تلاش برای کودتا در شارجه (۱۹۷۲)

**تلاش برای کودتا در شارجه (۱۹۷۲)** رویدادی سیاسی-نظامی بود که اندکی پس از تشکیل امارات متحده عربی رخ داد. در این رویداد، شیخ پیشین شارجه، صقر بن سلطان القاسمی، تلاش کرد تا دوباره فرمانروایی امارت را از پسرعمویش خالد بن محمد القاسمی بازپس بگیرد. هرچند صقر توانست کاخ امارت را تصرف کند و خالد را به قتل برساند، مداخلهٔ نیروی دفاع اتحادیهٔ امارات او را محاصره کرد و سرانجام وادار به تسلیم ساخت.

این کودتا نخستین بحران جدی اتحادیهٔ نوبنیاد امارات متحده عربی به‌شمار می‌رفت و نگرانی‌های گسترده‌ای دربارهٔ گسترش درگیری به سطح منطقه‌ای پدیدآورد. شکست کودتا نشان‌دهندهٔ توانایی ساختار فدرال نوپای امارات در حفظ ثبات داخلی بود.

## پیشینه
صقر بن سلطان القاسمی از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۵ فرمانروای شارجه بود و پس از پدرش سلطان بن صقر القاسمی دوم به قدرت رسیده بود. وی اندکی پس از گشایش دفتر اتحادیه عرب در شارجه و پذیرایی از یکی از هیئت‌های آن از قدرت برکنار شد. بریتانیایی‌ها صقر و پشتیبانی او از ملی‌گرایی عربی را تهدیدی برای منافع خود در ساحل آشتی می‌دانستند. از این رو مقامات بریتانیایی با پشتیبانی خاندان القاسمی و به رهبری سر ترنس کلارک، کودتایی را در سال ۱۹۶۵ هماهنگ کردند تا پسرعموی صقر، خالد بن محمد القاسمی، را بر تخت بنشانند. صقر نخست به بحرین و سپس به قاهره تبعید شد. شارجه آخرین امارتی بود که پس از استقلال همچنان حضور نظامی بریتانیا را تجربه می‌کرد؛ پایگاه نیروی هوایی سلطنتی در شارجه آخرین نشانهٔ فیزیکی حکومت استعماری بریتانیا بود.

## نارضایتی از خالد و انگیزهٔ صقر
در زمان کودتا، خالد به‌شدت از محبوبیت افتاده بود، به‌ویژه در میان ملی‌گرایان عرب شارجه، و علت آن شیوهٔ برخوردش (یا بی‌عملی‌اش) در قبال تصرف ابوموسی و تنب بزرگ و کوچک توسط ایران بود. جزایر تنب بزرگ و کوچک از پیش از مهاجرت قاسمی‌ها از سواحل ایران به سرزمین‌های کنونی امارات در دههٔ ۱۷۲۰ میلادی زیر فرمان آنان بود. انگیزهٔ صقر برای اقدام و تلاش به تصرف قدرت، دست‌کم بخشی، به نارضایتی از موافقت شیخ خالد با تفاهم‌نامه‌ای بازمی‌گشت که در ۳۰ نوامبر ۱۹۷۱ امضا شده بود و به ایران اجازه می‌داد نیروهای نظامی خود را در جزیرهٔ ابوموسی مستقر کند.

## جریان کودتا
در ۲ دسامبر ۱۹۷۱، ساحل آشتی استقلال خود را اعلام کرد و امارات متحده عربی تشکیل شد. اندکی پس از آن در ژانویهٔ ۱۹۷۲، صقر به همراه گروهی از مزدوران مصری به‌طور پنهانی وارد شارجه شد تا تاج‌وتخت خود را بازپس بگیرد. صقر از پشتیبانی ملی‌گرایان عرب محلی مانند سلطان العویس بهره‌مند بود؛ اما به دلیل خروج بریتانیایی‌ها چند ماه پیش از آن، نتوانست مردم را برای آرمان ضداستعماری‌اش بسیج کند.

در نزدیک به ساعت ۲:۳۰ بعدازظهر ۲۴ ژانویه، صقر و نیروهایش کاخ شیخ را تصرف کردند و گزارش‌هایی از تیراندازی و انفجار نارنجک منتشر شد. در جریان درگیری، خالد کشته شد؛ بنا بر گزارش‌های گوناگون یا پس از دستگیری اعدام شد یا در حین نبرد در کنار یکی از محافظانش جان باخت. با این حال، در کمتر از یک ساعت پس از تصرف کاخ، نیروی دفاع اتحادیه که در پایگاه پیشین نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در شارجه مستقر بود صقر را محاصره کرد و به‌زودی نیروهایی از دبی نیز به آنان پیوستند.

## تسلیم صقر
در بامداد ۲۵ ژانویه ۱۹۷۲، صقر خود و نیروهایش را به محمد بن راشد آل مکتوم، وزیر دفاع و فرمانده نیروی دفاع اتحادیه که در آن زمان ۲۲ سال داشت، تسلیم کرد.

## پیامدها
صقر محاکمه و تا سال ۱۹۷۹ زندانی شد و پس از آن دوباره به تبعید در مصر بازگشت و بقیهٔ عمر خود را در آنجا گذراند. برادر کوچک‌تر خالد، سلطان بن محمد القاسمی، به‌عنوان شیخ جدید شارجه برگزیده شد و از عبدالعزیز که بزرگ‌تر بود صرف‌نظر شد. این امر سبب شد عبدالعزیز در سال ۱۹۸۷ دست به کودتایی بزند که آن نیز با مداخلهٔ اماراتی ناکام ماند.

## نگرانی از گسترش منطقه‌ای
محمد بن راشد آل مکتوم در زندگی‌نامهٔ خود نوشت که در جریان کودتا، مهم‌ترین دغدغهٔ رهبران اماراتی این بود که بحران به درگیری منطقه‌ای تبدیل شود و «جناح‌ها، پشتیبانان و پیروان خارجی» را درگیر سازد؛ به‌ویژه به دلیل پشتیبانی صقر از آرمان‌های جمال عبدالناصر.

## اهمیت رویداد
کودتای ۱۹۷۲ شارجه نخستین آزمون جدی برای ساختار فدرال نوپای امارات متحده عربی بود. واکنش سریع نیروی دفاع اتحادیه نشان داد که دولت مرکزی توانایی حفظ یکپارچگی و ثبات خود را دارد. این رویداد همچنین بازتابی از تنش‌های دوران استعمارزدایی و رقابت میان جریان‌های ملی‌گرایی عربی و ساختارهای سنتی قدرت در منطقهٔ خلیج فارس بود.

## جستارهای وابسته
* امارت شارجه
* صقر بن سلطان القاسمی
* خالد بن محمد القاسمی
* سلطان بن محمد القاسمی
* بازپس‌گیری جزایر سه‌گانه ایران در خلیج فارس
* محمد بن راشد آل مکتوم

## منابع

* 
* 

رده:درگیری‌ها در ۱۹۷۲ (میلادی)
رده:کودتاها و تلاش‌ها برای کودتای دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:امارات متحده عربی در ۱۹۷۲ (میلادی)