امنیت مرکز داده

**امنیت مرکز داده** (به انگلیسی: Data Center Security) به مجموعه‌ای از سیاست‌ها، رویه‌ها، و فناوری‌های فیزیکی و منطقی اطلاق می‌شود که برای محافظت از یک مرکز داده در برابر تهدیدات داخلی و خارجی به کار گرفته می‌شوند. این یک رویکرد جامع و چندلایه است که هدف آن تضمین سه اصل بنیادین امنیت اطلاعات، یعنی **محرمانگی** (Confidentiality)، **یکپارچگی** (Integrity) و **در دسترس بودن** (Availability) داده‌ها و سرویس‌های میزبانی‌شده در آن است.

امنیت مرکز داده تنها به حفاظت از داده‌های دیجیتال محدود نمی‌شود، بلکه شامل حفاظت از زیرساخت‌های فیزیکی مانند سرورها، تجهیزات شبکه، سیستم‌های برق و تهویه مطبوع نیز می‌گردد. از این رو، هرگونه اختلال در عملکرد یا نفوذ به آن می‌تواند منجر به خسارات مالی، حقوقی و اعتباری جبران‌ناپذیری برای یک سازمان شود.

## فلسفه و اصول بنیادین

### سه‌گانه امنیت اطلاعات (CIA Triad)
امنیت مرکز داده بر سه اصل کلیدی استوار است که به «سه‌گانه CIA» مشهور است:
* **محرمانگی (Confidentiality):** اطمینان از اینکه داده‌ها تنها در دسترس افراد مجاز قرار دارند. این اصل از طریق رمزنگاری و کنترل دسترسی پیاده‌سازی می‌شود.
* **یکپارچگی (Integrity):** تضمین اینکه داده‌ها در برابر تغییرات یا تخریب غیرمجاز محافظت می‌شوند و در تمامی مراحل دقیق و قابل اعتماد باقی می‌مانند.
* **در دسترس بودن (Availability):** اطمینان از اینکه کاربران مجاز در مواقع نیاز می‌توانند به داده‌ها و سرویس‌ها دسترسی داشته باشند. این اصل با مواردی مانند افزونگی (Redundancy) در سیستم‌های برق و شبکه تأمین می‌شود.

### دفاع در عمق (Defense in Depth)
یکی از استراتژی‌های اصلی در امنیت مرکز داده، «دفاع در عمق» است. این اصل بیان می‌کند که امنیت نباید تنها به یک نقطه کنترل متکی باشد. در عوض، باید چندین لایه امنیتی مستقل و متوالی ایجاد کرد تا اگر یک لایه شکسته شد، لایه‌های بعدی بتوانند از نفوذ بیشتر جلوگیری کنند. این لایه‌ها از محیط بیرونی مرکز داده شروع شده و تا خود داده‌ها در هسته سیستم ادامه می‌یابند.

## لایه‌های امنیت مرکز داده
بر اساس اصل دفاع در عمق، امنیت یک مرکز داده مدرن به صورت لایه‌لایه طراحی می‌شود:

### ۱. امنیت فیزیکی (Physical Security)
این لایه، اولین و بیرونی‌ترین خط دفاعی است و هدف آن جلوگیری از دسترسی فیزیکی غیرمجاز به تأسیسات است.
* **انتخاب محل و ساختار:** مراکز داده معمولاً در مناطقی ساخته می‌شوند که از خطرات طبیعی مانند سیل و زلزله دور باشند. ساختمان آن‌ها نیز اغلب بدون پنجره و با دیوارهای مستحکم طراحی می‌شود.
* **امنیت پیرامونی:** استفاده از حصارها، دروازه‌های کنترل‌شده، دوربین‌های مداربسته (CCTV) و نگهبانان انسانی برای محافظت از محوطه مرکز داده.
* **کنترل دسترسی فیزیکی:** برای ورود به بخش‌های حساس، از سیستم‌های کنترل دسترسی چند عاملی استفاده می‌شود. این سیستم‌ها می‌توانند شامل کارت‌های هوشمند، پین کد و داده‌های بیومتریک (مانند اسکن اثر انگشت یا عنبیه) باشند. اتاقک‌های کنترل تردد (Mantrap) نیز از ورود همزمان چند نفر جلوگیری می‌کنند.
* **امنیت محیطی:** حفاظت در برابر تهدیدات محیطی مانند آتش‌سوزی (از طریق سیستم‌های اطفاء حریق گازی)، نوسانات برق (با استفاده از منابع تغذیه بدون وقفه (UPS) و ژنراتورهای پشتیبان) و افزایش دما (به وسیله سیستم‌های تهویه مطبوع دقیق (HVAC)).

### ۲. امنیت شبکه (Network Security)
این لایه بر حفاظت از زیرساخت شبکه و داده‌های در حال انتقال متمرکز است.
* **حفاظت از لبه شبکه:** استفاده از دیوارهای آتش (Firewalls) پیشرفته، سیستم‌های تشخیص و جلوگیری از نفوذ (IDS/IPS) برای نظارت بر ترافیک ورودی و خروجی و شناسایی فعالیت‌های مشکوک. همچنین، ابزارهای مقابله با حملات DDoS برای تضمین در دسترس بودن سرویس‌ها ضروری هستند.
* **تقسیم‌بندی شبکه (Network Segmentation):** شبکه داخلی به مناطق کوچکتر و ایزوله (مانند VLANها) تقسیم می‌شود تا در صورت وقوع یک رخنه امنیتی، نفوذ به سایر بخش‌های شبکه محدود شود.

### ۳. امنیت منطقی و نرم‌افزار (Logical and Software Security)
این لایه به حفاظت از سیستم‌عامل‌ها، برنامه‌ها و خود داده‌ها می‌پردازد.
* **کنترل دسترسی منطقی:** اعمال سیاست‌های سخت‌گیرانه برای دسترسی کاربران به سرورها و داده‌ها بر اساس نقش آن‌ها در سازمان.
* **ایمن‌سازی سیستم‌ها (System Hardening):** حذف نرم‌افزارها و سرویس‌های غیرضروری، اعمال آخرین به‌روزرسانی‌ها و وصله‌های امنیتی و پیکربندی سیستم‌ها برای به حداقل رساندن آسیب‌پذیری‌ها.
* **[[رمزنگاری]]:** داده‌ها باید هم در حالت سکون (Data at Rest) بر روی دیسک‌ها و هم در حین انتقال (Data in Transit) در شبکه رمزنگاری شوند تا در صورت سرقت فیزیکی یا شنود شبکه، غیرقابل استفاده باشند.

### ۴. امنیت پرسنل (Personnel Security)
انسان‌ها اغلب ضعیف‌ترین حلقه در زنجیره امنیت محسوب می‌شوند. این لایه بر مدیریت ریسک‌های مرتبط با کارکنان تمرکز دارد.
* **بررسی صلاحیت و آموزش:** انجام بررسی‌های پیش از استخدام برای کارکنان و برگزاری دوره‌های آموزشی منظم درباره آگاهی‌رسانی امنیتی.
* **اصل حداقل دسترسی (Principle of Least Privilege):** هر کاربر باید تنها به اطلاعات و منابعی دسترسی داشته باشد که برای انجام وظایفش مطلقاً ضروری است. این اصل، آسیب‌پذیری ناشی از خطای انسانی یا سرقت اعتبار کاربری را کاهش می‌دهد.

## استانداردها و چارچوب‌ها
برای اطمینان از پیاده‌سازی یکپارچه و مؤثر کنترل‌های امنیتی، مراکز داده معتبر از استانداردها و چارچوب‌های بین‌المللی پیروی می‌کنند. از جمله مهم‌ترین این استانداردها می‌توان به **ISO/IEC 27001** (سیستم مدیریت امنیت اطلاعات) و گزارش‌های کنترلی مانند **SSAE 18 (SOC 1/SOC 2)** اشاره کرد که به مشتریان اطمینان می‌دهند که مرکز داده از بهترین شیوه‌ها پیروی می‌کند.

## پانویس

## منابع
* Whitman, Michael E.; Mattord, Herbert J. (2017). *Principles of Information Security*. Boston, MA: Cengage Learning. ISBN 978-1305501334.
* Stallings, William; Brown, Lawrie (2015). *Computer Security: Principles and Practice*. Upper Saddle River, NJ: Pearson. ISBN 978-0133773927.
* Arregoces, Mauricio; Portolani, Maurizio (2004). *Data Center Fundamentals*. Indianapolis, IN: Cisco Press. ISBN 978-1587050237.

## جستارهای وابسته
* مرکز داده
* امنیت اطلاعات
* دفاع در عمق

رده:امنیت شبکه‌های رایانه‌ای
رده:مراکز داده
رده:امنیت داده‌ها
رده:مدیریت اطلاعات