نماد تقسیم

**نماد تقسیم** یا **اوبلوس** (انگلیسی: Obelos) اصطلاحی در نسخه‌شناسی و اخیراً در چاپ‌شناسی است که به یک نشانهٔ تاریخی حاشیه‌نویسی اشاره دارد که در دوران معاصر به سه معنای رایج زیر تبدیل شده است:
* علامت تقسیم 
* خنجر 
* علامت منهای تجاری  (کاربرد در نواحی جغرافیایی محدود)

واژهٔ «اوبلوس» از  (اوبلوس)، واژهٔ یونانی باستان برای سیخ، سیخ کباب یا ستون نوک‌تیز می‌آید. این همان ریشهٔ واژهٔ 'اوبلیسک' است.

در ریاضیات، نخستین نماد عمدتاً در کشورهای انگلیسی‌زبان برای نمایش عمل تقسیم استفاده می‌شود و اوبلوس نام دارد. در ویرایش متون، نماد دوم که خنجر  نیز نامیده می‌شود، برای نشان دادن محتوای مشکوک یا دارای خطا به کار می‌رود؛ یا به عنوان علامت ارجاع یا نشانگر پاورقی. همچنین کاربردهای دیگری در زمینه‌های تخصصی مختلف دارد.

## کاربرد در حاشیه‌نویسی متون

نماد خنجر مدرن از گونه‌ای از اوبلوس سرچشمه گرفته که در اصل به صورت یک خط ساده ، یا خطی با یک یا دو نقطه  نمایش داده می‌شد. این نماد به سیخ کباب آهنی، پیکان یا نوک تیز یک نیزه اشاره داشت و بیانگر حذف یا خط زدن بخش مشکوک بود.

در گذشته، یکی از این نشانه‌ها (یا یک خط ساده) در نسخه‌های خطی باستانی برای علامت‌گذاری بخش‌هایی که احتمال فساد یا جعلی بودن آن‌ها وجود داشت استفاده می‌شد؛ این روش حاشیه‌نویسی اوبلیسم نام گرفت. نماد خنجر  که *اوبلیسک* نیز خوانده می‌شود، از اوبلوس گرفته شده و همچنان برای این منظور به کار می‌رود.

گمان می‌رود اوبلوس توسط پژوهشگر هومری، زنودوتوس به عنوان بخشی از سامانهٔ نشانه‌گذاری ویرایشی ابداع شده باشد. آن‌ها کلمات یا بخش‌های مشکوک را در نسخه‌های حماسه‌های هومری مشخص می‌کردند. این سامانه توسط شاگرد او آریستوفان بیزانسی تکمیل شد که نخستین‌بار ستاره‌واره را معرفی کرد و از نمادی شبیه  برای اوبلوس استفاده کرد؛ و در نهایت شاگرد او، آریستارخوس، این علائم را به نام «نمادهای آریستارخی» معرفی کرد.

در برخی اسناد تجاری و مالی، به‌ویژه در آلمان و اسکاندیناوی، گونه‌ای به نام  در حاشیهٔ نامه‌ها برای اشاره به پیوست استفاده می‌شود که نقطهٔ بالایی گاهی با شمارهٔ مربوطه جایگزین می‌گردد. در فنلاند، اوبلوس (یا گونه‌ای مشابه، \cdot \! / \! \cdot) به عنوان نماد پاسخ درست استفاده می‌شود (در کنار علامت تیک  که برای پاسخ *نادرست* به کار می‌رود).

در نسخهٔ ۷٫۰ یونیکد،  به عنوان یکی از گروهی از «نمادهای متنی یونان باستان» به استاندارد افزوده شد (در بلوک علائم نگارشی تکمیلی).

## در ریاضیات
بندانگشتی|علامت جمع و منها. اوبلوس یا علامت تقسیم که به عنوان گونه‌ای از علامت منها در بخشی از فرم رسمی اظهارنامه مالیاتی نروژ در سال ۲۰۱۰ استفاده شده است.

شکل اوبلوس به صورت یک خط افقی با یک نقطه در بالا و یک نقطه در پایین ، نخستین‌بار توسط ریاضی‌دان سوئیسی یوهان ران در کتاب *Teutsche Algebra* (جبر آلمانی) در سال ۱۶۵۹ برای تقسیم استفاده شد. این کاربرد منجر به ایجاد علامت ریاضی مدرن  شد که در کشورهای انگلیسی‌زبان به عنوان علامت تقسیم شناخته می‌شود. با این حال، این استفاده نه جهانی است و نه توصیه می‌شود: استاندارد ISO 80000-2 برای نمادگذاری ریاضی تنها خط مورب  یا خط کسر را برای تقسیم، یا دونقطه  را برای نسبت توصیه می‌کند و بیان می‌دارد که  «نباید» برای تقسیم استفاده شود. ابهام در عبارت‌های ریاضی که شامل اوبلوس و ضرب ضمنی هستند، موضوعی رایج در شوخی‌های اینترنتی شده است.

این شکل اوبلوس همچنین گاه به عنوان نماد تفریق در اروپای شمالی استفاده می‌شد و این کاربرد در برخی مناطق اروپا (از جمله نروژ و تا مدت کوتاهی پیش در دانمارک) ادامه یافت. در ایتالیا، لهستان و روسیه، این نماد گاه در مهندسی برای نشان‌دادن بازهٔ اعداد به کار می‌رود (برای نمونه، "۲۴٫۱÷۲۵٫۶" به معنی محدودهٔ بین ۲۴٫۱ و ۲۵٫۶ است).

در برخی اسناد تجاری و مالی، به‌ویژه در آلمان و اسکاندیناوی، گونهٔ دیگری از اوبلوس یعنی علامت منهای تجاری برای نشان دادن باقی‌ماندهٔ منفی یک عملیات تقسیم استفاده می‌شود.

## منابع

```
رده:نمادهای نوشتار