نفرین مرد بی‌چهره

**نفرین مرد بی‌چهره** () یک فیلم مستقل، فیلم کم‌هزینه و ترسناک سیاه‌وسفید محصول سال ۱۹۵۸ آمریکا به تهیه‌کنندگی رابرت ای. کنت و کارگردانی ادوارد ال. کان است که در آن ریچارد اندرسون، الین ادواردز، ادل مارا و لوئیس وان روتن به ایفای نقش پرداخته‌اند. جروم بیکسبی، نویسنده آثار علمی-تخیلی، فیلم‌نامه این اثر را نگاشته است. این فیلم در ۱۴ اوت ۱۹۵۸ توسط یونایتد آرتیستس در قالب یک برنامه دو فیلم با یک بلیت همراه با فیلم *[[آن! ترسی از ماورای فضا]]* در سینماهای آمریکا اکران شد.

داستان فیلم دربارهٔ یک گلادیاتور رومی است که در طول فوران کوه وزوو در سال ۷۹ میلادی در پمپئی زنده‌به‌گور شده است. او در دوران مدرن دوباره زنده می‌شود تا تناسخ زنی را که دوست داشت بیابد.

## خلاصه داستان
در جریان یک حفاری باستان‌شناسی در پمپئی، یک کارگر جعبه‌ای از جواهرات و بدن آهکی‌شده یک گلادیاتور را کشف می‌کند. در مسیر انتقال به موزه ناپل، بدن زنده شده و راننده کامیونی که آن را حمل می‌کرد به قتل می‌رساند. پس از آن، جسد که ظاهراً دوباره مرده است، در چند متری کامیون واژگون شده پیدا می‌شود. بدون وجود شاهد، هیچ‌کس به درستی نمی‌فهمد چه اتفاقی افتاده است.

دکتر کارلو فیورلو، مدیر موزه، از دکتر پل مالون می‌خواهد در مطالعه جسد به او کمک کند. فیورلو به پل می‌گوید که مطمئن نیست جسد واقعاً مرده باشد؛ ادعایی که پل آن را مسخره می‌کند، هرچند که خون تازه‌ای روی دست‌های جسد می‌یابد.

در همین حال، دکتر امانوئل نوشته‌های زبان اتروسکی را که روی یک سنجاق برنزی در جعبه جواهرات یافت شده، ترجمه می‌کند. این نوشته نفرینی است که توسط «کوینتیلوس اورلیوس» بر صاحبانش گذاشته شده؛ همان گلادیاتوری که اکنون به هیولایی بی‌چهره تبدیل شده و پس از ۲۰۰۰ سال به نحوی دوباره جان گرفته است.

تینا ان‌رایت، هنرمند و نامزد پل، آخرین نقاشی خود را به او نشان می‌دهد؛ پرتره‌ای از کوینتیلوس که او را فقط در خواب‌هایش دیده است. پل تمام گفته‌های او را تأیید می‌کند و وقتی تینا می‌گوید کوینتیلوس به دنبال اوست، نگران می‌شود.

پلیس که دربارهٔ تصادف کامیون تحقیق می‌کند، ادعای پل را مبنی بر اینکه خون راننده به معنای واقعی کلمه روی دستان کوینتیلوس است، نادیده می‌گیرد و بازرس رینالدی دستور می‌دهد موزه تا زمان دستگیری قاتل بسته بماند. آن شب، تینا مخفیانه وارد موزه می‌شود تا طرحی از کوینتیلوس بکشد. او برمی‌خیزد و به سمت تینا حرکت می‌کند. تینا فریاد می‌زند، نگهبانی وارد شده و به سمت کوینتیلوس شلیک می‌کند، اما گلوله‌ها تأثیری ندارند. تینا از حال می‌رود، کوینتیلوس نگهبان را می‌کشد و سنجاق برنزی را روی کت تینا قرار می‌دهد. تا زمان رسیدن کمک، کوینتیلوس دوباره بی‌حرکت شده است.

دانشمندان برای تأیید اینکه کوینتیلوس می‌تواند حرکت کند، سنجاق را نزدیک او قرار می‌دهند. کوینتیلوس بلند شده، سنجاق را برمی‌دارد و با تهدید به آن‌ها نزدیک می‌شود. پل با تبری به او ضربه می‌زند بدون اینکه خراشی بردارد. کوینتیلوس پل را بیهوش کرده، از در عبور می‌کند و راهی آپارتمان تینا می‌شود. وقتی پل به هوش می‌آید و همگی به خانه تینا می‌رسند، کوینتیلوس را بی‌حرکت در کنار پاهای او می‌یابند. او به موزه بازگردانده شده و با تسمه بسته می‌شود. زنده بودن نسبی او توسط فیورلو چنین توضیح داده می‌شود که او به دلیل رادیواکتیویته موجود در خاکسترهای آتشفشانی حفظ شده و توسط پرتو ایکس که برای مطالعه‌اش به کار رفته، دوباره جان گرفته است.

امانوئل، تینا را به «خلیج ماهیگیر نابینا» می‌برد؛ جایی که تینا می‌گوید مردم در زمان فوران آتشفشان باستان برای فرار به آنجا پناه برده بودند، هرچند او هرگز پیش از این نام آنجا را نشنیده بود. امانوئل با استفاده از پس‌روی هیپنوتیزمی تینا را به گذشته می‌برد. او می‌گوید که در پمپئی باستان معشوقه کوینتیلوس بوده اما می‌پرسد: «چگونه می‌توانم عشق او را پاسخ دهم؟ من یک اشرافی هستم و او یک برده و این مجاز نیست…» او ناگهان فوران وزوو را طوری توصیف می‌کند که گویی در حال وقوع است. پل همچنان تردید دارد، اما امانوئل عکسی از یک مجسمه باستانی زنی را نشان می‌دهد که دقیقاً شبیه تینا است و می‌گوید او دختر سناتور رومی و صاحب کوینتیلوس بوده است.

تینا در حالت خلسه، بندهایی که کوینتیلوس را نگه داشته می‌برد. او تینا را با خود می‌برد تا از آنچه در ذهنش می‌بیند (فوران سال ۷۹ میلادی) نجات دهد. کوینتیلوس او را به درون آب‌های خلیج می‌برد. پل و پلیس نمی‌توانند جلوی او را بگیرند، اما در کمال تعجب، کوینتیلوس به سادگی در آب دریا حل می‌شود. پل تینا را که چیزی از ماجرا به یاد نمی‌آورد، نجات می‌دهد.

## بازیگران
* ریچارد اندرسون در نقش دکتر پل مالون
* الین ادواردز در نقش تینا ان‌رایت
* ادل مارا در نقش ماریا فیورلو
* لوئیس وان روتن در نقش دکتر کارلو فیورلو
* گار مور در نقش دکتر انریکو ریچی
* فلیکس لوکر در نقش دکتر امانوئل
* یان آروان در نقش بازرس رینالدی
* باب برایانت در نقش کوینتیلوس اورلیوس

## تولید
این فیلم توسط «ووگ پیکچرز» در اواخر مارس ۱۹۵۸ با برنامه فیلمبرداری هفت‌روزه و بودجه ناچیز ۱۰۰٬۰۰۰ دلار تولید شد. کارگردانی آن بر عهده ادوارد ال. کان و تهیه‌کنندگی بر عهده رابرت ای. کنت بود و ادوارد اسمال نیز به عنوان مدیر اجرایی تولید (بدون ذکر نام در عنوان‌بندی) در آن فعالیت داشت. کارهای چهره‌پردازی شخصیت مرد بی‌چهره توسط لین بریتون انجام شد و باب برایانت نقش کوینتیلوس را بازی کرد. لباس هیولا توسط چارلز گمورا طراحی شد. نام کاری فیلم «مرد بدون چهره» بود. اگرچه نامش در عنوان‌بندی نیامده، اما ویک پرین به عنوان راوی فیلم همکاری داشت.

مکان‌های فیلمبرداری شامل رصدخانه گریفیتس در لس‌آنجلس (به عنوان لوکیشن موزه ناپل) و ساحل پورتوگیز بند (به عنوان خلیج ماهیگیر نابینا) بود.

داستان فیلم شباهت‌های متعددی به فیلم *[[مومیایی (فیلم ۱۹۳۲)|مومیایی]]* محصول ۱۹۳۲ یونیورسال پیکچرز (دوران هالیوود پیشا-کد) دارد. هر دو اثر شامل یک رابطه عاشقانه بین شخصیت‌های اصلی (در اینجا پل و تینا) هستند و در هر دو، هیولاها در دوران مدرن بیدار می‌شوند تا تناسخ معشوقه‌های باستانی خود را بیابند.

اندرسون بعدها از این فیلم به عنوان «کار دیگری که در مسیر رسیدن به جایگاهی دیگر انجام می‌دادم و مرا برای تلویزیون آماده کرد» یاد کرد.

## اکران
فیلم *نفرین مرد بی‌چهره* در ۱۴ اوت ۱۹۵۸ به عنوان بخش دوم یک برنامه دو فیلمه همراه با *[[آن! ترسی از ماورای فضا]]* در آمریکا اکران شد. دفترچه تبلیغاتی مشترک هر دو فیلم، از فیلم *آن!* به عنوان «فیلم لرزآور شماره ۱» و از *نفرین* به عنوان «فیلم لرزآور شماره ۲» یاد کرده و هر دو را «دو اثر ترسناک دوزخی که خون را در رگ منجمد می‌کنند!!!» توصیف کرده بود.

یونایتد آرتیستس توزیع این فیلم را در سینماهای آمریکا بر عهده داشت. این فیلم در نوامبر ۱۹۵۸ با زمان ۷۲ دقیقه در بریتانیا اکران شد و از هیئت رده‌بندی سنی فیلم بریتانیا گواهی X دریافت کرد که «نمایش فیلم را فقط برای افراد بالای ۱۶ سال مجاز می‌دانست». این فیلم در تاریخ‌های نامشخصی در برزیل، اسپانیا و همچنین مکزیک اکران شد.

*نفرین مرد بی‌چهره* تقریباً ۶۰ سال پس از اولین اکرانش، همچنان به عنوان فیلم دوم در اوت ۲۰۱۶ همراه با فیلم بریتانیایی *[[آن! (فیلم ۱۹۶۷)|آن!]]* محصول ۱۹۶۷ در سینما بالبوا در سان‌فرانسیسکو به نمایش درآمد.

## بازخورد
منتقدان به درجه‌ای از تاثربرانگیز بودن شخصیت هیولایی کوینتیلوس در جستجوی تناسخ معشوقه‌اش اشاره کرده‌اند. بیل وارن، پژوهشگر فیلم‌های علمی-تخیلی آمریکایی، خاطرنشان کرد که در نقدی در سال ۱۹۵۸ در مجله *[[موشن پیکچر هرالد]]* آمده است: «در خیزش نخستینِ این بازمانده کور و درگیرِ یک تراژدی تاریخی، نوعی تأثر نهفته است». برایان سن، منتقد فیلم آمریکایی نیز با این نظر موافق بود و نوشت: «این شرور وزوویی در حالی که چیزی بیش از یک مجسمه متحرک نیست، انگیزه محکوم به فنا و ظاهر منحصربه‌فردش دست به دست هم می‌دهند تا او را به هیولایی هم تاثربرانگیز و هم ترسناک تبدیل کنند».

وارن گفت اگرچه «ارزش‌های تولید برای یک فیلم کم‌بودجه خوب است و کل فیلم نوعی پویایی دارد… اما داستان پیش‌پاافتاده است» و فیلم را «آمیخته‌ای کند از ایده‌های فانتزی و علمی-تخیلی» دانست. به نظر وارن، این فیلم در درجه اول اثری «معمولی و مضحک است که در اواخر کار کمی جذابیت ایجاد می‌کند، اما برای نجات فیلم خیلی دیر و خیلی کم است». او همچنین خاطرنشان کرد که فیلم اغلب به گونه‌ای به نظر می‌رسد که انگار اصلاً کارگردان نداشته و فیلمبرداری آن را «سرسری» خواند. وارن اشاره کرد که فیلم در زمانی ساخته شد که موضوع «تناسخ» به دلیل تبلیغات پیرامون ماجرای «بریدی مورفی» داغ بود و این ایده به فیلم تزریق شد، در حالی که فیلم در سایر بخش‌ها علمی-تخیلی بود چون مخاطبان سال ۱۹۵۸ چنین آثاری را می‌خریدند.

در حالی که سن نوشت بازی اندرسون «یکی از کسل‌کننده‌ترین و کم‌جذبه‌ترین قهرمانان» دهه ۱۹۵۰ را خلق کرده است، او همچنین از «نورپردازی حال‌وهواساز» کنث پیچ، مدیر فیلمبرداری، تمجید کرد که با سایه‌ها «بیگانگی ظاهرِ پوسته سخت کوینتیلوس» را برجسته کرده است.

فیل هاردی، منتقد بریتانیایی نوشت اگرچه «طرح داستان چیزی بیش از بازسازی ساده‌لوحانه فیلم *مومیایی* (۱۹۳۲) نیست»، اما فیلم «به لطف فیلم‌نامه شفاف و اقتصادی [جروم] جروم بیکسبی (داستان‌نویسی با ذکاوت نامعمول که به شکلی عجیب توسط هالیوود نادیده گرفته شد) به اندازه کافی گیرا است» و در پایان با حل شدن کوینتیلوس، «چرخشی جالب» دارد.

وب‌سایت آل‌مووی نقد مثبتی به فیلم داشت و بیان کرد: «موسیقی جرالد فراید، به‌ویژه تم تعلیق‌آمیزی که بیداری و سرگردانی کوینتیلوس را همراهی می‌کند، تنش را بالا نگه می‌دارد و لباس‌ها و جلوه‌های ویژه باعث می‌شوند تصویر بسیار بهتر از آنچه بودجه یا اعتبارش انتظار می‌رود، عمل کند».

## میراث
بخش‌هایی از *نفرین مرد بی‌چهره* در مستند کمدی *[[از هالیوود آمد]]* (۱۹۸۲) گنجانده شد؛ همچنین در فیلم ترسناک-کمدی *[[بن‌بست (فیلم ۱۹۸۵)|بن‌بست]]* (۱۹۸۵) به این فیلم ارجاع داده شده است.

## رسانه خانگی
فیلم در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۱ توسط مجموعه «MGM Limited Edition Collection» روی دی‌وی‌دی منتشر شد. همچنین کینو لوربر در ۱۶ فوریه ۲۰۱۶ آن را روی دیسک بلوری عرضه کرد.

## جستارهای وابسته
* فهرست فیلم‌های آمریکایی سال ۱۹۵۸

## پیوند به بیرون

* 
* 

## منابع

* 

رده:پمپئی در فرهنگ عامه
رده:فیلم‌های ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی ادوارد اسمال
رده:فیلم‌های ترسناک ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های درباره تناسخ
رده:فیلم‌های علمی تخیلی ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در کامپانیا
رده:فیلم‌های یونایتد آرتیستس