اپوزیسیون خارج از پارلمان

بندانگشتی|تظاهرات خیابانی در برلین غربی سال 1969
**اپوزیسیون خارج‌** **از پارلمان** (به آلمانی: **Außerparlamentarische Opposition** یا به اختصار **APO**) به نوعی اپوزیسیون گفته می‌شود که بیرون از پارلمان فعالیت می‌کند، زیرا یا هنوز در میان احزاب حاضر در پارلمان (یا دیگر احزاب رسمی) سخنگو و نماینده‌ای ندارد، یا اصولاً نمی‌خواهد که داشته باشد.

اپوزیسیون خارج‌ از پارلمان (APO) در ابتدا جنبشی اعتراضی ـ سیاسی در آلمان غربی در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۹۶۰ و اوایل دههٔ ۱۹۷۰ بود که بخشی مرکزی از جنبش دانشجویی آلمان را تشکیل می‌داد. اعضای آن عمدتاً جوانانی بودند که از «ائتلاف بزرگ» میان احزاب سوسیال‌دموکرات آلمان (SPD) و اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) سرخورده شده بودند. از آن‌جا که «ائتلاف بزرگ» ۹۵ درصد کرسی‌های بوندستاگ را در اختیار داشت، APO به بستری مؤثرتر برای بیان نارضایتی‌های دانشجویی بدل شد. برجسته‌ترین عضو و سخنگوی غیررسمی این جنبش رودی دوچکه بود.

به‌گفتهٔ تاریخ‌نگار سوسیال‌دموکرات هاینریش آوگوست وینکلر، مهم‌ترین عواملی که زمینهٔ شکل‌گیری این جنبش را پدید آوردند عبارت بودند از: انتقاد از جنگ ویتنام و ایالات متحده؛ شورش ضداقتدارگرایانهٔ دانشجویان علیه نسل والدینشان؛ انتقاد از سلطهٔ استادان بر دانشگاه‌ها و تداوم روابط قدرت در جامعه، به‌ویژه تداوم در دستگاه خدمات کشوری از دوران نازی؛ و همچنین انتقاد از حزب سوسیال‌دموکرات (SPD) میانه‌چپ از سوی کسانی که در جناح چپ‌تر از آن قرار داشتند.

نقطهٔ عطف تاریخ اپوزیسیون خارج‌ از پارلمان آلمان (APO) در دوم ژوئن ۱۹۶۷ روی داد، زمانی که در جریان تظاهرات علیه سفر رسمی محمدرضا پهلوی، شاه ایران، دانشجویی به‌نام بِنو اونه‌زورگ (*Benno Ohnesorg*) به‌دست پلیسی به نام کارل-هاینتس کوراس در برلین غربی کشته شد. پس از این رویداد، جنبش دانشجویی رادیکال‌تر شد، به‌طور فزاینده‌ای گرایش‌های خشونت‌آمیز یافت و به‌شدت علیه مطبوعات اشپرینگر، به‌ویژه روزنامهٔ بیلد، موضع گرفت؛ رسانه‌ای که برای برانگیختن افکار عمومی علیه APO مسئول دانسته می‌شد. کمتر از یک سال پس از مرگ اونه‌زورگ، یکی از چهره‌های برجستهٔ SDS (اتحادیهٔ دانشجویان سوسیالیست آلمان)، یعنی رودی دوچکه، در برلین غربی به‌دست کارگری با گرایشات راست افراطی به نام یوزف باخمان هدف گلوله قرار گرفت و به‌شدت مجروح شد. دوچکه از سوءقصد جان سالم به‌در برد، اما در سال ۱۹۷۹ بر اثر پیامدهای دیررس آن زخم‌ها، که موجب بروز صرع در او شده بود، درگذشت.

پس از سال ۱۹۶۹، APO دیگر در شکل پیشین خود نقش چشمگیری در جمهوری فدرال آلمان ایفا نکرد، هرچند فعالیت‌های اپوزیسیون خارج‌ازپارلمان همچنان ادامه یافت. از دههٔ ۱۹۷۰ به بعد، جنبش‌های اجتماعی نوظهور دست‌کم بخشی از موضوعات سیاسی و اجتماعی را پی گرفتند که پیش‌تر نیز توسط جنبش دانشجویی مطرح شده بود. در همین دوران، حوزه‌های جدیدی همچون محیط‌زیست (بوم‌شناسی، جنبش‌های اکولوژیک) و انرژی هسته‌ای (جنبش ضداتم) به میدان فعالیت‌های اپوزیسیون خارج‌ازپارلمان افزوده شد؛ حوزه‌هایی که بسیاری از فعالان سابق APO نیز بار دیگر در آن‌ها نقش‌آفرینی کردند.

APO در سال ۱۹۶۸ خود را منحل کرد و به گروه‌های کوچک‌تر کمونیستی موسوم به K-Gruppen تقسیم شد؛ گروه‌هایی که هرچند در صحنهٔ سیاسی باقی ماندند، اما هیچ تأثیر چشمگیری بر سیاست آلمان غربی نداشتند. شعار «راهپیمایی درون نهادها» (*Marsch durch die Institutionen*) که توسط رودی دوچکه مطرح شد، مسیر تازه‌ای گشود که ۱۱ سال بعد به تأسیس حزب سبزها انجامید. ایدهٔ اصلی این راهبرد آن بود که ساختارهای سیاسی را تنها از درون می‌توان تغییر داد و بنابراین منطقی‌تر بود گروه‌های بزرگ از هم بپاشند و افراد یا گروه‌های کوچک‌تر به‌طور مستقل و محلی برای تغییر نظام سیاسی جمهوری فدرال عمل کنند. حزب سبزها برای سازمان‌دهی و پوشش‌دادن به جنبش ضد هسته‌ای در آلمان، فعالان جنبش صلح و دیگر جنبش‌های نوین اجتماعی دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ شکل گرفت؛ جنبش‌هایی که بنیان‌گذارانشان پیش‌تر در APO بسیار فعال بودند.

در سال ۱۹۸۳، حزب سبز آلمان وارد بوندستاگ شد و نمایندگی مفهوم «جنبش و تغییر» را بر عهده گرفت؛ از این رو ریشه‌ها و فلسفه‌اش در جنبش‌های اجتماعی نوین دیده می‌شد. تنها در چند سال، سبزها قدرت و اعتبار سیاسی قابل توجهی کسب کردند. با این حال، پس از تأسیس حزب، شکافی میان بنیادگرایان (*[[:de:Fundi|Fundis]]*) و واقع‌گرایان (*[[:de:Realo|Realos]]*) پدید آمد که تا امروز نیز ادامه دارد. آمادگی سبزها برای سازش و انطباق، عامل اصلی افزایش قدرت سیاسی‌شان بود؛ به‌ویژه پس از ورودشان به ائتلاف دولتی با SPD در سال ۱۹۹۸ و حمایتشان از موضوعاتی که سابقا با آن ها مخالف بودند ــ مانند مشارکت در جنگ کوزوو در ۱۹۹۹ و جنگ افغانستان در ۲۰۰۲.

## منابع