بلد الشیخ

**بلد الشیخ** () روستایی عربی-فلسطینی بود که در شمال کوه کرمل و نزدیک به ۷ کیلومتری جنوب شرق حیفا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین تخلیه شد و اکنون سرزمین آن در محدوده شهر نشر در اسرائیل جای دارد.

نام روستا از شیخ عبدالله الساهلی، صوفی نامداری گرفته شده که سلطان سلیم دوم عثمانی مالیات روستا را به او واگذار کرد. در سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۴٬۱۲۰ نفر مسلمان بود و مساحتی برابر ۹٬۸۴۹ دونوم داشت. پس از کشتار بلد الشیخ در اواخر دسامبر ۱۹۴۷ و نبرد حیفا در آوریل ۱۹۴۸، ساکنان روستا آواره شدند و در سال ۱۹۴۹ مهاجران اسرائیلی در خانه‌های عربی ساکن شدند و نام منطقه را به تل حنان تغییر دادند.

## تاریخ
### دوره عثمانی

روستا به نام شیخ عبدالله الساهلی، صوفی سرشناس، نام‌گذاری شده‌است. سلطان سلیم دوم (۱۵۶۶–۱۵۷۴) مالیات روستا را به وی واگذار کرد. در روستا مقامی (زیارتگاه) به یادبود او ساخته شده و آرامگاهش در گورستان بلد الشیخ بر فراز کوه کرمل واقع است.

در سال ۱۸۱۶ جهانگرد بریتانیایی جیمز سیلک باکینگهام از کنار روستا گذشت و نام آن را «بلد الشیخ» ثبت کرد.

در سال ۱۸۵۹ جمعیت روستا در حدود ۲۰۰ تن و زمین‌های کشاورزی آن ۲۰ فدان برآورد شد. در ۱۸۷۵ ویکتور گرن جمعیت روستا را نزدیک به ۵۰۰ نفر تخمین زد. او نوشت که خانه‌ها به‌صورت پلکانی روی یکدیگر ساخته شده بودند و بیشتر آن‌ها بر بام خود کلبه‌ای از شاخه درختان داشتند که ساکنان تابستان‌ها شب را در آنجا سپری می‌کردند. گرن همچنین از باغ‌های پایین روستا یاد کرد که با کاکتوس محصور بودند و درختان زیتون، انار، انجیر و چند نخل در آن‌ها کاشته شده بود.

در سال ۱۸۸۱ گزارش پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بلد الشیخ را «روستایی با اندازه متوسط در دامنه کرمل با چشمه‌های خوب در نزدیکی جاده و باغ‌های زیتون با چند درخت نخل» توصیف کرد.

در سال ۱۸۸۷ مدرسه‌ای ابتدایی در روستا تأسیس شد.

### دوره قیمومت بریتانیا

File:Balad al-Sheikh.jpg|نقشه صندوق اکتشاف فلسطین، ۱۸۷۵
File:Balad esh Sheikh 1942.jpg|بلد الشیخ ۱۹۴۲ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Haifa 1945.jpg|بلد الشیخ ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰


بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت بلد الشیخ ۴۰۶ نفر بود: ۴۰۵ مسلمان و ۱ مسیحی ملکی. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این شمار به ۷۴۷ مسلمان افزایش یافت که قبایل بدوی مجاور را نیز دربرمی‌گرفت و روستا ۲۴۷ خانه داشت.

خط آهن دره جزرعیل از نزدیک به ۵۰۰ متری شرق روستا می‌گذشت. ایستگاه راه‌آهن بلد الشیخ (که شوماریه نیز نامیده می‌شد) در سال ۱۹۰۴ به‌عنوان دومین ایستگاه خط اصلی ساخته شد. در ۱۹۱۳ عثمانی‌ها خط را تا عکا گسترش دادند و این ایستگاه پایانه خط بود.

در سال ۱۹۲۹ ساکنان روستا به کارخانه سیمان نشر حمله بردند و مزرعه‌ای را به آتش کشیدند. در ۱۹۳۴ گورستان تازه‌ای برای مسلمانان حیفا در نزدیکی روستا برپا شد و در ۱۹۳۵ عزالدین قسام در آنجا به خاک سپرده شد که منطقه را به کانون تنش میان یهودیان و اعراب تبدیل کرد.

در جریان شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) حملات مکرری به اتوبوس‌های یهودی در نزدیکی بلد الشیخ رخ داد. در مه ۱۹۳۶ پاسگاه پلیسی در روستا گشایش یافت تا جلوی این حملات گرفته شود. در ۲۱ مه ۱۹۳۶ اتوبوسی یهودی هنگام عبور از روستا هدف تیراندازی قرار گرفت. در اکتبر ۱۹۳۶ درگیری میان شورشیان عرب و نیروی نظامی بریتانیا با پشتیبانی هوایی در نزدیکی روستا رخ داد. در ۲۲ فوریه ۱۹۳۷ دو پلیس بریتانیایی در روستا مورد حمله قرار گرفتند و یکی از آنان کشته شد؛ گفته شد که وی به‌سبب شرکت در پژوهش دربارهٔ قتل سه یهودی در یاگور در ۱۹۳۱ هدف قرار گرفته بود.

حملات دیگری به اتوبوس‌های یهودی از ژوئیه تا اکتبر ۱۹۳۸ ادامه یافت. در ۱۳ ژوئیه ۱۹۳۸ دو اتوبوس هدف تیراندازی و سنگ‌پرانی قرار گرفتند و یکی از آن‌ها آتش زده شد. در ۱۸ آوریل ۱۹۳۹ عملیات گسترده بازرسی نظامی و پلیسی در بلد الشیخ انجام شد و ده تن بازداشت شدند. در ۲۶ مه ۱۹۳۹ مردخای شختمن، راننده قطار، در کمینی نزدیک سوزن ریل بلد الشیخ با تیر کشته شد.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵ مساحت کل روستا ۹٬۸۴۹ دونوم ترکی بود که ۵٬۸۴۴ دونوم آن در مالکیت خصوصی اعراب و بیشتر مابقی جزو اموال عمومی بود. جمعیت روستا در ۱۹۴۵ برابر ۴٬۱۲۰ نفر مسلمان بود که آن را به یکی از بزرگ‌ترین سکونتگاه‌های منطقه تبدیل می‌کرد. از این زمین‌ها ۳۸۶ دونوم به باغ‌های آبی، ۴٬۴۱۰ دونوم به کشت غلات و ۲۲۱ دونوم به بافت مسکونی اختصاص داشت.

گرچه منبع اصلی درآمد ساکنان کشاورزی و دامپروری بود، شماری از آنان در کارخانه‌های حیفا کار حقوق‌بگیری داشتند.

در سپتامبر ۱۹۴۷ سامی طه، زادهٔ بلد الشیخ و دبیرکل جامعه کارگران عرب فلسطین که به دستور مفتی بزرگ اورشلیم حاج امین الحسینی ترور شده بود، در زادگاهش به خاک سپرده شد و جمعیت بزرگی او را بدرقه کرد.

### جنگ ۱۹۴۸ فلسطین

در ۲ دسامبر ۱۹۴۷ اتوبوسی که کارگران کارخانه سیمان نشر را حمل می‌کرد هنگام عبور از نزدیکی روستا هدف تیراندازی قرار گرفت. در ۸ دسامبر خودرویی از کیبوتص گوات در راه‌بندی که اعراب برپا کرده بودند مورد حمله قرار گرفت و دو یهودی کشته شدند. در ۱۰ دسامبر گشتی از پلیس سکونتگاهی یهود که اتوبوس‌ها را همراهی می‌کرد به‌سوی اعرابی که جاده را بسته بودند آتش گشود و چند خانواده روستا را ترک کردند. در ۱۱ یا ۱۲ دسامبر هاگانا به روستا حمله کرد و شش فلسطینی کشته شدند.

پس از این حملات حمل‌ونقل یهودی دیگر از مسیر روستا نمی‌گذشت و مسیر حیفا به نشر، یاگور و مرج ابن عامر از راه چک‌پست، کرایوت، کفار حسیدیم و یاگور تغییر یافت.

در ۳۰ دسامبر ۱۹۴۷ حمله نارنجکی ایرگون در برابر پالایشگاه نفت حیفا ۶ کارگر عرب را کشت. پس از آن جمعیت عرب به داخل پالایشگاه هجوم بردند و ۳۹ کارگر یهودی را کشتند. در ۳۱ دسامبر ۱۹۴۷ کشتار بلد الشیخ رخ داد: ۱۷۰ نیروی پالماخ با دستور «محاصره روستا، کشتن بیشترین شمار ممکن از مردان، ویران‌سازی اموال و خودداری از حمله به زنان و کودکان» وارد روستا شدند. با وجود این دستور، زنان و کودکان نیز در شمار کشته‌شدگان بودند و ده‌ها خانه ویران شد. به گفته تاریخ‌نگار اسرائیلی آریه ییتسحاکی، حمله با همکاری نیروهای پالماخ و هاگانا انجام شد و بیشتر درگیری‌ها درون خانه‌ها صورت گرفت که به کشته شدن بیش از ۶۰ غیرنظامی انجامید.

پس از کشتار، در ۷ ژانویه ۱۹۴۸ بخشی از ساکنان روستا را ترک کردند و داوطلبان عرب از حیفا برای دفاع از روستا جایگزین آنان شدند. سپس یگانی از هنگ عربی در روستا مستقر شد اما در اوایل آوریل ۱۹۴۸ منطقه را ترک کرد.

در ۲۲ آوریل ۱۹۴۸ پس از نبرد حیفا، بخش بزرگی از جمعیت غیریهودی حیفا از شهر گریختند. هم‌زمان بسیاری از ساکنان بلد الشیخ نیز روستا را ترک کردند.

در ۲۴ آوریل ۱۹۴۸ تیپ ۲ کارملی از هاگانا روستا را محاصره کرد و از ساکنان خواست سلاح‌هایشان را تحویل دهند. آنان ۲۲ تفنگ کهنه و ناکارآمد تحویل دادند و درخواست آتش‌بس کردند اما هاگانا تحویل همه سلاح‌ها را خواستار شد. ساکنان پاسخ ندادند و از ارتش بریتانیا یاری خواستند. در ۲۵ آوریل در ساعت ۵ بامداد هاگانا چندین خمپاره سه‌اینچی از خمپاره‌اندازها شلیک کرد. بسیاری از مردان گریختند و زنان و کودکان را پشت سر گذاشتند. یگان ارتش بریتانیا که ساعت ۶ رسید گزارش داد که تقریباً هیچ آتش متقابلی از روستا صورت نگرفته‌است. بریتانیایی‌ها به ساکنان توصیه کردند روستا را ترک کنند و آنان با اسکورت بریتانیایی روستا را ترک کردند.

در سال ۱۹۴۹ اسرائیلی‌ها در بلد الشیخ ساکن شدند و بیشتر خانه‌های عربی را تصرف کردند و نام منطقه را به تل حنان تغییر دادند که اکنون بخشی از شهر نشر به‌شمار می‌رود.

## وضعیت کنونی
بیشتر ساکنان آواره بلد الشیخ از فلسطینیان آواره درون‌سرزمینی هستند و اکنون در محله‌های عربی حیفا یا عکا زندگی می‌کنند.

ولید خالدی، تاریخ‌نگار برجسته فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ دربارهٔ روستا نوشت:

بر پایه برآوردهای سال ۱۹۹۸ شمار بازماندگان ساکنان بلد الشیخ نزدیک به ۲۹٬۳۴۹ تن تخمین زده شد. در سال ۱۹۹۹ گورستان مسلمانان و آرامگاه عزالدین قسام هتک حرمت شد.

## جمعیت

## کاربری زمین (۱۹۴۵)

## مالکیت زمین

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بلد الشیخ در Palestine Remembered
* بلد الشیخ در ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا