راه‌آهن ترکستان-سیبری

**راه‌آهن ترکستان-سیبری** () (که معمولاً به صورت مخفف ***ترک‌سیب***، ، ;  نامیده می‌شود) یک راه‌آهن ریل پهن با عرض ۱۵۲۰ میلی‌متر است که آسیای مرکزی را به سیبری متصل می‌کند. این خط از شمال تاشکند در ازبکستان و در آریس آغاز می‌شود، جایی که از راه‌آهن سراسری آرال منشعب می‌گردد. مسیر آن تقریباً به سمت شمال شرقی از طریق چیمکند، طراز، بیشکک (در یک شاخه فرعی) به سمت پایتخت سابق قزاقستان، آلماتی امتداد می‌یابد. در آنجا به سمت شمال و شهر سمیی می‌پیچد و سپس از مرز روسیه عبور می‌کند. این خط پس از گذشتن از بارنائول در نووسیبیرسک به پایان می‌رسد، جایی که به بخش سیبری غربی از راه‌آهن سراسری سیبری می‌پیوندد. بخش عمده کارهای ساختمانی این خط بین سال‌های ۱۹۲۶ و ۱۹۳۱ انجام شد.

## تاریخچه ساخت
بندانگشتی|چپ|مسیر ترکستان-سیبری
ایده ساخت راه‌آهنی بین سیبری و ترکستان روسیه در اوایل سال ۱۸۸۶ مطرح شد، اما با ایده یک خط عملی‌تر بین تاشکند و اورنبورگ در رشته‌کوه اورال جایگزین گردید. در ۱۵ اکتبر ۱۸۹۶، دومای آلماتی کمیسیونی را برای بررسی امکان‌سنجی ساخت راه‌آهن ترکستان-سیبری تشکیل داد. انتظار می‌رفت که این خط حمل‌ونقل پنبه از ترکستان به سیبری و غلات ارزان سیبری از روسیه به دره فرغانه را تسهیل کند. یک شاخه شرقی نیز می‌توانست حضور نظامی و اقتصادی روسیه را در مرز چین تقویت کند.

در سال ۱۹۰۶، دولت امپراتوری روسیه تصمیم گرفت ساخت اولین بخش بین بارنائول و آریس را تأمین مالی کند. تیمی از مهندسان روسی بررسی دقیقی از مناطق استپی و نیمه‌بیابانی که انتظار می‌رفت راه‌آهن از آن‌ها عبور کند، انجام دادند. در ۲۱ اکتبر ۱۹۱۵، بخش شمالی که نووسیبیرسک و سمیی را به هم متصل می‌کرد، به عنوان «راه‌آهن آلتای» افتتاح شد. بخش مفقوده آریس-بیشکک-تخماق، که رسماً به نام راه‌آهن سمیی شناخته می‌شد، برای ساخت به یک کنسرسیوم راه‌آهن خصوصی با مدیریت روسی و سرمایه‌گذاری فرانسوی واگذار شد. جنگ جهانی اول به این پروژه پایان داد.

پس از انقلاب اکتبر، کار ساخت‌وساز برای یک دهه متوقف شد و خط ۱۴۰ کیلومتری سمی‌پالاتینسک-آیاگوز که در سال‌های ۱۹–۱۹۱۸ توسط جنبش سفید به ابتکار الکساندر کولچاک ساخته شده بود، بی‌دلیل تخریب شد. باقی‌مانده راه‌آهن به طول ۱۴۴۲ کیلومتر با تبلیغات فراوان به عنوان بخشی از برنامه پنج‌ساله اول شوروی بین سال‌های ۱۹۲۸ و ۱۹۳۲ ساخته شد.

خدمات مسافری منظم سرانجام در ۱۰ مه ۱۹۲۹ بین سمی‌پالاتینسک و آیاگوز برقرار شد. ترک‌سیب در ۲۱ آوریل ۱۹۳۰ تکمیل گردید. لوکوموتیوی که پیشگام مسیر تاشکند به سمی‌پالاتینسک بود (Э-۱۴۴۱)، بعدها به بخشی از یک یادمان در آلماتی تبدیل شد.

ویکتور الکساندروویچ تورین در سال ۱۹۲۹ یک فیلم مستند در اتحاد جماهیر شوروی دربارهٔ ساخت این راه‌آهن کارگردانی کرد که آن هم نام *[[ترک‌سیب (فیلم)|ترک‌سیب]]* را بر خود داشت.

## اتصالات
بندانگشتی|راست|ویدئویی از راه‌آهن ترک‌سیب در استپ‌های جنوب قزاقستان
سال‌ها پس از تکمیل ترک‌سیب، این خط در شو به خط اصلی شمال-جنوب قزاقستان پیوست که به قراغندی، آستانه و پتروپاول در یکی از مسیرهای اصلی راه‌آهن سراسری سیبری خدمات‌رسانی می‌کند.

در سال ۱۹۹۰، اکتوگای، که تقریباً در نیمه راه بین آلماتی و سمی‌پالاتینسک قرار دارد، به یک تقاطع مهم تبدیل شد. خطوطی از آنجا به سمت شرق می‌روند و در دوست‌تیق به خط راه‌آهن لانشین چین (به سمت ارومچی، لانژو و قلب چین) متصل می‌شوند؛ و به سمت غرب، به بالقاش و قراغندی می‌روند.

## منابع

* 
* Vitali A. Rakov. *Russian Locomotives*, 2nd ed. Moscow, 1995.
* Inkerin suomalaiset GPU:n kourissa. Helsinki 1942. Inkerin karkoitettujen kirjeitä. Helsinki 1943.
* Eugene Lyons, *Locomotives Come to Central Asia*, a chapter in *Assignment in Utopia*

## برای مطالعه بیشتر
* Dobson, G. (1890). Russia’s railway advance into Central Asia. W.H. Allen & Co. Good account for background on Russia, Central Asia and railways. Public Domain.

## پیوند به بیرون
* On the Legendary Turksib railway; Qazaqstan Tarihy порталы, 19 September 2018.
* Video: Turksib (1929). Classic Soviet rail documentary. Short version. English commentary & introduction
* Turksib 1929 / Турксиб (English Subtitles)
* 

## پیوند به بیرون

رده:ترابری ریلی در ازبکستان
رده:خطوط راه‌آهن بازشده در ۱۹۳۱ (میلادی)
رده:خطوط راه‌آهن بین‌المللی
رده:خطوط راه‌آهن در روسیه
رده:راه‌آهن در سیبری
رده:مقاله‌های دارای ویدئو