جیرولامو زنتی

بندانگشتی|هارپسیکورد ۱۶۶۶.
**جیرولامو زنتی** (ویتِربو حدود ۱۶۰۹ - پاریس حدود ۱۶۶۶) (همچنین: **جیرولاما دِ زنتی**، **جرولامو دِ سِنتیس**، **هیرونیموس دِ زنتی**) سازنده هارپسیکورد و ارگ ایتالیایی در قرن هفدهم بود. او به عنوان مخترع احتمالی اسپینتِ خم‌شده و به دلیل سفرهای غیرمعمول و گسترده‌اش برای انجام حرفه خود در دربارهای اروپا، از جمله رم، فلورانس، پاریس، لندن و استکهلم، شناخته می‌شود.

## زندگی‌نامه
زندگی بنتیو زنتی، سازندهٔ برجستهٔ سازهای شستی‌دار در قرن هفدهم، با اطلاعات پراکنده و گاه مبهم در منابع تاریخی ثبت شده است. او در شهر ویتربو، نزدیک رم، به دنیا آمد و تا سال ۱۶۳۸ میلادی به‌عنوان سازگر رسمی در پایتخت پاپی ثبت شده بود. زنتی شاگرد جووانی باتیستا بونی بود و پس از درگذشت استادش در سال ۱۶۴۱، کارگاه او را به‌دست گرفت و مسیر حرفه‌ای خود را با استقلال ادامه داد. در سال ۱۶۵۳، دعوتی از دربار سوئد دریافت کرد و برای چند سال در خدمت ملکه کریستینا قرار گرفت، دوره‌ای که احتمالاً با ساخت و تنظیم سازهای مجلسی همراه بود. در سال ۱۶۶۰، پروژه‌ای برای ساخت ارگ در رم آغاز کرد، اما پیش از تکمیل آن، به پاریس رفت و کار را ناتمام گذاشت. در سال ۱۶۶۴، در دربار تازه احیاشدهٔ انگلستان تحت سلطنت چارلز دوم مشغول به کار شد و عنوان رسمی «سازندهٔ ویرجینال پادشاه» را دریافت کرد، اما پیش از پایان همان سال به رم بازگشت. دو سال بعد، بار دیگر در پاریس حضور یافت و در همان‌جا در سال ۱۶۶۶ درگذشت. در مقطعی از زندگی‌اش، احتمالاً در خدمت خاندان مدیچی در فلورانس نیز بوده است، چرا که در فهرستی که هنگام ورود بارتولومئو کریستافوری به فلورانس در سال ۱۷۰۰ تهیه شد، شش ساز متعلق به زنتی ثبت شده‌اند. این نشانه‌ای از اعتبار و گسترهٔ تأثیر او در میان دربارهای اروپایی است، هرچند رد پای زندگی‌اش در تاریخ همچنان پراکنده و گاه محو باقی مانده است.

## زنتی و اسپینتِ خم‌شده
هنوز به‌طور قطعی ثابت نشده است که زِنتی مخترع «اسپینت خمیده» بوده باشد، اما قدیمی‌ترین نمونهٔ باقی‌مانده از این ساز که تاریخ آن به سال ۱۶۳۱ بازمی‌گردد، ساختهٔ اوست. همین امر باعث شده است بسیاری او را دست‌کم در گسترش و تکامل این ساز دخیل بدانند. پس از سفرهای زِنتی به بریتانیا، «اسپینت خمیده» در آن‌جا محبوبیت فراوانی یافت و به‌سرعت جایگاهی ویژه در موسیقی خانگی و اشرافی پیدا کرد. نشانهٔ دیگری که این نظریه را تقویت می‌کند آن است که در فرانسه، این ساز با نام «اسپینت ایتالیایی» شناخته می‌شد؛ عنوانی که به‌روشنی پیوند آن با خاستگاه ایتالیایی و احتمال نقش زِنتی در معرفی و ترویج آن را نشان می‌دهد.

## سازهای بازمانده
بندانگشتی|400x400پیکسل|اسپینت اثر زنتی مربوط به سال ۱۶۳۷، اکنون در موزه آلات موسیقی در بروکسل
از دوران فعالیت بنتیو زنتی در شمال اروپا هیچ‌گونه سازی کشف نشده است، اما حدود دوازده ساز از ایتالیا به او نسبت داده شده‌اند، هرچند تنها دو مورد با اطمینان کامل قابل انتساب‌اند: یک اسپینت خمیده و یک هارپسیکورد. مشهورترین اثر او بدون تردید اسپینت خمیده‌ای است که در سال ۱۶۳۱ ساخته شده و اکنون در بروکسل نگهداری می‌شود. این ساز، نمونه‌ای اصیل از طراحی درونی با دیواره‌های نازک از چوب سرو است که درون جعبه‌ای تزئینی قرار دارد و دارای مقیاس منفردی از جنس برنج است. هارپسیکوردی دیگر، متعلق به سال ۱۶۶۶ که سال درگذشت زنتی است، در موزه هنر متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود. این ساز دارای یک صفحهٔ کلید منفرد و دو ردیف سیم با کوک ۸ فوتی است و ساختار آن نیز از نوع درونی-بیرونی اصیل است. این ساز به‌طور برجسته توسط شاگرد کریستوفوری، جووانی فرینی، بازسازی شده و کتیبه‌ای بر آن نقش بسته که تاریخ ساخت و بازسازی را ثبت کرده است. در همین موزه، اسپینت اکتاو کوچکی نیز نگهداری می‌شود که احتمالاً توسط زنتی ساخته شده و به‌سبب اندازهٔ غیرمعمولش، شاید برای کودک طراحی شده باشد. در موزه آلمان در مونیخ نیز سازی وجود دارد که بر اساس شواهد سازشناسی به زنتی نسبت داده شده، اما متأسفانه قربانی اقدامات تقلب‌آمیز لئوپولدو فرانچولینی، دلال آثار عتیقه در اواخر قرن نوزدهم شده است. او با افزودن دو صفحه‌کلید اضافی به ساز، تلاش کرد ارزش آن را به‌طور مصنوعی افزایش دهد، که این اقدام موجب آسیب جدی به اصالت و ساختار تاریخی ساز شد. این مجموعه از آثار، با وجود پراکندگی و آسیب‌های تاریخی، همچنان گواهی بر مهارت، نوآوری و تأثیر زنتی در هنر ساخت سازهای شستی‌دار در اروپا باقی مانده‌اند.

## جستارهای وابسته
* بارتولومئو کریستوفوری

## منابع

رده:اهالی ویتربو
رده:درگذشتگان ۱۶۶۶ (میلادی)
رده:زادگان دهه ۱۶۰۰ (میلادی)
رده:سازندگان ساز اهل ایتالیا
رده:مخترعان ساز