لشکرکشی‌های ایتالیا در جنگ‌های انقلاب فرانسه

**لشکرکشی‌های ایتالیا در جنگ‌های انقلاب فرانسه** (۱۷۹۲–۱۸۰۱) مجموعه‌ای از درگیری‌ها بود که عمدتاً در شمال ایتالیا بین ارتش انقلابی فرانسه و ائتلافی از اتریش، روسیه، پیمونت-ساردنی و تعدادی دیگر از ایالت‌های ایتالیا درگرفت.

لشکرکشی ۱۷۹۶–۱۷۹۷، ناپلئون بناپارت، فرمانده‌ای جوان و تا حد زیادی ناشناخته، را به شهرت رساند و او نیروهای فرانسوی را به پیروزی بر ارتش‌های اتریش و ساردینیا که از نظر عددی برتر بودند، هدایت کرد.

## ائتلاف اول (۱۷۹۲–۱۷۹۷)
جنگ ائتلاف اول در پاییز ۱۷۹۲ آغاز شد، زمانی که چندین قدرت اروپایی علیه جمهوری فرانسه متحد شدند. اولین عملیات بزرگ، الحاق شهرستان نیس و دوک‌نشین ساووی (هر دو ایالت پادشاهی پیمونت-ساردینیا) توسط ۳۰۰۰۰ سرباز فرانسوی بود. این روند در اواسط ۱۷۹۳ معکوس شد، زمانی که نیروهای جمهوری‌خواه برای مقابله با شورشی در لیون عقب‌نشینی کردند و باعث حمله متقابل پادشاهی پیمونت-ساردینیا (عضو ائتلاف اول) به ساووی شد. پس از سرکوب شورش در لیون، فرانسوی‌ها به رهبری ژنرال کلرمن موفق شدند تنها با ۱۲۰۰۰ سرباز، پیمونت‌ها را به عقب برانند و در سپتامبر و اکتبر ۱۷۹۳ در نبردهایی در آرژانتینز و سنت موریس پیروز شوند.

این درگیری به زودی با بسیج نیروهای اتریشی و ناپلی برای حمله به جنوب فرانسه جهت بازپس‌گیری نیس و حمله به پرووانس، تشدید شد. نیروهای متفقین توسط حدود ۴۵۰۰۰ اتریشی، پیدمونتی و ناپلی، با پشتیبانی بیشتر نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، تقویت شدند. پیش از آنکه متفقین بتوانند این حمله را آغاز کنند، فرانسوی‌ها، تحت فرماندهی تاکتیکی آندره ماسنا، حمله سائورجیو (آوریل ۱۷۹۴) را که توسط فرمانده توپخانه ارتش، ژنرال ناپلئون بناپارت، برنامه‌ریزی شده بود، آغاز کردند. این حمله دو جانبه فرانسوی‌ها، نیروهای متفقین را علیرغم مواضع مستحکمشان، به عقب راند و گذرگاه‌های کوهستانی منتهی به پیدمونت را به‌طور کامل تصرف کرد.

حملهٔ دیگری که توسط ژنرال بناپارت طراحی شده بود تا از پیروزی در سائورجو بهره‌برداری کند، با دستور وزیر جنگ، لازار کارنو، لغو شد. کارنو نگران بود که خطوط تدارکاتی ارتش فرانسه توسط شورشیان در پشت جبهه قطع شود. این تصمیم نارضایتی فرماندهان میدانی را در پی داشت، اما درخواست‌های آنان برای تجدید نظر با سقوط کمیتهٔ نجات عمومی و اعدام رهبر آن، ماکسیمیلیان روبسپیر در ۶ مرداد ۱۱۷۳ (۲۸ ژوئیه ۱۷۹۴)، متوقف شد.

در آشوب سیاسی‌ای که پس از آن در ارتش فرانسه پدید آمد، نیروهای متحد حمله‌ای به ساوونا ترتیب دادند. در واکنش، آندره ماسنا، فرمانده ارتش فرانسه در ایتالیا، با بی‌اعتنایی به دستورهای کارنو، ضدحمله‌ای را آغاز کرد و پس از پیروزی در نخستین نبرد دِگو، مسیرهای تدارکاتی به جنوا را تأمین کرد. پس از این موفقیت، ارتش فرانسه مواضع خود را تثبیت کرد و در انتظار فرصت‌های بعدی باقی ماند. این مرحله نشان‌دهندهٔ شکاف میان فرماندهی سیاسی و نظامی در فرانسه بود و همچنین آغاز استقلال عملیاتی بیشتر برای فرماندهان میدانی مانند ماسنا و بناپارت.

تمرکز اصلی جنگ پس از مدتی به شمال و منطقهٔ راین منتقل شد، تا اینکه در ۸ تیر ۱۱۷۴ (۲۹ ژوئن ۱۷۹۵)، ارتش اتریش حمله‌ای را علیه ارتش تحلیل‌رفته و کم‌تدارکات فرانسه در ایتالیا آغاز کرد. اگرچه ارتش ایتالیا به‌صورت اسمی ۱۰۷ هزار نفر نیرو داشت، اما تنها حدود ۳۰ هزار نفر از آن‌ها توانایی حضور مؤثر در میدان نبرد را داشتند. ژنرال کلرمان، که دوباره فرماندهی را بر عهده گرفته بود، از لازار کارنو درخواست نیروی کمکی کرد.

با این حال، به‌جای اعزام نیرو، ژنرال ناپلئون بناپارت به ستاد کل ارتش منصوب شد و در آنجا طرح سوم خود را برای حمله به سمت وادو و چِوا ارائه داد. اندکی بعد، کلرمان از فرماندهی کنار گذاشته شد و ژنرال شرر جایگزین او شد. شرر طرح‌های ناپلئون را اجرا کرد و در نبرد لوانو به پیروزی دست یافت. این مرحله، آغاز تثبیت نقش ناپلئون در طراحی عملیات‌های کلان و نشان‌دهندهٔ تأثیر فزایندهٔ او بر روند جنگ در جبههٔ ایتالیا بود.

### جنگ بناپارت
[بندانگشتی|''[ناپلئون در حال عبور از آلپ* اثر [[ژاک-لویی داوید|ژاک لویی داوید]] .]]
بناپارت در ۲ مارس ۱۷۹۶ به عنوان فرمانده کل قوا منصوب شد. انگیزه‌های انتصاب بناپارت به احتمال زیاد سیاسی بود. در ۹ مارس، بناپارت با [[ژوزفین بوآرنه|ژوزفین دو بوهارنه]] ازدواج کرد، که در دوران حبس خود (در زمان روبسپیر) با ترزا تالین، همسر تالین، یکی از [[دیرکتوار|مدیران وقت جمهوری فرانسه]]، شریک بود. نامه‌های ژوزفین ادعا می‌کند که باراس قبل از اینکه بناپارت به ازدواج با او رضایت دهد، به او قول فرماندهی داده بود.

بارا، یکی از چهره‌های برجسته دوران انقلاب فرانسه، بنا به گفتهٔ همکارانش دربارهٔ بناپارت چنین اظهار کرده بود: «این مرد را ارتقا دهید، وگرنه خودش بدون شما پیش خواهد رفت.» این جمله، گویای بلندپروازی و ارادهٔ ناپلئون بود؛ کسی که پس از سرکوب قیام ۱۳ واندمیر در سال ۱۷۹۵، نام خود را در فضای سیاسی و نظامی فرانسه مطرح کرده بود.

با انتصاب او به فرماندهی ارتش ایتالیا، در واقع به جبهه‌ای فرستاده شد که در میان سیزده ارتش اصلی جمهوری فرانسه، کم‌اهمیت‌ترین و نادیده‌گرفته‌شده‌ترین بود. ارتش ایتالیا در شرایطی وخیم قرار داشت: از نظر تدارکات، روحیه، و انسجام عملیاتی دچار ضعف شدید بود و در مقایسه با دیگر جبهه‌ها، توجه چندانی از سوی فرماندهی مرکزی دریافت نمی‌کرد. اما همین جبههٔ فراموش‌شده، به صحنه‌ای بدل شد که ناپلئون در آن توانست استعداد نظامی، جسارت تاکتیکی، و نبوغ راهبردی خود را به نمایش بگذارد و مسیر صعودش به قدرت را هموار سازد.

ناپلئون بناپارت بلافاصله پس از رسیدن به جبهه در ۷ فروردین ۱۱۷۵ (۲۷ مارس ۱۷۹۶)، حملات خود را آغاز کرد. او با نیرویی متشکل از ۳۸ هزار سرباز و ۶۰ توپ، در برابر بیش از ۵۰ هزار نیروی متحد قرار داشت که در منطقهٔ عملیاتی مستقر بودند. تنها امید او برای پشتیبانی، ارتش آلپ به فرماندهی کلرمان بود که خود با ۲۰ هزار نیروی دیگر از سوی متحدین مواجه بود. در چنین شرایطی، بناپارت هیچ شانسی برای دریافت نیروی کمکی نداشت، زیرا تمرکز اصلی تلاش جنگی جمهوری فرانسه بر عملیات‌های گسترده‌ای بود که در جبههٔ راین برنامه‌ریزی شده بود. با وجود این محدودیت‌ها، ناپلئون تصمیم گرفت با تکیه بر سرعت، جسارت و ابتکار عمل، کارزار ایتالیا را به نفع فرانسه رقم بزند—حرکتی که نه‌تنها مسیر جنگ را تغییر داد، بلکه آغازگر صعود شتاب‌زدهٔ او در تاریخ نظامی اروپا شد.

در نبرد مونتنوت، بناپارت اتریشی‌ها را شکست داد و اندکی پس از آن، نبرد دومی را در اطراف دگو آغاز کرد. پس از این نبردها، او حمله‌ای همه‌جانبه به [[پیه‌مونته|پیمونت]] آغاز کرد و در [[نبرد موندووی|موندووی]] پیروزی دیگری به دست آورد. ساردینیا مجبور شد در ۲۸ آوریل [[آتش‌بس چراسکو|آتش‌بس چراسکو را]] بپذیرد و از جنگ و ائتلاف اول خارج شود. بناپارت تنها یک ماه طول کشید تا ساردینیا را (از زمان ورودش تا آتش‌بس) شکست دهد، کشوری که بیش از سه سال در برابر ارتش فرانسه مقاومت کرده بود. کل تلفات در طول این نبرد برق‌آسا ۶۰۰۰ سرباز فرانسوی و بیش از ۲۵۰۰۰ سرباز متفقین بود. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>* &#x5D;</sup>
[[پرونده:Lecomte_-_Reddition_de_Mantoue,_le_2_février_1797,_le_général_Wurmser_se_rend_au_général_Sérurier.jpg|چپ|بندانگشتی|محاصره مانتوا با پیروزی فرانسوی‌ها به پایان رسید.]]
ناپلئون بناپارت پس از وقفهٔ کوتاهی که در پی شکست ساردنی در عملیات‌ها ایجاد شد، ارتش تازه‌جان‌گرفتهٔ خود را بازسازمان‌دهی کرد. سپس با مانورهای دقیق، نیروهایش را در موقعیت‌های بهتری در امتداد رود پو مستقر ساخت. پیروزی کوچکی که فرانسوی‌ها در کدوگنو به‌دست آوردند، موجب عقب‌نشینی نیروهای ائتلاف به آن‌سوی رود آدا شد. در همین نقطه، ارتش اتریش به فرماندهی ژنرال بئولیو در دهم مه ۱۷۹۶ در نبرد لودی شکست خورد—رویدادی که نه‌تنها از نظر نظامی اهمیت داشت، بلکه از نظر نمادین نیز نقطهٔ آغاز افسانهٔ ناپلئون در ذهن سربازان و مردم فرانسه بود.

ارتش ایتالیا اکنون به تقریباً ۵۰٬۰۰۰ نفر تقویت شده بود و بناپارت به حمله ادامه داد و به نیروهای اتریشی که در مجاورت قلعه [[منتووا|مانتوا]] بسیج شده بودند، ضربه زد. یک سری شکست‌های جزئی از ائتلاف منجر به تقویت پادگان مانتوا به ۱۲٬۰۰۰ نفر شد. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>* &#x5D;</sup> بناپارت با محاصره مانتوا، یک لشکر فرانسوی را به سمت جنوب هدایت کرد تا به [[دوک‌نشین بزرگ توسکانی]] و [[ایالات پاپی]] حمله کرده و آنها را اشغال کند و نیروهای [[پاپ]] را در دژ اوربان شکست دهد.

سپس به سمت شمال تغییر مسیر داد و با ۲۰٬۰۰۰ نفر، حدود ۵۰٬۰۰۰ اتریشی را به فرماندهی [[فیلد مارشال]] ورمسر در نبردهای لوناتو و کاستیلیونه شکست داد. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>* &#x5D;</sup> فرمانده اتریشی مجبور به بازگشت به [[آلپ]] شد.

ورمسر بار دیگر تقویت شد تا خسارت‌های سنگین دو ماه گذشته—حدود ۲۰ هزار نفر—را جبران کند و تلاش تازه‌ای برای شکستن محاصرهٔ مانتوا آغاز کرد. برای مقابله با هرگونه حملهٔ جدید فرانسه، حدود ۴۵ هزار سرباز اتریشی در پشت جبهه باقی گذاشته شدند، در حالی که بخش اصلی ارتش اتریش به‌سوی مانتوا حرکت کرد. در چهارم سپتامبر، ناپلئون در رووره‌تو ضربهٔ سنگینی به نیروهای اتریشی وارد کرد و در موقعیتی قرار گرفت که می‌توانست از پشت به ارتش ورمسر حمله کند.

ارتش اتریش با واکنشی کند نسبت به این تهدید تازه، بار دیگر در نبرد باسانو شکست خورد؛ جایی که شمار نیروهایشان به تنها ۱۲ هزار نفر کاهش یافت. باقی‌ماندهٔ سربازان با سرعت به‌سوی مانتوا عقب‌نشینی کردند، اما در آنجا توسط واحدهای پیشتاز ژنرال ماسنا به دام افتادند. این رشته عملیات‌ها نه‌تنها موجب تضعیف شدید ارتش اتریش شد، بلکه نشان‌دهندهٔ توانایی ناپلئون در بهره‌برداری از فرصت‌های تاکتیکی، ضربه زدن به نقاط ضعف دشمن، و اجرای مانورهای پیچیده در میدان نبرد بود.

در این مرحله از کارزار، ناپلئون با ترکیب سرعت، غافل‌گیری، و تمرکز نیروها، توانست ابتکار عمل را در دست بگیرد و ارتش اتریش را در موقعیتی تدافعی و پراکنده قرار دهد. شکست‌های پیاپی دشمن، روحیهٔ ارتش فرانسه را تقویت کرد و موقعیت ناپلئون را به‌عنوان فرمانده‌ای بی‌رقیب در جبههٔ ایتالیا تثبیت نمود. این تحولات، زمینه‌ساز مرحلهٔ پایانی محاصرهٔ مانتوا و پیروزی نهایی فرانسه در یکی از مهم‌ترین جبهه‌های جنگ‌های ائتلاف اول شد.
[[پرونده:La_Bataille_du_Pont_d'Arcole.jpg|بندانگشتی|230x230پیکسل|ژنرال بناپارت و سربازانش در حال عبور از [[نبرد آرکوله|پل آرکول]] .]]
در حالی که ارتش ناپلئون بناپارت بر اثر بیماری ضعیف شده بود و خطوط تدارکاتی‌اش توسط شورش‌ها تهدید می‌شد، نیروهای تازه‌نفس اتریشی وارد میدان شدند. کمیسرهای سیاسی دولت فرانسه، به‌ویژه کریستوفورو سالیسیتی، با خشونت شورش‌ها را سرکوب کردند، اما موقعیت فرانسه همچنان آسیب‌پذیر باقی ماند. برای تثبیت اوضاع، ناپلئون اقدام به تأسیس دولت‌های وابستهٔ جمهوری ترانسپادانی و جمهوری سیسپادانی کرد. این جمهوری‌ها، که در شمال و مرکز ایتالیا شکل گرفتند، نقش سپر سیاسی و اداری را برای فرانسه ایفا کردند و به ناپلئون امکان داد تا نفوذ خود را در منطقه گسترش دهد، حمایت محلی جلب کند، و ساختار حکمرانی تازه‌ای را جایگزین سلطهٔ پیشین اتریش و کلیسا نماید. این اقدام، بخشی از راهبرد گسترده‌تر ناپلئون برای تبدیل پیروزی‌های نظامی به دستاوردهای سیاسی پایدار بود.

پس از آن، فرمانده جدید اتریشی، ژوزف آلوینتسی، وارد میدان شد و تلاش تازه‌ای برای شکستن محاصرهٔ مانتوا آغاز کرد. ناپلئون بناپارت موفق شد پیشروی او را متوقف کرده و نیروهایش را تا آن‌سوی رود برنتا عقب براند، اما ضدحملهٔ فرانسه با شکست پنج‌روزهٔ نیروهای ووبوا در روستاهای چمبرا و کالیانو، تحت فرماندهی معاون آلوینتسی، پل داویدوویچ، به‌شدت مختل شد و ناپلئون ناچار به عقب‌نشینی به ورونا گردید. آلوینتسی در تعقیب ناپلئون، در دوازدهم نوامبر در کالدیرو حملهٔ فرانسه را دفع کرد و ناپلئون بار دیگر مجبور به عقب‌نشینی شد. با این حال، در نبرد سه‌روزهٔ آرکوله، ناپلئون با وجود کمبود نیرو و شکست‌های مکرر در تصرف پل حیاتی آرکوله، سرانجام پیروزی مهم و دشواری را علیه آلوینتسی به‌دست‌آورد. این نبرد، که با مقاومت شدید و شرایط سخت همراه بود، یکی از نقاط برجستهٔ کارزار ایتالیا محسوب می‌شود و نشان‌دهندهٔ اراده، جسارت و توانایی ناپلئون در تبدیل شکست‌های تاکتیکی به پیروزی‌های راهبردی بود.

پیش از حملهٔ تازهٔ آلوینتسی در ژانویه، هر دو طرف نیروهای خود را تقویت کردند. ناپلئون بناپارت موفق شد این یورش را در نبرد ریولی شکست دهد و حدود ۱۴ هزار نفر تلفات بر ارتش اتریش وارد کند. سپس ستون دوم نیروهای امدادی اتریش را در نزدیکی مانتوا محاصره و تسلیم کرد. اندکی بعد، شهر مانتوا سرانجام به ارتش فرانسه تسلیم شد و این پیروزی راه را برای پیشروی فرانسه به‌سوی شرق و خاک اتریش هموار ساخت.

در ادامهٔ کارزار، ارتش اتریش تحت فرماندهی برادر امپراتور، آرشیدوک شارل، وارد میدان شد، اما فرانسوی‌ها در یک عملیات سریع تا فاصلهٔ ۱۰۰ مایلی وین پیش رفتند. این تهدید مستقیم به پایتخت اتریش، موجب شد که دولت اتریش درخواست مذاکره دهد و نمایندگان خود را به لئوبن اعزام کند تا با ناپلئون برای صلح گفتگو کنند. نتیجهٔ این مذاکرات، پیمان کامپو فورمیو بود که عملاً به جنگ ائتلاف اول پایان داد، زیرا اتریش آخرین قدرت بزرگ اروپایی بود که هنوز در قاره با فرانسه در حال جنگ بود.

در ۱۴ آذر ۱۱۷۶ (۵ دسامبر ۱۷۹۷)، ناپلئون وارد پاریس شد؛ در حالی که نه‌تنها پیروزی نظامی بزرگی را رقم زده بود، بلکه با دستاوردهای سیاسی و دیپلماتیک، جایگاه خود را به‌عنوان چهره‌ای تعیین‌کننده در آیندهٔ فرانسه تثبیت کرده بود. این بازگشت، آغاز مرحله‌ای تازه در زندگی او بود که به‌زودی مسیر تاریخ اروپا را دگرگون می‌کرد.

== لشکرکشی‌ها در ایتالیای مرکزی (۱۷۹۷–۱۷۹۹) ==
[[پرونده:Bonaparte_reçoit_les_prisonniers_sur_le_champ_de_bataille,_1797.jpg|بندانگشتی|ژنرال بناپارت در جریان لشکرکشی به ایتالیا در سال ۱۷۹۷.]]
حمله ناپلئون به شمال ایتالیا باعث بی‌نظمی در ایالات پاپی شد. طبق پیمان تولنتینو، [[پیوس ششم|پاپ پیوس ششم]] مجبور شد منطقه رومانیا را به جمهوری تازه تأسیس سیسپادان واگذار کند و [[ژوزف بناپارت|ژوزف بناپارت را]] به عنوان سفیر در [[رم]] به رسمیت بشناسد. پس از انحلال [[جنگ ائتلاف نخست|ائتلاف اول]]، شورش جمهوری‌خواهان که توسط ژنرال بناپارت و سرتیپ ماتورین-لئونارد دوفوت ترتیب داده شد، منجر به کشته شدن دوفوت در کاخ ژوزف توسط نیروهای دولت پاپی شد.

در ۸ دی ۱۱۷۶ (۲۹ دسامبر ۱۷۹۷)، پاپ به‌منظور کاهش تنش‌ها با جمهوری فرانسه، عذرخواهی رسمی صادر کرد، اما این اقدام از سوی جمهوری به‌سرعت رد شد. ناپلئون بناپارت، که در پی تثبیت نفوذ فرانسه در ایتالیا بود، بار دیگر به ایالات پاپی اعلان جنگ داد. او ۹ هزار سرباز تحت فرماندهی ژنرال لویی-الکساندر برتیه به رم اعزام کرد تا شهر را اشغال کرده و ساختار سیاسی ایالات پاپی را منحل کند.

این اقدام، بخشی از راهبرد گسترده‌تر ناپلئون برای حذف قدرت‌های سنتی و مذهبی در ایتالیا و جایگزینی آن‌ها با دولت‌های وابسته به فرانسه بود. با اشغال رم، نفوذ کلیسا در سیاست منطقه‌ای به‌شدت تضعیف شد و جمهوری فرانسه توانست کنترل مستقیم‌تری بر مرکز معنوی جهان کاتولیک اعمال کند. این تحول، نه‌تنها پیامدهای سیاسی و نظامی داشت، بلکه نشانه‌ای از تغییرات عمیق در نظم اروپا بود که انقلاب فرانسه و ظهور ناپلئون رقم زده بودند.

پیوس ششم که از کنار گذاشتن قدرت دنیوی خود امتناع ورزید، از رم تبعید شد و بعداً در [[ولانس، دروم|والانس فرانسه]] درگذشت. ناپلئون رسماً در فوریه ۱۷۹۸ ایالات پاپی را منحل کرد و در آن جمهوری آنکونین و جمهوری تیبرینا به عنوان جمهوری‌های خواهرخوانده به رسمیت شناخته شدند. در رم، برتیه تأسیس [[جمهوری روم (قرن ۱۸)|جمهوری روم]] را اعلام کرد و [[پادشاهی انتخابی|سلطنت انتخابی]] قبلی را سرنگون کرد. با این حال، اندکی پس از آن، نیروهای ائتلاف مداخله کردند و باعث درگیری‌های داخلی در درون به اصطلاح «شورای رومی» شدند که تا حمله [[پادشاهی ناپل|ناپلی‌ها]] در سال ۱۷۹۹ ادامه یافت. فرماندار [[ژاک مک‌دونالد]] در ۱۹ نوامبر با ارتش کوچکی متشکل از ۹۰۰۰ سرباز از شهر دفاع کرد و نبردهای فرنتینو، اوتریکولی و چیویتا کاستلانا، همراه با درگیری در [[کالوی ریسورتا]] و [[کاپوآ|کاپوا]]، شاه [[فردیناند یکم، پادشاه دو سیسیل|فردیناند چهارم]] را به [[قلعه سنت‌المو|قلعه سنت المو]] سوق داد و منجر به اعلام [[جمهوری پارتنوپه|جمهوری پارتنوپی]] در [[ناپل]] شد که منجر به تلفات حدود ۸۰۰۰ نفر از ناپلی‌ها و ۱۰۰۰ نفر از فرانسوی‌ها شد. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>* &#x5D;</sup>

در ماه آوریل، کاردینال فابریزیو روفو با ارتشی متشکل از ۱۷۰۰۰ سرباز به [[کالابریا]] لشکرکشی کرد و سلطنت را احیا کرد و در ماه ژوئن محاصره ناپل را آغاز کرد. با کمک [[بریتانیا]]، پارتنوپی‌ها اندکی پس از آن فروپاشیدند. حمله ناپلی‌ها در ماه سپتامبر منجر به انحلال جمهوری روم شد که متعاقباً تا زمان [[جنگ‌های ناپلئونی]] با دستگاه پاپ جایگزین شد.

== ائتلاف دوم (۱۷۹۹–۱۸۰۱) ==
[[پرونده:Battle_of_Novi.jpg|بندانگشتی|نبرد نووی .]]
مرحلهٔ دوم جنگ در ایتالیا در سال ۱۷۹۹ آغاز شد و بخشی از جنگ‌های ائتلاف دوم بود. این مرحله با مرحلهٔ نخست تفاوت‌هایی داشت، از جمله مشارکت نیروهای روسیه در عملیات نظامی. با این حال، در آغاز درگیری‌ها، نیروهای روسی هنوز به منطقه نرسیده بودند. در همین زمان، ناپلئون بناپارت در قارهٔ اروپا حضور نداشت؛ زیرا از ماه مه ۱۷۹۸ تا سپتامبر ۱۷۹۹ فرماندهی [[لشکرکشی فرانسه به مصر و سوریه]] را بر عهده داشت.

در غیاب ناپلئون، ارتش فرانسه در ایتالیا با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو شد. نیروهای ائتلاف دوم، متشکل از اتریش، روسیه و بریتانیا، تلاش کردند تا دستاوردهای فرانسه در مرحلهٔ نخست جنگ را بازپس بگیرند. وضعیت سیاسی در فرانسه نیز بی‌ثبات بود و فرماندهان محلی توانایی محدودی در برابر فشارهای چندجانبهٔ دشمن داشتند. ورود نیروهای روسی به صحنهٔ نبرد، تعادل قدرت را به‌طور چشمگیری تغییر داد و باعث شد ارتش فرانسه در ایتالیا به‌تدریج عقب‌نشینی کند.

بازگشت ناپلئون از مصر در اواخر ۱۷۹۹، نقطهٔ عطفی در تحولات سیاسی و نظامی فرانسه بود. او با بهره‌گیری از اعتبار نظامی خود، به‌سرعت قدرت سیاسی را در پاریس به‌دست گرفت و با کودتای ۱۸ برومر، به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزیده شد—آغازی بر دوران جدیدی که به امپراتوری ناپلئون انجامید.

حدود ۶۰٬۰۰۰ سرباز فرانسوی به فرماندهی شرر با تعداد مشابهی از اتریشی‌ها روبرو شدند. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>* &#x5D;</sup> انتظار می‌رفت ۵۰٬۰۰۰ روس دیگر نیز به زودی از راه برسند. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>* &#x5D;</sup> فرانسوی‌ها مشغول آرام کردن [[ناپل]] بودند و این امر قدرت مؤثر آنها را برای رویارویی با اتریشی‌ها به نصف کاهش داد. برای جلوگیری از بروز یک وضعیت کاملاً غیرقابل دفاع، شرر در اسرع وقت حمله کرد تا از حملات اتریشی‌ها جلوگیری کند.
[[پرونده:Vasily_Surikov_-_Suvorov_Crossing_the_Alps_in_1799_-_Google_Art_Project.jpg|راست|بندانگشتی|*سووروف در حال عبور از آلپ*، اثر [[واسیلی سوریکوف]]]]
در اواخر اسفند و اوایل فروردین ۱۱۷۸ (اواخر مارس و اوایل آوریل ۱۷۹۹)، فرمانده اتریشی پال کرای موفق شد ارتش فرانسه را در نبردهای ورونا و ماگنانو شکست دهد. ژنرال شرر، فرمانده فرانسوی، ناچار به عقب‌نشینی شد و تنها یک واحد کوچک متشکل از ۸ هزار سرباز را در چندین دژ باقی گذاشت تا خطوط دفاعی را حفظ کند.

در این میان، فرماندهی ارتش اتریش به ژنرال مایکل فون ملاس سپرده شد، اما او در تعقیب نیروهای عقب‌نشینی‌کردهٔ فرانسه کند عمل کرد و فرصت‌های مهمی را از دست داد. همین تأخیر موجب شد که فرماندهی کل نیروهای ائتلاف در جبههٔ ایتالیا به مارشال برجستهٔ روس، الکساندر سووروف، واگذار شود. با ورود سووروف، جبههٔ ایتالیا وارد مرحله‌ای تازه از جنگ شد؛ مرحله‌ای که با تاکتیک‌های تهاجمی، سرعت عمل بالا، و هماهنگی بهتر میان نیروهای اتریشی و روسی همراه بود و تهدیدی جدی برای موقعیت فرانسه در منطقه به‌شمار می‌رفت.

شرر نیز به زودی جای خود را به ژنرال مورو، مردی با شهرت و اعتبار بیشتر، داد. شکست‌های فرانسه در لکو و کاسانو در ۲۶ تا ۲۸ آوریل، با عقب‌نشینی از [[لمباردی|لومباردی]] و وضعیت نامطلوب کلی برای فرانسوی‌ها همراه بود. ارتش ژنرال [[ژاک مک‌دونالد|مک‌دونالد]] از ناپل بازگشت تا از مورو حمایت کند.

حمله اولیه متفقین در ۱۱ مه در سراسر رودخانه پو شکست خورد. ارتش مورو با تنها ۹۰۰۰ نفر باقی مانده، متلاشی شده بود. یک ضد حمله توسط ژنرال روسی پتر باگراتیون دفع شد. سووروف به زودی [[تورین]] را اشغال کرد و بازگرداندن پیمونت به [[چارلز امانوئل چهارم]] آن را اعلام کرد.

ارتش آلپ فرانسه درگیر مجموعه‌ای از درگیری‌های پراکنده با نیروهای اتریشی-روسی شد، اما نتوانست به یاری ارتش ایتالیا بشتابد. در این میان، مارشال الکساندر سووروف با سرعت و قاطعیت چندین پادگان فرانسوی را تصرف کرد و پیشروی بی‌وقفهٔ خود را ادامه داد. ژنرال مک‌دونالد در نبرد ترِبیا با سووروف روبه‌رو شد، اما شکست سختی خورد و مجبور شد با بقایای ارتش خود به جنوا عقب‌نشینی کند، در حالی که سووروف به نووی رسید.

فرماندهی عالی اتریش پس از این پیروزی‌ها، دستور توقف عملیات‌های تهاجمی را صادر کرد، در حالی که پادگان‌های فرانسوی در مانتوا و آلِساندریا سقوط کردند (ر.ک. محاصرهٔ مانتوا و آلِساندریا). اندکی پس از این تحولات، ژنرال مورو به جبههٔ راین اعزام شد و ژنرال ژوبرت برای فرماندهی ارتش ایتالیا منصوب گردید.

این مرحله از جنگ، نشان‌دهندهٔ فشار شدید ائتلاف دوم بر مواضع فرانسه در ایتالیا بود، و همچنین آشکار ساخت که بدون حضور ناپلئون، ارتش فرانسه با دشواری‌های جدی در برابر فرماندهان برجسته‌ای چون سووروف مواجه بود. با این حال، تحولات سیاسی در پاریس و بازگشت قریب‌الوقوع ناپلئون، نوید تغییراتی بنیادین در روند جنگ را می‌داد.
[[پرونده:Suworow-denkmal.jpg|بندانگشتی|بنای یادبود سووروف در کوه‌های آلپ سوئیس.]]
سووروف، که تحت فرمان فرماندهی عالی ائتلاف عمل می‌کرد، برای جمع‌آوری نیرو جهت حمله‌ای در پاییز توقف کرد. در ۹ اوت، فرانسوی‌ها حمله‌ای با ۳۸۰۰۰ نفر به نام نبرد نووی را آغاز کردند. این حمله توسط سووروف کاملاً شکست خورد و منجر به مرگ ژوبرت شد. مورو، که هنوز به سمت [[راین (رود)|راین]] حرکت نکرده بود، ابتکار عمل را به دست گرفت و بازماندگان را به [[جنوآ|جنوا]] بازگرداند و شروع به آماده‌سازی برای دفاع از شهر کرد.

با این حال، در آن زمان فرماندهی عالی متفقین در [[وین]] به سووروف دستور داد تا از ایتالیا خارج شود و بر شکستن جبهه [[جمهوری هلوتی|سوئیس]] تمرکز کند. این استراحتی که به ارتش متزلزل ایتالیا داده شد، به نقطه عطفی در جنگ منجر شد. ملاس، که فرماندهی نیروهای ائتلاف در ایتالیا، که اکنون تقریباً منحصراً در اختیار اتریشی‌ها بود، را از سر گرفته بود، حمله را متوقف کرد و نیروهای خود را، اکنون که روس‌ها از ایتالیا خارج شده بودند، تقویت کرد.

تا بهار ۱۸۰۰، روسیه کاملاً از ائتلاف خارج شده بود. با این حال، اوضاع در ایتالیا هنوز کاملاً به نفع ائتلاف بود. ملاس حدود ۱۰۰۰۰۰ نفر را تحت فرماندهی خود داشت، در حالی که تنها ۵۰۰۰۰ سرباز فرانسوی که کاملاً پراکنده شده بودند، در مقابل او قرار داشتند. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>'' &#x5D; متفقین برای حمله به جنوب فرانسه و عبور از راین، در شمال بسیار دورتر، آماده می‌شدند. ملاس به آرامی پیشروی کرد، جنوا را محاصره کرد و پیشروی او را در جاهای دیگر متوقف کرد.
[راست|بندانگشتی|[نبرد مارنگو، آنطور که لویی-فرانسوا لژون نقاشی کرده است.]]
در این زمان بود که کنسول اول فرانسه، ناپلئون بناپارت (که قدرت فرانسه را در کودتای برومر در ۹ نوامبر ۱۷۹۹ به دست گرفته بود)، ارتش ذخیره خود را از طریق گذرگاه بزرگ سنت برنارد هدایت کرد تا ماسنا را در محاصره جنوا که با کمبود شدید مواد غذایی ناشی از محاصره زمینی و دریایی توسط بریتانیا تهدید می‌شد، نجات دهد.

پیش از آن‌که کنسول اول، ناپلئون بناپارت، بتواند به جنوا برسد، این شهر سقوط کرد. ناپلئون با تمرکز نیروهای خود، تصمیم گرفت پیش از آن‌که ارتش اتریش بتواند مجدداً نیروهایش را گرد آورد، ضربه‌ای تعیین‌کننده وارد کند. ارتش ذخیرهٔ فرانسه در ۲۰ خرداد ۱۱۷۸ (۹ ژوئن ۱۸۰۰) در مونتبِلو با نیروهای اتریشی درگیر شد و سپس نبرد اصلی در مارِنگو رخ داد.

در آغاز نبرد مارنگو، ارتش فرانسه در آستانهٔ شکست قرار داشت. اما با رسیدن به‌موقع ژنرال دزِه با نیروهای کمکی، ورق برگشت: او با حمله‌ای جسورانه، ارتش اتریش به فرماندهی ژنرال مِلاس را عقب راند و شکست فرانسه را به پیروزی تبدیل کرد. در همین ضدحمله، دزه جان خود را از دست داد، اما ناپلئون بعدها با ساختن یادبودهایی، از شجاعت او تجلیل کرد. نام دزه در جایگاه افتخار بر روی نمای طاق پیروزی در پاریس حک شده است—یادبودی باشکوه برای پیروزی‌های ناپلئون و قهرمانانش.

این نبرد نه‌تنها نقطهٔ عطفی در کارزار ایتالیا بود، بلکه جایگاه ناپلئون را به‌عنوان یک فرمانده نظامی بی‌همتا و رهبر سیاسی تثبیت کرد، و راه را برای تحکیم قدرت او در فرانسه هموار ساخت.

بلافاصله پس از پیروزی در مارنگو، فرانسوی‌ها ژنرال اتریشی، ملاس، را تحت فشار قرار دادند تا آتش‌بس (کنوانسیون آلساندریا) را امضا کند که منجر به تخلیه شمال غربی ایتالیا در غرب رودخانه تیچینو و تعلیق تمام عملیات نظامی اتریش در ایتالیا شد.

پس از پیروزی‌های فرانسه در ایتالیا و تثبیت موقعیت ناپلئون به‌عنوان کنسول اول، اتریش و متحدش بریتانیا تلاش کردند تا با فرانسه یک پیمان صلح مشترک منعقد کنند. با این حال، ناپلئون بر امضای پیمان‌های جداگانه با هر کشور پافشاری کرد—اقدامی که نشان‌دهندهٔ تمایل او به تضعیف اتحاد میان قدرت‌های اروپایی و حفظ ابتکار عمل دیپلماتیک بود.

این اختلاف در رویکرد موجب شد مذاکرات به نتیجه نرسد و در اواخر سال ۱۸۰۰، درگیری‌ها میان فرانسه از یک‌سو و اتریش و بریتانیا از سوی دیگر از سر گرفته شود. این مرحله از جنگ، زمینه‌ساز نبردهای مهمی چون هوهن‌لین‌دن در آلمان و ادامهٔ کارزارهای دریایی و استعماری با بریتانیا شد. ناپلئون با استفاده از دیپلماسی جداگانه، نه‌تنها اتحاد دشمنان را تضعیف کرد، بلکه توانست شرایط صلح را به نفع فرانسه شکل دهد—رویکردی که بعدها در پیمان‌های لونِویل (با اتریش) و آمیِن (با بریتانیا) به ثمر نشست.

در ۱۳ آذر ۱۱۷۹ (۳ دسامبر ۱۸۰۰)، ارتش فرانسه به فرماندهی ژان مورو در نبرد هوهن‌لیندن در جنوب آلمان، ارتش اتریش را به‌شدت شکست داد—رویدادی که نقطهٔ عطفی در پایان جنگ‌های ائتلاف دوم محسوب می‌شود. این پیروزی، نه‌تنها از نظر نظامی تعیین‌کننده بود، بلکه از نظر روانی نیز ضربه‌ای سنگین به اتریش وارد کرد و موقعیت فرانسه را در مذاکرات صلح تقویت نمود.

در ادامهٔ همان ماه، در روزهای ۴ تا ۵ دی (۲۵–۲۶ دسامبر)، ارتش دیگری از فرانسه به فرماندهی ژنرال گیوم برون در نبرد پوتسولو در کنار رود مینچو در شمال ایتالیا، بار دیگر ارتش اتریش را شکست داد. برون پس از این پیروزی، فشار نظامی را ادامه داد و نیروهای اتریشی را تا ترویزو در منطقهٔ ونتو عقب راند.

این سلسله پیروزی‌ها، نشان‌دهندهٔ هماهنگی و قدرت عملیاتی ارتش فرانسه در دو جبههٔ مهم اروپا بود—آلمان و ایتالیا—و زمینه‌ساز امضای پیمان لونِویل در فوریهٔ ۱۸۰۱ شد که به‌طور رسمی به جنگ‌های ائتلاف دوم پایان داد و سلطهٔ فرانسه را در بخش‌های وسیعی از اروپا تثبیت کرد. ناپلئون، که در آن زمان کنسول اول فرانسه بود، با بهره‌گیری از این دستاوردها، جایگاه خود را به‌عنوان رهبر بلامنازع جمهوری مستحکم‌تر ساخت.

### آتش‌بس ترویزو
در ۱۶ ژانویه ۱۸۰۱، در ترویزو، آتش‌بس (آتش‌بس ترویزو) بین فرانسوی‌ها و اتریشی‌ها امضا شد. طبق مفاد این آتش‌بس، اتریش موافقت کرد که چندین دژ خود در شمال ایتالیا از جمله پشیرا، ورونا، لگناگو، آنکونا و فرارا را تسلیم کند. در نهایت، یک معاهده صلح (معاهده لونویل) در پاریس مورد مذاکره قرار گرفت. مفاد نهایی معاهده صلح شامل تسلیم قلعه حیاتی اتریش در مانتوا به همراه به رسمیت شناختن حاکمیت و استقلال جمهوری‌های وابسته به فرانسه یعنی سیسالپین، لیگوریا، باتاویا و هلویتیک بود. علاوه بر این، دوک‌نشین بزرگ توسکانی به فرانسه واگذار شد. به آن دسته از شاهزادگان ایتالیایی که قلمرو خود را از دست دادند، از جمله دوک‌نشین بزرگ توسکانی و دوک‌نشین مودنا، قرار شد سرزمین‌هایی در آلمان در شرق راین به عنوان غرامت داده شود.

در عوض، تصرفات ارضی اتریش که در پیمان کامپو فورمیو در سال ۱۷۹۷ تصریح شده بود، از جمله ترافرمای ونیزی، دالماتیای ونیزی و تمام ایستریا، تأیید شد.

به موجب پیمان لونویل، اتریش سرانجام از جنگ ائتلاف دوم خارج شد و به جنگ در شمال ایتالیا پایان داد. این امر تنها بریتانیایی‌ها را برای ادامه جنگ باقی گذاشت تا اینکه خودشان در مارس ۱۸۰۲ با پیمان آمین صلح را منعقد کردند.

## منابع

رده:ایتالیا در دهه ۱۷۹۰ (میلادی)
رده:ایتالیا در دهه ۱۸۰۰ (میلادی)
رده:تاریخ نظامی مدیترانه
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده