درب کاذب

[بندانگشتی|یک درب کاذبِ معمول در یک مقبره مصری. متوفی بالای طاقچه مرکزی و روبروی میزی از نذورات نشان داده شده است و کتیبه‌هایی که نذورات برای متوفی را فهرست می‌کنند، در امتداد صفحات کناری حک شده‌اند. [لوور|موزه لوور.]]
**درب کاذب** یا **طاقچه فرورفته**، نمایه‌ای نمادین و هنری از یک درب است که مانند یک درب واقعی عمل نمی‌کند. آنها را می‌توان در دیوار حک کرد یا روی آن نقاشی کرد. درب کاذب یک عنصر معماری رایج در مقبره‌های مصر باستان است، اما احتمالاً اول در برخی از مقبره‌های پیشانوراگه‌ای ساردینیایی معروف به دوموس دی یاناس ظاهر شده‌اند. بعدها، درب‌های کاذب در مقبره‌های اتروسکی نیز یافت شدند و در زمان روم باستان در فضای داخلی خانه‌ها و مقبره‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

## منشأ بین‌النهرینی

معماری مصر تحت تأثیر سنت‌های بین‌النهرین قرار داشته و عناصری از معماری معابد و مدنی بین‌النهرین را اقتباس کرد. این تبادلات بخشی از روابط مصر و بین‌النهرین از هزاره چهارم پیش از میلاد بود.

طاقچه‌های فرورفته از ویژگی‌های معماری معابد در بین‌النهرین بودند. طاقچه‌های فرورفته در معماری مصر نیز، به‌ویژه برای طراحی مقبره‌های مصطبه، در طول سلسله اول و سلسله دوم، از زمان دوره نقاده سوم (حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد) به استفاده شده بودند. مشخص نیست که آیا الگوگیری مصریان این طاقچه‌های فرورفته بین‌النهرینی نتیجه کار کارگران بین‌النهرینی در مصر بوده است یا طرح‌های معابد که روی مهرهای وارداتی بین‌النهرین دیده می‌شدند، به تنهایی منبع الهام برای معماران مصری بوده‌باشند.

## مصر باستان
مصریان باستان معتقد بودند که درب کاذب، آستانه‌ای بین دنیای زندگان و مردگان است و خدایان یا روح متوفی می‌تواند از آن وارد و خارج شود.

درب کاذب معمولاً محل اصلی برای نذورات یک مقبره بود، جایی که اعضای خانواده متوفی می‌توانستند نذورات خود را برای او روی یک تخته نذورات مخصوص که جلوی درب قرار می‌گرفت، قرار دهند.

بیشتر درب‌های کاذب در دیوار غربی مقبره‌ها یا اتاقک‌های تقدیم نذورات یافت می‌شوند، زیرا مصریان باستان جهت غرب را با سرزمین مردگان مرتبط می‌دانستند. در بسیاری از مصطبه‌ها، زن و شوهری که در آن دفن شده‌اند، هر کدام در کاذب مخصوص خود را دارند.

### ساختار
یک درب کاذب معمولاً از یک بلوک سنگ یا تخته چوب تراشیده می‌شود و اصولاً برای استفاده به‌عنوان یک درب معمولی طراحی نمی‌شوند. در مرکز درب، یک صفحه تخت یا طاقچه قرار دارد که در اطراف آن چندین جفت چارچوب چیده شده است. برخی از درب‌های کاذب توهم عمق را القا می‌کنند و با قرار دادن چندین چارچوب، محوطه را مانند یک سرسرا یا یک راهرو می‌کنند. یک طبل نیمه استوانه‌ای، که به تقلید از حصیر نی که برای بستن درهای واقعی استفاده می‌شد، مستقیماً بالای صفحه مرکزی درب تراشیده می‌شد.

درب‌های کاذب با گچ‌بری و نعل درگاه قاب‌بندی می‌شدند و در مرکز آنها معمولاً صحنه‌ای حکاکی می‌شد که متوفی را در مقابل میز نذورات نشان می‌دهد. گاهی، صاحبان مقبره مجسمه‌هایی به شکل خود حک می‌کردند که در طاقچه مرکزی در کاذب قرار می‌گرفتند.

### سیر تاریخی
[بندانگشتی|سمت چپ تابوت نختخنوم درب کاذب [پادشاهی میانه مصر|پادشاهی میانه که معادل برای درب‌های کاذب پادشاهی کهن بودند را نشان می‌دهد.]]
[بندانگشتی|مجموعه آرامگاه [جوسر|جوزر در سقاره، طرح نمای کاخ‌گونه الگویی برای طرح‌های درب کاذب بوده است.]]
پیکربندی درب کاذب، با مجموعه‌ای از چارچوب‌های تو در تو، از نمای کاخ‌های طاقچه‌دار و سنگ‌های یادبود مربوط به آن الهام گرفته شده است که در دوره آغازین دودمانی نقش‌مایه‌ای رایج در معماری تبدیل شندد. درب‌های کاذب ابتدا در مصطبه‌های سلسله سوم پادشاهی قدیم (حدود قرن ۲۷ پیش از میلاد) استفاده شدند. استفاده از آنها در مقبره‌های سلسله‌های چهارم تا ششم فراگیرتر شد. گاهی و به ندرت، درب‌های کاذب در زمان پادشاهی کهن با مجسمه‌ها ترکیب می‌شدند که نشان دهنده اصل و نسب مشترک درب کاذب و هیروگلیف نائوس در معماری اولیه مصر باستان است. در طول تقریباً صد و پنجاه سال سلطنت پپی یکم، مرنرع یکم و پپی دوم، فرعون‌های سلسله ششم، طراحی درب‌های کاذب دستخوش یک سری تغییرات شد که بر چیدمان صفحات تأثیر گذاشت. با توجه به این تغییرات مورخان می‌توانند مقبره‌ها را بر اساس سبک درب‌های کاذب مورد استفاده، تاریخ‌گذاری کنند. این رویکرد برای تاریخ‌گذاری مقبره‌های دوره نخست میانی نیز استفاده می‌شود.

پس از دوره میانی اول، محبوبیت درب‌های کاذب کاهش یافت و جای خود به عنوان سطوح اصلی برای نوشتن کتیبه‌های تدفینی را به سنگ‌های یادبود دادند.

بازنمایی درهای کاذب بر روی تابوت‌های پادشاهی میانه مانند تابوت نختخنوم متعلق به اواخر دودمان دوازدهم () نیز ظاهر شدند. در تابوت نختخنوم، درب کاذب توسط دو درب چوبی نشان داده شده است که چفت شده‌اند و در دو طرف با طاقچه محصور شده‌اند که به سبک نماهای معابد و کاخ‌های طاقچه‌دار کهن‌تر است، مانند دیوار محوطه مجموعه کفن و دفن جوسر دودمان سوم. با سبک‌های مشابه به درب‌های کاذب دودمان قدیم، نمای درب‌های کاذب روی تابوت‌های دودمان میانه، حرکت روح متوفی را بین زندگی پس از مرگ و دنیای زندگان تسهیل می‌کرد.

### سنگ‌نبشته‌ها
صفحات جانبی معمولاً با کتیبه‌هایی پوشیده شده‌اند که نام متوفی را به همراه القاب او را به همراه لیست پیشکش‌های تجویزی استاندارد ذکر می‌کنند. این متون، فضایل متوفی را ستایش می‌کنند و برای وی زندگی مثبتی را پس از مرگ آرزو می‌کنند.

برای مثال، روی درب کاذبِ آنخیرس چنین نوشته شده است:

روی نَعلِ دَرگاه در نوشته شده است:

روی ستون‌های بیرونی چپ و راست نوشته شده بود:

## ساردینیای ماقبل تاریخ
[بندانگشتی|درب کاذب پیشا[تمدن نوراگه‌ای|نوراگه‌ای که شاخ‌های گاو نر بالای آن حکاکی شده است، یکی از دوموس دی یاناس‌های پوتیفیگاری، ساردینیا.]]
درهای کاذب کنده‌کاری یا رنگ‌آمیزی شده پیشانوراگه‌ای در حدود ۲۰ مقبره، که عمدتاً در شمال غربی ساردینیا واقع شده‌اند، دیده می‌شوند. از جمله این درب‌ها می‌توان به برخی از دوموس دی یاناس‌های قبرستان آنگلو رویویو اشاره کرد که خاستگاه‌شان به تمدن‌های اوتزیری و اوتزیری پیشانوراگه‌ای () مربوط است.

طراحی این درب‌های کاذب ظاهراً تحت‌تأثیر قوی معماری شرقی بوده است. این درب‌ها معمولاً در دیوارهای پشتی اتاق اصلی ظاهر می‌شوند و در آن‌ها طرح قاب‌های افقی و عمودی و یک نعل درگاه بیرون‌زده نمود دارد. گاهی بالای در، شاخ‌های گاو نر U-شکل نقاشی یا کنده‌کاری شده که به تعداد مختلف درون یکدیگر حک شده‌اند.

برخلاف درب‌های کاذب مصری، معنای درهای کاذب پیشانوراگه‌ای کمتر واضح است. برخی استدلال کرده‌اند که این درب‌ها نماد گذرگاهی به زندگی پس از مرگ هستند که به‌صورت بازگشت‌ناپذیر متوفی را از عزیزان زنده‌شان جدا می‌کنند و همچنین از بازگشت احتمالی و احیای حیات متوفی جلوگیری می‌کنند. از طرف دیگر، این احتمال وجود دارد که این درب‌های کاذب صرفاً باقیمانده‌ای از خانه قبلی متوفی باشند.

## اتروریا
[بندانگشتی|درب کاذب نقاشی شده در مقبره شارونتس، گورستان مونتروتزی، [تارکوئینیا|تارکوینیا]]
در مقبره‌های اتروسکی، درب کاذب دارای طرحی دوریک است و همیشه بسته به تصویر کشیده شده‌اند. این درب‌ها اغلب نقاشی شده‌اند، اما در برخی موارد، مانند مقبره شارونتس در تارکوینیا، به صورت برجسته تراشیده شده‌اند. برخلاف درب کاذب در مقبره‌های مصر باستان، تفاسیر متنوعی از درب کاذب اتروسکی شده است. ممکن است که این درب، مثل کاربرد آن در مصر باستان، به دنیای پس‌از مرگ راه داشته باشد. همچنین ممکن است که این درب کاذب برای مشخص کردن مکانی بوده باشد که باید یک درب واقعی و اتاق جدید برای گسترش مقبره تراشیده می‌شد. احتمال دیگر این است که این درب کاذب تصویری از زاویه بیرونی درب واقعی مقبره باشد. در مقبره آگورها در تارکوینیا، دو مرد در دوطرف یک درب کاذب نقاشی شده‌اند. حرکات سوگوارانه آنها نشان می‌دهد که متوفی پشت در دفن شده است.

## روم باستان
[بندانگشتی|نقاشی دیواری یک درب کاذب در [ویلا پوپرا|ویلای رومی پوپایا]]
درب‌های نقاشی شده اغلب در دکوراسیون داخلی ویلاهای رومی که به سبک پمپئی‌ای نخست و دوم دکور شده بودند مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

به عنوان مثال، ویلای جولیوس پولیبیوس در پمپئی، یک درب کاذب روی دیوار روبروی یک درب واقعی برای ایجاد تقارن نقاشی شده است. همچنین، درب‌های کاذب ویلا را بزرگتر از آنچه واقعاً بود نشان می‌دهند.

## منابع

رده:درها
رده:سازه‌ها و یادمان‌های خاک‌سپاری
رده:صفحه‌هایی که از تصویر چندگانه با مقیاس خودکار استفاده می‌کنند
رده:عناصر معماری
رده:گونه‌های یافته‌های باستانی مصری