پارویر اسکایوردی

بندانگشتی| تصویری خیالی از پادشاه پارویر پسر اسکایوردی در قرن نوزدهم میلادی
**پارویر اسکایوردی** که نام او به صورت **پارویر** یا **پارویر پسر اسکایوردی** هم ثبت شده است، پادشاه ارمنی بود که در تاریخ مکتوب مووسی خورناتسی نام او در خلال وقایع قرن هفتم پیش از میلاد ذکر شده است. خورناتسی او را از نوادگان هایک بزرگ معرفی کرده است و گزارش می‌دهد که او به پادشاه ماد «وارباکس» کمک کرد تا پادشاه آشوریان، «سارداناپالوس»، را شکست دهد و در عوض حکومت بر سرزمین ارمنستان را تحت امر او بر عهده گرفت و بدین ترتیب، «نخستین کسی بود که در ارمنستان سلطنت کرد». نظریه‌های متفاوتی دربارهٔ هویت تاریخی احتمالی پارویر اسکایوردی وجود دارد که نام دوم او گاهی به معنای «پسر یک اسکیث یا سکایی» است یا به معنی «از تبار سکاییان» تفسیر می‌شود. بر اساس دیدگاه دیگری، او را می‌توان با پادشاه سکایی، بارتاتوآ، که در نیمه نخست قرن هفتم قبل از میلاد می‌زیست، انطباق داد. برخی دیگر از محققان بر این باورند که او فرمانروای آرمه شوپریا بود (که بر اساس نظریه‌های رایج، پیش‌زمینه ملت کنونی ارمنی بوده‌اند). طبق این نظریه، آرمه شوپریا در حدود سال ۶۱۲ قبل از میلاد با مادها علیه آشوری‌ها متحد شدند. برخی دیگر بر این باورند که او فرمانروای یک سرزمین سکایی در کنفدراسیون اتیونی بوده است، که باز هم در فرضیه‌ای حدس زده‌اند که نهاد سیاسی اولیه ارمنیان بوده است.

## نام
هراچیا آچاریان نام *پارویر* (*Paruyr* در تلفظ امروزی ارمنی) را از کلمه ارمنی  هم‌ریشه دانسته که معنای «دایره، مارپیچ» می‌دهد. آچاریان *اسکایوردی* را نام پدر پارویر می‌داند و به قول موسیس خورناتسی این کلمه را برساخته از واژه  می‌داند که معنای «غول» می‌داده و  را به چم «فرزند، پسر» معنا کرده است. گریگور قاپانتسیان واژه  را مرتبط با نام قومی ساکا یا اسکیث دانسته و بنابر این *اسکایوردی را* به معنای «پسر یک ساکا» یا به‌طور دقیق‌تر «از تبار ساکا» تفسیر می‌کند. به همین ترتیب، قاپانتسیان نام *پارویر* را همزاد *[[بارتاتوآ|پارتاتوآ]]* یا *پروتوتیس* دانست که نام پادشاه سکایی قرن هفتم پیش از میلاد بود و در منابعی نظیر هرودوت و اکدی شناخته شده است. گئورگ جاهوکیان در عوض *اسکایوردی* و *اسکای* را به هم متصل می‌کند و با نام قومی از قبیله تراکیا به نام *Skaioi* ربط می‌دهد که به گفته وی معنی آن در زبان پروتو هندواروپایی از ریشهٔ * ** آمده است و مفهوم «روشن» داشته. از نظر ترک دالالیان، این ریشه‌شناسی‌ها منطبق نیستند، زیرا تراکی‌ها اغلب با گروه‌های سکایی مخلوط می‌شدند. قبایل سکاها را به دلیل پوست روشن‌ترشان ممکن است با نام‌هایی به معنای «روشن» خوانده باشند. سورن یرمیان اشاره می‌کند که نام مذکور اشتقاق از واژهٔ سکایی *  است (که در آکدی *[[ایشپاکایا|اشپاکایا]]* تلفظ می‌شده و نام سلف پارتاتوآ است). ایگور میخایلوویچ دیاکونوف اشاره کرده است که ارتباط *پارویر* با *پارتاوا* یا *پروتوتیس* مشکلات خاصی را به همراه دارد: *پارویر* یک تلفظ ارمنی‌شده از واژهٔ پارتی اشکانی است که نمی‌توان آن را از همان اصل ایرانی باستانی *پارتاتوآ* یا *پارثاوا* مشتق کرد (* ). بنابراین، مشخص نیست که چگونه یک نام اشکانی با صدای مشابه اما متفاوت جایگزین اصل سکایی شده است، زیرا نام و یاد پارثاوا، پادشاه سکاها، نمی‌تواند از طریق اشکانیان به ارمنیان منتقل گردد. مارتین شوارتز هرگونه ارتباط بین *پارویر* و *پارتاتوآ* را رد می‌کند، در عوض اولی را از زبان ایرانی باستان اخذ می‌کند که با ریشهٔ *  بوده و در زبان پارتی میانه به شکل *  به معنای 'بلند' درآمده، بنابر این استنتاج، وی معنی نام *Paroyr Skayordi* را به صورت «بلند، پسر غول» تعبیر می‌کند.

## منابع
پارویر اسکایوردی ( «پارویر، پسر اسکایوردی») در تاریخ مووسی خورناتسی به عنوان یکی از نوادگان ریش‌سفید ارمنی، هایک، معرفی شده است که به پادشاه ماد «واربکس» کمک کرد تا پادشاه آشور «سارداناپالوس» (که یحتمل منطبق با همان آشوربانی‌پال در منابع کلاسیک است) را شکست دهد و در عوض تاج ارمنستان را از مادها دریافت کند. پارویر در ادامه «اولین کسی که در ارمنستان سلطنت کرد» نامیده می‌شود. به گفته برخی از نویسندگان، این واربکس را باید با هووخشتره پادشاه تاریخی مادها یکی دانست که با بابلی‌ها برای نابودی آشور در پایان قرن هفتم پیش از میلاد متحد شد. پسر و جانشین پارویر، هراچی نام داشت که خورناتسی او را معاصر نبوکدنصر دوم می‌خواند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* 
رده:شاهان ارمنستان