جمعیت‌شناسی خاورمیانه

**جمعیت‌شناسی خاورمیانه** به بررسی جمعیت کشورها و سرزمین‌های خاورمیانه می‌پردازد. خاورمیانه منطقه‌ای است که بخش‌های غربی آسیا و شمالی آفریقا را دربرمی‌گیرد. این منطقه از نظر جمعیتی یکی از پرشتاب‌ترین مناطق جهان در رشد جمعیت بوده و در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ جمعیت آن از نزدیک به ۲۴۷ میلیون نفر به بیش از ۳۷۱ میلیون نفر رسیده‌است که رشدی ۶۱ درصدی را نشان می‌دهد؛ در حالی که میانگین رشد جمعیت جهان در همان دوره ۳۰ درصد بوده‌است.

دانشنامهٔ بریتانیکا خاورمیانه را شامل کشورهای ترکیه، قبرس، سوریه، لبنان، عراق، ایران، اسرائیل، فلسطین، اردن، مصر، سودان، لیبی و کشورهای شبه‌جزیرهٔ عربستان (عربستان سعودی، کویت، یمن، عمان، بحرین، قطر و امارات متحده عربی) تعریف کرده‌است. این کشورها از نظر ساختار جمعیتی تنوع بسیاری دارند؛ از کشورهای پرجمعیتی مانند مصر، ایران و ترکیه تا دولت‌شهرهای کوچک حاشیهٔ خلیج فارس.

## تعریف جغرافیایی
بر پایهٔ تعریف دانشنامهٔ بریتانیکا در سال ۲۰۱۸، «تا اواسط سدهٔ بیستم میلادی، تعریف رایج خاورمیانه کشورها یا سرزمین‌های ترکیه، قبرس، سوریه، لبنان، عراق، ایران، اسرائیل، فلسطین، اردن، مصر، سودان، لیبی و کشورهای شبه‌جزیرهٔ عربستان (عربستان سعودی، کویت، یمن، عمان، بحرین، قطر و ساحل آشتی [امروزه امارات متحده عربی]) را دربرمی‌گرفت.»

## رشد جمعیت
بر پایهٔ داده‌های سازمان همکاری و توسعهٔ اقتصادی و بانک جهانی، جمعیت کشورهای خاورمیانه از حدود ۲۴۷ میلیون نفر در سال ۱۹۹۰ به نزدیک به ۳۵۶ میلیون نفر در سال ۲۰۰۸ و بیش از ۳۷۱ میلیون نفر در سال ۲۰۱۰ رسیده‌است.

در این میان، برخی کشورها رشد بسیار چشمگیری داشته‌اند. قطر با ۲۷۴ درصد و امارات متحده عربی با ۳۰۲ درصد رشد در فاصلهٔ ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ بالاترین نرخ رشد جمعیتی را تجربه کرده‌اند که عمدتاً ناشی از مهاجرت نیروی کار خارجی بوده‌است. فلسطین نیز با ۱۱۷ درصد رشد طبیعی جمعیت در همین دوره از بالاترین نرخ‌های رشد برخوردار بوده‌است.

کشورهای پرجمعیت منطقه شامل مصر، ایران و ترکیه هستند که هر یک جمعیتی بالای ۷۰ میلیون نفر داشته‌اند. در مقابل، کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس مانند بحرین، قطر و کویت جمعیت‌های بسیار کمتری دارند اما نرخ رشد جمعیتی بالایی را به‌ویژه به دلیل ورود نیروی کار مهاجر تجربه کرده‌اند.

## امید به زندگی

بر پایهٔ داده‌های گروه بانک جهانی برای سال ۲۰۲۳، امید به زندگی در کشورهای خاورمیانه تفاوت‌های قابل‌توجهی نشان می‌دهد.

بالاترین امید به زندگی در منطقه به اسرائیل (۸۳٫۲۰ سال)، کویت (۸۳٫۱۹ سال) و امارات متحده عربی (۸۲٫۹۱ سال) تعلق دارد. پایین‌ترین امید به زندگی نیز مربوط به فلسطین (۶۵٫۱۷ سال) و یمن (۶۹٫۳۰ سال) است. اختلاف امید به زندگی میان زنان و مردان در فلسطین با ۱۱٫۸۱ سال بیشترین مقدار در منطقه است که بازتاب شرایط دشوار این سرزمین به‌ویژه پس از رویدادهای سال ۲۰۲۳ است.

### پیامدهای کووید ۱۹ بر امید به زندگی
همه‌گیری کووید ۱۹ پیامدهای محسوسی بر امید به زندگی در خاورمیانه داشت. بسیاری از کشورهای منطقه در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ کاهش امید به زندگی را تجربه کردند. برای نمونه، کویت در سال ۲۰۲۰ افتی ۳٫۲۱ ساله و امارات متحده عربی در سال ۲۰۲۱ افتی ۲٫۸۵ ساله داشتند. لبنان نیز با کاهش مجموعاً ۴٫۵۶ ساله در فاصلهٔ ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ از بیشترین آسیب‌دیدگان بود که علاوه بر همه‌گیری، بحران اقتصادی و انفجار بندر بیروت در آن نقش داشتند. با این حال، بیشتر کشورها تا سال ۲۰۲۳ به سطوح پیش از همه‌گیری بازگشتند. فلسطین تنها سرزمینی است که در سال ۲۰۲۳ کاهشی شدید (منفی ۱۰٫۶۴ سال نسبت به سال ۲۰۱۹) در امید به زندگی داشت.

## پیشینهٔ تاریخی
در سال ۱۶۰۰ میلادی، جمعیت خاورمیانه در حدود ۱۸٫۵ میلیون نفر برآورد شده‌است. توزیع جمعیت در مرزهای امروزی به شرح زیر بوده‌است:
* آناتولی — در حدود ۶٬۵۰۰٬۰۰۰ نفر
* ایران — ۴٬۴۷۲٬۰۰۰
* یمن — ۲٬۲۴۳٬۰۰۰
* عربستان سعودی — ۱٬۸۰۹٬۰۰۰
* سوریه — ۱٬۱۷۵٬۰۰۰
* عراق — ۱٬۰۰۰٬۰۰۰
* لبنان — ۲۹۲٬۰۰۰
* عمان — ۲۷۵٬۰۰۰
* اردن — ۱۹۱٬۰۰۰
* فلسطین — ۱۶۱٬۰۰۰
* قبرس — ۹۸٬۰۰۰
* کویت — ۷۱٬۰۰۰
* بحرین — ۵۴٬۰۰۰
* امارات متحده عربی — ۳۵٬۰۰۰

افزون بر این، جمعیت شمال آفریقا در آن زمان ۱۲ میلیون نفر بود:
* مصر — ۵٬۰۰۰٬۰۰۰
* الجزایر — ۲٬۲۵۰٬۰۰۰
* مراکش — ۲٬۲۵۰٬۰۰۰
* تونس — ۲٬۰۰۰٬۰۰۰
* لیبی — ۵۰۰٬۰۰۰

## جستارهای وابسته
* فهرست کشورهای خاورمیانه بر پایه جمعیت
* باستان‌ژنتیک خاور نزدیک
* جمعیت‌شناسی ایران
* جمعیت‌شناسی ترکیه

## منابع

* 

رده:جمعیت‌شناسی خاورمیانه
رده:جمعیت‌شناسی بر پایه منطقه
رده:خاورمیانه