جنبش ناصریست‌های مستقل

**جنبش ناصریست‌های مستقل** () یا به‌سادگی **المرابطون** ( به معنای «پاسداران» یا «نگهبانان») یک حزب سیاسی ناصریست در لبنان است. این جنبش در سال ۱۹۵۷ در بیروت به دست ابراهیم قلیلات بنیان‌گذاری شد و در دوران جنگ داخلی لبنان نقش برجسته‌ای در میان نیروهای چپ‌گرا و ملی‌گرای عرب ایفا کرد.

المرابطون در آغاز نام شاخه نظامی جنبش بود، اما با گذشت زمان مرز میان بال سیاسی و نظامی آن کم‌رنگ شد و نام المرابطون بر کل سازمان اطلاق گردید. این نام بار تاریخی اسلامی دارد و یادآور دودمان مرابطون (فاتحان اندلس) است. شاخه نظامی جنبش که «قوات المرابطون» نامیده می‌شد، در اوج خود میان ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ رزمنده داشت و از مهم‌ترین شبه‌نظامیان سنی‌مذهب لبنان به‌شمار می‌رفت.

جنبش ناصریست‌های مستقل پس از تضعیف نظامی در سال ۱۹۸۵ به‌دست ائتلافی از جنبش امل، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه و حزب کمونیست لبنان، از صحنه نظامی کنار رفت اما در سال ۲۰۰۱ بازگشت خود را به عرصه سیاسی اعلام کرد.

## نام
در آغاز، «جنبش ناصریست‌های مستقل» نام سازمان سیاسی بود و «المرابطون» تنها به نیروهای شبه‌نظامی آن اشاره داشت. با گذشت زمان این تمایز از میان رفت و واژه المرابطون به‌معنای «پاسداران» یا «نگهبانان» بر کل جنبش اطلاق شد. این نام دلالت‌های تاریخی اسلامی دارد و به مفهوم «رباط» (مرزبانی) و همچنین سلسله مرابطون بازمی‌گردد.

## پیشینه و بنیان‌گذاری
بنیان‌گذار جنبش، ابراهیم قلیلات (معروف به ابوشاکر)، سیاستمداری ناصریست بود که نخستین کنش سیاسی و نظامی‌اش به سال ۱۹۵۶ و حمایت از جمال عبدالناصر در پی ملی‌سازی کانال سوئز بازمی‌گردد؛ او به‌عنوان سرباز به اردوگاه ابوقیر در مصر پیوست.

پس از بازگشت به لبنان، قلیلات در سال ۱۹۵۷ جنبش ناصریست‌های مستقل را در بیروت با گروهی از فعالان ناصریست بنیان‌گذاری کرد. این جنبش در مخالفت با سیاست‌های غرب‌گرایانه رئیس‌جمهور کمیل شمعون شکل گرفت و در اوج بحران ۱۹۵۸ لبنان به شهرت رسید. شبه‌نظامیان جنبش که در آن زمان نزدیک به ۲۰۰۰ نفر بودند، با ارتش لبنان و شبه‌نظامیان مسیحی هوادار دولت در شمال لبنان و بیروت درگیر شدند.

با وجود افول موقت پس از بحران ۱۹۵۸، جنبش در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ همچنان در سیاست لبنان فعال ماند. در آغاز دهه ۱۹۷۰ المرابطون دوباره به‌عنوان یکی از نیروهای سیاسی عمده جامعه سنی لبنان ظاهر شد و با احزاب چپ‌گرای ضد نظام مانند حزب سوسیالیست ترقی‌خواه به رهبری کمال جنبلاط و حزب کمونیست لبنان متحد گردید. در سال ۱۹۶۹ جنبش به «جبهه احزاب مترقی و نیروهای ملی» پیوست که در سال ۱۹۷۲ به جنبش ملی لبنان بازسازماندهی شد. المرابطون همسو با آرمان‌های پان‌عربی خود از دهه ۱۹۶۰ پشتیبان سرسخت آرمان فلسطین در لبنان بود و پیوندهای نزدیک سیاسی و نظامی با سازمان آزادی‌بخش فلسطین برقرار کرد.

## باورهای سیاسی
جنبش ناصریست‌های مستقل، آرمان‌های جمال عبدالناصر را سرمشق خود قرار داد: آمیزه‌ای از سوسیالیسم و ملی‌گرایی پان‌عربی سکولار که در شعار «آزادی – وحدت – سوسیالیسم» () بازتاب می‌یافت. المرابطون در تقابل ریشه‌ای با نظم سیاسی مسیحی مارونی‌محور لبنان قرار داشت و هدفش حفظ هویت عربی و سکولار لبنان و در بلندمدت برپایی نظام سیاسی و اقتصادی سوسیالیستی بود.

جنبش خود را از نظر ایدئولوژیک عمل‌گرا معرفی می‌کرد و اندیشه خود را آمیزه‌ای از نظریه‌های مادی‌گرایانه مارکسیستی و نظریه‌های لیبرال ایدئالیستی می‌دانست. در سال ۱۹۷۹ سمیر صباغ، از کادرهای ارشد حزب، المرابطون را به‌ویژه نزدیک به حزب کمونیست لبنان توصیف کرد.

## پایگاه اجتماعی
هرچند المرابطون مدعی سکولار و فراگیر بودن بود، اعضای آن همواره به‌طور عمده مسلمان و به‌ویژه سنی‌مذهب بودند. در آغاز دهه ۱۹۷۰ پایه اجتماعی جنبش را عمدتاً سنی‌هایی از طبقه کارگر و خرده‌بورژوازی تهیدست تشکیل می‌دادند. بر پایه گزارشی از سال ۱۹۸۷ که کتابخانه کنگره آمریکا در بررسی خود دربارهٔ لبنان از آن بهره گرفت، ترکیب اعضای جنبش از اواسط دهه ۱۹۷۰ نزدیک به ۴۵ درصد سنی، ۴۵ درصد شیعه و ۱۰ درصد درزی بود. منبع عربی دیگری این نسبت‌ها را ۴۵ درصد سنی، ۴۵ درصد شیعه، ۸ درصد درزی و ۲ درصد مسیحی ذکر کرده‌است. از نظر جغرافیایی، کانون جنبش در مناطق سنی‌نشین بیروت بود.

## ساختار نظامی و سازماندهی

شبه‌نظامیان المرابطون که در آغاز ۱۹۷۵ بازسازی شدند، با تنها ۱۵۰ تا ۲۰۰ رزمنده کم‌سلاح آغاز به کار کردند اما به‌سرعت به نیرویی ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفره از مردان و زنان محله‌های مسلمان‌نشین بیروت غربی رشد یافتند که تحت فرماندهی مستقیم قلیلات قرار داشتند. مقر اصلی نیروها در محله طریق‌الجدیده در منطقه تجاری قرنةالمزرعه در بیروت غربی بود.

در آغاز دهه ۱۹۸۰ المرابطون نزدیک به ۱۰۰۰ رزمنده ثابت و ۲۰۰۰ ذخیره داشت که به‌طور محرمانه توسط گروه‌های فلسطینی (فتح، جبهه خلق برای آزادی فلسطین و الصاعقه) و سپس ارتش عرب لبنان به فرماندهی ستوان احمد الخطیب آموزش دیده بودند.

شبه‌نظامی المرابطون از بدو تأسیس چهره‌ای «منظم» یافت و ۳۰۰۰ رزمنده یونیفرم‌پوش آن در شاخه‌های متعارف زرهی، پیاده‌نظام و توپخانه سازمان‌دهی شدند و واحدهای پشتیبانی پزشکی، مخابرات و پلیس نظامی نیز داشتند. رزمندگان عادی از میان دُرزی‌ها، سنی‌ها و شیعیان بودند، اما افسران بیشتر از سنی‌ها و شماری از مسیحیان بودند که در لیبی و عراق آموزش دیده بودند.

### یگان‌ها
* **شاهین‌های زیدانیه** ()
* **یگان‌های معروف سعد و تیپ تقریر** ()

### فرماندهان
* ابراهیم قلیلات
* شوقی ماجد

### تسلیحات و تجهیزات
بخش عمده سلاح‌ها و تجهیزات المرابطون از سوی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، لیبی، مصر، عراق و سوریه تأمین می‌شد یا از پادگان‌های ارتش لبنان و پاسگاه‌های نیروی امنیت داخلی به غنیمت گرفته شده بود. تجهیزات بیشتر نیز از بازار سیاه بین‌المللی تهیه می‌شد.

سلاح‌های سبک المرابطون گستره گسترده‌ای را شامل می‌شد: از تفنگ‌های ته‌پر مانند موسین–ناگانت و ماوزر کارابینر ۹۸کا گرفته تا تفنگ‌های نیمه‌خودکار ام۱ گرند و سیمونوف، تفنگ‌های تهاجمی کلاشینکف، آکاام، اف‌ان فال، ام۱۶، ژ۳ و وی‌زیت. ۵۸، و انواع مسلسل‌ها از جمله آرپی‌کی، آرپی‌دی، پی‌کا، اف‌ان ام‌آژ و مسلسل ام۶۰. تپانچه‌های گوناگونی مانند توکارف ته‌ته-۳۳، ماکارف، چی‌زیت ۷۵، کلت ام۱۹۱۱ و برونینگ های-پاور نیز به کار می‌رفت.

سلاح‌های سنگین‌تر شامل نارنجک‌اندازها و سلاح‌های ضد زره آرپی‌جی-۲ و آرپی‌جی-۷، خمپاره‌اندازهای ۶۰ و ۸۲ و ۱۲۰ میلی‌متری و توپ‌های بدون لگد گوناگون از جمله توپ بدون لگد ام۴۰ بود.

#### خودروهای زرهی و ترابری

یگان زرهی المرابطون که در فوریه ۱۹۷۶ تشکیل شد، در آغاز دو تانک فرسوده شرمن فایرفلای، چند تانک چریوتیر، نفربرهای زرهی ام۱۱۳ و پانارد ام۳ و خودروهای زرهی پانارد و استگهاند را در اختیار داشت که بیشتر از ارتش لبنان و نیروی امنیت داخلی غنیمت گرفته شده بودند. همچنین وانت‌های مسلح (تکنیکال) متعددی از جمله جیپ‌های آستین چمپ، لندروِر، تویوتا لندکروزر (جی۴۰) و وانت‌های شورولت و جی‌ام‌سی مجهز به مسلسل‌های سنگین ام۲ برونینگ و دوشکا به کار گرفته می‌شد.

## جنبش ملی و جنگ داخلی
در سال ۱۹۷۵ ناصریست‌های مستقل به جنبش ملی لبنان به رهبری کمال جنبلاط پیوستند و رزمندگان آن‌ها در کنار دیگر نیروهای جنبش ملی علیه شبه‌نظامیان جبهه لبنانی راست‌گرا به رهبری کمیل شمعون و پیر جمیل جنگیدند، به‌ویژه در بیروت غربی و عیون‌السیمان.

در آغاز جنگ، بیشتر رزمندگان جنبش از مردم بیروت بودند که می‌خواستند از محله‌های خود دفاع کنند. المرابطون پس از پیروزی‌های چشمگیر در نبردهای هتل‌ها در مرکز بیروت شهرت گسترده‌ای یافت و شمار زیادی رزمنده جدید به صفوف آن پیوستند. بدین ترتیب شبه‌نظامی المرابطون به یکی از بزرگ‌ترین شبه‌نظامیان ملی در سراسر لبنان تبدیل شد.

همچنین رزمندگان المرابطون در شهرهای صیدا، طرابلس و صور نیز جنگیدند. سخت‌ترین نبردهای شبه‌نظامی در سال ۱۹۷۶ علیه کتائب رخ داد.

## تهاجم اسرائیل و محاصره بیروت (۱۹۸۲)
المرابطون که پیوندهای نزدیکی با فتح داشت، در مقاومت در برابر تهاجم و اشغال اسرائیل در لبنان و بیروت در سال ۱۹۸۲ شرکت کرد. نیروهای آن به‌ویژه در محورهای بندرگاه و موزه درخشیدند و در ۴ اوت ۱۹۸۲ یک حمله بزرگ اسرائیلی را متوقف ساختند.

نویسنده فلسطینی رشاد ابوشاور در کتاب «آه یا بیروت» تصویرهایی از مقاومت المرابطون در محور موزه ارائه می‌دهد. او نقل می‌کند که پشت سنگر بزرگ شنی در مقابل بیمارستان بربیر، دو تانک تی-۳۴ المرابطون روزانه با دشمن می‌جنگیدند و فرمانده آن موضع، فروشنده میوه و سبزی بود که بساطش را رها می‌کرد و فرماندهی نبرد را به دست می‌گرفت.

صلاح خلف (ابوایاد) نیز دربارهٔ عملکرد المرابطون گفت: «جنبش ملی نقش لازم را ایفا نمی‌کند… تنها کسی که همه سلاحش بالای زمین است ابراهیم قلیلات ابوشاکر است.»

## قیام ۶ فوریه ۱۹۸۴
یگان‌های المرابطون همراه با شبه‌نظامیان احزاب چپ‌گرا و جنبش امل در نبردهای ۶ فوریه ۱۹۸۴ شرکت کردند که به اخراج تیپ‌های وفادار به رئیس‌جمهور امین جمیل انجامید. المرابطون دفاع از محور مزرعه-بربیر و آزادسازی آن از لشکر دهم را بر عهده داشت و رزمندگانش خط راهبردی از بربیر تا رأس‌النبع و سودیکو را تشکیل دادند.

## تراجع نفوذ
با خروج نیروهای فلسطینی از لبنان و ترک بیروت توسط سازمان آزادی‌بخش فلسطین، جنبش بزرگ‌ترین متحد خود را از دست داد و وارد درگیری‌های متعدد با دیگر نیروها بر سر کنترل بیروت غربی شد.

در مارس ۱۹۸۵ شبه‌نظامیان حزب سوسیالیست ترقی‌خواه به مواضع جنبش حمله کردند و مقر اصلی در مسجد جمال عبدالناصر و ساختمان رادیو صدای لبنان عربی را اشغال نمودند. در آوریل همان سال درگیری مسلحانه میان قوات المرابطون و شبه‌نظامیان جنبش امل درگرفت. هنگامی که کفه به نفع المرابطون سنگینی کرد، رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه به نیروهایش و نیروهای حزب کمونیست لبنان دستور داد در کنار امل وارد نبرد شوند. در زمان حمله نخست، رئیس جنبش در خارج از لبنان بود و ترجیح داد همان‌جا بماند.

منابع آلمانی‌زبان ذکر می‌کنند که المرابطون در سال ۱۹۸۵ هنوز ۵۰۰۰ رزمنده (و به ادعای خودشان ۷۰۰۰ رزمنده و ۱۳٬۰۰۰ ذخیره) داشت و از صیدا همراه سازمان آزادی‌بخش فلسطین علیه ارتش جنوب لبنان متحد اسرائیل می‌جنگید.

## جنبش پس از جنگ داخلی
در سال ۲۰۰۱ جنبش بازگشت خود را به صحنه سیاسی لبنان اعلام کرد و دفترهایی در استان‌های مختلف لبنانی گشود. جنبش بر پایبندی به اصول ملی و مخالفت با فرقه‌گرایی و منطقه‌گرایی تأکید نمود و شمار زیادی از شهروندان و خانواده‌ها به صفوف آن پیوستند.

تلاش‌هایی برای سوءاستفاده از نام و پیشینه جنبش صورت گرفت؛ از جمله ایجاد گروهی با همان نام که از سوی جریان‌های مختلف حمایت می‌شد. همچنین تلاش برای تضعیف المرابطون با متهم‌سازی برخی اعضای آن پس از کشف انبار سلاحی متعلق به سال ۱۹۸۲ ادامه یافت.

### رویدادهای مه ۲۰۰۸
جنبش در رویدادهای مه ۲۰۰۸ شرکت کرد و دو دفتر جریان المستقبل را تصرف نمود. پس از توافق دوحه، یکی از دفترها به صاحبش بازگردانده شد و دیگری به ارتش لبنان تحویل داده شد. سپس جنبش تصمیم دولت لبنان مبنی بر برداشتن تصاویر و شعارها و پوسترها از خیابان‌های بیروت را به اجرا گذاشت.

## نهادهای جنبش
جنبش ناصریست‌های مستقل سازمان خدمات دفاع شهری خود را با نام «انجمن هلال‌احمر لبنان» تأسیس کرد.

### رسانه‌ها
در دوران جنگ داخلی، جنبش رادیو «صدای لبنان عربی» () را تأسیس کرد که از مقر اصلی جنبش در محله ابوشاکر بیروت پخش می‌شد. در جریان تهاجم اسرائیل و محاصره بیروت در ۱۹۸۲ نیز برنامه‌های «تلویزیون لبنان عربی» پخش شد.

در سال ۲۰۰۸ وب‌سایت رسمی جنبش پخش اینترنتی رادیو صدای لبنان عربی را از سر گرفت و در سال ۲۰۰۹ پس از دریافت مجوز قانونی انتشار، هفته‌نامه الکترونیکی «الراصد» را منتشر کرد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وب‌سایت رسمی جنبش ناصریست‌های مستقل – المرابطون
* وب‌سایت هفته‌نامه الراصد

رده:حزب‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۵۷ (میلادی)
رده:حزب‌های سیاسی ناصریست
رده:جنبش ملی لبنان
رده:حزب‌های سوسیالیست در لبنان
رده:دسته‌بندی‌ها در جنگ داخلی لبنان
رده:ملی‌گرایی عربی در لبنان
رده:گروه‌های مسلح ملی‌گرای عربی
رده:سازمان‌هایی که کانادا تروریستی می‌داند