نگهبانان سروها

**نگهبانان سروها** (؛ ) یک حزب ملی‌گرای لبنانی و شبه‌نظامی پیشین در لبنان بود. این سازمان در اوایل دهه ۱۹۷۰ (میلادی) از سوی اتین صقر (شناخته‌شده با کنیه «ابوارز» یا «پدر سروها») به همراه حزب تجدد لبنانی بنیان‌گذاری شد. این شبه‌نظامیان در جنگ داخلی لبنان با شعار «لبنان، در خدمت تو» کنش‌وری داشتند و به‌خاطر مواضع شدیداً ضدفلسطینی و خشونت‌بار خود علیه جنگجویان فلسطینی شهرت یافتند.

نگهبانان سروها افراطی‌ترین جناح جبهه لبنانی به‌شمار می‌رفتند. ایدئولوژی آنان بر فنیقی‌گرایی، ملی‌گرایی قومی و مخالفت با پان‌عربیسم استوار بود. این حزب هرچند ماهیتی مسیحی مارونی داشت، رسماً خود را سکولار معرفی می‌کرد. پس از پایان جنگ داخلی و خروج اسرائیل از لبنان در سال ۲۰۰۰، سازمان فعالیت نظامی خود را متوقف کرد و تنها به‌صورت سیاسی به کار خود ادامه داد.

## پیدایش

نگهبانان سروها در سال‌های پیش از جنگ داخلی لبنان آغاز به سازمان‌دهی شبه‌نظامی کردند و عملیات نظامی خود را در آوریل ۱۹۷۵ آغاز نمودند.

در سپتامبر ۱۹۷۵، بیانیه شماره ۱ برای محکوم‌کردن طرفداران تقسیم لبنان منتشر شد. بیانیه دوم حمله‌ای تند به فلسطینیان بود و بیانیه سوم موضع حزب دربارهٔ هویت لبنانی را بیان کرد: لبنان باید خود را از عربیت جدا سازد. حزب پیام‌های خود را از راه دیوارنگاری در بیروت شرقی پخش می‌کرد؛ شعارهایی علیه سوریه، مقاومت فلسطینی و پان‌عربیسم که گاه لحنی خشونت‌آمیز داشتند، مانند شعار  («وظیفه هر لبنانی کشتن یک فلسطینی است»).

نگهبانان سروها در سال ۱۹۷۶ به دیگر شبه‌نظامیان طرفدار وضع موجود که عمدتاً مسیحیان لبنانی بودند پیوستند و جبهه لبنانی را تشکیل دادند.

### دهه ۱۹۷۰
در مارس ۱۹۷۶ نگهبانان سروها با نیروهای فلسطینی و چپ‌گرا در بیروت غربی درگیر شدند. یگانی از آنان به زعرور در بالای جاده کوهستانی زحله اعزام شد تا از نیروهای فالانژیست پشتیبانی کند. در آوریل همان سال، جنگجویان این سازمان خط دفاعی در منطقه حدث، کفرشیما و بسابا در جنوب بیروت برقرار کردند و در برابر ائتلافی از نیروهای فلسطینی، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه و حزب سوسیال ناسیونالیست سوری ایستادگی نمودند.

در تابستان ۱۹۷۶، نگهبانان سروها از نخستین شبه‌نظامیانی بودند که به اردوگاه آوارگان فلسطینی تل‌الزعتر در بیروت شرقی یورش بردند. این اردوگاه پس از ۵۲ روز محاصره سقوط کرد و اقدامات نگهبانان و متحدانشان پس از تصرف اردوگاه به‌طور گسترده به‌عنوان کشتار ساکنان غیرنظامی گزارش شده‌است. بنا بر منابع فرانسوی، نزدیک به ۲٬۰۰۰ ساکن این اردوگاه کشته شدند. در همین نبرد، صقر یگانی را به شکا رهبری کرد که در آنجا غیرنظامیان مسیحی در محاصره نیروهای چپ‌گرا و فلسطینی بودند.

سپس نگهبانان و شبه‌نظامیان مسیحی متحدشان به منطقه کوره در شمال لبنان هجوم بردند و به طرابلس رسیدند تا از ساکنان مسیحی گرفتار در درگیری‌ها پشتیبانی کنند. در سال ۱۹۷۸ به‌عنوان بخشی از جبهه لبنانی حملات کوچکی به ارتش سوریه در بیروت انجام دادند و دوباره در ۱۹۸۱ در نبرد زحله شرکت جستند.

در دوران جنگ، نگهبانان سروها به خشونت ویژه‌ای شهرت یافتند. گزارش شده که اعضای شبه‌نظامی زندانیان فلسطینی را به عقب تاکسی‌ها می‌بستند و آنان را روی بزرگراه تا جونیه می‌کشاندند و سپس اجسادشان را به بستر خشک رودخانه‌ای می‌انداختند. صقر به پیروانش دستور کشتن همه فلسطینیان را می‌داد و یک‌بار گفت: «اگر نسبت به زنان و کودکان فلسطینی احساس دلسوزی می‌کنید، به یاد داشته باشید که آنها کمونیست هستند و کمونیست‌های تازه‌ای خواهند زایید».

### دهه ۱۹۸۰
در سال ۱۹۸۵ نگهبانان سروها از کفر فالوس و جزین دفاع سرسختانه‌ای کردند و با شبه‌نظامیان فلسطینی و شیعه-دروزی جنگیدند و از هزاران مسیحی در جنوب لبنان محافظت نمودند.

در اواخر دهه ۱۹۸۰ و تا سال ۲۰۰۰، بیشتر درگیری‌های باقی‌مانده در لبنان در جنوب کشور و درون منطقه اشغالی اسرائیل رخ می‌داد. نگهبانان سروها و دیگر شبه‌نظامیان تا حد زیادی در ارتش جنوب لبنان ادغام شدند.

## ساختار نظامی و سازمان‌دهی
شبه‌نظامیان حزب تجدد لبنانی از سال ۱۹۷۴ به‌طور پنهانی توسط صقر سازمان‌دهی شدند، اما تنها در سپتامبر ۱۹۷۵ در یک بیانیه رسمی موجودیت خود را به نام «نگهبانان سروها» اعلام کردند. مقر فرماندهی در دفاتر اصلی حزب در اشرفیه قرار داشت و فرماندهی مستقیم بر عهده صقر بود. شمار اولیه نیرو نزدیک به ۵۰۰ مرد و زن بود که توسط کیروز بَرَکِت، افسر جوان ارتش لبنان، آموزش می‌دیدند و با سلاح‌های کهنه‌ای که از بازار سیاه خریداری شده بود مجهز بودند.

هرچند اعضای نگهبانان سروها همگی مارونی بودند، گفته شده که صقر یک گروه محافظ شخصی وفادار از مسلمانان شیعه لبنانی داشت. با فروپاشی ارتش لبنان در ژانویه ۱۹۷۶، صقر فراریان ارتش را جذب کرد و تجهیزات سنگین از پادگان‌ها و ایستگاه‌های پلیس به دست آورد و شمار شبه‌نظامیان یکسان‌پوش به ۳٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ نفر رسید.

نگهبانان سروها افزون بر دریافت بودجه و آموزش از حزب کتائب و التنظیم، مدعی بودند که از سال ۱۹۷۴ کمک مستقیم از اسرائیل دریافت کرده‌اند. آنها تنها جناح جبهه لبنانی بودند که هرگز کمک نظامی از سوریه دریافت نکردند که با توجه به مواضع شدیداً ضدسوری‌شان دور از انتظار نبود.

### تسلیحات و تجهیزات
این سازمان یک نیروی مکانیزه در اختیار داشت که شامل یک تانک میانه ام۵۰ سوپر شرمن، چند نفربر زرهی بی‌تی‌آر-۱۵۲ و ام۱۱۳، چند دستگاه ضدهوایی خودکششی ام۴۲ داستر و خودروهای زرهی شایمیت وی۲۰۰ بود. وانت‌های مسلح آنها شامل خودروهای گوناگونی از جمله یواز-۴۶۹، لندرور سری دوم و سوم، تویوتا لندکروزر (جی۴۰)، داج پاور واگن و انواع کامیون‌های سبک و سنگین بود که به مسلسل‌های سنگین، توپ‌های بدون عقب‌نشینی و توپ‌های ضدهوایی مجهز شده بودند.

### مناطق عملیاتی
برخلاف دیگر جناح‌های مسیحی، حزب تجدد لبنانی و نگهبانان سروها هرگونه کنش غیرقانونی مانند قاچاق مواد مخدر، اخاذی و غارت را مردود می‌دانستند و رهبرشان صقر هرگز درپی ایجاد قلمرو خودمختار شخصی نبود. با این حال، آنها در محله‌های مارونی بیروت شرقی، شهرستان المتن (لقلوق نزدیک عاقوره)، شهرستان البترون (تنورین)، شهرستان کسروان شرقی و منطقه جبل عامل (کفر فالوس، جزین، مرجعیون، قلعیه، عین ابل و رمیش) پایگاه‌هایی نگه می‌داشتند. در مه ۱۹۷۹ حتی با شبه‌نظامیان ببرهای حزب لیبرال ملی بر سر کنترل محله‌های فرن‌الشباک و عین‌الرمانه در بیروت و شهر عاقوره در شهرستان جبیل درگیر شدند.

## باورهای سیاسی
نگهبانان سروها بر چند باور بنیادین پای می‌فشردند:
* لبنان ملتی کهن با قومیتی یگانه است.
* لبنانیان امروزی از فنیقیان برآمده‌اند.
* فنیقیه خاستگاه نخستین تمدن غربی بوده‌است.

این باورها نگهبانان سروها را به این نتیجه رسانده بود که لبنانیان عرب نیستند. پیامد سیاسی این دیدگاه، خواست «عرب‌زدایی» از لبنان بود. پیروان این حزب میان عربی و «زبان لبنانی» تمایز قائل بودند و خواهان احیای صورتی از زبان بودند که فیلسوف لبنانی سعید عقل ابداع کرده بود. مواضع خصمانه حزب در برابر پان‌عربیسم دلیل اصلی ناتوانی آن در گسترش به بیرون از جامعه مارونی دانسته می‌شود.

خود صقر در بحران ۱۹۵۸ لبنان علیه نیروهای پان‌عرب جنگیده بود. در آن دوره کمیل شمعون لبنان را در پیمان بغداد به رهبری ایالات متحده شرکت داد، اما با مقاومت سخت بخش بزرگی از مردم لبنان روبه‌رو شد که سرانجام به شکست این اتحاد انجامید.

### همکاری با اسرائیل
پس از دخالت سنگین فلسطینیان در جنگ داخلی لبنان، نگهبانان سروها پیوندهایی با ارتش اسرائیل برقرار کردند و سلاح و پشتیبانی دریافت نمودند. برخی پیروان بر آن بودند که این همکاری از سر ناچاری بوده و توافق ایدئولوژیک با اسرائیلی‌ها نبوده‌است، اما برخی دیگر معتقد بودند که این همکاری بر پایه اشتراک منافع دو کشور شکل گرفته بود. دیگر شبه‌نظامیان هم‌سو مانند نیروهای تنظیمی کتائب و ببرهای حزب لیبرال ملی نیز به‌طور نیمه‌پنهان با اسرائیل همکاری می‌کردند. صقر بعدها این همکاری را چنین برجسته ساخت: «قدرت لبنان در قدرت اسرائیل است و ضعف لبنان در ضعف اسرائیل نهفته‌است».

این اتحاد با اسرائیل نقشی بنیادین در ممنوع شدن حزب و اخراج اعضایش داشت که بیشترشان به اسرائیل گریختند. صقر که اکنون در نیکوزیا قبرس زندگی می‌کند، پذیرفته‌است که اسرائیل حتی پیش از آغاز جنگ از این گروه پشتیبانی مالی می‌کرده‌است. او اکنون از سوی دولت لبنان خائن شناخته می‌شود، در کنار آنتوان لحد که تا زمان مرگش در ۲۰۱۵ در تل‌آویو زیر حفاظت موساد زندگی می‌کرد.

## رویکرد در برابر فلسطینیان و مسلمانان لبنانی
نگهبانان سروها به‌شدت ضدفلسطینی بودند و خواهان اخراج اجباری همه فلسطینیان و دیگر غیرلبنانیان (از جمله سوری‌ها) از لبنان بودند. صقر دیدگاه سازمان دربارهٔ فلسطینیان را در مصاحبه‌ای با روزنامه جروزالم پست در ۲۳ ژوئیه ۱۹۸۲ چنین خلاصه کرد:

با این حال، برخلاف بسیاری از شبه‌نظامیان فرقه‌ای دیگر (مانند کتائب) و برخلاف رویکرد خشن خود نسبت به فلسطینیان، نگهبانان سروها تلاش می‌کردند از تصویر یک جنگ دینی پرهیز کنند. حزب هرچند در اساس شبه‌نظامی مسیحی بود و در جنگ با بیشتر شبه‌نظامیان مسلمان درگیر بود، رسماً بر هویت سکولار و ملی‌گرایانه‌ای تأکید می‌ورزید که هم مسلمانان و هم مسیحیان بتوانند در آن سهیم باشند.

## جبهه نگهبانان سروها
**جبهه نگهبانان سروها** () که گاه با سرنام عربی «جها» شناخته می‌شد، گروه کوچکی از راست مسیحی بود که در سال ۱۹۷۴ پدیدار شد. این گروه ظاهراً انشعابی از نگهبانان سروها بود و دیدگاه‌های مشابهی داشت که پیش از جنگ با شعارنویسی‌های ضدفلسطینی با امضای «جها» بر دیوارهای ساختمان‌های بیروت شرقی بیان می‌شد. این سازمان کوچک و ناشناخته نزدیک به ۱۰۰ عضو داشت و عمدتاً در بخش شرقی پایتخت در فاز نخست جنگ داخلی (۱۹۷۵–۱۹۷۷) فعال بود و پس از آن خبری از آن نشد. گمان می‌رود که در سال ۱۹۷۷ در نگهبانان سروها یا نیروهای لبنانی ادغام شده باشد.

## پایان شبه‌نظامیان
در سال ۱۹۸۹ نگهبانان سروها بار دیگر در کنار ارتش لبنان و در پشتیبانی از دولت نظامی موقت ژنرال میشل عون علیه سوری‌ها جنگیدند. در بیانیه‌ای در سال ۱۹۹۰ نگهبانان سروها اشغال کویت توسط صدام حسین را بهانه‌ای برای اعلام این جمله قرار دادند: «عربیت دروغ بی‌چون‌وچرای سده بیستم است.» آنان از مردم خواستند گرد رهبری ژنرال عون جمع شوند و خروج لبنان از اتحادیه عرب را درخواست کردند.

با پایان جنگ داخلی در اکتبر ۱۹۹۰، دگرگونی‌های سیاسی جنبش‌های راست‌گرا را تضعیف کرد. دولت بازسازمان‌یافته لبنان زیر فشار سوریه عون را از قدرت برکنار ساخت و از آن سال تا خروج در ۲۰۰۵، سوریه لبنان را اشغال نمود.

نیروهای لبنانی به فرماندهی سمیر جعجع اتین صقر را دستگیر کردند زیرا از عون پشتیبانی کرده بود. در این رویداد صقر آسیب دید و ناگزیر به جزین پناه برد و سرانجام پس از خروج اسرائیل از لبنان در سال ۲۰۰۰ لبنان را ترک کرد و به اروپا رفت. بر اساس منابع فرانسوی، صقر از سوی دادگاه لبنان غیابی به مرگ محکوم شد. چندین عضو دیگر نگهبانان سروها به اتهام جنایت‌های جنگی تحت تعقیب دولت لبنان قرار دارند.

از پایان جنگ داخلی در ۱۹۹۰ تا خروج اسرائیل در ۲۰۰۰، نگهبانان سروها بخشی از ارتش جنوب لبنان بودند. پس از آن تاریخ عملیات نظامی‌شان پایان یافت و تنها به‌صورت سیاسی فعالیت می‌کنند. این حزب همسو با ائتلاف ۱۴ مارس، از قیام سوریه (جنگ داخلی سوریه) پشتیبانی کرده‌است.

## جنبش ملی‌گرایی لبنانی
امروزه نگهبانان سروها بازسازمان‌یافته یک حزب سیاسی قانونی و فعال است. اخیراً عنوان **جنبش ملی‌گرایی لبنانی** () به نام آن افزوده شده و اکنون با نام کامل «حزب حراس الأرز – حرکة القومیة اللبنانیة» شناخته می‌شود. بنا بر منابع فرانسوی، کادرهای حزب از سال ۲۰۰۵ از ژنرال میشل عون پشتیبانی کردند اما بعدها نسبت به روابط عون با حزب‌الله موضعی شکاکانه اتخاذ نمودند.

## ارزیابی نظامی
بنا بر گفته حایم عارِو، ناظر نظامی اسرائیلی، سربازان نگهبانان سروها بهترین و باتجربه‌ترین جنگجویان در میان شبه‌نظامیان تشکیل‌دهنده جبهه لبنانی بودند. او پیوندی مستقیم میان ایدئولوژی میهن‌پرستانه نگهبانان و توان رزمی برتر جنگجویانشان برقرار کرده و اظهار داشته که هرچند نگهبانان از حزب‌های کوچک‌تر جنگ داخلی بودند، مردان و زنان آرمان‌گرایشان سربازانی از بهترین نوع بودند. بعدها در جنوب لبنان نیز جنگجویان نگهبانان به انگیزه فوق‌العاده و سرسختی در نبرد شهرت داشتند.

## جستارهای وابسته
* جنگ داخلی لبنان
* ارتش جنوب لبنان
* حزب کتائب
* سمیر جعجع
* میشل عون
* فنیقی‌گرایی
* سعید عقل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی نگهبانان سروها

رده:درگیری اسرائیل و لبنان
رده:جبهه لبنان
رده:دسته‌بندی‌ها در جنگ داخلی لبنان
رده:فنیقی‌گرایی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۷۵ (میلادی) در لبنان
رده:حزب‌های ملی‌گرای لبنان
رده:ستیز با ملی‌گرایی عربی
رده:حزب‌های سیاسی مسیحی در لبنان