توافقنامه لندن (۱۹۸۷)

**توافقنامه لندن** توافقنامه‌ای محرمانه میان حسین بن طلال پادشاه اردن و شیمون پرز وزیر امور خارجه اسرائیل بود که در ۱۱ آوریل ۱۹۸۷ در جریان نشستی سرّی در خانه لرد میشکون در لندن به امضا رسید. در این نشست نخست‌وزیر اردن زید الرفاعی و مدیرکل وزارت امور خارجه اسرائیل یوسی بیلین نیز حضور داشتند.

این توافقنامه چارچوبی برای برگزاری کنفرانس بین‌المللی صلح زیر نظر سازمان ملل متحد ترسیم می‌کرد که هدف آن یافتن راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای درگیری عرب‌ها و اسرائیل بر پایه قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت بود. بر پایه این توافقنامه، فلسطینیان در قالب هیئت اردنی نمایندگی می‌شدند و مشارکت سازمان آزادی‌بخش فلسطین عملاً منتفی بود. توافقنامه سرانجام به دلیل مخالفت اسحاق شامیر نخست‌وزیر اسرائیل ناکام ماند و پس از آغاز انتفاضه اول در دسامبر ۱۹۸۷، گزینه اردنی برای حل مسئله فلسطین عملاً منتفی شد.

## درونمایه توافقنامه
توافقنامه لندن چارچوبی برای کنفرانس بین‌المللی صلح با میزبانی سازمان ملل متحد پیش‌بینی می‌کرد که هدف آن «راه‌حل مسالمت‌آمیز درگیری عرب‌ها و اسرائیل بر پایه قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ و حل مسالمت‌آمیز مسئله فلسطین در تمام ابعاد آن» بود. توافقنامه همچنین تصریح می‌کرد که کنفرانس حق تحمیل راه‌حل به طرفین را نخواهد داشت.

بر پایه مفاد توافقنامه، فلسطینیان در قالب هیئت نمایندگی اردنی حضور می‌یافتند و شرط پذیرش قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ و نیز کناره‌گیری از خشونت و تروریسم، عملاً مشارکت سازمان آزادی‌بخش فلسطین را منتفی می‌ساخت. امضاکنندگان توافق کردند که طرح خود را به جرج پی. شولتس، وزیر امور خارجه ایالات متحده، ارائه دهند تا به‌عنوان ابتکاری آمریکایی پیگیری شود.

هدف اصلی توافقنامه پیشبرد «گزینه اردنی» بود، یعنی حل مسئله فلسطین از رهگذر بازگرداندن حاکمیت اردن بر تمام یا بخش عمده کرانه باختری و در کنار آن امضای پیمان صلح با اسرائیل.

## زمینه سیاسی
### دولت وحدت ملی اسرائیل
در سال ۱۹۸۴ پس از ناکامی هر دو حزب بزرگ اسرائیل در تشکیل ائتلاف پایدار پس از انتخابات ژوئیه آن سال، دولت وحدت ملی متشکل از حزب کارگر اسرائیل و لیکود تشکیل شد. بر پایه توافق ائتلافی، شیمون پرز رهبر حزب کارگر نخست دو سال تا ژوئیه ۱۹۸۶ نخست‌وزیر بود و اسحاق شامیر رهبر لیکود وزارت خارجه را بر عهده داشت، سپس دو نفر جای خود را با یکدیگر عوض کردند. بدین ترتیب در زمان امضای توافقنامه لندن، پرز وزیر خارجه و شامیر نخست‌وزیر بود.

### نگرانی از نفوذ سازمان آزادی‌بخش فلسطین
هر دو رهبر اسرائیلی از نفوذ فزاینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین بر ساکنان فلسطینی کرانه باختری و نوار غزه نگران بودند که همین امر انگیزه بررسی امکان بازگرداندن حاکمیت اردن بر کرانه باختری (آنچه رسانه‌های اسرائیلی «گزینه اردنی» می‌نامیدند) را فراهم آورد. با این حال شامیر از پیامدهای کنفرانس بین‌المللی بیمناک بود و از تصویب متن امضاشده توسط وزیر خارجه‌اش سر باز زد.

## ناکامی توافقنامه
پرز که از سوی حزب کارگر اسرائیل در دولت وحدت ملی وزارت خارجه را بر عهده داشت، با موافقت نخست‌وزیر اسحاق شامیر برای برگزاری دیدار (ولی نه الزاماً امضای توافقنامه) راهی لندن شد. شامیر با گزینه اردنی همدلی نداشت و بیم داشت که کنفرانس بین‌المللی راه‌حلی نامطلوب را بر اسرائیل تحمیل کند.

پرز پس از بازگشت به اسرائیل، شامیر را از مفاد توافقنامه آگاه ساخت اما به گفته خودش «از بیم درز اطلاعات» از دادن نسخه‌ای از متن به نخست‌وزیر خودداری کرد و به‌طور مستقل پیگیری آن را ادامه داد. شامیر مدعی شد که توافقنامه بدون اختیار قانونی و بدون تأیید دولت و صرفاً به صلاحدید شخصی وزیر خارجه امضا شده‌است.

### مخالفت کابینه اسرائیل
در حالی که پرز توافقنامه را پیش می‌برد و از آمریکایی‌ها می‌خواست آن را به‌عنوان ابتکار خود ارائه دهند، شامیر موشه آرنس را به ایالات متحده فرستاد تا به جرج پی. شولتس اعلام کند که اسرائیل هرگونه تلاش آمریکا برای برگزاری کنفرانس صلح را مداخله در امور داخلی خود تلقی می‌کند. دولت آمریکا ترجیح داد این ابتکار را پی نگیرد. توافقنامه در ماه مه ۱۹۸۷ در کابینه اسرائیل مطرح شد اما رد گردید.

وزیران لیکود با استدلال‌های زیر با توافقنامه مخالفت کردند: مشارکت اتحاد شوروی در کنفرانس بین‌المللی جبهه عربی را تقویت می‌کند؛ سازمان ملل متحد نهادی بی‌طرف نیست و آشکارا به سود حق تعیین سرنوشت فلسطینیان گرایش دارد؛ و چارچوب چندجانبه به شکل‌گیری جبهه فراگیر عربی و ضد اسرائیلی خواهد انجامید.

## پیامدها
حسین از ناتوانی پرز در اجرای توافقنامه سخت ناامید شد و از هرگونه ابتکار بیشتر برای حل درگیری عرب‌ها و اسرائیل کناره گرفت. در دسامبر ۱۹۸۷ — هشت ماه پس از ناکامی توافقنامه — انتفاضه نخست فلسطینیان در کرانه باختری و نوار غزه آغاز شد و گزینه اردنی عملاً بی‌معنا گردید. در ژوئیه ۱۹۸۸ حسین اعلام کرد که اردن از هرگونه ادعای حاکمیت بر کرانه باختری دست می‌شوید.

با وجود پیروزی لیکود در انتخابات ۱۹۸۸، شامیر دوباره دولت وحدت ملی با حزب کارگر تشکیل داد. سرانجام دولت جرج بوش فشار بر شامیر برای پذیرش کنفرانس بین‌المللی را افزایش داد و شامیر به برگزاری کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید در اکتبر ۱۹۹۱ تن داد، به این شرط که کنفرانس جنبه تشریفاتی داشته باشد و مذاکرات واقعی به‌صورت دوجانبه با هر کشور عربی جداگانه انجام شود. کنفرانس مادرید همان اصل بنیادین توافقنامه لندن را پذیرفت که بر پایه آن فلسطینیان در قالب هیئت مشترک اردنی-فلسطینی نمایندگی می‌شدند و اعضای سازمان آزادی‌بخش فلسطین در آن حضور نمی‌یافتند.

## جستارهای وابسته
* درگیری عرب‌ها و اسرائیل
* کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید
* پیمان صلح اسرائیل و اردن
* انتفاضه اول

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ترجمه عبری توافقنامه

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:روند صلح اسرائیل-اعراب
رده:اسرائیل در ۱۹۸۷ (میلادی)
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۸۷ (میلادی)
رده:روابط اردن و اسرائیل
رده:ملک حسین
رده:شیمون پرز