محمود ممدانی

**محمود ممدانی** (زادهٔ ۲۳ آوریل ۱۹۴۶) استاد دانشگاه، نویسنده و مفسر سیاسی اوگاندایی است. او استاد انسان‌شناسی، علوم سیاسی و مطالعات آفریقا در دانشگاه کلمبیا است. او همچنین به عنوان رئیس دانشگاه بین‌المللی کامپالا در اوگاندا فعالیت می‌کند. پسرش زهران ممدانی در سال ۲۰۲۵ به‌عنوان شهردار نیویورک سیتی انتخاب شد.

او پیش از این، از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ مدیر مؤسسه تحقیقات اجتماعی مکرری در کامپالا، اوگاندا بود. ممدانی در مطالعه سیاست آفریقا و بین‌الملل، استعمار و پسااستعمار، و سیاست تولید دانش تخصص دارد.

## اوایل زندگی و تحصیلات
ممدانی در ۲۳ آوریل ۱۹۴۶ در بمبئی هند، در دوره حکومت استعماری بریتانیا به دنیا آمد. او در کامپالا، اوگاندا، به عنوان بخشی از مهاجران هندی در جنوب شرقی آفریقا بزرگ شد. والدین او، مسلمانان گجراتی در قلمرو بریتانیا در تانگانیکا (تانزانیای امروزی) متولد شدند و در حالی که پدرش در آنجا در دانشگاه تحصیل می‌کرد، به بمبئی نقل مکان کردند. خانواده وقتی ممدانی دو ساله بود به دارالسلام بازگشتند و وقتی او پنج یا شش ساله بود به اوگاندا نقل مکان کردند. او یک هندی-اوگاندایی است.

در آن زمان، اوگاندا از نظر نژادی، از جمله محل زندگی مردم، مدارس، مساجد و زمین‌های بازی کودکان، تفکیک شده بود. او برای تحصیلات ابتدایی، ابتدا به مدرسه مذهبی و سپس به مدرسه ابتدایی دولتی هند رفت. او با زبان‌های گجراتی، اردو و سواحیلی بزرگ شد و از کلاس ششم شروع به یادگیری زبان انگلیسی کرد. پس از دوره راهنمایی، به مدرسه راهنمایی قدیمی کامپالا رفت.

ممدانی یکی از ۲۳ دانشجوی اوگاندایی در گروه ۱۹۶۳ طرح هوایی کندی بود. طرح هوایی کندی، بورسیه تحصیلی با بودجه ایالات متحده بود که صدها نفر از شرق آفریقا را بین سال‌های ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۳ به دانشگاه‌های ایالات متحده و کانادا منتقل کرد. ممدانی در سال ۱۹۶۳ تحصیل در دانشگاه پیتسبورگ را آغاز کرد و در سال ۱۹۶۷ با مدرک لیسانس علوم سیاسی فارغ‌التحصیل شد.
او از جمله دانشجویان شمال آمریکا بود که در مارس ۱۹۶۵ با اتوبوس به مونتگومری، آلاباما، که توسط کمیته هماهنگی دانشجویی بدون خشونت سازماندهی شده بود، سفر کردند تا در جنبش حقوق مدنی شرکت کنند. این سفر همزمان با راهپیمایی‌های سلما تا مونتگومری بود، اما با آن متفاوت بود. او در طول راهپیمایی زندانی شد.

او سپس در دانشکده حقوق و دیپلماسی فلچر دانشگاه تافتس تحصیل کرد و در سال ۱۹۶۸ با مدرک کارشناسی ارشد علوم سیاسی و در سال ۱۹۶۹ با مدرک کارشناسی ارشد حقوق و دیپلماسی فارغ‌التحصیل شد. او در سال ۱۹۷۴ مدرک دکترای فلسفه خود را در رشته حکومت از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. عنوان پایان‌نامه او *سیاست و تشکیل طبقات در اوگاندا* بود.

## شغل
ممدانی در اوایل سال ۱۹۷۲ به اوگاندا بازگشت و همزمان با انجام تحقیقات دکترای خود، به عنوان دستیار آموزشی در دانشگاه مکرری در کامپالا استخدام شد؛ اما در اواخر همان سال به دلیل قومیتش توسط دیکتاتور اوگاندا، عیدی امین، اخراج شد. او در اوایل نوامبر اوگاندا را به مقصد اردوگاه پناهندگان در بریتانیا ترک کرد.

او در اواسط سال ۱۹۷۳ پس از استخدام در دانشگاه دارالسلام در تانزانیا، انگلستان را ترک کرد. در دارالسلام، نگارش پایان‌نامه خود را به پایان رساند و در گروه‌های مخالف عیدی امین فعالیت داشت. در سال ۱۹۷۹، به عنوان ناظر در کنفرانس موشی شرکت کرد و پس از سرنگونی امین پس از جنگ اوگاندا-تانزانیا به عنوان عضو شورای مرزی شورای جهانی کلیساها به اوگاندا بازگشت.

در سال ۱۹۸۴، هنگام شرکت در کنفرانسی در داکار، سنگال، پس از آنکه تابعیت اوگاندایی‌اش توسط دولت تحت رهبری میلتون اوبوته به دلیل انتقاد از سیاست‌هایش لغو شد، بی‌تابعیت شد. او به دارالسلام بازگشت و برای ترم بهار ۱۹۸۶ به عنوان استاد مدعو در دانشگاه میشیگان، آن آربر، تدریس کرد. پس از آنکه اوبوته برای دومین بار برکنار شد، ممدانی بار دیگر در ژوئن ۱۹۸۶ به اوگاندا بازگشت. او مدیر مؤسس مرکز تحقیقات پایه، اولین سازمان تحقیقاتی غیردولتی اوگاندا بود و از سال ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۶ در این سمت خدمت کرد.
او همچنین استاد مدعو در دانشگاه دوربان - وستویل در آفریقای جنوبی (ژانویه تا ژوئن ۱۹۹۳)، در موزه و کتابخانه یادبود نهرو در دهلی نو (ژانویه تا ژوئن ۱۹۹۵) و در دانشگاه پرینستون (۱۹۹۵–۱۹۹۶) بود.

در سال ۱۹۹۶، او به عنوان اولین دارنده کرسی مطالعات آفریقا در دانشگاه کیپ تاون منصوب شد. او پس از اختلاف نظر با مدیریت بر سر پیش‌نویس برنامه درسی خود برای یک دوره پایه در مورد آفریقا با عنوان «مسئله‌سازی آفریقا» این سمت را ترک کرد. از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۲، او به عنوان رئیس شورای توسعه تحقیقات علوم اجتماعی در آفریقا خدمت کرد. در دسامبر ۲۰۰۱، او در سمپوزیوم صدمین سالگرد نوبل در اسلو، نروژ، سخنرانی‌ای با عنوان «درک خشونت در آفریقای پسااستعماری» ایراد کرد.

در سال ۲۰۰۸، در یک نظرسنجی آنلاین آزاد، ممدانی به عنوان نهمین «روشنفکر عمومی برتر» جهان در فهرست ۱۰۰ روشنفکر عمومی برتر توسط *[[پراسپکت (مجله)|مجله پراسپکت]]* (بریتانیا) و *[[فارین پالیسی]]* (ایالات متحده) انتخاب شد. مقالات او در *[[نقد کتاب لندن|نشریه نقد کتاب لندن]]* و سایر نشریات منتشر شده است.

## کار
ممدانی در پژوهش سیاست‌های آفریقایی و بین‌المللی، استعمار و پسااستعمار و سیاست تولید دانش تخصص دارد. آثار او به بررسی تلاقی سیاست و فرهنگ، مطالعه تطبیقی استعمار از سال ۱۴۵۲، تاریخ جنگ داخلی و نسل‌کشی در آفریقا، جنگ سرد و جنگ علیه تروریسم و تاریخ نظری حقوق بشر می‌پردازد.

پژوهش‌های ممدانی تا سال ۲۰۱۶ بر پایهٔ کتاب سال ۱۹۹۶ او با عنوان *شهروند و تبعه: آفریقای معاصر و میراث استعمار* شکل گرفت. او در این کتاب استدلال می‌کند که نمی‌توان دولت پسااستعماری را بدون تحلیل روشن و دقیق ساختار نهادین دولت استعمارگر فهمید. ممدانی بر این باور است که ماهیت دولت استعمارگر در آفریقا پاسخی به «مسئله بومی» بود. این دولت به شکل «دولت دوپاره» ظاهر شد:
* **حکومت مستقیم:** این شیوه در مناطق شهری اعمال می‌شد و مبتنی بود بر قدرت مدنی و متمرکز، با هدف کنار گذاشتن «بومی‌ها» از حقوق مدنی‌ای که شهروندان جامعه مدنی از آن برخوردار بودند.
* **حکومت غیرمستقیم :** در مناطق روستایی، ساختاری بود که بومی‌ها را وارد نظم عرفی‌ای می‌کرد که از سوی دولت و از طریق «اقتدار قبیله‌ای روستایی» تحمیل می‌شد؛ ممدانی این نظم را «استبداد غیرمتمرکز» می‌نامد.

این دولت استعمارگر، به تعبیر ممدانی، چهره‌ای ژانوسی (دوچهره‌ای) داشت؛ یعنی قدرتی دوگانه زیر یک ساختار هژمونیک واحد. در دوران پس از استعمار، حوزهٔ شهری تا حدی از تبعیض نژادی رهایی یافت، اما مناطق روستایی همچنان تحت کنترل نوعی قدرت استعمارگونه باقی ماندند—چه در دست حاکمان محافظه‌کار که آن را پایگاه قدرت خود می‌دانستند و چه در اختیار رهبران رادیکال که پروژه‌های اقتدارگرایانه متمرکز داشتند.

در نتیجه، چه در شکل محافظه‌کارانه و چه در شکل انقلابی، تجربه دولت پسااستعماری تنها بخشی از میراث دولت دوپاره را بازتولید کرده است و هر یک شکل خاصی از استبداد را در جامعه آفریقایی بازآفرینی کرده‌اند.

ممدانی با تحلیل مطالعات تاریخی در آفریقای جنوبی و اوگاندا، استدلال می‌کند که استعمار اروپایی نه تنها از امکان‌های اقتدارگرایانه در جوامع بومی استفاده کرد، بلکه این میراث اغلب پس از استقلال نیز ادامه یافت. او به‌ویژه برداشت رایج از آپارتاید در آفریقای جنوبی به‌عنوان نمونه‌ای استثنایی را به چالش می‌کشد و بیان می‌دارد که آپارتاید، در واقع، شکل عمومی و معمول مستعمرات اروپایی در آفریقا بود، که عناصر حکومت غیرمستقیم و هم‌زیستی تحمیلی را در خود داشت.

ممدانی در کتاب خود *با عنوان «مسلمان خوب، مسلمان بد: آمریکا، جنگ سرد و ریشه‌های ترور» که* در سال ۲۰۰۴ منتشر شد، گفت که بمب‌گذاران انتحاری باید «به عنوان یک دسته از سربازان» به رسمیت شناخته شوند و این باید «به عنوان یکی از ویژگی‌های خشونت سیاسی مدرن درک شود، نه اینکه به عنوان نشانه‌ای از بربریت انگ زده شود». برخی از دانشگاهیان گفتند که این به معنای حمایت از بمب‌گذاری انتحاری نیست، بلکه صرفاً یک تحلیل است.

## زندگی شخصی
ممدانی با میرا نایر، کارگردان و تهیه‌کننده هندی، ازدواج کرده است. آنها در سال ۱۹۸۹ در کامپالا، اوگاندا، زمانی که نایر در حال تحقیق برای فیلمش، *[[میسیسیپی ماسالا|می‌سی‌سی‌پی ماسالا]]*، بود، با هم آشنا شدند و در سال ۱۹۹۱ ازدواج کردند. آنها در منهتن نیویورک زندگی می‌کنند.

ممدانی و نایر پسری به نام زهران ممدانی دارند که عضو مجلس ایالتی نیویورک به عنوان نماینده حوزه انتخابیه ۳۶ در کوئینز، و نامزد دموکرات‌ها برای شهرداری شهر نیویورک بود که در انتخابات ماه نوامبر ۲۰۲۵ به عنوان جوانترین شهردار نیویورک انتخاب شد.

## افتخارات و جوایز
### جوایز
* ۱۹۹۷: جایزه هرسکویتس برای *شهروند و سوژه: آفریقای معاصر و میراث استعمار*
* ۱۹۹۹: جایزه کتاب دانشگاه کیپ تاون برای *شهروند و سوژه: آفریقای معاصر و میراث استعمار*
* ۲۰۰۹: جایزه محقق برجسته GDS از انجمن مطالعات بین‌المللی
* ۲۰۱۱: جایزه هیئت علمی ممتاز لنفست
* ۲۰۱۲: محقق سال در دومین دوره جوایز سالانه مهاجران آفریقایی به خاطر سهم عظیمش در بورسیه تحصیلی آفریقا
* ۲۰۱۲: جایزه مهاجران اوگاندا ۲۰۱۲

در ژوئیه ۲۰۱۷، ممدانی به عنوان عضو وابسته آکادمی بریتانیا (FBA)، آکادمی ملی علوم انسانی و اجتماعی بریتانیا، انتخاب شد.

### مدارک افتخاری
* دانشگاه ژوهانسبورگ، ۲۵ مه ۲۰۱۰
* دانشگاه آدیس آبابا، دکترای ادبیات، ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۰
* دانشگاه کوازولو-ناتال، آوریل ۲۰۱۲

## کتابشناسی
### کتاب‌ها
* *افسانه کنترل جمعیت: خانواده، طبقه و کاست در یک روستای هندی* (۱۹۷۲)
* *از شهروند تا پناهنده: آسیایی‌های اوگاندایی به بریتانیا می‌آیند* (۱۹۷۳)
* *سیاست و شکل‌گیری طبقات اجتماعی در اوگاندا* (۱۹۷۶)
* *امپریالیسم و فاشیسم در اوگاندا* (۱۹۸۴)
* *آزادی آکادمیک در آفریقا* (۱۹۹۴)
* *شهروند و رعیت: آفریقای معاصر و میراث استعمار متاخر* (۱۹۹۶)
* *وقتی قربانیان قاتل می‌شوند: استعمار، بومی‌گرایی و نسل‌کشی در رواندا* (۲۰۰۱)
* *درک بحران در کیوو*
* *مسلمان خوب، مسلمان بد: آمریکا، جنگ سرد و ریشه‌های ترور* (۲۰۰۴)
* *پژوهشگران در بازار کار. معضلات اصلاحات نئولیبرالی در دانشگاه مکرری، ۱۹۸۹–۲۰۰۵* (۲۰۰۷)
* *ناجیان و بازماندگان: دارفور، سیاست و جنگ علیه تروریسم* (۲۰۰۹)
* *تعریف و حکومت: بومی به عنوان هویت سیاسی* (سخنرانی‌های وب دوبوا) (۲۰۱۲)
* *نه مهاجر و نه بومی: شکل‌گیری و نابودی اقلیت‌های دائمی* (۲۰۲۰)
* *سم تدریجی: عیدی امین، یووری موسونی، و شکل‌گیری دولت اوگاندا* (۲۰۲۵)

## منابع

رده:افراد اوگاندایی هندی‌تبار
رده:افراد زنده
رده:تاریخ‌نگاران استعمار
رده:تاریخ‌نگاران نسل‌کشی‌ها
رده:دانشمندان سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:دانشمندان سده ۲۱ (میلادی) اهل هند
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه پیتسبورگ
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد
رده:زادگان ۱۹۴۶ (میلادی)
رده:زهران ممدانی
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:کارشناسان سیاسی خبره
رده:مدیران آکادمیک اهل هند
رده:مسلمانان اهل اوگاندا
رده:نویسندگان اهل بمبئی
رده:نویسندگان غیرداستانی اهل اوگاندا
رده:نویسندگان غیرداستانی سده ۲۰ (میلادی) اهل هند
رده:نویسندگان غیرداستانی سده ۲۱ (میلادی) اهل هند