مدل پنج دامنه

جایگزین=The image takes the form of a flowchart diagram. The first segment is titled Physical and Functional Domains and has four boxes below it, labelled 1. Nutrition, food and water quality and quantity. 2. Environment, physical features of the environment, temperature. 3. Health. Diseases, injuries, or other functional imparements. 4. Behaviour. (In)ability to express species specific behaviour. Under these boxes, an arrow points to the next segment, which is labelled Mental Domain and contains only one box, labelled 5. Mental State. Emotional experiences as thirst, hunger, discomfort, pain, anxiety, fear, boredom, etc. Below this an arrow points to a large box containing the text Animal Welfare Status|بندانگشتی|نمودار مدل پنج دامنه رفاه حیوانات

**مدل پنج دامنه**، که گاهی به عنوان **پنج دامنه** آن را می‌شناسیم، مدلی برای ارزیابی رفاه حیوانات است. پنج دامنه تحت پوشش این مدل عبارتند از تغذیه، محیط زیست، سلامت، رفتار و وضعیت روانی. چهار حوزه اول (حوزه‌های فیزیکی) مستقیماً بر حوزه پنجم (حوزه روانی) تأثیر می‌گذارند که به نوبه خود مستقیماً بر وضعیت رفاه حیوان تأثیر می‌گذارد. مدل پنج دامنه توسط دیوید ملور و کریستوفر رِید در پاسخ به کاستی‌های دیده‌شده در مدل پنج رهایی گسترش داده شد و از آن زمان توسط تعدادی از سازمان‌های پیشرو در زمینه رفاه حیوانات و دانشمندان رفاه حیوانات پذیرفته شده است.

## پیشینه
مدل پنج رهایی را برای اولین بار شورای رفاه حیوانات مزرعه بریتانیا در بیانیه مطبوعاتی سال ۱۹۷۹ در پاسخ به گزارش برامبل، گزارش دولت بریتانیا در مورد دامداری در سال ۱۹۶۵، معرفی کرد. پنج رهایی را به عنوان رهایی از گرسنگی یا تشنگی، رهایی از ناراحتی، رهایی از درد، آسیب و بیماری، رهایی در بروز رفتار طبیعی و رهایی از ترس و اضطراب تعریف نمودند. این مدل به‌طور گسترده پذیرفته شد و برای اطلاع‌رسانی در مورد **[https://animalwelfare.ir/wp/قانون-رفاه-حیوانات/ قانون رفاه حیوانات]** و طرح‌های تضمین رفاه مورد استفاده قرار گرفت.

## تاریخچه
در سال ۱۹۹۴، ملور و رِید پیشنهاد کردند که رفاه حیوانات با اندازه‌گیری گسترده‌تر وضعیت حیوان، بهتر مدل‌سازی می‌شود، نه اینکه صرفاً با تجزیه و تحلیل وجود یا عدم وجود گرسنگی، ترس، درد، ناراحتی و رفتارهای طبیعی شرایط حیوان را تعریف کرد. تجربیات منفی که در پنج رهایی با آنها مواجه می‌شویم، اساساً، اجتناب‌ناپذیر هستند. اینها پاسخ‌های بیولوژیکی طبیعی به محرک‌ها هستند و به حداقل رساندن یا حذف این تجربیات لزوماً رفاه خوب را تضمین نمی‌کند. هنگام ارتقای رفاه حیوانات، تلاش برای ایجاد پاسخ‌های مثبت مانند راحتی و لذت در حیوانات مهم‌تر است. اجازه دادن به حیوانات برای تجربه سطح قابل تحملی از عواطف منفی، مانند گرسنگی، موجب می‌شود که آنها همچنان رفتارهای طبیعی پاداش‌دهنده‌ای مانند جستجوی غذا را از خود نشان دهند.

مدل پنج دامنه شامل حوزه‌های تغذیه (مانند وجود و کیفیت غذا و آب)، محیط زیست (زیستگاه و محیط اطراف حیوان)، سلامت (بیماری، آسیب و دیگر اختلالات مانند سن)، رفتار (توانایی حیوان در بروز رفتارهای طبیعی و خاص مانند بویایی یا جستجوی غذا) و وضعیت روانی (تجربه عاطفی حیوان) است. چهار دامنه اولیه اندازه‌گیری می‌شوند و از این اطلاعات برای تعیین وضعیت روانی کلی حیوان استفاده می‌شود که به نوبه خود برای سنجش رفاه کلی آن استفاده می‌شود این مدل برای کمک به اطمینان از اینکه شعار «زندگی ارزش زیستن دارد» برای حیوانات هم معنا دارد و صرفاً نیازهای اولیه بقای آنها برآورده نمی‌شود، طراحی شده است.

مدل پنج دامنه برای ارزیابی رفاه حیوانات در موقعیت‌های مختلفی مانند باغ‌وحش‌ها، مزارع، تحقیقات و پناهگاه‌های حیوانات استفاده می‌شود. این مدل همچنین در توسعه معیارهای کیفیت زندگی یک حیوان مورد استفاده قرار گرفته است، که به ویژه هنگام تصمیم‌گیری در مورد اتانازی مفید است. مدل پنج دامنه توسط سازمان‌های بزرگ رفاه حیوانات متعددی مانند RSPCA و حفاظت جهانی از حیوانات پشتیبانی می‌شود. در باغ‌وحش‌ها و آکواریوم‌ها، این مدل برای اندازه‌گیری رفاه کلی حیات وحش صید شده و بهبود شرایط آنها استفاده شده است، و توسط انجمن جهانی باغ‌وحش‌ها و آکواریوم‌ها برای استفاده در ارزیابی رفاه توصیه می‌شود. این مدل برای ارزیابی تأثیرات رفاهی اشکال مختلف کنترل آفات در حیوانات وحشی، و برای ارزیابی رنج در تحقیقات ظلم به حیوانات در حیوانات خانگی استفاده شده است.

## منابع

رده:جانوران و انسان‌ها
رده:رفاه جانوران