انقلاب دهقانی دونگهاک

**انقلاب دهقانی دونگهاک** () شورشی مسلحانه بود که از ۱۱ ژانویه ۱۸۹۴ تا ۲۵ دسامبر ۱۸۹۵ در چوسان (کره) رخ داد. دهقانان شورشی عمدتاً پیروان آیین دونگهاک بودند؛ جنبشی نوکنفوسیوسی که فناوری و آرمان‌های غربی را رد می‌کرد. این انقلاب یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ کره در سدهٔ نوزدهم به‌شمار می‌رود و پیامدهای آن فراتر از مرزهای شبه‌جزیرهٔ کره بود.

شورش در شهرستان گوبو (در جونگوپ کنونی) آغاز شد؛ جایی که فرماندار ستمگر جو بیونگ‌گاپ با سیاست‌های سرکوبگرانه خشم دهقانان را برانگیخته بود. در مارس ۱۸۹۴ گروهی از دهقانان به رهبری جون بونگ‌جون و کیم گِنام قیام کردند. پس از پیروزی‌های نخستین و تصرف قلعهٔ جونجو، شورشیان با نیروهای دولتی به آتش‌بس رسیدند. اما دولت نگران از فرو ریختن نظم، از دودمان چینگ درخواست کمک نظامی کرد. اعزام نیروهای چینی خشم ژاپن را برانگیخت و زمینه‌ساز نخستین جنگ چین و ژاپن شد. موج دوم شورش در پاییز ۱۸۹۴ علیه نفوذ روزافزون ژاپن شکل گرفت اما سرانجام با شکست قاطع شورشیان در نبرد اوگومچی و اعدام رهبران آنان در بهار ۱۸۹۵ سرکوب شد.

## پیشینه
در اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی، جامعهٔ کره‌ای با مشکلات گوناگونی چون نابرابری، فساد اداری و مالیات‌های سنگین دست‌وپنجه نرم می‌کرد. این مشکلات زنجیره‌ای از شورش‌های دهقانی را در پی داشت که با جنگ دهقانی گوانسو آغاز شد. خشکسالی و سیل پیاپی محصولات کشاورزی را نابود می‌کرد و قحطی‌های شدیدی پدیدمی‌آورد. فرمانروایان چوسان نیز با افزایش مالیات بر بذر و تحمیل بیگاری بیشتر بر دهقانان گرسنه، اوضاع را بدتر می‌ساختند. مالیات‌ها چنان سنگین بود که بسیاری از دهقانان ناچار شدند زمین‌هایشان را به بهای ناچیز به زمینداران ثروتمند بفروشند.

نارضایتی دهقانان بارها به شکل خیزش‌های خشونت‌بار بروز یافت. از جمله شورش‌های مهم می‌توان به قیام هونگ گیونگ‌نای در ۱۸۱۱ اشاره کرد که منطقهٔ چونگجو را برای چند ماه در اختیار گرفت، و شورش ۱۸۶۲ در جینجو که به ۷۱ شهر سرایت کرد. این رویدادها حکومت چوسان را تضعیف کرد و نظارت آن بر مناطق گوناگون کره را کاهش داد.

### بنیانگذاری دونگهاک
در این روزگار آشفته، آیین دونگهاک (، به معنای «دانش شرقی») پدید آمد. بنیانگذار آنچه جِئو (۱۸۲۴–۱۸۶۴) بود که در آوریل ۱۸۶۰ این آیین را پایه‌گذاری کرد. دونگهاک آمیزه‌ای از آیین‌های گوناگون بود: باورهای بنیادینش (یکتاپرستی، کتاب‌های مقدس و سازمان‌دهی دینی) همانندی‌هایی با مسیحیت داشت. چه جئو خود گفته بود: «معانی [میان مسیحیت و دونگهاک] یکسان است؛ تنها واژه‌ها متفاوتند». آیین پذیرش دونگهاک که در آن صدها تن در فضای باز گرد هم می‌آمدند و پیش از جامی از آب پاک زانو می‌زدند، تا حدی از آیین غسل تعمید مسیحی تأثیر پذیرفته بود.

با این حال، بسیاری از تأثیرات مستقیم از شامونیسم کره‌ای و باورهای عامیانه سرچشمه می‌گرفت. شاهدان نقل کرده‌اند که چه جئو در آیین‌های روح‌پرستانه برای خدایان کوهستان شرکت می‌کرد و سرودها و رقص شمشیرش نیز برآمده از شامونیسم بود. از باورهای ویژهٔ دونگهاک این بود که «همهٔ انسان‌ها هانولنیم (خدا) هستند»؛ چه جئو برابری انسانی را ترویج می‌کرد و باور داشت جهان چرخه‌ای پنج‌هزارساله دارد که در آستانهٔ پایان است و جهانی نو فرا خواهد رسید.

این باورها دونگهاک را در نظر سلسلهٔ چوسان خطرناک جلوه می‌داد. حکومت این آیین را ممنوع اعلام کرد و چه جئو را در ۱۸۶۴ به اتهام «فریب دادن و دروغ گفتن به مردم نادان» اعدام کرد. رهبری دونگهاک به چه سیهیونگ رسید.

با وجود سرکوب، دونگهاک تا دههٔ ۱۸۷۰ در سراسر استان گیونگ‌سانگ گسترش یافت. پس از شکست شورش یی پیل‌جِه در ۱۸۷۱ که از زیرساخت دونگهاک بهره برده بود، چه سیهیونگ آیین را به استان‌های پرجمعیت چونگ‌چونگ و جولا گسترش داد. دونگهاک در «جوب» و «پو» سازمان‌دهی شد: یک «جوبجو» بر یک «جوب» فرمان می‌راند و چند جوب یک «پو» را تشکیل می‌دادند.

### وضعیت بین‌المللی
کرهٔ دوران چوسان از زمان دومین هجوم مانچوها در ۱۶۳۷ دولتی خراج‌گزار چین چینگ بود. جز این رابطه، کره سیاست انزواگرایانه در پیش گرفته و به «پادشاهی گوشه‌نشین» شهرت یافته بود. پس از مجموعه‌ای از رویارویی‌ها با روسیه، فرانسه و آمریکا، کره با پیمان کانگوا در ۱۸۷۶ ناگزیر به گشودن درهایش شد. از آن پس بیگانگان در سئول مستقر شدند و امپراتوری ژاپن نفوذ خود را به‌سرعت افزایش داد. پس از کودتا گپسین در ۱۸۸۴، چین و ژاپن آشکارا بر سر نفوذ در کره رقابت می‌کردند و سرانجام پیمان تیانجین (۱۸۸۵) کره را به‌نوعی تحت حمایت مشترک دو کشور قرار داد.

## جنبش گیوجو شینون
تا دههٔ ۱۸۹۰ پیروان دونگهاک دادخواهی برای برائت چه جئو و لغو اتهامات اعدامش را آغاز کردند. دونگهاک به آن هنگام به «جوب شمالی» و «جوب جنوبی» تقسیم شده بود. سو اینجو، رهبر جوب جنوبی، از چه سیهیونگ درخواست دادخواهی کرد اما گیوجو (رهبر دینی) پاسخی نداد.

در نوامبر ۱۸۹۲ جون بونگ‌جون دادخواهی سامره را رهبری کرد و خواستار لغو ممنوعیت دونگهاک، اخراج مبلغان و بازرگانان غربی و مجازات مقامات فاسد شد. در دسامبر ۱۸۹۲ دادخواهی دیگری در بازار بوئون برگزار شد. بسیاری از پیروان جوب جنوبی خواستار راهپیمایی به سئول بودند اما چه سیهیونگ مانع شد و نامه‌ای به شاه گوجونگ نوشت.

جون بونگ‌جون پیروانش را به بوئون برد و خشن‌ترین دادخواهی جنبش گیوجو شینون را برپا کرد. نزدیک به ۸۰٬۰۰۰ پیرو با پرچم‌های «بیگانگان غربی و ژاپنی را بیرون کنید» در بازار گرد آمدند و دژ خاکی ساختند. درخواست‌ها دربرمی‌گرفت: بازگرداندن آبروی چه جئو، پایان آزار پیروان دونگهاک، بیرون راندن نیروهای استعماری، قطع واردات کالاهای خارجی، برکناری خاندان مین از قدرت و کاهش مالیات. رهبران جوب شمالی از ترس سرکوب حکومتی، دادخواهی را در سه روز برچیدند و جون بونگ‌جون به گوبو بازگشت.

## شورش گوبو

علت بی‌واسطهٔ شورش رفتار جو بیونگ‌گاپ، فرماندار گوبو بود. پس از دستگیری جون بونگ‌جون، وی گزارش مفصلی از سوءرفتارهای جو ارائه داد: جو آبگیر مانسوکبو را ساخته و مالیات سنگین آب از دهقانان گرفته، هفتصد کیسه برنج از این راه جمع‌آوری کرده، دهقانانی را که زمین‌های رهاشده را کشت کرده بودند با وعدهٔ پنج سال معافیت مالیاتی فریب داده و در پاییز ۱۸۹۳ از آنان مالیات ستانده، ثروتمندان را به بهانه‌های واهی جریمه کرده و هزار نیانگ برای ساخت بنای یادبود پدرش از مردم باج گرفته بود.

ساخت آبگیر مانسوکبو بیشترین خشم را برانگیخت؛ زیرا آبگیر جدید جویبارهای منطقه را مسدود کرده و سیلاب‌های گسترده‌ای پدیدآورده بود. پیروان دونگهاک و دهقانان خشمگین با بهره‌گیری از «سابال تونگمون» (منشوری دایره‌ای که نام‌ها در آن به شکل دایره نوشته می‌شد تا رهبر شناخته نشود) به گردآوری سپاه شورشی پرداختند.

در ۱۰ ژانویه ۱۸۹۴ هزار شورشی در مزرعهٔ متروکی گرد آمدند و با تقسیم به دو لشکر، سه دروازه از چهار دروازهٔ گوبو را ویران و دفتر فرمانداری را تصرف کردند. جو بیونگ‌گاپ به جونجو گریخت. شورشیان به مدت یک هفته زندان‌ها را گشودند، زندانیان بی‌گناه را آزاد کردند، مقامات فاسد را مجازات کردند، اموال مصادره‌شده را به صاحبانشان بازگرداندند و آبگیر مانسوکبو را ویران ساختند. اما بحران با جایگزینی جو توسط پارک وون‌میونگ که شورشیان را به پراکندگی ترغیب کرد، فروکش نمود.

## قیام نخست

جون بونگ‌جون و کیم گِنام به سوی جنوب به موجانگ رفتند و به سون هواجونگ پیوستند. شورشیان در موجانگ به‌خوبی سازمان‌دهی شدند و در ۲۰ مارس ۱۸۹۴ نیرویی ۴٬۰۰۰ نفره به سوی کوه بَک در گوبو حرکت کرد. سپاه در اردوگاه کوه بک به ده‌ها هزار تن رسید. در ۲۲ مارس آبگیر ویران و ساختمان‌های دولتی سوزانده شد. شورشیان پس از چهار روز اردو در گوبو، جون بونگ‌جون را به فرماندهی و کیم گِنام و سون هواجونگ را به سرداری برگزیدند و تائین (۱ آوریل) و بوآن (۴ آوریل) را تصرف کردند.

رهبران چهار فرمان صادر کردند: بی‌گناهان را نکشید و از خوردن دام‌های کشاورزی بپرهیزید؛ با وفاداری و نیکوکاری مردم را آرامش دهید؛ بربرهای ژاپنی را شکست دهید و سرزمین مقدس را پاک کنید؛ سپاه را به سئول برانید و هر عضو خاندان مین را از میان بردارید. گزارش شده که شورشیان «نه شراب و زن می‌جستند و نه تنباکو می‌کشیدند» و غذا را به‌جای مصادره با پول می‌خریدند.

### نبرد هوانگ‌توجای
دولت یی گیونگ‌هیو را با لشکری از ۷۰۰ سرباز و ۶۰۰ بازرگان به سرکوب شورش فرستاد. ۱۰٬۰۰۰ شورشی نیروهای دولتی را به گردنهٔ هوانگتو کشاندند. در سپیده‌دم ۷ آوریل، سربازان دولتی به اردوگاه شورشیان یورش بردند اما آن را تهی یافتند. شورشیان که زیر پوشش مه در کوه‌ها جابه‌جا شده بودند، ناگهان هجوم آوردند و نزدیک به هزار سرباز دولتی را کشتند در حالی که خود تلفات اندکی داشتند.

### نبرد رودخانهٔ هوانگ‌ریونگ
تا ۱۷ آوریل جون بونگ‌جون به سوی جنوب به یونگ‌گوانگ چرخید؛ جایی که نیروهای دولتی هونگ گِهون منتظر بودند. سردار یی هاکسونگ هنگامی که شورشیان در کنار رودخانهٔ هوانگ‌ریونگ ناهار می‌خوردند یورش برد. شورشیان نقشهٔ نوآورانه‌ای به کار بستند: به کوه‌ها گریختند و سپس از سراشیبی هزاران «جانگ‌تای» (قفس مرغ) را به پایین غلتاندند که بیشتر گلوله‌ها را بی‌اثر ساخت. افزون بر این، روستاییان هوادار شورش آب در لولهٔ توپ‌های دولتی ریخته بودند. بیش از ۳۰۰ سرباز دولتی کشته شدند اما از شورشیان تنها دو تن جان باختند.

### محاصرهٔ قلعهٔ جونجو
پس از پیروزی در هوانگ‌ریونگ، جون بونگ‌جون به شمال چرخید و جونجو، بزرگ‌ترین شهر استان جولا، را تصرف کرد. هونگ گِهون به‌سرعت بازگشت و محاصرهٔ قلعهٔ جونجو را آغاز نمود.

در همین هنگام، فرماندار جونجو یعنی کیم مون‌هیون در ۲۹ آوریل خبر سقوط جونجو را به دولت در گنگجو رساند. دولت چوسان که از عهدهٔ سرکوب برنمی‌آمد، رسماً از ژاپن و چین درخواست کمک نظامی کرد. در ۳ مه ۱٬۵۰۰ سرباز دودمان چینگ و همان روز ۶٬۰۰۰ سرباز ژاپنی در اینچون پیاده شدند. ژاپنی‌ها اعتراض کردند که چین بر خلاف پیمان تیانجین پیش از مداخله به آنان اطلاع نداده و این رویداد به‌زودی به نخستین جنگ چین و ژاپن انجامید.

### پیمان جونجو
در ۷ مه کیم هاک‌جین، فرماندار جدید جونجو، به هونگ دستور صلح با شورشیان داد. شورشیان که از کمبود آذوقه رنج می‌بردند، پذیرفتند. این توافق‌نامه «پیمان جونجو» نام گرفت. هونگ دوازده خواستهٔ شورشیان را پذیرفت و دونگهاکی‌ها حق برپایی نهادهای اداری محلی موسوم به «جیپ‌گانگسو» را به دست آوردند که امور مناطق تحت کنترل شورشیان را اداره می‌کرد. با این حال، آرامشی ناپایدار در طول تابستان ادامه یافت.

## قیام دوم
با حضور نیروهای چینی و ژاپنی در کره، تنش‌ها میان دو قدرت بالا گرفت زیرا هیچ‌یک حاضر به عقب‌نشینی پیش از دیگری نبود. در ۲۳ ژوئیه ۱۸۹۴ نیروهای ژاپنی وارد سئول شدند و دولت هوادار ژاپنی بر سر کار آوردند که پیمان‌های اتحاد با چین را لغو کرد؛ بدین ترتیب نخستین جنگ چین و ژاپن آغاز شد.

نفوذ فزایندهٔ ژاپن در شبه‌جزیرهٔ کره نگرانی شدید شورشیان را برانگیخت. از سپتامبر تا اکتبر ۱۸۹۴ رهبران جوب‌های شمالی و جنوبی در سامره (در ننسان کنونی) دربارهٔ آیندهٔ جنبش رایزنی کردند. در ۱۲ اکتبر ارتش ائتلافی جوب‌های شمالی و جنوبی با نیرویی میان ۲۵٬۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰ تن شکل گرفت و به سوی گنگجو پیشروی کرد.

### نبرد اوگومچی
نبرد سرنوشت‌ساز اوگومچی از ۲۲ اکتبر تا ۱۰ نوامبر ۱۸۹۴ در گنگجو جریان داشت. شورشیان که تنها به تیروکمان، نیزه، شمشیر و شماری تفنگ ساچمه‌ای مسلح بودند، در برابر نیروهای ژاپنی مجهز به توپ و جنگ‌افزارهای نوین قرار گرفتند. دهقانان بارها به سنگرهای مستحکم دشمن یورش بردند اما تلفات سنگینی متحمل شدند. سپاه شورشی شکست قاطعی خورد.

بازماندگان به پایگاه‌های پراکنده گریختند اما نیروهای ژاپنی آنان را دنبال کردند. شورشیان به جنگ چریکی روی آوردند و خشونت‌ها تا بهار ۱۸۹۵ ادامه یافت. در استان هوانگ‌هه نیز جنگجویانی به رهبری کیم کو (کیم گو) جوان، که بعدها از چهره‌های بزرگ مقاومت کره شد، شهر هِجو را تصرف کردند.

### دستگیری و اعدام رهبران
جون بونگ‌جون سرانجام از سوی خودی‌هایش به دام افتاد و در ۲۸ دسامبر ۱۸۹۴ دستگیر شد. رهبران شورشی در نقاط گوناگون منطقهٔ هونام دستگیر و بیشترشان با اعدام دسته‌جمعی با طناب در مارس ۱۸۹۵ کشته شدند. چه سیهیونگ توانست چهار سال پنهان بماند اما سرانجام او نیز در ۱۸۹۸ دستگیر و اعدام شد.

## پیامدها
هرچند شورش شکست خورد، بسیاری از خواسته‌های دهقانان در قالب «اصلاحات گابو» (۱۸۹۴) برآورده شد: بردگی، تبعیض طبقاتی و آزمون‌های حکومتی برچیده شد. با این حال، این نوسازی عمدتاً به دست فرستادهٔ ژاپن اوتوری کِیسوکه هدایت می‌شد. ژاپن برندهٔ اصلی آشوب‌های دونگهاک بود زیرا توانست جایگزین پایدار چین در نقش حامی کره شود و نفوذ خود را در شبه‌جزیره تثبیت کند.

جنگ به زوال نفوذ چین در کره و پایان جنبش خودتقویتی در خود چین انجامید. از سوی دیگر، انقلاب دهقانی دونگهاک نقش مهمی در بیداری ملی کره‌ای‌ها و شکل‌گیری اندیشه‌های دموکراتیک و ضداستعماری ایفا کرد.

## بازتاب فرهنگی
* فیلم «» (پرواز بلند، دویدن دور) ساختهٔ ۱۹۹۱ داستان چه سیهیونگ، یکی از رهبران شورش دونگهاک را روایت می‌کند.
* سریال تلویزیونی «گل نوکدو» () محصول ۲۰۱۹ شبکهٔ SBS داستان دو برادر را روایت می‌کند که در نبرد اوگومچی در دو سوی جبهه می‌جنگند.

## یادمان‌ها
* خانهٔ جون بونگ‌جون در جونگوپ
* بنای یادبود آبگیر مانسوکبو
* میدان نبرد هوانگ‌توهیون و یادمان آن
* یادمان یکصدمین سالگرد شورش دهقانان
* یادمان ارتش انقلابی دونگهاک در محل نبرد اوگومچی در گنگجو، افتتاح‌شده در ۱۹۷۳

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه انجمن انقلاب دهقانی دونگهاک جونگوپ 
* انقلاب دهقانی تونگهاک در انجمن پژوهش‌های آسیایی 

رده:شورش‌ها در آسیا
رده:درگیری‌ها در ۱۸۹۴ (میلادی)
رده:انقلاب‌های سده ۱۹ (میلادی)
رده:کره (کشور) در ۱۸۹۴ (میلادی)
رده:ملی‌گرایی کره‌ای