کنوانسیون مواد روان‌گردان

**کنوانسیون مواد روان‌گردان** (انگلیسی: Convention on Psychotropic)، معاهده‌ای از سازمان ملل متحد است که برای کنترل داروهای روانگردان مانند محرک‌های نوع آمفتامین، باربیتورات‌ها، بنزودیازپین‌ها و روان‌گردان‌ها طراحی شده است و در ۲۱ فوریه ۱۹۷۱ در وین، اتریش به امضا رسید. کنوانسیون واحد مواد مخدر سال ۱۹۶۱ بسیاری از روانگردان‌های تازه کشف شده را ممنوع نکرد، زیرا دامنه آن محدود به داروهایی با اثرات مشابه حشیش، کوکا و تریاک بود.

در طول دهه ۱۹۶۰، چنین داروهایی به‌طور گسترده در دسترس قرار گرفتند و مقامات دولتی به دلایل متعددی با این امر مخالفت کردند و استدلال کردند که مصرف مواد مخدر علاوه بر اثرات منفی بر سلامتی، منجر به پایین آمدن استانداردهای اخلاقی می‌شود. این کنوانسیون که شامل محدودیت‌های واردات و صادرات و سایر قوانینی است که با هدف محدود کردن استفاده از مواد مخدر به اهداف علمی و پزشکی وضع شده است، در ۱۶ اوت ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد. تا سال ۲۰۱۳، ۱۸۳ کشور عضو سازمان ملل، عضو این پیمان بوده‌اند. این معاهده به خودی خود قابل اجرا نیست؛ کشورها باید قوانین داخلی خود را برای اعمال مجازات‌ها و محدودیت‌ها تصویب کنند. اگرچه همه مواد فهرست‌شده در همه کشورهای امضاکننده محدود نشده‌اند، اما قوانین زیادی برای اجرا یا فراتر رفتن از الزامات کنوانسیون تصویب شده‌اند، از جمله قانون مواد و داروهای کنترل‌شده کانادا، قانون سوءمصرف مواد مخدر بریتانیا ۱۹۷۱ و قانون مواد روانگردان ایالات متحده. آدولف لانده، تحت نظارت دفتر امور حقوقی سازمان ملل متحد، تفسیر کنوانسیون مواد روانگردان را تهیه کرد. این تفسیر که در سال ۱۹۷۶ منتشر شد، کمکی برای تفسیر این معاهده است و بخش مهمی از تاریخ قانونگذاری آن را تشکیل می‌دهد.

مفاد مربوط به پایان‌دادن به قاچاق بین‌المللی مواد مخدر که تحت پوشش این کنوانسیون قرار دارند، در کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه قاچاق غیرقانونی مواد مخدر و داروهای روانگردان آمده است. این معاهده که در سال ۱۹۸۸ امضا شد، مواد شیمیایی  مواد مخدر را که توسط کنوانسیون واحد و کنوانسیون مواد روان‌گردان کنترل می‌شوند، تنظیم می‌کند. همچنین مقررات مربوط به پولشویی و سایر جرایم مرتبط با مواد مخدر را تقویت می‌کند. این سه کنوانسیون مواد مخدر سازمان ملل متحد در کنار هم، چارچوب بین‌المللی فعلی کنترل مواد مخدر را ایجاد می‌کنند.

## تاریخچه
کنترل بین‌المللی مواد مخدر با اولین کنوانسیون بین‌المللی تریاک در سال ۱۹۱۲ آغاز شد، معاهده‌ای که محدودیت‌هایی را در واردات و صادرات مشتقات روانگردان خشخاش تریاک وضع کرد. در طول نیم قرن بعدی، چندین معاهده دیگر تحت نظارت جامعه ملل تصویب شد که به تدریج فهرست مواد تحت کنترل را گسترش داد و کوکائین و سایر مواد مخدر را در بر گرفت و به هیئت مرکزی دائمی تریاک قدرت نظارت بر رعایت مقررات را اعطا کرد. پس از تشکیل سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵، این وظایف اجرایی به سازمان ملل متحد واگذار شد.

در سال ۱۹۶۱، کنفرانسی از نمایندگان تام‌الاختیار در نیویورک، کنوانسیون واحد مواد مخدر را تصویب کرد که معاهدات موجود در زمینه کنترل مواد مخدر را در یک سند ادغام کرده و کانابیس (شاهدانه) را به فهرست گیاهان ممنوعه اضافه کرد. به منظور جلب رضایت شرکت‌های داروسازی، دامنه شمول کنوانسیون واحد به شدت به فهرست داروهای مندرج در جداول ضمیمه معاهده و داروهایی که اثرات مشابهی دارند، محدود شد.

در طول دهه ۱۹۶۰، مصرف مواد مخدر در کشورهای توسعه‌یافته غربی افزایش یافت. جوانان شروع به استفاده از داروهای توهم‌زا، محرک و سایر مواد مخدر در مقیاس گسترده کردند که تا به امروز ادامه داشته است. در بسیاری از حوزه‌های قضایی، پلیس هیچ قانونی برای پیگرد قانونی مصرف‌کنندگان و قاچاقچیان این مواد مخدر جدید نداشت؛ برای مثال، ال‌اس‌دی تا سال ۱۹۶۷ در ایالات متحده به صورت فدرال ممنوع نبود.

در سال ۱۹۶۸، شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد «با نگرانی عمیق از گزارش‌های مربوط به آسیب‌های جدی به سلامت ناشی از ال‌اس‌دی و مواد توهم‌زای مشابه»، قطعنامه‌ای را تصویب کرد که از کشورها می‌خواست استفاده از چنین داروهایی را به اهداف علمی و پزشکی محدود کنند و محدودیت‌هایی برای واردات و صادرات اعمال کنند. بعداً در همان سال، مجمع عمومی سازمان ملل متحد از شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد درخواست کرد که از کمیسیون مواد مخدر خود بخواهد «توجه فوری به مشکل سوء مصرف مواد روان‌گردان که هنوز تحت کنترل بین‌المللی نیستند، از جمله امکان قرار دادن چنین موادی تحت کنترل بین‌المللی، مبذول دارد».

حدود سال ۱۹۶۹، با افزایش مصرف مواد محرک، شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد با نگرانی قابل توجهی خاطرنشان کرد که کمیسیون «قادر به دستیابی به توافق در مورد قابلیت اعمال کنوانسیون واحد مواد مخدر مصوب ۱۹۶۱ در مورد این مواد نیست». متن کنوانسیون واحد و تاریخچه قانونگذاری آن، هرگونه تفسیری را که امکان تنظیم بین‌المللی این داروها را تحت آن معاهده فراهم کند، منتفی می‌کرد. برای تحت کنترل درآوردن این مواد، به یک کنوانسیون جدید با دامنه وسیع‌تر نیاز است. کمیسیون با استفاده از کنوانسیون واحد به عنوان الگو، پیش‌نویس کنوانسیونی را تهیه کرد که برای همه کشورهای عضو سازمان ملل ارسال شد. دبیرکل سازمان ملل متحد، کنفرانسی را برای اوایل سال ۱۹۷۱ جهت نهایی‌کردن این پیمان برنامه‌ریزی کرد.

در همین حال، کشورها پیش از این تصویب قوانینی را برای اجرای پیش‌نویس این پیمان آغاز کرده بودند. در سال ۱۹۶۹، کانادا بخش چهارم را به قانون غذا و داروی خود اضافه کرد و مجموعه‌ای از «مواد محدود شده» از جمله ال‌اس‌دی، دی‌ام‌تی و ام‌دی‌ای را تحت کنترل فدرال قرار داد. در سال ۱۹۷۰، ایالات متحده با تصویب قانون مواد کنترل‌شده (که در سال ۱۹۷۸ توسط قانون مواد روان‌گردان اصلاح شد و به ایالات متحده اجازه می‌دهد تا در صورت نیاز، جداول کنترل مواد مخدر خود را برای رعایت کنوانسیون به‌روزرسانی کند)، قوانین موجود کنترل مواد مخدر خود را به‌طور کامل اصلاح کرد. در سال ۱۹۷۱، بریتانیا قانون سوءمصرف مواد مخدر ۱۹۷۱ را تصویب کرد. بسیاری از کشورهای دیگر نیز از این رویه پیروی کردند. یکی از ویژگی‌های مشترک اکثر قوانین اجرایی، ایجاد چندین طبقه یا فهرست از مواد تحت کنترل، مشابه کنوانسیون واحد و کنوانسیون مواد روانگردان است، به طوری که با قرار دادن یک دارو در فهرست مناسب، می‌توان انطباق با قوانین بین‌المللی را تضمین کرد.

این کنفرانس در ۱۱ ژانویه ۱۹۷۱ تشکیل شد. ملت‌ها بر اساس منافع خود به دو جناح رقیب تقسیم شدند. طبق گزارش سنای کانادا، «یک گروه شامل کشورهای عمدتاً توسعه‌یافته با صنایع داروسازی قدرتمند و بازارهای فعال روان‌گردان‌ها بود... گروه دیگر شامل کشورهای در حال توسعه بود... با امکانات تولید روان‌گردان کم.» کشورهای تولیدکننده مواد مخدر ارگانیک که از محدودیت‌های کنوانسیون واحد در مورد حشیش، کوکا و تریاک از نظر اقتصادی آسیب دیده بودند، برای وضع مقررات سختگیرانه‌تر در مورد مواد مخدر مصنوعی مبارزه کردند. ایالت‌های تولیدکننده مواد مخدر مصنوعی با این محدودیت‌ها مخالفت کردند. در نهایت، قدرت لابی‌گری کشورهای در حال توسعه به هیچ وجه قابل مقایسه با قدرت لابی‌گری صنعت داروسازی نبود و مقررات بین‌المللی که در پایان کنفرانس در ۲۱ فوریه وضع شد، به طور قابل توجهی ضعیف‌تر از مقررات کنوانسیون واحد بود.

تصویب این کنوانسیون، نقطه عطفی در توسعه رژیم جهانی کنترل مواد مخدر بود. در طول ۵۹ سال، این سیستم از مجموعه‌ای از کنترل‌های سست متمرکز بر یک داروی واحد به یک چارچوب نظارتی جامع تبدیل شده بود که قادر به در بر گرفتن تقریباً هر ماده روانگردان قابل تصوری بود. به گفته روفوس کینگ، «این طرح چنان حجم عظیمی از اقلام طبیعی و مصنوعی را پوشش می‌دهد که در هر مرحله از بررسی، طرفداران آن احساس وظیفه کردند که دوباره تأکید کنند که بر سوءمصرف الکل یا دخانیات تأثیری نخواهد گذاشت.»

## کشورهای عضو
تا فوریه ۲۰۱۸، ۱۸۴ کشور عضو این کنوانسیون هستند. این مجموع شامل ۱۸۲ کشور عضو سازمان ملل متحد، واتیکان و فلسطین می‌شود. یازده کشور عضو سازمان ملل که عضو این کنوانسیون نیستند عبارتند از تیمور شرقی، گینه استوایی، هائیتی، کیریباتی، لیبریا، نائورو، ساموآ، جزایر سلیمان، سودان جنوبی، تووالو و وانواتو. لیبریا این پیمان را امضا کرده اما آن را تصویب نکرده است.

## جداول مواد کنترل‌شده
فهرست جداول و مواد موجود در آنها را می‌توان در وب‌سایت هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر یافت.

این کنوانسیون چهار فهرست از مواد تحت کنترل دارد که از فهرست اول (محدودکننده‌ترین) تا فهرست چهارم (کمترین محدودیت) را شامل می‌شود. فهرستی از مواد روان‌گردان و جداول مربوط به آنها به معاهده ۱۹۷۱ پیوست شد. متن کنوانسیون شامل شرح رسمی از ویژگی‌های موادی که در هر فهرست قرار می‌گیرند، نیست، برخلاف قانون مواد تحت کنترل ایالات متحده در سال ۱۹۷۰ که معیارهای خاصی را برای هر فهرست در سیستم ایالات متحده ارائه می‌دهد. محرک‌های نوع آمفتامین، یک دسته قانونی از محرک‌ها - که همه آنها آمفتامین‌های جایگزین نیستند - در معاهده ۱۹۷۱ و در اصلاحات بعدی تعریف شده‌اند. گزارش پارلمان اروپا در سال ۲۰۰۲ و گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۶ در مورد محرک‌های نوع آمفتامین، فهرست‌های بین‌المللی را به شرح زیر شرح می‌دهند.

* **جدول شماره ۱** شامل داروهایی است که ادعا می‌شود خطر جدی برای سلامت عمومی ایجاد می‌کنند و ارزش درمانی آنها در حال حاضر توسط کمیسیون مواد مخدر به رسمیت شناخته نشده است. این شامل ایزومرهای تی‌اچ‌سی، روانگردان‌های مصنوعی مانند ال‌اس‌دی و روانگردان‌های طبیعی مانند برخی از تریپتامین‌های جایگزین شده است. مواد محرک آمفتامین مانند کاتینون، ام‌دی‌ای و اکستازی نیز در این دسته قرار می‌گیرند.
* **جدول شماره ۲** شامل برخی از محرک‌های نوع آمفتامین با کاربردهای درمانی، مانند دلتا-۹-تی‌اچ‌سی (شامل درونابینول، شکل مصنوعی آن)، آمفتامین و متیل‌فنیدات می‌شود.
* **جدول شماره ۳** شامل محصولات باربیتورات با اثرات سریع یا متوسط است که علیرغم مفید بودن از نظر درمانی، مورد سوءمصرف جدی قرار گرفته‌اند، بنزودیازپین‌های آرام‌بخش قوی مانند فلونیترازپام و برخی مسکن‌ها مانند بوپرنورفین (ب۲). تنها محرک‌های نوع آمفتامین در این دسته، کاتین است.
* **جدول شماره ۴** شامل برخی باربیتورات‌های ضعیف‌تر مانند (فنوباربیتال) و سایر خواب‌آورها، بنزودیازپین‌های ضد اضطراب (به جز فلونیترازپام) و برخی محرک‌های ضعیف‌تر (مانند مدافینیل و آرمودافینیل) است. بیش از دوازده محرک نوع آمفتامین در این دسته قرار می‌گیرند، از جمله آمفتامین جایگزین فن‌ترمین.

گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۹ خاطرنشان می‌کند که برنامه اول، رژیمی کاملاً متفاوت از سه برنامه دیگر است. طبق آن گزارش، جدول شماره ۱ عمدتاً شامل داروهای توهم‌زا مانند ال‌اس‌دی است که توسط آزمایشگاه‌های غیرقانونی تولید می‌شوند، در حالی که سه جدول دیگر عمدتاً مربوط به داروهای تولید شده به صورت قانونی هستند. گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد همچنین ادعا می‌کند که کنترل‌های برنامه اول کنوانسیون سختگیرانه‌تر از مواردی است که در کنوانسیون واحد پیش‌بینی شده است، ادعایی که به نظر می‌رسد با گزارش‌های سنای کانادا در سال ۲۰۰۲ و پارلمان اروپا در سال ۲۰۰۳ در تضاد است.

اگرچه تخمین‌ها و سایر کنترل‌های مشخص‌شده توسط کنوانسیون واحد در کنوانسیون مواد روانگردان وجود ندارد، هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر با درخواست از اعضا برای ارائه اطلاعات و آماری که مورد نیاز کنوانسیون نبود، و با استفاده از پاسخ‌های مثبت اولیه از کشورهای مختلف تولیدکننده مواد مخدر ارگانیک برای متقاعد کردن دیگران به پیروی از آن، این نقص را اصلاح کرد. علاوه بر این، کنوانسیون محدودیت‌های سختگیرانه‌تری را بر واردات و صادرات مواد جدول شماره ۱ اعمال می‌کند. 

## ارزیابی‌های سازمان بهداشت جهانی از مخدرهای خاص
### افدرین
در سال ۱۹۹۸، افدرین تحت کنوانسیون برای کنترل توصیه شد. ائتلاف ایمنی و علم مکمل‌های غذایی با تأکید بر تاریخچه و ایمنی این دارو، علیه کنترل آن لابی‌گری کرد و استدلال کرد که «افدرین امروزه در ایالات متحده یک ماده کنترل‌شده نیست و نباید هم در سطح بین‌المللی باشد» زیرا یک محرک ملایم شبیه به کافئین است. پس از دو سال بحث و بررسی، کمیته تخصصی وابستگی به مواد مخدر تصمیم گرفت که افدرین را تحت نظارت قرار ندهد. با این حال، کمیسیون مواد مخدر و هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر، این دارو را به عنوان پیش‌ساز جدول ۱ تحت کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه قاچاق غیرقانونی مواد مخدر و مواد روانگردان فهرست کرده‌اند، زیرا افدرین می‌تواند به عنوان پیش‌ساز شیمیایی برای سنتز و تولید آمفتامین یا مت‌آمفتامین، که هر دو مواد تحت کنترل هستند، استفاده شود. به همین دلیل، این اقدام نیازی به تأیید سازمان بهداشت جهانی نداشت.

### کتامین
کمیته تخصصی وابستگی به مواد مخدر با احتیاط در سی و سومین جلسه خود شروع به بررسی کتامین کرد و خاطرنشان کرد: «استفاده از آن در دامپزشکی نیز باید در رابطه با کنترل آن در نظر گرفته شود». کتامین همچنان در سطح بین‌المللی کنترل نشده است، اگرچه بسیاری از کشورها (به عنوان مثال ایالات متحده و بریتانیا) محدودیت‌هایی را برای این دارو وضع کرده‌اند.

### اکستازی
ارزیابی کمیته تخصصی از اکستازی در بیست‌ودومین جلسه خود در سال ۱۹۸۵ با درخواست پزشکان برای اجازه تحقیقات بیشتر در مورد کاربردهای درمانی این دارو همراه بود. پاول گروف، رئیس کمیته کارشناسی، استدلال کرد که کنترل بین‌المللی هنوز توجیه‌پذیر نیست و برنامه‌ریزی باید تا تکمیل مطالعات بیشتر به تعویق بیفتد. کمیته کارشناسی نتیجه گرفت که از آنجا که «شواهد کافی برای نشان دادن سودمندی درمانی این ماده وجود ندارد»، باید در فهرست I قرار گیرد. با این حال، گزارش آن تحقیقات بیشتر در مورد اکستازی را توصیه کرد:

: *کمیته کارشناسی بحث‌های گسترده‌ای در مورد سودمندی درمانی ۳،۴ متیلن‌دی‌اکسی‌متامفتامین انجام داد. اگرچه کمیته کارشناسی گزارش‌ها را جذاب یافت، اما احساس کرد که مطالعات فاقد طراحی روش‌شناختی مناسب لازم برای اطمینان از قابلیت اطمینان مشاهدات هستند. با این حال، علاقه‌ی کافی ابراز شد تا توصیه شود تحقیقات برای پیگیری این یافته‌های اولیه تشویق شود. به همین منظور، کمیته کارشناسی از کشورها خواست تا با استفاده از مفاد  کنوانسیون مواد روانگردان، تحقیقات روی این ماده جالب را تسهیل کنند.* به همین منظور، کمیته کارشناسی از کشورها خواست تا با استفاده از مفاد  کنوانسیون مواد روانگردان، تحقیقات روی این ماده جالب را تسهیل کنند.

اکستازی در فوریه ۱۹۸۶ به عنوان یک ماده تحت کنترل در جدول ۱ به کنوانسیون اضافه شد.

### ام‌بی‌دی‌بی
ام‌بی‌دی‌بی (متیل بنزودیوکسولیل بوتانامین) یک آنتکتوژن با اثرات مشابه اکستازی است. سی‌ودومین نشست کمیته تخصصی وابستگی به مواد مخدر سازمان بهداشت جهانی (سپتامبر ۲۰۰۰) ام‌بی‌دی‌بی را ارزیابی و توصیه کرد که از برنامه‌ریزی برای آن خودداری شود.

از ارزیابی کمیته تخصصی سازمان بهداشت جهانی از ام‌بی‌دی‌بی:

: *اگرچه ام‌بی‌دی‌بی از نظر ساختاری و دارویی شبیه اکستازی است، داده‌های محدود موجود نشان می‌دهد که اثرات محرک و سرخوشی آن کمتر از اکستازی است. هیچ گزارشی از اثرات نامطلوب یا سمی ام‌بی‌دی‌بی در انسان وجود ندارد. داده‌های مربوط به قاچاق غیرقانونی ام‌بی‌دی‌بی در اروپا نشان می‌دهد که دسترسی به آن و سوءمصرف آن، پس از رسیدن به اوج خود در نیمه دوم دهه ۱۹۹۰، اکنون ممکن است رو به کاهش باشد. به همین دلایل، کمیته مسئولیت سوء استفاده از ام‌بی‌دی‌بی را خطر قابل توجهی برای سلامت عمومی در نظر نگرفت و در نتیجه قرار دادن آن تحت کنترل بین‌المللی را ضروری ندانست. بنابراین، زمان‌بندی ام‌بی‌دی‌بی توصیه نمی‌شود.*

### متکاتینون
حدود سال ۱۹۹۴، دولت ایالات متحده به دبیرکل سازمان ملل متحد اطلاع داد که از کنترل متکاتینون، یک محرک اعتیادآور تولید شده با محصولات خانگی رایج، به عنوان یک داروی فهرست یک تحت کنوانسیون حمایت می‌کند. گزارش سازمان غذا و داروی آمریکا در مورد خطرات این دارو هشدار داد و حتی اشاره کرد که معتادان در روسیه اغلب «روی انگشتان خود سوختگی ناشی از پرمنگنات پتاسیم» دارند و «تمایل ندارند به ظاهر خود توجه کنند، بنابراین با دست‌ها و موهای کثیف، ژولیده به نظر می‌رسند». با توجه به اینکه متکاتینون هیچ کاربرد پزشکی ندارد، تصمیم برای قراردادن این دارو در فهرست شماره یک بلامنازع بود.

### نیکوتین
سازمان ملل متحد به‌طور سنتی تمایلی به کنترل نیکوتین و سایر مواد مخدری که به طور سنتی در اروپا و آمریکای شمالی قانونی هستند، نداشته است و دلیل آن را تحمل طیف وسیعی از سبک‌های زندگی می‌داند. این با رژیم نظارتی برای سایر داروهای بسیار اعتیادآور در تضاد است. گابریل جی. ناحاس، در گزارش بولتن مواد مخدر، خاطرنشان کرد:

: *برخی از مواد روانگردان مانند نیکوتین، میریستیسین، افدرین، میتراژینین، سالوینورین اِی، آرکولین، تئوفیلین، تئوبرومین، کاوا، قات، تنباکو، ال-تیانین یا کافئین (در مقادیر متوسط) یا در مصرف متوسط و مسئولانه، یا نوشیدنی‌های الکلی (در مقادیر کم یا مصرف محدود) هیچ علامت قابل اندازه‌گیری از سمیت عصبی-روانی، آسیب جسمی اصلی، آسیب جسمی حاد یا وابستگی یا اعتیاد جسمی اصلی، و همچنین عوارض جانبی حاد یا چندین عارضه جانبی ایجاد نمی‌کنند. برخی از داروسازان علائم سمیت عصبی-روانی را با سمیت رفتاری یا شخصیت سمی و اعتیادآور مرتبط دانسته‌اند، سمیت داروها به طور کلی و عمومی به عوامل مختلفی از جمله عوامل محیطی، عوامل اقتصادی، زمینه مصرف مواد مخدر، مکان، تاریخ، زمان و عوامل اجتماعی، روانی، عاطفی، ذهنی، معنوی و فکری بستگی دارد که در صورت ضعیف بودن می‌توانند به عنوان یک عامل خطر یا یک رفتار پرخطر نقش داشته باشند. که علاوه بر این شامل موارد زیر نیز می‌شود: سرکوب اضطراب طبیعی، احساسات سمی، روابط سمی، رفتار سمی، افکار منفی، کاهش انگیزه و رفتار غیرهدفمند یا نامناسب، جرم غیرقانونی یا عمل غیراخلاقی ضروری. با این حال، علائم رفتاری اخیر «نشانگرهایی» را نشان نمی‌دهند که ممکن است در جوامعی که طیف وسیعی از سبک‌های زندگی را «عادی» می‌پذیرند، قابل اندازه‌گیری باشند.*

با این وجود، در اکتبر ۱۹۹۶، کمیته تخصصی، کنترل نیکوتین، به ویژه محصولاتی مانند آدامس، چسب، اسپری بینی و استنشاقی را در نظر گرفت. سازمان ملل متحد در نهایت نیکوتین را بدون نظارت رها کرد. از آن زمان، محصولات نیکوتین‌دار حتی کنترل‌شده‌تر هم شده‌اند؛ برای مثال، آدامس نیکورت اکنون یک داروی بدون نسخه در ایالات متحده و فنلاند است که به راحتی در فروشگاه‌های مواد غذایی و داروخانه‌ها در فنلاند در دسترس است. یکی دیگر از آدامس‌های نیکوتین‌دار که در فنلاند فروخته می‌شود، نیکوتینل نام دارد. انواع محصولات نیکوتین به راحتی در فروشگاه‌های مواد غذایی و داروخانه‌های فنلاندی موجود است.

### تی‌اچ‌سی
تتراهیدروکانابینول (تی‌اچ‌سی)، ماده‌ی اصلی فعال در شاهدانه، در ابتدا در زمان تصویب کنوانسیون در سال ۱۹۷۱ در جدول شماره ۱ قرار گرفت. کمیته تخصصی وابستگی دارویی سازمان بهداشت جهانی در بیست و ششمین جلسه خود، در پاسخ به درخواست دولت ایالات متحده در سال ۱۹۸۷ مبنی بر انتقال تی‌اچ‌سی از جدول ۱ به جدول ۲، با اشاره به پتانسیل پایین سوءمصرف و «مفید بودن درمانی متوسط تا زیاد» آن در تسکین حالت تهوع در بیماران شیمی‌درمانی، انتقال تی‌اچ‌سی به جدول ۲ را توصیه کرد. کمیسیون مواد مخدر این پیشنهاد را رد کرد. با این حال، در بیست و هفتمین جلسه خود، کمیته تخصصی سازمان بهداشت جهانی دوباره توصیه کرد که تی‌اچ‌سی به جدول دوم منتقل شود. کمیسیون مواد مخدر در چهل‌وپنجمین جلسه خود، در ۲۹ آوریل ۱۹۹۱، انتقال درونابینول و انواع استریوشیمیایی آن را از جدول شماره ۱ به جدول شماره ۲ کنوانسیون تصویب کرد، در حالی که سایر تتراهیدروکانابینول‌ها و انواع استریوشیمیایی آنها را در جدول شماره ۱ باقی گذاشت.

در سی‌وسومین جلسه خود (سپتامبر ۲۰۰۲)، کمیته سازمان بهداشت جهانی ارزیابی دیگری از این دارو منتشر کرد و توصیه کرد که تی‌اچ‌سی به جدول چهارم منتقل شود و اظهار داشت:

: *انتظار می‌رود تا زمانی که کانابیس به راحتی در دسترس باشد، میزان سوءمصرف درونابینول (دلتا-۹-تتراهیدروکانابینول) بسیار پایین باقی بماند. کمیته معتقد بود که مسئولیت سوءمصرف درونابینول خطر قابل توجهی برای سلامت عمومی و جامعه ایجاد نمی‌کند. مطابق با معیارهای تعیین‌شده برای زمان‌بندی، کمیته در نظر گرفت که درونابینول باید به زمان‌بندی چهارم کنوانسیون مواد روانگردان ۱۹۷۱ منتقل شود.*

هیچ اقدامی در مورد این توصیه انجام نشد. و در سی‌وچهارمین جلسه خود، کمیته سازمان بهداشت جهانی توصیه کرد که تی‌اچ‌سی به جای آن به جدول سوم منتقل شود. در سال ۲۰۰۷، کمیسیون مواد مخدر تصمیم گرفت در مورد تغییر جدول‌بندی تی‌اچ‌سی رأی‌گیری نکند و از سازمان بهداشت جهانی درخواست کرد که در صورت دسترسی به اطلاعات بیشتر، بررسی دیگری انجام دهد.

در سال ۲۰۱۹، کمیته تخصصی سازمان بهداشت جهانی توصیه کرد که تمام ایزومرهای تی‌اچ‌سی از فهرست کنوانسیون ۱۹۷۱ حذف شده و در کنار سایر محصولات مرتبط با کانابیس و فرآورده‌های دارویی در کنوانسیون ۱۹۶۱ گنجانده شوند. با این حال، این موضوع در رأی‌گیری کمیسیون مواد مخدر سازمان ملل متحد در تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۲۰ رد شد.

### ۲سی-بی (۴-برومو-۲،۵-دی‌متوکسیفن‌اتیل‌آمین)
۲سی-بی یک فنتیل‌آمین روانگردان است. کمیته تخصصی وابستگی به مواد مخدر سازمان بهداشت جهانی در سی و دومین جلسه خود (سپتامبر ۲۰۰۰) توصیه کرد که ۲سی-بی به جای سایر روانگردان‌های جایگذاری‌شده در جدول ۱، در جدول ۲ قرار گیرد.

این کمیته اظهار داشت که «وضعیت ذهنی تغییر یافته ناشی از مواد توهم‌زا مانند ۲سی-بی ممکن است به مصرف‌کننده و دیگران آسیب برساند»، اما هیچ مدرکی ارائه نکرد.

از ارزیابی کمیته تخصصی سازمان بهداشت جهانی از ۲سی-بی:

: *در دوزهای بالا، یک ماده توهم‌زای قوی است که توهمات بصری به‌ویژه قابل توجهی با بازی شدید رنگ، الگوهای جذاب ظاهر شده روی سطوح و تحریف اشیاء و چهره‌ها ایجاد می‌کند. همچنین گزارش شده است که ۲سی-بی احساسات، ادراک و عملکرد جنسی را افزایش می‌دهد....جدا از کاربرد تجربی بحث‌برانگیز آن در [[روان‌گردان‌درمانی|روان‌درمانی]]، ۲سی-بی، مانند اکثر توهم‌زاهای دیگر، هیچ کاربرد درمانی شناخته‌شده‌ای ندارد....با این حال، کمیته خاطرنشان کرد که مواد توهم‌زا به ندرت با مصرف وسواسی مرتبط هستند و سوءمصرف ۲سی-بی نادر بوده است، که نشان می‌دهد این دارو احتمالاً یک خطر قابل توجه، نه بسیار جدی، برای سلامت عمومی است. به همین دلایل، کمیته توصیه کرد که ۲سی-بی در جدول دوم کنوانسیون ۱۹۷۱ قرار گیرد.*

## کاربردهای پزشکی و علمی
همانند کنوانسیون واحد داروهای مخدر، کنوانسیون مواد روانگردان، استفاده علمی و پزشکی از داروهای روانگردان را به رسمیت می‌شناسد، در حالی که سایر کاربردها را ممنوع می‌کند. ماده ۷ مقرر می‌دارد که،

: *در خصوص مواد مندرج در جدول شماره ۱، اعضا موارد زیر را رعایت خواهند کرد: (الف) هرگونه استفاده به جز برای مقاصد علمی و بسیار محدود پزشکی توسط افراد دارای مجوز قانونی، در مؤسسات پزشکی یا علمی که مستقیماً تحت کنترل دولت‌هایشان هستند یا به‌طور خاص توسط آنها تأیید شده‌اند را ممنوع کنند.*

از این نظر، قانون مواد کنترل‌شده ایالات متحده سختگیرانه‌تر از الزامات کنوانسیون است. هر دو دسته داروهای تحت کنترل در جدول ۱ را به شدت محدود کرده‌اند، اما قانون ایالات متحده استفاده پزشکی از مواد تحت کنترل در جدول ۱ را به مطالعات تحقیقاتی محدود می‌کند، در حالی که کنوانسیون استفاده پزشکی گسترده‌تر، اما محدود و خاص از مواد تحت کنترل در جدول ۱ را مجاز می‌داند، اما استفاده علمی یا صنعتی از مواد تحت کنترل معمولاً مجاز است.
## جستارهای وابسته
* آزادسازی مواد مخدر
* جنگ مواد مخدر مکزیک
* کارتل مدئین
* قانون الکل

## منابع

رده:قانون کنترل مواد مخدر
رده:پیمان‌نامه‌های سازمان ملل متحد
رده:اتریش در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:سلامت جهانی
رده:سیاست سلامت
رده:حقوق بین‌الملل
رده:بهداشت عمومی
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۷۶ (میلادی)
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آنگویلا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برمودا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به هنگ کنگ بریتانیا
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جبل‌الطارق
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جرزی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به مونتسرات
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برلین غربی
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزیره من
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
رده:معاهده‌های آلبانی
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های آندورا
رده:معاهده‌های آنگولا
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های ارمنستان
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های جمهوری آذربایجان
رده:معاهده‌های عراق بعثی
رده:معاهده‌های بحرین
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های باربادوس
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بلیز
رده:معاهده‌های بوتان
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های بوتسوانا
رده:معاهده‌های برونئی
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های کامبوج
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های دماغه سبز
رده:معاهده‌های چاد
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های کلمبیا
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های جیبوتی
رده:معاهده‌های دومینیکا
رده:معاهده‌های آلمان شرقی
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های مصر
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های اریتره
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های اسواتینی
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فرانسه
رده:معاهده‌های اسپانیای فرانکو
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های غنا
رده:معاهده‌های یونان
رده:معاهده‌های گرنادا
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گینه
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های گویان
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های اندونزی
رده:معاهده‌های ایران
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های ژاپن
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های کنیا
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های قرقیزستان
رده:معاهده‌های لائوس
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالاوی
رده:معاهده‌های مالزی
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مالت
رده:معاهده‌های موریتانی
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های موناکو
رده:معاهده‌های مغولستان
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های موزامبیک
رده:معاهده‌های میانمار
رده:معاهده‌های نامیبیا
رده:معاهده‌های نپال
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های نیجریه
رده:معاهده‌های کره شمالی
رده:معاهده‌های مقدونیه شمالی
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های عمان
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های پالائو
رده:معاهده‌های فلسطین
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پاپوآ گینه نو
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های پرتغال
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های رومانی
رده:معاهده‌های رواندا
رده:معاهده‌های سنت کیتس و نویس
رده:معاهده‌های سنت لوسیا
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های سان مارینو
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های سیرالئون
رده:معاهده‌های سنگاپور
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های سری‌لانکا
رده:معاهده‌های سورینام
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سوریه
رده:معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
رده:معاهده‌های تاجیکستان
رده:معاهده‌های تانزانیا
رده:معاهده‌های تایلند
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های ترینیداد و توباگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های ترکمنستان
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های ازبکستان
رده:معاهده‌های ونزوئلا
رده:معاهده‌های ویتنام
رده:معاهده‌های آلمان غربی
رده:معاهده‌های یمن
رده:معاهده‌های یوگسلاوی
رده:معاهده‌های زئیر
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های زیمبابوه
رده:معاهده‌های باهاما
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
رده:معاهده‌های کومور
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری دموکراتیک افغانستان
رده:معاهده‌های درگ
رده:معاهده‌های جمهوری دومینیکن
رده:معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
رده:معاهده‌های گامبیا
رده:معاهده‌های سریر مقدس
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
رده:معاهده‌های جماهیر عربی لیبی
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های جزایر مارشال
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق لهستان
رده:معاهده‌های جمهوری داهومی
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو
رده:معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
رده:معاهده‌های جمهوری دموکراتیک سومالی
رده:معاهده‌های اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
رده:معاهده‌های دولت نظامی برزیل
رده:شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد
رده:سازمان جهانی بهداشت