الخلصه

**الخلصه** (؛ ) روستایی فلسطینی بود که در ۲۳ کیلومتری جنوب غربی شهر بئرشبع در بیابان نگو جای داشت. این روستا بر جایگاه شهری باستانی از دوران نبطی، رومی، بیزانسی و آغاز دوره اسلامی بنا شده بود. شهر کهن که به دست نبطیان پایه‌گذاری شده بود، در منابع یونانی و رومی با نام‌های «هالاسا» یا «خیلوس» و سپس «الوسا» شناخته می‌شد و یکی از مراکز اداری بیزانسی در بیابان نگو به‌شمار می‌رفت.

پس از سده‌ها متروک ماندن، این جایگاه در آغاز سده بیستم میلادی با سکونت بادیه‌نشینان قبیله عزازمه بار دیگر آباد شد. در اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای اسرائیل در جریان جنگ اعراب و اسرائیل این روستا را تصرف کردند. جمعیت دقیق الخلصه دانسته نیست، ولی همه ساکنان آن مسلمان و از قبیله عزازمه بودند.

## پیشینه
### دوران نبطی، رومی و بیزانسی
جایگاه باستانی الخلصه را نبطیان احتمالاً در اواخر سده چهارم یا آغاز سده سوم پیش از میلاد بنیان نهادند. بطلمیوس، ستاره‌شناس و جغرافی‌دان رومی، الوسا را در سده دوم میلادی شهری در ادوم و در غرب رود اردن معرفی کرده‌است. پس از الحاق سرزمین نبطیان به امپراتوری روم در سال ۱۰۶ میلادی، الوسا به شهر اصلی بخش مرکزی نگو تبدیل شد و زینوبیوس، سخنور برجسته سده چهارم، در آنجا زاده شد.

الوسا از نخستین شهرهای نگو بود که جمعیت مسیحی چشمگیری داشت و مسیحیان در سده‌های چهارم و آغاز پنجم میلادی در کنار بت‌پرستان می‌زیستند. بر پایه منابع فرانسیسکن، اسقفان الوسا در شورای افسس (۴۳۱) و شورای کالسدون (۴۵۱) حضور یافتند. سنگ‌های گور یافت‌شده در گورستان محلی نشان می‌دهد که بت‌پرستان تا آغاز سده پنجم در الوسا حضور داشتند. شهر الوسا بر نقشه موزاییکی مادبا (سده ششم میلادی) نیز دیده می‌شود.

### دوره آغازین اسلامی
بردی‌نوشته‌های نیسانا (سده‌های ششم و هفتم میلادی) گواهی می‌دهند که پس از فتح اسلامی فلسطین، این شهر دست‌کم تا اواخر سده هفتم همچنان مرکز اداری بود. این بردی‌نوشته‌ها نشان می‌دهند که پس از فتح عرب، نام شهر صورت عربی «الخلوص» را به خود گرفت که به شکل سامی اصلی و پیشاهلنی نزدیک‌تر بود. سرانجام شهر رو به زوال نهاد و سده‌ها متروک ماند.

شمس‌الدین دمشقی، جغرافی‌دان سوری سده سیزدهم، الخلصه را یکی از شهرهای بنی‌اسرائیل در بیابان نگو معرفی کرده‌است. تقی‌الدین مقریزی، مورخ و جغرافی‌دان مصری سده چهاردهم نیز آن را یکی از شهرهای بزرگ بخش جنوبی بیابان فلسطین دانسته‌است. با افول راه‌های بازرگانی نگو، الخلصه نیز به‌تدریج اهمیت خود را از دست داد.

### بازکشف غربی و بازسکونت بادیه‌نشینان

ادوارد رابینسون در سال ۱۸۳۸ از ویرانه‌های این جایگاه دیدن کرد و با یاری نام عربی محفوظ‌مانده، آن را به‌درستی همان الوسای گم‌شده شناسایی کرد. در سال ۱۹۰۵ مدرسه کتاب مقدس اورشلیم آثار باستانی منطقه را بررسی کرد و هیئت بریتانیایی در سال ۱۹۱۴ نقشه کامل محوطه باستان‌شناختی را منتشر ساخت.

توجه دوباره باستان‌شناسان بریتانیایی، فرانسوی و دیگر پژوهشگران غربی به این جایگاه باستانی، قبیله بادیه‌نشین عزازمه نگو را به سکونت در آنجا برانگیخت. آنان پس از پایان جنگ جهانی اول در کنار چاه‌ها و میان ویرانه‌های باستانی آغاز به ساختن کردند. روستا با نقشه‌ای مثلثی میان دو وادی بنا شد و خانه‌ها از گل و سنگ ساخته شدند. در سال ۱۹۴۱ دبستانی در روستا بر پا شد و چند دکان نیز در آن دایر بود. بیشتر ساکنان از راه دامداری و بازرگانی روزگار می‌گذراندند و آب آشامیدنی خود را از چاهی تأمین می‌کردند.

در دوره عثمانی، کاوش‌ها آثاری از خاکسپاری نوزادان در خمره () آشکار ساخت که معمولاً به کوچ‌نشینان یا کارگران مهاجر با ریشه مصری نسبت داده می‌شود.

همچنین در دوره عثمانی، بسیاری از سنگ‌ها و کتیبه‌های باستانی الخلصه به غزه منتقل شد تا در ساخت‌وساز به کار رود؛ این امر باعث شد که از آثار باستانی در محل چندان چیزی برجای نماند.

### کاوش‌های باستان‌شناختی
در سال ۱۹۳۸ کاوش‌های باستان‌شناختی ویرانه‌های شهری نبطی، گورهایی و قطعات معماری دارای کتیبه را آشکار ساخت. میان سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۰ طی سه فصل کاوش، بازمانده‌های تئاتری بزرگ نبطی، بزرگ‌ترین کلیسای نگو، دیگر سازه‌های کلیسایی، برج‌های دفاعی بر فراز دیوارهای شهر و شماری از خانه‌ها شناسایی شد.

### جنگ ۱۹۴۸
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، روستا را ارتش مصر و داوطلبان شبه‌نظامی محلی دفاع می‌کردند. نیروهای عرب در واپسین روزهای اکتبر ۱۹۴۸ در عملیات یوآو از سوی تیپ ۱۲ نگب اسرائیل شکست خوردند.

## وضعیت کنونی
برخی از خانه‌های روستا هنوز پابرجا هستند، اما متروک و تا اندازه‌ای ویران شده‌اند. در غرب محوطه روستا چاهی با دهانه گرد و نردبان آهنی وجود دارد که آبش هنوز قابل بهره‌برداری است. چند متر غربی‌تر از چاه، خانه‌ای بزرگ مستطیلی با هشت اتاق دیده می‌شود و پشت آن ویرانه‌های ده خانه قرار دارد. بازمانده‌های گورستان در بخش شمالی محوطه و در حدود ۱۵ خانه نیمه‌ویران در جنوب و غرب آن پراکنده‌اند. هیچ شهرکی اسرائیلی بر زمین‌های روستا ساخته نشده و این منطقه برای تمرین‌های نظامی اسرائیل به کار می‌رود.

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* الخلصه در پایگاه فلسطین در خاطره
* الخلصه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مناطق مسکونی پیشین در جنوب غربی آسیا