کاغذدیواری زرد

**کاغذدیواری زرد** (عنوان اصلی: *The Yellow Wall-paper. A Story*) داستانِ کوتاهی از شارلوت پرکینز گیلمن است که نخستین‌بار در ژانویهٔ ۱۸۹۲ در نشریهٔ *نیو انگلند مگزین* منتشر شد. این اثر از نوشته‌های مهمِ آغازینِ ادبیات فمینیستی آمریکا به‌شمار می‌آید، زیرا نگرش‌های رایجِ سدهٔ نوزدهم نسبت به سلامتِ روانی و جسمانیِ زنان را به تصویر می‌کشد؛ در عین حال، بسیاری آن را یکی از نمونه‌های برجستهٔ ادبیات وحشت دانسته‌اند.

این داستان به صورت مجموعه‌ای از یادداشت‌های روزانه در روایت اول‌شخص نوشته شده است. راوی زنی‌ست که شوهرِ پزشکش برای تابستان عمارتی قدیمی اجاره کرده و او را—به‌نامِ «استراحت‌درمانی»—در اتاقی طبقهٔ بالا (که زمانی اتاقِ کودکان بوده) محدود می‌کند. شوهر هرگونه «کار کردن» و نوشتن را بر او ممنوع کرده و توصیه می‌کند فقط «خوب بخورد و هوای تازه بخورد» تا از «افسردگی عصبی موقّت—گرایشی خفیف به هیستری» بهبود یابد، تشخیصی که در آن دوره برای زنان رایج بود. با پیشروی یادداشت‌ها، خواننده شاهد فرورفتن تدریجی راوی در جنون است؛ در وضعیتی که تنها محرّکِ او کاغذدیواریِ زرد و فرسودهٔ اتاق است.

## چکیدهٔ داستان
راویِ جوان پس از زایمان دچار «افسردگی عصبی موقّت» شده و شوهرش درمانِ استراحتِ مطلق را بر او تحمیل می‌کند. آنها تابستان را در عمارتی دورانِ استعماری می‌گذرانند و زن عمدتاً در اتاقِ بالاخانه محبوس است. راوی به تدریج به کاغذدیواریِ اتاق دل‌مشغول می‌شود: رنگ «بیمارگون»، «بوی زرد»، الگوی غریب و برانگیزاننده‌اش، لکه‌های کنده‌شده، و ردِ زردی که بر پوست و لباس می‌گذارد. در نورِ مهتاب، نقش‌ونگارِ کاغذدیواری «تغییر شکل» می‌دهد و راوی در پسِ آن، پیکرِ زنیِ خزنده را می‌بیند. او سرانجام باور می‌کند باید آن زن را «آزاد» کند و آغاز به کندنِ کاغذها می‌کند. وقتی شوهر با کلید وارد می‌شود، زن بر زمین چهار دست و پا می‌خزد و می‌گوید: «بالاخره بیرون آمدم… علی‌رغمِ تو»، و او بی‌هوش می‌افتد؛ راوی همچنان دورِ اتاق می‌گردد و هر بار از روی پیکرِ بی‌هوشِ او می‌گذرد.

## گیلمن و زمینهٔ نگارش
گیلمن در نوشته‌هایش نقشِ زنان در آمریکا حوالی ۱۹۰۰ را می‌کاوید و از تنگنای خانه‌محوری و فشارِ پدرسالاری می‌نوشت و راه را برای نویسندگانی چون آلیس واکر و سیلویا پلات گشود. او پس از تولدِ دخترش دچار افسردگی پس از زایمان شد و نزد سیلاس ویر میچل، متخصصِ مشهورِ «بیماری‌های زنان»، به درمانِ «استراحتِ کامل» تن داد: بسترِ طولانی‌مدت و منعِ مطلقِ کارِ فکری و هنری. گیلمن پس از سه ماه با خطرِ فروپاشیِ کامل، تشخیص و روشِ درمان را نادیده گرفت و دوباره به کار بازگشت. سپس مقالهٔ «چرا کاغذدیواری زرد را نوشتم» را نوشت و تصریح کرد این داستان را برای نقدِ آن درمان نوشته است؛ نسخه‌ای هم برای میچل فرستاد، هرچند پاسخی نگرفت. مری پاتنام جیکوبی—از نخستین پزشکان زن و منتقدِ جدّیِ «استراحت‌درمانی»—برای او برنامهٔ فعالیتِ بدنی و ذهنی تجویز کرد که بسیار مؤثرتر بود. ادّعای تغییرِ روشِ میچل زیرِ اثرِ داستان، از سوی برخی تاریخ‌پژوهان محلّ تردید دانسته شده است.

## خوانش‌ها و تفسیرها
### خوانش‌های فمینیستی
بسیاری از منتقدان این داستان را نکوهشی از سلطهٔ مردانه در پزشکیِ قرن نوزدهم می‌دانند. راوی بارها راهکارهایی برای بهبود (نظیر کار، ورزش، و معاشرت) پیشنهاد می‌کند، اما با زبانِ تحقیرگر و زن‌ستیز فوراً رد می‌شود؛ وضعیتی که به ایدئولوژیِ «حیطهٔ خانگی» و محرومیتِ زنان از آژانس اجتماعی دلالت دارد. برخی پایانِ داستان را فروغلتیدنِ کامل در جنون می‌دانند و برخی آن را نوعی ابرازِ آژانس و عبورِ نمادین از بدنِ شوهر تفسیر می‌کنند. سوزان لنسر نشان داده است که خودِ راوی در «خوانشِ» کاغذدیواری نوعی تفسیرِ فمینیستی به کار می‌بندد و بدین‌سان متن به ابزاری برای آموزشِ شیوه‌های نوینِ خواندن بدل می‌شود. مارثا جی. کاتر نیز این داستان را نمونه‌ای از تلاشِ گفتمانِ پزشکیِ مردسالار برای خاموش‌کردنِ صدای زنان و «درمان» آنها با اطاعت‌پذیر کردن تبیین می‌کند. به‌گفتهٔ پائولا تریشلر، در این متن «تشخیص» به سازوکارِ قدرت بدل می‌شود که صدای پزشکِ مذکّر را تقویت و صدای بیمارِ مؤنّث را سرکوب می‌کند. همچنین خوانش‌هایی نوتر، داستان را با اکوگوتیک می‌خوانند و بر نقشِ هول‌انگیزِ محیطِ طبیعی/خانگی در شکل‌دادن به فروپاشیِ روانیِ راوی تأکید می‌گذارند.

### خوانش‌های دیگر
این داستان به‌سبب تم‌های جنون و ناتوان‌سازی، ذیل گوتیک نیز خوانده شده است؛ اچ. پی. لاوکرفت آن را نمونه‌ای کلاسیک از «ترسِ خزندهٔ جنون» دانسته است. هلن لِفکوویتس هوروویتس با واکاوی دفترهای روزانه و مکاتبات گیلمن و همسرِ نخستش چارلز والتر استتسون، استدلال می‌کند که ریشهٔ داستان بیش از آن‌که نقدِ مستقیمِ میچل باشد، واکنشی به ازدواجِ سنت‌طلبانهٔ استتسون و محروم‌سازیِ آزادیِ شخصیِ گیلمن است. سری ادلستاین نیز داستان را تمثیلی از بیزاریِ گیلمن از «روزنامه‌نگاریِ زرد» دانسته است: نقش‌ونگارِ «پرزرق‌وبرق و خطاکارِ» کاغذ، آینهٔ مطبوعاتِ جنجالیِ عصرِ اوست.

## اقتباس‌ها
### صوتی

اجرای اگنس مورهد در برنامهٔ رادیویی *Suspense* (۱۹۴۸ و ۱۹۵۷).

رادیو سی‌بی‌سی؛ برنامهٔ *Theatre 10:30* (۱۹۶۸–۱۹۷۱) و اقتباسِ *Vanishing Point* از نمایشِ مری وینگو (۱۹۸۵).

خوانشِ وینیفرد فیلیپس برای *NPR* (۱۹۹۶؛ انتشارِ کتاب‌صوتی ۱۹۹۸).

اقتباسِ *Fear on Four* در بی‌بی‌سی رادیو ۴ با بازیِ آنا مسی.

*Chatterbox Audio Theater* (۲۰۰۷).

اقتباسِ معاصرِ *The Gray Area* با اهداء به جنبش #MeToo (۲۰۱۹).

خوانشِ CGP Grey (۳۱ اکتبر ۲۰۲۰).

اجرای بی‌آتا پوزنیاک (۲۰۲۱).

آلبومِ *Wallpaper* از هاردی فاکس با وارونگیِ نقش‌ها (انتشار آلبوم: ۲۰۲۳).

پادکست *It’s Always Halloween* (۳۰ مهٔ ۲۰۲۴).

اقتباسِ *Mirchi Bangla* در مجموعهٔ *Friday Classic* (۱۱ آوریل ۲۰۲۵).

### تئاتر و اپرا

اقتباسِ جمعی *Nightwood Theatre* در تورنتو (۱۹۸۱).

*Then This Theatre* دوبلین؛ جشنوارهٔ *Absolut Dublin Fringe* (۲۰۱۱) و بازاجرای ۲۰۱۲.

نمایشِ هدر نیومن در *Theater Schmeater*، سیاتل (۲۰۰۳؛ برندهٔ «بهترین‌های فرینج» سیاتل تایمز).

*A Company of Players*؛ جشنوارهٔ فرینجِ همیلتون، کانادا (۲۰۱۴).

*Central Works*، برکلی؛ تک‌نفره با بازیِ النا رایت و موسیقیِ سیبل دآمبروزیو (۲۰۱۵).

*Coho Productions*، پورتلند؛ اقتباسِ سو مَک و کارگردانی فیلیپ کوومو (۲۰۱۶).

اپرای کوتاهِ دنی هاوارد با متنِ جوزف اسپنس؛ نخست‌اجرا در جشنوارهٔ اپرای کپنهاگ (اوت ۲۰۲۳).

### سینما و تلویزیون

فیلمِ کوتاه به کارگردانی «ماری اشتون» (۱۹۷۷).

اقتباسِ بی‌بی‌سی (۱۹۸۹) به قلمِ «مگی وِیدی» و کارگردانی «جان کلایو»؛ پخش در *Masterpiece Theatre* آمریکا.

*Confinement* (۲۰۰۹)، کارگردان: جان مک‌کارتی.

فیلم بلندِ مستقل *The Yellow Wallpaper* (۲۰۱۱)، کارگردان: لوگان توماس (دی‌وی‌دی: ۲۰۱۵).

فیلم تجربی *The Rules of the Game* (۲۰۱۵) از جولیا دوگرا-برازل.

*The Yellow Wallpaper* (۲۰۲۱)، کارگردان: الکساندرا لورِث و کوین پونتوتی؛ نخست‌نمایش در جشنوارهٔ *Cinequest* (۲۰۲۱).

## پانویس


## کتاب‌شناسی

Gilman, Charlotte Perkins (1892), *The Yellow Wallpaper* (Dover ed., 1997).

Ford, Karen (1985), “'The Yellow Wallpaper' and Women’s Discourse”, *TSWL*, 4(2): 309–314.

Hochman, Barbara (2002), *The Reading Habit and "The Yellow Wallpaper"*. Duke UP.

Johnson, Greg (1989), “Gilman’s Gothic Allegory…”, *Studies in Short Fiction*, 26(4): 521–530.

Lanser, Susan (1989), “Feminist Criticism…”, *Feminist Studies*, 15(3): 415–441.

Micale, Mark S. (1995), *Approaching Hysteria*. Princeton UP (ed. 2019).

Ryan, Alan (1988), *Haunting Women*. Avon Books.

Thrailkill, Jane F. (2002), “Doctoring ‘The Yellow Wallpaper’”, *ELH*, 69(2): 525–566.

## مطالعهٔ بیشتر

Bak, John S. (1994), “Escaping the Jaundiced Eye…”, *Studies in Short Fiction*, 31(1): 39–46.

Barkat, Sara N. (2020), “Literary Analysis: The Yellow Wall-Paper…”, Tweetspeak Poetry.

Crewe, Jonathan (1995), “Queering ‘The Yellow Wallpaper’?”, *TSWL*, 14: 273–293.

Gilbert, Sandra & Gubar, Susan (1980), *The Madwoman in the Attic*. Yale UP.

Golden, Catherine (1989), “The Writing of ‘The Yellow Wallpaper’: A Double Palimpsest”, *Studies in American Fiction*, 17: 193–201.

Haney-Peritz, Janice (1986), “Monumental Feminism…”, *Women’s Studies*, 12: 113–128.

Hume, Beverly A. (1991), “Gilman’s ‘Interminable Grotesque’…”, *Studies in Short Fiction*, 28: 477–484.

King, Jeannette & Morris, Pam (1989), “On Not Reading Between the Lines…”, *SSF*, 26(1): 23–32.

Knight, Denise D. (1992), “The Reincarnation of Jane…”, *Women’s Studies*, 20: 287–302.

Klotz, Michael (2005), “Two Dickens Rooms in 'The Yellow Wall-Paper'”, *Notes and Queries*: 490–491.

Treichler, Paula A. (1984), همان.

رده:داستان‌های کوتاه ۱۸۹۲ (میلادی)
رده:داستان‌های کوتاه آمریکایی
رده:داستان‌های کوتاه ترسناک
رده:داستان‌های کوتاه گوتیک
رده:خاطره‌نویسی‌های خیالی
رده:داستان با راوی غیرقابل اعتماد
رده:داستان‌های کوتاه مورد اقتباس در فیلم
رده:رمان‌ها درباره اختلال‌های خواب