دمره (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**دمره** () روستایی کوچک عرب‌نشین بود که در حدود ۱۱ کیلومتری شمال شرقی شهر غزه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین قرار داشت. بقایای باستانی یافت‌شده در این مکان گواه سکونت دیرپای انسان در آن است. در دوران مملوکی، این روستا جایگاه قبیله بنی‌جابر بود.

دمره در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و اکنون ارز، یک کیبوتص در اسرائیل، بر بخشی از محل آن بنا شده‌است. از جنوب به زمین‌های بیت حانون، از شمال به دیر سنید، از شرق به نجد و از غرب به بیت لاهیا محدود بود.

## تاریخ

بقایای باستانی فراوانی در سراسر روستا یافت شده‌اند از جمله ستون‌های مرمری و گرانیتی و همچنین سفال که گواه سکونت طولانی‌مدت در این مکان هستند. کاوش‌های باستان‌شناختی بقایایی از جمله سکه‌هایی متعلق به سده ششم میلادی یعنی دوران امپراتوری بیزانس را آشکار ساخته‌اند. تعداد زیادی سفال شکسته متعلق به همان دوره نشان می‌دهد که کارگاه سفالگری در آن زمان در این مکان دایر بوده‌است.

### دوره مملوکی
پس از فتح دولت‌های صلیبی در دوران حکومت مملوکی (۱۲۷۰–۱۵۱۶ میلادی) بر منطقه شام، دمره بر مسیر شرقی‌ای قرار داشت که از شاهراه اصلی غزه–یافا در بیت حانون جدا می‌شد. به گفته موشه شارون، دمره به دلیل منابع آب مستقل طبیعی خود احتمالاً محل استراحت مسافران منطقه بوده‌است.

سه قطعه از یک تخته‌سنگ مرمری که از سال ۱۹۳۰ در موزه راکفلر نگهداری می‌شوند و تاریخ آن‌ها به سال ۶۷۶ هجری قمری (۱۲۷۷ میلادی) بازمی‌گردد، یادبود ساخت یک مسجد در دمره در آن سال هستند.

احمد قلقشندی، نسب‌شناس عرب (درگذشت ۱۴۱۸ میلادی)، یادداشت کرده که دمره جایگاه «بنی‌جابر»، قبیله‌ای عرب، بوده‌است.

### دوره عثمانی
در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه دمره فرایند چشمگیری از افول سکونتگاهی را به دلیل فشارهای کوچ‌نشینان بر جوامع محلی تجربه کرد. ساکنان روستاهای متروک به سکونتگاه‌های باقی‌مانده نقل مکان کردند اما زمین‌ها همچنان توسط روستاهای همجوار کشت می‌شد.

در سال ۱۸۳۸ در دوران حکومت عثمانی بر سرزمین فلسطین، ادوارد رابینسون از «دمره» گذشت و آن را نزدیک خمیدگی یک دره توصیف کرد. او همچنین آن را روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه غزه ثبت کرد.

در سال ۱۸۶۳، کاوشگر فرانسوی ویکتور گِرَن جمعیت روستا را ۱۲۰ نفر یافت. او حدس زد که روستا پیش‌تر بزرگ‌تر بوده زیرا خانه‌های خالی متعددی در آن وجود داشت. در کنار چاه آب، یک ستون از گرانیت خاکستری و پنج بخش ستون از سنگ مرمر خاکستری‌سفید یافت. خیار و هندوانه در باغ‌های پیرامون کشت می‌شدند. فهرست روستایی عثمانی از حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۱۹۸ نفر در ۷۱ خانه نشان می‌دهد؛ هرچند شمارش جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۳، گزارش *بررسی فلسطین غربی* از صندوق اکتشاف فلسطین اشاره کرد که این مکان «تومره» و «بیت دمره» نیز نامیده می‌شود. روستا کوچک بود و از خشت ساخته شده و در کنار تپه‌ای قرار داشت. در سمت شمال باغی با چاه آبی در زیر آن وجود داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا

روستا در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین گسترش یافت و خانه‌هایی در جهت شرق و جنوب ساخته شد. در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که توسط مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، دمره ۲۵۱ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۳۲۴ نفر در ۱۰۰ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، دمره ۵۲۰ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌های آن ۸٬۴۹۲ دونوم بود. از این میان ۹۶ دونوم برای مرکبات و موز، ۳۸۸ دونوم برای باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده، ۷٬۴۱۲ دونوم برای غلات و ۱۸ دونوم زمین ساخته‌شده بود. یک مدرسه ابتدایی در سال ۱۹۴۶ در دمره گشایش یافت که ۴۷ دانش‌آموز در آن ثبت‌نام کردند.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، بنا بر گزارش‌ها زنان و کودکان دمره در ۳۱ اکتبر توسط مردان روستا تخلیه شدند؛ احتمالاً در واکنش به پیشروی ارتش اسرائیل.

پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل الحاق شد و کیبوتص ارز در سال ۱۹۴۹ بر بخشی از محل روستا بنیان نهاده شد. ولید خالدی در کتاب *آنچه باقی‌ماند* (۱۹۹۲) بقایای روستا را چنین توصیف کرده‌است:

## منابع

* 
* 
* 

## کتابشناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دمره در وبگاه فلسطین در خاطره
* دمره در ذاکرات
* بررسی فلسطین غربی، نقشه ۱۹: [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.19.jpg ویکی‌انبار]

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده