ونوس و مارس (بوتیچلی)

[بندانگشتی|450px|ونوس و مارس (۱۴۸۵). [چسب‌رنگ و روغن روی تختهٔ چوبی؛ ۱۷۳×۶۹ سانتی‌متر؛ نگارخانهٔ ملی لندن]]

***ونوس و مارس***  اثری از ساندرو بوتیچلی، نقاش دوره رنسانس ایتالیا است که حدود سال ۱۴۸۵ میلادی خلق شد. این اثر که به‌صورت نقاشی بر تخته چوبی اجرا شده، ونوس (الهه عشق) و مارس (الهه جنگ) را در قالب تمثیلی از زیبایی و دلاوری به تصویر می‌کشد. این زوج جوان و پرشور در فضایی جنگلی دراز کشیده‌اند؛ در حالی که ساتیرهای کودک با بازیگوشی اطرافشان را پر کرده‌اند.

به باور رونالد لایت‌بون (پژوهشگر هنر)، این اثر برای گرامی‌داشت یک مراسم ازدواج طراحی شده و بخشی از تزئینات اتاق خواب عروس و داماد بوده. قالب افقی گسترده و نزدیکی چهره‌ها به بیننده، این فرض را تقویت می‌کنند. همچنین ممکن است که این اثر جزئی از یک مجموعه آثار بزرگ‌تر باشد. از این نقاشی اغلب به‌عنوان نمادی از عشق متعادل آرمانی یاد می‌شود؛ زیرا در آن الهه‌های جنگ و عشق — دو نیروی متضاد — در صلح و آرامش کنار هم قرار گرفته‌اند. به‌نظر می‌رسد بوتیچلی در طراحی مفهومی این اثر، از مشورت فردی چون پولیتسیانو (شاعر دربار خاندان مدیچی و اندیشمند انسان‌گرای رنسانس) بهره برده است.

تاریخ دقیق خلق این اثر مشخص نیست. نگارخانه ملی لندن در سال ۲۰۱۷ آن را متعلق به حدود سال ۱۴۸۵ میلادی دانسته؛ در حالی که پژوهشگران دیگر، از جمله رونالد لایت‌بون، آن را به حدود ۱۴۸۳ میلادی نسبت داده‌اند. لئوپولد و هلن اتلینگر نیز تاریخ آن را به نیمه دوم دهه ۱۴۸۰ نسبت می‌دهند. این تاریخ‌گذاری‌ها بر پایه تحلیل سبک هنری انجام شده‌اند؛ چرا که هیچ ارتباط قطعی میان این اثر و یک رویداد خاص، مانند مراسم ازدواج، به اثبات نرسیده است. این نقاشی احتمالاً چند سال پس از آثار پریماورا و پالاس و سنتور (هر دو حدود ۱۴۸۲) و هم‌زمان با نقاشی زایش ونوس (حدود ۱۴۸۶) خلق شده است. این نقاشی تنها اثر از مجموعه آثاری است که نه در موزه اوفیتزی شهر فلورانس، بلکه از سال ۱۸۷۴ در نگارخانه ملی لندن نگهداری می‌شود.

این نقاشی در فاصله ۱۰ مه تا ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۴ و به مناسبت دویستمین سالگرد تأسیس نگارخانه ملی، در موزه فیتزویلیام شهر کمبریج به نمایش درآمد.

## توصیف اثر
در این نقاشی، ونوس در حالی به مارس نگاه می‌کند که وی در خواب فرورفته است. در اطرافشان، چهار ساتیر کودک مشغول بازی‌اند: یکی کلاه‌خود و نیزهٔ مارس را حمل می‌کند؛ دیگری درون زره و زیر بازوی وی در حال استراحت است و سومی در تلاش برای بیدار کردن مارس، با صدف حلزونی در گوشش می‌دمد (که تا این لحظه بی‌نتیجه بوده). این صحنه به‌وضوح نشان می‌دهد که این زوج پیش‌تر با یکدیگر هم‌آغوشی داشته‌اند؛ چرا که در دوره رنسانس ایتالیا، خوابیدن مرد پس از رابطه جنسی، موضوعی رایج برای شوخی‌های مراسم ازدواج بوده. نیزه و صدف نیز می‌توانند نمادهای جنسی تلقی شوند.

محل وقوع صحنه در میان درختان مورد است. این گیاه به‌طور سنتی با ونوس و ازدواج ارتباط دارد. درختان پس‌زمینه حتی ممکن است برگ‌بو باشند که در این‌صورت به لورنتسو د مدیچی (سیاست‌مدار و حامی بزرگ هنر در فلورانس) اشاره دارد. وی با لقب باشکوه شناخته می‌شد و برگ‌بو نمادی از شکوه و عظمتش به‌شمار می‌رفت. این امکان هم وجود دارد که بوتیچلی عمداً هر دو نوع گیاه را در نقاشی گنجانده باشد. در پس‌زمینه همچنین چشم‌اندازی محدود از چمنزار دیده می‌شود که به شهری دیوارکشیده در دوردست ختم می‌شود.

در پیش‌زمینه، دسته‌ای از زنبورها در اطراف سر مارس در حال پروازند؛ که ممکن است نمادی از این باشد که عشق اغلب با درد همراه است. تفسیر دیگری که نخستین‌بار توسط ارنست گامبریچ مطرح شد، این است که زنبورها نماد خانواده وسپوچی هستند که احتمالاً سفارش‌دهندهٔ این نقاشی بوده‌اند. آن‌ها از دوران کودکی بوتیچلی با وی همسایه بودند و در سال ۱۴۸۰ یک نقاشی را با عنوان *سنت آگوستین در اتاق مطالعه* برای کلیسای اونیسانتی سفارش دادند. آنها احتمالاً سفارش‌های دیگر نیز داده‌اند. تصویر زنبور، نشان خانوادگی وسپوچی بود؛ چرا که نامشان در زبان ایتالیایی به معنای «زنبورهای کوچک» است. لانهٔ زنبورها نیز در حفره‌ای از درخت، در گوشهٔ بالای سمت راست نقاشی قرار دارد؛ دقیقاً در نقطه‌ای که معمولاً نام و نشان حامی اثر حک می‌شد.

گمان می‌رود این نقاشی در ابتدا برای بخشی از تزئینات چوبی دیوار (*اسپالیه‌را*) یا بخشی از مبلمان، مانند پشتی تخت‌خواب یا نیمکت چوبی (*لتوچو*)، طراحی شده باشد.

رونالد لایت‌بون در بررسی خود، مارس را «کامل‌ترین پیکرهٔ برهنهٔ مردان در آثار بوتیچلی» توصیف می‌کند؛ هرچند تعداد چنین پیکره‌هایی در آثار او چندان زیاد نیست. بوتیچلی برخلاف بسیاری از هنرمندان هم‌عصر فلورانسی خود، کمتر به نمایش دقیق آناتومی بدن علاقه‌مند بود؛ اما به‌نظر می‌رسد در این اثر توجه ویژه‌ای به آن داشته. ونوس در این نقاشی، برخلاف نقاشی *زایش ونوس*، کاملاً پوشیده است؛ چرا که در حالت نمادین ازدواج ظاهر شده. این در حالی است که طبق داستان اسطوره‌ها، ونوس همسر ولکان (خدای آتش و آهنگری) است و رابطه‌اش با مارس، از دیدگاه انسانی، نوعی خیانت زناشویی محسوب می‌شود. در فلسفه نوافلاطونی یونان، حاصل پیوند ونوس و مارس، الههٔ هارمونی (هماهنگی) بود. برخی منابع کلاسیک متأخر نیز کوپیدو (خدای عشق) را ثمره این پیوند می‌دانند.

## جستارهای وابسته
* فهرست نقاشان ایتالیایی

## منابع

### کتاب‌شناسی

* Avery-Quash, Susanna, in Gordon, Dillian, National Gallery Catalogues (new series): *The Fifteenth Century Italian Paintings*, Volume 1, 2003, 
* Bellingham, David, "Aphrodite Deconstructed: Botticelli's *Venus and Mars* in the National Gallery, London", in *Brill's Companion to Aphrodite*, eds. Amy C. Smith, Sadie Pickup, 2010, BRILL, , 9789047444503, google books
* Davies, Martin, *Catalogue of the Earlier Italian Schools*, National Gallery Catalogues, 1961, reprinted 1986, 
* Dempsey, Charles, "Botticelli, Sandro", Grove Art Online, Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 15 May 2017. subscription required
* "Ettlingers": Leopold Ettlinger with Helen S. Ettlinger, *Botticelli*, 1976, Thames & Hudson (World of Art), 
* Fermor, Sharon, *Piero Di Cosimo: Fiction, Invention, and Fantasìa*, 1993, Reaktion Books, , 9780948462368, google books
* Legouix, Susan, *Botticelli*, 2004 (rev'd ed.), Chaucer Press, 
* Hartt, Frederick, *History of Italian Renaissance Art*, (2nd ed.) 1987, Thames & Hudson (U.S. Harry N. Abrams), 
* Langmuir, Erica, *The National Gallery Companion Guide*, 1997 revised edition, National Gallery, London,  (Yale University Press, 2016 ed. , )
* Lightbown, Ronald, *Sandro Botticelli: Life and Work*, Thames & Hudson, 1989
* Potterton, Homan. *The National Gallery*. London: Thames & Hudson, 1977
* Reitlinger, Gerald; *The Economics of Taste, Vol I: The Rise and Fall of Picture Prices 1760–1960*, Barrie and Rockliffe, London, 1961
* Wind, Edgar, *Pagan Mysteries in the Renaissance*, 1967 ed. , Peregrine Books

رده:مارس (اسطوره) در نقاشی
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:نقاشی‌های دهه ۱۴۸۰ (میلادی)
رده:نقاشی‌های ساتیرها
رده:نقاشی‌های ساندرو بوتیچلی در نگارخانه ملی لندن
رده:نقاشی‌های ونوس