تبصر

**تبصر** (به عربی: )، همچنین شناخته‌شده با نام **خربت عزون** (به عربی: )، روستایی فلسطینی بود که در ۱۹ کیلومتری جنوب‌غربی طولکرم قرار داشت. این روستا در دشت ساحلی فلسطین و در ارتفاع نزدیک به ۵۰ متر از سطح دریا واقع بود. ساکنان آن در دوره نکبت در سال ۱۹۴۸ اخراج شدند.

تبصر در دهه ۱۸۶۰ میلادی توسط ساکنان روستای عزون در کوهستان نابلس بنیاد نهاده شد. این روستاییان پس از آنکه دولت عثمانی زمین‌های کشاورزی در دشت ساحلی به عزون واگذار کرد، به محل باستانی تبصر آمده و آن را بازآبادانی کردند. در سال ۱۹۳۱ روستا دارای ۲۱۸ خانه و یک مدرسه ابتدایی پسرانه بود. ساکنان عرب تبصر در آوریل ۱۹۴۸ به فرمان هاگانا از روستا اخراج شدند و زمین‌های آن به شهر رعانانا و شهرک باتزرا ضمیمه گردید.

## جغرافیا
زمین‌های روستای تبصر در بخشی هموار از دشت ساحلی شمالی قرار داشت. یک راه فرعی روستا را به قلقیلیه در ۸ کیلومتری شرق پیوند می‌داد. نقشه روستا مستطیل‌شکل بود و خانه‌های آن برخی از خشت و برخی از سیمان ساخته شده بودند. بالادست وادی الحبل از کرانه غربی روستا سرچشمه می‌گرفت.

زمین‌های تبصر تابع نظام مشاع بود؛ به این معنا که مالکیت جمعی آن به مردان بالغ جامعه عزون تعلق داشت و قابل ارث‌بری نبود. بر اساس آمار ۱۹۴۴ از مجموع ۵٬۳۲۸ دونوم زمین روستا، ۲٬۳۴۸ دونوم متعلق به عزون، ۲٬۸۰۷ دونوم متعلق به یهودیان و ۱۷۳ دونوم زمین عمومی بود.

## پیشینه
در محل تبصر بازمانده‌های باستان‌شناختی شامل پی‌های ساختمان، چاه آب، قطعاتی از کف‌پوش موزاییکی و گورها یافت شده بود.

در دهه ۱۸۶۰ میلادی، دولت عثمانی زمین کشاورزی در محدوده پیشین جنگل ارسوف (به عربی: الغابه) در دشت ساحلی به روستای عزون واگذار کرد. ساکنان عزون سپس محل باستانی تبصر را دوباره آبادانی کردند.

به گزارش آیالون و ماروم، در یک روز تابستانی در اواخر دهه ۱۸۶۰ گروهی از جوانان روستای عزون از کوهستان نابلس به دشت ساحلی کم‌جمعیت و جنگلی فرود آمدند و در میان ویرانه‌های باستانی تبصر چادر زدند. آن‌ها پوست درختان کهن بلوط را به‌عنوان نشانه مرزی کندند و سپس به آبادسازی زمین پرداختند. آن‌ها روستایی هم‌نام با زادگاه خود بنا کردند و از کشت غلات و هندوانه برای بازارهای دوردست امرار معاش کردند. نخستین ساکنان سنگ‌های ساختمانی کهن را از میان ویرانه‌ها بیرون آورده و با آن‌ها بناهای موقتی با سقف شاخه‌ای ساختند.

مرزهای زمین‌های روستا در شمال تا زمین‌های مسکه، الطیره و مرداب وادی فالک؛ در جنوب تا طایفه ابوکشک و رود یرکون (عوجا)؛ در غرب تا جنگل کفر عبوش و سیدنا علی؛ و در شرق تا کفر سابا گسترده بود.

در دهه ۱۸۷۰ میلادی، تبصر به‌عنوان یک دهکده میانه‌اندازه با چاهی در شمال آن توصیف شد.

### دوره قیمومت بریتانیا
به گفته آیالون و ماروم، سنگرهای خط مقدم جنگ جهانی اول زخم‌هایی بر خاک دشت ساحلی گشود و خربت عزون، کفر سابا و چند روستای دیگر را ویران و موقتاً خالی از سکنه کرد.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت روستا ۷۰۹ نفر بود؛ ۷۰۰ مسلمان و ۹ مسیحی (که همگی ارتدکس بودند). در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۹۹۴ نفر رسید: ۹۸۰ مسلمان و ۱۴ مسیحی در ۲۱۸ خانه.

در مه ۱۹۲۱ در جریان مقاومت در برابر شهرک‌سازی صهیونیستی، ساکنان عزون، قلقیلیه و ابوکشک به کفر سابا، حِدرا و پتاح تیکوا حمله کردند و کفر سابا ویران شد و تنها سال بعد بازسازی گردید.

در سال ۱۹۲۲ ساکنان عزون (و نه ساکنان تبصر) ۵٬۵۰۰ دونوم زمین را به یهودیان آمریکایی انجمن صهیونیستی آخوزا فروختند که شهرک رعانانا را بنیاد نهادند. شهرک‌نشینان رعانانا در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ زمین‌های بیشتری خریدند و تا سال ۱۹۳۶ دارایی‌شان به ۹٬۲۰۰ دونوم رسید.

در دهه ۱۹۴۰ خربت عزون نزدیک به ۳۰۰ نفر جمعیت داشت و روستایی نسبتاً کم‌توسعه بود، هرچند از روش‌های نوین کشاورزی و درجه‌ای از همکاری با رعانانا بهره می‌برد. روستا در پایان این دوره دارای مسجدی نیکو، مدرسه، دو مهمانسرا (دواوین)، دوازده باغ مرکبات، چاه مکانیزه و یک بقالی بود. با وجود هم‌زیستی نسبی، قیام بزرگ عربی این وضع را برهم زد: ساکنان تبصر درختان موشاوا را از ریشه درآوردند، حمله‌های مسلحانه ترتیب دادند و انبار بسته‌بندی را آتش زدند.

بر پایه آمار ۱۹۴۴/۴۵، مجموع ۱٬۶۰۲ دونوم به غلات و ۲۴ دونوم به باغ‌های آبیاری‌شده اختصاص یافته بود. ۲۹ دونوم نیز منطقه ساخته‌شده (شهری) طبقه‌بندی شده بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها

با نزدیک‌شدن تقسیم فلسطین و جنگ، وضعیت تبصر بسیار شکننده شد زیرا روستا به‌طور کامل در محاصره شهرک‌های یهودی قرار داشت. شورای ملی عرب طولکرم از دسامبر ۱۹۴۷ اجازه تخلیه زنان و کودکان را صادر کرد. در اواخر نوامبر ۱۹۴۷ گروه لحی خانواده شوبکی را به این گمان که آن‌ها را به پلیس بریتانیا لو داده‌اند قتل‌عام کرد. انتقال جمعیت شتاب گرفت و تا فوریه ۱۹۴۸ تقریباً همه خانواده‌ها با بخش بزرگی از دارایی‌هایشان روستا را ترک کرده بودند و تنها شماری مرد برای نگهبانی باقی ماندند. سازمان اطلاعات اسرائیل گزارشی دربارهٔ امکان «نابودسازی» (به عبری: ) آنان تهیه کرد.

هاگانا در ۳ آوریل ۱۹۴۸ به عرب‌های تبصر فرمان ترک روستا را صادر کرد؛ این بخشی از سیاست هاگانا برای پاکسازی روستاهای عربی دشت ساحلی بود. آخرین ساکنان در ۱۶ آوریل ۱۹۴۸ روستا را ترک کردند.

به گزارش آیالون و ماروم، تیروشی در ۱۶ آوریل تخلیه روستا را با لحنی خشک و بی‌احساس گزارش کرد: «خربت عزون توسط آخرین ساکنانش تخلیه شد. دلیلی که برای فرمان اخراج ارائه دادیم: ناتوانی ما در تضمین اینکه عمل [کشتار] دیر یاسین در اینجا نیز تکرار نخواهد شد. اموال به کمیته‌ای که اموال دشمن را اداره می‌کند تحویل داده شد.» ساکنان عرب هنگام ترک روستا کلیدهای خانه‌ها و اموال خود را به یهودیان رعانانا سپردند تا هنگام بازگشتشان نگهداری کنند. پس از آن اموال فروخته شد و درآمد آن در صندوقی برای جبران خسارت عرب‌ها پس از پایان جنگ واریز گردید. اما رعانانا منابع این صندوق را برای ساخت «بیت هامَگِن»، تالار یادبود بزرگی به یاد کشته‌شدگان موشاوا در جنگ با عرب‌ها هزینه کرد.

رعانانا در سال ۱۹۲۱ در جنوب تبصر بنیاد نهاده شده بود. این شهرک که اکنون شهری بزرگ است، برخی از محله‌هایش به زمین‌های پیشین روستا گسترش یافته‌اند. باتزرا نیز که در سال ۱۹۴۶ بر زمین‌های روستا بنیاد گذاشته شد، در شمال قرار دارد. رعانانا زمین‌های تبصر را به نام «نئوت ساده» (به عبری: ؛ به معنای «کشتزارهای روستایی») تغییر نام داد و مهاجران یهودی اروپایی در آنجا اسکان یافتند. از دهه ۱۹۶۰ ساختمان‌های روستا به‌تدریج ویران شد: مسجد با کنیسه جایگزین شد و گورستان به پارکینگ تبدیل گردید.

در سال ۱۹۹۲ مورخ فلسطینی ولید خالدی نوشت: «روستا به‌طور کامل زیر باغ‌های مرکبات اسرائیلی پنهان شده و تشخیص آن از زمین‌های پیرامونی دشوار است. درختان مرکبات و سرو بر زمین‌های روستا رشد می‌کنند.»

شمار برآوردی پناهندگان فلسطینی تبصر در سال ۱۹۹۸ نزدیک به ۲٬۴۰۶ نفر بود. بیشتر پناهندگان تبصر به روستای عزون پناه بردند.

## جستارهای وابسته
* نکبت (فلسطین)
* عزون

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Welcome To Tabsur
* Tabsur (Khirbet 'Azzun)، ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده