رودلف یکم، دوک بایرن

بندانگشتی|Ausschnitt Codex Balduini Trevi

**رودلف یکم**، (به آلمانی: Rudolf I. (Pfalz))، همچنین با نام رودلف هوهنبرگ (متولد ۴ اکتبر ۱۲۷۴ در بازل؛ درگذشت ۱۲ اوت ۱۳۱۹، احتمالاً در پادشاهی انگلستان)، ملقب به لکنت‌دار، دوک بایرن علیا و کنت پفالتس از سال ۱۲۹۴ تا ۱۳۱۷ بود. او جد شاخه پفالتس دودمان ویتلزباخ و بنابراین اعضای زنده این خانواده امروزی نیز بود.

## دوران کودکی
پدر رودلف، دوک لودویگ دوم، دوک بایرن و از همسر سومش ماتیلدا از هابسبورگ، دختر رودلف یکم، پادشاه رومن‌ها و کنتس گرترود از هوهنبرگ بود. در سال ۱۲۹۴، رودلف جانشین پدر مرحومش به عنوان دوک بایرن علیا و کنت پفالتس شد. مونیخ در کنار شهرهای دیگری مانند آمبرگ، ناببورگ و شواندروف، از حمایت رودلف بهره‌مند شد؛ در اوایل سال ۱۲۹۴، منشور رودلف، مجموعه‌ای از حقوق و تعهدات شهروندان مونیخ، صادر شد.

## سیاست‌های جاه‌طلبانه و نزاع با برادر
در نبرد گولهایم در سال ۱۲۹۸، رودلف، مانند دوک اتو از بایرن سفلی، در سمت پادشاه آدولف ناسائو، که در نبرد کشته شد، جنگید. در انتخابات بعدی دایی‌اش از خاندان هابسبورگ، آلبرشت یکم پادشاه شد و رودلف جبهه‌اش را به نفع او تغییر داد، اما خیلی زود دوباره بر سر مسائل مربوط به قدرت سلسله با او درگیر شد. رودلف با اسقف‌های اعظم راین علیه پادشاه متحد شد. اگرچه محاصرهٔ هایدلبرگ توسط پادشاه آلبرشت در سال ۱۳۰۱ شکست خورد، ولی رودلف مجبور به اطاعت از پادشاه شد و در نتیجه، مخالفت‌های باقی‌مانده با پادشاه نیز فرو ریخت. رودلف املاک مهمی مانند نویمارکت، دوناوورث و شونگاو و همچنین چندین ایستگاه عوارضی راین را از دست داد.

رودلف اکنون درگیر درگیری‌های داخلی در خاندان ویتلزباخ نیز شده بود. در اوایل، او با برادر کوچکترش، لودویگ، امپراتور آینده که با حمایت هابسبورگ‌ها و مادرش ماتیلدا، سهم خود را از تاج و تخت در سال ۱۳۰۱ تضمین کرده بود، اختلاف داشت. ماتیلدا مادر رودلف حتی در سال ۱۳۰۲ توسط پسرش رودلف در مونیخ دستگیر و مجبور شد از دخالت در امور دولتی خودداری کند. پس از آزادی، او قول خود را شکست و حمایت برادرش، شاه وقت، آلبرشت را جلب کرد. همان‌طور که دوک لودویگ دوم، دوک بایرن ملقب به سختگیر در وصیت‌نامه خود تصریح کرده بود، رودلف اکنون حکومت پفالتس و دوک‌نشین باواریای علیا را با برادر کوچکترش به اشتراک گذاشت.

در سال ۱۳۰۲، برادران با اشراف باواریای علیا در برابر هرگونه مالیات بیشتر با منشور شنایتباخ به توافق رسیدند. حق تضمین‌شده املاک برای تصویب مالیات، همراه با منشور اتونی رودلف دوک باواریای سفلی در سال ۱۳۱۱، آغاز پارلمانتاریسم در باواریا را پایه‌گذاری کرد.

پس از ترور شاه آلبرشت در سال ۱۳۰۸، رودلف جاه‌طلبی‌های خود را برای تاج و تخت دنبال کرد، اما پس از انتخاب شدن هاینریش هفتم در سال ۱۳۱۰ به عنوان پادشاه حتی در لشکرکشی هاینریش هفتم لوکزامبورگی به ایتالیا شرکت کرد، هرچند که او این کار را کوتاه کرد. در سال ۱۳۱۰، اختلاف بر سر ارث پدرشان در بایرن بار دیگر بین رودلف و برادرش لودویگ درگرفت. این منجر به تقسیم بایرن علیا در سال ۱۳۱۰ شد. با صلح مونیخ در سال ۱۳۱۳، رودلف و برادرش لودویگ چهارم موقتاً آشتی کردند و پس از سال‌ها جدایی، بار دیگر بایرن علیا را به‌طور مشترک اداره کردند. در همان سال، لودویگ هابسبورگ‌ها را در نبرد گاملزدورف شکست داد و بدین ترتیب خود را برای تاج و تخت سلطنتی آماده کرد. پیروزی او در نوامبر ۱۳۱۳، بایرن سفلی ثروتمند را از جاه‌طلبی‌های هابسبورگ‌ها دور کرد و حکومت لودویگ را در بایرن تثبیت کرد.

بنابراین در سال ۱۳۱۴، رودلف بار دیگر درگیر درگیری با برادرش لودویگ شد و در همان سال، حتی از فریدریش زیبا از خاندان هابسبورگ حمایت کرد، که به عنوان یک هابسبورگی، اکنون دشمن دودمان ویتلزباخ بود. در انتخابات سلطنتی در اکتبر ۱۳۱۴، یک انتخابات دوگانه رقابتی که در دو مکان مختلف در فرانکفورت آم ماین در دو طرف رودخانه ماین برگزار شد، رودلف رأی انتخاباتی خود را نه برای برادرش، بلکه برای رقیبش از هابسبورگ‌ها به صندوق انداخت. در ۲۵ نوامبر ۱۳۱۴، فریدریش زیبا توسط اسقف اعظم کلن، هاینریش فون ویرنبورگ که عنوان صدرالاعظم ایتالیا را داشت، در کلیسای جامع بن تاجگذاری شد، در حالی که تاجگذاری لودویگ چهارم در همان روز در آخن، محل سنتی تاجگذاری، توسط اسقف اعظم پیتر فون آسپلت از ماینتس انجام شد. کمی پس از آن، لودویگ چهارم، که به‌عنوان پادشاه مقابل با فریدریش انتخاب شده بود، در پالاتینات و باواریا در حال آمادگی برای حمله نظامی بود، اگرچه در ابتدا از یک نبرد بزرگ جلوگیری شد.

## پایان سلطنت
در بهار ۱۳۱۵، شهروندان مونیخ از بروز خصومت‌های جدید بین برادران جلوگیری کردند، اما در پاییز، از جمله موارد دیگر، قلعه مهم رودلف، ولفراتسهاوزن، توسط لودویگ تصرف شد. در سال ۱۳۱۷، پس از یک سری شکست، رودلف که وضعیت ناامیدکننده‌اش غیرقابل دفاع شده بود، تا حد زیادی از ادعاهای خود برای حکومت در بایرن و پفالتس دست کشید. لودویگ همچنین پفالتس را با زور اسلحه و بر اساس معاهده‌ای که با برادرش رودلف در ۲۶ فوریه ۱۳۱۷ منعقد شده بود، تصرف کرد. طبق این معاهده، لودویگ تا زمانی که اختلاف بر سر تاج و تخت با هابسبورگ‌ها ادامه داشت، به تنهایی حکومت می‌کرد. همان‌طور که سندی از بایگانی دولتی اتریش نشان می‌دهد، رودلف سپس در سال ۱۳۱۸ مدتی در وین ماند. جنگ بین ویتلزباخ‌ها و هابسبورگ‌ها برای تاج و تخت سلطنتی تا سال ۱۳۲۲، سال‌ها پس از مرگ رودلف، پایان نیافت. اما تنها پس از مرگ بیوه‌اش، مختیلد، در ژوئن ۱۳۲۳ در هایدلبرگ، که نفرتش از لودویگ، آشتی پایدار را غیرممکن کرده بود، آشتی بین او و سه پسر رودلف برقرار شد. جایی که رودلف در اوت ۱۳۱۹ دور از خانه درگذشت، هر چهد به‌طور قطعی مکان مرگ مشخص نیست؛ طبق یک وقایع‌نامه محل مرگ او، ابرسبرگ، آنگلیا بود که احتمالاً بخش انگلیسی شمال فرانسه بوده است. پسران او متعاقباً تحت سرپرستی کنت یوهان ناسائو، حامی حزب اتریشی فریدریش، قرار گرفتند.

## اهمیت دودمانی
در پایان سپتامبر ۱۳۲۲، لودویگ سرانجام فریدریش را در نبرد مولدورف شکست داد و بدین ترتیب دست او باز شد. در سال ۱۳۲۹، در پیمان پافیا، لودویگی پالاتینات راین و بخش‌های بزرگی از آنچه که اکنون پالاتینات علیا نامیده می‌شد را به نوادگان رودلف بازگرداند. این امر سلسله ویتلزباخ را به یک دودمان پالاتینات قدیمی‌تر و یک دودمان باواریایی جوان‌تر تقسیم کرد. دودمان باواریایی در سال ۱۷۷۷ در دودمان مردانه منقرض شد و نوادگان رودلف جانشین او شدند. همه ویتلزباخ‌هایی که امروزه زندگی می‌کنند از دودمان پالاتینای رودلف هستند.

## فرزندان
کنت پالاتین و دوک رودولف اول در ۱ سپتامبر ۱۲۹۴ در نورنبرگ با پرنسس مختیلد ناسائو (۱۲۸۰–۱۳۲۳)، دختر پادشاه آدولف ناسائو و همسرش کنتس ایمجینا از ایزنبورگ-لیمبورگ، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند بود:
* لودویگ، شاهزاده موروثی پالاتین (۱۲۹۷–۱۳۱۲)؛
* آدولف (۱۳۰۰–۱۳۲۷)، که در سال ۱۳۲۰ با کنتس ایرمنگارد از اوتینگن ازدواج کرد (در سال ۱۳۸۹ به عنوان راهبه در صومعه لیبناو در نزدیکی ورمز درگذشت)؛
* رودلف دوم (۱۳۰۶–۱۳۵۳)، که در سال ۱۳۲۸ با پرنسس آنا از گوریزیا، تیرول و کارینتیا (۱۳۰۰–۱۳۳۵) ازدواج کرد؛ شاهدخت مارگارت سیسیل از خاندان آراگون (۱۳۳۱–۱۳۷۷) در سال ۱۳۴۸.
* روپرشت یکم (۱۳۰۹–۱۳۹۰) در سال ۱۳۵۰ با کنتس الیزابت فلاندرز-نامور از خاندان دامپیر (۱۳۴۰–۱۳۸۲) ازدواج کرد،

در سال ۱۳۸۵ با شاهدخت بئاتریس برگ (۱۳۶۰–۱۳۹۵) ازدواج کرد.
* مختیلد (۱۳۱۲–۱۳۷۵) در سال ۱۳۳۱ با کنت یوهان سوم اشپونهایم (درگذشت ۱۳۹۹) ازدواج کرد؛
* آنا (۱۳۱۸–۱۳۱۹).

## منابع

رده:آلمان
رده:تاریخ آلمان