اپرای عروسکی

بندانگشتی|عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی پوپی
**اپرای عروسکی** ( در پالرمو،  در کاتانیا؛ *«اپرای عروسک‌ها»* نمایشی خیمه‌شب‌بازی از اشعار رمانتیک فرانکی است که به‌طور سنتی در سیسیل ایتالیا اجرا می‌شد.

این رقص که در سال ۲۰۰۱ در فهرست میراث شفاهی و ناملموس بشریت یونسکو ثبت شد، به دهه سوم قرن نوزدهم برمی‌گردد، و به ویژه در میان طبقات متوسط و پایین جامعه موفق بود و به یکی از مهم‌ترین مظاهر تاریخ و هویت فرهنگی سیسیل تبدیل شد.

عروسک‌گردان‌ها (که *پوپاری* نامیده می‌شوند) عروسک‌ها را به گونه‌ای به حرکت درمی‌آورند که نمایانگر قسمت‌هایی از داستان‌های سریالی برگرفته از ادبیات حماسی-جوانمردانه قرون وسطایی، با اشاره ویژه به چرخه کارولنژی؛ و به شیوه‌ای محدودتر، از رمان‌های آرتوری باشند. همه این داستان‌ها در *کتاب «تاریخ پالادین‌های فرانسه*» نوشته جوستو لو دیکو، که «مجموعه‌ای از اشعار جوانمردانه ایتالیایی رنسانس است که در آن ادبیات فرانسوی قرون وسطی آزادانه اصلاح شده است»، شرح داده شده‌اند. این اثر که از سال ۱۸۵۸ به صورت جزوه منتشر شده است، اشعار ادبیات فرهیخته‌ای مانند اورلاندو ایناموراتو، اورلاندو فوریوسو و اورشلیم آزادشده را گرد هم آورده و دوباره شرح می‌دهد.

رپرتوار سنتی نمایش‌ها همچنین شامل روایت‌های تاریخی-عاشقانه، داستان‌های راهزنان، آثار ویلیام شکسپیر مانند *[[رومئو و ژولیت]]* و *[[مکبث]]* و نمایش‌های کوتاه فکاهی می‌شود.

## تاریخچه
تعیین زمان و مکان تولد اپرای پوپی دشوار است. «وقایع‌نگاری‌ها می‌گویند که آغازگران اپرا در پالرمو، دون گائتانو گرکو (۱۸۱۳–۱۸۷۴) و دون لیبراتو کانینو بودند، در حالی که در کاتانیا، دون گائتانو کریمه (۱۸۰۷–۱۸۷۷) و دشمنش جیووانی گراسو (۱۷۹۲–۱۸۶۳) بودند.» به اصطلاح *پوپی‌های بدون زره* (یعنی بدون زره) قطعاً مقدم بر پوپی‌های زره‌دار بودند و برای نمایش داستان‌ها و نمایش‌های لوده‌گری سیسیلی استفاده می‌شدند که هنوز هم اجرا می‌شوند. مطالعات همچنین نشان می‌دهد که از قرن شانزدهم، نمایش‌های جوانمردی با عروسک‌ها در سراسر اروپا به روی صحنه می‌رفتند؛ و در قرن هجدهم چنین نمایش‌هایی در سیسیل و ناپل نیز اجرا می‌شدند (که در تئاتر جوزپینا دِ اریکو که با نام «دونا پپا» نیز شناخته می‌شود، نمایش داده می‌شدند).

با این حال، تنها در دهه‌های اول قرن نوزدهم، در سیسیل، رپرتوار شوالیه‌گری به چنان موفقیت چشمگیری دست یافت که جایگزین همه موارد دیگر شد و مجموعه‌ای از نوآوری‌های فنی و تصویری را رقم زد.

این احتمالاً به دلیل تأثیر تأخیری سبک پیشا-رمانتیک و رمانتیک قرون وسطی بوده است؛ اما همچنین نتیجهٔ اختراعات فنی هوشمندانه‌ای است که امکان تأثیرگذاری فوق‌العاده‌ای را به صحنه‌های رزمی می‌دادند، صحنه‌هایی که به نوعی رقص پرشور با ریتمی اوج‌گیرنده تبدیل می‌شدند و مشارکت روانی-حرکتی شدیدی را در مخاطب برمی‌انگیزاند .

مطالعات متعددی به اپرای عروسک‌گردان سیسیلی اختصاص داده شده است. جدیدترین تحقیقات توسط ایگناتسیو ای. بوتیتا، برنادت مایورانا، الساندرو ناپولی و روزاریو پریکونه، به دنبال مشارکت‌های تاریخی و بنیادی آنتونینو بوتیتا، آنتونینو اوچلو، یانه ویباک و کارملو آلبرتی انجام شده است. علاوه بر این، نمی‌توان از مطالعات بنیادی جوزپه پیتره و سباستیانو لو نیگرو و همچنین کتاب *اپرای عروسک‌گردان* اثر آنتونیو پاسکوالینو (سلریو ۱۹۷۷) چشم‌پوشی کرد. روایت‌ها و خاطرات خود عروسک‌گردانان را نیز می‌توان به این فهرست کوتاه اضافه کرد.

مطالعات متعددی به اپرای عروسک‌گردان سیسیلی اختصاص داده شده است. جدیدترین تحقیقات توسط ایگناتسیو ای. بوتیتا، برنادت مایورانا، الساندرو ناپولی و روزاریو پریکونه، به دنبال مشارکت‌های تاریخی و بنیادی آنتونینو بوتیتا، آنتونینو اوچلو، یانه ویباک و کارملو آلبرتی انجام شده است. علاوه بر این، نمی‌توان از مطالعات بنیادی جوزپه پیتره و سباستیانو لو نیگرو و همچنین کتاب *اپرای عروسک‌گردان* اثر آنتونیو پاسکوالینو (سلریو ۱۹۷۷) چشم‌پوشی کرد. روایت‌ها و خاطرات خود عروسک‌گردانان را نیز می‌توان به این فهرست کوتاه اضافه کرد.

در طول زمان، اپرای پوپی دوره‌های بحران جدی را پشت سر گذاشته است: جوزپه پیتره زوال آن را در پایان قرن نوزدهم ثبت کرده است؛ بحران جدیدی به دهه ۱۹۳۰ برمی‌گردد و به دلیل گسترش سینما بود؛ جدیدترین و حتی قاطع‌ترین آن، مربوط به دهه‌های پنجاه و شصت است، زمانی که محله‌های محبوب شهرها پس از گسترش اشکال جدید رفاه اقتصادی دوران مصرف‌گرایی، شروع به خالی شدن و طرد فرهنگ سنتی کردند. با وجود این دوره‌های دشوار، اپرای پوپی هنوز هم توسط شرکت‌های مختلف جزیره اجرا می‌شود، شرکت‌هایی که تاریخ باستانی یا جدیدتری دارند و مخاطبان جدیدی را جذب می‌کنند و سرزندگی تازه‌ای را نشان می‌دهند.

اعلام اپرای عروسکی به عنوان «شاهکار میراث شفاهی و ناملموس بشریت» یونسکو در سال ۲۰۰۱، پس از نامزدی مورد حمایت انجمن حفاظت از سنت‌های مردمی، سهم بسزایی در توجه مجدد به تئاتر عروسکی سنتی سیسیل داشته است. این اپرا به عنوان اولین فعالیت ایتالیایی که این شناخت مهم را به دست آورد، در سال ۲۰۰۸، پس از تصویب کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس ایتالیا در سال ۲۰۰۳، در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت شد.

## عروسک و عروسک گردان: ویژگی‌های کلی
این عروسک‌ها که به یک قاب چوبی مجهز شده‌اند، زره واقعی دارند، با تزئینات غنی و تراش‌های دقیق تزئین شده‌اند و بسته به «مکتب» خود، حرکاتشان متفاوت است: پالرمو، کاتانیا یا ناپل. آن‌ها از نظر برخی جنبه‌های مکانیکی و تمثیلی و گاهی اوقات در موضوعات مختلف، با هم تفاوت دارند.

به‌طور کلی، قاب از یک تنه چوبی تشکیل شده است که پاها به آن متصل شده‌اند و امکان حرکت پاندولی را فراهم می‌کنند. *پوپی‌ها* با استفاده از نخ‌ها و میله‌های فلزی حرکت داده می‌شوند. میله اصلی که نخ‌ها برای کنترل اندام‌ها به آن متصل هستند، از مرکز سر عبور کرده و آن را به تنه متصل می‌کند. انتهای بالایی میله قلاب‌دار است و به عروسک خیمه‌شب‌بازی اجازه می‌دهد تا حتی در حین بازی به‌طور موقت معلق بماند. و کج کردن میله امکان حرکت عروسک خیمه‌شب‌بازی را فراهم می‌کند.

از دیدگاه تصویری، می‌توان به‌طور کلی شخصیت‌های زره‌پوش (مسلح) را از شخصیت‌های بدون زره (در صفحه) تشخیص داد. زره و لباس عروسک‌ها به یک رمز شمایل‌نگاری پیچیده پاسخ می‌دهد و به سبک رمانتیک قرن نوزدهم برای بازنمایی قرون وسطی پایبند است.

در میان شخصیت‌های مسلح، قهرمانان مسیحی و سارازن را می‌توان تشخیص داد. جنگجویان مسیحی چهره‌های مهربان و چهره‌های متقارنی دارند، دامن اسکاتلندی (که در پالرمو فارونچینا و در کاتانیا وستی نامیده می‌شود) می‌پوشند و نمادهای مربوط به خانواده خود را روی کلاهخود، سینه‌بند و سپرهای خود نشان می‌دهند که به مخاطب اجازه می‌دهد شخصیت‌ها را بشناسد. ساراسن‌ها چهره‌های برجسته‌تری دارند؛ آنها اغلب شلوار و عمامه می‌پوشند و زره آنها با هلال ماه و ستاره تزئین شده است. در میان شخصیت‌های صفحه، شخصیت‌های طنزآمیزتر برجسته‌تر هستند: در کاتانیا، شناخته‌شده‌ترین آنها پپینینو است که به عنوان ملازم رولاند و رنو عمل می‌کند. در پالرمو، نوفریو و ویرتیچیو در نمایش‌های فکاهی، با لحنی شهوت‌انگیز و خنده‌دار اجرا می‌کنند که اغلب اجرا را به پایان می‌رساند. قدمت نمایش‌های فکاهی به *واستاسات*، نمایش‌های طنزی که از کمدیا دلارته گرفته شده‌اند، برمی‌گردد.

عروسک‌گردان - که با نام‌های «*اُپرانته*»، «*تئاترینارو*» و در ناپل «*پوپانته*» نیز شناخته می‌شود - تئاتر را مدیریت می‌کند، کارگردان نمایش است و عروسک‌ها را به حرکت درمی‌آورد، و به صحنه‌های حماسی نمایش داده شده پیشنهاد، شور و شوق و حس ترحم می‌دهد. او صحنه‌ها و پوسترهای تبلیغاتی را نقاشی می‌کند و گاهی حتی عروسک‌ها را می‌سازد.

عروسک‌گردانان، حافظان میراث عظیمی از داستان‌ها، کدهای نمایشی و تکنیک‌های ساخت هستند که هنوز هم به صورت شفاهی از معلم به دانش‌آموز منتقل می‌شوند.

برای تبلیغ نمایش‌ها، پوسترهای تبلیغاتی (*کارتلی*) در بیرون تئاترها نصب می‌شدند؛ امروزه از آنها برای تزئین دیوارهای تئاترها استفاده می‌شود. این پوسترها که با رنگ‌های روشن نقاشی می‌شدند، نمایانگر قسمت‌های مختلف چرخه کارولینگی بودند و به مردم اطلاع می‌دادند که روایت عروسک‌گردان در چه مرحله‌ای از زمان خود قرار دارد.

عروسک‌ها، *کارتل‌ها*، صحنه‌ها و وسایل صحنه، بخشی از به اصطلاح *صنایع دستی* گروه هستند که مجموعه‌ای از اشیاء لازم برای اجرای نمایش است.

## انتقال میراث
عروسک‌گردانان، که جامعهٔ میراثی اپرای پوپی را تشکیل می‌دهند، نگهبانان میراثی گسترده و پیچیده هستند که هنوز هم به صورت شفاهی از معلم به شاگرد، چه در خانواده و چه در خارج از آن، منتقل می‌شود. این میراثی است که شامل داستان‌های نمایش داده شده و شیوه‌های نمایش، کدهای اجرایی (مانند کد صوتی، کد حرکتی و غیره) و همچنین تکنیک‌های ساخت عروسک‌ها و نحوهٔ رنگ‌آمیزی صحنه‌ها و پوسترها می‌شود. انتقال این میراث در شرکت‌ها و کارگاه‌های صنایع دستی، عمدتاً از طریق گوش دادن و مشاهدهٔ استاد توسط شاگرد جوان صورت می‌گیرد.

در بافت سنتی، انتقال این میراث ناملموس با لذت بردن روزانه از نمایش عصرگاهی تسهیل می‌شد. با رفتن به تئاتر هر شب، می‌توانستیم به داستان‌های نمایش داده شده گوش دهیم و آنها را تماشا کنیم؛ بنابراین مشاهدهٔ استادان در حال کار هر روز، تغییر نسلی موفق و انتقال دانش را تضمین می‌کرد.

اگرچه بحران اواسط قرن نوزدهم باعث بی‌نظمی قابل توجهی در نمایش‌ها شد (دیگر روزانه اجرا نمی‌شد)، اما حتی امروزه نیز انتقال این میراث طبق روش‌های سنتی انجام می‌شود. برای تقویت روند انتقال میراث زنده اپرای پوپی سیسیلی و پاسخگویی مؤثر به چالش‌های هزاره جدید، در سال ۲۰۱۸، گروه‌های عروسکی در «شبکه سازمان‌های ایتالیایی برای حفاظت، ترویج و ارتقای اپرای پوپی» گرد هم آمدند.

## منابع

رده:شاهکارهای شفاهی و ناملموس میراث بشری
رده:فرهنگ سیسیل