قوله

**قوله** (به عربی: ) روستایی فلسطینی در بخش رمله از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که ۱۵ کیلومتری شمال‌شرق رمله قرار داشت. ساکنان این روستا ریشه‌هایی در جمزو، اموریا و دیگر نقاط داشتند. فرمانده فلسطینی حسن سلامه و پسرش علی حسن سلامه (۱۹۴۰–۱۹۷۹) از قوله بودند.

روستای قوله در ارتفاع ۱۲۵ متری از سطح دریا و بر دامنه غربی تپه‌ای آهکی مشرف بر دشت ساحلی قرار داشت. شاهراه اصلی میان رمله و طولکرم از چند صد متری آن می‌گذشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد و ساکنانش آواره گردیدند. امروزه ویرانه‌های روستا در جنگل کولا در اسرائیل قرار دارد.

## ریشه‌شناسی
نام قوله ریشه آرامی دارد و نخستین‌بار در اسناد دوره صلیبیون به شکل‌های «کولا» (Cola) یا «خولا» (Chola) ثبت شده‌است. به گفته ادوارد هنری پالمر، این نام از یک نام شخصی گرفته شده‌است.

## تاریخ
### دوره صلیبیون
در سده دوازدهم میلادی، شوالیه‌های مهمان‌نواز یک مرکز اداری و گردآوری مالیات در روستا برپا کردند که دربرگیرنده یک برج و ساختاری تاق‌دار بود. بر پایه سند سال ۱۱۸۱ میلادی، شوالیه‌های یوحنایی این ملک و روستای پیوسته به آن را از هوگوی فلاندری خریدند و پس از آن در اینجا خواربار برای بیمارستان یوحنایی در اورشلیم تولید می‌کردند.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶، قوله بخشی از امپراتوری عثمانی و در ناحیه (نهیه) رمله زیر لوای غزه بود. جمعیت آن ۶۹ خانوار مسلمان با برآوردی حدود ۳۸۰ نفر بود. ساکنان مالیات بز، کندوی عسل و دستگاه فشار (برای فرآوری زیتون یا انگور) می‌پرداختند که جمعاً ۶٬۶۵۰ آقچه می‌شد.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون روستای «کوله» را از بالای مسجد سفید رمله مشاهده کرد.

در ۱۸۷۰، کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن نوشت که روستا بر تپه‌ای سنگی جای گرفته و آشکارا جایگزین شهرک یا روستایی کهن شده‌است. او ساختمان بزرگی را توصیف کرد که به چندین خانه تقسیم شده بود و با سنگ‌های تراشیده از بناهای کهن ساخته شده بود. همچنین برجی دفاعی با پایه‌های سنگ‌های درشت، مسجد کوچکی با مصالح باستانی و آبگیری (بِرکه) به ابعاد ۱۸ در ۱۲ گام توصیف کرد که بخشی در سنگ کنده شده و بخشی با بلوک‌های چندضلعی بزرگ ساخته شده بود.

فهرست روستاهای عثمانی در همان حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت «کولا» را ۱۵۹ نفر (تنها مردان) در ۳۸ خانه نشان می‌دهد.

در ۱۸۸۲، پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستای قوله را بر شیبی در لبه دشت توصیف کرد و بازمانده‌های تاریخی آن را متعلق به دوران میانه دانست. این پیمایش بازمانده‌های باستانی از جمله «برج کوله» و «برکة الربّا» را ثبت کرد و آنها را کار صلیبیون دانست.

مسجد روستا در حدود ۱۰ متری شرق برج صلیبی قرار داشت و دربرگیرنده ایوان بزرگ تاق‌داری و اتاق کوچک‌تری با کتیبه‌ای بالای ورودی بود.

### دوره قیمومت بریتانیا

در دوره قیمومت بریتانیا، روستا در امتداد شاهراه رمله–طولکرم گسترش یافت. در مرکز روستا مسجد، چند مغازه کوچک و مدرسه‌ای قرار داشت که در سال ۱۹۱۹ بنیان‌گذاری شده بود و تا اواسط دهه ۱۹۴۰ میلادی ۱۳۴ دانش‌آموز داشت.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت «قوله» ۴۸۰ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۶۹۷ نفر (همه مسلمان) در ۱۷۲ خانه افزایش یافت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۱٬۰۱۰ نفر و همگی مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌ها ۴٬۳۴۷ دونوم بود. از این میان ۲٬۸۴۲ دونوم برای غلات، ۱۰۵ دونوم آبیاری‌شده یا باغ، و ۲۶ دونوم بافت ساخته‌شده بود. از مجموع زمین‌ها ۳٬۸۸۵ دونوم متعلق به عرب‌ها، ۲۷۱ دونوم متعلق به یهودیان و ۱۹۱ دونوم زمین عمومی بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

نبردها در این منطقه میان نیروهای دفاعی اسرائیل و هنگ عربی اردن در جریان عملیات دانی و در «ده روز» پس از پایان آتش‌بس نخست جنگ ۱۹۴۸ درگرفت. تیپ ۳ الکساندرونی برای تأمین منطقه جنوب حوزه کنترل ارتش عراق فرستاده شده بود و با تیپ نخست اتحادیه عرب بر سر روستا جنگید. نیروهای اسرائیلی سرانجام در ۱۸ ژوئیه، درست پیش از آغاز آتش‌بس دوم، برای آخرین بار روستا را تصرف کردند. گزارشی از ارتش اسرائیل بیان داشت که پس از تصرف روستا، پیکرهای مثله‌شده ۱۹ سرباز تیپ الکساندرونی کشف شد.

بیشتر ساکنان در جریان جنگ گریختند و تنها شماری سالخورده برجای ماندند. در اواخر دهه ۱۹۹۰، پژوهشگری به نام عبدالجواد شهادت‌هایی از ساکنان پیشین روستا گزارش کرد مبنی بر اینکه شش زن و یک مرد که در روستا مانده بودند با تیراندازی کشته شده یا در خانه‌هایشان سوزانده شدند. تخریب روستا در سپتامبر ۱۹۴۸ به‌همراه ۱۴ روستای دیگر به دستور بن‌گوریون برنامه‌ریزی شد.

ویرانه‌های روستا امروزه در جنگل کولا در اسرائیل یافت می‌شوند. در ۱۹۹۲، ولید خالدی تاریخ‌نگار فلسطینی این مکان را چنین توصیف کرد: «جنگلی بیشتر جایگاه روستا را پوشانده‌است. آوار خانه‌های فروریخته و تراس‌ها میان درختان پراکنده‌است و کاکتوس و درختان انجیر، توت و اکالیپتوس نیز در آنجا می‌رویند. تنها نشانه بازمانده مدرسه است که در سمت غربی جایگاه قرار دارد. بخش‌های تپه‌ای زمین‌های پیرامونی برای چرای دام به‌کار می‌رود و بقیه زمین‌ها کشت می‌شود.» هیچ شهرک اسرائیلی بر زمین‌های قوله ساخته نشده‌است؛ نزدیک‌ترین شهرک گیوات کوآخ است که در سال ۱۹۵۰ بر زمین‌های روستای الطیره در ۲ کیلومتری جنوب‌غرب بنا شد. در سال ۱۹۹۸ شمار آوارگان فلسطینی بازمانده از ساکنان قوله ۷٬۱۹۵ نفر برآورد شد.

## شخصیت‌های برجسته
* حسن سلامه، فرمانده فلسطینی در شورش ۱۹۳۶ و جنگ ۱۹۴۸ که اهل قوله بود.
* علی حسن سلامه (۱۹۴۰–۱۹۷۹)، پسر حسن سلامه و از فرماندهان سازمان آزادی‌بخش فلسطین.

## جستارهای وابسته
* رمله (شهر)
* جنگ‌های صلیبی
* شوالیه‌های مهمان‌نواز

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Welcome to Qula در Palestine Remembered
* Qula در ذاکرات
* [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.14.jpg نقشه ۱۴ پیمایش فلسطین غربی] در ویکی‌انبار

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:قلعه‌ها و باروهای شوالیه‌های مهمان‌نواز