بریکه

**بریکه** () روستایی فلسطینی و عرب‌نشین در بخش حیفا بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین در ۵ مه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۲۹ کیلومتری جنوب حیفا و در ارتفاع ۱۰۰ متری از سطح دریا قرار داشت. نام بریکه به معنای «برکه کوچک» است و صلیبیون آن را «برواکه» (Broiquet) می‌نامیدند.

بریکه در دوران عثمانی دارای مدرسه‌ای بود که در سال ۱۸۸۹ بنیان نهاده شد، اما در دوره قیمومت بریتانیا بسته شد. اقتصاد روستا بر کشاورزی دیم و دامداری استوار بود و غلات مهم‌ترین محصول آن به‌شمار می‌رفت. جمعیت روستا بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ برابر با ۲۹۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند.

## پیشینه
صلیبیون این مکان را «برواکه» (Broiquet) می‌نامیدند. در سال ۱۲۶۵ میلادی، پس از اخراج صلیبیون، سلطان بیبرس روستای بریکه را در میان روستاها و املاکی قرار داد که به امیران خود واگذار کرد. نیمی از درآمد بریکه به امیر «جمال‌الدین موسی بن یغمور» و نیم دیگر به امیر «علم‌الدین سنجر الحلّی الغزّاوی» تعلق گرفت.

### دوره عثمانی
در سال ۱۸۸۲، پیمایش فلسطین غربی که از سوی صندوق اکتشاف فلسطین انجام شد، بریکه را «روستایی کوچک بر فراز تپه‌ای با چاهی در شمال و مناطق جنگلی در پیرامون» توصیف کرد. فهرست جمعیتی حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که بریکه نزدیک به ۱۱۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.

مدرسه‌ای در سال ۱۸۸۹ در دوره عثمانی در روستا تأسیس شد، اما در دوره قیمومت بریتانیا تعطیل گردید.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، بریکه ۲۴۹ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۳۷ نفر رسید که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۴۵ خانه زندگی می‌کردند.

بر اساس آمار روستایی سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۲۹۰ نفر مسلمان بود و عرب‌ها در مجموع ۱٬۸۶۴ دونوم زمین داشتند. از این میزان، ۷۸ دونوم برای باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۱٬۵۳۸ دونوم برای کشت غلات و ۱۵ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

در اواخر سده نوزدهم میلادی، تپه‌ای که بریکه بر آن بنا شده بود با جنگل‌ها احاطه شده بود. خانه‌های روستا از سنگ با ملاط گِل یا سیمان ساخته شده بودند و شکل مدرن روستا در امتداد محوری شمالی–جنوبی گسترش یافته بود. چشمه‌ها و چاه‌ها آب مورد نیاز خانگی روستا را تأمین می‌کردند و اقتصاد آن بر کشاورزی دیم و دامداری استوار بود.

### آثار باستانی
بریکه دارای جایگاه باستان‌شناختی بود و چندین خرابه تاریخی در اطراف آن وجود داشت. از جمله مهم‌ترین آن‌ها خربه الصواوین با پایه‌های ساختمانی، سفال‌های شکسته و کف موزاییکی؛ خربه بریکه با بقایای بناهای ویران‌شده؛ و خربه الرصیصه با آثاری از دوره بیزانس از جمله بقایای ساختمان، کارگاه فشردن انگور کنده‌شده در سنگ، گورها و ستون‌های موزاییکی بود.

## رویدادهای ۱۹۴۸ و پس از آن
در آغاز، روستاییان تمایلی به شرکت در جنگ نداشتند و با استقرار نیروهای شبه‌نظامی ارتش آزادی‌بخش عرب در روستایشان مخالفت کردند.

بر اساس منابع یه‌شو، کمیته عالی عرب در اوایل مارس ۱۹۴۸ به روستاییان دستور تخلیه داده بود تا روستا به پایگاهی برای نیروهای نامنظم عرب تبدیل شود؛ با این حال، بیشتر ساکنان در آن مرحله در روستا مانده بودند. روستا سرانجام در اوایل مه ۱۹۴۸ و در پی نبرد میشمار هایمک تخلیه شد؛ هنگامی که نیروهای ایرگون (اتسل) روستاهای باقی‌مانده در منطقه را با آتش خمپاره‌انداز هدف قرار دادند.

بر پایه منابع عربی، بیشتر ساکنان روستا با نزدیک شدن خودروهای نظامی اسرائیلی گریختند. واحدهای اتسل پس از تصرف، منطقه را جست‌وجو کردند تا از خالی بودن آن اطمینان یابند. بیش از یکصد نفر از سالمندان، زنان و کودکان که در روستا مانده بودند چند روزی در روستای صبّارین اسیر شدند و سپس به منطقه ام‌الفحم اخراج گردیدند.

امروزه یک کارخانه غیرنظامی تولید مواد منفجره در محل روستا واقع شده‌است. بر روی زمین‌های روستا آنچه امروز شهر «زیخرون یعقوب» و محمیه طبیعی «آلونا» شناخته می‌شود ساخته شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بریکه در وبگاه «فلسطین در خاطره»
* بریکه در ذاکرات

رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل