فردیسیا

**فردیسیا** () دهکده‌ای فلسطینی‌نشین در قضای طولکرم بود که در نزدیک به ۲٫۵ کیلومتری جنوب شهر طولکرم قرار داشت. نام این روستا از واژه «فردوس» به معنای بهشت گرفته شده‌است.

این روستا در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا، در ۱ آوریل ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات پاکسازی ساحلی از سکنه تخلیه شد و بخش عمده آن ویران گردید؛ تنها یک خانه متروک بر جای ماند. خانواده دسوقی که ساکنان اصلی روستا بودند از نسل برهان‌الدین ابراهیم دسوقی، رهبر صوفی مصری سده سیزدهم میلادی بودند. بازماندگان این خانواده امروزه در شهر الطیبه زندگی می‌کنند.

منطقه‌ای که روستا در آن واقع بود اکنون بخشی از شهر عربی‌نشین الطیبه در اسرائیل شده و موشاو شاعار افرایم در نزدیکی زمین‌های پیشین فردیسیا قرار دارد.

## پیشینه
### دوران باستان
کاوش‌های باستان‌شناسی در خربه فردیسیا سفالینه‌هایی از عصر آهن (حدود سده دهم پیش از میلاد) و یک گور سنگی از دوره رومی به دست داده‌است. همچنین پاره‌سفال‌هایی از دوره مملوکی نیز در این محل یافت شده‌است.

### دوره صلیبی و مملوکی
صلیبیان فردیسیا را با نام  می‌شناختند. در سال‌های ۱۲۰۷–۱۲۰۸ میلادی، شوالیه‌های مهمان‌نواز روستاهای فارعون و سنجبیس را از لیدی ژولیانا قیصرانی دریافت کردند و فردیسیا مرز جنوبی این سرزمین‌ها به‌شمار می‌رفت.

در سال ۱۲۶۵ میلادی، فردیسیا از جمله روستاها و تیول‌هایی بود که سلطان بیبرس پس از بیرون راندن صلیبیان میان امیران خود تقسیم کرد و تمامی فردیسیا به امیر «سیف‌الدین بیدغان الرکنی» واگذار شد.

### دوره عثمانی
فردیسیا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در دفاتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی، این روستا در ناحیه بنی‌صعب از لوای نابلس ثبت شده بود. جمعیت آن ۸۳ نفر (۱۳ خانوار و ۲ مرد مجرد) بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، محصولات تابستانه، درختان زیتون و بز یا کندوی عسل می‌پرداختند؛ مجموع درآمد مالیاتی ۵٬۰۰۰ آقچه بود و تمام این درآمدها به وقف تعلق داشت.

در سال ۱۸۳۸ میلادی، ادوارد رابینسون از فردیسیا به عنوان روستایی در منطقه بنی‌صعب در غرب نابلس یاد کرده‌است. ویکتور گِرَن در سال ۱۸۷۰ نوشت که روستا بر فراز تپه‌ای واقع شده بود.

در دهه ۱۸۶۰ میلادی، مقامات عثمانی زمین کشاورزی‌ای به نام «غابت فردیسیا» را در محدوده جنگل ارسوف پیشین در دشت ساحلی در غرب روستا به فردیسیا واگذار کردند. نام این زمین در نام شهرک یهودی‌نشین پردسیا حفظ شده‌است.

در سال ۱۸۷۰/۱۸۷۱ میلادی (۱۲۸۸ هجری قمری)، سرشماری عثمانی فردیسیا را در ناحیه بنی‌صعب فهرست کرد.

در سال ۱۸۸۱ میلادی، پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین فردیسیا را «دهکده‌ای کوچک در حاشیه تپه‌ها» توصیف کرد که «تنها ویژگی قابل‌توجه آن نخلی بود که در آن می‌رویید».

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت فردیسیا ۱۵ نفر بود که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۵۵ مسلمان در ۱۴ خانه افزایش یافت.

بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵، فردیسیا ۲۰ ساکن مسلمان و ۱٬۰۹۲ دونوم زمین داشت. از این میزان، ۱۸۷ دونوم باغ و زمین آبی، ۳۸۸ دونوم زمین غلات و ۱۹ دونوم بافت مسکونی بود.


File:Farun 1942.jpg|فردیسیا ۱۹۴۲ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Taiyiba 1945.jpg|فردیسیا ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:PikiWiki Israel 16606 Makam al-sheikh Masood (burial places of biblical.jpg|مقام الشیخ مسعود


### تخلیه ۱۹۴۸ و پس از آن
در ۱ آوریل ۱۹۴۸، فردیسیا در جریان عملیات پاکسازی ساحلی از سکنه تخلیه شد و بخش اعظم آن ویران گردید و تنها یک خانه متروک بر جای ماند. موشاو شاعار افرایم اکنون در نزدیکی بخشی از زمین‌های فردیسیا واقع شده‌است.

## خانواده دسوقی و مقام شیخ موسی
آرامگاه شیخ موسی دسوقی، شیخ روستا، در فردیسیا واقع بود. او از نوادگان برهان‌الدین ابراهیم دسوقی (۱۲۵۵–۱۲۹۶ میلادی)، رهبر صوفی اهل شهر دسوق در شمال مصر بود. ابراهیم دسوقی از نسل امیر شیعی جعفر صادق شمرده می‌شود و بنیان‌گذار طریقت دسوقیه بود که یکی از چهار طریقت اصلی صوفیانه در مصر است. نوادگان ابراهیم دسوقی در سال ۱۷۸۰ میلادی به سرزمین فلسطین مهاجرت کردند و دو تن از آنان، موسی دسوقی و برادرش ابراهیم، در فردیسیا ساکن شدند.

موسی که نیای خانواده دسوقی ساکن الطیبه امروزی است، پس از مرگ در آنجا به خاک سپرده شد و آرامگاهش به گورستان خانوادگی دسوقی تبدیل شد. باور محلی بر این بود که روح او نگهبان منطقه است، از دزدی جلوگیری می‌کند و توان شفای بیماران را دارد. بنا بر روایت محلی، زنی که بر صخره‌ای نزدیک آرامگاه خوابیده بود پس از بیدار شدن دچار اختلال روانی شد.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* فردیسیا در وبگاه فلسطین در خاطره
* فردیسیا در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده