علی حسن سلامه

**علی حسن سلامه** (؛ ۱ آوریل ۱۹۴۱ – ۲۲ ژانویه ۱۹۷۹) با اسم رمز **ابوحسن** شبه‌نظامی و فرمانده فلسطینی بود که ریاست عملیات سازمان سپتامبر سیاه را بر عهده داشت و بنیان‌گذار نیروی ۱۷ بود. او به دلیل شیوهٔ زندگی مجلل و تجملاتی‌اش به «امیر سرخ» () شهرت داشت. سلامه در ژانویه ۱۹۷۹ در جریان عملیات ترور هدفمند موساد پس از کشتار مونیخ با انفجار خودروی بمب‌گذاری‌شده در بیروت کشته شد.

سلامه از سال ۱۹۷۰ تا هنگام مرگش پل ارتباطی میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا بود و نقش کلیدی در تأمین امنیت شهروندان آمریکایی در لبنان ایفا می‌کرد. او در سال ۱۹۷۸ با جورجینا رزق، برندهٔ دوشیزه جهان در سال ۱۹۷۱، ازدواج کرد. موساد پس از شکست در بحران لیلهامر در سال ۱۹۷۳ سرانجام در ۲۲ ژانویه ۱۹۷۹ او را در بیروت ترور کرد.

## زندگی‌نامه
علی حسن سلامه در ۱ آوریل ۱۹۴۱ در روستای قولا نزدیک شهر یافا در خانواده‌ای ثروتمند فلسطینی زاده شد. پدرش شیخ حسن سلامه از فرماندهان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین بود که در نبرد با نیروهای دفاعی اسرائیل در نزدیکی لُد کشته شد. پس از ویرانی روستای قولا در جنگ ۱۹۴۸، خانوادهٔ سلامه نخست به لبنان پناه بردند و در اردوگاه شاتیلا و سپس منطقهٔ اشرفیه بیروت ساکن شدند و پس از چند سال به رام‌الله در فلسطین نقل مکان کردند.

سلامه پس از پایان دورهٔ دبیرستان در رام‌الله به قاهره رفت و مدرک کارشناسی بازرگانی را از دانشکدهٔ بازرگانی دانشگاه قاهره در سال ۱۹۶۳ دریافت کرد. همچنین در آلمان به تحصیل پرداخت و گفته می‌شود آموزش نظامی خود را در قاهره و مسکو گذراند.

### کارنامهٔ سیاسی و نظامی
سلامه در سال ۱۹۶۵ مدیریت دایرهٔ سازمان‌دهی مردمی وابسته به سازمان آزادی‌بخش فلسطین در کویت را بر عهده گرفت و ریاست اتحادیهٔ دانشجویان فلسطین در آنجا را نیز داشت. در ژوئیه ۱۹۶۸ به فرمان صلاح خلف (ابوایاد) برای آموزش نظامی به مصر فرستاده شد و سپس فرماندهی بخش اطلاعات و ضد جاسوسی فتح در اردن را بر عهده گرفت.

پس از رویدادهای سپتامبر سیاه در اردن، سلامه به یاسر عرفات پیوست و نیروی ۱۷ را به عنوان واحد محافظت شخصی عرفات تأسیس کرد و فرماندهی آن را عهده‌دار شد. او همچنین رئیس امنیت فتح شد و از سال ۱۹۷۰ فرماندهی عملیات ویژه علیه سرویس اطلاعاتی اسرائیل را در سراسر جهان از لبنان هدایت می‌کرد.

سلامه به خاطر زندگی تجملاتی، رانندگی با خودروهای اسپرت و احاطه‌شدن با زنان مشهور بود و محبوبیت گسترده‌ای میان جوانان فلسطینی داشت؛ لقب «امیر سرخ» نیز اشاره به همین شیوهٔ زندگی داشت.

### ارتباط با سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا
سلامه از سال ۱۹۷۰ تا زمان مرگش به عنوان پل ارتباطی میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و سیا عمل می‌کرد. او پس از بازخوانی توسط رابرت ایمز به عنوان منبع اطلاعاتی سیا جذب شده بود. سازمان آزادی‌بخش فلسطین به درخواست آمریکا گام‌هایی برای تأمین امنیت سفارت آمریکا برداشت و سلامه واحد نگهبانی ساف را در آنجا مستقر کرد. همکاری‌ها بعدها گسترش یافت و ساف کمک‌های اطلاعاتی خود را در زمینهٔ مسائل منطقه‌ای بزرگ‌تر نیز در اختیار آمریکایی‌ها قرار داد.

ایالات متحده با اسرائیل تعهد کرده بود که با ساف تماسی نداشته باشد؛ اما منافع امنیتی آمریکا در دورهٔ ریاست‌جمهوری جرالد فورد و به توصیهٔ هنری کیسینجر این رابطهٔ غیررسمی را ممکن ساخت. هنگامی که اسرائیل از این ارتباط آگاه شد، مقامات آمریکایی آن را انکار کردند. تمایل اسرائیل به قطع کانال ارتباطی میان آمریکا و ساف یکی از انگیزه‌های ترور سلامه بود.

سیا ده‌ها بار سلامه را از نقشه‌های موساد برای ترور او آگاه کرد و تجهیزات ارتباطی رمزگذاری‌شده در اختیارش گذاشت و حتی ارسال خودروی زرهی برایش را بررسی کرد. سیا همچنین به او هشدار داده بود که رفت‌وآمد با کاروان خودروهای حامل محافظان در خیابان‌های بیروت او را در برابر ترور اسرائیلی آسیب‌پذیر می‌کند.

### زندگی خصوصی
سلامه دو بار ازدواج کرد. همسر نخست او نشروان شریف منصور نام داشت که دو پسر به نام‌های حسن و اسامه از او داشت. او از راه ازدواج نخست نوه‌داماد محمدامین الحسینی بود.

در سال ۱۹۷۸ با جورجینا رزق، ملکهٔ زیبایی لبنانی و برندهٔ دوشیزه جهان ۱۹۷۱، ازدواج کرد. زوج ماه عسل خود را در هاوایی گذراندند و سپس به دیزنی‌لند در کالیفرنیا رفتند. هنگامی که جورجینا باردار شد، به آپارتمان خود در بیروت بازگشت و سلامه نیز آپارتمان جداگانه‌ای اجاره کرد. جورجینا در زمان مرگ سلامه شش‌ماهه باردار بود. پسر آن‌ها علی سلامه دانش‌آموختهٔ علوم سیاسی از کانادا است.

## تلاش ناکام لیلهامر
پس از کشتار مونیخ در جریان بازی‌های المپیک ۱۹۷۲، موساد سلامه را در فهرست ترور عملیات خشم خدا قرار داد. در ۲۱ ژوئیه ۱۹۷۳ مأموران موساد در شهر لیلهامر نروژ پیشخدمت مراکشی بی‌گناهی به نام احمد بوشیکی را که با سلامه اشتباه گرفته بودند به قتل رساندند. این رویداد که به بحران لیلهامر معروف شد، به بازداشت شماری از مأموران اسرائیلی انجامید.

شکست در لیلهامر و حمایت ادعایی سیا از سلامه باعث شد او احساس امنیت نسبی کند و زندگی آشکارتری را در بیروت در پیش بگیرد.

## ترور
در ژوئن ۱۹۷۸، موساد تلاش‌هایش را برای ترور سلامه تشدید کرد. این عملیات با نام رمز «ماویر» (سوزاننده) شناخته می‌شد و مایکل هراری فرماندهی آن را بر عهده داشت. یک عامل لبنانی که برای اطلاعات نظامی اسرائیل کار می‌کرد، جزئیات کلیدی از برنامهٔ روزانهٔ سلامه را در اختیار موساد گذاشت. مأموران موساد به بیروت اعزام شدند و یکی از آن‌ها در باشگاه ورزشی که سلامه مرتب به آن می‌رفت ثبت‌نام کرد و با او دوست شد. در مجموع تا ۱۴ مأمور موساد در این عملیات مشارکت داشتند.

یکی از مأموران کلیدی عملیات اریکا چمبرز بود که در اکتبر ۱۹۷۸ با هویت جعلی کارمند یک سازمان غیردولتی برای کمک به کودکان یتیم فلسطینی وارد بیروت شد و آپارتمانی مشرف بر محل سکونت سلامه اجاره کرد. دو مأمور دیگر با نام‌های مستعار پیتر اسکریور و رولاند کولبرگ با گذرنامه‌های بریتانیایی و کانادایی وارد لبنان شدند.

طی شش هفته از اکتبر ۱۹۷۸، مأموران موساد سلامه را زیر نظر گرفتند و دریافتند که او بیشتر بعدازظهرها را نزد جورجینا رزق در آپارتمانش در محلهٔ سنوبرا در بیروت غربی می‌گذراند و وقت آزاد خود را در باشگاه ورزشی و سونا سپری می‌کند. نقشهٔ نخست برای بمب‌گذاری در سونا به دلیل بیم از تلفات غیرنظامی بالا رد شد و تصمیم گرفته شد سلامه با بمب خودرو کشته شود. مواد منفجره در صندوق‌عقب یک خودروی فولکس‌واگن جاسازی و خودرو در نزدیکی ساختمان محل سکونت سلامه پارک شد.

### روز ترور
در ۲۲ ژانویه ۱۹۷۹، سلامه با کاروانی متشکل از دو استیشن واگن شورلت از آپارتمان جورجینا رزق به سوی خانهٔ مادرش برای جشن تولد حرکت کرد. اریکا چمبرز در بالکن آپارتمانش مشغول نقاشی بود و خودروی فولکس‌واگن در پایین خیابان وردن (خیابانی تجاری و مسکونی مرفه‌نشین در بیروت) پارک شده بود. در ساعت ۳:۳۵ بعدازظهر هنگامی که کاروان سلامه از کنار فولکس‌واگن گذشت و وارد خیابان مادام کوری شد، حدود ۱۰۰ کیلوگرم ماده منفجره که مأمور دیگری از موساد به خودرو نصب کرده بود از راه دور منفجر شد. انفجار یا به‌دست چمبرز انجام شد یا بنا بر علامت او به مأمور دیگری. هراری انفجار را از عرشهٔ یک ناوچهٔ موشکی نیروی دریایی اسرائیل در ساحل بیروت با دوربین تماشا کرد.

انفجار سلامه را به شدت زخمی کرد؛ ترکش‌های فولادی در سر و سراسر بدنش فرورفته بودند. او هوشیار اما در درد شدید بود و به بیمارستان دانشگاه آمریکایی بیروت منتقل شد که در ساعت ۴:۰۳ بعدازظهر روی میز عمل درگذشت. چهار محافظ سلامه نیز در انفجار کشته شدند. چهار رهگذر غیرنظامی نیز جان باختند و دست‌کم ۱۶ نفر زخمی شدند. بلافاصله پس از عملیات، مأموران موساد از لبنان خارج شدند. چمبرز و دو مأمور دیگر با قایق از ساحل بیروت به ناوچهٔ موشکی اسرائیلی منتقل شدند.

### مراسم تشییع
سلامه در ۲۴ ژانویه ۱۹۷۹ پس از مراسم تشییع عمومی که یاسر عرفات و در حدود ۲۰ هزار فلسطینی در آن حضور داشتند در گورستان شهدای بیروت به خاک سپرده شد.

## در فرهنگ عامه
* علی حسن سلامه در فیلم «مونیخ» (۲۰۰۵) ساختهٔ استیون اسپیلبرگ به عنوان یکی از اهداف ترور به تصویر کشیده شده‌است. نقش او را مهدی نبو ایفا کرد.
* او در رمان داستان جاسوسی «مأموران بی‌گناهی» نوشتهٔ دیوید ایگناتیوس با نام جمال رملاوی ظاهر می‌شود که روایتی نازک‌پوشانه از جذب او توسط سیاست.
* رابرت لودلوم در رمان «دستور جانسون» به‌کوتاهی از سلامه و پیوندهای ادعایی‌اش با سیا یاد می‌کند.
* ویکتور استروسکی در کتاب «از راه فریب» بارها به سلامه اشاره می‌کند.
* سلامه در فیلم تلویزیونی کانادایی «شمشیر گدعون» (۱۹۸۶) نقش محوری دارد و دنیل آلفی نقش او را بازی کرده‌است.

## کتاب‌شناسی
* 
* 

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* شکار سپتامبر سیاه در بی‌بی‌سی

رده:زادگان ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۷۹ (میلادی)
رده:ترورشدگان اهل فلسطین
رده:مرگ به موجب انفجار خودروی بمب‌گذاری‌شده در لبنان
رده:افراد کشته‌شده در عملیات‌های موساد
رده:ملی‌گرایان اهل فلسطین
رده:اعضای سازمان آزادی‌بخش فلسطین
رده:عملیات خشم خدا
رده:قاتلان جمعی اهل فلسطین