دیار

**دیار** یا **پرفکتور** (از واژهٔ لاتینی ) یک بخش‌بندی کشوری است که به‌طور سنتی از سوی یک پرفکت منصوب اداره می‌شود. این اصطلاح می‌تواند به یک واحد تقسیمات کشوری منطقه‌ای یا محلی در کشورهای گوناگون، یا زیربخشی در برخی ساختارهای کلیسایی بین‌المللی اشاره داشته باشد. در دوران باستان، دیار نام گونه‌ای از بخش‌های اداری روم باستان بود. در سدهٔ بیست‌ویکم میلادی، این اصطلاح برای نخستین سطح تقسیمات کشوری جمهوری آفریقای مرکزی، ژاپن و مراکش به کار می‌رود.

ریشهٔ این واژه به نظام اداری امپراتوری روم بازمی‌گردد و از آنجا به حقوق کلیسایی کاتولیک و سپس به نظام‌های اداری نوین کشورهای اروپایی و آسیایی راه یافته‌است. کاربرد امروزی دیار در کشورهای گوناگون تفاوت‌های چشمگیری دارد؛ از واحدهای خودگردان محلی در ژاپن و یونان گرفته تا نمایندگی دولت مرکزی در فرانسه و ایتالیا.

## پیشینه و دیارهای اصلی
### دوران باستان
واژهٔ پرفکتور (به فارسی دیار) در آغاز به چندین ساختار اداری متمایز در روم باستان اشاره داشت. در جمهوری روم و دوران آغازین امپراتوری، پرفکتورا () شهر یا جامعه‌ای بود که خودمختاری شهری کامل نداشت و از سوی یک پرفکت منصوب رومی اداره می‌شد. این دیارها پیش از گسترش تابعیت رومی در ایتالیا رایج بودند و معمولاً جایگاه حقوقی پایین‌تری نسبت به مونیکیپیوم () یا کلونیا داشتند.

سپس در دوران حکومت چهارسالاری، امپراتور دیوکلتیان امپراتوری روم را به چهار بخش اداری بزرگ بازسازمان‌دهی کرد که به «دیارهای پرایتوری» شناخته می‌شدند. این چهار دیار عبارت بودند از: دیار شرق، دیار ایلّیریا، دیار ایتالیا و دیار گال. هر یک از چندین دیوسز تشکیل شده بود و زیر نظر مقام ارشدی به نام فرماندار پرایتوری اداره می‌شد. این ساختار تا دوران امپراتوری بیزانس ادامه یافت و بر شکل‌های بعدی حکمرانی سرزمینی تأثیر گذاشت.

### کلیسایی
از آنجا که حقوق کلیسایی کاتولیک به شدت از حقوق رومی الهام گرفته‌است، کلیسای کاتولیک نیز چندین مقام زیر عنوان پرفکت دارد. این اصطلاح در مقام‌های دیگری نیز به کار می‌رود، مانند ریاست یک مجمع یا بخشی از کوریای رم. همچنین مناطق کلیسایی کوچک‌تر از یک اسقف‌نشین با عنوان «دیار رسولی» () شناخته می‌شوند که معمولاً در سرزمین‌های تبلیغی تأسیس می‌شوند.

## دیار در کشورهای گوناگون
### جمهوری آفریقای مرکزی

جمهوری آفریقای مرکزی به بیست دیار تقسیم شده‌است. این دیارها نخستین سطح تقسیمات کشوری این کشور را تشکیل می‌دهند.

### یونان

یونان از سال ۱۸۳۶ تا ۲۰۱۱ به واحدهایی به نام نوموی (، مفرد: ، نوموس) تقسیم شده بود که رایج‌ترین برابر انگلیسی آن‌ها «دیار» است. هر نوموس را فرمانداری (نومارخس) اداره می‌کرد که تا نزدیک به سال ۱۹۹۰ از سوی وزارتخانه منصوب می‌شد، اما سپس در فرایند تمرکززدایی با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شد.

طرح کالیکراتیس در سال ۲۰۱۰ که از اول ژانویهٔ ۲۰۱۱ اجرایی شد، دیارها را به‌عنوان واحدهای اداری مستقل برچید و آن‌ها را به واحدهای استانی در چارچوب سیزده ناحیهٔ اداری یونان دگرگون کرد.

### چین
#### مفهوم باستانی
در تاریخ چین پیش از دودمان تانگ، واژهٔ «دیار» برای ترجمهٔ شیان () به کار می‌رود. این واحد اداری در بافت معاصر «شهرستان» ترجمه می‌شود، زیرا شمار شیان‌ها در طول تاریخ افزایش و اندازهٔ آن‌ها کاهش یافته‌است.

در تاریخ چین از دوران دودمان تانگ به بعد، واژهٔ «دیار» برای ترجمهٔ جوو () یا فو () به کار می‌رود که واحدهای اداری باستانی دیگری بودند و هم‌ارز استان نوین شمرده می‌شوند.

#### مفهوم نوین
در چین امروزی، دیار (؛ پین‌یین: ) واحد اداری در دومین سطح سلسله‌مراتب اداری کشور است. در این سطح، افزون بر دیارها، دیارهای خودمختار، لیگ‌ها و شهرهای در سطح دیار نیز جای دارند. سطح دیار زیر سطح استانی قرار می‌گیرد و به نوبهٔ خود بر سطح شهرستانی نظارت دارد.

### ژاپن

ژاپن از نظر اداری به ۴۷ دیار (، تودوفوکن) تقسیم شده‌است که زیربخش‌های اصلی این کشور را تشکیل می‌دهند. این ۴۷ واحد دربرمی‌گیرند:
* ۴۳ کن () یا استان معمولی؛
* ۲ فو () یا استان شهری (اوساکا و کیوتو)؛
* ۱ دو () یا «مدار/سرزمین» (هوکایدو)؛
* ۱ تو () یا «کلان‌شهر» (توکیو).

هوکایدو بزرگ‌ترین استان ژاپن است و به همین دلیل تنها استانی است که به ۱۴ زیراستان تقسیم شده‌است.

### کره
تا سال ۱۸۹۴ میلادی، هیون (، ) پایین‌ترین سطح تقسیمات اداری در کره بود. دوهوبو (، ) واحد اداری بالاتری بود که به «دیار بزرگ» یا «دیار کلان‌شهری» ترجمه می‌شود. پایتخت، هانیانگ (سئول)، گاه به‌صورت «دیار هانسونگ» ترجمه شده‌است.

در سال ۱۸۹۵ واحدهای هیون و دوهوبو برچیده شدند. از ۱۹۱۰ تا ۱۹۴۹ اصطلاح پرفکتور برای ترجمهٔ بو (، ) به کار رفت. از سال ۱۹۴۹ به بعد نه هیون و نه بو به کار رفته‌اند و هیچ واحدی در نظام اداری کرهٔ جنوبی یا شمالی به‌عنوان پرفکتور ترجمه نمی‌شود.

### مغولستان
دیارهای مغولستان (آیماق) در دوران فرمانروایی سلسلهٔ چینگ پذیرفته شدند. امروزه این واحدها معمولاً «استان» ترجمه می‌شوند.

### فرانسه

در فرانسه، پرفکتور () شهر مرکزی هر دپارتمان است و به‌طور مجازی به دفتر و اقامتگاه پرفکت نیز اشاره دارد. از آنجا که فرانسه ۱۰۱ دپارتمان دارد، ۱۰۱ پرفکتور نیز وجود دارد. پرفکتور ناحیه‌ای () نیز شهر مرکزی هر یک از ناحیه‌های اداری فرانسه است.

### ایتالیا
در ایتالیا، پرفکتورا () دفتر نمایندهٔ دولت (پرفتّو) در هر یک از استان‌های ایتالیا است. وظایف این نهاد دربرمی‌گیرد مدیریت جامعهٔ محلی، امنیت عمومی، مهاجرت، امور اقتصادی و انتخابات محلی.

### مراکش
در مراکش، ۷۵ زیربخش اداری سطح دوم از ۱۳ پرفکتور و ۶۲ استان تشکیل شده‌اند که زیرمجموعهٔ ۱۲ منطقهٔ این کشور هستند. پرفکتورها معادل شهری استان‌ها هستند.

### سوئیس
در سوئیس، پرفکتور پیشینه‌ای بازمی‌گردد به دوران جمهوری هلوتی و الهام‌گرفته از الگوی فرانسوی بود. تا سال ۲۰۲۵، پنج کانتون همچنان دارای پرفکتور هستند، از جمله برن، فریبور، واله و وو. پرفکتور در سوئیس نمایندهٔ محلی دولت کانتونی است.

### برزیل
در برزیل، پرفکتورا ( یا  در پرتغالی) شاخهٔ اجرایی حکومت هر شهرداری (مونیسیپیو) است. این اصطلاح همچنین به دفتر شهردار (پرفیتو) اشاره دارد.

### ونزوئلا
در ونزوئلا، پرفکتور به‌طور سنتی به شهرداری و پرفکت معادل شهردار بود. پس از دگرگونی‌های اخیر، پرفکتورها و پرفکت‌ها نقشی همانند دبیر شهر دارند.

### کبک (کانادا)
در استان کبک کانادا، پرفکت () ریاست یک شهرستان منطقه‌ای را بر عهده دارد. شیوهٔ گزینش پرفکت متفاوت است: در برخی شهرستان‌ها، پرفکت از سوی شهرداران شهرهای درون شهرستان انتخاب می‌شود و در برخی دیگر با رأی مستقیم همهٔ رأی‌دهندگان در انتخابات شهرداری برگزیده می‌شود. پرفکت هماهنگ‌کنندهٔ برنامه‌ریزی منطقه‌ای، زیرساخت‌ها و خدمات مشترک شهرداری‌ها است و همچنین رابط میان شهرستان و دولت استانی به‌شمار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* پرفکت (بخشدار)
* استان‌های ژاپن
* استان‌های جمهوری آفریقای مرکزی
* دپارتمان‌های فرانسه
* زیر استان

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:انواع تقسیمات کشوری