گلوکومانان

**گلوکومانان** () یک پلی‌ساکارید محلول در آب است که به‌عنوان فیبر خوراکی شناخته می‌شود. این ماده یکی از اجزای همی‌سلولز در دیواره سلولی برخی گونه‌های گیاهی است. گلوکومانان به‌عنوان افزودنی غذایی برای امولسیون‌سازی و تغلیظ به کار می‌رود. این ماده یکی از منابع اصلی الیگوساکارید مانان (MOS) در طبیعت است؛ منبع دیگر آن گالاکتومانان است که نامحلول می‌باشد.

محصولات حاوی گلوکومانان با نام‌های تجاری مختلف به‌عنوان مکمل‌های غذایی طبیعی به بازار عرضه می‌شوند و ادعا می‌شود که می‌توانند یبوست را تسکین داده و به کاهش سطح کلسترول کمک کنند. از سال ۲۰۱۰، این محصولات به‌طور قانونی در اروپا به‌عنوان کمک‌کننده به کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن که رژیم غذایی کم‌کالری دارند، به فروش می‌رسند؛ اما تا سال ۲۰۲۰، شواهد معتبر و کافی‌ای مبنی بر تأثیر گلوکومانان در کاهش وزن به‌دست نیامده است. بر اساس یک فراتحلیل، گلوکومانان ممکن است کلسترول LDL را تا حدود ۱۰ درصد کاهش دهد.

مکمل‌های حاوی گلوکومانان در صورت مصرف بدون آب کافی، خطر خفگی و انسداد روده را به همراه دارند. دیگر عوارض جانبی ممکن شامل اسهال، آروغ زدن و نفخ هستند؛ در یک مطالعه، افرادی که گلوکومانان مصرف می‌کردند، سطح تری‌گلیسرید بالاتری داشتند.

گلوکومانان‌ها همچنین برای تقویت خوراک دام‌های پرورشی مورد استفاده قرار می‌گیرند تا باعث افزایش سریع‌تر وزن آن‌ها شوند.

## منابع طبیعی
گلوکومانان حدود ۴۰٪ از وزن خشک ریشه‌ها یا ساقه زیرزمینی (کورم) گیاه کنیاکو را تشکیل می‌دهد. منبع خوراکی دیگری از این ماده، آرد ثعلب است که از آسیاب ریشه برخی گونه‌های ارکیده به دست می‌آید و در آشپزی یونانی و ترکیه‌ای استفاده می‌شود. با این حال، این گونه‌های ارکیده در سراسر اتحادیه اروپا تحت حفاظت قرار دارند و تجارت ثعلب به‌شدت ممنوع است. گلوکومانان همچنین نوعی همی‌سلولز است که به میزان زیاد در چوب درختان سوزنی‌برگ و به میزان کمتر در چوب گیاهان دولپه‌ای یافت می‌شود. افزون بر این، گلوکومانان یکی از اجزای دیواره سلولی باکتری‌ها، گیاهان و مخمرهاست، هرچند در ساختار خطی آن، تفاوت‌هایی در شاخه‌ها یا پیوندهای گلیکوزیدی وجود دارد.

## موارد استفاده
### افزودنی غذایی برای انسان

گلوکومانان به‌عنوان یک افزودنی غذایی به‌کار می‌رود و نقش امولسیون‌کننده و غلیظ‌کننده دارد. این ماده با عدد ئی E425(ii) شناخته می‌شود.

آرد ثعلب که سرشار از گلوکومانان است، عامل اصلی بافت منحصربه‌فرد بستنی دندورمه محسوب می‌شود؛ نوعی بستنی کش‌دار و جویدنی با طعم صمغی که خاستگاه آن کشور ترکیه است.

گیاه کنیاکو نیز که دارای مقدار زیادی گلوکومانان است، به دلیل بافت ژله‌مانندش کاربرد گسترده‌ای دارد. از آن در تولید نودل‌های شیرا‌تاکی، اسنک‌های ژله‌ای میوه‌ای (که خطر خفگی دارند) و همچنین به‌عنوان جایگزین ژلاتین استفاده می‌شود.

### مکمل غذایی برای انسان
گلوکومانان یکی از ترکیبات موجود در انواع مکمل‌های غذایی طبیعی است که با ادعای کمک به کاهش وزن به بازار عرضه می‌شود، اما تحقیقات پزشکی تاکنون شواهد معتبر و کافی‌ای برای پشتیبانی از این کاربرد ارائه نداده‌اند.

ادعا می‌شود که گلوکومانان هنگام ترکیب با آب تشکیل ژل می‌دهد و این ژل می‌تواند فضای معده را اشغال کرده و نسبت به آب به‌تنهایی مدت بیشتری در معده باقی بماند؛ در نتیجه، فرد پس از مصرف مقدار کمتری غذا احساس سیری خواهد کرد.

در اروپا و کانادا، مکمل‌های غذایی حاوی گلوکومانان با ادعای کاهش سطح کلسترول و رفع یبوست به فروش می‌رسند.

داده‌های به‌دست‌آمده از یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده نشان می‌دهد که مکمل‌های گلوکومانان ممکن است به تنظیم هورمون گرلین کمک کرده و در کنترل اشتها در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مؤثر باشند.

#### خطرات سلامتی
وزارت بهداشت کانادا در یک هشدار سلامت اعلام کرده است:
«محصولات بهداشتی طبیعی که حاوی ماده گلوکومانان به شکل قرص، کپسول یا پودر هستند و هم‌اکنون در بازار کانادا عرضه می‌شوند، در صورت مصرف بدون دست‌کم ۲۵۰ میلی‌لیتر (یا ۸ اونس) آب یا مایعات دیگر، ممکن است خطرآفرین باشند. بر اساس گزارش‌های بین‌المللی از عوارض ناخواسته، این خطر شامل خفگی و/یا انسداد گلو، مری یا روده می‌شود. همچنین توجه به این نکته ضروری است که این محصولات نباید بلافاصله پیش از خواب مصرف شوند.»

سایر عوارض جانبی گزارش‌شده شامل اسهال، آروغ و نفخ هستند؛ در یک مطالعه، افرادی که گلوکومانان مصرف می‌کردند، سطح تری‌گلیسرید بالاتری داشتند.

## منابع

رده:پلی‌ساکاریدها
رده:قوام‌دهنده‌های خوراکی