مهاجرت‌های اسلاوها به بالکان

**مهاجرت اسلاوها به منطقهٔ [[بالکان]]** به دورهٔ قرون وسطای آغازین بازمی‌گردد و عمدتاً در فاصلهٔ نیمهٔ نخست قرن ششم تا قرن هفتم میلادی رخ داد. این گسترش سریع جمعیتی اسلاوها به سادگی مهاجرت نبود، بلکه با تبادل جمعیتی، آمیختگی فرهنگی و دگرگونی زبان در منطقه همراه شد.

زمینهٔ اصلی این جابه‌جایی عظیم، کاهش چشمگیر جمعیت بومی جنوب شرقی اروپا به دلیل طاعون ژوستینین بود که از سال ۵۴۱ میلادی آغاز شد. دیگر عوامل سه‌گانه شامل عصر یخبندان کوچک باستان متأخر و مجموعه‌ای از جنگ‌های ویرانگر بین شاهنشاهی ساسانی، عشایر استپ و امپراتوری روم شرقی (بیزانس) بودند که دفاع مرزهای بیزانس را تضعیف کرد. پس از ورود آوارهای پانونیا در اواسط قرن ششم، اسلاوها که گاهی به تنهایی و گاهی تحت رهبری آوارها عمل می‌کردند، به نفوذ و تاخت و تازهای خود در قلمرو روم ادامه دادند.

پژوهش‌های ژنتیکیِ بزرگ مقیاس نشان می‌دهد که گسترش اسلاوها در سده‌های میانه نتیجهٔ یک جابه‌جایی واقعیِ جمعیت از اروپای شرقی بوده و امروز بخش بزرگی از مردم بالکان – حتی آنهایی که زبانشان اسلاوی نیست – نیاکان قابل توجهی از همان مهاجرت‌های اسلاوی دارند.

## استقرار و پیامدهای سیاسی
پس از شکست در محاصرهٔ قسطنطنیه در سال ۶۲۶ میلادی و شورش موفقیت‌آمیز علیه خاقانات آوار، اسلاوها در منطقهٔ وسیع جنوب شرقی اروپا باقی ماندند. آن‌ها در مناطق جنوبی رودخانه‌های ساوا و دانوب، از دریای آدریاتیک تا دریای اژه و دریای سیاه ساکن شدند.

امپراتوری بیزانس که بر اثر عوامل متعدد ضعیف و خسته شده و محدود به بخش‌های ساحلی بالکان شده بود، توان جنگ در دو جبهه و بازپس‌گیری قلمروهای از دست رفته را نداشت؛ بنابراین، با تأسیس «اسکلاونی» که جوامع و قلمروهای تحت تسلط اسلاوها بودند، مصالحه کرد و با آن‌ها علیه آوارها و بلغارها اتحاد تشکیل داد.

در نهایت، اسلاوهایی که در استان‌های پیشین روم مستقر شدند، به درجهٔ قابل توجهی از خودمختاری یا استقلال دست یافتند. این مهاجرت سرنوشت‌ساز نه تنها ترکیب جمعیتی و جغرافیای سیاسی بالکان را تغییر داد، بلکه به پایه‌گذاری هویت‌های قومی و زبانی امروز در این منطقه منجر شد.

## ژنتیک
بر اساس چندین بررسی ژنتیکی بزرگ (۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵)، مردمِ امروزِ کشورهای بالکان و اروپای شرقی – از جمله کروات‌ها، صرب‌ها، بلغارها، رومانیایی‌ها و دیگران – مقدار زیادی نیاکانِ مشترک دارند که به دورهٔ مهاجرت‌های اسلاوی و هون‌ها، حدود ۱۵۰۰ سال پیش، برمی‌گردد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که جمعیت نسبتاً کوچکی از اسلاوهای اولیه در سدهٔ ششم میلادی روی مناطق کم‌جمعیت گسترش یافت و در بسیاری از نقاط اروپا بخش بزرگی از جمعیت محلی را با خود آمیخته کرد. این الگو کاملاً با پراکندگی امروزِ زبان‌های اسلاوی هماهنگ است.

مطالعات IBD و پژوهش‌های اختلاط ژنتیکی نشان می‌دهند که میان اسلاوهای شرقی، غربی و جنوبی شباهت ژنتیکی زیادی وجود دارد، و بسیاری از مردمان غیراسلاوِ بالکان – مانند رومانیایی‌ها، مجارها و گاگائوزها – نیز مقدار قابل توجهی نیاکان اسلاوی دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اسلاوهای جنوبی از نظر ژنتیکی نسبتاً یکدست‌اند و بین ۵۵ تا ۷۰ درصد یک مؤلفهٔ ژنتیکی مشترک با اقوام اسلاو شرقی و مردم حوزهٔ بالتیک دارند.

مطالعات روی جمعیت‌های یونان نیز نشان می‌دهد که اثر ژنتیکی مهاجرت‌های اسلاوی در برخی نواحی یونان بین ۰ تا حدود ۱۴ درصد است.

پژوهش‌های کروموزوم Y (به‌ویژه هاپلوگروه‌های R1a و I2) حاکی از آن است که گسترش اسلاوها احتمالاً از مناطق اوکراین امروزی و جنوب‌شرقی لهستان آغاز شده است.

مطالعات جدید باستان‌ژنتیک (۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵) به‌روشنی نشان می‌دهند که موج بزرگ مهاجرت اسلاوها در اوایل قرون میانه تأثیر عمیقی بر ترکیب جمعیتی بالکان گذاشته است.
بر پایهٔ یکی از این پژوهش‌ها، سهم نیاکان اسلاوی در جمعیت‌های امروز چنین برآورد شده است:
* کروات‌ها: حدود ۶۶٪
* صرب‌ها: حدود ۵۸٪
* رومانیایی‌ها: حدود ۵۵٪
* بلغارها: حدود ۵۱٪
* آلبانیایی‌ها: حدود ۳۱٪
* یونانیان: بسته به منطقه، از ۳٪ تا حدود ۴۰٪

همین مطالعات نشان می‌دهند که هاپلوگروه‌های اسلاوی I2a-L621 و R1a-Z282 در دوران باستان در بالکان وجود نداشتند و از اوایل قرون میانه همراه با موج مهاجرت اسلاوی وارد منطقه شدند.

## جستارهای وابسته
* زمستان آتش‌فشانی ۵۳۶ میلادی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:امپراتوری روم شرقی در سده ۶ (میلادی)
رده:امپراتوری روم شرقی در سده ۷ (میلادی)
رده:تاریخ اسلاوهای جنوبی
رده:تاریخ بالکان
رده:تجاوزها به یونان
رده:جنگ‌های امپراتوری بیزانس
رده:درگیری‌های سده ۶ (میلادی)
رده:درگیری‌های سده ۷ (میلادی)