زبان بیگماتی

***زبان بیگماتی*** (**[[زبان انگلیسی|انگلیسی]]:** ** ''begamati zabān***) یک گونهٔ اجتماعی از [[اردو]] است که بدست زنان اشراف ([[بیگم]]‌ها) که در حالت انزوا ([[پرده‌نشینی]]) در قلعه‌ها و کاخ‌های سلطنتی در [[دهلی]] و برخی دیگر از شهرهای اردو‌زبان در [[هند]] زندگی می‌کردند، سخن گفته می‌شد. این زبان بیشتر در سدهٔ نوزدهم گسترده بود، اما تا دههٔ ۱۹۷۰ به‌طور کامل از میان نرفت. یکی از مهم‌ترین راه‌هایی که امروزه این گونهٔ اجتماعی را می‌شناسیم، بازنمایی آن در رمان‌های سدهٔ نوزدهم است. این زبان به‌طور کامل حفظ نشده و دانسته‌های کنونی ما از آن، عمدتاً حاصل مستندسازی‌های گذشته است.

== ویژگی‌ها ==
این گونهٔ اجتماعی توسط تاریخ‌نگار [[:en:Gail Minault|گیل مینالت]] به‌عنوان زبانی «زمینی، تصویری و رنگارنگ» توصیف شده است، که در تضاد با زبان زنان ... در فرهنگ‌هایی چون ژاپن، جایی که زنان معمولاً در [[:en:Gender differences in Japanese|تفاوت‌های جنسیتی در زبان ژاپنی]] غیرمستقیم‌تر از مردان سخن می‌گویند، یا ایالات متحده، که در آن زنان به‌طور سنتی در انگلیسی آمریکایی از واژه‌های ملایم‌تر، احترام‌آمیزتر و اغراق‌آمیزتر استفاده می‌کنند. علت این تفاوت آن است که زنان ساکن در [[پرده‌نشینی]] از جامعهٔ دیگر جدا بودند، بنابراین گونهٔ اجتماعی آن‌ها برای گفت‌وگو با یکدیگر شکل گرفت، نه برای ارتباط با مردان. همچنین، به دلیل تحصیلات اندک، آنان «عبارات پرطمطراق و مؤدبانهٔ اردوِ فارسی‌شده» را نمی‌آموختند.

گونه‌هایی از *بیگماتی زبان* در [[لکنهو]]، حیدرآباد و دیگر شهرهای اردو‌زبان نیز رایج بود، اما این گونهٔ دهلی است که در بیشتر منابع توصیف شده است. *'رئیس احمد جعفری** نسخهٔ لکنهویی این زبان را متفاوت از توصیف‌های ارائه‌شده دربارهٔ گونهٔ دهلی می‌داند. او می‌نویسد: «زبان بیگماتیِ لکنهو به لطافت و دلنشینی شهره است. به‌طور طبیعی، چنین زبان ظریف و پالوده‌ای تنها در درون کاخ‌های سلطنتی می‌توانست پدید آید. نامه‌های نوشته‌شده به‌دست بیگم‌های [[:en:Wajid Ali Shah|واجد علی شاه]] از بهترین نمونه‌های این شکل والا از اردو به‌شمار می‌روند.»

به‌گفتهٔ مینو، ''بیگماتی زبان'' سرشار از واژه‌های مهرآمیز و دعایی است؛ زن‌ها یکدیگر را با نام‌هایی چون ''بُوا'' یا ''وَری'' (عزیزم / بسیار عزیز)، یا ''بهینا'' (خواهر کوچک‌تر) خطاب می‌کردند، و حتی از اصطلاحاتی که معمولاً برای مردان به‌کار می‌رفت، مانند ''بِلا'' (پسر)، استفاده می‌نمودند.مینو این امر را نشانه‌ای از وابستگی کامل زنان به شوهران و فرزندانشان می‌داند و اشاره می‌کند که اگرچه زنان ممکن بود به یکدیگر بگویند «بمیری»، اما هرگز مرگ شوهر یا فرزند یکدیگر را آرزو نمی‌کردند.

نوشتن برای این زنان تابو بود، اما با این حال برخی کتاب‌ها به زبان بیگماتی برای آنان نوشته می‌شد. برای نمونه، نویسندهٔ مرد، سید احمد دهلوی (۱۸۴۶–۱۹۱۸)، چندین کتاب آموزشی برای زنان به زبان بیگماتی نوشت که موضوعاتی چون تربیت کودک، بهبود روابط با شوهر، مدیریت زمان و مسائل مشابه را در بر می‌گرفت. نویسندگانی مانند [[:en:Ismat Chughtai|عصمت چغتایی]] (۱۹۱۱–۱۹۹۱) نیز این گونهٔ زبانی را در آثار خود به‌کار برده‌اند.

== تاریخچه ==
زنان هندی به‌طور سنتی به‌شدت به [[پرده‌نشینی]] پایبند بودند و این رسم، عامل اصلی شکل‌گیری تمایز زبانی میان اردوی معیار و اردو بیگماتی بود. زبان بیگم‌ها به‌روشنی بازتاب‌دهندهٔ محیط اجتماعی محدود آنان بود. در دوره‌های نخستین، بسیاری از آنان با دستور زبان رسمی آشنایی نداشتند، زیرا زندگی‌شان در حوزه‌ای خانگی و به‌شدت محدود می‌گذشت. گفتار آنان در چارچوب دیوارهای قلعه‌ها و عمارت‌ها باقی می‌ماند و از تأثیرات بیرونی، به‌ویژه دنیای مردانه، دور نگه داشته می‌شد. در [[شمال هند]]، بیگم‌های [[قلعهٔ سرخ|قیلهٔ معلا]] (قلعهٔ امپراتوری) مقررات سختگیرانه‌ای برای پرده‌نشینی دختران خود اعمال می‌کردند، تا آنجا که حتی از سایهٔ مردان نامحرم نیز محافظت می‌شدند. اقامتگاه‌های سلطنتی شامل بخش ویژهٔ زنان ([[زنانه (هند)|زنان‌خانه]]) بود که زنان تمام لحظات زندگی خود را در آن می‌گذراندند. تمامی آیین‌های اجتماعی مانند [[ازدواج]]، [[تدفین]] و دیگر مراسم در درون این فضاها انجام می‌شد. دختران جوان و مجرد حتی از زنان سالخوردهٔ خارج از خانوادهٔ نزدیک خود نیز پوشیده نگه داشته می‌شدند تا آبرویشان محفوظ بماند. ضرب‌المثلی می‌گوید: «یک [[کجاوه]] از خانهٔ پدری‌اش آمد و دیگری از خانهٔ شوهرش رفت»، که بیانگر آن است که دختر سراسر عمرش را در انزوا می‌گذراند. این عوامل فرهنگی و اجتماعی به شکل‌گیری گونه‌ای متمایز از اردو انجامید که بیگم‌ها به آن سخن می‌گفتند و از نظر زبانی فاصلهٔ چشمگیری با زبان رسمی معیار داشت. 

== افول ==
زوال تدریجی اردو بیگماتی از سال ۱۹۷۶ نیز مورد توجه قرار گرفته بود. ''[[محی‌الدین حسن]]'' در کتاب خود با عنوان: {**Dilli ki Begamati Zaban'''} اشاره می‌کند که اگرچه این گویش هنوز به‌طور کامل از میان نرفته بود، اما تمایزهایی که زمانی آن را تعریف می‌کردند، به‌سرعت در حال محو شدن بودند. به‌گفتهٔ او، ساکنان اصلی قیلهٔ معلا که نگهبانان واقعی این شیوهٔ گفتار بودند، به‌تدریج مهاجرت کردند و در مقابل، مردمانی از مناطق دیگر در دهلی ساکن شدند. رسم اجتماعی پرده‌نشینی که زمانی جزء جدایی‌ناپذیر زندگی بیگم‌ها بود نیز به مرور رو به زوال گذاشت. در نتیجه، ویژگی‌های منحصربه‌فرد زبان بیگماتی شروع به فرسایش کرد و تأثیر لهجه‌های پنجابی در گفتار محلی افزایش یافت.

سانیا، پژوهشگر دانشگاه دانشگاه ملیه اسلامیه، توضیح می‌دهد که اصلاح‌طلبان اجتماعی مانند نذیر احمد دهلوی و الطاف حسین حالی این زبان را نامناسب یا غیرظریف می‌دانستند و همین نگرش به افول آن کمک کرد. او می‌افزاید: «با گسترش آموزش دختران، زبان‌هایی که در مدارس تدریس می‌شدند به‌تدریج جای زبان بیگماتی را گرفتند. با این حال، نشانه‌هایی از زبان بیگماتی هنوز در گفت‌وگوی روزمره باقی مانده است، به‌ویژه در اصطلاحات مربوط به آشپزخانه و زندگی خانگی زنان.»

## جستارهای وابسته

* Nyōbō kotoba – نوعی زبان که توسط بانوان درباری ژاپنی در دورهٔ موروماچی استفاده می‌شد
* زبان و جنسیت

## منابع

رده:جنسیت در زبان
رده:گویش‌های زبان اردو