قالونیا

**قالونیا** (به عربی: ، همچنین **قالونیه**) روستایی فلسطینی بود که در ۶ کیلومتری غرب اورشلیم جای داشت. نام این روستا از واژه لاتین «کلونیا» به معنای مستعمره گرفته شده‌است. پیش از ویرانی روستا در سال ۱۹۴۸، به‌جز ۱۶۶ دونوم زمین عمومی، ۳٬۵۹۴ دونوم از زمین‌های قالونیا در مالکیت اعراب و ۱٬۰۸۴ دونوم در مالکیت یهودیان بود.

قالونیا بر دامنه کوهی رو به جنوب غربی بنا شده بود و وادی قالونیا از کناره شرقی آن می‌گذشت. این روستا بر سر شاهراه اورشلیم−یافا قرار داشت. شکل روستا مدور بود و خانه‌ها از سنگ ساخته شده بودند. مسجد روستا به نام شیخ احمد و مدرسه‌ای ابتدایی و چند مغازه در آن وجود داشت. شهرک منطقه مواسرت امروزه بر بخشی از زمین‌های قالونیا گسترش یافته‌است.

## موقعیت جغرافیایی
قالونیا بر دامنه‌ای کوهی در شمال غربی اورشلیم و در ارتفاع میانگین ۶۵۰ متری از سطح دریا واقع بود. وادی الصرار از شرق روستا می‌گذشت و به سمت جنوب به‌نام وادی عین‌کارم ادامه می‌یافت. مساحت کل زمین‌های آن ۴٬۸۴۴ دونوم بود که ۱٬۲۲۴ دونوم آبیاری‌شده یا باغ (شامل ۲۰۰ دونوم زیتون‌زار و بقیه درختان میوه و تاکستان) و ۹۵۵ دونوم زمین زراعی غلات و ۲۲۷ دونوم ساخته‌شده بود. زمین‌های روستا با اراضی دیر یاسین، بیت‌اکسا، لفتا، عین‌کارم، قسطل، بیت‌نقوبا و بیت سوریک هم‌مرز بود.

## پیشینه
### دوران باستان
قالونیا در جایگاهی واقع بود که شهر اسرائیلی و یهودی موتسا در آن قرار داشته‌است. کهن‌ترین یافته‌های باستان‌شناختی قالونیا به عصر مفرغ آغازین بازمی‌گردد و آثاری از عصر آهن دوم و دوره‌های هلنی−رومی، بیزانسی، اسلامی آغازین و صلیبی نیز در آن یافت شده‌است. بقایای کلیسایی بیزانسی نیز در این محل کشف شده‌است.

در سال ۲۰۱۲ باستان‌شناسان اسرائیلی معبد تل‌موتسا را کشف کردند؛ بنایی آیینی متعلق به دوره پادشاهی (عصر آهن IIA) که قدمت آن به نیمه نخست هزاره اول پیش از میلاد می‌رسد.

### دوره‌های رومی و بیزانسی
قالونیا نام «کلونیا آموسا» یا «کلونیا اِمائوس» را حفظ کرده‌است؛ مستعمره رومی که بر جایگاه روستای یهودی موتسا پس از ویرانی آن در نخستین جنگ یهود-روم بنا شد. پس از سال ۷۱ میلادی، امپراتور وسپاسیان ۸۰۰ سرباز رومی را در این شهر اسکان داد. این اقدام بخشی از سیاست پساجنگی مصادره زمین و اسکان کهنه‌سربازان بود که هدف آن پاداش‌دهی به سربازان و ایجاد جمعیتی وفادار در استان بود. مهاجران از سراسر امپراتوری روم آمده بودند و «دست‌کم بخشی از آنها احتمالاً خاستگاه غیرسامی داشتند».

واژه «کلونیا» در دوره بیزانسی به شکل یونانی «کولونیا» درآمد. وضعیت این محل در دوره آغازین اسلامی روشن نیست، اما نام آن در دوره جنگ‌های صلیبی به‌صورت «قالونی» یا «قالونیا» حفظ شد. مجیرالدین حنبلی گزارش داده که قالونیا در سال ۱۱۹۲ روستایی نزدیک اورشلیم بوده‌است.

#### پیوند با عمواس عهد جدید
پیشنهاد شده‌است که قالونیا همان عمواس یادشده در عهد جدید باشد. فاصله این محل از اورشلیم کمابیش با روایت انجیل لوقا (لوقا ۲۴:۱۳−۳۵) سازگار است. روستایی که وسپاسیان ۸۰۰ کهنه‌سرباز را در آن اسکان داد در آن زمان «اِمائوس» نامیده می‌شد. مستعمره نظامی جدید نام پیشین شهر را به فراموشی سپرد و در دوره بیزانسی نام اِمائوس دیگر در کاربرد نبود؛ از این رو مسیحیان بیزانسی سنت اِمائوس را به امائوس−نیکوپولیس نسبت دادند. کاوش‌های ۲۰۰۱−۲۰۰۳ به سرپرستی کارستن پتر تیده وی را به این نتیجه رساند که خربت‌میزا/تل‌موتسا تنها نامزد باورپذیر برای عمواس کتاب مقدس است.

### دوره عثمانی

بر پایه دفتر مالیاتی ۱۵۹۶، قالونیا روستایی در ناحیه اورشلیم در لوای اورشلیم در امپراتوری عثمانی بود و ۱۹ خانوار مسلمان با جمعیت تخمینی ۱۱۰ نفر داشت. روستاییان مالیات ثابت ۳۳٫۳ درصدی بر محصولاتی چون گندم، جو و زیتون و نیز بر بزها، کندوها و ملاس می‌پرداختند؛ جمعاً ۶٬۴۵۰ آقچه که همه درآمد آن به وقف اختصاص داشت.

در ۱۸۳۸، «کولونیه» به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در بخش بنی‌مالک در غرب اورشلیم ثبت شد.

در ۱۸۵۹ یهودیان بخشی از زمین‌های زراعی قالونیا را خریدند و روستای موتسا را بنا کردند که نخستین سکونتگاه یهودی بیرون از اورشلیم شمرده می‌شود.

در ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن جمعیت روستا را ۵۰۰ نفر برآورد کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت «کالونیه» را ۱۲۰ مرد در ۴۳ خانه ثبت کرده‌است. در ۱۸۷۱ کنیسه‌ای یهودی ساخته شد که اکنون ویرانه‌های آن باقی است.

در ۱۸۸۳ پیمایش فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین قالونیا را روستایی با اندازه متوسط بر دامنه تپه‌ای توصیف کرد که نزدیک به ۳۰۰ پا (حدود ۹۰ متر) بالاتر از دره قرار داشت. رهگذران از رستورانی «مدرن» در آن یاد کردند. ساکنان درختان پرتقال و لیموترش پیرامون چشمه‌ای در دره پرورش می‌دادند. در غرب رستوران ویرانه‌هایی احتمالاً بیزانسی وجود داشت.

در ۱۸۹۶ جمعیت «کالونیه» نزدیک به ۳۱۲ نفر برآورد شد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، قالونیه (قالونیا) جمعیتی برابر ۵۴۹ نفر داشت: ۴۵۶ مسلمان، ۸۸ یهودی و ۵ مسیحی ارتدوکس. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۶۳۲ نفر (۶۲۲ مسلمان و ۱۰ مسیحی) در ۱۵۶ خانه رسید.

در جریان شورش‌های ۱۹۲۹ فلسطین چند تن از ساکنان قالونیا به خانه خانواده ماکلف در موتسا حمله بردند و پدر، مادر، پسر و دو دختر خانواده و دو مهمانشان را کشتند. سه کودک از پنجره طبقه دوم گریختند و جان سالم به در بردند؛ یکی از آنها مردخای ماکلیف بود که بعدها رئیس ستاد ارتش اسرائیل شد. مهاجمان تنها افسر پلیس مسلح منطقه و چوپانی را که خانواده ماکلف استخدام کرده بودند دربرمی‌گرفتند. پس از این رویداد، یهودیان روستا را یک سال ترک کردند. موتسا در ۱۹۳۰ با نام «موتسا تحتیت» بازسازی شد و در ۱۹۳۳ «موتسا علیت» در نزدیکی آن بنا شد.

در آمار ۱۹۴۵، قالونیا ۹۰۰ مسلمان و ۱۰ مسیحی داشت و موتسا ۳۵۰ نفر جمعیت یهودی داشت.

### ۱۹۴۸ و پس از آن

قالونیا درست در شرق میدان نبرد قسطل و بخشی از محاصره عربی اورشلیم قرار داشت. قالونیا از اهداف اصلی عملیات نخشون بود. بنا بر گزارش بنی موریس، ساکنان در ۲ یا ۳ آوریل روستا را ترک کردند؛ اما بر پایه دانشنامه مسئله فلسطین، بیشتر مردم پس از کشتار دیر یاسین (۹ آوریل) گریختند و آخرین ساکنان پیش از تخریب روستا اخراج شدند.

در ۱۱ آوریل ۱۹۴۸ نیروهای هاگانا در چارچوب عملیات نخشون وارد روستا شدند و ۵۰ خانه را منفجر کردند — پس از آنکه «ساکنان تخلیه شده بودند». به گفته ایلان پاپه، قالونیا یکی از چهار روستایی بود که بلافاصله پس از کشتار دیر یاسین به‌دست یگان‌های هاگانا به‌طور سیستماتیک ویران شد؛ سه روستای دیگر بیت سوریک، بدو و ساریس بودند.

در ۱۹۵۶ شهرک مِواسرت یروشالایم بر زمین‌های روستا بنا شد و سپس با شهرک معوز صهیون (تأسیس ۱۹۵۱) ادغام شد و مجموعاً مواسرت صهیون را تشکیل دادند. در ۱۹۹۸ شمار آوارگان فلسطینی برآمده از قالونیا نزدیک به ۶٬۴۸۳ نفر برآورد شد.

### باستان‌شناسی
بر پایه بررسی باستان‌شناختی اداره آثار باستانی اسرائیل، کهن‌ترین یافته‌های محل به عصر مفرغ آغازین بازمی‌گردد. آثار دیگری از عصر آهن دوم و دوره‌های هلنی−رومی، بیزانسی، اسلامی آغازین و صلیبی کشف شده‌است. بقایای کلیسایی بیزانسی و نیز دو محل خرابه با پی ساختمان‌ها و غارهای مصنوعی کنده‌شده در صخره یافت شده‌اند.

## روستا در زمان حاضر
تنها چند خانه در بخش جنوب غربی محل نزدیک گورستان باقی مانده‌اند که دارای درها و پنجره‌های قوسی هستند. خانواده‌ای یهودی در یکی از آنها سکونت دارد. در سراسر محل خرده‌سنگ و بقایای سقف‌های سیمانی فروریخته و چارچوب‌های آهنی پنجره پراکنده‌است. تراس‌های کشاورزی روستا حفظ شده و درختان بادام، انجیر و زیتون در آنها و در دامنه‌های پایینی می‌رویند.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* قالونیا در Palestine Remembered
* قالونیا در ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:مناطق مسکونی خالی از سکنه در در آسیا