قطره (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**قطره** (به عربی: ) روستایی عربی-فلسطینی در بخش رمله بود که در ۱۵ کیلومتری جنوب‌غربی شهر رمله و ۴۰ کیلومتری غرب اورشلیم و در ارتفاع نزدیک به ۵۰ متر از سطح دریا قرار داشت. این روستا بر سر راه اصلی ساحلی غزه–یافا واقع شده بود و از این رو دارای اهمیت راهبردی بود. جمعیت قطره بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ نزدیک به ۱٬۲۱۰ نفر و همگی مسلمان بودند.

قطره پیشینه‌ای باستانی داشت و از مراکز کنعانی به‌شمار می‌رفت. در دورهٔ امپراتوری عثمانی و سپس دورهٔ قیمومت بریتانیا به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین شناخته می‌شد. در ماه مه ۱۹۴۸ روستا توسط تیپ ۸۴ گیواتی تصرف شد و ساکنانش آواره یا اخراج شدند. امروزه شهرک‌های گدرا و کیدرون بر زمین‌های این روستا بنا شده‌اند.

## پیشینه
### دوران باستان
قطره مرکزی کنعانی برای فرمانروایی سیاسی و اقتصادی بود که همراه با ۳۰ محل شهری دیگر در سواحل دریای مدیترانه در اواخر عصر برنز، میان ۱۲۵۰ تا ۱۱۵۰ پیش از میلاد، دورهٔ افولی را پشت سر گذاشت. برخی پژوهشگران قطره را با شهر هلنیستی «کیدرون» (سیدرون، گدروس) یکی دانسته‌اند که در کتاب نخست مکابیان (۱۵:۳۹ و ۴۱؛ ۱۶:۹) یاد شده‌است و گمان می‌رود نام قطره از نام عبری کیدرون، یعنی «قِطرون»، برگرفته شده باشد. گروهی دیگر بر آن‌اند که قطره (کاترا) صورت تحریف‌شدهٔ «گدروت» کتاب مقدس است که در سِفر یوشَع (۱۵:۴۱) آمده‌است.

در دورهٔ بیزانسی نیز سکونتگاه و حمامی در این مکان برپا بود.

همچنین قطره خاستگاه مردی مقدس به نام شیخ «احمد القطراوانی» دانسته شده‌است که به سبب ناتوانی در انجام فرایض دینی‌اش در روستا، آنجا را ترک کرد و در نزدیکی عطاره ساکن شد؛ زیارتگاه مملوکی او هنوز پابرجاست.

### دورهٔ عثمانی
در سال ۱۵۹۶ میلادی قطره بخشی از امپراتوری عثمانی بود و در ناحیهٔ (نهیه) غزه زیر لوای (لیوا) غزه قرار داشت. جمعیت آن ۴۶ خانوار و ۱۵ مرد مجرد و در مجموع نزدیک به ۳۳۶ نفر برآورد شده‌است که همگی مسلمان بودند. آنها مالیات ثابتی به میزان ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، کنجد و میوه و نیز بز و کندوهای عسل می‌پرداختند که جمعاً ۱۱٬۳۴۰ آقچه بود. یک‌ششم درآمد به وقف اختصاص داشت.

در سال ۱۸۳۸ از «کُطره» به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیهٔ غزه یاد شده‌است.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن پژوهشگر فرانسوی از روستا دیدار کرد و جمعیت آن را ۶۰۰ نفر گزارش کرد. خانه‌ها از خشت ساخته شده بودند. او همچنین از یک ناوره در کنار چاه یاد کرد که آن را باستانی می‌پنداشت. در کنار چاه شش تکه از بشکه‌ستون‌های مرمر خاکستری با قطر سی سانتی‌متر قرار داشت. روستاییان به گِرَن گفته بودند که این ستون‌ها «همیشه» آنجا بوده‌اند. پرچین‌های کاکتوس روستا را فرا گرفته و نرده‌ای برای درختان انجیر و زیتون پدیدآورده بودند. همچنین چند درخت «باشکوه» آکاسیا و میموسا در آنجا وجود داشت.

فهرست روستایی عثمانی در نزدیک به سال ۱۸۷۰ نشان داد که جمعیت «کاترا» ۳۵۳ نفر در ۱۶۱ خانه بود، هرچند شمارش جمعیت فقط مردان را دربرمی‌گرفت. همچنین یادآوری شده بود که روستا در جنوب‌شرقی یبنا قرار دارد.

در سال ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی () از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستا را دارای ساختمان‌هایی از خشت و محاط با باغ‌ها توصیف کرد.

### تنش با مستوطنهٔ گدرا
در سال ۱۸۸۴ کنسول کل فرانسه در عکا ۳٬۰۰۰ دونوم از زمین‌های قطره را که در مالکیتش بود به گروهی از مهاجران صهیونیست (بیلوییم) فروخت و آنها مستوطنهٔ گدرا را در جنوب روستا بنیان نهادند. در سال ۱۸۸۷ روابط میان قطره و مستوطنهٔ تازه‌تأسیس تیره شد. گدرا بر زمینی برپا شده بود که پیش‌تر به روستاییان قطره تعلق داشت یا از سوی آنها اجاره شده بود و فروش زمین‌ها منبع مهمی از معیشت آنان را سلب کرده بود. در آغاز آوریل ۱۸۸۷ روستاییانی که بدون مجوز زمین‌های گدرا را کشت می‌کردند به یکی از مهاجران حمله بردند. شماری از مستوطنان مسلح به شلاق به زمین مورد مناقشه رفتند تا درگیری‌ای پدیدآورند که مداخلهٔ مقامات عثمانی را ضروری سازد. مستوطنان که از نظر شمار در اقلیت بودند به‌زودی ناچار به عقب‌نشینی شدند، اما مقامات عثمانی مداخله کردند و ۹ نفر از عرب‌ها را بازداشت نمودند.

خصومت میان گدرا و قطره در سال ۱۸۸۸ به اوج رسید. روستاییان اسبی از گدرا ربودند؛ مستوطنان آنها را تعقیب کردند، اسب را بازپس گرفتند و یکی از آنها را دستگیر نمودند. همان شب، ۱۷ اکتبر ۱۸۸۸، روستاییان برای آزاد کردن بازداشتی به گدرا حمله بردند. تیرهایی به هوا شلیک شد و سنگ پرتاب شد، اما هر دو طرف از کشتن یکدیگر پرهیز کردند و سرانجام عرب‌ها پس رانده شدند. دو زن مستوطن بر اثر وحشت حملهٔ آن شب فرزندان خود را از دست دادند. فردای آن روز نیروهای کمکی از مستوطنه‌های همسایه رسیدند اما تنها ورود سربازان عثمانی مانع از درگیری گسترده شد. پس از آن دو جامعه صلح کردند و به نظر می‌رسد از آن پس قطره با وجود گدرا کنار آمد.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، «قطرهٔ اسلام» ۶۴۰ نفر جمعیت داشت: ۶۳۹ مسلمان و ۱ مسیحی ارتدوکس. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۸۲۲ نفر (همگی مسلمان) در ۱۷۵ خانه رسید.

در دورهٔ قیمومت بریتانیا از این روستا با نام «قطرهٔ اسلام» یاد می‌شد تا از مستوطنهٔ یهودی «قطرهٔ یهود» یا گدرا که در اواخر سدهٔ نوزدهم تأسیس شده بود متمایز گردد.

در سال‌های ۱۹۴۰–۱۹۴۱ بریتانیایی‌ها در پی رویدادهای شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) پاسگاه پلیسی در شرق روستا ساختند.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱٬۲۹۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌هایش ۷٬۸۵۳ دونوم بود. از این میان ۲۹۱ دونوم به مرکبات و موز، ۲۱۵ دونوم به باغ‌های آبیاری‌شده و ۴٬۳۲۰ دونوم به غلات اختصاص داشت. ۲۶ دونوم نیز به‌عنوان بافت ساخته‌شدهٔ شهری طبقه‌بندی شده بود.

### رویدادهای ۱۹۴۸ و پس از آن
قطره در ماه مه ۱۹۴۸ به‌دست تیپ ۸۴ گیواتی تصرف شد. این عملیات در چارچوب نقشه دالت اجرا گردید. دستورالعمل‌های نقشه دالت به فرماندهٔ تیپ گیواتی، سرهنگ‌دوم شمعون آویدان، اختیارات گسترده‌ای می‌داد و در آن آمده بود: «تو خود تعیین خواهی کرد که کدام روستاها در منطقهٔ تو باید اشغال، پاکسازی یا ویران شوند.» در ماه مه تا آغاز ژوئن، آویدان برای گسترش محدودهٔ کنترل خود به‌سوی غرب و جنوب در چارچوب عملیات باراک اقدام کرد.

روستا در برابر نیروهای مهاجم مقاومتی نکرد. سربازان گیواتی در ۵ تا ۶ مه وارد روستا شدند و عملیات جمع‌آوری اسلحه انجام دادند. نزدیک به ۶۰ سلاح تحویل داده شد، اما یک افسر یهودی در هنگام بازرسی یکی از خانه‌ها (به‌دست یک عرب یا بر اثر آتش خودی) کشته شد. سپس سه عرب به گروگان گرفته شدند و تیپ گیواتی نام قاتل و تحویل رزمندگان خارجی و سلاح‌های بیشتر را خواستار شد. در ۱۷ مه هاگانا دوباره روستا را اشغال کرد و تمام ساکنان یا ترسانده شدند تا بگریزند یا اخراج گردیدند.

به گفتهٔ مورخ اسرائیلی بنی موریس، در آغاز به ساکنان قطره اجازه داده شد بمانند؛ اما هنگامی که ارتش مصر به اسدود نزدیک رسید، آویدان تصمیم گرفت نگه‌داشتن چنین تمرکزی از عرب‌ها در این نزدیکی به خطوط جبهه بسیار خطرناک است.

عملیات در قطره (و عملیات مشابه در روستای نزدیک عاقر) با غارت و رفتار خشونت‌آمیز همراه بود. افسر اطلاعاتی همراه نیروها بعداً به چند مشکل اشاره کرد: نبود دستورات روشن دربارهٔ رفتار با مردم، نبود اردوگاه اسیران جنگی و غارتگری. تاریخ رسمی تیپ گیواتی بیان می‌کند که پس از این عملیات، ستاد تیپ برای «مهار غریزهٔ غارت و بدرفتاری با اسیران» اقدام کرد.

نیروهای دفاعی اسرائیل در تابستان ۱۹۵۰ نزدیک به ۲۰۰ آوارهٔ قطره‌ای را که در مجدل اقامت داشتند با کامیون به رمله منتقل کردند.

## روستا در زمان حاضر
در سال ۱۹۴۹ موشاوِ کیدرون بر زمین‌های قطره بنا شد. امروزه شهرک‌های اسرائیلی گدرا و کیدرون بر زمین‌های این روستا ساخته شده‌اند. از بناهای روستا تنها مدرسه و چند خانهٔ متروک بر جای مانده‌است و کاکتوس و شماری درخت خرما در محل می‌رویند.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* گدرا
* کیدرون
* نقشه دالت

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به قطره خوش آمدید در وبگاه Palestine Remembered
* قطره در وبگاه ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده