ماریا داله دان

بندانگشتی|ماریا دال دان.
**ماریا داله دان** (۱۲ ژوئیه ۱۷۷۸–۹ ژوئن ۱۸۴۲) پزشک ایتالیایی و مدیر دانشگاه بولونیا بود. او از زنان پیشگام تاریخ به‌شمار می‌رود، چراکه سومین زن در سراسر جهان بود که موفق شد مدرک دکترایپزشکی دریافت کند. افزون بر این، او دومین زنی محسوب می‌شد که به عضویت «انجمن بنِدِتّینی آکادمیکی پِنسیوناتی» درآمد؛ نهادی علمی و معتبر که جایگاه آن برای زنان آن دوران بسیار دشوار و دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید.

## اوایل زندگی
ماریا در ۱۲ ژوئیه ۱۷۷۸ در لویانو (بولونیا)، روستایی با ۶۰۰ نفر جمعیت در کنار رشته‌کوه‌های آپنین بولونیا، متولد شد؛ خانواده او ریشه‌های بسیار فروتنی داشتند و اعتقاد بر این است که والدین او هر دو کشاورز بودند.

او از سنین پایین از ناهنجاری شانه رنج می‌برد که مانع از انجام کارهای دشوار جسمی می‌شد؛ مراقبت از او به یکی از اقوام پدری‌اش، دون جاکومو داله دان، سپرده شد که نام خانوادگی او را در بزرگسالی برای خود برگزید. او توسط پزشک و گیاه‌شناس، لوئیجی روداتی، با مطالعه ادبیات ایتالیایی و لاتین آشنا شد. روداتی با تشخیص هوش او در زمینه علوم و علوم انسانی و سرعت او در یادگیری یونانی و لاتین، آموزش او را بر عهده گرفت و در او لورا باسی آینده را دید. او به ویژگی‌های خارق‌العاده شاگردانش پی برد، همان‌طور که در نامه‌ای که در ماه مه ۱۷۸۹ به کشیش نیکولا فابری، دوست و محققش، ارسال شد، آمده است: *«من یک دختر یازده ساله بولونیایی دارم که به زبان لاتین صحبت می‌کند و می‌نویسد و خود را وقف مطالعات انسان‌گرایانه کرده است. می‌توان تمام امیدها را برای بهبودی لورا باسی به او بست.»*

دختر جوان، که اشتیاق شدیدی برای یادگیری داشت، انتظارات معلمش را ناامید نکرد و در مطالعات زبان خود پیشرفت چشمگیری داشت. هنگامی که روداتی به عنوان استاد آسیب‌شناسی و پزشکی قانونی در دانشگاه بولونیا منصوب شد (۱۷۹۲)، شاگردش را با خود برد و او را به بهترین معلمان سپرد تا بتوانند او را در زمینه فلسفه و پزشکی جراحی آموزش دهند. سپس، او نزد ریاضیدان سباستیانو کانترزانی، دروس فلسفه و سپس فیزیکرا نزد جیووانی آلدینی، کالبدشناسی و آسیب‌شناسی را نزد گائتانو اوتینی و مهم‌تر از همه جراحی زنان و زایمان را نزد تارسیتزیو ریویرا دنبال کرد. هیجان حضور زن جوانی با استعدادی مانند لورا باسی در میان بزرگان بولونیا چنان قوی بود که ریویرا، دال دان جوان را به سمت تحصیل در رشته زنان و زایمان سوق داد و او را ترغیب کرد که مطابق با رسم آن زمان، هم به رسمیت شناختن دانش و هم به این ترتیب که بتواند به عنوان یک پزشک، مخارج خود را تأمین کند، مدرک پزشکی و فلسفه بگیرد.

## مدارک علمی
در اول آگوست ۱۷۹۹، ماریا در کلیسای سنت دومنیکو بحث عمومی‌ای را که سه روز با موضوع *«روی پوست»* ادامه داشت، مطرح کرد. موفقیت او در این بحث او را بر آن داشت تا در تمام شاخه‌های پزشکی و جراحی عمیق‌تر شود، تا اینکه به اصرار اساتیدش و به ویژه ریویرا، درخواست کرد که برای اخذ مدرک دکترا، بحث دیگری را ادامه دهد. در ۱۹ دسامبر ۱۷۹۹، او در سالن تشریح آرکیگیناسیو با حضور جمعیت زیادی مورد معاینه قرار گرفت تا مدرک و عنوان دکترای پزشکی و فلسفه را دریافت کند. چهار ساعت قبل از بحث، دو تز به او ارائه شد تا استادانه تفسیر شود، این دو تز برگرفته از متنی از ارسطو و یک پند از بقراط بودند که او باید در یک بحث عمومی از آنها دفاع می‌کرد. ماریا نه با معلمانش، بلکه با کلوتیلد تامبرونی، زبان‌شناس و محقق یونانی و تنها استاد زبان و ادبیات یونانی در دانشگاه بولونیا، همراه بود و تمام کالج را با تسلطش بر موضوع، فصاحتش در لاتین و اعتماد به نفسش مسحور کرد.

او در مورد موضوعات مختلفی مانند جراحی، رژیم غذایی، داروسازی بحث می‌کرد، اما یکی از زمینه‌هایی که به آن علاقهٔ خاصی نشان می‌داد - و بعدها به شغل او تبدیل شد - مامایی و مراقبت از نوزاد بود. او موضوعاتی را ارائه داد که در آن زمان به خوبی درک نشده بودند، مانند گردش خون جفت و ناهنجاری‌های فلزی، و شروع به پایه‌گذاری مبانی نوزادشناسی مدرن کرد. این مدرک، در سن ۲۱ سالگی، با تحسین فراوان اعطا شد و معلمش ریویرا آن را ارائه داد که نشان دکترا را به او اهدا کرد: تاج گل‌برگ بو، حلقه دکترا و کتاب‌ها، نماد شکوه، عزت و خرد، و بدین ترتیب اولین زنی شد که در دانشگاه بولونیا در رشته پزشکی فارغ‌التحصیل شد و اجازه طبابت آزادانه را دریافت کرد.

## زندگی حرفه‌ای
متعاقباً، ماریا تصمیم گرفت مسیر معلمی دارای مجوز را آغاز کند. در کلیسای سن دومنیکو، در طول ۲۳ و ۲۴ مه ۱۸۰۰، ماریا سه تز با ماهیت تاریخی-پزشکی در مورد عملکرد اندام‌های مختلف و روش‌های درمانی مختلف ارائه داد و به مدت سه روز در مقابل پزشکان و فیلسوفانی که از نظر علمی قوی بودند، ایستاد. در تز اول، او ساختار و عملکرد اندام‌ها و دستگاه‌های مختلف را تجزیه و تحلیل می‌کند و نظریه‌های گذشته را با نظریه‌های رایج در زمان خود مقایسه می‌کند. این تز همچنین شامل یک بررسی کتابشناختی در مورد باروری زنان، ناهنجاری‌های مادرزادی و گردش خون در رحم است. این مقاله شکاف بین پیشرفت‌های قابل توجهی که قبلاً در زمینه آناتومی حاصل شده بود و پیشرفت‌های کمتر قابل توجه به دست آمده در فیزیولوژی را منعکس می‌کرد. در مورد مباحث خاصی مانند لقاح، گردش جفت و ناهنجاری‌های جنینی، دال دان نظرات شخصی خود را که به اندیشه معلمش تارزیتیو ریویرا اشاره دارد، شرح داد.

دومین رسالهٔ علمی او با عنوان «تزهایی از پزشکی عمومی» نگاشته شد. این رساله در واقع یک مرور سریع اما جامع بر شیوه‌های درمانی رایج آن دوران به‌شمار می‌رود. ماریا داله دان در این اثر، اهمیت چشمگیری برای رعایت قواعد بهداشت قائل است؛ اصولی که در آن زمان در مجموع «پزشکی تدبیری یا دیِتتیک» نامیده می‌شد. او معتقد بود که پایبندی به این اصول، کیفیت و سلامت زندگی انسان را ارتقا می‌دهد و در نتیجه، نیاز به جراحی یا استفاده از داروهای شیمیایی و دارودرمانی به حداقل می‌رسد. در بخش مربوط به جراحی، او اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ شیوه‌های جراحی در اواخر قرن هجدهم ارائه می‌کند و همچنین به میزان موفقیت این اعمال اشاره دارد. به عنوان نمونه، او توضیح می‌دهد که جراحی روی اندام‌های داخلی بدن عملاً غیرممکن بود، چراکه هنوز بیهوشی و اصول ضدعفونی (آسپسی) کشف و به کار گرفته نشده بودند.

این رساله همچنین بخشی را به درمان دارویی اختصاص داده است. در اینجا، ماریا داله دونه تأکید می‌کند که شرط نخست برای یک درمان صحیح و کارآمد، تشخیص درست و دقیق بیماری است.

دو نکتهٔ برجسته در این اثر نیز توجه‌برانگیز است:

علم بیماری‌شناسی (نوزولوژی) که در آن زمان بیشتر بر پایهٔ مجموعهٔ علائم بالینی بنا شده بود تا بر علت‌شناسی بیماری‌ها.

معرفی داروهای رایج آن دوران مانند پوست درخت گنه گنه، جیوه، آهن و تریاک، که کاربرد گسترده‌ای در درمان‌های پزشکی داشتند.

رساله سوم که بر زنان و زایمان و بیماری‌های نوزادان تمرکز داشت، احتمالاً به دلیل بمباران کاخ آرکیگیناسیو در ژانویه ۱۹۴۴ از بین رفته است. با این حال، بدون شک این رساله ویرایش شده است و این موضوع با یادداشتی که در سال ۱۹۴۱ نوشته شده است، تأیید می‌شود. از این یادداشت متوجه می‌شویم که دال دان، پس از پرداختن به تعدادی از مباحث زنان و زایمان، در فصل آخر در مورد مراقبت از نوزاد صحبت می‌کند و توصیه‌های عملی ارائه می‌دهد که با ایده‌های آن زمان متفاوت است، مانند ممنوعیت استفاده از قنداق. به‌طور کلی، تمرکز این سه رساله بر سلامت زنان در دوران بارداری، گردش خون در رحم و بدیهی است که زنان و زایمان بود. در ۲۹ مه، در آرکیگیناسیو، او برای دریافت یک تکلیف مطالعه پزشکی در دانشگاه، با رساله سوم خود که اکنون از بین رفته است، در مورد موضوعاتی که به‌طور خاص به زنان و زایمان مربوط می‌شود، مواجه شد. به پاس شایستگی‌هایش، در ۳۱ مه ۱۸۰۰ ماریا در آکادمی بندتینیِ مؤسسه علوم ثبت نام کرد و بدین ترتیب مدرکی را که در سال ۱۷۴۵ به لورا باسی اعطا شده بود، دریافت کرد

## نوشته‌ها
* «تزهای پزشکی جهانی رد صلاحیت و برای دفاع پیشنهاد شدند» (۱۸۰۰) «رساله‌هایی برگرفته از پزشکی عمومی که برای دفاع علمی ارائه شده است» این همان اثری است که به بررسی کلی روش‌های درمانی رایج آن دوران پرداخته و جایگاه ویژه‌ای برای بهداشت و پزشکی تدبیری قائل شده بود.
* «یک دکتر پزشکی، عضو مؤسسه آکادمی علوم بولونیا» (۱۸۰۰) «و به‌عنوان دکترای پزشکی و عضو مؤسسهٔ علوم دانشگاه بولونیا» این عبارت بیشتر جنبهٔ معرفی علمی دارد و نشان می‌دهد که در همان سال، او رسماً دکترای پزشکی گرفت و همزمان به عضویت یکی از معتبرترین نهادهای علمی دانشگاه بولونیا درآمد؛ اتفاقی نادر و تاریخی برای یک زن در قرن هجدهم.
* «پایان‌نامه‌های آناتومی و فیزیولوژی از رده خارج شدند» (۱۸۰۰) «رساله‌هایی برگرفته از کالبدشناسی و فیزیولوژی» این رساله بر مباحث تشریح و کارکرد اندام‌های بدن متمرکز بود و نشان‌دهندهٔ تسلط او بر علوم پایهٔ پزشکی، یعنی آناتومی و فیزیولوژی است.

## دانشکده مامایی
در آن سال‌ها، در زمان اشغال فرانسه، علاقه بیشتری به مراقبت از زنان باردار و آموزش ماماها در حال ظهور بود و سطح آمادگی ماماها از سال ۱۷۵۷، سالی که مؤسسه علوم بولونیز اولین مدرسه مامایی ایتالیا به مدیریت جیووانی آنتونیو گالی تأسیس شد، به‌طور قابل توجهی بهبود یافته بود. در سال ۱۸۰۱، ریویرا خود گزارشی را به بازرس مطالعات ارسال کرد که در آن پیشنهاد ایجاد مکانی شبیه بیمارستان را داد که در آن بتوان از «زنان باردار فقیر در شرف زایمان» مراقبت کرد. دولت ناپلئون تصمیم گرفت یک مدرسه مامایی برای ماماها، بر اساس مدلی که در بیمارستان سنت کاترین در میلان فعالیت می‌کرد، افتتاح کند. متأسفانه، راه‌اندازی این مدرسه به دلیل وظیفه دشوار یافتن مکان مناسب و بودجه لازم برای مدیریت آن با مشکلات قابل توجهی روبرو شد. در نتیجه، دولت در مارس ۱۸۰۵ به این پزشک هیئت علمی داد تا دوره‌ها را در خانه خود برگزار کند. همه چیز حداقل تا سال ۱۸۲۹ بدون تغییر باقی ماند، سالی که کشیش کلیسای سنت ماریا مادالنا، با استناد به خوانندگان دانشگاه بولونیا، نوشت که دکتر ماریا دال دان *«به مادرانی که مجوز ویژه دولتی داشتند، به صورت خصوصی در خانه درس‌های [[پزشکی زایمان]] می‌داد»*. وقایع‌نگاری‌های آن زمان، او را معلمی سخت‌گیر و سخت‌گیر توصیف می‌کنند، اما در عین حال مادری که نسبت به دانش‌آموزانش مهربان بود، اما با دقت ارزیابی می‌شدند، زیرا پزشک هنگام ابراز قضاوت خود بسیار محتاط بود. ماریا استفاده گسترده از سپردن جان دو نفر به دست زنان خشن و بی‌تجربه که فقط مشتاق پول بودند را ترسناک می‌دانست و بنابراین در طول درس‌هایش از توجه، زمان، مراقبت و مطالعه دریغ نمی‌کرد. اگرچه او لاتین و یونانی می‌دانست، اما اغلب از عبارات آشنای معمول گویش بولونیایی استفاده می‌کرد زیرا نمی‌خواست تحسین شود، بلکه می‌خواست درک شود. دانشجویان، که معمولاً اهل شهرهای همسایه و همچنین اهل راونا یا ریمینی بودند، زنان متأهل یا بیوه بودند، زیرا کار آنها برای زنان مجرد نامناسب تلقی می‌شد، چرا که این زنان در موقعیت‌هایی قرار می‌گرفتند که طبق اخلاق آن زمان، عفت عمومی را جریحه‌دار می‌کرد مانند حلال‌زادگی، درخواست تأیید بکارت یا اقدام به سقط جنین.

### قوانین دانشکده
برای چندین سال، مدرسه مقررات خاص خود را نداشت و دانشجوی مشتاق فقط باید گواهی حسن رفتار سیاسی و اخلاقی صادر شده توسط مرجع محل سکونت و همچنین مدرکی دال بر طبابت نزد یک جراح را ارائه می‌داد. بزرگ‌ترین مشکل برای دانشجویان دختر، پذیرش بود، زیرا ماریا در فرایند انتخاب بسیار سخت‌گیر بود و درخواست و فداکاری را الزامی می‌کرد. به‌طور کلی، این دوره یک سال طول می‌کشید و زنانی از منطقه بولونیا و در برخی موارد، از استان‌های دیگر در آن شرکت می‌کردند: شش ماه اول منحصراً نظری بود و تنها پس از آن، با کمک یک مامای عمومی متخصص، می‌توانست طبابت را آغاز کند. در پایان دوره و تنها پس از قبولی در آزمون، به دانشجو حق اشتغال به این حرفه داده می‌شد. پس از بازگشت پاپ، کشیش محل باید اعلام می‌کرد که دانشجو زنی با اخلاق نیکو است و همچنین می‌تواند در موارد فوری غسل تعمید انجام دهد. علاوه بر این، انجام آزادانه حرفه مامایی باید توسط مجمع اسقفی مجاز و به صورت دوره‌ای تحت کنترل کشیشان محل انجام می‌شد. اعطای دیپلم مشروط به حضور اجباری در دوره‌ها بود، اما اغلب این تعهد رعایت نمی‌شد، به خصوص توسط ماماهای روستایی که در سفر مشکل داشتند و توانایی مالی کافی برای تأمین هزینه‌ها را نداشتند. در کل، این دوره سهم اساسی در بهبود مراقبت از زنان در حال زایمان داشت و به لطف ماریا دال دان به‌طور فزاینده‌ای محبوب شد. اگر اتفاق می‌افتاد که هر یک از دانشجویان شایسته او با مشکل مواجه می‌شدند، ماریا تمام هزینه‌های او را پرداخت می‌کرد تا بتوانند به تحصیل خود ادامه دهند، همان‌طور که برای او اتفاق افتاد. او با همه سختگیر بود و اگر کسی لیاقتش را نداشت، او را ارتقا نمی‌داد تا با کمک یک مامای خوب از مرگ و میر قابل اجتناب در دوران نوزادی جلوگیری کند. طبق خاطرات برخی از شاگردانش، او وقتی مجبور بود ماماهایی را آموزش دهد که در روستاها و مناطق دورافتاده کار کنند، با آگاهی از کمبود حمایت بیمارستان، بسیار سختگیر و سختگیر بود. به جز چند وقفه کوتاه به دلیل تغییرات سیاسی، ماریا دال دان به مدت سی و هفت سال، از آغاز دوره‌ها در سال ۱۸۰۵ تا ۱۸۴۲، مسئول مدرسه و تدریس بود.

## مرگ و میراث
ماریا داله دان تا زمان مرگش، در ۹ ژانویه ۱۸۴۲ در خانه‌اش در خیابان ساراگوزا شماره ۱۴۷، به تدریس ادامه داد تا اینکه ناگهان دچار سنکوپ شد. در ۱۳ ژانویه، او در گورستان یادبود کلیسای سرتوزا بولونیا به خاک سپرده شد. کتیبه او بر روی سنگ قبر کلیسای سرتوزا بولونیا چنین است: *"زنی با دانش فراوان - برجسته در هر نوع فضیلت - دکتر فلسفه و پزشکی"*. همان‌طور که لورا باسی برای او یک مرجع بود، ماریا داله دان نیز به مرور زمان به نمونه‌ای از یک پزشک و معلم تبدیل شد. *"آرامگاه ماریا، دختر کارلو داله دان، زنی با دانش فراوان، برجسته در هر نوع فضیلت، دکتر فلسفه و پزشکی، به عنوان نشان افتخار، در میان اعضای آکادمی بندیکتین ثبت شد. او پرهیزگار، مهربان، متنبه شده و با دانشمندان آشنا بود. او برای خانواده‌اش بسیار عزیز بود، برای همه بسیار عزیز."*

در سال ۱۹۶۴، ادمیا پیرامی در انجمن پزشکی-جراحی بولونیا از او یاد کرد: *«ما، زنان پزشک امروزی، در حرفه او همان حرفه خودمان را می‌شناسیم. برای ما، این پزشک زن اوایل قرن نوزدهم، به عنوان پیشگام زندگی حرفه‌ای امروز ما ظاهر می‌شود. در او، یک بار دیگر می‌بینیم که چگونه فروتنی ریشه‌هایش مانع از صعود کسانی که استعدادهای خود را با نظم و حسن نیت به کار می‌گیرند، نمی‌شود. در نهایت، در او، ما فداکاری کامل به پزشکی را تحسین می‌کنیم.»*

## تقدیرنامه‌ها
به ماریا داله دان تقدیم شد:
* مدرسه راهنمایی دولتی «ماریا دال دان» در مونگیدورو (BO)
* مدرسه متوسطه ماریا داله دان در لویانو (BO)
* در ورودی تالار شهر در لویانو می‌توان نیم‌تنه برنزی دکتر دال دان را که توسط مجسمه‌ساز کارلو آنلری ساخته شده است، تحسین کرد. این بنای کوچک با تابلویی همراه است که در آن جیووانا گیرونی داستان این زن خارق‌العاده را روایت می‌کند.
* در ورودی شهرداری لویانو، مجسمه‌ساز بولونیایی (و شهروند افتخاری لویانو) لوئیجی انزو ماتئی، پیکره ماریا داله دان را در میان شخصیت‌های برجسته در اثر سفالی عظیم خود با عنوان «دیوار مسافران» قرار داده است.

## منابع

رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه بولونیا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه بولونیا
رده:درگذشتگان ۱۸۴۲ (میلادی)
رده:زادگان ۱۷۷۸ (میلادی)