaaree.  Nokkuuji juulirɗe ɗiɗi ɗii fof kawri ina mbaawi jogaade ko ina tolnoo e 450 neɗɗo.[2]

Daartol juulirde ngol juutngol waɗi konngol e nder Qiqihar: "juulirde ndee ina woodi ko ɓooyi ko adii wuro Bukui".[n 1][5] E hitaande 1958,

juulirɗe ɗiɗi ɗee njuɓɓinaa ko juulirde wootere, inniraa ko "juulirde Qiqihar".  Juulirde ndee limtaama e limto pinal reenaaɗo to bannge wuro e hitaande 1980, e nder limlebbi pinal reenaaɗo to bannge diiwaan e hitaande 1981 ;  innde mayre ndeen kadi waylaama wonti "Juulirde Bukui" hannde ndee.[2]  Ƴeewndo waɗaango e ndeen hitaande hollitii wonde, so tawii juulirde Fuɗnaange ina wondi e ngonka moƴƴa, ina waɗi bonanndeeji mawɗi e juulirde hirnaange.[6]  Tiɗnaare mahngo waɗaama e hitaande 1989–1990.[3]  Ñalnde 25 lewru juko hitaande 2006, Diisnondiral Dowlaaji Dentuɗi Siin naati e juulirde Bukui e doggol jeegom nokkuuji mawɗi reentorɗi to bannge ngenndi.[3].  **Ƴeew kadi**

[waylu iwdi]

Lislaam to leydi Siin

Doggol juulirɗe leydi Siin

Doggol juulirɗe lolluɗe

Waktuuji daartol lislaam

Arsitektuur lislaam

Naalankaagal Lislaam

Doggol juulirɗe
Aziziye Mosque, Konya

**Juulirde Aziziye walla** (Juulirde Aziziye) ko juulirde Ottomaan en to Konya, leydi Turki.  Nde anndaa no feewi e balkon koloñaal minare mayre, ko huunde nde meeɗaa yiyeede e juulirɗe Turki.  **Wakere**

[windugo]

Juulirde ndee woni ko e ilçe (diiwaan) Karatay Konya mawɗo hedde 37°52′11.8′′N 32°30′02.8′′E.  Ngo woni ko e nokku njulaagu wuro ngoo.

### Tariya
[windugo]

Juulirde asliire nde yamiraama hakkunde hitaande 1671 e hitaande 1676[1] e juuɗe Damat Mustafa Pasha mo woni jom suudu Hatice Sultan, ɓiy sultan Mehmet IV.  Kono nde nde bonni sabu yiite e hitaande 1867, Pertevniyal, yumma sultan Abdulaziz, artiri nde e hitaande 1874. (Innde Aziziye ina firta Abdulaziz)

### Mahdi
[windugo]

Juulirde nde mahiraa ko e mbaadi eklektik mahdi Ottomaan en ɓurndi heewde e laamu mahdi Balian en e cakkital teeminannde 19ɓiire, hawrude e mbaadiiji Laamaandi e Neoclassical e mbaadiiji juulirɗe Ottoman en.[2][3]  Ina waɗi geɗe keewɗe ɗe mbaɗata ɗum ko gooto e sifaaji mum.  Ko mahdi minareeji ɗiɗi.  E nder kala minaret, suudu şerefe (balkon) ina jogii coloŋaaji ko ɗum waɗi jumaa oo ko keeriiɗo e nder leydi Turki.  Nanduɗo e ko ɓuri heewde e juulirɗe goɗɗe, suudu mayre mawndu ina toowi, ina huutoree e ƴeeŋre ngam yettaade suudu mawndu nduu.  Kadi nokku oo yaajaani kadi alaa yarde.  Sabu ngool sabaabu Sadirvans (şadırvan, ɓulli ndiyam), ina ɓadii minareeji.  Suudu juulirde nduu ko kaare, ceŋol mum ko dome mawɗo.  Narthex ina waɗi domeeji tati tokoosi e dow ŋoral marbere jeegom.[4]  Ko ɓuri welde e juulirde ndee ko windooji mum ɓurɗi yaajde e dame ɗee.

### Kaɓirɗe mahdi
[windugo]

Ko ɓuri heewde e mahdi ko kaaƴe taƴɗe.  Marbere buloore huutoraa ko e mahngo mihrab e minbar.
Aqsunqur Mosque

**Juulirde Aqsunqur** (Aarabeere: مسجد آق, Turki: Aksungur Camii; anndiraande kadi juulirde buloore (Aarabeere: الجامع الأزرق, Turki: Mavi Cami) walla juulirde Ibraahiima Agha (Arabeere: مساغامي )  woni ko e wuro Kayhayɗi, leydi Misra, ina jeyaa e "juulirɗe bulo" keewɗe e nder winndere nde  woni nokku wirwirnde, ina waɗi yanaande sosɗo ɗum Shams ad-Din Aqsunqur, ɓiɓɓe mum, ɓiɓɓe sultan Mamluk Bahri an-Nasir Muhammadu e ɓiɓɓe gardiiɗo ɗum, hono Ibraahiima Agha al-Mustahfizan.[1]  **Tariya**

[waylu iwdi]

Pewnugol e les njiimaandi Mamluk en

[waylu iwdi]

￼Dome mo Masole Kujuk

Juulirde ndee mahiraa ko e hitaande 1347 e dow yamiroore amiir ("laamɗo") Shams ad-Din Aqsunqur e laamu sultan Mamluk, Al-Muzaffar Hajji.[1][2]  Aqsunqur ko ɓiy jom suudu gonnooɗo sultan an-Nasir Muhammadu, kadi ko gooto e amiiruuji ɓurɗi maantinde e nder suudu sarɗiiji ɗii.  Semmbe Aqsunqur e nder geɗe sultanaat ɓeydii mawnude e laamu lomtiiɓe an-Nasir caggal maayde makko e hitaande 1340.[2]

Daartoowo juulɗo mo yontaaji hakkundeeji biyeteeɗo al-Maqrizi teskiima wonde Aqsunqur ina toppitii eɓɓaande ndee fof, kadi ina tawtoree e mahngo mum tigi-rigi.  Ko o gonnooɗo guwerneer Tiripoli, o yamiri mahde jumaa oo e mbaadi mahdi Siri.[3]  Nde mahiraa ko e saraaji maayɗo sultan al-Ashraf Kujuk mo mahiraa ko adii e hitaande 1341. Naatgol maayde ndee e nder juulirde ndee ina hollita ŋakkeende njuɓɓudi mahdi ndii.  Yanaande Aqsunqur kadi ina woni e nder juulirde ndee wondude e ɓiɓɓe makko.[2][3]

E teeminannde 15ɓiire, juulirde Aqsunqur ina wiyee ina wondi e caɗeele sabu majjugol kaalis waqf ("dokke diine") ummoraade Siri.[3]  E hitaande 1412, şadirvan ("ɓurɗo ɓuuɓde") mahiraa e nder caka galle oo, ko emir Mamluk biyeteeɗo Tughan.[2]  Sabu kaalis ina famɗi, juulirde Aqsunqur ndee huutortenoo tan ko ngam juulde aljumaa e ñalɗi diine.[3]  **Restoraasiyoŋ ko Ottomaan en**

[waylu iwdi]

￼Yanaande Ibraahiima Agha al-Mustahafizaan (teeminannde 17ɓiire)

Hakkunde 1652 e 1654, e laamu Ottomaan en, emiir Ibraahiima Agha al-Mustahfizan, mo wonnoo seneraal Janissaar en, fuɗɗii eɓɓoore mawnde ngam moƴƴinde juulirde Aqsunqur, o artiri dow mum e arcades mum, o ɓeydi heen kadi kolli ngam wallitde juulirde ndee  suudu.  Ko ɓuri teeŋtude, o fawnii mahdi ndii e kaɓirɗe daneeje e ɓaleeje, ko ɗum waɗi innde juulirde ndee nde wonaa laamuyankoore, hono "Juulirde Bulo".[3]  Tileeji ɗii, ɗi ummorii ko Konstantinopol e Damas,[4] ɗi mbaɗaama e mbaadi Iznik, ɗi mbaɗi ko e mbaydiiji puɗi ko wayi no leɗɗe sipreeji e vaseeji jogiiɗi tulipeeji.[3]

Ibraahiima Agha mahii suudu mum, ndu kadi ina fawii e kaɓirɗe marbere, e nder saal to bannge worgo.  Nde mahiraa ko e mbaadi mahdi Mamluk en, nde wonnoo ko mihrab ("niche duwaawu") nannduɗo e mausoleums emirs Mamluk en tawaaɗi kadi e nder nokku juulirde ndee.  E nder aadaaji Ottomaan en e oon sahaa, juulirde Aqsunqur wayli innde mum caggal nde artiri nde, "Juulirde Ibrahim Agha".  Innde ɗiɗmere ndee huutoraaka no feewi.[3]
Sambera

**Sambera** ko wuro e komin ladde e nder leydi Niiseer.[1] Haa e hitaande 2012, ina waɗi 50 820 neɗɗo.[2]

## Tuugnorgal
Loi n° 2002-014 haa 11 JUIN 2002 sosde kominaaji e fiɓnde inɗe maɓɓe chefs-liux. Ina heen doggol 213 komin ladde e jooɗorɗe, 52 komin wuro e jooɗorɗe

"Niiseer: Fedde Municipaal (Departemaaji e Kominuuji) - Limlebbi Yimɓe, Karte e Karte". www.yimɓe wuro.de. Heɓtinaama ñalnde 17-02-2024.
Henry bullock

**Henry Allen Bullock** (2 mee 1906 - 8 feebariyee 1973) ko daartoowo e ganndo renndo Ameriknaajo, kadi ko kanko woni porfeseer ɓaleejo gadano toɗɗaaɗo e duɗal jaaɓi haaɗtirde Texas to Austin.

Jaangirde
O heɓi bakkaa makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Virginia Union o heɓi B.A e gannde renndo e ganndal latin e hitaande 1928, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Michigan o heɓi M.A. e nder ganndal renndo e hitaande 1942. O woniino golloowo e fedde Earhardt to duɗal jaaɓi haaɗtirde Michigan.[1][2]

Kugal
O jannginii to duɗal jaaɓi haaɗtirde ndema e karallaagal to Carolina worgo e hitaande 1929-30, to Prairie View A&M, tuggi 1930 haa 1949, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Dillard tuggi 1949–50, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Texas Southern tuggi 1950 haa 1969. O wonii Afriknaajo Ameriknaajo gadano golloowo e dow duɗal jaaɓi haaɗtirde Texas to Austin, ɗo o gollotoo tuggi 1969 haa 1971.[1]

O woppi golle e hitaande 1971 to galle makko to Houston, Texas.[2]

Njeenaaje
E hitaande 1968, Bullock heɓi njeenaari Bancroft to duɗal jaaɓi haaɗtirde Columbia ngam golle makko, Daartol jaŋde Negro e nder Fuɗnaange.[3]

Golle
Warngo wuro e nder miijo e goonga
Daartol Jaŋde Negro to Fuɗnaange
Njiylawu jaŋde hakkunde janngooɓe duɗe hakkundeeje ɓaleeɓe e ɓaleeɓe
Nafoore Factor Racial e nder njuuteendi ñaawoore kasoo
Jikkuuji njiyaagu e golle ɓaleeɓe
Kolleeje ɓaleeɓe e Anndinde ɓaleeɓe keso
Teskagol jikkuuji ƴaañgol e nder sukaaɓe ɓaleeɓe wuro
Tuugnorgal
 "Henri Allen Bullok | Neɗɗankaagal Teksas". www.neɗɗankaagal.org. Heɓtinaama ñalnde 23-06-2021.
 LEDE, NAOMI W. (12 lewru juko hitaande 2010). "BULOK, HENRI ALLEN". laylaytol.org.
 "Taariiha Jangirde Negro haa Fombina - Henry Allen Bullock | Jaaɓihaaɗtirde Jaami'aare Harvard". www.hup.harvard.jaŋde. Heɓtinaa ko 2021-07-09
Aslan Pasha Mosque

**Juulirde Aslan Pasha** ( e ɗemngal Gerek : Τζαμί Ασλάν Πασά , e ɗemngal Romaan : Tzamí Aslán Pasá ) ko juulirde nde Ottomaan en mahi e nder wuro Ioannina, leydi Geres.  Juulirde nde mahiraa ko e hitaande 1618 e nder galle laamorɗo wuro ngo,[1] lomtii Egliis Saint John, nde ruttitii caggal murto luulndiingo Ottoman en e hitaande 1611 e gardagol Dionysius Filosof.  Gila 1933 ko ɗoon woni galle mooftirɗo etnogaraafi municipaal Ioannina.[2]

Heeñere nanndunde e maayo Mediteraane bonnii minare dow juulirde ndee e lewru suwee 2018, golle moƴƴitingol ɗee mbaɗii e lewru ut 2019.[3]

### Ƴeew kadi
[waylu iwdi]

Lislaam e nder leydi Geres

Doggol juulirɗe ɓooyɗe to leydi Grece

Doggol juulirɗe leydi Geres

### Tuugnorgal
[waylu iwdi]

^ "Aslan Pasha Medrese".  Archnet.  Heɓtinaama ñalnde 12-05-2021.

^ "Juulirde Aslan Pasha - Juulirde wuro | Jaɓɓungal Ioannina".  yah-ngartaa.com.  Arsiif ko gila e asli mum ñalnde 12-05-2021.  Heɓtinaama ñalnde 12-05-2021.

^ "Γιάννενα: Σκαλωσιές στο «λαβωμένο» τζαμί Ασλάν Πασά".  Έθνος (e ɗemngal Gerek).  21-08-2019.  Heɓtinaama ñalnde 20-08-2021.
Grand Bazaar, Isfahan

**Bazar mawɗo** (Persi: بازار بزرگ, firo: Bāzār-e Bozorg) ko luumo wonngo to Isfahan, leydi Iraan, anndiraango kadi luumo Qeysarriyeh (بازار قيصريه), luumo Qysarie walla luumo Soltani.

Bazaar oo ina jeyaa e nokkuuji njulaagu ɓurɗi mawnude e ɓuuɓde e jamaanu Safawid en.  Nde mahiraa ko e hitaande 1620 to bannge worgo nokku biyeteeɗo Naqsh-e Jahan.  Ina jokkondiri e nokku Naqsh-e Jahan e nokku Kohneh e nokku Seljukid e nder Isfahan.[1][2]

### Tariya
[waylu iwdi]

Nde fuɗɗii mahde ko e teeminannde 11ɓiire to bannge worgo-fuɗnaange juulirde Jameh e Kohneh Square, kono arcades e cuuɗi keewɗi ɓeydaama caggal ɗuum.

Bazaar oo, gooto e ɓurɗe ɓooyde e mawnude e nder Fuɗnaange hakkundeejo, ummorii ko e jamaanu Seljukid e Safavid, ko kañum woni luumo ɓurngo juutde e winndere ndee.  [3] Nokku oo halkaama laabi keewɗi e bazaar hannde oo ina yahra e teeminannde 17ɓiire.  Bazaar ko laawol ɓuuɓngol kilooji ɗiɗi jokkondirngol wuro ɓooyngo ngoo e keso ngoo.[4]

E nder Fuɗnaange hakkundeejo, bazaaruuji ina keewi wonde saraaji juulirde ndee, bazaar Isfahan kadi wonaa heen.  Bazaar Isfahan woni ko e nder wuro Isfahan ɓooyngo, to leydi Iraan, to bannge worgo nokku biyeteeɗo Naqsh-e Jahan.  Damal mawngal ina wiyee Qesarieh ina yaaji haa juulirde Jameh, juulirde ɓurnde ɓooyde e nder Isfahan, kadi ina jeyaa e juulirɗe ɓurɗe ɓooyde e nder leydi Iran.[5]

### Ƴeew kadi
[waylu iwdi]

Doggol mbaydiiji daartol e nder diiwaan Isfahan

### Tuugnorgal
[waylu iwdi]

^"سر بازار قیصریه".  شینه (e ɗemngal Perse).  Heɓtinaama ñalnde 10-03-2019.

^ "درگاه الکترونیک شهر داری اصفهان".  www.isfahan.ir.  Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 2019-03-09.  Heɓtinaama ñalnde 10-03-2019.

^ Assari,A., Mahesh, T.M., Emtehani, M.E. e Assari, E., "Duumagol bazaar e nder gure gaadanteeje Iraan: wiɗtooji Isfahan e Tabriz," Jaaynde winndereere ko faati e "Caɗeele karallaagal e ɓalliwal Innjiniyaaruuji",  .  3, alaa.  9, 2011, h 18-24;  Suudu njulaagu Iraan, 

^ "Bazaar to Isfahan".  Archnet.org.  Moƴƴinaama gila e asli mum ñalnde 26-02-2006.  Keɓtinaa ko ñalnde 19-07-2007.

^ Assari, Aali;  T.M  Mahesh (desammbar 2011).  "Duumagol bazaar e nder gure gaadanteeje Iraan: wiɗtooji to Isfahan e Tabriz" (PDF).  Jaaynde winndereere ko faati e caɗeele karallaagal e ɓalliwal (IJTPE).  (9): 18-24.  Heɓtinaama ñalnde 6 lewru Yarkomaa 2013.
Robert balch

**Robert William Balch** ko ganndo ko faati e renndo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Montana. Balch ɓuri anndeede ko e jaŋde mum e Damal Asamaan (e David Taylor), e Leƴƴi Aryan en, e Galle Yiɗde.

Damal Asamaan
Balch yiyti ɓataake OVNI ngam damal asamaan to suudu kafe Kerecee’en to Sedona, Arizona. Oon sahaa Balch ina wonnoo e lewru nduu, tawi yoɓaaka, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Montana. O noddi David Taylor, janngoowo dipolomaaji, o wiyi mo yo woppu kala ko ina wona, o yahda e makko to Kaliforni. Kanko e Taylor ɓe naati e Heaven's Gate fotde lebbi 3 e kitaale 1970, ɓe njahdi e kulhuli ɗii e nder sirlu ɓe ƴettii binndanɗe keewɗe e humpito makko hade maɓɓe yaltude ngam yahde fuɗɗaade nguurndam makko.[1]

Caggal nde ɓe njalti Damal Asamaan, Balch e Taylor njaltini binndanɗe ko faati e Damal Asamaan. Haa jooni, ɓe njippiima e Damal Asamaan e darorɗe kitaale 1970. Golle Balch e nder renndoyankeewo ƴettii[laɓɓingol ina haani] e janngugol makko Damal Asamaan.

O waɗii kawral ngam wonɓe e terɗe makko heddiiɓe e kitaale 90 tawi ina jeyaa heen ɓiɗɗo debbo "Ti".[2]

Jaangirde
Doktoraa, ganndal renndo, to duɗal jaaɓi haaɗtirde Oregon, 1972
M.A., Sosiyoloji, Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Arizona, 1968
B.A., Sosiyoloji, Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Arizona, 1966
Binndanɗe
Ko arata, "Ummital e dogdu leƴƴi Aryan: Yiyngo mooɓondiral jawdi." Jaaynde Sosiyoloji politik e konu.
2003. "Dammugal Asamaan: Nafuuda ngam jannguki alkawal diinaaji kesi." 122-237 e nder deftere James R. Lewis, (Ensiklopedi).
Isaac jose

**Isaac José** Woldenberg Karakowski (jibinaa ko ñalnde 8 suwee 1952) ko ganndo politik e renndo Meksiknaajo, gonnooɗo hooreejo gadano fedde wooteeji fedde ndee, jooni ko gardiiɗo jaaynde wiyeteende Nexos.

Nguurndam adanɗam
Woldenberg jibinaa ko to Monterrey e nder galle yahuud en ummoriiɗo fuɗnaange Orop. Baaba makko, ummoriiɗo Poloñ, ari Veracruz ko ina yahra e duuɓi ɗiɗi, o hoɗi duuɓi seeɗa to San Luis Potosí tawi yumma makko jibinaama to diiwaan Chihuahua to bannge worgo e nder galle ummoriiɗo Lituwaani.[4]

O heɓi bakkaa makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Meksik (UNAM) e ganndal renndo (1975), o heɓi kadi seedantaagal makko to bannge ganndal Amerik Latin (1987) o fuɗɗii kadi doktoraa makko e ganndal politik (1993-1995), kono o timminaani ɗum.[1] E nder duuɓi makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde o janngi kadi ko fayti e waɗde filmuuji to duɗal jaaɓi haaɗtirde (1972-1975), kono o woppi ɗum caggal duuɓi tati.[5]

Kugal
O naati e politik ko e duuɓi makko capanɗe jeegom, o waɗi balɗe joy e kasoo sabu makko tawtoreede seppo duɗal jaaɓi haaɗtirde, o wonti tergal sosngal lannda sosiyaalist Meksik (PSUM, 1987), lannda sosiyaalist Meksik (PMS, 1987) e... Lannda Rewolison Demokaraasi (PRD, 1989) mo o yalti e lewru abriil 1991.

O golliima e ganndal politik to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal, o winndii defte keewɗe, ina jeyaa heen defte biyeteeɗe « Antecedents del sindicalismo » (1981), « Memoria de la quierda » (1998) e « La construction de la démocratie » (2002).

Nguurndam neɗɗo
O adii resde ko Julia Carabias, gonnooɗo jaagorgal ko fayti e taariindi e nder kabine Ernesto Zedillo, mo o dañi ɓiɗɗo debbo.[3]

Tuugnorgal
 Lopes Dias, Pedro (2006). Daartol politik Meksik: Diccionario (e ɗemngal Españool). Wuro Meksik: Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Ngenndiwal Meksik. p. 623. ISBN 9789686719918. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 abriil 2012.
 Dictionnario binndanɗe Meksiknaaɓe, siglo XX: Desde yontaaji Ateneo e winndooɓe defte Rewolison hasta ñalɗi (e ɗemngal Españool). Wuro Meksik: Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Ngenndiwal Meksik. 2007. Kelle 353-354. ISBN 9789703239986. Ƴeewtaa ko ñalnde 29 abriil 2012.
 Muñoz, Sergio (25 suwee 2000). "José Woldenberg: Meksik ina jogii fooftere mum e yaakaare wooteeji laaɓtuɗi". Waktuuji Los Anjeles. Ƴeewtaa ko ñalnde 27 abriil 2012.
 "Nguurndam: José Woldenberg" (e ɗemngal Españool). Koolol Cal y Arena. Heɓtinaa ko ñalnde 27 abriil 2012. Sobre su ascendencia extranjera, binndol ngol resndi ɗum ko bonanndeeji baɗaaɗi e leydi Meksik e nder duuɓi 20, binndol Poloni e Lituani.