آخرالزمان قبطی الیاس

***آخرالزمان الیاس*** ()یک اثر مسیحی اولیه است که به زبان قبطی نوشته شده و معمولاً مستندسازی ارائه شفاهی چندین نسخه خطی اصلی و کلاسیک دانسته می‌شود. این متن که بخشی از آن به‌صورت کلام مستقیم خدای عبری، یهوه، به پیامبر کتاب مقدسی الیاس ارائه شده — و نام خود را از همین‌جا می‌گیرد — شامل تفسیر کوتاهی دربارهٔ برخی آداب روزه و دعای مسیحیان اولیه، پیامی پیشگویانه دربارهٔ پادشاهی‌های آشور و مصر، و روایت‌هایی از ظهور ضدمسیح، رویارویی‌هایش با الیاس و اخنوخ، و نابودی نهایی اوست.

هرچند عنوان آخرالزمان به آن داده شده، این متن بسیاری از ویژگی‌های معمول یک آخرالزمان کلاسیک را ندارد؛ با این حال، مضامین محوری ادبیات آخرالزمانی مانند آخرالزمان‌شناسی پادشاهی و تصویرپردازی ضدمسیح را به هم پیوند می‌دهد.

آخرالزمان دیگری به نام الیاس از قرن سوم تا هفتم میلادی وجود دارد (سفر الیاس یا سفر الیاهو) که به زبان عبری برای مخاطبان یهودی نوشته شده، ولی به نظر نمی‌رسد هیچ شباهت یا الهام قابل توجهی با اثر قبطی مسیحی داشته باشد.

برخلاف آنچه عنوان نشان می‌دهد، متن قبطی اغلب از نظر رسمی در ژانر آخرالزمان جای نمی‌گیرد و نه نوشته پیامبر الیاس دانسته می‌شود و نه متأثر از او. حضور دوباره پیامبر در متن منشأ احتمالی نام را فراهم می‌کند، هرچند ذکر او همیشه بلافاصله با شخصیت کتاب مقدسی اخنوخ همراه است.

علاوه بر این، در زمانی که این نسخه خطی احتمالاً در جوامع مسیحی مصر پدید آمده، شواهدی از وجود چندین اثر منسوب به‌دروغ به پیامبر الیاس وجود دارد که مشهورترین آن‌ها توسط متکلم قرن چهارم دیدیموس کور ذکر شده. این متون شامل اثری آخرالزمانی دیگر بود که وحی الیاس را دربارهٔ ماهیت جهنم توضیح می‌داد، بسیار شبیه به آخرالزمان پطرس و آخرالزمان پولس.

متن دیگری به نام آخرالزمان الیاس وجود دارد که هم اوریگن و هم ژروم، دانشمندان مسیحی اولیه، به آن اشاره کرده‌اند و موضوع بحثی دربارهٔ ارتباطش با نامه اول پولس رسول به قرنتیان بوده است. این بحث پیرامون بخش اول قرنتیان ۲:۹ — «آنچه چشم ندیده و گوش نشنیده» — درگرفت که اوریگن آن را ابتدا به آخرالزمان الیاس نسبت داد، در حالی که ژروم معتقد بود پولس احتمالاً از این آخرالزمان نقل قول نکرده. به هر حال، این عبارت در هیچ‌یک از نسخه‌های موجود آخرالزمان الیاس یافت نمی‌شود و از این رو نسخه‌ای کاملاً جداگانه را پیشنهاد می‌کند.

این آثار منسوب به دروغ به پیامبر الیاس اشاره‌ای هستند به دوره‌ای در مسیحیت اولیه که در آن الیاس شخصیتی مهم تلقی می‌شد و نامش با تعدادی نسخه خطی در گردش همراه بود.

#### تاریخچه
بیشتر متن معمولاً میان اواسط قرن دوم تا آغاز قرن چهارم تاریخ‌گذاری می‌شود. متن آشکارا تحت تأثیر اندیشه مسیحی است و به نسخه‌های خطی مسیحی مانند مکاشفه یوحنا اشاره دارد که تنها پس از اواسط قرن دوم در دسترس بوده‌اند، با این حال کهن‌ترین قطعات قبطی شناخته‌شده به آغاز قرن چهارم برمی‌گردند.

تاریخ‌های قدیمی‌تر از این ایده ناشی می‌شوند که بخش‌هایی از متن احتمالاً ابتدا به زبان یونانی باستان نوشته شده و سپس به قبطی ترجمه شده‌اند، پس احتمال دارد نسخه‌های نوشتاری از اواخر قرن دوم وجود داشته باشند که بعداً در مصر به صورت شفاهی ارائه شده و سپس نوشته شده‌اند.

آخرالزمان الیاس در قانون اساسی رسولان، فهرست شصت کتاب، خلاصه شبه‌آتاناسیوس، استیکومتری نیکفوروس، و فهرست ارمنی مِخیتار ذکر شده که آن را محکم در این دوره از مسیحیت اولیه جای می‌دهد. اوریگن، آمبروزیاستر، و اوتالیوس رساله اول به قرنتیان ۲:۹ را به آن نسبت می‌دهند: «آنچه چشم ندیده، گوش نشنیده، و به قلب هیچ انسانی خطور نکرده، چیزهایی است که خدا برای دوستداران خود مهیا ساخته.» اگر آن‌ها درست بگویند، این آخرالزمان پیش از پولس بوده است.

#### محتوا
محتوای آخرالزمان الیاس تنها به‌طور تقریبی با تعریف کلاسیک آخرالزمان مطابقت دارد. آخرالزمان، بر اساس تعریف مورخ جان جی. کالینز، می‌تواند به‌عنوان «ژانری از ادبیات وحیانی با چارچوب روایی تعریف شود که در آن وحی از یک موجود ماورایی به یک گیرنده انسانی منتقل می‌شود و واقعیت متعالی‌ای را آشکار می‌کند که هم‌زمانی است — از آن حیث که نجات آخرالزمانی را تصویر می‌کند — و هم مکانی — از آن حیث که جهان ماورایی دیگری را در بر می‌گیرد.»

آخرالزمان الیاس تنها به‌طور تقریبی برخی از این مشخصات را دارد. برای نمونه، هیچ موجود ماورایی‌ای برای آشکار کردن اسرار متن به نویسنده وجود ندارد — حداقل نه موجودی که در متن بیان شده باشد. علاوه بر این، مؤلفه‌های زمانی-مکانی هر دو نسبتاً نامشخص هستند. با این حال، جنبه‌های بسیاری از آخرالزمان وجود دارند که آن را به آثار آخرالزمانی پیشین مرتبط می‌کنند، از جمله تصویرسازی شخصیتی مخالف مسیح همانند ضدمسیح مکاشفه یوحنا، رستاخیز مردگان، داوری نهایی، و بخش شهادت الیاس و اخنوخ که بسیار نزدیک به دو شاهد در مکاشفه ۱۱ است.

#### تاریخچه نسخه‌های خطی
دو تا از بنیادی‌ترین متون قبطی آخرالزمان الیاس توسط گئورگ اشتاین‌دورف در اواخر قرن نوزدهم ویرایش و منتشر شدند. یکی از آن‌ها از صومعه سفید شنوته به دست آمده، به اوایل قرن چهارم تاریخ‌گذاری شده و شامل آغاز و پایان متن بود، ولی بیشتر بخش میانی آن مفقود بود. نسخه خطی بسیار مهم دیگری که به قرن چهارم یا پنجم تاریخ‌گذاری شده از طریق کتابخانه چستربیتی منتشر شد که تا به امروز کامل‌ترین نسخه کشف‌شده از این متن است.

یک قطعه پاپیروس متعلق به قرن چهارم نیز وجود دارد که به یونانی باستان نوشته شده و تنها بخش کوچکی از پایان آخرالزمان الیاس را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، این متن یونانی با هیچ‌یک از نسخه‌های خطی دیگر کشف‌شده کاملاً همپوشانی ندارد، که نشان می‌دهد ممکن است نسخه‌ای از یک نسخه خطی یونانی جایگزین و قدیمی‌تر باشد.

## جستارهای وابسته
* مکاشفه یوحنا
* سفر الیاس
* سفر زروبابل
* آخرالزمان پطرس

## پانویس

## منابع
* Frankfurter, David (1993). "Elijah in Upper Egypt: The Apocalypse of Elijah and Early Egyptian Christianity" (Studies in Antiquity and Christianity). Minneapolis: Fortress Press. ISBN 0-8006-3106-4.
* Wintermute, O. S. (1983). "Apocalypse of Elijah". In Charlesworth, James (ed.). The Old Testament Pseudepigrapha Volume 1. Doubleday. pp. 721–753. ISBN 0-385-09630-5.

## پیوند به بیرون

رده:الیاس
رده:دروغ‌نامیده‌های عهد عتیق
رده:متون مسیحی سده سوم (میلادی)
رده:متون مسیحیت سده ۲ (میلادی)
رده:متون مسیحیت سده ۴ (میلادی)