گراکی‌پدیا

**گراکی‌پدیا**  یک دانشنامهٔ برخط مبتنی بر هوش مصنوعی است که توسط اکس‌ای‌آی، شرکت هوش مصنوعی تأسیس‌شده توسط ایلان ماسک، توسعه یافته است. این پروژه در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵ راه‌اندازی شد و ماسک از آن به‌عنوان جایگزینی برای ویکی‌پدیا یاد کرد که هدفش «پاک‌سازی تبلیغات» از محتوای آن است.

تا ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵، این تارنما شامل بیش از ۹۰۰٬۰۰۰ مقالهٔ تولیدشده توسط هوش مصنوعی است. نوشته‌ها توسط مدل زبانی گراک ایجاد و ویرایش می‌شوند.بسیاری از مقالات از ویکی‌پدیا گرفته شده‌اند و برخی از آن‌ها تقریباً به‌صورت واژه‌به‌واژه از آن کپی شده‌اند. در مقالات، یاد شده است که محتوایشان توسط مدل گراک بررسی و راستی‌آزمایی شده‌اند. همچنین بخشی از محتوا با دیدگاه‌های شخصی ایلان ماسک در موضوعاتی مانند تغییر جنسیت و مدیرعامل پیشین توییتر، پاراگ آگراوال، همسو دانسته شده است.

## ریشهٔ نام
نام پیشنهادی این پروژه از واژهٔ «Grok» گرفته شده است که به‌معنای «درک عمیق» است، یا از فعل خیالی «grokar» که در زبان ساختگی مریخی به‌صورت تحت‌اللفظی «نوشیدن» و به‌صورت استعاری «عمیقاً درک کردن»، «دوست داشتن»، «یکی شدن با»، یا «ارتباط برقرار کردن» معنا می‌دهد. این واژه به‌سرعت در میان دوست‌داران داستان‌های علمی–تخیلی، هیپی‌ها و هکرهای رایانه‌ای رایج شد و سپس در واژه‌نامهٔ آکسفورد و دیگر منابع معتبر وارد شد. زبان خیالی مریخی برای رمان علمی–تخیلی *بیگانه‌ای در سرزمین غریب* اثر رابرت هاین‌لاین، منتشرشده در سال ۱۹۶۱، ساخته شده‌بود.

## تاریخچه
### معرفی
در سپتامبر ۲۰۲۵، ایلان ماسک اعلام کرد که شرکت ایکس‌اِی‌آی در حال ساخت یک دانشنامهٔ آنلاین تولیدشده توسط هوش مصنوعی با نام «گراکی‌پدیا» است؛ پروژه‌ای که در میانهٔ انتقادهای او از آنچه «سوگیری‌های ویکی‌پدیا» می‌نامید، مطرح شد. این طرح در کنفرانس پادکست «آل-این» در همان ماه توسط دیوید او. ساکس پیشنهاد و نام‌گذاری شد. به‌گفتهٔ ماسک، گراکی‌پدیا قرار بود پایگاه دانشی مبتنی بر هوش مصنوعی باشد که با رفع سوگیری‌ها، خطاها و گرایش‌های ایدئولوژیک، با ویکی‌پدیا رقابت کند. وبگاه گیزمودو این طرح را با پروژهٔ *[[کانسروپدیا]]* در سال ۲۰۰۶ مقایسه کرد.

در ۶ اکتبر ۲۰۲۵، ماسک اعلام کرد نسخهٔ آزمایشی اولیهٔ گراکی‌پدیا تا پایان همان ماه منتشر خواهد شد. با این حال، پروژه در اکتبر برای مدتی کوتاه به‌منظور رفع مشکلات کیفی محتوا به تعویق افتاد.

### راه‌اندازی
گراکی‌پدیا در ۲۷ اکتبر، از طریق تارنمای  راه‌اندازی شد و در زمان آغاز به کار کمتر از ۹۰۰٬۰۰۰ دارد؛ در حالی که ویکی‌پدیا نزدیک به ۸ میلیون مقاله دارد. برخی از مقالات تقریباً با نسخه‌های ویکی‌پدیای خود یکسان‌اند، اما قالب ارجاع‌ها در گراکی‌پدیا متفاوت است. تارنما، نسخهٔ منتشرشده را به‌عنوان نسخهٔ اولیهٔ «۰٫۱» معرفی کرده است و اندکی پس از آغاز به کار، دچار اختلال کوتاه‌مدتی شد.

## بازخورد
بندانگشتی|نمایی از مقالهٔ گراکی‌پدیا دربارهٔ ایلان ماسک
گراکی‌پدیا بازخوردهای گوناگونی دریافت کرده است. برخی ناظران نسبت به بی‌طرفی آن ابراز تردید کرده‌اند، زیرا هوش مصنوعی می‌تواند بازتاب‌دهندهٔ سوگیری‌های سازندگانش باشد. منتقدان به مقالاتی اشاره کرده‌اند که دیدگاه‌های راست افراطی را ترویج می‌کنند یا با نظرات ایلان ماسک هم‌سو هستند. شبکهٔ ان‌بی‌سی نیوز گزارش داد که در مقالهٔ مربوط به ماسک در گراکی‌پدیا، اشاره‌ای به حرکت دستی که او در ژانویهٔ ۲۰۲۵ نشان داد و بسیاری آن را سلام نازی تعبیر کردند، نشده است؛ در حالی که در ویکی‌پدیا این موضوع ذکر شده است.

سخنگوی بنیاد ویکی‌مدیا در واکنش اظهار داشت که «حتی گراکی‌پدیا هم برای وجود خود به ویکی‌پدیا نیاز دارد» و ادعاهای مربوط به جانبداری ویکی‌پدیا را رد کرد. لری سنگر، از بنیان‌گذاران ویکی‌پدیا، اعلام کرد که از این پروژه حمایت می‌کند.

پس از راه‌اندازی عمومی گراکی‌پدیا، برخی رسانه‌ها آن را به انتشار اطلاعات نادرست و بحث‌برانگیز متهم کردند. وبگاه *[[وایرد]]* گزارش داد: «رقیب جدید ویکی‌پدیا که با هوش مصنوعی کار می‌کند، به‌اشتباه ادعا می‌کند که پورنوگرافی باعث تشدید همه‌گیری ایدز شده و شبکه‌های اجتماعی ممکن است در افزایش تعداد افراد تراجنسیتی نقش داشته باشند.»

## جستارهای وابسته
* اعتبار ویکی‌پدیا
* انتقادها به ویکی‌پدیا
* سوگیری الگوریتمی
* کانسروپدیا
* روویکی (انشعاب ویکی‌پدیا)

## منابع

* 

رده:ایلان ماسک
رده:دانشنامه‌ها
رده:دانشنامه‌های برخط
رده:متعلقات اینترنت بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:وبگاه‌های محافظه‌کار در ایالات متحده آمریکا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۲۵ (میلادی) در ایالات متحده آمریکا
رده:آلت-تک
رده:وبگاه‌های توطئه‌باور
رده:آثار کریتیوکامنز
رده:نقد ویکی‌پدیا
رده:انکار ایدز
رده:وبگاه‌های انکار هولوکاست
رده:انکار هولوکاست در ایالات متحده آمریکا
رده:شبه‌علم