کشاورزی در فلسطین

[بندانگشتی|کشاورزان فلسطینی با استفاده از روش‌های سنتی [زیتون برداشت می‌کنند]]
بندانگشتی|مزارع گندم در نوار غزه در سال ۲۰۲۳، قبل از حمله اسرائیل
**کشاورزی در فلسطین** بخش اصلی اقتصاد این منطقه است. تولید محصولات کشاورزی نیازهای معیشتی جمعیت را تأمین می‌کند و اقتصاد صادراتی فلسطین را نیز تغذیه می‌کند. بر اساس گزارش شورای روابط اروپایی فلسطین، این بخش به‌طور رسمی ۱۳٫۴ درصد از جمعیت را به کار گرفته و ۹۰ درصد از اشتغال غیررسمی را تشکیل می‌دهد. در اواخر دهه ۲۰۰۰ نرخ بیکاری در فلسطین افزایش یافت و بخش کشاورزی به فقیرترین بخش اقتصادی فلسطین تبدیل شد. نرخ بیکاری در سال ۲۰۰۸ به اوج خود رسید و در نوار غزه به ۴۱ درصد رسید.

بر اساس گزارش گروه بانک جهانی، کشاورزی فلسطین از استفاده گسترده از زمین‌ها برای ذخایر طبیعی و همچنین مصارف نظامی و شهرک‌های اسرائیلی رنج می‌برد. از آنجا که ریشهٔ منازعه بر سر زمین است، اختلافات بین اسرائیل و فلسطین به‌وضوح در بخش کشاورزی فلسطین نمایان می‌شود.

## تاریخچه
پس از جنگ شش‌روزه در سال ۱۹۶۷، اشغال کرانه باختری توسط اسرائیل منجر به تشویق کشاورزی شد. موشه دایان به‌طور فعال توسعهٔ کشاورزی را ترغیب کرد و در نتیجه، بهره‌وری کشاورزی سالانه حدود ۱۶ درصد افزایش یافت. اجازه داده شد تا کشاورزی در زمین‌هایی که پیش‌تر رها شده بودند گسترش یابد. اما در سال ۱۹۷۶ سیاست تغییر کرد و تا سال ۱۹۷۹، زمانی که دولت جدید لیکود به قدرت رسید، مشوق‌های کشاورزی فلسطینی متوقف شد. دولت کشاورزی محلی را مانعی در برابر هدف خود برای الحاق زمین‌های بکر می‌دانست. در نتیجه، سهمیه آب برای کشاورزان فلسطینی به‌تدریج کاهش یافت و کشاورزان مجبور شدند زمین‌های خود را ترک کرده و به‌عنوان کارگر روزمزد در اسرائیل مشغول به کار شوند. اثر نهایی این تصمیم این بود که تا سال ۱۹۸۵، زمین‌های زیر کشت فلسطینیان در کرانه باختری ۴۰ درصد کاهش یافت.

از سال ۱۹۸۴، روند صادرات کالاهای فلسطینی به اسرائیل با تغییرات و محدودیت‌های جدی مواجه شد و تمامی مبادلات تجاری نیازمند دریافت مجوز رسمی از مقامات مربوطه گردید. این محدودیت‌ها تنها به بازار داخلی اسرائیل محدود نبود و تأثیرات گسترده‌ای نیز در بازارهای بین‌المللی، به‌ویژه بازارهای اروپایی، ایجاد کرد، جایی که محصولات فلسطینی با محدودیت‌های بیشتری مواجه شدند و امکان رقابت آزاد با سایر تولیدکنندگان را از دست دادند. اسرائیل به عنوان یک کشور تولیدکنندهٔ تجاری محصولات زیتون شناخته نمی‌شد و به همین دلیل فلسطین به یک بازار وابسته و مصرف‌کنندهٔ کالاهایی که اسرائیل به آن نیاز داشت تبدیل شد، در حالی که صادرات سایر محصولات فلسطینی با موانع و محدودیت‌های شدیدی روبه‌رو بود که توانایی کشاورزان برای گسترش فعالیت‌های خود را به شدت کاهش می‌داد.

علاوه بر این، کشاورزی در فلسطین با مشکلات ساختاری جدی روبه‌رو بود که تولید را محدود می‌کرد. نخستین مشکل، وضعیت مالکیت زمین بود؛ بیشتر کشاورزان خرده‌مالک یا اجاره‌نشین بودند و مجبور بودند تا نیمی از محصول خود را به مالک زمین واگذار کنند، مسئله‌ای که انگیزهٔ تولید و سرمایه‌گذاری را کاهش می‌داد. دومین مشکل، شبکهٔ پیچیدهٔ واسطه‌ها بود که محصولات کشاورزان را از تولید تا مصرف‌کنندهٔ نهایی عبور می‌داد و موجب می‌شد قیمت نهایی محصولات برای خرده‌فروشان و مصرف‌کنندگان تا چهارده برابر بیشتر از قیمتی باشد که کشاورزان دریافت می‌کردند، در حالی که سهم واقعی تولیدکنندگان بسیار اندک بود. سومین مشکل، کمبود روش‌ها و امکانات مؤثر بازاریابی بود؛ کشاورزان اغلب نمی‌توانستند محصولات خود را به شکل مناسب تبلیغ یا عرضه کنند و این محدودیت‌ها توانایی آنها را برای رقابت در بازارهای داخلی و خارجی کاهش می‌داد. به این ترتیب، ترکیبی از محدودیت‌های قانونی، ساختار ناعادلانهٔ مالکیت و شبکهٔ توزیع پیچیده و همچنین ضعف در بازاریابی باعث شد کشاورزی فلسطین با چالش‌های جدی مواجه شود و پتانسیل واقعی تولید و توسعهٔ اقتصادی به شکل کامل محقق نشود.

### جنگ غزه
در طول جنگ غزه، کشاورزی در نوار غزه به شدت تحت تأثیر بمباران و حملات اسرائیل قرار گرفت. در ژوئن ۲۰۲۴، UNOSAT، آژانس تصاویر ماهواره‌ای سازمان ملل متحد، اعلام کرد که ۵۷ درصد از مزارع دائمی غزه کاهش قابل توجهی در تراکم و سلامت نشان داده‌اند. طبق گزارش سازمان غذا و کشاورزی، خسارت به زمین‌های کشاورزی غزه بر حاکمیت غذایی آن تأثیر گذاشته است.

طبق آمار جدید سازمان ملل، تا ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۵، ۸۶٪ یا نزدیک به ۱۳۰۰۰ هکتار (۳۲۰۰۰ جریب) از زمین‌های کشاورزی غزه توسط اسرائیل نابود شده بود و تنها ۱٫۵٪ از زمین‌ها برای فلسطینی‌ها قابل استفاده بود. پیش از درگیری، غزه یک قطب کشاورزی پررونق بود و تقریباً ۱۰٪ به اقتصاد نوار غزه کمک می‌کرد. در ماه مه ۲۰۲۰، فائو وضعیت کشاورزی در غزه را نگران‌کننده خواند و آن را عاملی در تشدید قحطی در غزه دانست.

## منابع


رده:اقتصاد فلسطین
رده:کشاورزی در آسیا بر پایه کشور
رده:کشاورزی در آسیا