نورس (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**نورس** () روستایی عربی فلسطینی در بخش جنین بود. این روستا در دشت مرج ابن عامر واقع شده بود و در سال ۱۹۴۵ جمعیتی برابر با ۵۷۰ نفر داشت. نورس در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۲۹ مه ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات گدعون از سکنه تخلیه شد. موشاو نوریت در سال ۱۹۵۰ بر زمین‌های این روستا بنا شد.

نام روستا احتمالاً از نام شخصی برگرفته شده و صلیبیون آن را «نوریت» می‌نامیدند. در نزدیکی این روستا چشمه مهم عین جالوت قرار داشت که یکی از بزرگ‌ترین چشمه‌های فلسطین بود. در همین محل بود که ممالیک در سال ۱۲۶۰ میلادی مغولان را در نبرد عین جالوت شکست دادند.

## موقعیت جغرافیایی
نورس در دشت مرج ابن عامر در فاصله نزدیک به ۹ کیلومتری شمال شرقی جنین و جنوب غربی راه‌آهن مرج ابن عامر قرار داشت. روستا از راه‌های خاکی به روستاهای زرعین و المزار متصل بود.

روستا بر ارتفاع ۱۵۰ متری از سطح دریا در دامنه‌های شمال غربی کوه‌های جلبوع ساخته شده بود. چندین چشمه در شمال نورس وجود داشت که مهم‌ترین آن‌ها عین جالوت بود که یکی از بزرگ‌ترین چشمه‌های فلسطین به‌شمار می‌رفت.

## پیشینه
### دوران باستان و میانه
بقایایی از عصر مفرغ در این محل یافت شده‌است. همچنین سفالینه‌هایی از دوره بیزانس در اینجا کشف شده‌است.

صلیبیون این روستا را «نوریت» می‌نامیدند. در نزدیکی آن ممالیک در سال ۱۲۶۰ میلادی مغولان را در نبرد عین جالوت شکست دادند.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ روستا همراه با سراسر سرزمین فلسطین در امپراتوری عثمانی ادغام شد. در سده‌های شانزدهم و هفدهم، نورس به امارت طوربای (۱۵۱۷–۱۶۸۳) تعلق داشت که مرج ابن عامر، حیفا، جنین، دره بیت شیان، شمال جبل نابلس و بخش شمالی دشت شارون را نیز دربرمی‌گرفت.

بر پایه دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶، نورس بخشی از ناحیه جنین زیر لوای لجون بود و جمعیتی برابر با ۱۶ خانوار مسلمان (نزدیک به ۸۸ نفر) داشت. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر فرآورده‌هایی همچون گندم، جو، زیتون، بز و کندوی عسل می‌پرداختند که مجموع آن ۷٬۵۰۰ آقچه بود.

روستا پس از نبرد کوه تابور در سال ۱۷۹۹ به دست سربازان ناپلئون تصرف و سوزانده شد. پیر ژاکوتن نام روستا را در نقشه خود از آن لشکرکشی «Noures» نوشت.

جیمز سیلک باکینگام، جهانگرد بریتانیایی، در آغاز سده نوزدهم از این مکان دیدن کرد و یادآور شد که چندین آبادی دیگر در چشم‌انداز دیده می‌شوند که «همه به دست مسلمانان آبادند». ادوارد رابینسون نیز در سال ۱۸۳۸ طی سفرهایش در منطقه به نورس اشاره کرد و آن را در بخش جنین ثبت نمود که «حارثه الشمالیه» نیز نامیده می‌شد.

در سرشماری عثمانی سال ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰/۱۸۷۱ میلادی)، روستا در ناحیه شفا القبلی ثبت شد.

در سال ۱۸۸۲، بررسی فلسطین غربی متعلق به صندوق اکتشاف فلسطین روستا را کوچک و بر زمینی صخره‌ای میان تپه‌ها توصیف کرد که نزدیک به ۱۸۰ متر بالاتر از دره قرار داشت. نورس دارای یک دبستان پسرانه بود که در سال ۱۸۸۸ در دوره عثمانی بنیاد نهاده شد و همچنین یک مسجد داشت. برخی ویرانه‌های باستانی تا سال ۱۹۹۲ همچنان بررسی‌نشده باقی مانده بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت نورس ۳۶۴ نفر و همگی مسلمان بودند.

بخشی از زمین‌های منطقه در چارچوب خرید سرسوق توسط جامعه یهودی خریداری شد. در سال ۱۹۲۱ روستا ۳۸ خانواده مستأجر داشت و ۲۲۴ نفر از مجموع ۳۶۴ نفر جمعیت (بر پایه سرشماری ۱۹۲۲)، ۵٬۵۰۰ دونم از مساحت ۲۷٬۰۱۸ دونمی روستا را کشت می‌کردند. در همان سال، خاندان سرسوق بخشی از زمین‌های روستا را به شرکت توسعه اراضی فلسطین فروخت. گروهی ۳۵ نفره از جوانان یهودی آغاز به کشاورزی در این زمین‌ها کردند که هسته اولیه کیبوتص عین‌حارود شد.

برخی از روستاییان نورس غرامت نقدی دریافت کردند و روستا را ترک گفتند. بقیه ساکنان قطعه زمینی را برای شش سال اجاره کردند با این شرط که پس از پایان مدت اجاره بتوانند آن را بخرند. آنان اجاره‌بهایی معادل ۶ درصد بهای پیشنهادی فروش زمین می‌پرداختند اما بعداً به درخواست کشاورزان نورس، اجاره‌بها به یک‌پنجم بازده کل محصول کشاورزی تغییر یافت. پس از پایان دوره شش‌ساله اجاره، گزارش‌های سال ۱۹۲۸ نشان داد که هیچ‌یک از روستاییان زمین اجاره‌ای خود را نخریده‌اند. اجاره‌ها سه سال دیگر تمدید شد در حالی که مالکیت زمین‌ها به صندوق ملی یهود منتقل گردید. در سال ۱۹۲۱ میانگین زمین هر کشاورز ۲۴ دونم بود اما تا سال ۱۹۲۹ به‌شدت به ۴٫۴ دونم کاهش یافت، هرچند جمعیت به‌گونه‌ای چشمگیر افزایش یافته بود.

در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت نورس ۴۲۹ نفر بود و ۱۰۶ خانه در روستا ثبت شد.

در آمار سال ۱۹۴۵، نورس ۵۷۰ ساکن مسلمان و ۱۶۳ خانه داشت، هرچند مساحت روستا نسبت به پیش از ۱۹۲۰ بسیار کوچک‌تر شده و به ۶٬۲۵۶ دونم رسیده بود. ساکنان عمدتاً به کشت غلات می‌پرداختند، هرچند بخشی از زمین‌ها نیز به آبیاری و کشت زیتون اختصاص داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها
در ۱۹ آوریل ۱۹۴۸، ستاد فرماندهی پالماخ دستور نابودی «پایگاه‌های دشمن در المزار، نورس و زرعین» را صادر کرد. مورخ اسرائیلی بنی موریس یادآور شده که نابودی روستاها «بخش جدایی‌ناپذیر» عملیات‌های هاگانا در آن دوره بود، اما نورس سرانجام تا پایان مه تخلیه نشد. نورس در ۲۹ تا ۳۰ مه ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات گدعون از سکنه تخلیه شد.

پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد. موشاو نوریت در سال ۱۹۵۰ در شمال غربی محل روستا بنیاد نهاده شد. در این موشاو یهودیان یمنی‌تبار ساکن شدند که در جریان عملیات فرش جادو از یمن به اسرائیل آورده شده بودند، اما تا پایان دهه ۱۹۵۰ بیشتر ساکنان آنجا را ترک کردند.

مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرد: «محوطه که پوشیده از درختان کاج و بلوط است، پر از تل‌های سنگ است. بخشی از زمین‌های پیرامون حصارکشی شده و به‌عنوان چراگاه به‌کار می‌رود و بخش دیگر کشت می‌شود. کاکتوس‌ها و درختان زیتون و انجیر در نزدیکی محوطه می‌رویند.»

بر پایه گزارشی در روزنامه هاآرتص در سال ۲۰۱۰، ساکنان پیشین فلسطینی نورس در اردوگاه آوارگان جنین در نزدیک به ۱۵ کیلومتری جنوب روستا زندگی می‌کنند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* نورس در پایگاه Palestine Remembered
* نورس در ذاکرات
* نورس در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مناطق مسکونی پیشین در اسرائیل
رده:مناطق مسکونی پیشین در سرزمین فلسطین
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین