نشست واشینگتن (۱۹۹۰)

اجلاس واشینگتن در سال ۱۹۹۰، که با نام مذاکرات «دو به علاوه چهار» نیز شناخته می‌شود، یک اجلاس بین‌المللی در تاریخ جنگ سرد بود که در آن ایالات متحده و آلمان با توافق بر سر لزوم اصلاح ناتو، حمایت اتحاد جماهیر شوروی را برای اتحاد مجدد آلمان به دست آوردند. به عنوان بخشی از این تلاش، جورج اچ. دبلیو. بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده، خواستار برگزاری اجلاس ناتو برای اصلاح این سازمان و نشان دادن تمایل ناتو به ارائه رویکردی متفاوت نسبت به اتحاد جماهیر شوروی شد. بوش به عنوان بخشی از تلاش‌های خود برای بهبود روابط بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی، علاوه بر اجلاس ناتو، برگزاری یک اجلاس دوجانبه در واشینگتن را به میخائیل گورباچف، رئیس‌جمهور اتحاد جماهیر شوروی، پیشنهاد داد. گورباچف با این پیشنهاد موافقت کرد که منجر به اجلاس واشینگتن در سال ۱۹۹۰ شد.

در مجموع، اجلاس واشنگتن آشنایی بوش با مبارزات داخلی اتحاد جماهیر شوروی را افزایش داد، منجر به توافقی در مورد تجارت بین دو کشور شد و گفتگوهایی در مورد مسابقه تسلیحاتی را نیز در بر گرفت. با این حال، هیچ پیشرفتی در آلمان یا روند اتحاد مجدد آن حاصل نشد. در نتیجه، اجلاس واشنگتن به رهبران ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی این فرصت را داد تا در مورد تعدادی از موضوعات مهم بحث کنند و به دنبال روش‌هایی برای تقویت روابط دوجانبه باشند. اگرچه هیچ پیشرفت قابل توجهی حاصل نشد، اما این اجلاس درک بین فرهنگی را بهبود بخشید و در را برای ارتباطات و همکاری‌های آینده گشود.

## پیشینه

**زمان برگزاری اجلاس سران**

زمان برگزاری اجلاس واشنگتن در سال ۱۹۹۰ در اعمال فشار بر گورباچف ​​برای تصمیم‌گیری‌های مهم در مورد اتحاد مجدد و سایر مسائل حیاتی بسیار مهم بود. این اجلاس به عنوان فرصتی برای ایالات متحده برای نشان دادن تعهد خود به ارتقای صلح و ثبات در اروپا تلقی می‌شد. یکی از نگرانی‌های اصلی در این اجلاس، اتحاد مجدد آلمان بود. آلمان، به ویژه، نگران احتمال تأخیر در مذاکرات دو به علاوه چهار بود، با توجه به اینکه قرار بود انتخابات ملی آلمان به زودی پس از آن برگزار شود. برای رسیدگی به این نگرانی‌ها، ایالات متحده و متحدانش بر گورباچف ​​فشار آوردند تا اقدامات مشخصی انجام دهد و روند اتحاد مجدد را تسهیل کند. این فشار تلاشی بود برای اطمینان از اینکه گورباچف ​​تصمیماتی اتخاذ کند که از تجزیه کامل آلمان شرقی جلوگیری کند.

**جنبش ملی‌گرایان لیتوانی**

جنبش استقلال لیتوانی عامل مهمی در شکل‌دهی به مقدمات اجلاس سران ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ بود. تلاش لیتوانی برای حاکمیت ملی، حمایت عمومی قابل توجهی از سوی اروپا و ایالات متحده دریافت کرد و منجر به فشار بر دولت ایالات متحده برای اتخاذ رویکردی محتاطانه‌تر نسبت به اتحاد جماهیر شوروی در مذاکرات شد. ایالات متحده، که از نشان دادن حمایت خود از اتحاد جماهیر شوروی در یک زمان حساس، محتاط بود، تمایلی به ارائه وام‌های بزرگ یا گسترش وضعیت تجاری مطلوب به اتحاد جماهیر شوروی نداشت. این تحولات تأثیر عمیقی بر مذاکرات اجلاس، به ویژه در حوزه تجارت، داشت. اتحاد جماهیر شوروی مشتاق بود تا معاملات تجاری مطلوبی را با ایالات متحده تضمین کند، اما ایالات متحده در ارائه امتیازاتی که می‌توانست به عنوان تضعیف حاکمیت لیتوانی تلقی شود، تردید داشت. این امر منجر به یک فرآیند مذاکره پیچیده و دشوار شد که منعکس کننده چشم‌انداز ژئوپلیتیکی در حال تغییر آن زمان بود.

**اصول هلسینکی**

اصول هلسینکی که بر اهمیت احترام به تمامیت ارضی کشورها و ترویج ارزش‌های دموکراتیک تأکید دارد، نقش اساسی در شکل‌گیری اجلاس واشنگتن در سال ۱۹۹۰ ایفا کرد. این اجلاس بر ترویج صلح، ثبات و همکاری در اروپا متمرکز بود و اصول هلسینکی چارچوب مفیدی برای دستیابی به این اهداف فراهم کرد. این اجلاس شامل بحث‌هایی در مورد مسائلی مانند کنترل تسلیحات، تجارت و امنیت بود که همگی تحت نظارت اصول مندرج در قانون نهایی هلسینکی قرار داشتند. ایالات متحده از اصول هلسینکی مذکور به عنوان مبنایی برای استدلال خود مبنی بر اینکه آلمان باید به شیوه‌ای مسالمت‌آمیز و دموکراتیک دوباره متحد شود، استفاده کرد.

**نقش آلمان در ناتو**

نقش آلمان در ناتو دغدغه اصلی ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی بود و تا حد زیادی تدارکات این اجلاس را شکل داد. ایالات متحده قویاً از عضویت آلمان در ناتو حمایت کرد، در حالی که اتحاد جماهیر شوروی ملاحظاتی داشت زیرا ناتو را تهدیدی برای امنیت شوروی می‌دانست. ایالات متحده نگران بود که پتانسیل ناتو برای گسترش به سمت شرق با گنجاندن آلمان، پیمان ورشو، اتحاد نظامی شوروی، را تضعیف کند. در پاسخ، ایالات متحده برای کاهش نگرانی‌های اتحاد جماهیر شوروی در مورد عضویت آلمان، تضمین‌های زیر را به آن ارائه داد: «محدودیت آتی اندازه بوندس‌ور، ممنوعیت توسعه سلاح‌های هسته‌ای توسط آلمان متحد، مذاکرات در مورد تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی، دوره انتقالی خروج نیروهای شوروی، تغییرات در ناتو و تضمین احترام به اتحاد جماهیر شوروی در طول فرآیند اتحاد».

## کنفرانس

گورباچف ​​و همسرش در 30 مه 1990 وارد واشنگتن شدند. اگرچه رهبری او در اتحاد جماهیر شوروی از نظر سیاسی بحث‌برانگیز بود، اما به‌طورکلی با استقبال مثبت مردم آمریکا مواجه شد. این کنفرانس سه روزه توسط رسانه‌های هر دو طرف پخش و تحلیل شد، و کانال‌های روسی پوشش کمتری نسبت به دو اجلاس قبلی واشنگتن ارائه دادند. مخالفت‌های سیاسی و فشار فزاینده برای اتحاد آلمان پس از سقوط دیوار برلین در یک سال قبل، همراه با جنبش‌های استقلال لیتوانی، منجر به مواجهه هر دو کشور با مشکلات اقتصادی و سیاسی شد. مذاکرات در طول اجلاس عمدتاً بر حل این مسائل برای حفظ ثبات ملی متمرکز بود.

مشابه اجلاس‌های 1973 و 1987، روز اول این رویداد با جشن‌های سازمانی، از جمله مراسم استقبال در چمن جنوبی کاخ سفید و یک شام رسمی که طی آن هر دو رهبر متعهد به حمایت از اروپا برای بهتر شدن شدند، آغاز شد.  بوش با مشاهده کاهش خصومت‌ها بین دو کشور و مزایای روابط مثبت، ترجیح داد به جای اجازه دادن به سقوط این کشور تجزیه‌شده، با اتحاد جماهیر شوروی همکاری کند. این کنفرانس به گورباچف ​​فرصت‌هایی برای تعامل با افراد بانفوذ از حوزه‌های مختلف و اعطای چندین نشان افتخاری که بوش ترتیب داده بود، فراهم کرد. بوش با افزایش محبوبیت بین‌المللی گورباچف، توانست نظر مساعد گورباچف ​​را جلب کند و همین امر او را متقاعد کرد که به عضویت آلمان در ناتو اجازه دهد.

در طول روزهای بعد، هر دو رهبر جهان در مورد تقویت سیاست‌های همکاری دوجانبه که در اجلاس‌های قبلی به عنوان وسیله‌ای برای حل مسائل فوری آن زمان تعیین شده بود، بحث کردند. این شامل گسترش تجارت اقتصادی، کاهش سلاح‌های کشتار جمعی، ترویج انرژی پاک و همچنین ابتکارات مشترک کمک‌های بشردوستانه برای مبارزه با نابرابری، بیماری‌ها و تخریب محیط زیست بود. پس از کنفرانس، توافق‌نامه‌های رسمی بین دو کشور امضا شد، از جمله توافق‌نامه استارت ۱ در سال ۱۹۹۱ و کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی در سال ۱۹۹۳ که سلاح‌های کشتار جمعی بین دو کشور را محدود می‌کرد.

سال قبل، گورباچف ​​مسئله اتحاد آلمان و عضویت احتمالی در ناتو را که توسط رئیس جمهور بوش و صدراعظم آلمان غربی، کهل، مطرح شده بود، رد کرده بود. این موضوع در اجلاس واشنگتن در سال ۱۹۹۰ دوباره مطرح شد. گورباچف ​​با اشاره به توافقات هلسینکی، برای اولین بار علناً حمایت خود را از حق تعیین سرنوشت آلمان اعلام کرد که باعث حیرت مشاورانش شد. حمایت او شامل تأیید آلمان متحد برای عضویت در ناتو بدون دخالت شوروی بود.

افزایش روابط تجاری بین ایالات متحده و اروپا یکی دیگر از موضوعات مهم و مورد بحث گورباچف ​​در طول اجلاس بود. گورباچف ​​با وجود هشدار مشاورانش مبنی بر کم بودن احتمال این امر، با محوریت ایده وضعیت «کشور کامله الوداد» (MFN)، امیدوار بود که افزایش تجارت بین دو ابرقدرت، از نظر اقتصادی از بلوک اروپای شرقی که به طور فزاینده‌ای دچار تفرقه شده بود، حمایت کند. یک معامله تجاری بر اساس کمک‌های اقتصادی بین دو قاره تنظیم شد که شرایط آن اجازه مهاجرت و لغو تحریم‌ها از کشورهای جدایی‌طلب شرقی برای جلب رضایت کنگره بود.

در آخرین روز کنفرانس و با اصرار بوش، گورباچف ​​طی یک بیانیه مشترک عمومی، اظهارات خود در مورد اتحاد مجدد آلمان و عضویت در ناتو را مجدداً تأیید کرد. با تعیین توافقات، اجلاس رسماً در ۳ ژوئن به پایان رسید.

## اهمیت تاریخی

اگرچه انتظارات اولیه برای اجلاس واشنگتن هیچ پیشرفت عمده‌ای را پیش‌بینی نمی‌کرد، اما تأیید اصل هلسینکی و استراتژی‌های دیپلماتیک گورباچف، سیاست خارجی ایالات متحده و شوروی و ساختار نظام بین‌المللی پس از جنگ سرد را تحت تأثیر قرار داد. اظهارات گورباچف ​​مبنی بر پذیرش اتحاد آلمان و عضویت در ناتو در هفته بعد، ژوئن ۱۹۹۰، نشان‌دهنده تغییر قابل توجه و سریع در موضع شوروی در این مورد بود. پس از پیوستن آلمان به ناتو، پیمان ورشو به سرعت هدف خود را از دست داد و در سال ۱۹۹۱ منحل شد.

گورباچف، که برای دستیابی به پیشرفت مطلوب تحت فشار بود، برای دستیابی به یک توافق تجاری که وضعیت کشور کامله الوداد (MFN) را اعطا می‌کرد، تلاش کرد. بوش، که تحت تأثیر فشار کنگره نیز قرار داشت، با این شرط که این توافق تا زمانی که شوروی تحریم لیتوانی را لغو نکرده و قانون مهاجرت را تصویب نکرده است، به کنگره نرود، موافقت کرد که توافق غلات و تجارت را امضا کند. این امر گورباچف ​​را راضی کرد، اما با توجه به محرمانه بودن این شروط، بوش با واکنش عمومی روبرو شد و توسط مطبوعات به رها کردن لیتوانی متهم شد.  در مسکو، اجلاس واشنگتن به دلیل نگرانی‌های بیشتر در مورد ناامنی غذایی و انتخابات، عمدتاً نادیده گرفته شد و به عنوان یک کمپین سیاسی از سوی گورباچف ​​تلقی شد.

**تأثیرات بر گسترش ناتو و سیاست خارجی روسیه**

محققان این وقایع را در تلاش برای ارائه درک بهتری از مسائل و توافقات مربوط به گسترش ناتو به شرق و سیاست خارجی امروز روسیه تجزیه و تحلیل کرده‌اند. هنوز بحث بر سر این است که آیا روسیه شوروی عمداً در طول مذاکرات گمراه شده است یا خیر، بر اساس ادعاهای روس‌ها مبنی بر اینکه به آنها تضمین‌های متعددی داده شده است که ناتو در صورت پیوستن آلمان متحد به ناتو، بیشتر به شرق گسترش نخواهد یافت. محققانی مانند جاشوا شیفرینسون ادعا می‌کنند که اگرچه سیاست‌گذاری آمریکا در دهه 1990 علناً همکاری را ترویج می‌کرد و به طور غیررسمی نگرانی‌های امنیتی شوروی را در مورد گسترش احتمالی ناتو تسکین می‌داد، شواهد نشان دهنده تلاشی اساسی برای شکل‌دهی به یک "سیستم تحت سلطه آمریکا پس از جنگ سرد" است. از سوی دیگر، مقامات غربی، با حمایت محققانی مانند مارک کرامر و کریستینا اسپور، ادعا می‌کنند که ایالات متحده هیچ تعهد یا توافق الزام‌آور "از نظر قانونی الزام‌آور" در مورد الحاقات آینده به ناتو نداده است.

علیرغم مذاکرات و توافقات غیررسمی که بین گورباچف ​​و وزیر امور خارجه ایالات متحده، جیمز ای. بیکر، و صدراعظم آلمان غربی، کهل، در فوریه ۱۹۹۰ در مورد گسترش ناتو صورت گرفت، شوروی‌ها در اجلاس واشنگتن نتوانستند هیچ توافق کتبی علیه گسترش ناتو به شرق به دست آورند. توافقات امضا شده در سپتامبر ۱۹۹۰ با آنچه در اجلاس واشنگتن در اوایل سال مورد بحث قرار گرفته بود، مطابقت داشت، بنابراین هیچ "ممنوعیت رسمی" برای گسترش ناتو وجود نداشت. به گفته مری الیز ساروت، مورخ پس از جنگ سرد، اقدامات گورباچف ​​در قبال اتحاد آلمان بر اساس مذاکرات با کهل در فوریه و تضمین‌های مبهم عدم تمدید ناتو صورت گرفت که به خشم روسیه نسبت به رهبران ایالات متحده و شوروی که در آن زمان درگیر گسترش ناتو بودند، دامن زد. به گفته ولادیمیر پوتین و دیمیتری مدودف، ناتوانی گورباچف ​​در دستیابی به یک توافق رسمی برای جلوگیری از گسترش ناتو یک شکست استراتژیک قابل توجه بود. از سوی دیگر، بوش بدون به خطر انداختن منافع آمریکا، با موفقیت چارچوبی برای اتحاد آلمان ایجاد کرد.  درک این مناقشه، بینشی در مورد مسائل حیاتی روابط بین‌الملل و نحوه عملکرد دیپلماسی، به ویژه ارزش تضمین‌ها، وعده‌ها و تعهدات بین رهبران و ملت‌ها، ارائه می‌دهد.

دیپلماسی در پایان جنگ سرد به شکل "نشست" نشان داد که چگونه تغییرات تاریخی و تحول مسالمت‌آمیز نظام بین‌الملل می‌تواند توسط فشارهای سیستماتیک و عاملیت رهبران کلیدی کشورها هدایت شود. پیامدهای بلندمدت اجلاس واشنگتن، از توافق‌نامه‌های امضا شده گرفته تا مذاکرات غیررسمی، منعکس‌کننده موفقیت‌ها و شکست‌های استراتژی دیپلماتیک در طول جنگ سرد است.

## میراث

اجلاس واشنگتن در سال ۱۹۹۰ به پیشرفت‌هایی در جهت هدف نهایی یک اروپای آزاد و متحد، از جمله یک آلمان آزاد و متحد، دست یافت. از طریق این فرآیند، آنها در پی تأیید اراده مردم آلمان برای اتحاد مجدد بودند و در عین حال، بستری برای پیامدهای خارجی اتحاد فراهم می‌کردند. هم ایالات متحده و هم اتحاد جماهیر شوروی بر لزوم ایجاد یک اروپای جدید مبتنی بر صلح و ثبات تأکید کردند که در آن نیروهای هسته‌ای و متعارف بتوانند متعادل شوند و درگیری‌های منطقه‌ای از طریق همکاری حل شوند. اتحاد مجدد آلمان در ۳ اکتبر ۱۹۹۰ در برلین جشن گرفته شد و جمهوری فدرال آلمان رسماً عضویت خود را در ناتو امضا کرد.

در این اجلاس، جیمز بیکر، وزیر امور خارجه، به رهبران شوروی اطلاع داد که ناتو هدف حمله به اتحاد جماهیر شوروی را ندارد، اگرچه اتحاد جماهیر شوروی پیوستن آلمان به ناتو را یک تهدید سیاسی و نظامی بالقوه می‌دانست. پس از اجلاس واشنگتن و اتحاد مجدد آلمان، اجلاس ناتو برگزار شد که نقش سیاسی جدید را مشخص می‌کرد و استراتژی و ساختار نظامی ناتو را در تضمین صلح اروپای جدید تنظیم می‌کرد.

پس از تأکید بر تمایل مشترکشان برای یافتن زمینه مشترک برای تنظیم سلاح‌های هسته‌ای، در نهایت چندین توافق‌نامه بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی حاصل شد. در طول این دیدار، رونالد ریگان، رئیس جمهور ایالات متحده و میخائیل گورباچف، رهبر اتحاد جماهیر شوروی، بیانیه مشترکی را امضا کردند که در آن متعهد به ادامه مذاکرات در مورد سلاح‌های هسته‌ای و فضایی شدند. در نتیجه این توافق، تمام نکات اصلی پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک (START) تا 12 ژوئن 1990 حل و فصل شده بود و این پیمان در 21 ژوئیه توسط گورباچف ​​و بوش امضا شد. این پیمان در اکتبر 1992 توسط سنای ایالات متحده تصویب شد. هدف آن اولویت دادن به کاهش انگیزه‌ها برای حمله اولیه هسته‌ای به منظور افزایش ثبات و پیش‌بینی‌پذیری استراتژیک بود. هر دو کشور هدف مشترکی برای کاهش تعداد کلاهک‌های استراتژیک، به ویژه کلاهک‌های نصب شده بر روی موشک‌های سنگین و موشک‌های بالستیک قاره‌پیما داشتند.

پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک بر ریشه‌کن کردن ۸۰ درصد از کل سلاح‌های هسته‌ای استراتژیک تمرکز داشت. در نتیجه این توافق، تمام تأسیسات پرتاب Minuteman II و تأسیسات کنترل پرتاب به جز دو مورد، تأسیسات پرتاب (سیلوی موشکی) Delta-09 و تأسیسات کنترل پرتاب (LCF) Delta-01 غیرفعال شدند. ایالات متحده زرادخانه هسته‌ای خود را به حدود ۸۵۵۶ کلاهک و اتحاد جماهیر شوروی زرادخانه خود را به حدود ۶۴۴۹ سلاح کاهش داد. تعداد کل تأسیسات پرتاب موشک‌های بالستیک قاره‌پیما و کلاهک‌های هسته‌ای، و همچنین لانچرها و کلاهک‌های موشک‌های بالستیک زیردریایی، همگی محدود شدند. با این حال، «طرح صلح» تدوین شده با نارضایتی‌هایی در نیروی هوایی ایالات متحده مواجه شد، به عنوان مثال، پنتاگون تصمیم گرفت به جای به‌روزرسانی زیرساخت‌های Minuteman II موجود به فناوری‌های Minuteman III، کل نیروی Minuteman II را غیرفعال کند.

در اول ژوئن ۱۹۹۰، روسای جمهور بوش و گورباچف ​​​​توافقنامه دوجانبه سلاح‌های شیمیایی ایالات متحده و شوروی را امضا کردند؛ که رسماً با عنوان "توافقنامه نابودی و عدم تولید سلاح‌های شیمیایی و اقدامات برای تسهیل کنوانسیون چندجانبه ممنوعیت سلاح‌های شیمیایی" شناخته می‌شود. این توافق‌نامه بیان می‌کرد که بهترین راه حل بلندمدت برای تهدید امنیت بین‌المللی ناشی از استفاده و گسترش سلاح‌های شیمیایی، یک کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی چندجانبه و مؤثر و قابل تأیید است که توسعه، تولید و استفاده از سلاح‌های شیمیایی را ممنوع کرده و از شر تمام ذخایر آنها در سراسر جهان خلاص شود و اقدامات عدم اشاعه به عنوان گامی برای دستیابی به چنین کنوانسیونی تلقی می‌شود.

یکی دیگر از میراث‌های مهم اجلاس واشنگتن، تأکید بر لزوم همکاری ایالات متحده و شوروی در کمک به حل مناقشات منطقه‌ای در سراسر جهان برای جلوگیری از جنگ‌های محلی خشونت‌آمیز و مرگبار بود. حمایت کوبا از چریک‌های السالوادور و کمک‌های اتحاد جماهیر شوروی به کوبا، هر دو همچنان باعث نگرانی ایالات متحده بودند. این اختلافات و نگرانی‌ها در تلاش برای بازگرداندن اعتماد بین دو کشور حل و فصل شد.  در همین چارچوب، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در ۲ ژوئن ۱۹۹۰ بیانیه مشترکی در مورد اتیوپی صادر کردند. هر دو کشور از نشست جهانی سران کشورها که توسط سازمان ملل متحد برای پایان دادن به خصومت‌ها در شاخ آفریقا تشکیل شده بود، حمایت کردند.

تعهد مشترک به همکاری و اعتماد ابراز شده توسط ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی منجر به ایجاد روابط اقتصادی شد. در این اجلاس، رهبران یک توافقنامه تجاری دوجانبه امضا کردند و اتحاد جماهیر شوروی با یک توافقنامه بلندمدت جدید غلات موافقت کرد.

به طور کلی، همکاری از طریق ارتباطات و معاهدات بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی که در اجلاس‌های واشنگتن برقرار شد، توافقات طولانی مدتی را ایجاد کرد که به نفع یک معماری جدید اروپایی با آلمان متحد بود و بر اجلاس ناتو تأثیر گذاشت. این همکاری همچنین منجر به ایجاد روابط اقتصادی جدید و کنترل تسلیحات از جمله امضای پیمان استارت و توافقنامه سلاح‌های شیمیایی ایالات متحده و شوروی شد.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ASearch&search=Washington+Summit+(1990)&wprov=acrw1_0 ویکی‌پدیا انگلیسی]
* https://www.nps.gov/articles/start-treaty-1991.htm
* https://doi.org/10.1017%2FS1052703600009163
* https://doi.org/10.1111%2Fj.1467-7709.2009.00835.x
* https://doi.org/10.1162%2FISEC_a_00005
* https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB320/

رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر