روابط پاکستان و روسیه

پاکستان و روسیه در سال ۱۹۹۱ روابط دیپلماتیک دوجانبه برقرار کردند. پاکستان دارای سفارت در مسکو و روسیه دارای سفارت در اسلام‌آباد است. هر دو کشور متحدان نزدیک و به‌عنوان «شرکای استراتژیک» شناخته می‌شوند.

پیش از تأسیس فدراسیون روسیه در ۱۹۹۱، روابط پاکستان–اتحاد شوروی عمدتاً پرتنش و خصمانه بود، زیرا پاکستان بخشی از بلوک غرب بود که با بلوک شرق تحت رهبری شوروی مخالفت می‌کرد. با این حال، پس از فروپاشی اتحاد شوروی، پاکستان و روسیه به‌طور کلی روابط دوستانه‌ای برقرار کرده‌اند. در سال‌های اخیر روابط بین روسیه و پاکستان به‌عنوان پاسخ به گرم شدن روابط بین هند و ایالات متحده بهبود یافته است. دو کشور اولین مانور نظامی مشترک خود را در سال ۲۰۱۶ برگزار کردند. پاکستان و روسیه قرارداد خط لوله گاز Pakistan Stream Gas pipeline از کراچی تا قصور، پاکستان را امضا کردند، و تا دسامبر ۲۰۱۶ به توافق قیمتی رسیدند. پاکستان همچنین دسترسی روسیه به یک بندر آب گرم در دریای عرب (بندر گوادر) را فراهم کرده است. از زمان پیوستن پاکستان به سازمان همکاری شانگهای در سال ۲۰۱۷، روابط دو طرف عمیق‌تر شده است. پاکستان هفتادمین و هفتاد و پنجمین سالگرد روابط دیپلماتیک خود با روسیه را جشن گرفت.

رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین پاکستان را یکی از شرکای اصلی خود در جنوب آسیا اعلام کرد. نخست‌وزیر پاکستان شهباز شریف نیز تقویت روابط با روسیه را از اولویت‌های اصلی پاکستان دانست.

## روابط تاریخی

اکثر زبان‌های پاکستان از یک زبان نیاهندوایرانی منشأ گرفته‌اند که در منطقه سینتاشتا در روسیه امروزی در اواسط هزاره برنز صحبت می‌شد. این زبان‌ها از طریق مهاجرت‌های طولانی‌مدت از استپ‌ها بین هزاره‌های اول و دوم قبل از میلاد به منطقه پاکستان و نواحی همجوار آورده شدند.

روابط شوروی با پاکستان (که آن زمان بخشی از راج بریتانیا بود) به سال ۱۹۲۲ پس از انقلاب اکتبر بازمی‌گردد. از ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۷، افرادی که از اتحاد شوروی وارد قلمرو (امروزی پاکستان) تحت کنترل امپراتوری بریتانیا می‌شدند، تلاش کردند انقلاب کمونیستی علیه راج بریتانیا آغاز کنند. این سری کودتاها به نام پرونده‌های توطئه پیشاور شناخته می‌شوند؛ امپراتوری بریتانیا پس از آشکار شدن اطلاعات در مورد تلاش برای انقلاب کمونیستی در هند، به شدت نگران شد. از ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۰ و ۱۹۶۵–۱۹۶۹، تبادلات تجاری، آموزشی و فرهنگی بین دو کشور افزایش یافت. اما تلاش‌های شوروی زمانی تضعیف شد که اتحاد شوروی با انتقاد از موضع پاکستان در جنگ ۱۹۷۱ با هند روابط دوجانبه را ضعیف کرد و بسیاری در پاکستان بر این باور بودند که پیمان دوستی، صلح و همکاری هند–شوروی در اوت ۱۹۷۱، تشویق به حمله هند به پاکستان شرقی بوده است. فروش‌های بعدی تسلیحاتی شوروی به هند به ارزش میلیاردها دلار با شرایط ترجیحی، این استدلال را تقویت کرد. اتحاد شوروی همچنین هر قطعنامه‌ای که پاکستان در مورد وضعیت پاکستان شرقی به سازمان ملل ارائه می‌داد، وتو می‌کرد.

## روابط با فدراسیون روسیه: ۱۹۹۱ تا کنون
پس از خروج شوروی از افغانستان و عقب‌نشینی نیروهای رزمی از جمهوری دموکراتیک افغانستان، روابط با پاکستان شروع به عادی شدن کرد. پس از انقلاب‌های ۱۹۸۹، روابط روسیه و پاکستان به سرعت گرم شد. در سال ۱۹۸۹، سفیر شوروی در پاکستان پیشنهاد نصب یک نیروگاه هسته‌ای تجاری در کشور را به پاکستان داد، اما پس از مداخله آمریکا، این برنامه متوقف شد. در سال‌های ۱۹۹۴–۱۹۹۵، بی نظیر بوتو تلاش کرد روابط با روسیه را گرم کند، اما شکست بزرگی خورد، زیرا دولت او امارت اسلامی افغانستان (۱۹۹۶–۲۰۰۱) را به‌عنوان موجودیت قانونی در افغانستان به رسمیت شناخت. در سال ۱۹۹۶، روسیه با رضایت، پرتاب دومین ماهواره پاکستان، *[[Badr-B]]*، از پایگاه فضایی بایکونور را با کمترین هزینه پذیرفت. 

در سال ۱۹۹۷، نخست‌وزیر نواز شریف پس از ارسال پیام خداحافظی به فدراسیون روسیه تلاش کرد روابط را گرم کند. در سال ۱۹۹۸، اگرچه روسیه هند را برای انجام دومین آزمایش‌های هسته‌ای خود تبریک گفت (نگاه کنید به *[[Pokhran-II]]*), بلافاصله پاکستان را به‌خاطر انجام آزمایش‌های هسته‌ای خود (نگاه کنید به *[[چاگای ۱]]* و *[[Chagai-II]]*) نقد نکرد. در آوریل ۱۹۹۹، نخست‌وزیر نواز شریف یک بازدید دولتی مهم از کرملین مسکو انجام داد؛ این اولین سفر یک نخست‌وزیر پاکستانی به مسکو پس از ۲۵ سال بود، اما پیشرفتی حاصل نشد. در سال ۱۹۹۹، روسیه از پاکستان و هند برای دستیابی به پیشرفت در روابطشان با اعلامیه لاهور استقبال کرد، اما پاکستان را به‌خاطر مسئولیت در آغاز جنگ کارگل به شدت مورد انتقاد قرار داد. با این حال، روسیه نقش عمده‌ای در پایان جنگ داشت ولی نسبت به پاکستان خصمانه باقی ماند.

روسیه کودتای ۱۹۹۹ پاکستان علیه نواز شریف که او را از قدرت برکنار کرد، محکوم کرد. در ۱۹ آوریل ۲۰۰۱، وزارت امور خارجه Alexander Losyukov به پاکستان سفر دولتی انجام داد و دو کشور توافق کردند در توسعه اقتصادی همکاری کنند و برای صلح و رفاه در منطقه تلاش نمایند. پس از حملات ۱۱ سپتامبر، روابط به سرعت گرم شد، زیرا پاکستان طالبان را محکوم کرد و به جنگ در افغانستان (۲۰۲۱–۲۰۰۱) برای تعقیب سازمان‌های جهادی و القاعده پیوست. تصمیم پاکستان برای پیوستن به مبارزه بین‌المللی علیه تروریسم باعث بهبود قابل توجه روابط روسیه و پاکستان شد. روسیه همچنین نقش مهمی در کاهش تنش هسته‌ای 2001–2002 India–Pakistan standoff ایفا کرد.

در نوامبر ۲۰۱۶، پاکستان همچنین تصمیم گرفت به روسیه دسترسی به بندر گوادر، یک بندر آب گرم، بدهد همان‌طور که به ایران و ترکمنستان داده بود.

### بهبود روابط

روسیه حمایت خود از پاکستان در مبارزه با طالبان را اعلام کرد. در سال ۲۰۰۷، روابط بین پاکستان و فدراسیون روسیه پس از بازدید رسمی سه‌روزه نخست‌وزیر روسیه میخائیل فرادکوف فعال شد. او نخستین نخست‌وزیر روسیه بود که پس از دوران اتحاد جماهیر شوروی در ۳۸ سال به پاکستان سفر کرد. وی با رئیس‌جمهور پرویز مشرف و نخست‌وزیر شوکت عزیز «بحث‌های عمیق» داشت.

تمرکز اصلی این بازدید، بهبود روابط دوجانبه با تأکید ویژه بر روش‌ها و راهکارهای افزایش همکاری اقتصادی بین دو کشور بود. در دوره ریاست جمهوری آصف‌علی زرداری و نخست‌وزیری یوسف‌رضا گیلانی، روابط بین پاکستان و روسیه به‌طور چشمگیری بهبود یافت. در سال ۲۰۱۰، نخست‌وزیر روسیه ولادیمیر پوتین اعلام کرد که روسیه مخالف توسعه روابط راهبردی و نظامی با پاکستان است، زیرا روسیه تمایل داشت بر روابط راهبردی با هند تمرکز کند.

در سال ۲۰۱۱، روسیه سیاست خود را تغییر داد و پوتین به‌طور عمومی از تلاش پاکستان برای عضویت در سازمان همکاری شانگهای حمایت کرد و اعلام کرد پاکستان شریک بسیار مهمی در جنوب آسیا و جهان اسلام برای روسیه است. پوتین کمک روسیه را در توسعه پاکستان استیل میلز و ارائه پشتیبانی فنی برای نیروگاه‌های گودو و موزافرگاره ارائه داد و روسیه علاقه‌مند به توسعه پروژه زغال‌سنگ تار بود. در سال ۲۰۱۱، روسیه حمله ناتو به پاکستان در ۲۰۱۱ را به شدت محکوم کرد و وزیر خارجه روسیه اعلام کرد که نقض حاکمیت یک کشور حتی هنگام برنامه‌ریزی و اجرای عملیات ضد شورش، غیرقابل قبول است. در سال ۲۰۱۲، رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین اعلام کرد که پس از انتخاب مجدد خود به زودی به پاکستان سفر دولتی خواهد داشت، اما بعداً آن را به دلیل سایر مشغله‌های مهم لغو کرد. برای جبران عقب‌نشینی دیپلماتیک ناشی از لغو غیرمنتظره این سفر مهم، پوتین وزیر خارجه خود سرگئی لاوروف را فرستاد.

در همین حال، ژنرال اشفاق پرویز کیانی از نیروی زمینی پاکستان از ۴ اکتبر برای یک بازدید رسمی سه‌روزه به مسکو سفر کرد، جایی که با استقبال گرم وزیر دفاع آناتولی سردیوکوف و فرمانده کل نیروی زمینی روسیه سرلشکر ولادیمیر چیرکین مواجه شد.

در تاریخ ۵ اوت ۲۰۱۳، سرلشکر ولادیمیر چیرکین به پاکستان سفر کرد و توسط ژنرال اشفاق پرویز کیانی استقبال شد. این دو ژنرال در مورد مسائل مورد علاقه مشترک با تأکید بر بهبود همکاری‌های دفاعی، روابط ارتش به ارتش و وضعیت امنیتی منطقه، به ویژه افغانستان پس از ۲۰۱۴، گفتگو کردند.

در یک کنفرانس خبری، سفیر روسیه موافقت خود را با فروش هلیکوپتر به پاکستان برای کمک به این کشور در مسائل مربوط به تروریسم و امنیت اعلام کرد. روسیه همچنان با پاکستان دربارهٔ تأمین هلیکوپترهای رزمی مذاکره می‌کرد و ممنوعیت خود بر عرضه تسلیحات به پاکستان را لغو کرده بود. رئیس شرکت دولتی «روستک»، سرگئی چمزوف، گفت: «چنین تصمیمی گرفته شده است. ما در حال مذاکرات برای تأمین هلیکوپترها هستیم»، و افزود که مذاکرات دربارهٔ هلیکوپترهای هجومی Mi-35 هندوستان است. روسیه مدتهاست بزرگ‌ترین تأمین‌کننده تسلیحات برای هند، بزرگ‌ترین خریدار تسلیحات جهان، بوده است. اما اقدام مسکو برای تأمین اسلام‌آباد در حالی صورت گرفت که دهلی نو به دنبال نوسازی تجهیزات فرسوده نیروهای مسلح خود بود و اخیراً خرید تسلیحات از اسرائیل، فرانسه، بریتانیا و ایالات متحده را انتخاب کرده بود.

پاکستان و روسیه اولین گفتگوی استراتژیک خود را در ۳۱ اوت ۲۰۱۳ به پایان رساندند. در مذاکراتی که در سطح دبیران امور خارجه در مسکو برگزار شد، هیئت پاکستانی به ریاست دبیر امور خارجه جلیل عباس جیلانی و هیئت روسیه به ریاست معاون اول وزیر امور خارجه ولادیمیر گئورگیویچ تیتوف برگزار شد. معاون وزیر امور خارجه روسیه ایگور مورگولوف نیز در مشورت‌ها شرکت کرد. دفتر امور خارجه اعلام کرد که این گفتگو چارچوب نهادی برای ایجاد روابط نزدیک‌تر بین دو کشور از طریق بحث دربارهٔ همکاری در بخش‌های سیاسی، اقتصادی، دفاعی و سایر زمینه‌ها را فراهم می‌کند. دو طرف دیدگاه‌های خود را دربارهٔ تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی تبادل کردند. به‌طور کلی، پاکستان و روسیه توافق کردند تماس‌های سطح بالا را افزایش دهند، مواضع خود را در مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی هماهنگ کنند و روابط تجاری و سرمایه‌گذاری و همکاری در حوزه انرژی و تولید برق را توسعه دهند.

در ژوئیه ۲۰۱۵، رئیس ستاد نیروی زمینی پاکستان راحیل شریف به روسیه سفر کرد و توسط رهبری نظامی روسیه در کرملین مسکو استقبال شد. این نخستین بازدید یک فرمانده کل نیروهای مسلح پاکستان از روسیه بود. وی با مراسم گارد احترام روبرو شد و هنگام ادای احترام به آرامگاه سرباز ناشناس، سرود ملی پاکستان نواخته شد. این اقدام به عنوان بهبود روابط دیده شد، زیرا متحد دیرینه روسیه، هند، به سوی ایالات متحده آمریکا متمایل شده بود. پاکستان و روسیه در سال ۲۰۱۵ یک قرارداد دفاعی مهم امضا کردند که شامل فروش چهار هلیکوپتر هجومی Mi-35 «هند E» به پاکستان بود. روسیه همچنین علاقه‌مند به پیوستن به CPEC بود که به این پروژه کمک می‌کند و اقتصاد پاکستان را تقویت می‌کند. قرارداد دیگری در سال ۲۰۱۵ شامل سرمایه‌گذاری ۲ میلیارد دلاری روسیه در پروژه ساخت خط لوله گاز شمال–جنوب است که انتظار می‌رود مرحله اول آن تا دسامبر ۲۰۱۷ به پایان برسد.

### همگرایی اقتصادی و ژئوپولیتیکی

در سال ۱۹۹۰، بنظیر بوتو از پاکستان پیامی خداحافظی به مسکو ارسال کرد تا تلاش برای برقراری هماهنگی اقتصادی بین دو کشور انجام شود. در سال ۱۹۹۱، بنظیر بوتو هدایت یک هیئت اقتصادی سطح بالا به آسیای مرکزی و روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را برعهده داشت.

در سال ۲۰۰۳، حجم تجارت دوجانبه بین روسیه و پاکستان به ۹۲ میلیون دلار آمریکا رسید که در سال ۲۰۰۶ به ۴۱۱٫۴ میلیون دلار افزایش یافت. تجارت دوجانبه بین دو کشور در سال ۲۰۰۸ به ۶۳۰ میلیون دلار و در سال ۲۰۰۹ حدود ۴۰۰ میلیون دلار رسید. در سال بعد، هر دو کشور کمیسیون بین‌دولتی روسیه–پاکستان برای همکاری‌های تجاری، اقتصادی، علمی و فنی، و همکاری در علوم و فناوری و آموزش را تأسیس کردند.

## جستارهای وابسته
* مهاجرت هندوآریایی‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:روابط دوجانبه پاکستان
رده:روابط دوجانبه روسیه
رده:روابط روسیه و پاکستان