قطع سراسری اینترنت در ایران (زمستان ۱۴۰۴)

در ۱۸ دی ۱۴۰۴، هم‌زمان با دوازدهمین روز اعتراضات سراسری در ایران، گزارش‌هایی از تهران از تجمع گستردهٔ مردم در کنار قطع شدن گستردهٔ اینترنت خبر دادند. همچنین گزارش‌هایی از قطع یا اختلال اینترنت در اصفهان، لردگان، آبدانان، بخش‌هایی از شیراز و کرمانشاه منتشر شد. سازمان نت‌بلاکس آغاز قطع سراسری اینترنت را حدود ساعت ۸:۳۰ به وقت محلی تأیید کرد و اعلام داشت که این اقدام در بحبوحهٔ تشدید اعتراضات و افزایش تلفات رخ داده و به‌طور جدی ارتباطات و پوشش خبری رویدادها را محدود کرده است.

## زمینه
جمهوری اسلامی در گذشته بارها برای سرکوب اعتراضات، اینترنت را قطع کرده است؛ از جمله در سال ۱۳۹۸ و همچنین در سال‌های ۱۴۰۱ و خرداد ۱۴۰۴.

سانسور اینترنت از سوی ایران به‌عنوان ابزاری برای سرکوب نارضایتی‌ها، اعتراضات و مخالفان جمهوری اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است. مسدودسازی اینترنت در ایران به‌طور تاریخی هزینه‌های اقتصادی «بسیار سنگینی» به همراه داشته است.

به گزارش بی‌بی‌سی فارسی، قطع اینترنت و فیلترینگ از مدت‌ها پیش از ابزارهای محوری جمهوری اسلامی برای کنترل جریان اطلاعات در ایران بوده است. رویدادهای مهمی مانند اعتراضات پس از سرنگونی هواپیمای پرواز ۷۵۲ در سال ۱۳۹۷، اعتراضات به افزایش قیمت سوخت و سایر رخدادها، با قطع کامل اینترنت از سوی دولت همراه بوده‌اند.

در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸، قطع اینترنت به مدت یک هفته به حکومت این امکان را داد که به کشتار گستردهٔ معترضان دست بزند، در حالی که از انتقاد و نظارت بین‌المللی مصون بماند. همچنین در جریان جنگ ایران و اسرائیل، اینترنت و ارتباطات مخابراتی در ایران قطع شد؛ اقدامی که مقامات جمهوری اسلامی آن را با عنوان «حفظ امنیت ملی» توجیه کردند.

## تاریخچه وقایع
در ۱۸ دی ۱۴۰۴، هم‌زمان با دوازدهمین روز اعتراضات سراسری در ایران، شبکهٔ خبری CBS گزارش داد که «جمعیت‌های عظیمی در سراسر تهران به خیابان‌ها آمده‌اند» تجمعاتی که از نظر تعداد بی‌سابقه توصیف شدند. هم‌زمان، گزارش‌های متعددی از تهران تأیید کردند که اینترنت به‌طور کامل قطع شده است.

حساب‌های کاربری در شبکه‌های اجتماعی همچنین از قطع اینترنت یا اعمال محدودیت‌های شدید اینترنتی در شهرهای اصفهان، لودگان، آبدانان و بخش‌هایی از شیراز خبر دادند. این وضعیت توسط نت‌بلاکس نیز تأیید شد. این نهاد اعلام کرد که حدود ساعت ۸:۳۰ به وقت محلی ایران، داده‌های زنده نشان می‌دهد «ایران اکنون در میانهٔ یک قطع سراسری اینترنت قرار دارد؛ این رویداد در پی مجموعه‌ای از اقدامات فزایندهٔ سانسور دیجیتال با هدف مقابله با اعتراضات در سراسر کشور رخ داده و حق عمومی ارتباط‌گیری را در لحظه‌ای بحرانی مختل کرده است».

بر اساس داده‌های شبکه‌ای منتشرشده در شبکهٔ اجتماعی ماستودون، «اتصال به ارائه‌دهندهٔ اصلی زیرساخت اینترنت ایران، یعنی شرکت مخابرات ایران (TCI)، در شهر کرمانشاه قطع شده است». این قطعی‌ها در شرایطی رخ داد که شمار کشته‌ها رو به افزایش بود و اعتراضات در حال گسترش بود و گفته می‌شود که این وضعیت، پوشش رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی دربارهٔ رویدادها را به‌شدت محدود کرده است.

در ۲۹ دی ۱۴۰۴ گزارش شد که مدیرعامل شرکت مخابراتی ایرانسل، علیرضا رفیعی، به دلیل «عدم تمکین از قوانین ابلاغی در شرایط بحران» از سمت خود برکنار شد. ایرانسل در ساعات نخست اعتراضات ۱۸ دی از اجرای دستور اعمال حکومت محدودیت در ارتباطات سرپیچی کرده است.
بر اساس گزارش نت بلاکس قطعی اینترنت ایران از ۱۸ دی ماه تا ۹ بهمن ماه ادامه دارد، براساس گزارش‌ها دسترسی مردم به اینترنت به‌صورت کامل قطع شده است و مردم ایران فقط به اینترنت ملی در ایران دسترسی دارند و تمامی کسب و کارهایی که در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال فعالیت دارند در این مدت به سمت ورشکستگی پیش می‌روند. همچنین در تاریخ ۲۸ بهمن روز چهلم کشته‌شدگان اعتراضات ۱۸–۱۹ دی ۱۴۰۴، گزارش‌هایی از قطعی اینترنت در چندین شهر ایران منتشر شد.

## دلایل
به گزارش شبکهٔ خبری CBS، «مقامات ایرانی به‌طور منظم زمانی که انتظار بروز اعتراضات گسترده یا رویدادهای بالقوه بی‌ثبات‌کننده را دارند، دسترسی به اینترنت را محدود یا به‌طور کامل قطع می‌کنند». بر اساس این گزارش، قطع اینترنت هم‌زمان با آغاز شعار دادن شهروندان ایرانی طبق فراخوان رضا پهلوی، ولیعهد پیشین ایران، در ساعت ۸ شب به وقت محلی ایران آغاز شد.

یک منبع آگاه به این رسانه گفته است که در چندین منطقه، صدای حامیان رضا پهلوی بر فضای اعتراضات غالب بوده است. همچنین گزارش شد که رضا پهلوی در ۱۷ دی ۱۴۰۴ هشداری صادر کرده و اعلام کرده بود که حکومت دچار هراس شده و تلاش خواهد کرد دسترسی به اینترنت را قطع کند؛ او تأکید کرده بود که در صورت وقوع چنین اقدامی، این موضوع باید به‌عنوان نشانه‌ای برای ادامهٔ اعتراضات با هدف سرنگونی حکومت تلقی شود. فراخوان رضا پهلوی برای سر دادن شعار در زمان مشخص، تا صبح ۱۸ دی بیش از ۸۰ میلیون بازدید در اینستاگرام ثبت کرده بود.

### استفاده از قطع اینترنت برای پنهان‌کردن کشتارها
قطع سراسری ارتباطات در ایران به‌طور گسترده توسط سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل و دیدبان حقوق بشر به‌عنوان تلاشی برای پنهان‌کردن کشتارها و نقض‌های حقوق بشری در جریان سرکوب اعتراضات توصیف شده است. با محدود کردن شدید دسترسی به اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، دولت توانایی خبرنگاران، فعالان و خانواده‌های قربانیان برای ثبت و انتشار شواهد کشتارها و سایر سوءاستفاده‌ها را کاهش داد و بدین ترتیب نظارت بین‌المللی را محدود و ابعاد خشونت دولتی را مخفی کرد.

## روش‌ها
گروه‌های پایش اینترنت و فعالان حقوق دیجیتال گزارش دادند که مقامات ایرانی در جریان اعتراضات، رویکرد خود را در کنترل اینترنت تغییر داده‌اند. به‌جای قطع سراسری اینترنت در کل کشور، آن‌ها بیشتر بر محدود کردن دسترسی به وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی و همچنین کاهش سرعت اتصال بر اساس مناطق جغرافیایی‌ای که اعتراضات در آن‌ها جریان دارد، تکیه کرده‌اند.

داده‌های ترافیک اینترنت که توسط خدمات پایش جهانی مانند کلودفلر جمع‌آوری شده، نشان می‌دهد که از زمان آغاز اعتراضات، میزان استفاده از اینترنت در ایران کاهش یافته است، هرچند به صفر نرسیده است. بر اساس گزارش وب‌سایت فیلتربان، اتصال‌های وی‌پی‌ان معمولاً بین ساعت ۴ تا ۱۰ شب با اختلال مواجه می‌شوند و گزارش‌های کاربران نشان می‌دهد که قطعی‌های مقطعی به‌طور مکرر در مناطقی که اعتراضات در آن‌ها جریان دارد، از جمله بازار بزرگ تهران، اعمال می‌شود، در حالی که مناطق مجاور اغلب دسترسی باثبات‌تری دارند. با این حال، گفته شده است که به‌دلیل اعتراضات گستردهٔ ۱۸ دی ۱۴۰۴، قطع اینترنت در آن روز به‌صورت سراسری در کشور اعمال شد.

### کاهش شدید فضای آدرس IPv6 و IPv4
براساس گزارش رادار کلودفلر در ساعت ۱۵:۵۰ روز ۱۸ دی ۱۴۰۴ به وقت محلی ایران، میزان دسترسی به فضای آدرس‌دهی IPv6 در شبکه اینترنت ایران به سطحی نزدیک به صفر رسید. در نتیجه این وضعیت، بخشی از ابزارهای گریز از سانسور که به IPv6 وابسته هستند، در با کاهش کارایی یا ازکارافتادن مواجه شدند.

بر اساس داده‌های رادار کلودفلر، از حدود ساعت ۲۰:۳۰ روز ۱۸ دی ۱۴۰۴ کاهش تدریجی در میزان فضای آدرس‌دهی IPv4 در شبکه اینترنت ایران مشاهده شد، به‌طوری که میزان فضای آدرس اعلام‌شدهٔ IPv4 حدود ۲۰ درصد کاهش یافت.

### توقف ترافیک بین‌المللی اینترنت
هم‌زمان با کاهش فضا IPها، داده‌های مربوط به ترافیک اینترنت نشان می‌دهد که حجم ترافیک ورودی و خروجی از ایران به‌صورت پیوسته افت کرده و تا حدود ساعت ۲۱:۰۰ به نزدیک صفر رسیده است. در پی این وضعیت، ارتباط اینترنتی ایران در سطح بین‌المللی تقریباً به صورت کامل از دسترس خارج شد و این وضعیت تا ۱۹ دی ۱۴۰۴ ادامه داشته است.

### اختلال در دسترسی به خدمات داخلی
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در ساعات اولیه قطعی اینترنت و تا روز جمعه ۱۹ دی ۱۴۰۴، دسترسی به برخی وبگاه‌ها و خدمات داخلی ایران نیز با اختلال گسترده همراه بوده و در مواردی به‌طور کامل در دسترس نبوده است. در مقایسه با قطعی‌های پیشین اینترنت در ایران، بروز اختلال گسترده در دسترسی به خدمات داخلی در این سطح، در رویدادهای مشابه گذشته سابقه نداشته است.

### اختلال در شبکه دسترسی تلفن همراه
از جمله روش‌های گزارش‌شده برای ایجاد اختلال می‌توان به از کار انداختن آنتن‌های شبکه تلفن همراه، قطع خطوط تلفن، محدود کردن انتقال داده‌های حجیم به‌گونه‌ای که کاربران قادر به ارسال یا دریافت فایل‌های بزرگ نباشند، و همچنین غیرفعال‌سازی سیم‌کارت‌های متعلق به برخی شهروندان و فعالان اجتماعی اشاره کرد. با این حال، مقامات این اختلال‌ها را به قطع برق یا فرسودگی تجهیزات نسبت می‌دهند و از این طریق تلاش می‌کنند اتهام سانسور را رد کنند.

## دور زدن محدودیت‌ها
به گزارش بی‌بی‌سی فارسی، اینترنت ثابت (خطی) در جریان اعتراضات به اندازهٔ اینترنت همراه تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد. علاوه بر این، اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به کاربران امکان می‌دهد قطع اینترنت تحت کنترل دولت را دور بزنند. هرچند استفاده از استارلینک در ایران غیرقانونی است، اما گزارش‌ها و روایت‌های متعدد نشان می‌دهد که این سرویس در برخی مناطق مسکونی، هتل‌ها و حتی در برخی نهادها و ساختمان‌های دولتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ۲۲ دی گزارش شد که مأموران حکومتی با معرفی خود به‌عنوان «مأمور آب و برق» به منازل مراجعه کردند و اقدام به جمع‌آوری دیش‌های ماهواره کردند. همچنین گزارش شد که دولت ایالات متحده حدود ۶٬۰۰۰ ترمینال ماهواره‌ای استارلینک را به‌طور پنهانی به ایران ارسال کرد تا معترضان و مخالفان بتوانند به اینترنت دسترسی داشته باشند. این اقدام نخستین بار بود که ایالات متحده مستقیماً تجهیزات استارلینک را به ایران فرستاد.

همچنین گزارش شده است که پیش از قطع اینترنت، لورا لومر، فعال سیاسی، پیشنهاد داده بود که تا زمان سقوط علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، دسترسی رایگان به استارلینک برای مردم ایران فراهم شود.

## طرح قطع دائمی اینترنت
در ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۶، سازمان نظارت بر اینترنت فیلتربان (Filterwatch) گزارشی منتشر کرد که جزئیات طرح محرمانه بلندمدت حکومت ایران برای «انزوای دیجیتال کامل» را فاش می‌کرد. این گزارش اشاره داشت که «رسانه‌های دولتی و سخنگویان حکومت پیش‌تر اعلام کرده‌اند که این یک تغییر دائمی است و دسترسی بدون محدودیت پس از سال ۲۰۲۶ باز نخواهد گشت.»

بر اساس این طرح، زیرساخت اینترنت ایران به نوعی «اینترنت پادگانی» تبدیل خواهد شد که تنها به افرادی و سازمان‌هایی با مجوز امنیتی اجازهٔ دسترسی به خارج از کشور را می‌دهد و همهٔ ارتباطات از طریق فهرست سفید تحت کنترل دقیق انجام خواهد شد. ارتباطات محدود به تعاملات داخلی سازمانی (Enterprise Messenger) و نظیر به نظیر (P2P) خواهد بود و هرگونه تلاش برای نفوذ به شبکهٔ سازمانی مسدود خواهد شد. به بیان دیگر، تمامی کاربران ایرانی تنها می‌توانند از تعداد محدودی وب‌سایت و اپلیکیشن‌های ساخته‌شده توسط رژیم استفاده کنند و دسترسی به وب جهانی کاملاً محدود خواهد شد. این مدل به رژیم امکان می‌دهد تمام کانال‌های ارتباطی بخش خصوصی را به‌طور کامل کنترل و پایش کند، در حالی که هدف پیشین فیلتر محتواهای نامناسب با قطع کامل دسترسی همه کاربران به اینترنت جایگزین می‌شود و فقط گروه‌های خاص با «ضمانت امنیتی» قادر به استفاده از شبکهٔ جهانی خواهند بود.

اگرچه وجود زیرساخت اینترنت ایزوله در ایران از سال ۲۰۱۲ ثابت شده بود، اجرای طرح قطع دائمی اینترنت با شناسایی و مسدود کردن ترمینال‌های استارلینک و همچنین ضبط آنتن‌ها و دیش‌های تلویزیونی آغاز شد تا از هم‌پوشانی فرکانس‌ها و استفاده‌های جایگزین جلوگیری شود. در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴، شرکت‌های ارائه‌دهندهٔ خدمات مخابراتی خارجی تحت تدابیر امنیتی شدید و سکوت رسانه‌ای ایران را ترک کردند و احتمالاً جای خود را به نهادهای داخلی مانند خاتم‌الانبیا خواهند داد.

بر اساس گزارش‌ها، این طرح توسط مقام‌های ارشد محمد امین آقامیری و مهدی سیف‌آبادی برنامه‌ریزی شد و با همکاری علی حکیم‌جوادی، رئیس پیشین سازمان فناوری اطلاعات و چهره برجسته امنیتی، اجرا می‌شود، در حالی که تصمیم‌گیری‌ها در واحد امنیت زیرساخت صورت می‌گیرد.

یک مقام آمریکایی در واکنش به این طرح آن را «محتمل و ترسناک» توصیف کرد و هشدار داد که این اقدام تأثیر فرهنگی و اقتصادی بسیار گسترده بر ایران خواهد داشت.

## جنگ ایران و اسرائیل
در جریان جنگ ایران و اسرائیل، اینترنت و ارتباطات مخابراتی در ایران قطع شد؛ اقدامی که مقامات جمهوری اسلامی آن را با عنوان «حفظ امنیت ملی» توجیه کردند.

ارتش اسرائیل در بیانیه‌ای به قطع اینترنت در ایران اشاره کرد: «اینترنت در ایران به‌طور کامل فروپاشیده است. این موضوع تعجب‌آور نیست؛ وقتی با رژیمی تضعیف‌شده و هراسان روبه‌رو هستیم که تلاش می‌کند این واقعیت را از دید افکار عمومی پنهان کند:  بسیاری از مقرهای بسیج و نیرو انتظامی تخریب شده‌اند، و حتی فعالان آن‌ها از ترس حذف شدن، جرأت خروج به خیابان را ندارند. کارخانه‌های صنایع نظامی، توان تولید موشک و ۷۰ درصد از پرتابگرها در سراسر ایران نابود شده‌اند. شماری از سایت‌ها و اجزای برنامه هسته‌ای رژیم از بین رفته‌اند. بیش از ۴۰ نفر از مقامات ارشد رهبری رژیم، در رأس آن‌ها علی خامنه‌ای، از پا درآورده شده‌اند. اکنون رژیم حقیقت شکست خود را حتی از حامیانش نیز پنهان می‌کند.»

## پیامدها
### پیامدهای بین‌المللی
پس از آغاز قطع سراسری اینترنت در سال ۲۰۲۶، بسیاری از حساب‌ها در X (توییتر سابق) که از استقلال اسکاتلند حمایت می‌کردند، غیرفعال شدند. پژوهشگران حوزهٔ اطلاعات نادرست اعلام کردند که این موضوع نشان می‌دهد این حساب‌ها متعلق به ایرانیانی بوده‌اند که خود را اهل اسکاتلند جا می‌زدند. وضعیت مشابهی در سال ۲۰۲۵ نیز رخ داده بود؛ زمانی که ایران با قطع اینترنت مواجه شد و بسیاری از همان حساب‌ها دوباره غیرفعال شدند. هر دو مورد قطع اینترنت به تحلیلگران امنیت سایبری و مقام‌های بریتانیا امکان داد تا این حساب‌های جعلیِ منتسب به اسکاتلند را به ایران مرتبط کنند.

### پیامدهای اقتصادی
قطع اینترنت نه‌تنها پیام‌رسان‌های فوری و شبکه‌های اجتماعی را مسدود کرد، بلکه دسترسی به وب‌سایت‌های کاری حیاتی از جمله اسلک، اسکایپ، گوگل میت و جیرا را نیز مختل ساخت. هم‌زمان، اختلال در VPNها به‌شدت عملکرد ایمیل‌های شرکتی، سامانه‌های پرداخت و فرایندهای احراز هویت را با مشکل مواجه کرد. در همین حال، تبلیغات آنلاین متوقف شد و به کسب‌وکارهایی که به آن وابسته بودند آسیب زد، و به‌دلیل اعتراضات، تردد عابران نیز به‌شدت کاهش یافت.

وزیر ارتباطات ایران اعلام کرد که این قطع اینترنت روزانه ۳۵٫۷ میلیون دلار به اقتصاد کشور خسارت وارد می‌کند، در حالی که نت‌بلاکس هزینه روزانه آن را حدود ۳۷ میلیون دلار برآورد کرده است.

## طرح قانون حقوق بشر برای اینترنت آزاد در ایران
طرح قانون حقوق بشر، آزادی اینترنت و پاسخگویی ایران یک طرح قانونی دوحزبی در ایالات متحده است که در ۲۴ فوریه ۲۰۲۶ توسط مایک لاولر، رئیس زیرکمیته خاورمیانه و شمال آفریقا در کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان، و برد شرمن، عضو ارشد این کمیته، معرفی شد. این طرح با هدف حمایت از حقوق بشر در ایران، گسترش دسترسی به اینترنت برای ایرانیان و افزایش پاسخگویی مقامات ایرانی ارائه شده است.

طبق بیانیه قانون‌گذاران، طرح یادشده تلاش دارد از معترضان ایرانی حمایت کند و شبکه‌های مالی مقامات ایرانی را هدف قرار دهد. لاولر تأکید کرده است که «رژیم ایران بیش از هر چیز دیگری از یک جمعیت متصل و آگاه می‌ترسد» و «قانون‌گذاری جامع برای گسترش آزادی اینترنت و هدف قرار دادن شبکه‌های مالی مقامات فاسد ضروری است».

این طرح شامل موارد زیر است:
* محکوم کردن سرکوب اعتراضات و درخواست آزادی زندانیان سیاسی
* افزایش بودجه برنامه‌های آزادی اینترنت و توسعه ابزارهای عبور از سانسور
* هدایت سازمان‌های آمریکایی برای ایجاد استراتژی جامع جهت اختلال در شبکه‌های مالی مقامات ایرانی

هدف کلی این طرح، حمایت از حقوق بشر و ارتقای دسترسی آزاد به اطلاعات در ایران عنوان شده است.

## واکنش
یوسف پزشکیان، فرزند رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان، در ۴ بهمن ۱۴۰۴ از مقام‌های جمهوری اسلامی خواسته است محدودیت‌های اینترنتی را بردارند و هشدار داده ادامه خاموشی دیجیتال می‌تواند نارضایتی عمومی را عمیق‌تر کند، به گفته یوسف «این یعنی کسانی که ناراضی نبودند و نیستند، به فهرست ناراضیان اضافه خواهند شد.»

شماری از نهادهای بین‌المللی قطع اینترنت و اعمال محدودیت و اختلال در ارتباطات تلفنی را مصداق نقض حق آزادی بیان و حق دسترسی آزاد به اطلاعات دانستند و جمهوری اسلامی را به نقض حقوق بشر متهم کردند. نهادهای بین‌المللی همچنین هشدار دادند که این سیاست عامدانه با هدف پنهان‌سازی ابعاد کشتار معترضان و جلوگیری از دسترسی آزاد شهروندان به اطلاعات اتخاذ شده است.

## جستارهای وابسته
* کشتارهای دی ۱۴۰۴ ایران
* قطعی سراسری اینترنت در ایران (۱۳۹۸)
* اختلال گسترده اینترنت در ایران (۱۴۰۱)
* قطعی سراسری اینترنت در ایران (خرداد ۱۴۰۴)
* سانسور اینترنت در ایران
* خیزش ۱۴۰۴ ایران
* قطعی سراسری اینترنت در ایران (۱۴۰۵)

## پانویس

رده:ارتباطات در ایران
رده:اعتراضات ۱۴۰۴ ایران
رده:اینترنت در ایران
رده:خیزش ۱۴۰۴ ایران
رده:رویدادهای اینترنت
رده:ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان
رده:سانسور اینترنت در ایران
رده:عملیات دروغ‌پراکنی
رده:نقض حقوق بشر در ایران
رده:واکنش‌ها به اعتراضات ۱۴۰۴ ایران
رده:واکنش‌ها به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران