ریچارداس گاولیس

**ریچارداس گاوِلیس** (؛ زادهٔ ۸ اکتبر ۱۹۵۰-درگذشتهٔ ۱۸ اوت ۲۰۰۲) نویسنده، نمایشنامه‌نویس، روزنامه‌نگار و فیزیک‌دان نظری اهل لیتوانی بود. او بیشتر برای رمان‌هایی مانند *ویلنیوس پوکر* و *خاطرات مردی جوان* شناخته شده است.

گاولیس در صومعه‌ای نزدیک به شهر قدیمی ویلنیوس در دههٔ ۱۹۵۰ بزرگ شد. پس از پایان دبیرستان در دروسکینینکای، او برای تحصیل فیزیک نظری به ویلنیوس برگشت و در سال ۱۹۷۳ فارغ‌التحصیل شد. او به عنوان یک فیزیکدان تازه و آینده‌دار، در مؤسسه فیزیک و ریاضیات آکادمی علوم لیتوانی مشغول به کار شد و پس از آن کار روزنامه‌نگاری را آغاز کرد. او کار خود را با مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه در سال ۱۹۷۶ آغاز کرد و به نوشتن داستان‌های کوتاه، درام و فیلمنامه ادامه داد. گاولیس مشهورترین اثر خود، *ویلنیوس پوکر* را در سال ۱۹۸۹ منتشر کرد. وی در سال ۲۰۰۲ درگذشت.

## زندگی‌نامه
### اوایل زندگی
چپ|بندانگشتی|150x150پیکسل|کلیسای کاتولیک یونانی تثلیث مقدس در ویلنیوس. گاولیس در حیاط آن بزرگ شد.
ریچارداس گاولیس در ۸ اکتبر ۱۹۵۰ در یک بیمارستان زایمان صلیب سرخ در ویلنیوس زاده شد. پدر او ریاضی‌دان ویتائوتاس گاولیس و مادرش فیزیک‌دان واندا گاولینه بود. پدربزرگ گاولیس کشاورزی وسواسی و دقیق بود که بلافاصله پس از به ارث بردن مزرعه‌اش آن را در رهن گذاشت و سپس در سال ۱۹۲۵ برای کار در یک معدن الماس به آفریقای جنوبی سفر کرد. در دوران اشغال شورویِ لیتوانی، او مالک مقدار زیادی زمین بود و با رشوه دادن به مقامات دولتی از تبعید به سیبری جان سالم به در برد. مادر گاولیس از سنین پایین، تحت تأثیر پدرش، به ادبیات علاقه‌مند بود. او آموزگار فیزیک خود را الگوی الهام‌بخش می‌دانست و در ویلنیوس فیزیک خواند و بعدها، مانند همسرش، به آموزگاری روی آورد.

گاولیس روبه‌روی حیاط صومعه تثلیث مقدس زندگی می‌کرد، نه‌چندان دور از دروازه سپیده‌دم در ویلنیوس. در آن زمان، این صومعه یک کارخانهٔ شراب‌سازی بود. مکان‌های کودکی معمولاً در رمان‌هایش به تصویر کشیده شده‌اند؛ برای نمونه صومعه در رمان *ویلنیوس پوکر* همان جاست. در سال ۱۹۶۱، هنگامی که یازده سالش بود، گاولیس و والدینش به دروسکینینکای نقل مکان کردند، هر دو والد گاولوئیس پیش‌تر در آنجا به‌عنوان آموزگار کار می‌کردند. او در دبیرستان دروسکینینکای تحصیل کرد. در ۵ سالگی، گاولیس خواندن به لیتوانیایی و روسی را آموخت. او به‌دلیل هوش بالا و گرایش به گفت‌وگو با افراد بزرگ‌تر به‌جای همسالانش متمایز بود. با اینکه آثار ادبی سالانهٔ مدرسه‌اش بالاترین نمره‌ها را می‌گرفتند، در هیچ مسابقهٔ ادبی شرکت نکرد. او به مدرسهٔ موسیقی می‌رفت، ورزش‌های زیادی انجام می‌داد، اما همواره علاقهٔ شدیدی به فیزیک داشت. او در سال ۱۹۶۸ فارغ‌التحصیل شد.

### تحصیل و حرفه در لیتوانی شوروی
راست|بندانگشتی|200x200پیکسل|گاولیس در آکادمی علوم لیتوانی در رشته فیزیک تحصیل کرد.
در سال ۱۹۶۹ به ویلنیوس بازگشت و تحصیل در رشته فیزیک را در دانشگاه ویلنیوس آغاز کرد. در سال ۱۹۷۳ با مدرک فیزیک نظری با درجهٔ عالی فارغ‌التحصیل شد و تا سال ۱۹۷۷ در مؤسسه فیزیک و ریاضیات آکادمی علوم لیتوانی مشغول به کار بود. در سال ۱۹۷۵ با فیزیکدان نیولی پائوکشتیته، ازدواج کرد. گاولیس به عنوان یک فیزیکدان، یکی از نویدبخش‌ترین نظریه‌پردازان جدید نسل خود محسوب می‌شد که به‌طور فعال در تحقیقات فروالکتریسیته و گذار فازها مشارکت داشت. در طول تقریباً پنج سال کارش، دو اثر علمی مهم منتشر کرد.

او نخستین اثر خود را در سال ۱۹۷۳ نوشت. نخستین اثر او، مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه به نام «*جشنی که هنوز آغاز نشده*» بود و در سال۱۹۷۶ در روزنامهٔ «*نموناس*» منتشر شد؛ او برای دزدی ادبی از گابریل گارسیا مارکز تحت انتقاد قرار گرفت. نزدیک سال ۱۹۸۰ او در کارولینشکس یک آپارتمان خریداری کرد و باقی زندگی خود را در آن گذراند. گاولوئیس از این مکان به‌عنوان جایی یاد می‌کرد که فاقد حس همسایگی و اجتماع است. چنین مضامینی بعدها در رمان «*خاطرات مردی جوان*» او نیز ظاهر شدند. در این دوره، او نخستین فیلمنامهٔ خود با عنوان «*۹ و ۹ را با هم تطبیق دهید*» (*Rungtynės nuo 9 iki 9*) (۱۹۸۰) را نوشت. سپس دو رمان دیگر با نام‌های «*مزاحمان*» (*Įsibrovėliai*) (۱۹۸۲) و «*مجازات‌شده*» (*Nubaustieji*) (۱۹۸۷) منتشر کرد و همچنین نمایشنامه‌ای دیگر با عنوان «*سه‌گانه*» (*Triumviratas*) (۱۹۸۶) نوشت. او از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۸۹ برای مدتی کوتاه در بخش تحریریهٔ مجلهٔ *[[پرگاله]]* فعالیت داشت.

گاولیس از همان اوایل سال ۱۹۸۰ مشغول نوشتن رمان «*پوکر ویلنیوس*» بود؛ این موضوع از نامه‌هایی که برای دوستش، لواس رابشتایناس، فرستاده بود، مشخص است. در اواخر سال ۱۹۸۸ یا اوایل ۱۹۸۹، گاولیس نسخهٔ خطی اثر را برای معاون ارشد سردبیر انتشارات واگا، الکساندراس کراسنوواس، ارسال کرد. در ابتدا قرار بود روند انتشار دو سال طول بکشد، اما کراسنوواس تلاش کرد فرایند انتشار را تسریع و در عین حال به‌گونه‌ای تغییر دهد که اثر به دست سانسورچیان سرسخت نرسد. گاولیس به‌شدت هرگونه ویرایش متن، حتی ویرایش‌های دستوری، را ممنوع کرده بود؛ هرچند بعدها وقتی با اشتباهات مواجه شد، پذیرفت که آن‌ها اصلاح شوند. این کتاب در نوامبر ۱۹۸۹، درست پس از فروپاشی دیوار برلین، منتشر شد و هم‌زمان با انتشار رمان مدرنیستی «لانهٔ مورچگان در پروس» اثر یوزاس آپوتیس بود. این رمان با شمارگان ۵۰٬۰۰۰ نسخه منتشر شد و گاولیس را به شهرت رساند؛ به‌طوری که مرتب به مصاحبه‌ها و برنامه‌های تلویزیونی دعوت می‌شد و موضوع بحث روزنامه‌ها قرار گرفت.

### دوران حرفه‌ای پس از استقلال و سال‌های بعد
در سال ۱۹۹۱، او «*خاطرات مردی جوان*» (Jauno zmogaus memuarai) را منتشر کرد. از سال ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۲ او به عنوان تحلیلگر اخبار برای روزنامهٔ *رسپوبلیکا* و هفته‌نامهٔ *ویداس* مشغول کار بود. در سال ۱۹۹۳، او دنباله‌ای برای *ویلنیوس پوکر* به نام *ویلنیوس جز* نوشت.

ریچارداس گاولیس در ۱۸ اوت ۲۰۰۲ در سن ۵۲ سالگی به دلیل نارسایی قلب درگذشت. والداس آدامکوس، مراتب تسلیت خود را ابراز کرد. او در گورستان آنتاکالنیس به خاک سپرده شد.

## اثر ادبی
### زمینه‌ها

ریچارداس گاولیس یکی از برجسته‌ترین نویسندگان مدرنیسم و پسامدرنیسم در ادبیات لیتوانی بود. او به عنوان نویسنده‌ای تحت سانسور شوروی، هرگز دست‌نوشته‌های خود را به دوستان یا همسرش نشان نداد و در نتیجهٔ سانسور و پارانویا از بی‌خوابی رنج می‌برد. نسخه خطی او از *ویلنیوس پوکر* در یک کیف قفل شده و با موفقیت از مقامات شوروی پنهان شد. آثار گاولیس به بررسی ماهیت و رابطه قدرت و شر می‌پردازند و با مضامین مرگ و شهوانی مشخص می‌شوند. او در رمان‌های کوتاه‌ترش انگیزه‌های رفتار انسان را در موقعیت‌هایی مانند بیماری، تبعید و قتل بررسی کرد. شخصیت‌های آثار گاولیس اغلب دچار پارانویا و اسکیزوفرنی هستند و اغلب رویاهای خیالی و کابوس می‌بینند. آثار او به عنوان «هدفی برای بازگرداندن بی‌رحمانه خوانندگان به واقعیت درونی منفور و انکار شده، که باید یک بار دیگر تجربه شود» و «ضد رمانتیک» توصیف شده‌اند، اگرچه طنز و کنایه بازیگوشانه نیز در آنها وجود دارد. آثار گاولیس به خاطر نثر جذاب و عمداً تحریک‌آمیزش شناخته شد، که «چیزی از منطق دانشمندانه را حفظ کرده بود». گاولیس به شدت تحت تأثیر جیمز جویس بود. آثار گاولیس به انگلیسی، لتونیایی، فرانسوی، لهستانی، فنلاندی، آلمانی، مقدونی و بلاروسی ترجمه شده‌اند.

#### ویلنیوس پوکر
*ویلنیوس پوکر* با نثری کاملاً نامتعارف برای ادبیات لیتوانی نوشته شده است؛ داستان از رویدادهای یک هفتهٔ واحد در ماه اکتبر تشکیل می‌شود که توسط چهار راوی متفاوت روایت می‌شود، که یکی از آن‌ها یک سگ است. گاولیس در دیگر آثارش نیز ویلنیوس را همچون شهری با هویتی مستقل، گویی شخصیتی جداگانه است، به تصویر می‌کشد و به آن هاله‌ای متافیزیکی و رازآلود می‌بخشد. برای نمونه، در «*کبوتر صلح*» (*Taikos balandis*)، که در سال‌های اولیه استقلال ناپایدار لیتوانی نوشته شده بود، گاولیس ویلنیوس را به عنوان عاقبت سبک زندگی شوروی و فساد در دولت نوپا به تصویر می‌کشد. گاولیس در *ویلنیوس پوکر* نیز شیوهٔ زندگی تیره‌وتار تحت نظام تمامیت‌خواه را به‌صورت طنزآمیز به نقد می‌کشد؛ جایی که قهرمانان رمان‌ها انحرافات جنسی، سادیسم، جنون، خشونت و دیگر ویژگی‌های منفی انسانی را زیر نقاب‌های اطاعت‌پذیری و ظاهرسازیِ آبرومندانه پنهان می‌کنند. بخش بزرگی از رمان توسط نیرویی به نام «آن‌ها» شخصیت‌بخشی شده، که گاولیس در مصاحبه‌ای روشن‌سازی کرد: «نیرویی میان مردمان که مسئول شکل‌گیری نظام‌های تمامیت‌خواه است. پیش از آغاز به نوشتن، من به این نتیجه رسیدم که این نظام بی‌معنی نمی‌تواند توسط خردمندان توضیح داده شود. به راستی، «*آن‌ها*» خود را به بهترین ساختمان ویلنیوس محدود می‌کنند و گاهی اوقات به زمان‌های تاریخی دوردست گسترش می‌دهند.»

## دیدگاه‌ها و شخصیت
گاولیس در آخرین مصاحبه ضبط‌شدهٔ خود توضیح داد که نوشتن رمان برای او مانند موسیقی جاز است، به این معنی که برایش غیرقابل پیش‌بینی است و طرح داستان اغلب در طول فرایند نوشتن تغییر می‌کند. در سال‌های آخر عمرش، گاولیس گوشه‌گیر بود و گهگاه بیشتر روز را در اینترنت سپری و در آن جستجو می‌کرد. گاولیس بلوز و ویسکی با کیفیت خوب را دوست داشت؛ به گفته همسرش، «او با شیاطین و مرگ پوکر بازی می‌کرد». گاولیس که از «نظریه ژنتیک جمعیت» حمایت می‌کرد و دیدگاه‌های طرفدار اروپا داشت. گاولیس فرهنگ را «شیوه مشترک زندگی انسان‌ها و از همه مهم‌تر، شیوه مشترک تفکر» می‌دانست و بر این باور بود که «فرهنگ تمدن معنوی است».

## منابع
### پانویس

### منابع کتاب‌شناسی
* *Bliuzas Ričardui Gaveliui: atsiminimai, užrašai paraštėse, laiškai, eseistika, kūrybos analizė. Vilnius: Tyto alba, 2007* 2007
* Benjaminas, Kondratas. *Ričardas Gavelis*. Vilnius, 20142014
* Gavelis, Ričardas. *Asmenybės 1990–2015 m. Lietuvos pasiekimai*. Kaunas: Leidybos Idėjų Centras, 2015 
* Ivanauskienė, Milda. *Ričardas Gavelis*. Vilnius, 2014
* Sprindytė, Jūratė. *Gavelis Ričardas*. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2010
* Žemgulytė, Paulina. *Premija Ričardui Gaveliui*. 2000

رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ویلنیوس
رده:درگذشتگان ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:رمان‌نویسان اهل لیتوانی
رده:زادگان ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:نویسندگان اهل لیتوانی
رده:نویسندگان اهل ویلنیوس