ابتکار باکو

**ابتکار باکو** یک ابتکار بین‌المللی اتحادیه اروپا است. این یک گفتگوی سیاسی در مورد همکاری در زمینه انرژی و حمل و نقل بین اتحادیه اروپا، ترکیه و جمهوری‌های شوروی سابق است که به عنوان بخشی از برنامه‌های انرژی INOGATE و حمل و نقل TRACECA انجام می‌شود.

## تاریخچه
ابتکار باکو از «سیاست همسایگی اروپا» که در سال ۲۰۰۴ آغاز شد، منشأ گرفته است. در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۰۴، نخستین کنفرانس وزارتی همکاری‌های انرژی میان اتحادیه اروپا و کشورهای ساحلی دریای سیاه، دریای خزر و همسایگان آن‌ها در شهر باکو برگزار شد. نتایج این کنفرانس به‌عنوان «ابتکار باکو» شناخته شد. هم‌زمان، یک کنفرانس وزارتی در حوزه حمل‌ونقل نیز برگزار شد که در ۱۴ نوامبر با بیانیه‌ای رسمی در حمایت از چارچوب برنامه حمل‌ونقل اتحادیه اروپا (TRACECA) به پایان رسید. دومین کنفرانس وزارتی مرتبط با ابتکار انرژی در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۶ در آستانه، قزاقستان برگزار شد و دومین کنفرانس وزارتی حمل‌ونقل نیز در ۲ تا ۳ مه ۲۰۰۶ در صوفیه، بلغارستان برگزار گردید.

## اهداف
### انرژی
هدف این ابتکار، افزایش یکپارچگی بازارهای انرژی کشورهای شرکت‌کننده با بازار انرژی اتحادیه اروپا است، به‌گونه‌ای که بازارهای انرژی شفاف ایجاد شود، توان جذب سرمایه‌گذاری را داشته باشند و امنیت تأمین انرژی افزایش یابد. برخی نویسندگان این هدف را به‌عنوان تأمین مالی و سرمایه‌گذاری اتحادیه اروپا برای توسعه زیرساخت‌ها در ازای تضمین تأمین انرژی به بازارهای اروپایی توصیف می‌کنند.

اهداف این ابتکار شامل هماهنگ‌سازی استانداردهای حقوقی و فنی به‌منظور ایجاد یک بازار انرژی یکپارچه و کارآمد مطابق با چارچوب‌های حقوقی و مقرراتی اتحادیه اروپا و بین‌المللی؛ افزایش ایمنی و امنیت تأمین انرژی از طریق گسترش و نوسازی زیرساخت‌های موجود؛ جایگزینی زیرساخت‌های قدیمی و ناکارآمد تولید برق با زیرساخت‌های تولید برق دوستدار محیط زیست؛ توسعه زیرساخت‌های جدید و پیاده‌سازی یک سیستم مدرن پایش عملکرد آن‌ها؛ بهبود مدیریت عرضه و تقاضای انرژی از طریق ادغام سیستم‌های انرژی کارآمد و پایدار؛ و ترویج تأمین مالی پروژه‌های انرژی با منافع مشترک که از نظر تجاری و زیست‌محیطی قابل توجیه هستند، می‌شود. یک نقشه راه برای دستیابی به این اهداف در کنفرانس وزارتی آستانه تصویب شد. این نقشه راه اولویت‌های زیر را مشخص می‌کند:
* ارتقای امنیت انرژی از طریق رسیدگی به تقاضا، عرضه و عبور انرژی؛
* حمایت از توسعه پایدار انرژی؛
* جذب سرمایه‌گذاری؛
* همگرایی بازارهای انرژی بر اساس اصول بازار داخلی انرژی اتحادیه اروپا.

این فعالیت‌ها از طریق بانک اروپایی بازسازی و توسعه و بانک سرمایه‌گذاری اروپا تأمین مالی شدند.

### حمل و نقل
بر اساس گزارش اداره حمل‌ونقل اتحادیه اروپا، «ابتکار باکو با هدف ایجاد انگیزه برای همکاری‌های ترنس-اروپایی در حوزه حمل‌ونقل انجام می‌شود، بر اساس منافع مشترک برای یکپارچه‌سازی تدریجی شبکه‌ها و بازارهای حمل‌ونقل کشورها مطابق با چارچوب‌های حقوقی و مقرراتی اتحادیه اروپا و بین‌المللی. این ابتکار چارچوب حمایتی برای برنامه TRACECA فراهم می‌کند تا همکاری میان اتحادیه اروپا و کشورهای ساحلی دریای سیاه و خزر و همسایگان آن‌ها بررسی شود و هم‌زمان با اولویت‌های اتحادیه اروپا در چارچوب سیاست همسایگی آن همخوانی داشته باشد.»

پس از نتایج حاصل‌شده در کنفرانس وزارتی حمل‌ونقل منطقه اتحادیه اروپا-خزر که در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۴ در باکو برگزار شد، چهار گروه کاری تخصصی ایجاد شد: هواپیمایی، امنیت در تمامی انواع حمل‌ونقل، حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی، و زیرساخت‌های حمل‌ونقل.

## کشورهای شریک ابتکار باکو
کشورهای شریک در جنبه‌ها و مسائل حمل‌ونقل و انرژی ابتکار باکو در زیر فهرست شده‌اند. به جز بلغارستان، رومانی و ترکیه، سایر اعضا جمهوری‌های پیشین اتحاد جماهیر شوروی هستند.

## ساختار
اتحادیه اروپا پیشرفت ابتکار باکو را از طریق کمیسیون اروپا پیگیری می‌کند (اداره کل حمل‌ونقل و انرژی؛ اداره کل روابط خارجی و دفتر همکاری EuropeAid). دبیرخانه فنی INOGATE که در کیف مستقر است و دارای دفتر منطقه‌ای در تفلیس برای پوشش قفقاز است، جنبه‌های انرژی را از طرف کمیسیون هماهنگ می‌کند و دبیرخانه TRACECA که در باکو قرار دارد و دفتر منطقه‌ای آن در اودسا است، همین نقش را برای جنبه‌های حمل‌ونقل ایفا می‌کند.

## منتقدان
فرانک اومباخ از مرکز استراتژی‌های امنیتی اروپا، ابتکار باکو و سایر سیاست‌ها نسبت به منطقه خزر را به دلیل تمرکز بیش از حد بر همکاری‌های فنی و غفلت از ایجاد همکاری‌های استراتژیک بلندمدت مورد انتقاد قرار داده است.

## منابع

رده:انرژی در ارمنستان
رده:انرژی در ازبکستان
رده:انرژی در اوکراین
رده:انرژی در تاجیکستان
رده:انرژی در ترکمنستان
رده:انرژی در ترکیه
رده:انرژی در جمهوری آذربایجان
رده:انرژی در رومانی
رده:انرژی در قرقیزستان
رده:انرژی در قزاقستان
رده:انرژی در گرجستان
رده:انرژی در مولداوی
رده:پروژه‌های کمیسیون اروپا
رده:ترابری در ارمنستان
رده:ترابری در ازبکستان
رده:ترابری در اوکراین
رده:ترابری در بلغارستان
رده:ترابری در تاجیکستان
رده:ترابری در ترکمنستان
رده:ترابری در ترکیه
رده:ترابری در جمهوری آذربایجان
رده:ترابری در رومانی
رده:ترابری در قرقیزستان
رده:ترابری در قزاقستان
رده:ترابری در گرجستان
رده:ترابری در مولداوی
رده:ترابری و اتحادیه اروپا
رده:سازمان‌های بین‌المللی انرژی
رده:سیاست‌ها و ابتکارهای انرژی در اتحادیه اروپا