زبانیه

**زبانیه** () نام گروهی از فرشتگان در اسلام است که وظیفه شکنجه گناهکاران در جهنم را دارند. از آنها در آیات زیادی از قرآن کریم نام برده شده است، با نام‌های مختلفی مانند «نوزده فرشته جهنم»، «فرشتگان عذاب»، «نگهبانان جهنم»، «نگهبانان جهنم» ()، و «فرشتگان جهنم» یا «نگهبانان».

به عنوان فرشتگان، زبانیه، علیرغم ظاهر و اعمال وحشتناکشان، در نهایت مطیع خداوند هستند: ۸۲ و بنابراین مجازات آنها در الهیات اسلامی عادلانه تلقی می‌شود. 

به گفته قرطبی، زبانیه اسم جمع گروهی از فرشتگان است. طبق قرآن و احادیث، زبانیه نوزده نفر هستند و مالک رهبر آنهاست.

## سنت‌های اسلامی
مجاهد بن جبر از این ایده دفاع کرد که زبانیه فرشتگان هستند و در برابر اظهارات مخالف ایستادگی نمود. در ادبیات مردمی ترکی، به ویژه در متون معراج، ذکر شده است که زبانیه تحت فرمان نوزده فرشتهٔ عذاب قرار دارند.

بر اساس حدیثی که توسط عمر، دومین خلیفه راشدین، نقل شده است، الموزانی و ابن کثیر بیان کرده‌اند که باور به وجود فرشتگانی که نگهبان جهنم هستند جزو دومین اصل از شش اصل ایمان در اسلام محسوب می‌شود.

شرق‌شناس اسکاتلندی، هار گیب، روایتی را ثبت کرده است مبنی بر اینکه در حالی که گفته می‌شود فرشتگان رحمت از نور (*نور*) آفریده شده‌اند، معمولاً گفته می‌شود فرشتگان عذاب از آتش (*نار*) آفریده شده‌اند. با این حال، این تمایز در بین علمای مسلمان مورد قبول همگان نیست. هم ابن رجب و هم قرطبی در تفسیر خود بر سوره ۶۶:۶ روایت می‌کنند که فرشتگان جهنم از خشم آفریده شده‌اند و عذاب موجودات برای آنها مانند غذای فرزندان آدم است. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (اوت ۲۰۲۴)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; برخی زبانیه را زیردستان فرشتگان جهنم می‌داند.

### نام‌ها
در کتاب التذکرة اثر القرطبی، روایت شده است که یکی از زبانیه‌ها به نام دقائل (به عربی: دقائل) همراه فرشتهٔ مرگ حضور دارد هر زمان که روح یک گناهکار گرفته می‌شود.

فرشته‌ای از زبانیه به نام سوسائل، مجازات گناهکاران در جهنم را به محمد نشان می‌دهد. با این حال، منابع صحیح بخاری و صحیح مسلم نقل کرده‌اند که فرشته‌ای که محمد در معراج ملاقات کرد و جهنم را به او نشان داد، خود مالک، رهبر زبانیه، بوده است.

### ریشه‌شناسی
در مورد ریشه لغوی «زبانیه» از سوی مفسران و زبان‌شناسان، تفاسیر متعددی وجود دارد:
* قرطبی این تفسیر را از مفسر قرآن دوران کلاسیک، قتاده بن دعامه، ثبت کرده است. به گفته قتاده، اصطلاح «زبانیه» از «الزبن» گرفته شده است که مترادف با فعل عربی «پرداخت» یا «جبران» است. با این حال، قتاده همچنین اظهار داشت که طبق زبان‌شناسی عربی، ریشه‌شناسی جایگزینی برای «زبانیه» وجود دارد که به «کسانی که اولین ضربه را در طول نبرد رهبری می‌کنند» یا «نیروهای ضربت» نیز ترجمه می‌شود.
* ابوالعباس مبرد اظهار داشت که *«زبانیه»* می‌تواند از ایده *حرکت* گرفته شده باشد و «زبانیه» کسانی هستند که «کسی را به عقب می‌رانند». این ادعا همچنین توسط زبان‌شناس سنتی عرب، ابن قطیه، و متخصص کتیبه‌شناسی، احمد بن محمد بن علی الفیومی، در توضیح «زبن» یا «عمل هل دادن» در آیه قرآنی که زبانیه را بر اساس ریشه زبان عربی ذکر کرده است، روایت شده است، جایی که ریشه آن مشابه عبارت عربی است. رودی پارت، مورخ مدرن آلمانی، نیز اشاره کرد که معنای مشابه اصطلاح *«زبانیه»* نشان دهنده یک عمل مشخص است که در نوعی روح تجسم یافته است. در این صورت، «*زبانیه»* به روحی اشاره دارد که وظیفه آن عقب راندن کسی است.
** احمد حرکت هل دادن چنگال‌های عقرب یا چنگک را توصیف کرد که به *آنها زبانانی* نیز گفته می‌شد، که همان ریشه فعل فرشتگان *زبانانی* یا هل دادن گناهکاران به جهنم است.» به همین ترتیب، یک متخصص دستور زبان عربی قرن هشتم از کوفه، همچنین اظهار داشت که کلمه *زبان* در عربی برای توصیف قسمت چنگال‌های صورت فلکی عقرب استفاده شده است.
** ابن عاشور با استفاده از قیاس‌های مختلف این کلمه، همان‌طور که در کتاب خود، التحریر و التنویر، گفته است، کلمه *زبان* از حرکت لگد زدن پای شتر گرفته شده است.
* ابن تیمیه در اثر خود، *الرعد علا المنثق،* تفاسیر کلاسیک را از قتاده، احمد بن محمد و سایر دانشمندان دربارهٔ تفسیر زبانیه نقل کرده است. از آن ادله ابن تیمیه برای استدلال بر علمای کلام در تفسیر قرآن در مورد ماهیت فرشتگان استفاده کرد.
* ابن هشام در وقایع‌نامه خود تصریح کرده است که زبانیه از نظر لغوی به معنای *«یاران»* است که اسم مفرد آن *زیبنیه* است.
* احمدی. حسن، یکی از بنیانگذاران PERSIS، در اثر تفسیری خود *، تفسیر الفرقان،* زبانیه را از نظر ریشه‌شناسی به عنوان «سربازان قدرتمند خدا» تفسیر کرده است. احمد حسن این تفسیر را از دیدگاه تفسیر شخصی قرطبی که زبانیه را به عنوان پلیس ترجمه می‌کند، گرفته است.

### شماره
در مورد اعداد زبانیه، عدد نوزده هم در قرآن و هم در حدیث قدسی یافت می‌شود. حدیث دیگری که توسط سنن ترمذی و احمد بن موسی بن مردویه ثبت شده است، گزارش می‌دهد که عدد نوزده همچنین زمانی ظاهر شد که محمد توسط گروهی از خاخام‌های یهودی معاصر آن دوران مورد آزمایش قرار گرفت تا ثابت شود که آیا او واقعاً پیامبر است یا خیر، با این سؤال که چند نگهبان جهنم وجود دارد، که محمد در پاسخ نوزده را اعلام کرد.

### توصیف فیزیکی
[بندانگشتی|زبانیه در یک [تذهیب مربوط به سال ۱۴۳۶ میلادی، گناهکاران را در جهنم (جهنم) شکنجه می‌دهد.]]
چندین ویژگی برای زبانیه وجود دارد که ویژگی‌های ظاهری آنها را بر اساس روایات مختلف و تفاسیر کلاسیک قرآن توصیف می‌کند:

**زبانیه در منابع اسلامی**

**ظاهر و چهره:** احادیث متعددی نقل کرده‌اند که محمد در یک مناسبت مالک، رهبر زبانیه، را ملاقات کرده و چهرهٔ او را بسیار زننده و ناخوشایند توصیف کرده است. ابن هشام نیز حدیث دیگری نقل کرده که چهرهٔ واقعی فرشتگان زبانیه چنان زننده و ترسناک است که هر انسانی با دیدن آن ممکن است از شوک جان خود را از دست بدهد. علاوه بر روایات اسرا و معراج، محمد در خواب نیز ظاهر وحشتناک مالک را دیده است و ابن حجر عسقلانی این چهره را «بسیار ناخوشایند» توصیف کرده است. چشم‌های زبانیه مانند رعد و برق و دهان‌هایشان شبیه تیغ مرغ بود و موهایشان آنقدر بلند بود که تا زیر پایشان کشیده می‌شد. پژوهشگر مدرن، کریستین لانگه، نیز با استناد به تفاسیر کلاسیک، چهرهٔ زبانیه‌ها را زننده و دهانشان را بدبو و دندان‌هایشان سفید و شبیه شاخ گاو توصیف کرده است.

**اندازه:** زبانیه بزرگ‌ترین نوع فرشتگان هستند. الطبری فاصلهٔ شانه‌های آن‌ها را ۵۰۰ سال ذکر کرده است و عبدالله بن احمد این فاصله را به اندازهٔ ۱۰۰ سال سفر انسانی بیان کرده است. البغوی شانه‌هایشان را به اندازهٔ یک سال سفر و ابن رجب نیز روایت مشابهی را نقل کرده است. البلاذری در مورد زبانیه‌هایی که محمد را در مقابل حملهٔ ابو جهل محافظت کردند می‌گوید آن‌ها همچون آسمان قد بلند داشتند. عبدالله بن حارث روایت کرده که زبانیه‌ها سرشان در آسمان و پاهایشان در پایین‌ترین نقطهٔ زمین قرار دارد. یکی از زبانیه‌ها سینه‌ای به پهنای یکی از درهای جهنم دارد.

**ابزار و قدرت:** زبانیه ابزارهایی مانند میلهٔ آهنی، مرزبّه با دو شاخه و شلاق آتشین حمل می‌کنند تا گناهکاران را عذاب دهند. حسن بصری گفته است که زبانیه گناهکاران را با قلاب‌های آهنی به جهنم می‌برند و زنجیرهای داغ نیز همراه دارند. ابن ابی حاتم حدیثی از عبدالله بن حارث نقل کرده که زبانیه قوی‌ترین فرشتگان هستند و برای انجام هر وظیفهٔ عذاب جهنم خلق شده‌اند. ابن کثیر توضیح داده که خداوند به زبانیه توانایی‌هایی داده که هیچ موجودی نمی‌تواند با آن‌ها برابری کند و قدرت چنگ زدن آن‌ها چنان شدید است که هیچ موجودی توان مقابله با آن را ندارد. ابو اسحاق ثعلبی نیز ذکر کرده که حتی اگر تمام انسان‌ها متحد شوند، قادر به شکست یک زبانیه نخواهند بود. قدرت زبانیه‌ها به آن‌ها اجازه می‌دهد که ۷۰ هزار نفر را یک‌جا به سوی جهنم هدایت کنند و پس از روز قیامت، یکی از زبانیه‌ها قادر است تمامی گناهکاران محکوم به جهنم را با حمل کوهی روی شانه‌هایش زیر فشار آن کوه قرار دهد.

**قابلیت‌های متافیزیکی:** طبری و تفاسیر دیگر نقل کرده‌اند که زبانیه‌ها توانایی مشابهی با فرشتهٔ مرگ دارند و می‌توانند همزمان تعداد زیادی از گناهکاران را عذاب دهند. در روز قیامت، زبانیه‌ها جهنم را به سطح زمین می‌آورند تا گناهکاران منتظر حکم خود باشند و اگرچه زندانیان جهنم نابینا و کر هستند، زبانیه‌ها قادرند صدای عذاب خود را به آن‌ها برسانند.

**انگشتان و بال‌ها:** طبق تفسیر طاوس بن کیسان، زبانیه‌ها تعداد انگشتانشان برابر با تعداد گناهکارانی است که پس از روز قیامت به جهنم می‌روند. ابن قتیبه افزود که انگشتان مالک چنان داغ است که اگر یکی از آن‌ها به آسمان برسد، موجب ذوب شدن آن می‌شود. دیه‌الدین المقدسی نیز حدیثی از انس بن مالک نقل کرده که زبانیه‌ها هزار سال پیش از خلق جهنم ایجاد شده‌اند و قدرت جسمانی آن‌ها روزانه افزایش می‌یابد، به‌گونه‌ای که هر انگشتشان قادر است انسانی را از تاج سر تا قوزک پا فشار دهد. روایات متعدد نیز اشاره دارند که زبانیه‌ها دارای بال هستند و در حادثه‌ای که محمد در کعبه توسط ابو جهل تهدید شد، زبانیه‌ها با ظاهر ترسناک خود ابو جهل را فراری دادند؛ ابن حجر عسقلانی این رویداد را به عنوان سبب نزول آیهٔ ۱۸ سورهٔ علق ذکر کرده است.

## منابع

رده:جهنم (اسلام)
رده:طبقه‌های فرشتگان
رده:فرشتگان مرگ
رده:فرشته‌ها در اسلام
رده:واژه‌ها و عبارت‌های قرآنی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عربی