توافقنامه بیلین–ابو مازن

**توافقنامه بیلین–ابو مازن** (همچنین **طرح بیلین–ابو مازن** یا **سند بیلین–ابو مازن**) پیش‌نویس غیررسمی توافقنامه‌ای میان مذاکره‌کنندگان یوسی بیلین و ابو مازن (محمود عباس) است که در اکتبر ۱۹۹۵ نهایی شد و قرار بود پایه‌ای برای پیمان صلح آینده میان اسرائیل و فلسطین باشد. این پیشنهاد هرگز به‌طور رسمی از سوی دولت اسرائیل یا دولت فلسطین پذیرفته نشد و رهبری فلسطینی آن را رد کرد.

این سند بر پایه قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ سازمان ملل متحد تنظیم شده بود و مرزبندی تازه‌ای را بر مبنای خط سبز با تبادل سرزمین پیشنهاد می‌کرد. گفت‌وگوها با میانجیگری سوئد برگزار شد و در عمل بیشتر میان یائیر هیرشفلد و رون پوندک از سوی اسرائیل و حسین الاغا و احمد خالدی از سوی فلسطینیان پیش برده شد. این سند نخستین بار در مارس ۱۹۹۶ به‌دست زئو شیف در روزنامه هاآرتص منتشر شد.

## انتشار و واکنش‌ها
توافقنامه بیلین–ابو مازن در اکتبر ۱۹۹۵ نهایی شد. به گفته یوسی بیلین که در آن زمان وزیر اقتصاد و کار در دولت بیست‌وپنجم اسرائیل بود، این روند صرفاً غیررسمی بود، اسرائیل را ملزم نمی‌کرد و تفاهمات هرگز از سوی اسرائیل پیشنهاد نشده بود. این سند هرگز به‌طور رسمی منتشر نشد و هیچ‌گاه از سوی اسرائیلی‌ها یا فلسطینی‌ها تصویب نگردید. مقامات سازمان آزادی‌بخش فلسطین وجود آن را انکار کردند، اما پیشنهاد راه خود را به گردش عمومی باز کرد.

نخست‌وزیر وقت اسرائیل اسحاق رابین نتوانست این پیشنهاد را تأیید کند، زیرا تنها چند روز پس از نهایی شدن سند ترور شد. نخست‌وزیر جدید شیمون پرز این سند را رد کرد. یاسر عرفات نیز این پیشنهاد را به‌طور کامل نپذیرفت، اما هر دو طرف از بهره‌گیری از آن به‌عنوان پایه‌ای برای مذاکرات بیشتر و دستیابی به توافق صلح نهایی پشتیبانی کردند.

ابو مازن (محمود عباس) امضای توافقنامه را انکار کرد، اما وجود گفت‌وگوهایی دربارهٔ مذاکرات وضعیت نهایی و برخی متون را تأیید نمود. عباس بعدها این پیشنهاد را رد کرد که برخی را بر آن داشت تا از آن با عنوان «توافقنامه‌های بیلین–ابو بیلین» یاد کنند. یاسر عرفات نیز این پیشنهاد را رد کرد. تا سال ۲۰۰۱ مقامات فلسطینی اعلام کردند که این پیشنهاد هیچ ارتباطی با مسئله آوارگان ندارد و ابو مازن نیز از این موضع پشتیبانی کرد.

پس از نخست‌وزیری پرز، بنیامین نتانیاهو که مخالف روند اسلو بود به قدرت رسید. بعدها در جریان گفت‌وگوها برای رسیدن به توافق نهایی پیش از نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید، اهود باراک نیز این سند را رد کرد.

با وجود آنکه این پیشنهاد هرگز به‌طور کامل پذیرفته نشد، برخی از اندیشه‌های مطرح‌شده در آن راه‌حل‌های سازشکارانه خوبی برای حل برخی مسائل در مذاکرات وضعیت نهایی بعدی به‌شمار می‌رفتند.

## مفاد توافقنامه
بر اساس توافقنامه بیلین–ابو مازن، اسرائیل با تأسیس یک دولت فلسطین در بخش عمده‌ای از کرانه باختری و نوار غزه موافقت می‌کرد. دولت فلسطینی قرار بود در ۹۰ درصد از سرزمین‌های کرانه باختری تشکیل شود و ۱۰ درصد باقی‌مانده در ازای سرزمین‌هایی در شمال نقب به اسرائیل واگذار می‌شد. در مقابل، فلسطینیان از حق بازگشت به اسرائیل صرف‌نظر می‌کردند و در عوض آوارگان فلسطینی تشویق می‌شدند در کشور فلسطینی نوبنیاد ساکن شوند. این توافقنامه همچنین واگذاری دره اردن و مناطقی در شمال دریای مرده را به فلسطینیان تا پایان سال ۲۰۰۷ پیش‌بینی می‌کرد. دولت فلسطینی می‌بایست غیرنظامی (بدون سلاح سنگین) می‌بود و دربارهٔ گذرگاه امن میان نوار غزه و کرانه باختری در آینده توافق می‌شد.

این طرح به‌صراحت پایان منازعه را اعلام نمی‌کرد، اما ترتیبات امنیتی ۱۲ساله‌ای پیش‌بینی شده بود.

### شهرک‌ها
اسرائیلی‌هایی که در درون مرزهای دولت فلسطینی باقی می‌ماندند، تابع حاکمیت فلسطینی و قوانین فلسطین می‌شدند. به آنان شهروندی فلسطینی پیشنهاد می‌شد یا می‌توانستند به‌عنوان ساکنان خارجی باقی بمانند. شهرک‌های اسرائیلی می‌توانستند بمانند به شرط آنکه «فقط برای یهودیان» نباشند.

### بیت‌المقدس و ابو دیس
مرزهای شهرداری بیت‌المقدس گسترش می‌یافت تا محله‌های عربی مجاور (به نام «بخش‌های فلسطینی») مانند ابو دیس و نیز شهرک‌های یهودی معالِه اَدومیم، گیوات زئِو، گیوعون و مناطق مجاور را دربرگیرد که روی‌هم‌رفته «شهر بیت‌المقدس» نامیده می‌شد. اکثریت دوسوم اسرائیلی در «شهر بیت‌المقدس» تضمین می‌گردید. یک شهرداری واحد به شکل شورای عالی مشترک شهرداری با دو زیرشهرداری (اسرائیلی و فلسطینی) حفظ می‌شد. بخش‌های فلسطینی زیر حاکمیت فلسطینی و بخش‌های اسرائیلی زیر حاکمیت اسرائیلی قرار می‌گرفتند.

بخش غربی شهر پایتخت اسرائیل با نام «یروشالایم» و بخش شرقی عربی آن پایتخت فلسطین با نام «القدس» می‌شد.

حاکمیت نهایی بر منطقه درون مرزهای شهرداری کنونی بیت‌المقدس (تا سال ۱۹۹۵) که خارج از «یروشالایم» و «القدس» قرار داشت، در مذاکرات آینده تعیین می‌شد. حرم شریف زیر «حاکمیت فراسرزمینی» فلسطینی قرار می‌گرفت.

طرفین آزادی عبادت و دسترسی به همه اماکن مقدس را برای پیروان همه ادیان بدون هیچ مانع یا محدودیتی تضمین می‌کردند.

دور گولد، سفیر پیشین اسرائیل در سازمان ملل متحد، با استناد به اسناد مذاکرات اظهار داشت که فلسطینیان همواره خواهان اورشلیم شرقی به‌عنوان پایتخت دائمی خود بودند و هرگز قصد نداشتند ابو دیس را به‌عنوان جایگزین دائمی بیت‌المقدس بپذیرند. ابو دیس صرفاً پایتخت موقت فلسطینی پیش از دستیابی به اورشلیم شرقی در مذاکرات آتی در نظر گرفته شده بود.

## توافقنامه بیلین–ایتان
در سال ۱۹۹۷ یوسی بیلین توافقنامه بیلین–ایتان را میان بلوک لیکود و حزب کارگر منعقد کرد. این توافقنامه مقرر می‌داشت که تمام بیت‌المقدس زیر حاکمیت اسرائیل باقی بماند و «نهاد فلسطینی» هرگز «مرکز حکومتی» خود را در بیت‌المقدس نداشته باشد. در عوض، ساکنان فلسطینی محله‌های عربی بیت‌المقدس «سهمی در مسئولیت اداره زندگی خود در شهر» دریافت می‌کردند.

## جستارهای وابسته
* پیمان‌های اسلو
* نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید
* نقشه راه برای صلح
* فهرست پیشنهادها برای صلح در خاورمیانه

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن توافقنامه در 
* متن توافقنامه در 
* ، یوسی بیلین، هاآرتص، ۹ نوامبر ۲۰۰۱

رده:سیاست در فلسطین
رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:اسرائیل در ۱۹۹۵ (میلادی)
رده:فلسطین در ۱۹۹۵ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۱۹۹۵ (میلادی)