ابن ظفر صقلی

**ابن ظفر صقلی** ()، با نام کامل حجت‌الدین ابوعبدالله محمد بن ابی‌محمد بن محمد بن ظفر صقلی (زاده ۱۱۰۴ میلادی – درگذشته ۱۱۷۰ یا ۱۱۷۲ میلادی)، فیلسوف، همه‌چیزدان و سیاست‌مدار عرب سیسیلی در دوران نورمن‌ها بود. او در جهان غرب به عنوان «پیشگام عرب نیکولو ماکیاولی» شناخته شده‌است.

ابن ظفر در سیسیل زاده شد و احتمالاً ریشه‌های خانوادگی‌اش به مکه بازمی‌گشت. او پس از سال‌ها سفر و اقامت در مصر، تونس، سیسیل و حلب، سرانجام در شهر حامات در سوریه درگذشت. مهم‌ترین اثر او کتاب «سلوان المطاع فی عدوان الاتباع» است که از گونه ادبیات حکمت و آیینه‌های شاهان به‌شمار می‌رود و چهار سده پیش از رسالهٔ شهریار ماکیاولی نوشته شده‌است.

## زندگی‌نامه

گفته شده که ابن ظفر از نظر جسمانی ریزنقش و نحیف بود. نسبت او «الصقلی» نشان‌دهندهٔ زادگاهش در سیسیل است، اما لقب «المکّی» بیانگر آن است که ریشه‌های خانوادگی‌اش در مکه بوده و احتمالاً در آنجا پرورش یافته و آموزش دیده‌است. او را «سیّاح» لقب داده بودند و گاه‌شمار دقیق سفرهایش روشن نیست.

ابن ظفر احتمالاً جوانی‌اش را در مصر فاطمی و المهدیه در تونس گذراند، اما در سال ۱۱۴۸ میلادی پس از سقوط المهدیه به دست نورمن‌ها آنجا را ترک کرد. پس از اقامتی در سیسیل، نخست به مصر رفت و سپس در سال ۱۱۴۶ میلادی به حلب سفر کرد و در مدرسهٔ ابن ابی‌عصرون زیر حمایت صفی‌الدین به تدریس پرداخت. در سال ۱۱۵۴ میلادی به سیسیل بازگشت و تحت حمایت ابوالقاسم بن حمود بن الحجر، از اشراف عرب سیسیل، قرار گرفت.

به سبب ناآرامی‌های داخلی و شورش مسلمانان در سیسیل، ابن ظفر جزیره را برای همیشه ترک کرد و به حامات در سوریه پناه برد و در آنجا در فقر درگذشت. دربارهٔ سال درگذشت او اختلاف هست: برخی منابع ۱۱۷۰ و برخی ۱۱۷۲ میلادی را ذکر کرده‌اند.

جغرافی‌دان یاقوت حموی از او با عنوان «زبان‌شناسی فرهیخته» یاد کرده‌است. همچنین شمس‌الدین ذهبی و ابن خلکان دانش و اندیشهٔ او را ستوده‌اند.

## آثار ادبی
گفته شده که ابن ظفر ۳۲ کتاب نوشته‌است.

### سلوان المطاع فی عدوان الاتباع
کتاب «سلوان المطاع فی عدوان الاتباع» (، به معنای «تسلای فرمانروا در هنگام دشمنی پیروان») شاهکار ابن ظفر و مهم‌ترین اثر اوست. این کتاب در سدهٔ دوازدهم میلادی در سیسیل نوشته شد و گونه‌ای از ادبیات حکمت با سنتی دیرینه در فرهنگ عربی و ایرانی است که «آیینهٔ شاهان» (mirrors for princes) نامیده می‌شود؛ این آثار راهنماهایی برای شاهزادگان و خلیفگان بودند که دربارهٔ کاربرد درست قدرت، حکمرانی نیک و شیوهٔ بازرگانی و داد و ستد رهنمود می‌دادند.

ابن ظفر ویراست نخست سلوان را به پادشاهی ناشناخته تقدیم کرد که با شورش روبه‌رو بود — احتمالاً فرمانروای دمشق که از سوی نورالدین زنگی از قدرت رانده شده بود — و ویراست دوم را به حامی خود ابوالقاسم بن حمود بن الحجر پیشکش کرد.

هنگامی که نیکولو ماکیاولی، اندیشمند نامدار فلورانسی، چهار سده بعد رسالهٔ شهریار خود را به لورنتسو دِ مدیچی تقدیم کرد، ابن ظفر تقریباً در جهان غرب ناشناخته بود. او حتی پس از آنکه میکله آماری در سال ۱۸۵۱ میلادی ترجمهٔ ایتالیایی سلوان را منتشر کرد نیز کمابیش در گمنامی ماند. آماری در مقدمهٔ ترجمه‌اش شرح‌حال ابن ظفر و پیشینهٔ نسخهٔ خطی‌اش را آورده بود. در سال ۱۸۵۲ ریچارد بنتلی نیز نسخهٔ انگلیسی آن را منتشر کرد.

در آغاز سدهٔ بیستم، گایتانو موسکا، فیلسوف سیسیلی و دانشمند علوم سیاسی، دربارهٔ همانندی‌های چشمگیر میان رسالهٔ ابن ظفر و اثر ماکیاولی نوشت؛ با این حال نام ابن ظفر به‌ندرت به عنوان پیشگام شهریار یاد شده‌است.

### دیگر آثار
از دیگر نوشته‌های ابن ظفر، کتابی با عنوان «تراجم الأعلام» (زندگی‌نامهٔ مردان نامدار) است که به ایتالیایی، انگلیسی و ترکی ترجمه شده‌است.

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Machiavelli's Arab Precursor: Ibn Zafar al-Siqillī در وبگاه تیلور و فرانسیس
* Solwan, or Waters of Comfort by Ibn Zafer, Vol. 1 در آرشیو اینترنتی
* دانشنامهٔ نخست اسلام بریل (۱۹۱۳–۱۹۳۶)

رده:زادگان ۱۱۰۴ (میلادی)
رده:درگذشتگان دهه ۱۱۷۰ (میلادی)
رده:عرب‌های سده ۱۲ (میلادی)
رده:ادبیات حکمت
رده:اهالی سیراکوز
رده:نویسندگان عرب‌زبان
رده:زندگی‌نامه‌نویسان مرد
رده:فیلسوفان مسلمان
رده:دانشمندان علوم سیاسی اهل ایتالیا
رده:فلسفه سیاسی در اسلام در قرون وسطی