صوبا

**صوبا** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی در غرب اورشلیم بود که در سال ۱۹۴۸ میلادی در جریان جنگ اعراب و اسرائیل تخلیه و ویران شد. این روستا بر فراز یک تپه مخروطی به نام تل تصوبا (به عبری: ) یا جبل صوبا به بلندای ۷۶۹ متر از سطح دریا جای داشت و بر ویرانه‌های یک قلعه صلیبی ساخته شده بود.

صوبا در حدود ۱۰ کیلومتری غرب اورشلیم و در جنوب جاده اصلی اورشلیم–یافا واقع بود. در دوران عثمانی و قیمومت بریتانیا، ساکنان آن مسلمان بودند و از کشاورزی امرار معاش می‌کردند. در جنگ ۱۹۴۸ به دلیل نزدیکی به بزرگراه اورشلیم، روستا صحنه درگیری‌های شدید بود و سرانجام در شب ۱۲ تا ۱۳ ژوئیه ۱۹۴۸ به دست نیروهای پالماخ سقوط کرد. پس از آن، کیبوتص تصوبا بر زمین‌های روستا بنا شد.

## ارجاع کتاب مقدسی
این مکان به‌طور احتمالی با شهری که در نسخه هفتادگانی کتاب یوشع (۱۵:۵۹) نام برده شده همسان‌سازی شده‌است. در هفتادگانی فهرستی از یازده شهر آمده که در متن مازورتی وجود ندارد. یکی از آن‌ها در بیشتر دست‌نوشته‌ها به صورت Σωρης (سورِس) آمده اما در دفترنامه واتیکانوس به شکل Εωβης (ائوبِس) ثبت شده‌است. بر این پایه، شکل اصلی ممکن است Σωβης (سوبِس) بوده باشد. همچنین همسان‌سازی احتمالی با «تصوبا» یا «صوبَه» (به یونانی: Σουβα) از کتاب‌های سموئیل مطرح شده (اول سموئیل ۱۴:۴۷ و دوم سموئیل ۲۳:۳۶)، هرچند برخی پژوهشگران این همسان‌سازی را بی‌پایه می‌دانند.

## پیشینه
### دوران باستان
در همسایگی ویرانه‌های روستای عربی، گورهای سنگ‌چین (کِرن) مربوط به عصر برنز میانه کاوش شده‌اند، هرچند خود محوطه هیچ آثاری پیش از اواخر عصر آهن به دست نداده‌است.

در کاوش‌های مارس ۲۰۰۰ در غاری گچ‌اندود در زمین‌های کیبوتص تصوبا، آن غار به‌عنوان غار یحیی شناسایی شد.

در دوره متأخر رومی، این محوطه احتمالاً در منابع ربّانی (حاخامی) با نام «سبوئیم» (Seboim) یاد شده‌است.

### دوران صلیبی
پیشنهاد شده که صوبا همان «سوباهیت» باشد که یکی از ۲۱ روستای واگذارشده از سوی شاه گدفروآ دو بویون به‌عنوان تیول به کلیسای مقبره مقدس بود. در سال ۱۱۱۴ این بخشش از سوی بودوئن یکم اورشلیم تأیید دوباره شد.

«برادر ویلیام بلمونت» در منابع صلیبی سال‌های ۱۱۵۷ و ۱۱۶۲ نام برده شده و ممکن است فرمانده دژ بلمونت بوده باشد.

پیش از ۱۱۶۹ صلیبیون قلعه‌ای به نام بلمونت در آنجا ساختند که به دست شوالیه‌های مهمان‌نواز اداره می‌شد. در سال ۱۱۷۰ نام یک فرمانده دژ ناشناس در اسناد ذکر شده‌است. امروزه بخش‌هایی از دیوارهای شمالی و غربی صلیبی و نیز ویرانه‌های یک برج و سازه‌های دیگر برجای مانده‌اند. این سازه‌ها شامل آب‌انبارهای بزرگ زیرزمینی هستند که برخی‌شان به پیش از دوره صلیبی بازمی‌گردند.

قلعه بلمونت در سال ۱۱۸۷ به دست صلاح‌الدین ایوبی افتاد. بر پایه گاه‌نامه‌ها، صلاح‌الدین در سال ۱۱۹۱ قلعه را ویران کرد اما هیچ نشانه‌ای از این تخریب در بررسی‌های باستان‌شناختی یافت نشد.

سکونت در این محوطه ادامه یافت و در حدود ۱۲۲۵ یاقوت حموی از آن به‌عنوان «صوبا»، روستایی از روستاهای اورشلیم، یاد کرده‌است.

قلعه بلمونت در سال‌های ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۹ توسط باستان‌شناسان کاوش شد.

### دوران عثمانی
صوبا مانند سراسر سرزمین فلسطین در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی پیوست. در دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶، شمار ۶۰ خانوار مسلمان و ۷ خانوار مسیحی در آنجا زندگی می‌کردند که جمعیتی در حدود ۳۶۹ تن را تشکیل می‌دادند. آنان مالیات ثابتی به میزان ۳۳٫۳ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، زیتون و انگور می‌پرداختند که جمعاً ۳٬۸۰۰ آقچه بود. در سده‌های ۱۵۰۰ میلادی، روستاییان صوبا برای زراعت زمین‌های دیر سمیت نیز مالیات می‌پرداختند.

در سده هفدهم، روستاییان مسیحی ارتدکس یونانی صوبا به اسلام گرویدند، چنان‌که در اسناد دادگاه شرعی اورشلیم ثبت شده‌است. باور بر این است که این تغییر دین ناشی از دشواری‌های اقتصادی بوده‌است.

در سال ۱۸۳۸ از صوبا به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه بنی‌مالک در غرب اورشلیم یاد شده‌است.

در اواسط سده نوزدهم، روستا زیر نگین خاندان ابو غوش بود. دیوارهای صلیبی و استحکاماتی که آنان در روستا برپا کرده بودند در سال ۱۸۳۴ توسط ابراهیم محمدعلی پاشا در جریان شورش دهقانان ویران شد.

ویکتور گِرَن، کاوشگر فرانسوی، در ۳۰ آوریل ۱۸۶۳ از روستا دیدن کرد. او صوبا را کوهی مجزا و مخروطی‌شکل توصیف کرد که بر قله‌اش شهرکی کوچک واقع بود و پیش از حمله ابراهیم‌پاشا دژی استوار با باروهای باشکوه شمرده می‌شد.

فهرست روستایی عثمانی مربوط به حدود ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که صوبا ۳۳ خانه و جمعیتی ۱۱۲ نفره داشت، هرچند شمارش جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۹۶ جمعیت صوبا در حدود ۳۶۰ تن برآورد شد.

### دوران قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، صوبا ۳۰۷ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین (که صوبا همراه با دیر عمر شمارش شد) جمعیت به ۴۳۴ مسلمان در ۱۱۰ خانه رسید.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت صوبا ۶۲۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند و ۴٬۰۸۲ دونوم زمین در اختیار داشتند. از این میان ۱٬۴۳۵ دونوم باغ و زمین آبی، ۷۱۲ دونوم اراضی غلات و ۱۶ دونوم زمین ساخت‌وساز بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن
در جریان جنگ اعراب و اسرائیل ۱۹۴۸، روستا به دلیل جایگاه کلیدی‌اش در نزدیکی بزرگراه اورشلیم شاهد نبردهای سختی بود. در اواخر ۱۹۴۷ و اوایل ۱۹۴۸، نیروهای نامنظم اخوان‌المسلمین مصر که در صوبا مستقر بودند در نبرد علیه نیروهای یهودی شرکت جستند و به ترافیک یهودی در جاده تل‌آویو–اورشلیم حمله بردند. هاگانا چندین بار به روستا یورش برد اما ناکام ماند. سرانجام در شب ۱۲ تا ۱۳ ژوئیه ۱۹۴۸، پالماخ روستا را در چارچوب عملیات دنی تصرف کرد. بیشتر ساکنان پیش‌تر گریخته بودند و کسانی که مانده بودند اخراج شدند.

در اکتبر ۱۹۴۸ گروه «عاملیم» از کهنه‌سربازان پالماخ، کیبوتصی به نام «میسگاو پالماخ» بر زمین‌های روستا در یک کیلومتری جنوب آن برپا کردند که بعدها به تصوبا تغییر نام داد.

امروزه تل تصوبا پارک ملی است و زمین‌های کیبوتص آن را دربرگرفته‌اند. ویرانه‌های روستا در کنار بقایای قلعه بلمونت دیده می‌شوند.

بسیاری از ساختمان‌های روستا هنوز پابرجاست؛ برخی بی‌سقف شده‌اند و برخی دیگر جز پی دیوارها چیزی از آن‌ها باقی نمانده‌است. گورستان روستا در دامنه جنوبی کوه قرار دارد.

تا سال ۲۰۱۱ پیشینه روستای صوبا درونمایه دو کتاب بوده‌است: نخست اثر ابراهیم عوض‌الله که در سال ۱۹۹۶ در امان (اردن) و دیگری اثر محمد سعید مصلح رمّان که در سال ۲۰۰۰ در کرانه باختری منتشر شد.

## نگارخانه

File:Suba, Jerusalem 1947.jpg|صوبا، ۱۹۴۷ از بایگانی پالماخ
File:Suba 1948.jpg|نمایی از صوبا، ۱۹۴۸
File:Suba i.jpg|سربازان تیپ هارئل در صوبا، ۱۹۴۸
File:Suba ii.jpg|صوبا، اکتبر ۱۹۴۸ پس از آغاز تخریب


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* داده‌های صوبا در «فلسطین در خاطره»

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در اسرائیل
رده:مکان‌ها در کتاب مقدس عبری
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین