حمله هوایی ۲۰۲۶ به بیمارستان کابل

در ۱۶ مارس ۲۰۲۶، بیمارستان ترک اعتیاد امید، یک مرکز ترک اعتیاد در کابل، افغانستان، در بحبوحه حملات هوایی نیروی هوایی پاکستان در جریان جنگ ۲۰۲۶ افغانستان و پاکستان تخریب شد. مقامات بیمارستانی که در این مرکز کار می‌کردند، گفتند که حدود ۳۰۰۰ نفر در آنجا تحت درمان قرار گرفتند و تلفات را صدها نفر تخمین زدند که بیشتر آنها بیمار بودند. به گفته مقامات افغان، این حمله حداقل ۴۰۸ نفر را کشته و ۲۶۵ نفر دیگر را زخمی کرد. خبرنگاران، سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی و امدادگران نیز تأیید کردند که بیش از ۱۰۰ نفر کشته شده‌اند. هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) اعلام کرد که در این حمله هوایی حداقل ۱۴۳ نفر کشته و حداقل ۱۱۹ نفر دیگر زخمی شده‌اند و تحقیقات در حال انجام است.

دولت افغانستان ادعا کرد که این تأسیسات مستقیماً توسط نیروی هوایی پاکستان هدف حمله هوایی قرار گرفته است، بیانیه‌ای که مورد حمایت یوناما نیز قرار گرفت. مقامات پاکستانی هدف قرار دادن این تأسیسات را تکذیب کرده و اظهار داشتند که نیروی هوایی این کشور به اماکن نظامی اطراف حمله کرده است.

## حملهٔ هوایی
حدود ساعت ۹ شب به وقت محلی، یک حمله هوایی بیمارستان ترک اعتیاد امید (یا مرکز پشتیبانی و درمان، امید) را ویران کرد. بخش‌های بزرگی از بیمارستان، از جمله پنج بلوک از مجتمع توانبخشی، کاملاً ویران شدند. ساختمان اصلی تخریب شده ۱۸۰ فوتی شامل یک نمازخانه و سالن غذاخوری بود و در زمان حملات حدود ۵۰۰ بیمار را در خود جای داده بود که سقف آن به دلیل حملات فرو ریخت. ساختمان‌های مجاور که هر کدام حاوی ۲۰ تا ۳۰ تخت دوطبقه بودند نیز آتش گرفتند، از جمله یک بخش نوجوانان که تقریباً ۴۰ تا ۵۰ بیمار جوان را در خود جای داده بود که هیچ‌یک از آنها زنده نماندند. واحدهای مسکونی کانتینری در جنوب ساختمان اصلی، که در آن زمان حدود ۵۰ بیمار را در خود جای داده بود، نیز در میان آتش‌سوزی‌های شدید ویران شدند. بیشتر قربانیان بیمار بودند. امید استانیکزی، نگهبان امنیتی مرکز درمان اعتیاد، که شاهد بمباران محل توسط جت‌های جنگنده بود، گفت که جت‌های جنگنده پس از شلیک نیروهای افغان، بمب‌ها را انداختند. یکی دیگر از قربانیان مجروح، نیز شاهد بود که هواپیما ابتدا به بیمارستان شلیک کرد و سپس برای بمباران آن به اطراف چرخید. میوند هوشمند، پزشکی که در این مرکز کار می‌کرد، گفت که بیماران تازه شام خود را تمام کرده بودند و برخی در حال نماز جماعت بودند که جت‌ها به سه قسمت از این مرکز برخورد کردند.

سخنگوی دولت افغانستان گفت که گمان می‌رود تعداد کشته‌شدگان ۴۰۸ نفر و تعداد زخمی‌ها ۲۶۵ نفر باشد. به گفته شرافت زمان امرخیل، سخنگوی وزارت بهداشت افغانستان، هیچ مرکز نظامی در نزدیکی بیمارستان وجود نداشت.
[بندانگشتی|نمایی از [کمپ قرغه در سال ۲۰۱۵، قبل از تبدیل آن به یک مرکز ترک اعتیاد]]
این بیمارستان در منطقه هوتخیل، ناحیه ۹ کابل، در بخش شرقی شهر واقع شده است. این بیمارستان در پایگاه نظامی سابق آمریکا، کمپ قرغه (که قبلاً کمپ فینیکس نام داشت) واقع شده بود که حدود یک دهه پیش به یک مرکز ترک اعتیاد تحت نظر وزارت کار و امور اجتماعی تبدیل شده بود و پس از تصرف کابل توسط طالبان به وزارت امور داخله منتقل شد. این بیمارستان به مردم سراسر کابل خدمات ارائه می‌داد.

همچنین گزارش شده است که تأسیسات داخل پایگاه نظامی سابق توسط طالبان برای تولید پهپادهای کوچک رزمی مورد استفاده قرار گرفته است. اگرچه *[[نیویورک تایمز]]* گفت که تصاویر پس از حمله «هیچ نشانه‌ای از سلاح، مهمات یا تجهیزات نظامی در ساختمان مورد هدف» نشان نمی‌دهد. جاکوپو کاریدی، رئیس شورای پناهندگان نروژ در افغانستان، گفت که او هیچ تأسیسات نظامی در منطقه نزدیک ندیده است.

عطاالله طرار، وزیر اطلاعات پاکستان، ادعا کرد که هیچ مرکز غیرنظامی هدف قرار نگرفته است و گفت که حملات پاکستان به «تأسیسات نظامی در کابل» اصابت کرده است و همچنین ادعا کرد که بیمارستان ترک اعتیاد امید در کمپ فینیکس در چند کیلومتری محل هدف اصلی قرار داشته و انفجارهای ثانویه ناشی از مهمات ذخیره شده، اثرات مشاهده شده را توضیح می‌دهد. اسکای نیوز، در تحلیل خود از فیلم رسمی پاکستان از حملات، گفت که حداقل چهار ساختمان در حملات هدفمند پاکستان به این مرکز در کابل با بمب‌های هوایی هدایت‌شونده مورد اصابت قرار گرفته‌اند و خسارات گسترده‌ای در ویدیوی پهپادی پس از آن مشاهده شده است. اما افزود که «قادر به تأیید فوری آنچه در ساختمان‌های مورد اصابت قرار گرفته وجود دارد» نیست. ترور بال، محقق درگیری در بلینگکت، موقعیت جغرافیایی حملات را به ساختمان‌هایی در فاصله ۴۰۰ متری مرکز توانبخشی نشان داد. عکسی از سازمان مدیریت بحران ملی افغانستان، خسارات قابل توجهی را به مرکز توانبخشی نشان داد.

یک مقام ارشد نظامی پاکستان که به شرط ناشناس ماندن با *نیویورک تایمز* صحبت کرد، گفت که پاکستان سال‌ها پیش از تبدیل پایگاه نظامی سابق به یک مرکز توانبخشی مطلع بوده است، اما اطلاعات نظامی داشته که محوطه وسیع‌تر، محل نگهداری پهپادها و بمب‌گذاران انتحاری بوده است. به گفته تلویزیون آمو، مرکز بهیر، محل تولید پهپاد، در شمال مرکز توانبخشی واقع شده و مورد اصابت قرار نگرفته است، همچنین مرکز استخدام پولیس ملی افغانستان و آشیانه‌های نظامی نیز مورد اصابت قرار نگرفته‌اند. این گزارش می‌گوید که حملات پاکستان حداقل ۳ بمب پرتاب کرده است که همه آنها به محوطه توانبخشی، از جمله ساختمان اصلی و واحدهای نگهداری کانتینر در جنوب ساختمان اصلی، اصابت کرده‌اند.

این بیمارستان در ابتدا با ۱۰۰۰ تخت ساخته شده بود، اما طبق گزارش‌ها در سال ۲۰۲۳ در بحبوحه سرکوب بحران اعتیاد به مواد مخدر توسط طالبان در افغانستان، از ظرفیت خود فراتر رفت و تا ۳۰۰۰ بیمار را در خود جای داد. *روزنامه افغان تایمز* گزارش داد که صدها بیمار در زمان حملات هوایی در این بیمارستان ۲۰۰۰ تخت خوابی تحت درمان اعتیاد به مواد مخدر بودند. تلویزیون آمو اعلام کرد که در زمان حملات ۸۰۰ تا ۸۵۰ نفر در این مجتمع حضور داشتند. دولت افغانستان اعلام کرد که ۴۹۱ نفر نجات یافتند که به گفته رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی (همراه با ۴۰۸ کشته و ۲۶۵ زخمی) تعداد کل افراد حاضر در محل به ۱۱۶۴ نفر می‌رسد.

خبرنگاران خبرگزاری فرانسه و بی‌بی‌سی در حالی که تیم‌های پزشکی حدود ساعت ۱۰ شب به وقت محلی در محل حادثه مشغول کار بودند، حداقل ۳۰ جسد را شمارش کردند. *نیویورک تایمز* گزارش داد که یک خبرنگار حداقل ۸۰ جسد را در میان آوار و کیسه‌های حمل جسد شمارش کرده است. همچنین شاهد حضور ناوگانی از آمبولانس‌ها بوده‌ایم. یکی از کارکنان بخش رادیولوژی اظهار داشت که تعداد بسیار کمی از بیمارانی که در کانتینرهای محوطه دانشگاه زندگی می‌کردند، توانستند از این حمله جان سالم به در ببرند و همه در محل اصابت بمب‌ها جان باختند. یکی از بیماران بعداً تعریف کرد که هنگام انفجار همه در داخل بخش‌ها بودند. طبق گزارش تلویزیون آمو حدود ۲۰۰ نفر در این حملات کشته شدند.

مقامات بیمارستان تخریب‌شده گفتند که گمان می‌رود بیش از ۵۰ جسد هنوز در زیر آوار گرفتار باشند و عملیات نجات روز بعد آغاز شد و هزاران نفر از خانواده‌های قربانیان خویشاوند در جستجوی آنها بودند. بسیاری از زخمی‌ها در بیمارستان وزیر اکبرخان تحت درمان قرار گرفتند. نجیب‌الله فاروقی، رئیس اداره پزشکی قانونی وزیر اکبرخان، گفت که این اداره ۹۸ جسد دریافت کرده است که بیشتر آنها شناسایی شده‌اند. سایر قربانیان، از جمله ۳ کشته و ۲۷ زخمی، به بیمارستان اورژانس کابل که توسط سازمان مردم‌نهاد پزشکی ایتالیایی اورژانس اداره می‌شود، منتقل شدند. سردخانه‌های سراسر کابل مملو از اجساد قربانیان بود. این اداره بعداً به بی‌بی‌سی گفت که بیش از ۱۰۰ نفر کشته شده‌اند و برخی از اجساد به حدی زخمی شده‌اند که قابل شناسایی نیستند.

شورای پناهندگان نروژ اظهار داشت که کارکنانش هنگام بازدید از بیمارستان در صبح روز بعد، تعداد زیادی تلفات را مشاهده کرده و صدها غیرنظامی کشته و زخمی یافته‌اند. کاریدی از شورای پناهندگان نروژ گفت که «تعداد کشته‌شدگان به صدها نفر می‌رسد».

هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) اعلام کرد که این حمله هوایی توسط نیروی هوایی پاکستان انجام شده و ده‌ها نفر را کشته و زخمی کرده است.

## واکنش‌ها
### افغانستان
ذبیح‌الله مجاهد، معاون وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان، اظهار داشت که دولت افغانستان «چنین عملی را خلاف تمام اصول پذیرفته شده و جنایتی علیه بشریت می‌داند.» سهیل شاهین، سفیر موقت افغانستان در قطر، نیز آن را جنایتی علیه بشریت خواند و اظهار داشت که پاکستان «به زبان خود» پاسخ خواهد گرفت. نصیر احمد فایق، نماینده دائم افغانستان در سازمان ملل متحد، گفت که هدف قرار دادن بیمارستان‌ها و غیرنظامیان نقض آشکار قوانین بین‌المللی است و ممکن است جنایت جنگی محسوب شود. وی افزود: «یوناما باید تحقیقات بی‌طرفانه‌ای انجام دهد و نتایج را به طور شفاف منتشر کند.» ضیاءالحق امرخیل، مشاور رئیس‌جمهور در دولت سابق افغانستان، به درخواست تحقیقات یوناما افزود. عبدالسلام ضعیف، سفیر سابق افغانستان در پاکستان، گفت که این حمله دقیقاً مانند «اعمال رژیم اسرائیل در غزه» است و باید به صورت بین‌المللی محکوم شود.

مقامات سابق جمهوری اسلامی افغانستان از جمله عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی سابق، رحمت‌الله نبیل، رئیس سابق شورای امنیت ملی افغانستان، محمدحنیف اتمر، وزیر امور خارجه سابق و عمر زاخیلوال، سفیر سابق در پاکستان و وزیر دارایی سابق، این حمله پاکستان را محکوم کردند. نبیل گفت که هدف قرار دادن غیرنظامیان نمونه بارز بی‌توجهی به جان انسان‌ها و نقض آشکار اصول بشردوستانه است و هیچ کشوری نمی‌تواند از طریق کشتن غیرنظامیان به امنیت دست یابد. زاخیلوال گفت: «چنین تجاوز نفرت‌انگیز و خشونت‌آمیزی، ناامنی یا تهدیدات امنیتی موجود علیه پاکستان را کاهش نمی‌دهد؛ بلکه برعکس، ناامنی و خشونت را بیشتر تشدید می‌کند.»

حامد کرزی، رئیس‌جمهور سابق افغانستان، که در نزدیکی محل بمب‌گذاری زندگی می‌کند، گفت که خانه‌اش از دود و گرد و غبار پر شده و از شدت ضربه می‌لرزید. او این حمله را محکوم کرد و آن را نقض قوانین بین‌المللی خواند و دولت پاکستان را به ترویج «هرج و مرج و ضعف» در افغانستان برای تضمین «مظلومیت» این کشور متهم کرد و گفت که پاکستان علاقه‌ای به داشتن «رابطه متمدنانه» با افغانستان ندارد. او افزود: «دولت پاکستان نتوانسته است با هیچ دولت افغانستانی کنار بیاید، آنها با دولت و رژیم سلطنتی در افغانستان و سپس جمهوری و سپس، متعاقباً با دولت‌های دیگر و سپس دوباره جمهوری، خوب عمل نکردند. در طول دوران تصدی من، ۲۰ بار برای یافتن رابطه بهتر به آنجا رفتم.»

راشد خان، بازیکن کریکت افغانستان، این حمله را جنایت جنگی و «چندش‌آور در رمضان» خواند و از سازمان ملل و سازمان‌های حقوق بشر خواست تا در این مورد تحقیق کنند. دیگر بازیکنان کریکت افغانستان از جمله محمد نبی، نوین الحق، رحمان‌الله گورباز، ابراهیم زدران، حشمت‌الله شاهدی و قیس احمد نیز حمله پاکستان را محکوم کردند. حق گفت: «به سختی می‌توان تفاوتی بین اسرائیل و رژیم پاکستان پیدا کرد.»

### پاکستان
عطاالله طرار، وزیر اطلاعات و پخش پاکستان، ادعاهای افغانستان مبنی بر هدف قرار گرفتن عمدی بیمارستان را رد کرد. او گفت که نیروی هوایی پاکستان فقط حملات «دقیق، عمدی و حرفه‌ای» را به «تأسیسات نظامی و زیرساخت‌های پشتیبانی تروریستی»، از جمله «زیرساخت‌های پشتیبانی فنی و تأسیسات ذخیره‌سازی مهمات در دو مکان در کابل» انجام داده است و حملات آن روز در کابل و استان ننگرهار «دقیق و با دقت انجام شده تا از عدم خسارت جانبی اطمینان حاصل شود». طرار افزود که انفجارهای ثانویه قابل مشاهده نشان دهنده وجود یک انبار مهمات بزرگ است و «هیچ بیمارستان، هیچ مرکز توانبخشی مواد مخدر و هیچ مرکز غیرنظامی هدف قرار نگرفته است.»

در ۱۹ مارس، سپهبد احمد شریف چودری، مدیر کل روابط عمومی بین سرویس‌ها نیز حمله به بیمارستان را تکذیب کرد و گفت که حملات، انبارهای مهمات، انبار هواپیماهای بدون سرنشین و تأسیسات فنی را هدف قرار داده و انفجارهای ثانویه منجر به آتش‌سوزی در بیمارستان شده است. او افزود که پاکستان «هیچ خصومتی با مردم افغانستان ندارد» و فقط به دنبال اطمینان از عدم استفاده از خاک افغانستان علیه پاکستان بوده است.

منظور پشتین، رهبر جنبش تحفظ پشتون در پاکستان، حمله پاکستان را محکوم کرد و گفت که این حمله باعث کشته شدن صدها غیرنظامی بی‌گناه شده است. او گفت که جنبش تحفظ پشتون صدای قربانیان را در سراسر جهان بلند خواهد کرد.

### بین‌المللی
لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، گفت که این حمله نگرانی‌های جدی را در مورد تلفات بالای غیرنظامیان ایجاد کرده است.

هند حملات پاکستان به افغانستان را به عنوان یک قتل‌عام محکوم کرد. پارواتاننی هریش، نماینده دائم هند در سازمان ملل متحد، حملات پاکستان به افغانستان در ماه رمضان را محکوم کرد. وزارت امور خارجه این حمله را «یک عمل خشونت‌آمیز غیرانسانی که جان تعداد زیادی از غیرنظامیان را در یک مرکز که نمی‌توان آن را به عنوان یک هدف نظامی توجیه کرد، گرفت» نامید. این حمله را نقض حاکمیت افغانستان خواند و گفت که جامعه بین‌المللی باید پاکستان را پاسخگو بداند.

وزارت امور خارجه نروژ و جان ایگلند، دبیرکل شورای پناهندگان نروژ، هر دو ابراز نگرانی کردند. وزارت امور خارجه اعلام کرد که مراکز درمانی و بیماران هرگز نباید هدف قرار گیرند و اگلند گفت که تعهدات تحت قوانین بین‌المللی بشردوستانه باید برای تضمین حفاظت از غیرنظامیان رعایت شود.

زلمی خلیل‌زاد، نماینده ویژه سابق ایالات متحده در امور افغانستان، این حمله را محکوم کرد و گفت: «قتل‌عام غیرنظامیان افغان نتیجه حملات هوایی وحشیانه پاکستان به کابل است. مردم افغانستان به طور قابل درکی خشمگین هستند و دولت افغانستان پیشنهاد مذاکره خود را پس می‌گیرد.» او از جامعه بین‌المللی خواست که این حمله را محکوم کرده و به قربانیان کمک‌های بشردوستانه ارائه دهد و افزود: «من همچنین امیدوارم که بسیاری از پاکستانی‌های باوجدان از تصمیم غیرانسانی و بی‌ملاحظه رهبری نظامی خود که منجر به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان افغان شده است، ناراضی و حتی عصبانی باشند. متأسفانه، همان‌طور که تحولات اخیر در پاکستان نشان می‌دهد، رهبری نظامی و دولت نیابتی آن برای افکار عمومی ارزشی قائل نیستند.»

#### سازمان‌های بین‌المللی
یوناما اعلام کرد که «طبق قوانین بین‌المللی، همه طرف‌های درگیر باید به بیماران و مجروحان، پرسنل پزشکی، بیمارستان‌ها و آمبولانس‌ها احترام بگذارند و از آنها محافظت کنند و حمله به بیمارستان‌ها و تأسیسات غیرنظامی اکیداً ممنوع است.» این سازمان افزود که از آغاز جنگ ۲۰۲۶ افغانستان و پاکستان، مرگ حداقل ۷۶ غیرنظامی افغان و ۲۱۳ زخمی را ثبت کرده است.

تأمین ال خیتان، سخنگوی کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد خواستار تحقیقات مستقل در مورد حمله شد و گفت که مسئولان باید «به طبق استانداردهای بین المللی پاسخگو باشند» و گفت «ضحیه‌ها و خانواده‌های قربانیان حق دارند که خسارت بگیرند». او افزود که «در قانون بین المللی بشردوستانه، شهروندان و اشیاء غیرنظامی به شدت محافظت می‌شوند». دفتر کمیسیون عالی حقوق بشر سازمان ملل همچنین اشاره کرد که ۲۸۹ غیرنظامی افغان از جمله ۱۰۴ کودک و ۵۹ زن از زمان آغاز جنگ در فوریه کشته شده‌اند.

تدروس ادهانوم، رئیس سازمان جهانی بهداشت، خواستار اولویت‌بندی صلح شد و گفت که طبق گزارش‌ها «حداقل شش مرکز درمانی» در افغانستان تحت تأثیر قرار گرفته‌اند و سیستم مراقبت‌های بهداشتی این کشور را تحت فشار قرار داده‌اند.

اتحادیه اروپا اعلام کرد که حملات به غیرنظامیان و مراکز درمانی، قوانین بین‌المللی بشردوستانه، از جمله کنوانسیون‌های ژنو را نقض می‌کند و خواستار کاهش فوری آسیب به غیرنظامیان شد.

دیده‌بان حقوق بشر نگرانی خود را در مورد تلفات ناشی از حمله پاکستان به یک بیمارستان توانبخشی در کابل ابراز کرد و ضمن درخواست تحقیقات، گفت که مراکز غیرنظامی هرگز نباید هدف قرار گیرند. این سازمان افزود که بیماران در چنین مراکزی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های جامعه هستند که برای درمان، حفظ کرامت انسانی و فرصتی برای شروع مجدد زندگی خود به این مراکز مراجعه می‌کنند.

## پیامدها
محمد نبی عمری، معاون وزیر امور داخله افغانستان، از خانواده‌های قربانیان خواست تا به عنوان یک حرکت نمادین، اجساد کشته‌شدگان را در یک گورستان واحد دفن کنند. بسیاری از کشته‌شدگان، از جمله قربانیان ناشناس، بعداً به صورت دسته جمعی در گورستان تپه بادام باغ در دشت شمالی کابل دفن شدند.

دولت افغانستان مبلغ ۶۰۰ هزار افغانی غرامت به خانواده‌های قربانیان پرداخت کرد.

در ۱۸ مارس، پاکستان به مناسبت عید فطر، آتش‌بس ۵ روزه در خصومت‌ها را اعلام کرد و گفت که این کار به درخواست عربستان سعودی، قطر و ترکیه انجام شده است. افغانستان نیز به دنبال آن، عملیات نظامی خود را به طور موقت متوقف کرد. *[[نیویورک تایمز]]* نوشت که این توقف پاکستان در بحبوحه فشارهای فزاینده آژانس‌های بین‌المللی و دولت‌های خارجی علیه پاکستان به دلیل حمله به مرکز توانبخشی صورت گرفته است.

## جستارهای وابسته
* تلفات غیرنظامیان جنگ در افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱)
* حملات هوایی به رهبری عربستان سعودی به یمن
* حملات به مراکز بهداشتی در طول جنگ غزه
* حملات به مراکز بهداشتی در طول درگیری اسرائیل و حزب‌الله (۲۰۲۳–اکنون)

## منابع

رده:جنایت‌های جنگی در افغانستان
رده:جنگ ۲۰۲۶ افغانستان و پاکستان
رده:حملات به بیمارستان‌ها در افغانستان
رده:حملات به ساختمان‌ها و سازه‌ها در کابل
رده:حمله‌های هوایی ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:حمله‌های هوایی انجام شده توسط پاکستان
رده:عملیات‌های نظامی پاکستان
رده:فاجعه‌ها در بیمارستان‌ها در آسیا
رده:فاجعه‌های بهداشتی در افغانستان
رده:مواد مخدر در افغانستان