آنتیکوا

**آنتیکوا** ( به معنی «کهن» یا «باستانی») سبکی از تایپ‌فیس است که برای تقلید از شیوه‌های دست‌نویسی و خوشنویسی رایج در سده‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی طراحی شده‌است. حروف در این سبک به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که روان و پیوسته به نظر برسند؛ از این رو اغلب در تقابل با قلم‌های سبک فراکتور قرار می‌گیرد که در آن‌ها ضربه‌های قلم شکسته و جدا از یکدیگرند. آنتیکوا ترکیبی از حروف بزرگ رومی (Capitalis monumentalis) و خط کوچک انسان‌گرایانه (Humanistische Minuskel) است و امروزه رایج‌ترین دستهٔ قلمی برای متون بلند در زبان‌های غربی به‌شمار می‌رود.

در جهان آلمانی‌زبان، این دو سبک قلمی در کنار یکدیگر به کار می‌رفتند و مناقشهٔ آنتیکوا–فراکتور اغلب جنبهٔ ایدئولوژیک و سیاسی داشت. پس از نیمهٔ سدهٔ بیستم، فراکتور از رواج افتاد و قلم‌های مبتنی بر آنتیکوا به استاندارد رسمی در آلمان تبدیل شدند. در اصطلاح آلمانی، واژهٔ «آنتیکوا» به قلم‌های سریف‌دار اشاره دارد، در حالی که در انگلیسی معادل آن واژهٔ «رومن» (Roman) است.

## تاریخچه
### ریشه‌های دست‌نویسی
آنتیکوا ریشه در دوران انسان‌گرایی رنسانس (سدهٔ پانزدهم) در ایتالیا دارد. انسان‌گرایان در طراحی این خط، به روح رنسانس وفادار بوده و از نسخه‌های پیشاقرون‌وسطایی آثار کلاسیک لاتین الهام گرفتند. این نسخه‌ها عمدتاً از دورهٔ کارولنژی بودند و همین بازگشت به خطوط پیش از دورهٔ گوتیک، منشأ نام‌گذاری «آنتیکوا» (به معنی کهن) شد.

شاعر فلورانسی فرانچسکو پترارک از معدود نویسندگان قرون‌وسطایی بود که به خط دست‌نویسی زمان خود پرداخت. او در دو نامه خط دانشگاهی رایج را با ضربه‌های کشیده و فرم‌های حروف پرتزیین نقد کرد و سه اصل را برای نگارش مطرح ساخت: سادگی، وضوح و صحت املایی.

جووانی بوکاچو از ستایشگران پترارک بود و از محفل او این خط نیمه‌گوتیک اصلاح‌شده به ادیبان فلورانس، لمباردی و ونتو گسترش یافت. اصلاح جدی‌تر خط را پوجو براچیولینی در نخستین دههٔ سدهٔ پانزدهم با ابداع خط کوچک انسان‌گرایانه (Humanist minuscule) انجام داد. برتولد اولمن، لحظهٔ تحول‌ساز در این خط جدید را رونویسی جوانانهٔ پوجو از «نامه‌های آتیکوس» اثر سیسرون می‌داند.

نیکولو نیکولی، انسان‌گرای فلورانسی، در دههٔ ۱۴۲۰ خط شکسته‌نویسی (کرسیو) انسان‌گرایانه‌ای ابداع کرد که نسخه‌ای سریع‌نویس از همان خط بود. در اواخر سدهٔ پانزدهم، این خط شانسری به‌دست انسان‌گرایان رم بیشتر توسعه یافت و اشکال خوشنویسانهٔ آن را استاد نگارش رمی لودوویکو آریگی در اوایل سدهٔ شانزدهم رواج داد.

### از دست‌نویسی به چاپ

آدولف روش در ۱۴۶۴ نخستین قلم چاپی شناخته‌شدهٔ آنتیکوا را به کار برد. پس از آن، کنراد سووینهایم و آرنولد پانارتس در سوبیاکو نزدیک رم (۱۴۶۵) شکل اولیه‌ای از آنتیکوا را برای چاپ اثر «دربارهٔ سخنور» سیسرون ساختند که هنوز به‌شدت تحت تأثیر سنت گوتیک بود.

نخستین آنتیکوای کیفی قانع‌کننده را نیکلا ژنسون فرانسوی مقیم ونیز در ۱۴۷۰ توسعه داد. این قلم در سراسر ایتالیا تقلید شد و تا زمان پیشرفت‌های الدوس منوتیوس، پرکاربردترین حروف چاپی کشور باقی ماند. با چاپ کتاب «دربارهٔ اتنا» اثر پیترو بمبو در ۱۴۹۵ توسط الدوس منوتیوس و حکاکی فرانچسکو گریفو، شکل جدیدی از آنتیکوا پدید آمد که بیش از قلم ژنسون از الگوی دست‌نویسی فاصله گرفت و از کتیبه‌های رومی تأثیر پذیرفت.

در ۱۵۰۱ الدوس منوتیوس در ونیز قلم ایتالیک انقلابی خود را بر پایهٔ خط شانسری معرفی کرد. این قلم که فشرده‌تر بود، برای چاپ ارزان‌قیمت آثار کلاسیک (مجموعهٔ آلدین‌ها) به کار رفت و فراتر از مرزهای ایتالیا شهرت یافت.

### تحولات در فرانسه و شمال اروپا
پس از تجزیهٔ سیاسی ایتالیا، فرانسه به مرکز جدید توسعهٔ قلم‌های آنتیکوا تبدیل شد. کلود گارامون، حکاک فرانسوی، قلم آنتیکوای کامل‌شدهٔ رنسانس را طراحی کرد که تضاد بیشتری میان ضربه‌های ضخیم و نازک داشت. قلم‌های گارامون در سدهٔ شانزدهم نه‌تنها در فرانسه بلکه در آنتورپن، بازل و فرانکفورت نیز رواج یافت.

در سده‌های هفدهم و هجدهم هلند با طراحانی چون کریستوفل فان دایک و یوهان میشائل فلایشمان نوآوری‌هایی در طراحی آنتیکوا ایجاد کرد. در انگلستان ویلیام کسلن و پس از او جان بسکرویل قلم‌هایی با ویژگی‌های باروک و خوانایی بالا عرضه کردند. در فرانسهٔ دورهٔ لویی چهاردهم قلم «رومن دو روآ» (Romain du Roi) به‌عنوان نخستین قلم مبتنی بر محاسبات ریاضی برای چاپخانهٔ سلطنتی طراحی شد.

جامباتیستا بودونی این سبک کلاسیک‌گرایانه را در ایتالیا به اوج رساند و قلمی با تضاد شدید ضخامت خطوط و سریف‌های نازک طراحی کرد.

### آنتیکوا در آلمان
قلم‌های آنتیکوای ونیزی در ایتالیا، آلمان، فرانسه و اسپانیا منتشر شدند. تا ۱۴۸۰ تنها ده نوع قلم آنتیکوا در آلمان وجود داشت اما با گسترش علاقه به انسان‌گرایی، کاربرد این قلم‌ها افزایش یافت. یوهان آمرباخ از بازل با چاپ متون دانشگاهی، واژه‌نامه‌ها و کتاب‌های مقدس، آنتیکوا را در آلمان و سوئیس ترویج کرد.

آلبرشت دورر در ۱۵۲۵ نخستین کتاب آلمانی‌زبان دربارهٔ ساختار حروف آنتیکوا را نوشت. با وجود این، در آلمان برخلاف بسیاری از کشورهای اروپایی، خطوط شکسته (از جمله فراکتور) تا ۱۹۴۱ در کنار آنتیکوا به‌عنوان خط رایج به کار می‌رفتند.

## مناقشهٔ آنتیکوا–فراکتور
نقطهٔ مقابل ژرمنی آنتیکوا، خطوط شکسته و به‌ویژه فراکتور است که در آن فرم حروف شکسته و زاویه‌دار است. در آلمان سده‌های نوزدهم و بیستم مناقشه‌ای طولانی بر سر اینکه زبان آلمانی باید با آنتیکوا نوشته شود یا فراکتور در جریان بود. در ۱۹۱۱ رایشتاگ آلمان پیشنهاد گذار رسمی به آنتیکوا را تنها با سه رأی (۸۵ در برابر ۸۲) رد کرد. هیتلر از ۱۹۳۴ خواستار تغییر به آنتیکوا بود اما تا ۱۹۴۱ که مارتین بورمان فرمانی صادر کرد و استفاده از خطوط بین‌المللی مانند آنتیکوا را الزامی ساخت، این تغییر عملی نشد.

## طبقه‌بندی قلم‌های آنتیکوا
بر اساس استاندارد DIN 16518 که در حوزهٔ آلمانی‌زبان رایج است، قلم‌ها بر پایهٔ زمان پیدایش و عناصر طراحی به یازده گروه تقسیم می‌شوند که هشت گروه آن به آنتیکوا اختصاص دارد:
* گروه یکم: آنتیکوای رنسانس ونیزی
* گروه دوم: آنتیکوای رنسانس فرانسوی
* گروه سوم: آنتیکوای باروک
* گروه چهارم: آنتیکوای کلاسیک‌گرایانه
* گروه پنجم: آنتیکوای خطی سریف‌دار (اژیپسین)
* گروه ششم: آنتیکوای خطی بدون سریف (گروتسک)
* گروه هفتم: گونه‌های متنوع آنتیکوا
* گروه نهم: آنتیکوای دست‌نویسی

## طراحان شاخص
برخی از مهم‌ترین طراحان قلم‌های سبک آنتیکوا عبارت‌اند از:
* **برن نادال** (۱۸۶۹–۱۹۳۲)، طراح آمریکایی، خالق قلم کسلن آنتیک (۱۸۹۶–۱۸۹۸).
* **[[پیتر بهرنز]]** (۱۸۶۸–۱۹۴۰)، معمار و طراح گرافیک آلمانی، خالق بهرنز آنتیکوا (۱۹۰۷–۱۹۰۹).
* **وویتیخ پرایسیگ** (۱۸۷۳–۱۹۴۴)، طراح چک که قلم پرایسیگ آنتیکوا (۱۹۲۳–۱۹۲۵) را ویژهٔ زبان چکی طراحی کرد.
* **پاول رنر** (۱۸۷۸–۱۹۵۶)، خالق رنر آنتیکوا (۱۹۳۹) و قلم مشهور فوتورا.
* **[[هرمان تساپف]]** (۱۹۱۸–۲۰۱۵)، خالق تساپف رنسانس آنتیکوا (۱۹۸۴–۱۹۸۷) و قلم‌های متعدد دیگر.

## اشکال مدرن

**بوک آنتیکوا** (Book Antiqua) قلمی است که هرمان تساپف طراحی کرده و گونه‌ای از قلم پالاتینو به‌شمار می‌رود. در این نام‌گذاری، «آنتیکوا» به سبک رومن حروف اشاره دارد در برابر خطوط شکسته.

**رنر آنتیکوا** قلمی است ساختهٔ پاول رنر که در ریخته‌گری دی. اشتمپل تولید شد.

**تساپف رنسانس آنتیکوا** نیز از دیگر آثار هرمان تساپف است.

## تأثیر بر الفبای لاتین
قلم رومن که از خط کوچک انسان‌گرایانه برآمد، به پایداری چشمگیر الفبای زبان لاتین مدرن در برابر تغییر کمک کرده‌است. آثاری که در دورهٔ رنسانس با این قلم حروف‌چینی شده‌اند به‌طرز شگفت‌انگیزی مدرن به نظر می‌رسند. آنتیکوا پنج قرن پس از پیدایش، همچنان پرکاربردترین قلم برای نظام‌های نوشتاری مبتنی بر الفبای لاتین، یونانی، ارمنی و سیریلیک است.

## جستارهای وابسته
* فراکتور
* حروف رومن
* حروف ایتالیک
* سریف
* تایپ‌فیس

## منابع

## پیوند به بیرون
* آنتیکوا در تیپولکسیکون 

رده:دهه ۱۴۷۰ (میلادی)
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان لاتین
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان آلمانی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان ایتالیایی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده