بلوار شهدا

بندانگشتی|بلوار شهدا در جمهوری آذربایجان
**مسیر شهدا** یا **بلوار شهدا** ()، که قبلاً با نام **پارک کی‌روف** شناخته می‌شد، یک گورستان و یادبود در باکو، جمهوری آذربایجان است که به یاد کسانی ساخته شده که توسط نیروی زمینی شوروی در جریان ژانویه سیاه ۱۹۹۰ و همچنین در جنگ اول قره‌باغ ۱۹۸۸–۱۹۹۴ کشته شدند.

## تاریخچه
در روزهای پایانی جنگ جهانی اول، در باکو در پی جنگ داخلی روسیه درگیری‌هایی رخ داد، زمانی که چهار گروه برای کنترل منطقه با هم می‌جنگیدند پس از فروپاشی امپراتوری روسیه. گروه‌های درگیر شامل بلشویک‌ها، منشویک‌ها، مردم ارمنی و مردم آذری بودند. در این درگیری‌ها بسیاری از مردم کشته شدند، از جمله برخی اعضای یک نیروی کوچک بریتانیایی که برای جلوگیری از افتادن باکو به دست روس‌ها اعزام شده بود. محل فعلی «مسیر شهدا» ابتدا به‌عنوان قبرستان مسلمانان برای قربانیان وقایع مارس ۱۹۱۸ مورد استفاده قرار گرفت.

پس از به قدرت رسیدن بلشویک‌ها، قبرستان کاملاً نابود شد و اجساد منتقل گردید. در این محل یک پارک تفریحی ایجاد شد و تندیسی از سرگی کیروف، رهبر برجسته بلشویک‌ها نصب شد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، تندیس و امکانات پارک تفریحی برداشته شد و محل دوباره به‌عنوان مکان دفن قهرمانان ملی بازگردانده شد. نخستین افرادی که در این یادبود جدید دفن شدند، کسانی بودند که در جریان وقایع ژانویه سیاه ۱۹۹۰ و تهاجم نیروهای شوروی به باکو کشته شده بودند.

این یادبود بعداً برای دفن اجساد مردانی که در جنگ اول ناگورنو-قره‌باغ، درگیری مسلحانه‌ای که از فوریه ۱۹۸۸ تا مه ۱۹۹۴ در منطقه کوچک ناگورنو-قره‌باغ در جنوب غربی آذربایجان، بین ارمنی‌های ناگورنو-قره‌باغ مورد حمایت ارمنستان و جمهوری آذربایجان رخ داد، کشته شدند، مورد استفاده قرار گرفت.

## طراحی
تخمین زده می‌شود که تقریباً ۱۵۰۰۰ نفر در این گورستان دفن شده‌اند. این گورستان بر روی تپه‌ای در جنوب شهر مشرف به دریای خزر واقع شده است. این گورستان زیارتگاهی برای کسانی است که جان خود را برای استقلال آذربایجان فدا کرده‌اند و هر ساله هزاران بازدیدکننده را به خود جذب می‌کند.

## یادبودها
چپ|بندانگشتی|کوچه شهدا، ۲۰ ژانویه ۲۰۲۴
بنای یادبود شعله ابدی در کوچه شهدا واقع شده است و اغلب مورد بازدید رؤسای جمهور آذربایجان و دیگر مقامات قرار می‌گیرد.

کوچه شهدا همچنین محل یادبود شهدای ترک باکو است، یادبودی بزرگ برای ۱۱۳۰ سرباز ترک که در نبرد باکو در سال ۱۹۱۸ در نبرد باکو با نیروهای بلشویک و ارمنی کشته شدند. در کنار این یادبود، مسجد شهدا وجود دارد که آن هم توسط ترک‌ها ساخته شده است. این یادبود شامل یک بلوک شش ضلعی پوشیده از گرانیت قرمز است؛ هر وجه آن شامل یک هلال ستاره مرمری سفید خالص است که بر اساس هلال ستاره‌های پرچم ملی ترکیه ساخته شده است. این یادبود توسط رئیس‌جمهور سابق ترکیه ، سلیمان دمیرل، و رئیس‌جمهور آذربایجان، حیدر علی اف، در یک مراسم رسمی در سپتامبر ۱۹۹۹ رونمایی شد

نه چندان دور از بنای یادبود ترکیه، دیوار کوچکی وجود دارد که یادبود سربازان بریتانیایی کشته شده در همان درگیری است.

## مجتمع یادبود شعله ابدی
پیشنهاد تأسیس بنای یادبود شعله ابدی در سال ۱۹۹۴ مطرح شد. پارلمان آذربایجان، به ابتکار رئیس‌جمهور علی‌اف، متعاقباً با برپایی یک بنای یادبود ملی به یاد شهدای آذربایجان موافقت کرد. علی‌اف شخصاً بر این پروژه نظارت داشت. در طول نمایشگاه پنجمین سالگرد ژانویه سیاه، سه پیشنهاد، از جمله پیشنهادی از مجسمه‌ساز عمر الداروف، به رئیس‌جمهور ارائه شد؛ او چندین پیشنهاد دیگر درخواست کرد. پیشنهادی که توسط معمار البای قاسم‌زاده ارائه شده بود، در مسابقه برنده شد. در ۵ آگوست ۱۹۹۸، رئیس‌جمهور علی‌اف دستور برپایی بنای یادبود شعله ابدی در کوچه شهدا با بودجه ۲ میلیارد منات آذربایجان را صادر کرد.
[بندانگشتی|[دمیتری مدودف|دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه، در کنار بنای یادبود شعله ابدی]]
این بنای یادبود در ۹ اکتبر ۱۹۹۸ افتتاح شد. این مجموعه یادبود از مقبره‌ای تشکیل شده است که بر روی تاجی به شکل ستاره ۸ پر و گنبدی شیشه‌ای با قاب طلایی قرار دارد. در سال ۲۰۰۷، ستون‌های شعله ابدی بلندتر شدند و بخش‌هایی از ستاره هشت‌گوش و آینه هشت‌پر از طلا ساخته شدند.

## تدفین‌های قابل توجه
اولین آرامگاه در ورودی کوچه شهدا متعلق به زوج متأهل، فریضه و الهام الله وردیف، است که در ژانویه سیاه درگذشتند. الهام توسط نیروهای شوروی به ضرب گلوله کشته شد و فریضه پس از شنیدن خبر مرگ شوهرش خودکشی کرد. این آرامگاه به نمادی از وفاداری و عشق تبدیل شده است. این گورستان همچنین شامل قبرهای روزنامه‌نگاران چنگیز مصطفی اف و سلاطین عسگروا است که در جریان جنگ اول قره باغ کوهستانی کشته شدند.

## نگارخانه

پرونده:Vladimir_Putin_in_Azerbaijan_9-10_January_2001-10.jpg|جایگزین=President Vladimir Putin laying a wreath at the memorial.| ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در حال گذاشتن تاج گل در محل یادبود.
پرونده:Dmitry_Medvedev_in_Azerbaijan_3_July_2008-7.jpg|جایگزین=President Dmitry Medvedev laying a wreath at the Eternal Flame monument.| دیمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه، در حال گذاشتن تاج گل در بنای یادبود شعله ابدی.
پرونده:Ilham_Aliyev_and_Recep_Tayyip_Erdogan_have_visited_the_Alley_of_Martyrs_in_Baku_07.jpg|جایگزین=Recep Tayyip Erdoğan and Ilham Aliyev at the memorial| رجب طیب اردوغان و الهام علی اف در مراسم یادبود
File:Mosque_of_the_Martyrs_in_Baku.jpg|جایگزین=Mosque of the Martyrs| مسجد شهدا
پرونده:Memorial_anglichanam.JPG|جایگزین=Memorial to the British soldiers.| یادبود سربازان بریتانیایی.


## جستارهای وابسته
* قتل‌عام خوجالی

## منابع

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۰ (میلادی) در جمهوری آذربایجان
رده:جاذبه‌های گردشگری در باکو
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در باکو
رده:قاب نقشه جعبه اطلاعات بدون شناسه مرتبط OSM در ویکی‌داده
رده:مختصات در ویکی‌داده