سندرم شیهان

**سندرم شیهان** (به انگلیسی: Sheehan's syndrome) **،**که به عنوان **[[نکروز]] غده هیپوفیز پس از [[زایمان]]** نیز شناخته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که غده هیپوفیز به دلیل از دست دادن حجم بالای خون و شوک هیپوولمیک (نکروز ایسکمیک) یا سکته مغزی آسیب ببیند، که در ابتدا در طول یا پس از زایمان ممکن است رخ دهد که منجر به کاهش عملکرد غده هیپوفیز می‌شود. در شکل خفیف‌تر مادر به دلیل عدم ترشح هورمون پرولاکتین توسط هیپوفیز قادر به شیر دادن به نوزاد خود نیست و همچنین دیگر پریود نمی‌شود، زیرا FSH (هورمون تحریک‌کننده فولیکول) و LH (هورمون لوتئینیزه‌کننده) ترشح نمی‌شوند. اگرچه مادر یائسگی را تجربه می‌کند، ولی با این شکل خفیف‌تر سندرم شیهان، گرگرفتگی را تجربه نمی‌کند، زیرا هیپوفیز قادر به ترشح FSH نیست (سطوح بالای FSH که توسط هیپوفیز در زنان یائسه سالم ترشح می‌شود، تلاشی برای تحریک تخمک‌گذاری است و این سطوح بالای FSH باعث گرگرفتگی می‌شود).

عدم شیردهی و آمنوره (عدم قاعدگی) به عنوان یک سندرم (مجموعه‌ای از علائم) در نظر گرفته می‌شد، اما اکنون شیهان را به عنوان عدم ترشح ۱ تا ۵ هورمون از ۹ هورمونی که به‌طور معمول هیپوفیز تولید می‌کند در نظر گرفته می‌شود لوب قدامی هیپوفیز FSH, LH، پرولاکتین، ACTH (هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک)، TSH (هورمون تحریک‌کننده تیروئید) و GH (هورمون رشد) را تولید می‌کند؛ هیپوفیز خلفی (لوب پشتی) ADH (هورمون ضد ادرار) و اکسی‌توسین تولید می‌کند، یعنی هیپوفیز در تنظیم بسیاری از هورمون‌ها نقش دارد. تشخیص سکته شیهان بسیار مهم است زیرا کمبود ACTH در شیهان در حضور استرس عفونت باکتریایی، مانند عفونت ادراری، منجر به مرگ مادر در اثر بحران آدیسون می‌شود.

غده هیپوفیز در ارتباط با هیپوتالاموس و سایر اندام‌های غدد درون‌ریز برای تنظیم عملکردهای متعدد بدن از جمله رشد، متابولیسم، قاعدگی، شیردهی و حتی پاسخ «جنگ یا گریز» عمل می‌کند. این اندام‌های غدد درون‌ریز (مانند غده تیروئید در گردن یا غدد فوق کلیوی در قطب فوقانی کلیه‌ها)، هورمون‌ها را در مسیرهای بسیار خاصی که به عنوان محورهای هورمونی شناخته می‌شوند، آزاد می‌کنند. به عنوان مثال، آزاد شدن یک هورمون در هیپوتالاموس، هیپوفیز را تحریک می‌کند تا هورمون تحریک‌کننده تیروئید (TSH) را آزاد کند و هورمون آزاد شده از هیپوفیز (TSH) اندام بعدی در مسیر یعنی تیروئید را هدف قرار می‌دهد تا تیروکسین آزاد کند. از این رو، آسیب به غده هیپوفیز می‌تواند اثرات نامطلوبی بر هر یک از عملکردهای بدنی فوق‌الذکر داشته باشد.

## تشخیص
معمولاً یک سرنخ مهم که منجر به تشخیص سندرم شیهان می‌شود، شناسایی کمبود یک یا چند هورمون است که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم توسط غده هیپوفیز تولید می‌شوند. میزان کمبود هورمون و اینکه کدام هورمون‌ها تحت تأثیر قرار می‌گیرند، به میزان آسیب به هیپوفیز بستگی دارد. سنجش‌های هورمونی، سطح این هورمون‌ها را اندازه‌گیری می‌کنند که شامل T4، TSH، استروژن، گنادوتروپین، کورتیزول و ACTH می‌شوند، اما محدود به آنها نیستند. اگر سطح هورمون‌ها در مرز محدوده غیرطبیعی باشد، تشخیص آسیب به این مسیرهای هورمونی ممکن است دشوار باشد. در این حالت، آزمایش‌های تحریکی برای تعیین اینکه آیا هیپوفیز به هورمون‌های هیپوتالاموس پاسخ می‌دهد یا خیر، انجام می‌شود.

MRI در تشخیص سندرم شیهان مفید است زیرا ساختار هیپوفیز را بررسی می‌کند و ممکن است هرگونه آسیب آناتومیکی را شناسایی کند. یافته‌های MRI بسته به اینکه بیماری در چه مرحله‌ای باشد نتیجه متفاوت خواهد داشت. اگر MRI در مراحل اولیه بیماری انجام شود، ممکن است هیپوفیز بزرگتر از حد معمول به نظر برسد و تغییراتی را نشان دهد که با آسیب ناشی از کمبود خونرسانی مطابقت دارد. در مراحل بعدی بیماری این سندرم، آسیب وارد شده به غده هیپوفیز باعث کوچک شدن آن می‌شود و زین ترکی تا حدی خالی یا کاملاً خالی در MRI دیده می‌شود.

## درمان
درمان اصلی، جایگزینی هورمون برای هورمون‌هایی است که کمبود آنها احساس می‌شود. برنامه‌های درمانی و دوزها باید توسط متخصص غدد درون‌ریز به صورت جداگانه تنظیم شوند. گلوکوکورتیکوئیدها ممکن است برای رفع یا پیشگیری از بحران آدرنال، که یک عارضه جدی بالقوه سندرم شیهان است، تجویز شوند. جایگزینی هورمون در کاهش عوارض و مرگ و میر ناشی از این سندرم حیاتی است.
## شیوع
تعیین دقیق شیوع این سندرم دشوار است زیرا میزان بروز آن از کشوری به کشور دیگر بسیار متفاوت است. سندرم شیهان در کشورهای در حال توسعه شایع‌تر از کشورهای توسعه‌یافته است. در مطالعه‌ای که در سال 2001 در بریتانیا انجام شد، تنها 1.4٪ از بیماران مبتلا به کم‌کاری هیپوفیز به سندرم شیهان مبتلا بودند. تنها چند سال قبل در سال 1996، سازمان بهداشت جهانی تخمین زد که 3 میلیون زن به سندرم شیهان مبتلا هستند. در مطالعه‌ای بر روی 1034 بزرگسال علامت‌دار، سندرم شیهان ششمین علت شایع کمبود هورمون رشد شناخته شد و مسئول 3.1٪ موارد (در مقابل 53.9٪ به دلیل تومور هیپوفیز) بود. علاوه بر این، مشخص شد که اکثر زنانی که سندرم شیهان را تجربه کرده‌اند، در خانه زایمان کرده‌اند تا در بیمارستان

## منابع

:ne:Sheehan's syndrome
رده:پزشکی زایمان
رده:اختلالات هیپوفیز
رده:سندرم‌ها