ادبیات اسلامی

**ادبیات اسلامی**، ادبیاتی است که توسط مسلمانان، تحت تأثیر دیدگاه فرهنگی اسلامی، یا ادبیاتی که اسلام را به تصویر می‌کشد، نوشته شده است. این ادبیات می‌تواند به هر زبانی نوشته شود و هر کشور یا منطقه‌ای را به تصویر بکشد. این ادبیات شامل بسیاری از اشکال ادبی از جمله آداب، نوعی ادبیات غیرداستانی از توصیه‌های اسلامی، و ژانرهای مختلف ادبی تخیلی است.

## تعریف
تعریف ادبیات اسلامی مورد اختلاف است. برخی تعاریف، هر چیزی را که در یک کشور با اکثریت مسلمان نوشته شده باشد، تا زمانی که بتوان آن اثر را در چارچوب اسلامی گنجاند، حتی اگر اثر توسط یک مسلمان نوشته نشده باشد، را به عنوان "اسلامی" طبقه‌بندی می‌کنند. با این تعریف، دسته‌هایی مانند ادبیات اندونزیایی، ادبیات سومالیایی، ادبیات پاکستانی و ادبیات فارسی همگی به عنوان ادبیات اسلامی شناخته می‌شوند. تعریف دوم بر تمام آثار تألیف شده توسط مسلمانان، صرف نظر از محتوای مذهبی یا فقدان آن در آن آثار، تمرکز دارد. طرفداران تعریف دوم معتقدند که هویت اسلامی نویسندگان مسلمان را نمی‌توان از ارزیابی آثار آنها جدا کرد، حتی اگر قصد نداشته باشند آثار خود را با معنای مذهبی آغشته کنند. تعاریف دیگر بر آثاری با تمرکز بر ارزش‌های اسلامی یا آثاری که بر رویدادها، افراد و مکان‌های ذکر شده در قرآن و حدیث تمرکز دارند، تأکید دارند. تعریف دیگری بیان می‌کند که ادبیات اسلامی هر گونه نوشته درباره مسلمانان و اعمال پرهیزگارانه آنهاست.

برخی از دانشگاهیان فراتر از ارزیابی تفاوت‌های بین ادبیات اسلامی و غیراسلامی به مطالعاتی مانند مقایسه رمان‌نویسی ادبیات‌ مختلف اسلامی معاصر و نقاط تلاقی آنها با مضامین سیاسی مانند ملی‌گرایی روی آورده‌اند.

## تعداد نویسندگان
در طول قرن‌ها، کتابشناسی‌ها و فرهنگ‌نامه‌های زندگینامه‌ای متعددی وجود داشته‌اند که تلاش کرده‌اند فهرستی از نویسندگان ادبیات اسلامی ارائه دهند، از جمله مولانا محمود حسن خان، محقق متولد هند از راجستان، که در سال ۱۹۴۶ درگذشت و کتاب ۶۰ جلدی معجم المصنفین (فرهنگنامه نویسندگان) او به زبان عربی، شرح حال حدود ۴۰۰۰۰ نویسنده از سراسر جهان اسلام را ارائه می‌دهد.

## ژانرها
### داستان نویسی

از جمله شناخته‌شده‌ترین آثار داستانی جهان اسلام، کتاب هزار و یک شب (شبهای عربی) است، مجموعه‌ای از بسیاری از داستان‌های عامیانه قدیمی‌تر که در قالب داستانی که به صورت سریالی توسط ملکه ایرانی شهرزاد روایت می‌شود، گردآوری شده است. این مجموعه در قرن دهم شکل گرفت و تا قرن چهاردهم به شکل نهایی خود رسید. تعداد و نوع داستان‌ها از یک نسخه خطی به نسخه دیگر متفاوت بوده است. بسیاری از داستان‌های فانتزی عربی دیگر، صرف نظر از اینکه در نسخه‌ای از کتاب هزار و یک شب ظاهر شده‌اند یا خیر، اغلب هنگام ترجمه به انگلیسی «Arabian Nights» نامیده می‌شدند، و تعدادی از داستان‌ها در اروپا با وجود اینکه در هیچ نسخه خطی عربی وجود ندارند، به عنوان «شبهای عربی» شناخته می‌شوند.
این مجموعه از زمان ترجمه اولیه آن توسط آنتوان گالان در قرن هجدهم، در غرب تأثیرگذار بوده است. تقلیدهای زیادی از آن، به ویژه در فرانسه، نوشته شده است.

در قرن دوازدهم، ابن طفیل رمان «حی بن یقظان» یا «فیلسوف خودآموخته» را در پاسخ به «تهافت‌الفلاسفه» غزالی نوشت. این رمان که شخصیت اصلی آن خود به خود در یک جزیره متولد شده است، هماهنگی دین و فلسفه و فضایل یک روح جستجوگر را نشان می‌دهد. در همان قرن، ابن نفیس رمان «تئولوگوس اتودیداکتوس» را در پاسخ به اثر ابن طفیل نوشت؛ این رمان دفاعی از عقلانیت وحی نبوی است. شخصیت‌های اصلی هر دوی این روایت‌ها، کودکان وحشی (حی در حی بن یقظان و کامل در تئولوگوس اتودیداکتوس) بودند که خودآموخته (خودآموخته) بودند و در جزیره‌ای متروک در انزوا زندگی می‌کردند. ترجمه لاتین Philosophus Autodidactus اولین بار در سال 1671 توسط ادوارد پوکوک جوان تهیه شد و پس از آن ترجمه انگلیسی آن توسط سایمون اوکلی در سال 1708 و همچنین ترجمه‌های آلمانی و هلندی منتشر شد. رمان فلسفی خود رابرت بویل، «طبیعت‌گرای مشتاق»، که در یک جزیره اتفاق می‌افتد، ممکن است از این اثر الهام گرفته شده باشد.

از قرن نوزدهم، رمان‌ها و داستان‌های کوتاه تخیلی در محافل ادبی امپراتوری عثمانی رواج یافتند. یک نمونه اولیه، رمان عاشقانه «طلعت و فتنه» (تعشق طلعت و فطنت) در سال ۱۸۷۲ توسط شمس‌الدین سامی منتشر شد. از دیگر رمان‌های مهم این دوره می‌توان به «محییلات» نوشته علی عزیز افندی اشاره کرد که از سه بخش تشکیل شده و به سبکی موجز نوشته شده است که با محتوای آن در تضاد است، جایی که جن‌ها و پری‌ها از درون بافت‌هایی برگرفته از موقعیت‌های زندگی واقعی عادی، سر بر می‌آورند. نویسنده با الهام از داستانی بسیار قدیمی‌تر که به زبان عربی و آشوری نوشته شده است، در اثر خود دانش عمیق خود را از تصوف، حروفیه و سنت‌های بکتاشی نیز به نمایش می‌گذارد. «محییلات» به عنوان پیشگام اولیه ادبیات جدید ترکیه که در دوره تنظیمات قرن نوزدهم ظهور کرد، در نظر گرفته می‌شود.

### شعر
شعر فرهنگی مسلمانان تحت تأثیر استعاره‌های اسلامی و قالب‌های شعری محلی مناطق مختلف از جمله سنت قصیده عربی است که در واقع از دوران باستان پیش از اسلام آغاز می‌شود. برخی از سنت‌های صوفیانه به خاطر شعر عبادی خود شناخته می‌شوند. شعر عرب بر بقیه شعر مسلمانان در سراسر جهان تأثیر گذاشت. به همین ترتیب، شعر فارسی نیز تأثیرات خود را فراتر از مرزهای ایران مدرن، به ویژه در زبان‌های جنوب آسیا مانند اردو، بنگالی و غیره به اشتراک گذاشت.

شعر بنگالی که از قرن پانزدهم آغاز شد، مضامین تضاد درونی با نفس، کیهان‌شناسی اسلامی، نبردهای تاریخی، عشق و ایده‌های اگزیستانسیالیسم در مورد رابطه فرد با جامعه را به تصویر می‌کشد. آثار تاریخی شاه محمد ساغر، علاءالملک، عبدالحکیم، سید سلطان و دولت قاضی، اشعار عامیانه بنگالی را با داستان‌ها و مضامین فارسی-عربی آمیخته و بخش مهمی از فرهنگ اسلامی بنگال محسوب می‌شوند. گنان‌ها سرودها یا اشعار عبادی هستند که توسط مسلمانان شیعه اسماعیلی خوانده می‌شوند.

کمدی الهی دانته آلیگیری، که بزرگترین حماسه ادبیات ایتالیایی محسوب می‌شود، بسیاری از ویژگی‌ها و قسمت‌های مربوط به آخرت را به طور مستقیم یا غیرمستقیم از آثار عربی در مورد معادشناسی اسلامی گرفته است: حدیث و کتاب المعراج (که در سال 1264 یا کمی قبل از آن با عنوان Liber scalae Machometi، "کتاب نردبان محمد" به لاتین ترجمه شد) در مورد عروج محمد به بهشت، و نوشته‌های معنوی ابن عربی.

### آثار ادبی قرون وسطی
یک اصطلاح برای ادبیات اسلامی، الادب الاسلامی یا ادب است. اگرچه امروزه ادب به طور کلی به معنای ادبیات است، اما در گذشته معنای آن شامل تمام چیزهایی بود که یک فرد آگاه باید می‌دانست تا در جامعه به عنوان یک فرد فرهیخته و فرهیخته پذیرفته شود. این معنا با این ایده اساسی آغاز شد که ادب، ویژگی اخلاقی و معنوی پذیرفته شده اجتماعی یک فرد مودب و با نزاکت است؛ بنابراین ادب همچنین می‌تواند به دسته‌ای از قوانین اسلامی مربوط به آداب معاشرت یا حرکتی برای سلام کردن اشاره کند.

به گفته عیسی جی. بولاتا،

گلچین‌های اصلی اولیه ادب عبارت بودند از *المفضلیات* مفضل ضبی (متوفی حدود ۷۸۰ میلادی)؛ *دیوان الحماسه* ابوتمام(متوفی ۸۴۶ میلادی)؛ *عیون الاخبار*، گردآوری شده توسط ابن قتیبه (متوفی ۸۸۹ میلادی)؛ و العقد الفرید نوشتۀ ابن عبد ربه (متوفی 940 م).

## نقش در اسلامی‌سازی
برخی از مطالعات محققان، نقش اسلامی‌سازی افراد و جوامع مسلمان، رفتارهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را از طریق مشروعیت‌بخشی از طریق ژانرهای مختلفی مانند تاریخ‌نگاری‌های مسلمانان، ادبیات اندرزنامه اسلامی و سایر ادبیات اسلامی، به این امر نسبت می‌دهند.
## جستارهای وابسته
* ادبیات عربی
* ادبیات فارسی
* ادبیات داستانی اسلامی

## منابع

## پیوند به بیرون
* 
* Islamic Literature at Cornell University.
* Brief article on the growth of the influence of Islamic literature in the U.S.
* CWANA (Central and West Asia and North Africa) Canonical Texts
* Maḫzan al-asrār. Niżāmī raqm-i Muḥammad. Dessinateur 1538 AD

رده:هنر اسلامی
رده:ادبیات اسلامی