حقیقت و آشتی در کامبوج

فرایند **حقیقت و آشتی** در کامبوج به تلاش‌ها برای ایجاد سایر سازوکارهای حقیقت‌یابی و آشتی در این کشور، علاوه بر دادگاه‌های ترکیبی که توسط دولت کامبوج و سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد، اشاره دارد.

## پیشینه
بین سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹، یک پنجم جمعیت کامبوج (که در آن زمان کامپوچیای دموکراتیک نامیده می‌شد) - در مجموع یک تا دو میلیون نفر - توسط خمرهای سرخ کشته شدند. در طول بیست سال پس از آن، مقاومت عمومی در برابر «کاوش در وحشت‌های گذشته» وجود داشت. کشور و دولت جدید تصمیم گرفتند در دوره گذار در جستجوی حقیقت رسمی شرکت نکنند و کامبوجی‌ها به‌طور کلی علاقه کمی به صحبت در مورد آن دوران نشان دادند.

با این حال، پس از سرنگونی آخرین بازمانده رژیم در سال ۱۹۹۹، کامبوجی‌ها علاقه بیشتری به یادگیری گذشته خود و کشف حقیقت رژیم خمرهای سرخ نشان دادند. تصمیم گرفته شد که عدالت از طریق محاکمات تلافی‌جویانه دنبال شود. در سال ۲۰۰۱، مجلس ملی کامبوج قانونی را در مورد تأسیس *[[شعبه فوق‌العاده کامبوج|شعب فوق‌العاده در دادگاه‌های کامبوج برای پیگرد جرایم ارتکابی در دوره کامپوچیای دموکراتیک]]* تصویب کرد. انتظار نمی‌رفت که این دادگاه‌های ترکیبی که به‌طور مشترک توسط دولت کامبوج و سازمان ملل متحد تأسیس شدند، راه حل نهایی باشند، اما نقطه شروعی بودند. این حرکت به سوی عدالت، قربانیان بازمانده و از دست رفته کامبوجی را به رسمیت شناخت و ثابت کرد که گذشته فراموش یا کمرنگ نخواهد شد. بلکه قرار بود به گذشته «به آرامی و به‌طور ناهموار» رسیدگی شود.

## دادگاه‌ها
در سال ۲۰۰۱، مجلس ملی کامبوج قانونی را برای ایجاد دادگاهی تصویب کرد که مجرمان جدی‌ترین جنایات دوران رژیم را محاکمه کند. این دادگاه «شعبه‌های فوق‌العاده در دادگاه‌های کامبوج» نامگذاری شد. اهداف کمیسیون مبارزه با فساد کامبوج شامل عدالت، حقیقت و آشتی ملی بود. با این حال، برای دستیابی به این اهداف، مردم کامبوج نه تنها باید تاریخ خود، بلکه خودِ محاکمه‌ها را نیز درک کنند. این محاکمه‌ها «باید برای این مردم معنایی داشته باشند»، به ویژه برای کسانی که در خارج از پایتخت زندگی می‌کنند.

گزارش ای سی سی سی بیان می‌کند که «امید است که محاکمات عادلانه، بار سنگینی را که بر دوش بازماندگان سنگینی می‌کند، کاهش دهد». این کمیسیون می‌خواهد که این محاکمات برای کسانی که گذشته را به یاد می‌آورند، و همچنین برای کسانی که با آینده روبرو هستند، به ویژه نسل‌های جوان‌تر که تاریخ کامبوج را می‌آموزند، مهم تلقی شود. این دادگاه ترکیبی که توسط قضات کامبوجی و بین‌المللی اداره می‌شود، اهداف والایی داشت (و همچنان دارد) و تنها نزدیک به یک دهه پس از پیشنهاد کمک سازمان ملل در سال ۱۹۹۷ و پایان رسمی حکومت خمرهای سرخ در سال ۱۹۹۸، روند رسیدگی خود را آغاز کرد. علاقه روزافزون مردم به عدالت برای خمرهای سرخ به کامبوج اجازه داد تا «گفتگویی طولانی مدت در مورد گذشته آسیب‌زای خود» را آغاز کند.

## نقش جامعه بین‌المللی
علیرغم مقاومت در برابر خمرهای سرخ در طول جنگ سرد، اکثر دولت‌های غربی، خمرهای سرخ را به عنوان بخشی از دولت ائتلافی کامپوچیای دموکراتیک (که موقتاً کرسی کامبوج در سازمان ملل را به دست گرفت) در طول دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ به رسمیت شناختند. از زمان سقوط خمرهای سرخ، جامعه بین‌المللی (عمدتاً «دانشگاهیان چپ‌گرا») تلاش‌هایی را برای اجرای عدالت برای گروه حاکم و اعضای آن رهبری کرده‌اند. در دهه ۱۹۷۰، بن کیرنان، مورخ استرالیایی جنوب شرقی آسیا، روند مصاحبه با بازماندگان کامبوجی و انتشار روایت‌های آنها از اشغال خمرهای سرخ را آغاز کرده بود. در دهه ۱۹۸۰ او این روایت‌ها و سایر اسناد رسمی را به انگلیسی ترجمه کرد. حمایت کیرنان در سال ۱۹۹۴ ادامه یافت، زمانی که کنگره ایالات متحده «قانون عدالت نسل‌کشی» را تصویب کرد و وزارت امور خارجه ایالات متحده به او ۵۰۰۰۰۰ دلار کمک مالی برای ادامه تحقیقات در مورد نسل‌کشی کامبوج داد. اگرچه در ابتدا مورد حمایت کامبوجی‌ها قرار نگرفت، اما این پروژه منجر به توسعه برنامه نسل‌کشی کامبوج (CGP) و ایجاد مرکز اسناد کامبوج در پنوم پن در سال ۱۹۹۵ شد. این مرکز اسناد «تاثیرگذارترین و سازمان‌یافته‌ترین تلاش» در کاوش جنایات گذشته خمرهای سرخ نامیده شده است. اکنون این مرکز اسناد، یک مؤسسه تحقیقاتی مستقل است که اسناد مربوط به کامپوچیای دموکراتیک را جمع‌آوری، فهرست‌بندی و ذخیره می‌کند. به عنوان مثال، نقشه‌هایی از محل مراکز اعدام و گورهای دسته جمعی و ۵۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ صفحه از اسناد رسمی خمرها که در انباری در پنوم پن یافت شده است، در دسترس عموم قرار دارد. این مرکز اسناد اکنون توسط محققان و بایگانی‌کنندگان آموزش‌دیده کامبوجی اداره می‌شود.

بازیگران بین‌المللی همچنین مسئول راه‌اندازی «شعبه‌های فوق‌العاده در دادگاه‌های کامبوج» بودند. در سال ۱۹۹۹، کارشناسان سازمان ملل متحد گزارشی را به کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل متحد، در مورد نسل‌کشی کامبوج منتشر کردند و یک دادگاه بین‌المللی را برای قضاوت در مورد جنایات گذشته خمرهای سرخ توصیه کردند. در همان زمان، نخست‌وزیر هون سن، در پاسخ به خواسته‌های مردم کامبوج، پیشنهاد تشکیل یک کمیسیون حقیقت‌یاب را همراه با محاکمات مطرح کرد و دعوت از دزموند توتو (از کمیسیون حقیقت‌یاب آفریقای جنوبی) به کامبوج را در نظر گرفت. پیشنهاد هون سن توسط سازمان ملل متحد حمایت شد، اما برای مردم عادی کامبوج بسیار خطرناک تلقی می‌شد زیرا بسیاری از اعضای خمرهای سرخ هنوز در سراسر جامعه پراکنده بودند. سرانجام، در سال ۲۰۰۳، دولت کامبوج و سازمان ملل متحد توافق‌نامه‌ای رسمی برای راه‌اندازی یک دادگاه ویژه برای اعضای ارشد خمرهای سرخ امضا کردند. تا سال ۲۰۰۶، این دادگاه در حال فعالیت بود و پنج مظنون بازداشت شده بودند. با شروع محاکمات در عرض یک سال، تمرکز جدیدی بر تاریخ کامبوج و حکومت خمرهای سرخ ایجاد شد.

## مباحث پیرامون فرآیندهای حقیقت‌یابی
### مقاومت
مقاومت در برابر تحقیقات در مورد گذشته کامبوج نه تنها توسط دولت کامبوج (و بسیاری از شهروندان کامبوجی) بلکه توسط جامعه بین‌المللی نیز رهبری می‌شد. فرآیندهای آشتی در کشورهای پس از جنگ مانند کامبوج نیازمند بررسی دقیق سطوح مختلف جامعه است. رابطه پیچیده‌ای بین فقر، فساد و بی‌اعتمادی وجود دارد. بسیاری شک داشتند که کمیسیون مبارزه با فساد و دولت کامبوج بتوانند دادگاه‌هایی «منصفانه، شفاف و قابل دسترس برای عموم» برگزار کنند. محقق یورگ منزل نیز با ابراز تردید اظهار داشت که «یک دادگاه به هیچ وجه آنها را درمان نخواهد کرد» بلکه در عوض «ممکن است شوک درمانی تا حدودی خطرناک باشد زیرا دادگاه‌ها خاطرات را زنده می‌کنند و مردم را مجبور به تأمل در گذشته خود می‌کنند».

در طول همکاری بن کیرنان با سی جی پی، او با مقاومت غربی و شرقی روبرو شد. کیرنان می‌گوید موفقیت سی جی پی «زیر آتش» به دست آمد و او «توسط قدرتمندترین روزنامه غرب» (''وال استریت ژورنال'') تهدید می‌شد. استفن جی. موریس از دانشگاه هاروارد، در سرمقاله‌ای برای *وال استریت ژورنال* که به مناسبت بیستمین سالگرد به قدرت رسیدن خمرهای سرخ منتشر شد، سی جی پی را محکوم کرد و مدیر آن (کیرنان) را «کمونیست» و هوادار خمرهای سرخ خواند. او متعاقباً از کنگره خواست تا کمک هزینه ۵۰۰۰۰۰ دلاری اعطا شده به کیرنان و سی جی پی را لغو کند. کیرنان در کتاب خود، مقاومت در برابر کارش را مورد بحث قرار می‌دهد و انکار نسل‌کشی را در سه نکته اصلی ذکر می‌کند. او می‌گوید که انکار آشکاری مبنی بر وقوع نسل‌کشی در کامبوج تحت حکومت خمرها وجود دارد، دفاعی که ریشه در فنی بودن تعریف دارد - اینکه آیا واقعاً نسل‌کشی بوده یا خیر، و در نهایت، اقدام به سرکوب برنامه‌های تحقیقاتی و سایر ابتکارات در بررسی جنایات خمرهای سرخ. او می‌گوید که «نسل‌کشی» هنوز توسط چندین مورخ برجسته کامبوجی، چه در داخل و چه در خارج از کشور، مورد اختلاف است.

### جستجوی عدالت
همزمان با تلاش‌های عدالت‌محور، این سؤال مطرح می‌شود که آیا فرآیندهای قضایی به آشتی کامبوج کمک خواهد کرد یا خیر. آیا یک دولت فاسد و ضعیف برای اجرای عدالت مجهز است؟ بسیاری از بازماندگان رژیم خمرهای سرخ نیز از خود می‌پرسند که آیا فرآیندهای قضایی در ECCC کافی است یا حتی بهترین راه برای تشویق آشتی در کامبوج است. در یک نظرسنجی مشخص شد که بیش از ۸۰ درصد از کامبوجی‌ها خواهان عدالت برای رهبران خمرهای سرخ هستند، با این حال اکثر آنها گفتند که صرفاً می‌خواهند بدانند *که چرا* و *چگونه* این فجایع رخ داده است. آنها خواستار اذعان به مسئولیت بودند. در دادگاه‌هایی مانند ای سی سی سی، نمی‌توان همه مسئولان را پاسخگو دانست. دشوار است که میلیون‌ها کامبوجی را که با زندانی شدن چند رهبر منتخب خمر رنج برده‌اند، با هم برابر دانست. با این اوصاف، این دادگاه‌ها نوعی عدالت نمادین هستند. برای همراهی با این دادگاه‌ها، توصیه شده است که کامبوج بر عدالت ترمیمی همزمان تمرکز کند. این ترکیب برای عدالت انتقالی موفق ضروری تلقی می‌شود. امکان تشکیل کمیسیون حقیقت در کامبوج بررسی شده و نقاط قوت، ضعف و امکان‌سنجی آن در نظر گرفته شده است. یک کمیسیون حقیقت به همه کسانی که حقیقت را گفته‌اند اجازه می‌دهد تا پیگرد قانونی را فراموش کنند و کسانی که امتناع ورزیده‌اند، با آن روبرو شوند. این شکل از عدالت، نسخه کامل‌تری از حقیقت را ارائه می‌دهد و امکان احیای سریع‌تر فجایع گذشته را فراهم می‌کند. متأسفانه، روش ای سی سی سی کندتر است و به هزاران نفر اجازه می‌دهد بدون هیچ پیامدی از بین بروند.

### انتقاد
گفته می‌شود دادگاه‌های خمرهای سرخ، از زمان محاکمات نورنبرگ در سال‌های ۱۹۴۵–۱۹۴۶، مورد انتظارترین محاکمات بوده‌اند. در نهایت، مردم می‌توانستند از خمرهای سرخ بپرسند: «چرا؟» با این حال، این دادگاه‌ها به چند دلیل مشکل‌ساز هستند: کارشکنی و فساد آشکاری از سوی دولت وجود دارد و مهم‌تر از همه، به این دلیل که بسیاری از رهبران رده پایین خمرهای سرخ هنوز در قدرت هستند. سیاست‌های کشور و گذشتهٔ صاحبان قدرت، مانع از اجرای عدالت می‌شود. در کامبوج (یا در جامعهٔ بین‌المللی) هیچ «دست پاکی» وجود ندارد - همهٔ قدرت‌های بزرگ در جنگ نقشی داشتند. مصونیت از مجازات اعضای خمرهای سرخ و ادامهٔ دخالت آنها در دولت، مشکل‌ساز است. منتقدان استدلال می‌کنند که این امر پیام اشتباهی را به مردم کامبوج می‌فرستد و روند عدالت را بی‌اعتبار می‌کند.

بنابراین، آشتی برای کامبوجی‌ها دشوار است. بسیاری از بازماندگان هنوز سعی در فراموش کردن گذشته خود دارند، در حالی که کسانی که به دنبال پاسخ هستند، توسط دولت مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرند. هدف عدالت بین‌المللی «اصلاح اشتباهات گذشته» است. با این حال، این امر در کشوری که گذشته هنوز در زمان حال باقی مانده است، دشوارتر است. با برگزاری دادگاه‌ها، آشکار است که رهبران خمرهای سرخ اقدامات خود را ضروری می‌دانستند و ادعا می‌کنند که آنها فقط «از دستورها پیروی می‌کردند». در طول محاکمه، هیچ پشیمانی در سخنان آنها وجود ندارد: آنها جمعیت کامبوج را آفاتی توصیف می‌کنند که باید نابود شوند و رهبر کامپوچیای دموکراتیک، پل پوت، را به خاطر جنایات خود سرزنش می‌کنند. در ۸ سال، ای سی سی سی تنها یک حکم صادر کرده است: حکم رفیق دوچ (در واقع کائنگ گوئک او) که بر زندان تول اسلنگ نظارت داشت، جایی که بیش از ۱۵۰۰۰ کامبوجی شکنجه و اعدام شدند. او به جرم جنایت علیه بشریت مجرم شناخته شد و به حبس ابد محکوم شد.

## حقیقت و آشتی
در سال ۱۹۹۴، سازمان ملل متحد حدس زد که بعید است دولت کامبوج، خمرهای سرخ را مسئول بداند. در طول دهه ۱۹۹۰، این گمانه‌زنی درست از آب درآمد. این احتمال وجود دارد که کامبوجی‌ها به دلیل ترس از موضوع و تمایل بودایی/کامبوجی به «مقابله نکردن با درگیری»، سکوت کرده باشند، بلکه به این دلیل که آنها صرفاً می‌خواستند گذشته را فراموش کنند. در سال ۱۹۹۸، کامبوج تصمیم گرفت در زمان گذار سراسری در جستجوی حقیقت رسمی شرکت نکند. از آنجایی که کامبوجی‌ها می‌خواستند «با آنچه از بقیه عمرشان باقی مانده بود، کنار بیایند»، نخست‌وزیر تصمیم گرفت «گودالی حفر کند و گذشته را دفن کند».

دانگ و اِیر می‌نویسند که عدالت انتقالی نیازمند «تعهد سیاسی از سوی رژیم بعدی» و همچنین «زمان و منابع با در نظر گرفتن فرهنگ‌ها و مذهب محلی، مشارکت قربانیان و میزان جنایات» است. کامبوج اواخر دهه ۱۹۹۰ در موقعیتی نبود که بتواند به این الزامات پایبند باشد. کامبوج امروزی همچنان با «فقر و فساد» مواجه است که «حس بی‌عدالتی و بی‌اعتمادی به دولت فعلی» و جامعه را تشدید کرده است.

با این حال، اگرچه نخست‌وزیر تصمیم به «دفن گذشته» گرفت، کامبوج همچنان به دو اردوگاه تقسیم شده بود: قربانیان و مجرمان. این تقسیم‌بندی، و همچنین افزایش فعالیت‌های مربوط به این موضوع، به آرامی تمایل کامبوجی‌ها را برای یادگیری گذشته خود و دانستن حقایق پشت پرده خمرهای سرخ افزایش داد. انتظار نمی‌رفت که دادگاه‌های ای سی سی سی این خواسته‌ها را به‌طور کامل برآورده کنند، اما مطمئناً به قربانیان در جستجوی عدالت کمک خواهند کرد.

محققان کامبوجی می‌گویند آشتی تنها زمانی آغاز می‌شود که «تمایل به بخشش» در «سطح ملی و اجتماعی» ابراز شود. برای اینکه کامبوج بتواند به عدالت معناداری (چه ترمیمی و چه تلافی‌جویانه) دست یابد، باید به چیزی که «فرهنگ حمایت از حقوق بشر» نامیده می‌شود نیز دست یابد. این فرهنگی است که در آن تمام حقوق اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی - همان‌طور که در اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده است - تا حد توان دولت رعایت می‌شود. دولت نباید مسئول نقض حقوق شهروندان خود باشد. برای دستیابی به عدالت، دولت کامبوج همچنین باید سرمایه‌گذاری خود را در این پروژه نشان دهد. آنها باید در حال مبارزه برای پاسخگو کردن خمرهای سرخ دیده شوند. در غیر این صورت، خشونت احتمالاً ادامه خواهد یافت یا بدتر خواهد شد. تا آن زمان، تشکیل کمیسیون حقیقت بعید به نظر می‌رسد. کارشناسان یک «مکانیسم حقیقت‌گویی ملی یا مبتنی بر جامعه» یا نوعی «فرایند حقیقت و التیام» (به عنوان بخشی از یک برنامه بزرگتر جبران خسارت) را پیشنهاد می‌کنند.

## آینده فرایند
با گذشت سال‌ها، رهبران خمرهای سرخ پیر می‌شوند، می‌میرند یا برای محاکمه نامناسب می‌شوند. کندی این روند برای نتیجه مطلوب عدالت مضر است. اگرچه این روند بر مردم فشار آورده است، کامبوجی‌ها می‌خواهند حقیقت را بدانند و می‌خواهند جامعه بین‌المللی نیز بداند که حقیقت چقدر مهم است. کیرنان در تحقیقات خود در مورد نسل‌کشی‌ها می‌گوید: «درست کردن تاریخ با تلاش برای عدالت همراه بوده است». سرانجام، یادگیری حقیقت و درک تاریخ، امیدواریم اثرات سال‌ها سکوت را از بین ببرد. حقیقت باید شناخته شود تا داستان برای نسل‌های جوان‌تر روایت شود. در سال ۲۰۰۰، نیمی از جمعیت کامبوج پس از خمرهای سرخ بودند یا نمی‌دانستند یا باور نمی‌کردند که قبلاً چه اتفاقی در کشور افتاده است. تا سال ۲۰۱۰، رژیم خمرهای سرخ هنوز در کلاس‌های درس کامبوج تدریس نمی‌شد. کامبوجی‌ها می‌خواهند اطلاعات دقیقی در مدارسشان تدریس شود؛ آنها نمی‌خواهند خاطره‌ای تحریف‌شده از تاریخ خود داشته باشند.

بنابراین، این کشور در حال تلاش برای اقدامات آموزشی و درمانی، مکان‌ها و شیوه‌های یادبود (مانند *روز ملی نفرت* برای بزرگداشت جنایات و قربانیان رژیم خمرهای سرخ) و همچنین تلاش‌های اولیه برای عدالت ترمیمی است.

کامبوج معاصر (از طریق کار جامعه بین‌المللی و بازیگران محلی) صلح نسبی را تجربه می‌کند. اما این صلح به مرور زمان در حال محو شدن است. کامبوج به یک «دموکراسی سطحی» تبدیل شده است، جایی که «صلح منفی» وجود دارد. با وجود تلاش‌هایش، این کشور همچنان با فساد و نقض‌های متعدد حقوق بشر روبرو است. کامبوج روند حقیقت‌یابی و آشتی خود را آغاز کرده است، با این حال گذشته آن به هیچ وجه حل نشده است.

## منابع

* 
رده:سیاست در کامبوج
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده