بحران داخلی ایران (۱۴۰۴–اکنون)

**بحران داخلی ۱۴۰۴ ایران** به بحران داخلی ایران در سال ۱۴۰۴ پس از جنگ ایران و اسرائیل اشاره دارد. این دوره با ناآرامی‌های داخلی، بی‌ثباتی سیاسی و رکود اقتصادی در داخل کشور مشخص می‌شود که دولت ایران با سرکوب‌های دولتی، دستگیری‌های گسترده و نظامی‌سازی در تلاش برای حفظ کنترل، به آن پاسخ داد.

در نتیجه جنگ ایران و اسرائیل، تنش داخلی در جمهوری اسلامی به چیزی تبدیل شد که شورای ملی مقاومت ایران آن را «بحران مشروعیت» می‌نامد. گزارش‌های مختلف، نقاط ضعف رژیم در امنیت و توانایی مدیریتی را برجسته کرده و نشان می‌دهد که این رژیم به جای ترویج وحدت یا آغاز اصلاحات، برای فرار از پاسخگویی، ترجیح داده است درگیر اختلافات داخلی شود. کارگ از عفو بین‌الملل اذعان می‌دارد که در پاسخ به انزوای فزاینده بین‌المللی، رژیم از طریق تشدید سرکوب و احتمالاً افزایش اعدام‌ها، کنترل داخلی را تشدید می‌کند. علاوه بر این، پیامدهای جنگ، اقتصاد ایران را که از قبل هم با مشکل مواجه بود، به وضعیتی بی‌ثبات‌تر و آسیب‌پذیرتر سوق داده است.

در اواخر سال ۱۴۰۴، خیزش در سراسر ایران رخ داد که ناشی از خشم عمومی از بحران اقتصادی رو به وخامت بود. این تظاهرات که در ابتدا توسط بازاریان و مغازه‌داران تهران رهبری می‌شد، به سرعت فراتر از خواسته‌های اقتصادی گسترش یافت و شعارهای ضد دولتی مانند «مرگ بر دیکتاتور» را نیز دربر گرفت.

## پیش‌زمینه

در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، جنگ ایران و اسرائیل زمانی آغاز شد که نیروهای اسرائیلی حملاتی را علیه سایت‌های نظامی، هسته‌ای و دولتی ایران، همراه با ترور رهبران سپاه پاسداران، آغاز کردند. ایران با حملات گسترده موشکی و پهپادی علیه اهداف اسرائیلی و متحدانش، از جمله حمله به پایگاه آمریکایی در قطر، تلافی کرد. این جنگ با آتش‌بس با میانجیگری آمریکا و قطر در ۲۴ ژوئن پایان یافت.

### بی‌ثباتی اقتصادی

در پی جنگ ایران و اسرائیل، اقتصاد داخلی ایران وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی و شکنندگی فزاینده شده است. این درگیری شوک ناگهانی به سیستمی وارد کرد که پیش از این به دلیل سال‌ها تحریم، سوءمدیریت و فروپاشی زیرساخت‌ها ضعیف شده بود. آوارگی نزدیک به هفت میلیون نفر از مراکز شهری در طول جنگ، تجارت، حمل و نقل و اقتصادهای محلی را مختل کرد. اگرچه بسیاری از ساکنان بازگشته‌اند، اما ریتم اقتصادی به‌طور کامل بهبود نیافته است و تداوم کسب‌وکار در بخش‌های کلیدی همچنان با مشکل مواجه است.

پس از جنگ، ایران با چالش دوگانهٔ بهبود فیزیکی و نهادی روبرو است. کمبود برق که پیش از درگیری نیز بحرانی بود، به‌طور قابل توجهی بدتر شده است. مناطق صنعتی اکنون خاموشی‌های برنامه‌ریزی نشده و طولانی‌مدت تا پنج ساعت در روز را تجربه می‌کنند که به شدت به تولید و زنجیره‌های تأمین آسیب می‌رساند. با توجه به مشکلات لجستیکی و کاهش دسترسی به سوخت، خدمات اساسی تحت فشار هستند و مشاغل کوچک با عدم قطعیت جدیدی روبرو هستند. اگر حملات اسرائیل به ظرفیت پالایش آسیب برساند یا کانال‌های توزیع نهاده‌های صنعتی را مختل کند، مسیر بهبود حتی دشوارتر خواهد بود.

چشم‌انداز اقتصادی پس از جنگ با واکنش سیاسی ایران به این حملات پیچیده‌تر هم شده است. اقدام دولت برای تعلیق همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نشان‌دهندهٔ موضعی تقابلی است که خطر تحریم‌های جدید اروپایی تحت سازوکارهای اجرایی توافق هسته‌ای را به همراه دارد. این امر بسیاری را در داخل ایران که از انزوای بیشتر و خفقان اقتصادی می‌ترسند، نگران کرده است. تحریم‌ها می‌توانند دسترسی به ارز خارجی را محدود کنند، واردات کالاهای اساسی را محدود کنند و قدرت خرید عمومی را بیشتر کاهش دهند، پیامدهایی که به‌طور نامتناسبی بر ایرانیان عادی که از قبل تحت فشار تورم و بیکاری هستند، تأثیر خواهد گذاشت.

## بحران داخلی ۱۴۰۴ ایران
در ۱۳ بهمن ۱۴۰۴ گزارش شد که بر اساس سندی محرمانه از معاونت راهبردی ریاست‌جمهوری، نظام تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی با اختلالی جدی روبه‌رو شده و مقام‌های عالی‌رتبه در «زندان ادراکی خودساخته» گرفتار شده‌اند؛ سندی که تنها چند هفته پس از جنگ ۱۲ روزه، صراحتاً از بحرانی بودن وضعیت کشور، قرار داشتن ۲۶ میلیون نفر زیر خط فقر، فرسایش شدید مشروعیت حاکمیت و خطر شکل‌گیری اعتراضات گسترده مردمی خبر می‌دهد. این گزارش محرمانه با عنوان «بسته راهبردی مدیریت بحران جهت تداوم خدمات به مردم و حفظ تاب‌آوری اجتماعی» در ۲۷ مرداد به وزرا ابلاغ شده و برخلاف روایت‌های رسمی، از فقر فراگیر، ارائه داده‌های اغراق‌شده به مقامات، تصمیم‌گیری مبتنی بر توهم، تأخیر و چندگانگی در فرماندهی، ناتوانی در اقناع افکار عمومی، غلبه نگاه امنیتی و حتی نیاز فوری به مذاکره مستقیم با آمریکا برای بقا پرده برمی‌دارد و در جمع‌بندی تأکید می‌کند کشور وارد «بحران‌های توأمان و مزمن» شده که صرفاً با ابزارهای امنیتی قابل مدیریت نیست.

## مخالفت‌های داخلی
### در جریان جنگ ژوئن ایران و اسرائیل
پس از اعتصابات اولیه در ۱۳ ژوئن، رضا پهلوی، رهبر مخالفان ایران، به ایرانیان گفت که زمان «سرنگونی جمهوری اسلامی از طریق اعتراضات خیابانی و اعتصابات سراسری» فرا رسیده است. او در مورد حکومت ایران ادعا کرد که «ممکن است سقوط کند. همان‌طور که به هموطنانم گفته‌ام: ایران مال شماست و باید آن را پس بگیرید. من با شما هستم. قوی بمانید و ما پیروز خواهیم شد… من به ارتش، پلیس و نیروهای امنیتی گفته‌ام: از رژیم جدا شوید. به سوگند هر سرباز شریفی احترام بگذارید. به مردم بپیوندید.»

بنا بر گزارش‌ها، در ۱۷ ژوئن، هکرها در حین پخش زنده، به شبکه تلویزیونی دولتی ایران حمله کردند و پیام‌ها و فیلم‌هایی از اعتراضات ضد رژیم را پخش کردند. این فیلم عمدتاً از اعتراضات گسترده «زنان، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ بود و شامل این پیام بود: «برخیز! این لحظه شماست. به خیابان‌ها بروید. آینده خود را به دست بگیرید.»

در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵، مریم رجوی، رئیس‌جمهور منتخب شورای ملی مقاومت ایران، در یک گردهمایی در برلین سخنرانی کرد: «نه به مماشات و نجات رژیم ملاها، و نه به جنگ. یک گزینه سوم وجود دارد: تغییر رژیم توسط مردم ایران و مقاومت ایران. تغییر دموکراتیک اراده مردم ایران و حکم تاریخ است.» اصل راهنمای او «نه به شاه و نه به ملاها» است.

در ۲۳ ژوئن، دو روز پس از حملات آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران، رضا پهلوی خود را «خادم مردم» نامید و یک کنفرانس مطبوعاتی دو زبانه برگزار کرد که در آن جزئیات طرحی برای گذار دموکراتیک ارائه شد. او اعلام کرد که در حال تشکیل اجلاسی از رهبران اجتماعی، سیاسی و تجاری با دیدگاه‌های ایدئولوژیک متنوع است که می‌توانند بر سر سه اصل توافق کنند: ۱) تضمین تمامیت ارضی ایران، ۲) فرصت‌های برابر برای همه، ۳) جدایی دین از دولت. او از علی خامنه‌ای خواست با وعده محاکمه‌ای عادلانه از قدرت کناره‌گیری کند و همچنین از اعضای دستگاه امنیتی ایران خواست تا رژیم را رها کرده و به مردم بپیوندند.

### پس از آتش‌بس
پس از پایان درگیری، تقاضاهای داخلی برای تغییرات اقتصادی و سیاسی رو به افزایش بود. این تلاش اصلاح‌طلبانه در بحبوحه بحران داخلی رو به وخامت در ایران صورت می‌گیرد که با سرخوردگی عمومی، سال‌ها تحریم، سوءمدیریت و انزوا که اقتصاد را تحت فشار قرار داده و فساد گسترده و عدم پاسخگویی، اعتماد به نظام حاکم را از بین برده است، مشخص می‌شود. اصلاح‌طلبان این برهه را حیاتی می‌دانند: یا جمهوری اسلامی از نظر سیاسی و اقتصادی گشایش می‌یابد، یا با خطر بی‌ثباتی و فروپاشی بیشتر مواجه می‌شود. جنگ اخیر با اسرائیل، آسیب‌پذیری امنیتی و انزوای دیپلماتیک ایران را آشکار کرد.

در تاریخ ۲ ژوئیه، حسن روحانی، رئیس‌جمهور سابق، علناً این بحران، از جمله آتش‌بس ۲۴ ژوئن، را فرصتی بی‌نظیر برای «بازسازی پایه‌های حکومت» توصیف کرد. روحانی تأکید کرد که امنیت ملی نه تنها به بازدارندگی نظامی، بلکه به «اقتصاد مقاومتی، دیپلماسی خردمندانه و اعتماد متقابل بین دولت و جامعه» نیز نیاز دارد.

در ۱۱ ژوئیه، میرحسین موسوی، رهبر اصلاح‌طلب و رهبر جنبش سبز ایران در سال ۲۰۰۹، درخواست خود برای برگزاری همه‌پرسی برای تشکیل مجلس مؤسسان را تکرار کرد و آن را تنها راه «نجات» ایران دانست. او تأکید کرد که جنگ از اشتباهات سیاسی بزرگ ناشی شده است و هشدار داد که وحدت عمومی نباید با تأیید رژیم موجود اشتباه گرفته شود.

حدود ۲۰۰ اقتصاددان و مقام سابق علناً خواستار «تغییر در الگوی حکومت داری» شده‌اند و بر دیپلماسی با ایالات متحده و اروپا، تجدید ساختار مالی و اقدامات قوی‌تر ضد فساد تأکید کرده‌اند. با این حال، ساختار قدرت محافظه‌کار، به‌ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، هیچ نشانه‌ای از کوتاه آمدن نشان نمی‌دهد و چهره‌های کلیدی اصلاح‌طلب همچنان با سرکوب، از جمله احکام زندان طولانی مدت برای مخالفان سیاسی، مواجه هستند. فعالان و معترضان ادعا می‌کنند که در اثر جنگ ساکت، ترسیده و سردرگم مانده‌اند و خشم خود را نسبت به ایران و اسرائیل ابراز می‌کنند. یک نظر قابل توجه که توسط یورونیوز گزارش شده است، نقل می‌کند: «پس از پایان حملات، ما صدای خود را بلند خواهیم کرد، زیرا این رژیم مسئول جنگ است.»

### نقش رهبری اسرائیل
در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، روزی که جنگ ایران و اسرائیل آغاز شد، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، مستقیماً با مردم ایران صحبت کرد: «زمان آن فرا رسیده است که شما با ایستادگی برای آزادی خود از یک رژیم شیطانی و سرکوبگر، گرد پرچم و میراث تاریخی خود متحد شوید» و اینکه «این فرصتی برای شماست تا برخیزید و بگذارید صدایتان شنیده شود». او ادامه داد که «جنگ اسرائیل با شما نیست»، بلکه «جنگ ما با دشمن مشترکمان است، یک رژیم قاتل که هم شما را سرکوب می‌کند و هم شما را فقیر می‌کند»، که اشاره او به دولت ایران است. او سپس شعار اپوزیسیون ایران «زن، زندگی، آزادی» را به انگلیسی و فارسی تکرار کرد و خطاب به «مردم شجاع ایران» اعلام کرد که «نور شما تاریکی را شکست خواهد داد. من با شما هستم، مردم اسرائیل با شما هستند.» نتانیاهو بعداً در مصاحبه‌ای با پوریا زراعتی، مجری ایران اینترنشنال، اظهار داشت که «نوری روشن شده است - آن را به آزادی برسانید» و «این زمان … زمان آزادی شما نزدیک است - اکنون در حال وقوع است».

سخنگوی فارسی‌زبان نیروهای دفاعی اسرائیل گزارش داد که پیام‌های زیادی از اعضای نهادهای امنیتی ایران دریافت کرده است که به دنبال جلوگیری از ابتلای ایران به سرنوشتی مشابه لبنان و غزه یا تغییر وضعیت شخصی خود هستند. سخنگوی ارتش اسرائیل آنها را به موساد ارجاع داد و با افزودن لینکی به وب‌سایت موساد، به کسانی که مایل به تماس هستند، دستور داد که فقط از یک فیلترشکن خارجی استفاده کنند. در همان روز، ارتش اسرائیل اعلام کرد که چندین هدف نظامی در ایران را مورد حمله قرار داده است. این مراکز شامل قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، لشکر سید الشهدا، قرارگاه واحد امنیت اطلاعات نیروهای امنیت داخلی ایران، قرارگاه بسیج، سایت‌های تولید و ذخیره‌سازی موشک و رادارها می‌شوند. به گفته یک مقام اسرائیلی، صدها نفر از جنگجویان سپاه پاسداران در این حملات کشته شدند. حملات دیگری نیز به ورودی زندان اوین و ساعت شمارش معکوس میدان فلسطین که شمارش معکوس رژیم برای نابودی اسرائیل و آزادی فلسطین از یهودیان را نشان می‌داد، صورت گرفت.

### اعتراضات دی ۱۴۰۴

در اواخر سال ۲۰۲۵، خیزش در سراسر ایران آغاز شد که ناشی از خشم عمومی از بحران اقتصادی رو به وخامت بود. این تظاهرات که در ابتدا توسط بازاریان و مغازه‌داران تهران رهبری می‌شد، به سرعت به دانشگاه‌ها و شهرهای بزرگی مانند اصفهان، شیراز و مشهد گسترش یافت و به بزرگ‌ترین ناآرامی از زمان اعتراضات مهسا امینی در سال ۲۰۲۲ تبدیل شد. با گذشت زمان، این جنبش فراتر از خواسته‌های اقتصادی گسترش یافت و شامل درخواست آزادی و سرنگونی رژیم شد. معترضان شعارهای ضد دولتی مانند «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند. در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه و در پی انتشار نخستین فراخوان رضا پهلوی، اعتراضات با حضور میلیونی معترضان در بیش از ۴۰۰ شهر ایران همراه شد و تبدیل به بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین اعتراضات ضد حکومتی پس از انقلاب ۱۳۵۷ شد.

حکومت به اعتراضات با سرکوبی شدید پاسخ داد که شامل قطع اینترنت، بازداشت‌های گسترده و تیراندازی مستقیم بود و به کشته و زخمی شدن معترضان انجامید. در ۱۹ دی ۱۴۰۴ (۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶)، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، دستور سرکوب اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» را صادر کرد. به‌دنبال این دستور، نیروهای امنیتی با استفاده گسترده از سلاح گرم علیه معترضان وارد عمل شدند؛ امری که بنا بر گزارش رسانه‌های بین‌المللی به افزایش چشمگیر شمار کشته‌شدگان انجامید. تا تاریخ ۵ بهمن ۱۴۰۴، برآوردها از شمار جان‌باختگان بسیار متفاوت بوده و ارقامی در حدود ۳۰٬۰۰۰ نفر تا بیش از ۴۰٬۰۰۰ نفر را دربر گرفته است.

### فرار و جدایی نیروهای امنیتی

گزارش‌ها حاکی است که هزاران نفر از نیروهای نظامی ایران علاقه خود را به جدایی از حکومت ابراز کرده بودند، ده‌ها نفر از نیروهای امنیتی در جریان خیزش ۱۴۰۴ ایران از تیراندازی به غیرنظامیان خودداری کردند و چندین دیپلمات نیز از کشورهای اروپایی درخواست پناهندگی کردند. گزارش‌هایی دربارهٔ جدایی از نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی پیش از جنگ ایران ۱۴۰۴ منتشر شد. در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۵ گزارش شد که بیش از ۲۰ هزار نفر از اعضای نیروهای نظامی ایران در یک پلتفرم ثبت‌نام دیجیتال مرتبط با دفتر رضا پهلوی علاقه خود را برای جدایی از حکومت جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند. در جریان خیزش ۱۴۰۴، گزارش شد که جمهوری اسلامی «ده‌ها» نفر از اعضای نیروهای امنیتی ایران را که از تیراندازی به معترضان خودداری کرده بودند بازداشت کرده است و وزارت امور خارجه ایالات متحده اعلام کرد که یکی از آن‌ها به اعدام محکوم شده است. سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز اذعان کرد که در حال «رسیدگی به موارد احتمالی ترک خدمت» است. همچنین گزارش شد که شماری از دیپلمات‌های ایرانی به دلیل ناآرامی‌ها از کشورهای اروپایی درخواست پناهندگی کرده‌اند.

در جریان جنگ ۱۴۰۴ ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بارها از اعضای نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی خواست در ازای مصونیت سلاح‌های خود را بر زمین بگذارند، و در ۱۰ اسفند ادعا کرد که «بسیاری از آن‌ها می‌خواهند تسلیم شوند، آن‌ها خواهان مصونیت هستند». پس از ترور علی خامنه‌ای و کشته شدن ده‌ها فرمانده نظامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶)، گزارش شد که شماری از افسران پست‌های خود را ترک کرده و پادگان‌هایشان را رها کرده‌اند. برخی گزارش‌ها علت این فرار را اختلاف و سردرگمی در ساختار فرماندهی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی دانستند، در حالی که گزارش‌های دیگر آن را ناشی از ترس از هدف قرار گرفتن عنوان کردند. ترک پست توسط افسران باعث شد سربازان وظیفه ناچار شوند نگهبانی‌ها را ادامه دهند و در معرض حملات هوایی قرار بگیرند؛ همچنین برخی از آنان از ترس بمباران‌ها شب‌ها را در فضاهای باز خارج از پایگاه‌های نظامی می‌گذراندند.

بر اساس گزارش روزنامه *[[تلگراف]]*، لیندزی و کریگ فورمن که در جریان یک سفر جاده‌ای دور دنیا به اتهام‌های جاسوسی در تهران زندانی شده بودند، گفتند زندان اوین، جایی که در آن نگهداری می‌شدند، در روز کشته شدن علی خامنه‌ای توسط نگهبانان رها شده بود. *[[ایران اینترنشنال]]* نیز گزارش داد که چندین سازمان حقوق بشری، از جمله کمیته آزادی زندانیان سیاسی، اعلام کردند مسئولان زندان پست‌های خود را ترک کرده، توزیع غذا را متوقف کرده، فروشگاه زندان (که غذا و آب آشامیدنی زندانیان را نیز تأمین می‌کرد) را بسته و درهای سلول‌ها را قفل کرده‌اند و به این ترتیب زندانیان را بیشتر در حبس نگه داشته‌اند.

### درخواست پناهندگی بازیکن تیم ملی فوتبال زنان ایران
بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران پس از آنکه در جریان پخش سرود ملی جمهوری اسلامی در یک مسابقه سکوت کردند و از سوی رسانه‌های حکومتی «خائن» خوانده شدند، از دولت استرالیا درخواست حفاظت کردند. در ۱۹ اسفند وزیر کشور استرالیا اعلام کرد که پلیس فدرال این کشور پنج بازیکن تیم ملی فوتبال زنان ایران را پس از افزایش تهدیدها از هتل محل اقامت تیم خارج و به مکانی امن منتقل کرده و به آن‌ها پناهندگی داده است. به گفته تونی برک، این پنج بازیکن اکنون می‌توانند در استرالیا بمانند و در امنیت زندگی کنند. او همچنین افزود که پیشنهاد پناهندگی برای ۲۱ عضو دیگر تیم که هنوز در هتل محل اقامت تیم ملی هستند نیز همچنان مطرح است.

## پاسخ دولت
پس از آتش‌بس جنگ ایران و اسرائیل، جمهوری اسلامی ایران سرکوب گسترده داخلی را آغاز کرد. این اقدامات، شامل دستگیری‌های گسترده، تبعیدهای اجباری، اعدام‌های شتاب‌زده، نظارت گسترده‌تر و محدودیت‌های تشدید شده بر غیرنظامیان، توسط رسانه‌های خبری مانند فرانس۲۴، وال استریت ژورنال و موارد دیگر، به‌عنوان نشانه‌ای از افزایش پارانویای رژیم و تهدید فرضی ناآرامی یا نفوذ داخلی توصیف شده‌اند.

با وجود مدت کوتاه جنگ، تأثیر روانی و سیاسی آن بر ایران قابل توجه بود، رسانه‌ها با استفاده از کلماتی مانند «پارانویا» و «ناآرامی»، بحران را برجسته کردند. توانایی محدود دولت ایران در جلوگیری یا تلافی حملات دقیق، علیرغم ادعاهایش مبنی بر بازدارندگی منطقه‌ای، اعتماد عمومی به دکترین امنیتی‌اش را از بین برد. جنگ فشارهای اجتماعی-اقتصادی موجود را تشدید کرد و خشم عمومی گسترده را برانگیخت و پایه و اساس بحران داخلی را بنا نهاد.

همزمان با کاهش نفوذ ایران در خارج از کشور، تضعیف گروه‌های نیابتی منطقه‌ای آن مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها، رژیم در حال تشدید کنترل داخلی است. کارگ از سازمان عفو بین‌الملل خاطرنشان می‌کند که تهران، در مواجهه با انزوا، از طریق افزایش سرکوب و احتمالاً اعدام‌های بیشتر تحت قوانین مبهم همکاری خارجی، در حال تقویت سلطه خود در داخل کشور است. دسترسی به اطلاعات به‌دلیل قطعی اینترنت محدود است، اما نگرانی‌های فزاینده‌ای برای زندانیان سیاسی وجود دارد. میرزایی، دانشمند علوم سیاسی، اضافه می‌کند که امید به مداخله غرب از بین رفته و مقاومت داخلی را حتی سخت‌تر کرده است. هر دو کارشناس تأکید می‌کنند که اگرچه فشارهای خارجی مانند تحریم‌های اقتصادی و مذاکرات دیپلماتیک می‌تواند بر حقوق بشر تأثیر بگذارد، اما تغییر واقعی باید از درون ایران صورت گیرد.

گزارشی از شورای ملی مقاومت ایران نشان می‌دهد که چگونه رهبری رژیم به جای نشان دادن وحدت یا شروع اصلاحات ساختاری لازم، به اختلافات داخلی و انکار متوسل شده است، که از نشانه‌های بارز یک سیستم در بحران است. اختلافات عمومی بین مقامات، از جمله ادعاهای بی‌اعتباری مانند دخالت پناهندگان در جاسوسی، تنها بی‌اعتمادی و آشفتگی داخلی را تشدید کرده است.

محمود امیری مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران مستقر در نروژ، روز چهارشنبه گفت که جمهوری اسلامی احتمالاً پس از آتش‌بس با اسرائیل، سرکوب را تشدید خواهد کرد تا «شکست‌های نظامی را بپوشاند، از اعتراضات جلوگیری کند و بقای خود را تضمین کند.» در همین حال، مقامات ایرانی از رویکرد دولت دفاع کردند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، به الجزیره انگلیسی گفت: «مردم ما نشان دادند که در دفاع از امنیت و حاکمیت ملی خود مصمم هستند.»

### سرکوب‌ها و دستگیری‌ها
در روزهای پس از آتش‌بس، مقامات ایرانی تمرکز خود را به تشدید امنیت داخلی معطوف کردند. دستگیری‌های گسترده، اعدام‌ها و استقرار نیروهای نظامی گزارش شده است. بنا بر گزارش‌ها، تا اواخر ژوئن، بیش از ۷۰۰ نفر در استان‌های مختلف، با تمرکز ویژه بر تهران، مناطق با اکثریت کردنشین و سایر مناطق مرزی، دستگیر شده‌اند. دستگیرشدگان به جاسوسی، همکاری با سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه یا سایر جرائم امنیت ملی متهم شدند. در میان بازداشت‌شدگان، فعالان سیاسی، اعضای جوامع اقلیت، افراد دو تابعیتی و افرادی بدون سابقه مخالفت سیاسی دیده می‌شدند. در چندین مورد، به متهمان از داشتن وکیل مدافع محروم شدند، در دادگاه‌های غیرعلنی محاکمه شدند و احکامشان تسریع شد، از جمله مجازات اعدام.

این اقدامات توسط مقامات ایرانی به عنوان اقدامات امنیتی پیشگیرانه در پاسخ به نفوذ احتمالی سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل در طول درگیری مطرح شده است. سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر این عملیات را به عنوان نقض روند دادرسی عادلانه و نشانه‌ای از رفتار سرکوبگرانه دولت در شرایط بحرانی مورد انتقاد قرار داده‌اند. نوشین، یک زن خانه‌دار ۴۴ ساله اهل تهران، گفت که دولت الگوی معمول سرکوب خود را در پاسخ به فشارها آغاز کرده است. «اساساً، پس از هر بحرانی، رژیم ایران عادت دارد مردم خود را مجازات کند و این بار، احتمالاً بسیاری از مخالفان را به دردسر خواهد انداخت.»

مجلس ایران هم‌زمان لایحه‌ای را پیشنهاد داده است که مجازات اعدام را برای همه افراد محکوم به جاسوسی الزامی می‌کند و عملاً صلاحدید قضایی را حذف کرده و اقدامات تنبیهی شدیدی را در قانون گنجانده است. کارشناسان حقوقی و ناظران حقوق بشر ابراز نگرانی کرده‌اند که چنین قانونی آزادی‌های مدنی و استقلال قضایی را بیش از پیش محدود می‌کند و رژیم را قادر می‌سازد تا مخالفان سیاسی را تحت پوشش اجرای امنیت ملی سرکوب کند.

### اخراج اتباع افغان
به موازات دستگیری‌ها، دولت ایران میزان اخراج اتباع افغان ساکن در این کشور را به‌طور قابل توجهی افزایش داد. پیش از جنگ، میانگین اخراج‌ها تقریباً ۵۰۰۰ نفر در روز بود. این رقم تا اوایل ژوئیه ۲۰۲۵ به ۳۰٬۰۰۰ اخراج روزانه رسید.

طبق گزارش‌های سازمان ملل و سازمان‌های بشردوستانه، بیش از ۱٫۱ میلیون افغان بین ماه مارس و اوایل ژوئیه به اجبار به کشورشان بازگردانده شده‌اند. بسیاری از افراد اخراج‌شده مدت طولانی در ایران اقامت داشتند و بدون هیچ گونه اقدام قانونی یا هشدار کافی اخراج شدند. توجیه رسمی برای این اخراج‌ها، نگرانی‌های امنیت ملی، جاسوسی و ادعاهایی مبنی بر اینکه مهاجران افغان می‌توانند به‌عنوان عامل نفوذ خارجی مورد استفاده قرار گیرند، ذکر شد.

اخراج‌های دسته‌جمعی باعث ایجاد بحران انسانی در امتداد مرزهای شرقی ایران، به ویژه در اطراف هرات در افغانستان شده است، جایی که هزاران نفر از بازگشت‌کنندگان با کمبود شدید سرپناه، آب و کمک‌های پزشکی مواجه شده‌اند.

### افزایش حضور نیروهای امنیتی
افزایش اقدامات امنیتی شامل افزایش ایست‌های بازرسی در مناطق شهری و روستایی، به ویژه در استان‌هایی با سطوح بالای مخالفت‌های قومی و سیاسی، بوده است. از این ایست‌های بازرسی برای توقف و بازرسی وسایل نقلیه، بازرسی تلفن‌های همراه و بازجویی از غیرنظامیان بدون حکم قضایی استفاده شده است. همزمان، واحدهای شبه‌نظامی سپاه و بسیج عملیات خود را، به‌ویژه در مناطق کردنشین، بلوچ‌نشین و عرب‌نشین، گسترش داده‌اند. بنا به گزارش‌ها، این نیروها بدون حکم قضایی به یورش، تفتیش منازل و بازداشت‌های دسته‌جمعی دست زده‌اند. تحلیلگران، افزایش حضور شبه‌نظامیان را اقدامی پیشگیرانه با هدف جلوگیری از ناآرامی‌ها و تقویت کنترل رژیم در مناطقی می‌دانند که از نظر سیاسی بی‌ثبات تلقی می‌شوند.

تیراندازی‌های مرگبار اخیر در شهر خمین نشان دهندهٔ افزایش برخوردهای خشونت‌آمیز در ایست‌های بازرسی سپاه پاسداران ایران و واحدهای شبه‌نظامی بسیج وابسته به آن است. در ۲ ژوئیه، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که نیروهای امنیتی دو مرد جوان، مهدی عبایی و علیرضا کرباسی، را در نزدیکی شهر همدان در غرب ایران به ضرب گلوله کشته‌اند. قربانیان که بنا به گزارش‌ها در یک سفر کوهنوردی بودند، تحت شرایطی که هنوز توضیحی برای آن ارائه نشده، کشته شدند. در ۱۹ ژوئیه، اعضای نیروی شبه‌نظامی بسیج به خانواده‌ای که در حال عبور از یک ایست بازرسی بودند، از جمله نوزادی به نام رها، شلیک کردند و آنها را کشتند. کاربران رسانه‌های اجتماعی قتل رها را با قتل کیان پیرفلک مقایسه کردند و مقامات را به هدف قرار دادن غیرنظامیان غیرمسلح با بهانه قرار دادن اقدامات امنیتی پس از جنگ با اسرائیل متهم کردند. ولیعهد تبعیدی، رضا پهلوی، در برنامه X ابراز داشت که این اقدامات رهبران خود ایران، ماهیت ناامیدانه رژیم را نشان می‌دهد که «با کشتن کودکان، انتقام تحقیر خود را می‌گیرد.»

در حالی که مقامات معمولاً وعده تحقیقات در مورد چنین برخوردهای مرگباری را می‌دهند، هیچ گونه افشای عمومی در مورد اقدامات انضباطی یا اقدامات قانونی علیه عاملان صورت نگرفته است. برعکس، بازماندگان و خانواده‌های داغدار اغلب تحت فشار دولت قرار دارند و با ارعاب با هدف خاموش کردن درخواست‌های عدالت مواجه هستند.

### تنش درونی و پارانویا
به نظر می‌رسد حلقه داخلی رژیم وارد مرحله‌ای از پارانویای حاد شده است. در پی حملات اولیه اسرائیل، رهبری این کشور فضای سوءظن را در بالاترین سطوح تشدید کرده است. رهبری، که اکنون گرفتار ترس از براندازی خارجی و خیانت داخلی است، احتمالاً بیش از پیش از عرصه عمومی عقب‌نشینی خواهد کرد. به گفته یکی از ناظران، حضور رهبر معظم انقلاب ممکن است به‌طور فزاینده‌ای نادر و محدود به رویدادهای کاملاً برنامه‌ریزی‌شده و جدا از هرگونه تعامل خودجوش شود.

اما عواقب آن ممکن است به سطوح بالا ختم نشود. همچنان که ترس در درون سیستم گسترش می‌یابد، خطر هدایت آن به سمت داخل، به سمت خود مردم، وجود دارد. ایرانیان ابراز کردند که انتظار دارند رژیم «تمام خشم خود را» بر سر غیرنظامیان خالی کند. در چنین سناریویی، مردم دیگر صرفاً به عنوان سوژه‌های منفعل دیده نمی‌شوند، بلکه به عنوان دشمنان بالقوه در نظر گرفته می‌شوند. رژیم، در اوج ناامنی خود، می‌تواند جامعه را به عنوان یک تهدید داخلی ببیند، تهدیدی که باید زیر نظر گرفته شود، مهار شود و در صورت لزوم سرکوب گردد.

### سانسور
در ۱۷ و ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵، قطعی گسترده اینترنت رخ داد که ترافیک اینترنت را حدود ۹۷ درصد کاهش داد. در اوایل ماه ژوئیه، دولت ایران دوباره قطعی سراسری اینترنت را اجرا کرد، از جمله خاموشی که از ۶ ژوئیه آغاز شد و اتصال به اینترنت را تقریباً به ۲۰٪ از سطح عادی کاهش داد. پیام‌های دولتی این را به عنوان یک دفاع سایبری در برابر حملات اسرائیل مطرح کردند، در حالی که ناظران بر خسارت اقتصادی (که تخمین زده می‌شود ۱٫۵ میلیون دلار در ساعت ضرر باشد) و افزایش وابستگی به «شبکه اطلاعات ملی» تأکید کردند.

## جستارهای وابسته
* جاویدنام
* خیزش ۱۴۰۴ ایران
* بحران آب در ایران
* واکنش‌ها به جنگ ایران و اسرائیل

## منابع

رده:اعتراضات ۱۴۰۴ ایران
رده:اعتراضات ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:اعتراضات در ایران
رده:اقتصاد ایران
رده:ایران در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:بازارهای ایران
رده:خیزش ۱۴۰۴ ایران
رده:مخالفت با جمهوری اسلامی ایران