حکیم (لقب)

***' و ***' دو عنوان عربی هستند که از ریشه سه حرفی «حَکَم» به معنای «گماشتن، انتخاب کردن، قضاوت کردن» گرفته شده‌اند.

## حکیم
این عنوان یکی از ۹۹ نام خداوند در اسلام است.

«حکیم» (که در انگلیسی *Hakeem* نیز نوشته می‌شود) به‌معنای «انسان خردمند» یا «پزشک» است و به‌طور کلی، متخصص طب گیاهی، به ویژه طب یونانی و اسلامی، مانند حکیم اجمل خان، حکیم سعید، حکیم سید ظل الرحمن و غیره است.

«حکیم» (که به‌صورت «حکیم» یا در انگلیسی *Hakeem* نیز نوشته می‌شود) به‌معنای «انسان خردمند» یا «پزشک» است و به‌طور کلی به درمان‌گر یا طبیبی اطلاق می‌شود که در طب گیاهی، به‌ویژه در طب یونانی و طب اسلامی، فعالیت دارد. از جمله چهره‌های شناخته‌شده با این عنوان می‌توان به حکیم اجمل‌خان، حکیم سعید و حکیم سید ظفرالرحمان اشاره کرد.

حکیم یا حاکم (، ) همچنین برای پزشکان طب یونانی، کسانی که در سیستم دارویی بومی تبحر دارند، استفاده می‌شود.

همچنین در دوران طلایی اسلام، اصطلاح حکیم به‌طور کلی‌تر برای اشاره به دانشمندان جامع‌الاطراف که در دین، پزشکی، علوم و فلسفه اسلامی آگاه بودند، به کار می‌رفت.

برخی از نمونه‌های حکیم عبارتند از:

* ابن سینا
* عمر خیام

### موارد استفاده

* در حبشه یا اتیوپی قدیم، *حکیم* معمولاً به معنای فرد دانشمند، معمولاً پزشک، بود. از این رو، *حکیم-بجت* به خانه یا بیمارستان پزشک اطلاق می‌شد.
* در بنگلادش، هند و پاکستان، *حکیم* یا *حکیم* به پزشک طب گیاهی، به ویژه طب یونانی، اطلاق می‌شود.
* در ترکیه، *کلمه hekim* به پزشک اشاره دارد، در حالی که *hakim* می‌تواند برای یک فرد بسیار خردمند یا فیلسوف استفاده شود. (همچنین به کاربرد کلمه همنام *hakim* برای قاضی که در زیر ذکر شده است، مراجعه کنید)

## حاکم
«حاکم» (که گاهی به‌صورت «حاکم» یا در انگلیسی *Hakem* نیز نوشته می‌شود) به‌معنای «فرمانروا»، «والی» یا «قاضی» است. همانند بسیاری از القاب دیگر، این واژه نیز به‌صورت جزئی از نام بسیاری از افراد به‌کار رفته است.

### در کشورهای عربی

* در لبنان، عنوان کامل امیران در دوران تابعیت عثمانی (و مدتی نیز در زمان حاکمیت مصر) «الأمیر الحکیم» (*الـAmir al-Hakim*) بود. این عنوان در فاصلهٔ سال‌های ۱۵۱۶ تا ۱۸۴۲ میلادی به‌کار می‌رفت.
* در سه کشور امیرنشین خلیج فارس، اولین سبک سلطنتی  بود.
** از سال ۱۷۸۳ که خاندان فاتح آل خلیفه در بحرین مستقر شدند تا ۱۶ آگوست ۱۹۷۱، سبک آن  بود. (، «حاکم بحرین»)، سپس  (، «امیر ایالت بحرین»)؛ از ۱۴ فوریه ۲۰۰۲، آنها  نامیده می‌شوند. (، «پادشاه بحرین»).
** در کویت، از زمان تأسیس آن در سال ۱۷۵۲، سبک حاکم بر سلسله آل صباح، سبک  بود. (، «حاکم کویت»)، از سال ۱۸۷۱ همچنین  (): مدیر منطقه، ضمن به رسمیت شناختن حاکمیت امپراتوری عثمانی (به عنوان ) [بخش] بغداد و از ۱۸۷۵ بصره ( (مقامات، به نام والی، در عراق) تا ۳ نوامبر ۱۹۱۴، و سپس تحت الحمایه بریتانیا تا استقلال در ۱۹ ژوئن ۱۹۶۱. از آن زمان به بعد، این عنوان رسماً  بوده است. (، «امیر ایالت کویت»)؛
** از آنجا که بر اساس معاهده ۱۲ سپتامبر ۱۸۶۸ محمد بن ثانی با بریتانیا، قطر (که قبلاً به عنوان وابسته بحرین در نظر گرفته می‌شد) عملاً به عنوان یک کشور مستقل (محدود به دوحه و وکره، که بعداً به کل شبه جزیره گسترش یافت) تأسیس شد، سبک خاندان آل ثانی او  بود. (، «حاکم قطر»). از سال ۱۸۷۱، آنها همچنین با حروف  چاپ می‌شدند. فرماندار ناحیه عثمانی، مانند کویت که در بالا ذکر شد، تا ۳ نوامبر ۱۹۱۶، و پس از آن تحت الحمایه بریتانیا. از زمان استقلال از بریتانیا در ۳ سپتامبر ۱۹۷۱، سبک  بوده است. (، «امیر دولت قطر»).
* در لیبی، حکیم از سال ۱۹۴۶ تا ۱۲ فوریه ۱۹۵۰ به سبک «حاکم» سلطنت سابق فزان () بود) در دوران مدیریت سازمان ملل (در عمل توسط فرانسه، با فرماندار نظامی همزمان خود)؛ تنها حاکم فعلی، احمد سیف النصر (متولد ، درگذشته ۱۹۵۴)، به عنوان والی منطقه‌ای (فرماندار؛ به فرانسوی:  در سمت خود باقی ماند. «رئیس قلمرو») در پادشاهی متحد لیبی تا ۲۴ دسامبر ۱۹۵۱، با یک فرانسوی مقیم در کنارش، و سپس، بدون چنین سایه فرانسوی، به عنوان اولین فرماندار سلطنتی (تا سال ۱۹۵۴).
* در یمن تا سال ۱۹۰۲ (که به سلطان تغییر یافت) حاکمان ایالت قایتی شیر و مکلا، الشحر والمکلا، بودند، زیرا قبل از ادغام ۱۰ نوامبر ۱۸۸۱ با نقیب ایالت مکلا، از زمان استقلال از عثمانی‌ها در سال ۱۸۶۶، سبک شاهزاده‌نشین الشحر بوده است.

### جای دیگر

* در منطقه مکران استان سیستان و بلوچستان ایران، *حکم* به سرداران و خان‌ها در حکومت سنتی بلوچ اشاره دارد.
* در اندونزی، مالزی و ترکیه، *حکیم* به معنای قاضی است.
* در نپال، یک حاکم بادا مسئول منطقه‌ای از قلمرو بود.
* در امارت بخارا، *حاکم* عنوان فرماندار بود.
* در نیجریه، خلافت سوکوتو به صورت تشریفاتی توسط *حکایما* (به معنای «حکیمی») اداره می‌شود، رؤسایی که در برابر سلطان سوکوتو و امیران قلمرو پاسخگو هستند.
* در ازبکستان، اصطلاح *حاکم* برای توصیف فرماندار یا شهردار یک منطقه استفاده می‌شود.
* در قزاقستان، اصطلاح *«اکیم»* برای توصیف شهرداران یا فرمانداران محلی مناطق درون کشور استفاده می‌شود.

### علاوه بر این
مانند بسیاری از القاب دیگر، این واژه در نام بسیاری از افراد نیز دیده می‌شود، بی‌آنکه الزاماً دارای معنای اشرافی یا سیاسی باشد.

## منابع

رده:سران دولت
رده:سران کشور
رده:عبارت‌های دعایی در اسلام
رده:عنوان‌های رهبری ملی و قومی
رده:عنوان‌های عربی
رده:عنوان‌های فرمانداری