احمد عبدی گودان

**احمد عبدی گودان** (۱۰ ژوئیه ۱۹۷۷–۱ سپتامبر ۲۰۱۴)، همچنین با نام **مختار ابو زبیر** شناخته می‌شود، یک رهبر شبه‌نظامی سومالیایی بود که به عنوان دومین امیر الشباب، یک گروه شبه‌نظامی اسلام‌گرا مستقر در سومالی، خدمت می‌کرد.

## اوایل زندگی
احمد عبدی گودان در ۱۰ ژوئیه ۱۹۷۷ در هرجیسا، سومالی‌لند، متولد شد. او از قبیله فرعی عرب قبیله بزرگ اسحاق بود. طبق برخی گزارش‌ها، او ظاهراً دوران کودکی سختی داشته و گفته می‌شود که مدتی را در یک پرورشگاه گذرانده است. تحصیلات اولیه او در مدرسه اسلامی عمر بن خطاب در هرجیسا بود، جایی که طبق گزارش‌ها از نظر تحصیلی بسیار موفق بود. او بورسیه تحصیلی برای ادامه تحصیل در سودان و پاکستان دریافت کرد و متعاقباً با حمایت مالی سعودی‌های ثروتمند در مدرسه‌ای در پاکستان ثبت نام کرد. اعتقاد بر این است که در طول سفرهایش به خارج از کشور، جذب اسلام‌گرایی ستیزه‌جویانه شده است. گمان می‌رود گودان در سال ۱۹۹۸ به افغانستان سفر کرده باشد، جایی که در کنار طالبان و القاعده آموزش نظامی و تجربه میدان نبرد را کسب کرده است. در این مدت، او با **[[ابراهیم حاجی جماع]]**، معروف به ابراهیم الافغانی، دوستی برقرار کرد. در سال ۲۰۰۱، او متعاقباً به سومالی‌لند بازگشت.

گودانی در زمان حضورش در سومالی‌لند، به عنوان فروشنده در شرکت البرکات، یک شرکت حواله سومالیایی، شغل پردرآمدی به دست آورد. گودانی همچنین شروع به شرکت در بحث‌های مذهبی دربارهٔ سلفی‌گری کرد و شروع به انتقاد از دولت سومالی‌لند کرد و آن را «غیراسلامی» خواند. سپس او تلاش کرد تا سازمان جهادی خود را در سومالی‌لند تأسیس کند، اما محیط بسیار غیردوستانه و در برابر تلاش‌های او مقاومت کرد.

در سال ۲۰۰۲، گودانی و الافغانی با هدف تأسیس یک گروه جهادی جدید به منطقه اوگادن اتیوپی نقل مکان کردند. در طول اقامتشان در آنجا، گودانی و جنگجویانش به کاروانی از قاچاقچیان مواد مخدر که از سومالی‌لند به اتیوپی بازمی‌گشتند، حمله کردند که منجر به کشته شدن قاچاقچیان و توقیف تقریباً ۱ میلیون دلار در این سرقت شد. مقامات اتیوپی اکثر مهاجمان را دستگیر کردند، اما گودانی و الافغانی موفق به فرار از دستگیری شدند و ظرف چند ماه به جنوب سومالی گریختند، جایی که فقدان یک دولت کارآمد برای فعالیت‌های آنها مساعد بود.

## اتحادیه دادگاه‌های اسلامی
گودان و الافغانی با استفاده از پولی که از سرقت خود به دست آورده بودند، توانستند در دادگاه‌های اسلامی نفوذ کنند تا افراد را به سمت جهادگرایی سلفی خود جذب کنند. تا سال ۲۰۰۵، گودان شروع به ایجاد روابط نزدیک با دیگر رهبران اتحادیه دادگاه‌های اسلامی (ICU) کرد و اتحادی قوی با رهبر الشباب، عدن هاشی فرح آئرو، برقرار کرد. گفته می‌شود که او در قتل چندین امدادگر در سومالی‌لند از جمله یک زوج بریتانیایی به نام‌های دیک و انید آیینگتون دست داشته است. سپس او به صورت غیابی به ۲۵ سال زندان به اتهامات مرتبط با تروریسم محکوم شد. در این دوره، گودان فرماندهی تعداد قابل توجهی از جنگجویان الشباب را بر عهده گرفت و نقش محوری در مبارزات موفقیت‌آمیز ICU برای شکست دادن جنگ‌سالاران محلی و تصرف موگادیشو ایفا کرد. در اواسط سال ۲۰۰۶، او نقش دبیرکل شورای اجرایی ICU را بر عهده گرفت.

در ۲۴ سپتامبر ۲۰۰۶، ICU شهر بندری مهم را از رهبر اتحاد دره جوبا، Barre Adan Shire Hiiraale، تصرف کرد. اختلاف قبیله‌ای بین رهبران Habar Gidir از جناح الشباب در ICU و قبیله Ogaden Ras Kamboni Brigades به رهبری حسن عبدالله Hersi al-Turki بر سر سمت فرمانده پلیس نظامی رخ داد. در این مصالحه، هر دو گروه بر سر انتصاب احمد گودانه، یک فرد خارجی که از قبیله شمالی اسحاق است، به عنوان فرمانده نیروهای نظامی در شهر استراتژیک کیسمایو، جوبای سفلی، به توافق رسیدند.

## الشباب
### به قدرت رسیدن
پس از آنکه حمله اتیوپی در سال ۲۰۰۶ منجر به سرنگونی قدرت اتحادیه محاکم اسلامی شد، گودانی یکی از رهبران الشباب بود که در سازماندهی مجدد این گروه و زمینه‌سازی برای آغاز شورش علیه اشغال اتیوپی نقش مهمی داشت. او همچنین در خط مقدم سلب مشروعیت از شریف شیخ احمد پس از انتخاب او به عنوان رئیس‌جمهور جدید دولت فدرال انتقالی سومالی (TFG) قرار داشت. گودانی، در دوران امیری خود، بر گسترش سریع کنترل ارضی الشباب در جنوب و مرکز سومالی و همچنین سازماندهی ساختارهای حکومتی برای اعمال درجه‌ای از کنترل بر این مناطق تازه تصرف شده نظارت داشت. فرمانداران منطقه‌ای برای نظارت بر اجرای سیاست‌ها، برنامه‌ها و احکام گروه در سطح استانی (ولایت) منصوب شدند و مدیران محلی در سطوح پایین‌تر اختیارات خود را اعمال می‌کردند.

پس از خروج نیروهای اتیوپی در سال ۲۰۰۹، الشباب توانست با اجرای تفسیر سختگیرانه‌ای از قانون شریعت، با تمرکز بر اجرای مجازات برای جرائم خاصی مانند قتل، سرقت، زنا، فساد اخلاقی و جاسوسی، به ثبات نسبی در مناطق تحت کنترل خود دست یابد. این قانون سختگیرانه حقوقی پیامدهای اقتصادی داشت و منجر به افزایش تجارت و بازرگانی در مناطق تحت نفوذ الشباب، از جمله شهرهای بزرگی مانند بایدوا و کیسمایو، شد. مقامات شورشی محلی همچنین پروژه‌های عمرانی عمومی، از جمله ساخت پل و جاده، توسعه کانال‌های آبیاری و توزیع کمک‌های امدادی برای قحطی‌زدگان را در سال ۲۰۱۱ آغاز کردند. علاوه بر این، الشباب یک شبکه رسانه‌ای ماهر و چندزبانه ایجاد کرد.

گودانی اهداف ملی‌گرایانه سومالی را رد کرد، زیرا معتقد بود که تلاش‌های این گروه در سومالی بخشی از جهاد جهانی به رهبری القاعده است. گودانی در اولین بیانیه خود در ۲ ژوئن ۲۰۰۸، به عنوان رهبر الشباب، با اسامه بن لادن بیعت کرد و سوگند یاد کرد که گروهش حمله مستقیمی علیه ایالات متحده انجام خواهد داد. گودانی همچنان مذاکره با آنچه که او «دولت مرتد» می‌نامید را رد کرد و استدلال کرد که دولت فدرال انتقالی سومالی یا باید تسلیم شود یا با نابودی روبرو شود. او در یک پیام صوتی که در ۶ ژوئیه ۲۰۰۹ در انجمن‌های جهادی منتشر شد، گفت: «ما به مجاهدین می‌گوییم که به [مذاکرات] اعتماد نکنند و آنها باید بدانند که این مسیری است که کسانی را که امروز با آنها می‌جنگند به ارتداد سوق داده است.»

در ژانویه ۲۰۱۰، گودانی، به نمایندگی از الشباب، بیانیه‌ای منتشر کرد و در آن حمایت خود را از القاعده تکرار کرد و اظهار داشت که آنها «موافقت کرده‌اند که به جهاد بین‌المللی القاعده بپیوندند». دولت ایالات متحده به دلیل وفاداری او به القاعده، ۷ میلیون دلار جایزه برای اطلاعاتی که منجر به دستگیری گودانی شود، اعلام کرد. در ژوئیه ۲۰۱۰، گودانی مسئولیت بمب‌گذاری‌های مرگبار دوقلو در کامپالا، اوگاندا را به نمایندگی از الشباب بر عهده گرفت. او گفت: «به خواست خدا، ما انتقام همه کسانی را که توسط گلوله‌های آمیسوم شهید شدند، خواهیم گرفت. آنچه در کامپالا اتفاق افتاد، فقط آغاز و مقدمه‌ای است.»

### تنش‌ها در درون الشباب
گودان و دوست نزدیکش ابراهیم حاجی جما میعاد (معروف به ابراهیم الافغانی) هر دو همزمان در الشباب به شهرت رسیدند، اما با وجود رابطه نزدیکشان، این دو مرد دیدگاه‌های بسیار متفاوتی در مورد آینده الشباب داشتند. این امر منجر به تنش در درون سازمان و بیگانگی بسیاری از دوستان قدیمی گودان شد، زیرا مشخص شد که دستور کار گودان فراملی است.

گودانی به دلیل شکست در «حمله رمضان» در آگوست ۲۰۱۰، که با حملات گسترده پیاده‌نظام با برنامه‌ریزی ضعیف در موگادیشو به مواضع ارتش ملی سومالی (SNA) و نیروهای مسلح سومالی (AMISOM) مشخص می‌شد و تلفات قابل توجهی به شورشیان وارد کرد، با انتقادات داخلی روبرو شد. نارضایتی در درون الشباب بر کنترل شورای مشورتی متمرکز بود، به طوری که گودانی آن را با وفاداران خود پر کرد و منتقدانی مانند روبو و حسن ظاهر عویس را به حاشیه راند. اختلافات داخلی پس از ورود نیروهای نظامی اتیوپی به جنوب غربی سومالی و زمانی که نیروهای کنیا در جریان عملیات لیندا انچی در اکتبر و نوامبر ۲۰۱۱ به ترتیب به جنوب سومالی حمله کردند، بیشتر تشدید شد. با گذشت زمان، با افزایش تلفات در میدان نبرد و شکست‌های بیشتر الشباب، مسائل قدیمی مربوط به احتمالات دوباره مطرح شد، همان‌طور که بحث رفتار با مسلمانان و بی‌توجهی به تلفات مسلمانان مطرح شد.

در اواسط مارس ۲۰۱۲، عمر همامی، یکی از اعضای برجسته آمریکایی الشباب، بحران داخلی قابل توجهی را آغاز کرد. او ویدئویی را در حساب یوتیوب خود منتشر کرد و در آن جدایی خود از این گروه را به دلیل اختلاف نظر بر سر «شریعت و استراتژی» اعلام کرد و نگرانی‌های خود را در مورد امنیت خود مطرح کرد. همامی، به همراه دیگر جنگجویان خارجی ناراضی مانند خطاب المصری، درگیر اختلافات عمومی با الشباب و حامیان آن، چه به صورت آنلاین و چه آفلاین، شدند. این درگیری، جامعه آنلاین جهادی را دچار تفرقه کرد و کابوسی در روابط عمومی برای گودانی و هوادارانش ایجاد کرد. در بحبوحه انتقادات فزاینده از سوی همامی و جنگجویان خارجی مخالف، گودانی با چالش داخلی قابل توجهی از سوی رهبران برجسته مخالف الشباب، از جمله اعضای بنیانگذار، مختار روبو و حسن ظاهر عویس، روبرو شد. تا آوریل ۲۰۱۳، حتی ابراهیم الافغانی، از حامیان قدیمی گودانی، در نامه‌ای به ایمن الظواهری، امیر القاعده، رهبر این گروه را محکوم کرد و گودانی را به استفاده از خشونت برای سرکوب مخالفان و بدرفتاری با جنگجویان خارجی متهم کرد. گودانی با قدرت به این اتهامات پاسخ داد. طبق گزارش‌ها، او در ۲۵ آوریل دستور قتل همامی و دیگر جهادگران خارجی را صادر کرد. افغانی، روبو و اویس فتوایی صادر کردند و از هواداران گودانی خواستند که شکار همامی را متوقف کنند. در اواخر ژوئن ۲۰۱۳، درگیری بین نیروهای وفادار به گودانی و وفاداران به افغانی، روبو و اویس در براوه درگرفت. افغانی کشته شد، در حالی که روبو و اویس از شهر فرار کردند و متعاقباً به دولت پیوستند. در سپتامبر ۲۰۱۳، امنیت تحت کنترل گودانی، شاخه اطلاعاتی الشباب، سرانجام همامی و یک جنگجوی مخالف دیگر، اسامه البریتانی، را پیدا و کشت. حمامی پیش از مرگش، گودان را به قتل مسلمانان بی‌گناه متهم کرد و او را «مرتد» نامید.

### تثبیت
گودانی و وفادارانش اکنون کنترل کامل الشباب را در دست داشتند. صعود او به اوج قدرت از طریق تثبیت تدریجی اما مداوم کنترل در داخل گروه، مانورهای استراتژیک برای پیشی گرفتن از رقبا و حمایت قابل توجه از بخش‌های کلیدی الشباب، به ویژه شبکه امنیات، حاصل شد. چند ماه بعد، او هنگامی که شبه‌نظامیان الشباب کنترل مرکز خرید مجلل وست‌گیت نایروبی را به دست گرفتند و نیروهای امنیتی کنیا را برای چند روز مبهوت کردند، به یک پیروزی رسانه‌ای قابل توجه دست یافت. گودانی مسئولیت حمله به مرکز خرید وست‌گیت در نایروبی، کنیا در سال ۲۰۱۳ را بر عهده گرفت. او به کنیا هشدار داد که «برای جنگ، خونریزی، ویرانی و تخلیه طولانی مدت» آماده شود و اظهار داشت که این حمله در تلافی حمله کنیا به سومالی در سال ۲۰۱۱ بوده است. همزمان با گسترش میدان نبرد الشباب، این گروه به انجام حملات گسترده در موگادیشو ادامه داد. این رویداد، انعطاف‌پذیری این گروه و ظرفیت آن برای ادامه حملات بزرگ در موگادیشو را برجسته کرد و نشان داد که الشباب به رهبری گودانی، علیرغم از دست دادن قلمرو و سایر شکست‌های تجربه شده از بهار ۲۰۱۱، همچنان یک بازیگر مهم در کشور خواهد بود.

در ماه مه ۲۰۱۴، گودانی سخنرانی‌ای در مورد رنج مسلمانان در کنیا و سراسر جهان ایراد کرد: «ما به مسلمانان در نقاط مختلف جهان که زیر بار جنگ جهانی صلیبی علیه اسلام رنج می‌برند، توصیه می‌کنیم برای دفاع از دین، ناموس و اموال خود سلاح به دست گیرند.»

## مرگ
در اول سپتامبر ۲۰۱۴، یک حمله پهپادی آمریکایی که به عنوان بخشی از مأموریت گسترده‌تر انجام شد، گودان، رهبر الشباب را به قتل رساند. مقامات آمریکایی این حمله را به عنوان یک شکست بزرگ نمادین و عملیاتی برای الشباب مورد ستایش قرار دادند و دولت سومالی عفو ۴۵ روزه را به همه اعضای میانه‌رو این گروه شبه‌نظامی پیشنهاد کرد. تحلیلگران سیاسی همچنین اظهار داشتند که مرگ فرمانده شورشی احتمالاً منجر به تجزیه و در نهایت انحلال الشباب خواهد شد.

در ۲ سپتامبر ۲۰۱۴، الشباب تأیید کرد که گودانی در یکی از دو خودرویی که روز قبل توسط موشک AGM-114 Hellfire ایالات متحده مورد اصابت قرار گرفته بود، در حال حرکت بوده است. بلافاصله تأیید نشد که آیا خود گودانی در میان شش شبه‌نظامی کشته شده بوده است یا خیر. این خودروها به سمت شهر ساحلی باراوه، پایگاه اصلی الشباب، در حرکت بودند. در ۵ سپتامبر ۲۰۱۴، پنتاگون در جریان اجلاس ناتو در ولز در سال ۲۰۱۴ تأیید کرد که گودانی در این حمله کشته شده است. در ۶ سپتامبر ۲۰۱۴، الشباب رسماً مرگ گودانی را تأیید کرد و احمد عمر ابوعبیده را به عنوان جانشین او اعلام کرد.

در ۲۶ ژوئن ۲۰۱۷، الشباب مستندی دربارهٔ گودان با عنوان «راهپیمایی استواری شیخ مختار ابوالزبیر» (عربی: الوثائقی مسیرة الصمود الشیخ مختار أبو الزبیر) منتشر کرد. این مستند شامل مصاحبه با اعضای برجسته الشباب، مانند مهاد کاراته و علی محمد راج، معروف به «علی ضیر» است. این فیلم همچنین شامل تنها ویدیوی شناخته شده از گودانی است.

## منابع

رده:زادگان ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۲۰۱۴ (میلادی)
رده : اعضای ترور شده الشباب
رده:اعضای الشباب
رده:رهبران القاعده
رده:رهبران ترورشده القاعده
رده:اهالی هرجیسا