بازداری از گاز گرفتن

**بازداری از گاز گرفتن**، که گاه با اصطلاح **دهان نرم** (با معنایی متفاوت) نیز بیان می‌شود، نوعی رفتار در گوشت‌خوارسانان (مانند سگ‌ها، گربه‌ها و دیگران) است که در آن جانور می‌آموزد نیروی گاز گرفتن خود را کنترل کند. این ویژگی در جامعه‌پذیری حیوانات خانگی اهمیت زیادی دارد.

بازداری از گاز گرفتن معمولاً در بازی‌های دوران نوزادی آموخته می‌شود، زمانی که جانور هنوز در کنار مادر و خواهرها و برادرهای خود است: توله‌ها با گاز گرفتن یکدیگر هنگام بازی درمی‌یابند که اگر گاز گرفتن بیش از حد شدید باشد، بازی به‌طور ناگهانی متوقف می‌شود.

بازداری از گاز گرفتن در جامعه‌پذیری حیوانات خانگی مهم است زیرا بسیاری از نژادها به طور ذاتی توانایی کنترل شدت گاز گرفتن خود را ندارند. افزون بر نقش آن در اهلی‌سازی، این رفتار در شکل‌گیری سلسله‌مراتب سلطه در جانوران وحشی همچون گرگ‌ها نیز اهمیت دارد.
## فرگشت بازداری از گاز گرفتن در سگ‌های امروزی
سگ‌های امروزی به همان دلیلی بازداری از گاز گرفتن را می‌آموزند که نیاکانشان، یعنی گرگ‌ها، آموخته بودند: برای ایجاد یک سلسله‌مراتب سلطه مؤثر. این سازوکار سبب آرامش در گروه‌های بزرگ می‌شود زیرا هر فرد جایگاه خود را می‌شناسد. سلسله‌مراتب سلطه در میان سگ‌سانان می‌تواند با نمایش‌های شدید پرخاشگری شکل گیرد. با این حال، چنین کشمکشی برای سلطه تنها در گروه‌های اجباریِ گرگ‌های در اسارت دیده شده است. در طبیعت، این روند کمتر دیده می‌شود زیرا گرگ‌ها بیشتر در قالب واحدهای خانوادگی گرد هم می‌آیند تا بزرگسالان نامرتبط. بنابراین، نر آلفا و ماده آلفا در واقع همان پدر و مادر هستند و فرزندان به آسانی فرمان‌برداری می‌کنند. بازداری از گاز گرفتن نیز به طور طبیعی هنگامی شکل می‌گیرد که توله‌ها می‌آموزند خواهر و برادر یا والدین خود را بیش از حد گاز نگیرند.

### لورنتس در برابر شنکل: تفسیر پرخاشگری سگ‌سانان
دانشمند اتریشی کنراد لورنتس توضیح می‌دهد که جانور فرودست، آسیب‌پذیرترین بخش بدن خود را به جانور فرادست نشان می‌دهد تا نشانه‌ای از تسلیم باشد. جانور فرادست می‌تواند در همان لحظه دیگری را بکشد، اما در عوض رحم نشان می‌دهد. گمان می‌رفت که این تسلیم، زیان را برای جانوری که می‌داند توانایی مبارزه ندارد کاهش دهد.

چند سال بعد، این دیدگاه توسط ر*ودولف شنکل*  به چالش کشیده شد. او پیشنهاد کرد برخلاف باور لورنز، این سگ فرودست است که آرواره‌های خود را نزدیک گردن سگ فرادست باز می‌کند. سگ فرادست همچنان غرّش می‌کند و اندام خود را کشیده نگه می‌دارد، گویی آمادهٔ حمله است. شنکل بر این باور بود که بازداری از گاز گرفتن در این وضعیت به معنای آن است که جانور فرودست نشان می‌دهد جرئت گاز گرفتن جانور برتر را ندارد.

### مواد شیمیایی دخیل در پرخاشگری
تستوسترون اثر چشمگیری بر پرخاشگری جانوران دارد. سگ‌هایی که سطح تستوسترون بالایی دارند، رفتار خشن‌تری نشان می‌دهند و بسیار کمتر احتمال دارد که بازداری از گاز گرفتن را به‌ویژه بدون آموزش درست، به‌کار گیرند.

در بررسی یک جمعیت وحشی از گرگ خاکستری، سطح گلوکوکورتیکوئید‌های آدرنال (GC) در گرگ‌های غالب بالا بود. این مواد بر پاسخ‌های استرسی مهره‌داران اثر می‌گذارند و انرژی را از سامانه‌هایی چون گوارش و تولیدمثل به سوی حواس و قلب هدایت می‌کنند تا تهدیدهای فوری رفع شوند.

با این حال، در حالی که افزایش کوتاه‌مدت GCها در شرایط استرس سودمند است، افزایش بلندمدت آن‌ها برای سلامتی زیان‌آور خواهد بود؛ زیرا به سرکوب سامانه ایمنی و تولیدمثل و همچنین از دست رفتن تودهٔ عضلانی می‌انجامند. از این رو، غالب بودن در یک گروه هزینه و فایدهٔ بالایی دارد، در حالی که پذیرش جایگاه فرودست هزینه و فایدهٔ اندکی خواهد داشت.

کاتکول‌آمین‌ها مانند اپی‌نفرین (آدرنالین)، نوراپی‌نفرین و دوپامین نیز بر پرخاشگری اثر دارند. افزایش سطح این مواد با برانگیختن پاسخ جنگ یا گریز جریان خون به ماهیچه‌ها را بیشتر می‌کند، حساسیت به درد را کاهش می‌دهد و تمرکز را بهبود می‌بخشد. سگ‌هایی با سطح بالاتر این مواد معمولاً پرخاشگرترند زیرا آماده‌تر برای جنگیدن هستند.

## دهان نرم
اصطلاح «دهان نرم» توسط پرورش‌دهنده‌ها (انگ‍) و کاربران سگ شکاری برای اشاره به گرایش رفتاری به برداشتن، نگه‌داشتن و حمل کردن طعمه به‌صورت ملایم به‌کار می‌رود. این ویژگی در تِریِر‌ها و رتّرها (انگ‍) مطلوب نیست، زیرا از آن‌ها انتظار می‌رود که آفت‌هایی چون موش یا مار را با تکان دادن خشن و له‌کردن سریع از بین ببرند تا کارآمدتر کشته شوند. در مقابل، این ویژگی در سگ‌های تفنگی مانند رتریورها و اسپانیل‌ها (انگ‍) بسیار مطلوب است، زیرا انتظار می‌رود طعمه را سالم و بدون آسیب بازگردانند. آموزش این رفتار به سگ، در صورتی که سرشت ذاتی برای آن نداشته باشد، بسیار دشوار است. به همین دلیل، پرورش‌دهندگان و کاربران سگ‌های تفنگی این اصطلاح را برای توصیف یک ویژگی مهم در این حوزه به‌کار برده‌اند. نژادهایی که بیشتر به داشتن دهان نرم شناخته می‌شوند شامل رتریور طلایی، رتریور لابرادور، اسپانیل کاکر، پودل و ستِر گوردون هستند. با این حال، در هر زایمان ممکن است برخی توله‌ها دهان نرم کمتری داشته باشند و حتی در نژادهایی که به «دهان سخت» معروف‌اند، مانند تِریِر جک راسل یا مَستیف انگلیسی، می‌توان توله‌هایی با دهان نسبتاً نرم یافت.

## آموزش
بازداری از گاز گرفتن معمولاً در چارچوب بازی‌های نوزادی آموخته می‌شود، زمانی که حیوان هنوز در کنار مادر و هم‌زادهای خود است: توله‌ها با گاز گرفتن یکدیگر هنگام بازی درمی‌یابند که اگر گاز گرفتن بیش از حد شدید باشد، بازی به‌طور ناگهانی متوقف می‌شود. این رفتار در ادامهٔ زندگی نیز بسیار مهم است، زمانی که سگ‌ها باید سلسله‌مراتب سلطه را که با دقت شکل گرفته حفظ کنند. بنابراین، یکی از روش‌های مفید برای آموزش به توله‌سگ یا سگ در کنترل نیروی گاز گرفتن آن است که بلافاصله پس از وقوع حادثه، حیوان نادیده گرفته شود. به این ترتیب، سگ می‌آموزد که گاز گرفتن آسیب‌زننده منجر به تنبیه خواهد شد.

واکنش نخست سگ به یک محرک ناخوشایند الزاماً گاز گرفتن نیست. سگ پیش از آن‌که به گاز گرفتن متوسل شود، از چندین روش برای متوقف کردن تهدیدِ درک‌شده استفاده می‌کند. از این رو، مهم است که ارتباطات مهم سگ مانند غرّش یا دندان‌نشان‌دادن سرکوب نشود. اگر سگ بیاموزد که غرّش واکنش نامناسبی به تهدید است، انسان‌ها ممکن است با گاز گرفتن ناگهانی مواجه شوند، زمانی که مثلاً به طور اتفاقی روی دم سگ پا می‌گذارند. حتی سگی که هرگز از روی خشم گاز نمی‌گیرد، می‌تواند در مواجهه با محرک‌های دردناک یا تهدیدکننده واکنش نشان دهد. بنابراین، آموزش بازداری از گاز گرفتن می‌تواند مانع از آسیب رساندن ناخواسته سگ به سگ یا انسان دیگر شود.

## پانویس

## منابع

رده:رفتارشناسی جانوران
رده:تربیت سگ