عملیات تشکیلات خودگردان فلسطین در جنین (۲۰۲۴–۲۰۲۵)

در ۵ دسامبر ۲۰۲۴، تشکیلات خودگردان فلسطین، عملیات گسترده‌ای را در شهر جنین در کرانه باختری علیه گردان‌های جنین، یک گروه شبه‌نظامی محلی فلسطینی، آغاز کرد. تشکیلات خودگردان آن را «**عملیات حفاظت از میهن**» نامید و گفت که این عملیات به منظور «ریشه‌کن کردن فتنه و هرج و مرج» در کرانه باختری آغاز شده است، و شبه‌نظامیان را به عنوان عوامل بی‌ثباتی به تصویر می‌کشد که به‌طور غیرمستقیم به راست افراطی اسرائیل کمک می‌کنند، که به دنبال تضعیف تشکیلات خودگردان بوده است.

این عملیات بزرگ‌ترین و خشونت‌آمیزترین رویارویی تشکیلات خودگردان با شبه‌نظامیان کرانه باختری بود، و تحلیل‌گران از این وقایع به عنوان «شدیدترین» نبرد بین فلسطینیان از زمان نبرد ۲۰۰۷ غزه یاد کرده‌اند. همچنین این اولین بار در چند سال گذشته بود که نیروهای تشکیلات خودگردان حمله‌ای گسترده به اردوگاه پناهندگان جنین که تحت کنترل شبه‌نظامیان است، جایی که بیشتر نبردها متمرکز شده است، انجام دادند.

در طول این عملیات، گزارش‌های متعددی از نقض حقوق بشر توسط نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین در جنین منتشر شد و تشکیلات خودگردان، شبکه الجزیره را در مناطق فلسطینی‌نشین به دلیل پخش چنین گزارش‌هایی تعطیل کرد.

در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵، تشکیلات خودگردان فلسطین با تیپ‌های جنین برای پایان دادن به بن‌بست در جنین و اردوگاه پناهندگان آن به توافق رسید. این توافق شکست خورد و جنگ دو روز بعد از سر گرفته شد. در ۲۱ ژانویه، عملیات عملاً متوقف شد، زمانی که نیروهای تشکیلات خودگردان از مواضع خود عقب‌نشینی کردند، زیرا نیروهای دفاعی اسرائیل، حمله بزرگی را به اردوگاه جنین آغاز کردند.

## پیشینه
از سال ۲۰۲۲، درگیری مسلحانه مداومی بین تشکیلات خودگردان فلسطین و شبه‌نظامیان محلی ضد اسرائیل وجود داشته است که در طول جنگ غزه تشدید شده است. تشکیلات خودگردان فلسطین که به‌طور خودمختار بر مناطق فلسطینی کرانه باختری اشغالی اسرائیل حکومت می‌کند، اغلب به عنوان شریک اسرائیل و همدست در اشغال توصیف شده است.

تشکیلات خودگردان فلسطین، که به‌طور گسترده به عنوان ناکارآمد تلقی می‌شود، همچنین به دنبال تقویت اعتبار خود به عنوان دولتی قادر به حکومتداری قوی و سرکوب شبه‌نظامیان بوده است. تشکیلات خودگردان فلسطین همچنین به دنبال بهبود شانس نتیجه جنگ جاری غزه است، جایی که نوار غزه را اداره می‌کند. اهداف مشابهی، تشکیلات خودگردان فلسطین را در عملیات قبلی خود در طوباس در اکتبر ۲۰۲۴ ترغیب کرد؛ موفقیت آن در آن کارزار، آن را برای انجام عملیات علیه تیپ‌های جنین جسورتر کرد. در نهایت، تشکیلات خودگردان فلسطین از این بیم داشته است که شبه‌نظامیان کرانه باختری ممکن است از سقوط سریع رژیم اسد در سوریه در دسامبر ۲۰۲۴ الهام گرفته و هدفشان سرنگونی تشکیلات خودگردان باشد.

جنین از نظر تاریخی کانون درگیری بین شبه‌نظامیان فلسطینی و اسرائیل بوده است و اردوگاه پناهندگان این شهر به ویژه یک دژ نظامی بوده است. تیپ‌های جنین در سال ۲۰۲۱ در این شهر تشکیل شد و درگیر درگیری‌هایی با اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین بوده است. این تیپ‌های نیمه‌مستقل همزمان تحت سه جناح شبه‌نظامی فعالیت می‌کنند: جهاد اسلامی فلسطین، گردان‌های شهدای الاقصی و حماس.

## جدول زمانی رویدادها
### ۲۰۲۴
#### ۵ دسامبر
پس از آنکه نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان چندین شبه‌نظامی تحت تعقیب را در جنین دستگیر کردند، درگیری‌هایی بین آنها و شبه‌نظامیان درگرفت. در جریان این درگیری‌ها، شبه‌نظامیان دو خودروی متعلق به نیروهای امنیتی را توقیف کردند که بعداً در اطراف جنین به نمایش گذاشته شدند.

#### ۶ دسامبر
شبه‌نظامیان یک خودروی بمب‌گذاری شده را در نزدیکی یک ایستگاه پلیس منفجر کردند که منجر به زخمی شدن سه پلیس فلسطینی و دو غیرنظامی شد. بنا به گزارش‌ها، پس از این بمب‌گذاری، محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، به نیروهای امنیتی دستور داد تا کنترل اردوگاه پناهندگان جنین را به دست بگیرند و تهدید کرد که مقامات امنیتی مردد را اخراج خواهد کرد. تشکیلات خودگردان فلسطین همچنین با آمریکا تماس گرفت و دولت جو بایدن و مشاوران دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور منتخب آمریکا، را در جریان برنامه‌های خود قرار داد و درخواست کمک نظامی کرد.

#### ۹ دسامبر
نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان برای اولین بار در چند سال گذشته، حمله‌ای گسترده به اردوگاه پناهندگان جنین انجام دادند و بمب‌های دست‌ساز را کشف و خنثی کردند و چندین شبه‌نظامی را بازداشت کردند.

#### ۱۰ دسامبر
محمود ابوطلال، یک فرمانده شبه‌نظامی محلی، در حال رهبری تظاهراتی دیده شد که خواستار سرنگونی تشکیلات خودگردان فلسطین بود.

#### ۱۲ دسامبر
رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که عباس به نیروهای امنیتی دستور داده است تا زمانی که «وضعیت را حل و فصل نکنند»، جنین را ترک نکنند و اسرائیل به تشکیلات خودگردان فلسطین هشدار داده است که این عملیات «بسیار کند و در مقیاسی بسیار کوچک» پیش می‌رود.

#### ۱۴ دسامبر
سرتیپ انور رجب، سخنگوی نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان، رسماً این عملیات را اعلام کرد و قول داد که تشکیلات خودگردان کنترل اردوگاه پناهندگان جنین را دوباره به دست خواهد گرفت. رجب همچنین شبه‌نظامیان محلی را با داعش مقایسه کرد.

نیروهای امنیتی فعال در اردوگاه جنین، یزید جیسه، یکی از فرماندهان تیپ‌های جنین، را کشتند. نیروهای امنیتی همچنین ایست‌های بازرسی برپا کردند، بیمارستان دولتی جنین را محاصره کردند، به بیمارستان ابن سینا حمله کردند و آمبولانس‌ها را بازداشت و بازرسی کردند. تک تیراندازان تشکیلات خودگردان فلسطین در برخی از ساختمان‌های اردوگاه مستقر شدند.

آن شب، غیرنظامیان به نفع تیپ‌های جنین تظاهرات کردند و نیروهای امنیتی مستقر در نزدیکی بیمارستان شفای شهر به روی جمعیت آتش گشودند و باعث مجروح شدن آنها شدند.

آنروا به دلیل درگیری‌ها، تعلیق خدمات خود در اردوگاه جنین را اعلام کرد.

#### ۱۵ دسامبر
آمریکا از اسرائیل خواست تا فوراً با تأمین تجهیزات و مهمات برای نیروهای فلسطینی که در جنین فعالیت می‌کنند، موافقت کند.

#### ۱۶ دسامبر
تشکیلات خودگردان فلسطین ادعا کرد که نیروهای امنیتی آن در اردوگاه پناهندگان جنین پیشرفت‌های چشمگیری داشته‌اند و نیمی از اردوگاه اکنون تحت کنترل عملیاتی است.

ساکنان جنین نیز در اعتراض به این عملیات دست به اعتصاب عمومی زدند.

#### ۱۸ دسامبر
یک فرمانده ناشناس از تیپ‌های جنین گزارش داد که تلاش برای مذاکره با نیروهای امنیتی با شکست مواجه شد.

#### ۲۰ دسامبر
نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان، معترضانی را که علیه این عملیات تظاهرات می‌کردند، با زور از محل دور کردند.

آنروا گزارش داد که به دلیل حضور «عوامل مسلح فلسطینی» دیگر کنترلی بر مرکز بهداشت جنین خود ندارد.

#### ۲۳ دسامبر
فتح، حزب حاکم بر تشکیلات خودگردان فلسطین، تصمیم خود مبنی بر ممنوعیت فعالیت شبکه رسانه‌ای قطری الجزیره در کرانه باختری را اعلام کرد و آن را به دلیل «تحریک» در جریان پوشش خبری عملیات محکوم کرد. فتح، الجزیره را به ایجاد تفرقه «در میهن عربی ما به‌طور کلی و در فلسطین به‌طور خاص» متهم کرد و از فلسطینی‌ها خواست از همکاری با این شبکه خودداری کنند.

### ۲۰۲۵
#### ۱ ژانویه
نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین ممنوعیت فعالیت شبکه الجزیره را اجرا کردند و پلیس تشکیلات خودگردان به دفتر آنها در رام‌الله یورش برد و دستور تعلیق فعالیت آنها را صادر کرد.

#### ۵ ژانویه
بنا به گزارش‌ها، تیپ‌های جنین موفق شدند یک آرپی‌جی را از نیروهای تشکیلات خودگردان که از یک اقامتگاه در اردوگاه جنین عقب‌نشینی کرده بودند، به غنیمت بگیرند.

#### ۶ ژانویه
تیپ‌های جنین، نیروهای تشکیلات خودگردان را که از ورودی جنین عقب‌نشینی می‌کردند، با تیراندازی و بمب دست‌ساز هدف قرار دادند.

اعضای تیپ‌های جنین تیراندازی الفندوق را علیه سه اسرائیلی انجام دادند و سپس، بدون اینکه شناسایی شوند، به اردوگاه جنین بازگشتند؛ این حمله قرار بود پیامی به تشکیلات خودگردان باشد - مبنی بر اینکه نمی‌تواند انتقام‌جویی‌های شبه‌نظامیان علیه اشغالگران اسرائیلی را سرکوب کند.

#### ۱۴ ژانویه
یک هواپیمای نیروی هوایی اسرائیل اردوگاه جنین را بمباران کرد و شش فلسطینی، از جمله غیرنظامیان و حداقل چهار شبه‌نظامی را کشت. این اولین باری بود که ارتش اسرائیل در بحبوحه محاصره تشکیلات خودگردان، اردوگاه پناهندگان را هدف قرار داد. خود تشکیلات خودگردان این حمله هوایی را به عنوان یک مداخله مخرب در عملیات خود محکوم کرد.

گردان‌های جنین اعلام کردند که ابتکار عمل برای پایان دادن به درگیری‌های داخلی فلسطینیان را پذیرفته‌اند.

#### ۱۵ ژانویه
نیروی دفاعی اسرائیل دومین حمله هوایی خود را به جنین انجام داد که منجر به کشته شدن شش فلسطینی، از جمله حداقل یک شبه‌نظامی و همچنین غیرنظامیان شد.

#### ۱۷ ژانویه
پس از از سرگیری مذاکرات یک روز قبل و جلسه‌ای گسترده بین نمایندگان شبه‌نظامیان، رهبران جامعه و مقامات امنیتی، تشکیلات خودگردان فلسطین و تیپ‌های جنین به توافقی برای پایان دادن به درگیری‌ها دست یافتند. این توافق مستلزم آن است که اعضای خاصی از تیپ‌های جنین سلاح‌های خود را تحویل دهند، به تشکیلات خودگردان اجازه می‌دهد آزادانه در اردوگاه پناهندگان جنین فعالیت کند و بازداشت‌شدگان در بازداشت تشکیلات خودگردان را آزاد کند. آن شب، نیروهای تشکیلات خودگردان آزادانه در داخل اردوگاه مستقر شدند.

#### ۱۹ ژانویه
آتش‌بس برقرار نشد و درگیری‌ها در اردوگاه جنین از سر گرفته شد. تیپ‌های جنین ادعا کردند که تشکیلات خودگردان توافق را نقض کرده و بنا به گزارش‌ها، شبه‌نظامیان به سمت نیروهای تشکیلات خودگردان در اردوگاه آتش گشودند. به گفته شبه‌نظامیان، شکایت خاص آنها این بود که نیروهای تشکیلات خودگردان، از جمله تک‌تیراندازها، محاصره اطراف اردوگاه را لغو نکرده بودند.

#### ۲۱ ژانویه
نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین همزمان با شروع حمله گسترده ارتش اسرائیل به اردوگاه جنین، از مواضع خود عقب‌نشینی کردند احتمالاً به این دلیل که تلاش‌های تشکیلات خودگردان علیه شبه‌نظامیان را ناکافی می‌دانستند. به گفته تشکیلات خودگردان، عملیات اسرائیل آنها را غافلگیر کرد و اعضای نیروهایش در اثر آتش اسرائیل کشته شدند. با این حال، به گفته اسرائیل، تشکیلات خودگردان فلسطین از قبل از تصمیم ورود به جنین مطلع شده بود و نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین عقب‌نشینی کردند تا به ارتش اسرائیل اجازه دهند حمله خود را ادامه دهد.

## پیامدها
یک روز پس از آغاز حمله اسرائیل به جنین، نیروهای تشکیلات خودگردان عملیات ضد شبه‌نظامیان را در داخل شهر در کنار نیروهای اسرائیلی از سر گرفتند. این اولین باری است که تشکیلات خودگردان مستقیماً در یک حمله اسرائیل شرکت می‌کند.

سرتیپ رجب در یک کنفرانس خبری در ماه ژانویه و در مصاحبه‌ای در ماه فوریه، دستاوردهای عملیات تشکیلات خودگردان فلسطین را تشریح کرد، از جمله دستگیری صدها شبه‌نظامی و همدستان آنها، توقیف اموال غیرقانونی، مواد منفجره و سلاح، و خنثی‌سازی بمب‌هایی در محله‌های جنین که قرار بود نیروهای اسرائیلی را هدف قرار دهند.

## تأثیر بشردوستانه و موارد نقض حقوق بشر ادعایی
این عملیات، اردوگاه پناهندگان جنین را تحت محاصره قرار داد، بدون هیچ گونه رفت و آمدی، قطع برق و آب، و عدم امکان ورود و خروج آمبولانس‌ها. نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطین همچنین چندین خانه را به پایگاه‌های نظامی تبدیل کرده و ساکنان آنها را به زور آواره کرده‌اند.

ویدیوهایی در اینترنت منتشر شد که نشان می‌داد نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطینی‌هایی را که در رسانه‌های اجتماعی با عملیات جنین مخالفت خود را ابراز می‌کردند، مورد ضرب و شتم و شکنجه قرار می‌دادند. در یک مورد، از بازداشت‌شدگان فیلمبرداری شد که مجبور به شعار دادن در ستایش رئیس‌جمهور عباس شده بودند. این سرکوب به مناطق خارج از جنین نیز گسترش یافت، به طوری که یک فعال فلسطینی در ارتاس در نزدیکی بیت‌لحم گزارش داد که نیروهای امنیتی در پاسخ به انتقاد او از این عملیات، به خانه‌اش حمله کرده و به خانواده‌اش توهین کرده‌اند. رجب گفت که این حوادث در دست بررسی است.

تیمی از جمعیت هلال احمر فلسطین شهادت داد که در حالی که سعی داشتند به خانواده‌های محاصره‌شده دارو برسانند، توسط نیروهای تشکیلات خودگردان به مدت دو روز و نیم بازداشت، مورد ضرب و شتم و بازجویی قرار گرفتند.

پس از آنکه تلاش برای آتش‌بس شکست خورد، منابع محلی در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ گزارش دادند که نیروهای تشکیلات خودگردان خانه‌های مختلفی را در اردوگاه جنین به آتش کشیده‌اند.

### کشتار غیرنظامیان توسط نیروهای تشکیلات خودگردان
در مجموع هشت غیرنظامی در جریان این عملیات توسط نیروهای تشکیلات خودگردان کشته شدند.

در ۹ دسامبر ۲۰۲۴، رحبی شلبی ۱۹ ساله در جریان درگیری کشته شد و تشکیلات خودگردان در ابتدا شبه‌نظامیان را مسئول این حادثه دانست. بعداً، تشکیلات خودگردان «مسئولیت کامل» قتل شلبی را پذیرفت.

طبق گفته خانواده‌اش، یک روزنامه‌نگار جوان فلسطینی به نام شذی الصباغ، در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۴ توسط تک تیراندازان تشکیلات خودگردان فلسطین کشته شد. رجب ادعا کرد که شبه‌نظامیان او را هدف گلوله قرار داده و کشته‌اند.

در ۳ ژانویه ۲۰۲۵، محمود الجلقاموسی و پسرش، قاسم محمود الجلقاموسی، هنگام قدم گذاشتن روی پشت بام خانه‌شان در اردوگاه جنین، مورد اصابت گلوله قرار گرفتند و کشته شدند.

## درگیری‌های مرتبط در خارج از جنین
درگیری‌هایی بین شبه‌نظامیان و نیروهای امنیتی در واکنش به وقایع جنین، در ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴ در نابلس و طولکرم و در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ در طمون، جنوب طوباس، نیز گزارش شده است.

در ۷ ژانویه ۲۰۲۵، سه شبه‌نظامی، از جمله یکی از بنیان‌گذاران گردان طولکرم، پس از آنکه نیروهای تشکیلات خودگردان به سمت وسیله نقلیه آنها در آتیل، شمال طولکرم، آتش گشودند، زخمی شدند. حمله مشابهی از سوی تشکیلات خودگردان علیه شبه‌نظامیان در طولکرم در ۱۲ ژانویه دوباره رخ داد.

## واکنش‌ها
### سازمان‌های شبه‌نظامی فلسطینی
حماس، جهاد اسلامی فلسطین و کمیته‌های مقاومت مردمی همگی عملیات تشکیلات خودگردان فلسطین، از جمله قتل جیسه را محکوم کردند. عبدالرحمن شدید، یکی از مقامات حماس، گفت که تشکیلات خودگردان باید به جای سرکوب ستیزه‌جویی‌های ضد اسرائیلی، «آرمان ملی را تقویت کند».

### اسرائیل
گزارش شده است که ارتش اسرائیل از روند عملیات جنین «ابراز رضایت» کرده است و کابینه امنیتی اسرائیل به توصیه فرماندهی مرکزی، به ارتش اسرائیل دستور داده است تا همکاری با نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان را تقویت کند.

یک منبع امنیتی اسرائیلی به *[[هاآرتص]]* گفت:

با این حال، پس از بحث و گفتگو میان مقامات امنیتی اسرائیل، سپهبد هرتزی هالوی، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، در ۲۹ دسامبر تصمیم گرفت به دولت اسرائیل توصیه کند که انتقال سلاح به نیروهای تشکیلات خودگردان، همان‌طور که ایالات متحده درخواست کرده بود، را تأیید نکند.

## یادداشت‌ها

## منابع

رده:درگیری فتح و حماس
رده:عملیات‌های نظامی جنگ غزه
رده:فلسطین در ۲۰۲۴ (میلادی)