سده الیاهو

**سده الیاهو** (به عبری: ، به معنای «کشتزار الیاهو») یک کیبوتص دینی در شمال اسرائیل است. این کیبوتص در پنج کیلومتری جنوب بیت‌شئان واقع شده و در حوزه صلاحیت شورای منطقه‌ای دره چشمه‌ها (عمق هَمَعَیَنوت) قرار دارد. سده الیاهو به جنبش کیبوتص دینی وابسته است که یهودیت سوسیالیستی را ترویج می‌کند و برابری، همبستگی و ایثار را ارزش‌های دینی ضروری می‌داند.

سده الیاهو در ۸ مه ۱۹۳۹ توسط پناهندگان یهودی از آلمان نازی تأسیس شد و بخشی از خوشه‌ای از کیبوتص‌های دینی در دره بیت‌شئان است که عین هنتصیو، شلوحوت و تیرات زوی را نیز دربرمی‌گیرد. اقتصاد کیبوتص بر پایه کشاورزی ارگانیک و صنعت کنترل بیولوژیکی آفات استوار است.

## پیشینه

سده الیاهو در ۸ مه ۱۹۳۹ به شیوه «برج و حصار» (به عبری: ) توسط پناهندگان یهودی از آلمان نازی بنیان‌گذاری شد. نام آن از خاخام الیاهو گوتماخر گرفته شده که در سده نوزدهم میلادی در آلمان می‌زیست و از پیشگامان صهیونیسم دینی بود. در آغاز، بنیان‌گذاران در ساختمان مزرعه‌ای متعلق به تمپلرها (سازمان مسیحی آلمانی) موسوم به «بیت کیبلر» سکونت گزیدند و در سال ۱۹۴۲ به مکان کنونی خود نقل‌مکان کردند. طرح جامع کیبوتص را معمار و هنرمند مئیر بن آوری تهیه کرد که چند سال در کیبوتص زندگی کرده بود.

سده الیاهو بخشی از خوشه‌ای از کیبوتص‌های دینی بود که عین هنتصیو، شلوحوت و تیرات زوی را نیز دربرمی‌گرفت. جمعیت کیبوتص از ۶۰ نفر در سال ۱۹۳۷ به ۲۰۸ نفر در سال ۱۹۴۸ رسید. پس از هسته نخست مهاجران آلمانی، یهودیانی از ایتالیا و فرانسه که از هولوکاست جان سالم به در برده بودند نیز در کیبوتص ساکن شدند و بعدها مهاجرانی از آمریکا و دیگر نقاط جهان نیز به آنان پیوستند.

پس از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، سده الیاهو زمین‌های روستای تخلیه‌شده عرب العریضه متعلق به فلسطینیان را زیر کشت برد. روستای عرب العریضه که در سال ۱۹۳۱ حدود ۱۸۲ نفر جمعیت و ۳۸ خانه داشت، در جریان عملیات گیدعون در مه ۱۹۴۸ به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد و ساکنان عرب آن گریختند. ساختمان‌های روستا ویران شد و زمین‌های آن به کاربری کشاورزی تبدیل گردید.

در سال ۲۰۱۸ پیشنهاد خصوصی‌سازی خدمات غذایی کیبوتص با کسب ۶۰ درصد آرا رد شد؛ زیرا این رقم به آستانه لازم دو سوم آرا نرسید.

## جغرافیا
سده الیاهو در دره بیت‌شئان (بخشی از دره اردن) در ارتفاع ۱۹۱ متر زیر سطح دریا قرار دارد. این منطقه به‌شدت کشاورزی است و چشمه‌های فراوانی در اطراف آن وجود دارد، هرچند بیشتر آبراهه‌های طبیعی (وادی‌ها) به دلیل بهره‌برداری کشاورزی به مجاری مصنوعی هدایت شده‌اند.

کیبوتص ۳۰ کیلومتر جنوب دریاچه طبریه، ۴ کیلومتر غرب رود اردن و نزدیک به ۵ کیلومتر جنوب‌جنوب‌شرقی شهر بیت‌شئان واقع شده‌است. در غرب کیبوتص، در فاصله حدود ۶ کیلومتری، زمین به‌سرعت به دامنه‌های کوه گیلبوع بالا می‌رود. سده الیاهو از راه جاده محلی شماره ۶۶۷۸ به بزرگراه شماره ۹۰ متصل می‌شود.

در مرکز کیبوتص بیشه‌ای از درختان فیکوس بنگالی وجود دارد که در سال ۱۹۴۳ توسط بنیان‌گذاران کیبوتص کاشته شد تا فضای سایه‌دار و خنکی برای ساکنان فراهم کند. طراح فضای سبز، ایتسحاق کوتنر، قلمه‌های این درختان را از فیکوس بزرگ میکوه ایسرائل آورده بود.

## اقتصاد
کیبوتص سده الیاهو محصولات کشاورزی متنوعی تولید می‌کند، از جمله خرما، زیتون، انگور، انار، ادویه و محصولات زراعی، همچنین دارای واحدهای پرورش گاو شیری و ماکیان است. روش‌های کشاورزی ارگانیک و مدیریت غیرشیمیایی آفات در این کیبوتص به کار می‌رود. با گذشت زمان، بخش‌های کشاورزی کاهش یافته و بخش‌های صنعتی و کنترل بیولوژیکی از نظر سودآوری گسترش پیدا کرده‌اند.

### بایوبی
شرکت بایوبی (BioBee) در سال ۱۹۸۳ با نام «حشره‌خانه‌های کنترل بیولوژیکی سده الیاهو» تأسیس شد. این شرکت به پرورش انبوه و فروش حشراتی می‌پردازد که دشمنان طبیعی آفات هستند. همچنین نرهای عقیم مگس میوه مدیترانه‌ای را برای کنترل آفات به روش حشره عقیم (به انگلیسی: ) پرورش می‌دهد و زنبورهای بامبل را برای گرده‌افشانی در گلخانه‌ها و مزارع روباز تکثیر می‌کند.

در سال ۲۰۲۱، کاربرد کنه شکارگر پرسیمیلیس (persimilis) توسط بایوبی به‌عنوان جایگزین آفت‌کش‌های شیمیایی، برنده جایزه برنارد بلوم از انجمن بین‌المللی تولیدکنندگان کنترل بیولوژیکی در بازل شد و به‌عنوان برترین راهکار کنترل بیولوژیکی سال شناخته گردید.

## آموزش
مدرسه منطقه‌ای دینی «شاکد» (שק"ד، سرنام «مشارکتی، کیبوتصی، دینی») در محوطه کیبوتص واقع است و دانش‌آموزان یشووهای اطراف نیز در آن تحصیل می‌کنند. کیبوتص همچنین دارای یک بیت‌میدراش (مدرسه دینی) برای فارغ‌التحصیلان خدمت نظامی است که در سال ۲۰۰۵ تأسیس شد و مطالعات یهودی را با کار کشاورزی ترکیب می‌کند.

سده الیاهو یک اولپان (مرکز آموزش زبان عبری) و برنامه داوطلبانه نیز دارد؛ دانشجویان سه روز در هفته کار و سه روز در هفته درس می‌خوانند و خوابگاه و فضای زندگی اختصاصی در اختیار آنان قرار می‌گیرد.

## جمعیت‌شناسی
ساکنان کیبوتص سده الیاهو پایبند به مذهب یهود هستند. در سال ۲۰۰۷ حدود ۸۰۰ نفر و ۱۵۰ خانوار در کیبوتص زندگی می‌کردند. بر پایه آمار سال ۲۰۱۴ جمعیت کیبوتص ۶۸۳ نفر بود و طی آن سال ۲ درصد کاهش یافته بود.

## آب‌وهوا

## افراد سرشناس
* موشه اونا، اندیشمند و عضو پیشین کنست
* ماریو لوی، بنیان‌گذار سازمان کشاورزی ارگانیک در اسرائیل
* ملکا هاس، مربی و پژوهشگر رشد کودک
* پروفسور الیعزر گلدمن

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی کیبوتص
* وبگاه شرکت بایوبی

رده:کیبوتص
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۹ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۹ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:مناطق مسکونی در استان شمال (اسرائیل)
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند
رده:مختصات در ویکی‌داده