رادیکالیزه‌شدن

**رادیکالیزه‌شدن** (به انگلیسی: Radicalization) یا **رادیکالیزاسیون**، که با نام **افراط‌گرایی** (یا **افراطی‌سازی**) نیز شناخته می‌شود، فرآیندی است که طی آن یک فرد یا گروه در مخالفت با وضع موجود سیاسی، اجتماعی یا مذهبی، دیدگاه‌های رادیکال‌تری اتخاذ می‌کند. ایده‌های جامعه به‌طور کلی، پیامدهای رادیکالیزاسیون را شکل می‌دهند. رادیکالیزاسیون می‌تواند منجر به اقدامات خشونت‌آمیز و غیرخشونت‌آمیز شود - ادبیات دانشگاهی بر رادیکالیزاسیون به افراط‌گرایی خشونت‌آمیز یا رادیکالیزاسیون منجر به اقدامات تروریستی تمرکز دارد. چندین مسیر جداگانه می‌توانند فرایند رادیکالیزاسیون را تقویت کنند که می‌توانند مستقل باشند اما معمولاً یکدیگر را تقویت می‌کنند.

رادیکالیزاسیونی که از طریق مسیرهای تقویت‌کنندهٔ متعدد رخ می‌دهد، تاب‌آوری و کشندگی یک گروه را تا حد زیادی افزایش می‌دهد. علاوه بر این، رادیکالیزه شدن با به خطر انداختن توانایی یک گروه برای ادغام شدن در جامعه غیر رادیکال و مشارکت در اقتصاد مدرن، ملی یا بین‌المللی، به عنوان نوعی تله جامعه‌شناختی عمل می‌کند که به افراد هیچ جای دیگری برای ارضای نیازهای مادی و معنوی خود نمی‌دهد.

## تعاریف
هیچ تعریف پذیرفته‌شدهٔ جهانی از رادیکالیزه‌شدن وجود ندارد. به نظر می‌رسد یکی از دشواری‌های تعریف رادیکالیزاسیون، اهمیت زمینه و بستر برای تعیین آنچه که به‌عنوان رادیکالیزه شدن تلقی می‌شود، باشد؛ بنابراین، رادیکالیزه شدن می‌تواند برای افراد مختلف معانی متفاوتی داشته باشد. در زیر فهرستی از تعاریف مورد استفاده توسط دولت‌های مختلف ارائه شده است.

### اتحادیه اروپا
کمیسیون اروپا اصطلاح «رادیکالیزاسیون» را در سال ۲۰۰۵ به شرح زیر تعریف کرد: «رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز» پدیده‌ای است که در آن افراد عقاید، دیدگاه‌ها و ایده‌هایی را می‌پذیرند که می‌تواند منجر به اقدامات تروریستی شود، همان‌طور که در ماده ۱ تصمیم چارچوبی در مورد مبارزه با تروریسم تعریف شده است. اصطلاح «رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز» از محافل سیاسی اتحادیه اروپا سرچشمه گرفته و پس از بمب‌گذاری مادرید در ۱۱ مارس ۲۰۰۴ ابداع شد. این مفهوم به‌طور گسترده در علوم اجتماعی به‌عنوان یک مفهوم مورد استفاده قرار نمی‌گرفت، اما بدیهی است که به فرآیندی از اجتماعی شدن اشاره دارد که منجر به استفاده از خشونت می‌شود. در گزارش اولیه گروه کارشناسی کمیسیون اروپا در مورد رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز - بر اساس چهار مطالعه عمیق‌تر - الگوی تحقیقاتی برای تحقیقات علمی بیشتر، که توسط کمک‌های مالی تحقیقاتی و بودجه از طریق برنامه‌های مختلف تحقیقاتی امنیتی نیز در کنار آن قرار گرفته است، گشوده شده است.

### بریتانیا
وزارت کشور بریتانیا، آژانس مادر ام‌آی۵، رادیکالیزاسیون را اینگونه تعریف می‌کند: «فرآیندی که طی آن افراد به حمایت از تروریسم و افراط‌گرایی خشونت‌آمیز روی می‌آورند و در برخی موارد، سپس به گروه‌های تروریستی می‌پیوندند.» گزارش ام‌آی۵ با این جمله به پایان می‌رسد که هیچ اقدام واحدی رادیکالیسم را در بریتانیا کاهش نمی‌دهد و تنها راه مبارزه با آن، هدف قرار دادن گروه‌های آسیب‌پذیر در معرض خطر و تلاش برای جذب آنها در جامعه است. این می‌تواند شامل کمک به جوانان برای یافتن شغل، ادغام بهتر جمعیت مهاجر در فرهنگ محلی و ادغام مؤثر زندانیان سابق در جامعه باشد.

### کانادا
پلیس سواره‌نظام سلطنتی کانادا، رادیکالیزاسیون را اینگونه تعریف می‌کند: «فرآیندی که طی آن افراد - معمولاً جوانان - با یک پیام و سیستم اعتقادی آشکارا ایدئولوژیک آشنا می‌شوند که حرکت از باورهای میانه‌رو و جریان اصلی به سمت دیدگاه‌های افراطی را تشویق می‌کند.» اگرچه تفکر رادیکال به خودی خود به هیچ وجه مشکل‌ساز نیست، اما زمانی که شهروندان یا ساکنان کانادایی از خشونت یا اقدام مستقیم به عنوان وسیله‌ای برای ترویج افراط‌گرایی سیاسی، ایدئولوژیک یا مذهبی حمایت می‌کنند یا در آن مشارکت دارند، به تهدیدی برای امنیت ملی تبدیل می‌شود. این فرایند رادیکالیزه شدن که گاهی وقت‌ها به‌عنوان «تروریسم خانگی» شناخته می‌شود، به‌طور صحیح‌تر به‌عنوان رادیکالیزه‌شدن داخلی که منجر به خشونت تروریستی می‌شود، شناخته می‌شود.

### دانمارک
سرویس امنیت و اطلاعات دانمارک رادیکالیزاسیون را اینگونه تعریف می‌کند: «فرآیندی که در آن یک فرد به‌طور فزاینده‌ای استفاده از ابزارهای غیردموکراتیک یا خشونت‌آمیز، از جمله تروریسم، را در تلاش برای رسیدن به یک هدف سیاسی/ایدئولوژیک خاص می‌پذیرد.»

### یونسکو
در یک گزارش تحقیقاتی یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد) در مورد تأثیر اینترنت و رسانه‌های اجتماعی بر جوانان و افراط‌گرایی خشونت‌آمیز، دشواری تعریف رادیکالیسم مورد بحث قرار گرفته است. بین «فرایند رادیکالیزاسیون»، «فرایند رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز» (مشروعیت‌بخشی به اتخاذ خشونت) و «اعمال خشونت‌آمیز» تمایز قائل می‌شوند. « برای اهداف گزارش یونسکو، رادیکالیزاسیون با این سه نکته تعریف می‌شود:
* «جستجوی فرد برای معنای بنیادین، خاستگاه و بازگشت به یک ایدئولوژی ریشه‌دار؛»
* «فرد به‌عنوان بخشی از پذیرش خشونت‌آمیز یک گروه برای گسترش ایدئولوژی‌های ریشه‌دار و اهداف مخالف مرتبط با آن؛»
* «قطبی شدن فضای اجتماعی و برساخت جمعی یک «ما» ی آرمانیِ در معرض تهدید در برابر «آنها»، جایی که دیگران با فرایند قربانی‌کردن دیگران، غیرانسانی می‌شوند.»

## تنوع‌ها و اشتراکات
علیرغم اینکه رادیکالیزاسیون از مسیرهای متنوعی تشکیل شده است که به نتایج متفاوت و گاهی اهداف ایدئولوژیک کاملاً متضاد منجر می‌شود، می‌توان آن را به مجموعه‌ای مشترک از مسیرها نسبت داد که نارضایتی‌های واقعی یا فرضی را به ایده‌های افراطی فزاینده و آمادگی برای مشارکت در اقدام سیاسی فراتر از وضع موجود تبدیل می‌کند. شیرا فیشمن، محقق کنسرسیوم ملی مطالعه تروریسم و پاسخ به تروریسم، نوشت: «رادیکالیزاسیون یک فرایند پویا است که برای هر فرد متفاوت است، اما برخی از مشترکات اساسی را دارد که می‌توان آنها را بررسی کرد.» اگرچه محصولات نهایی فرایند رادیکالیزاسیون، از جمله انواع گروه‌های افراطی، چه خشونت‌آمیز و چه غیرخشونت‌آمیز، بسیارند، اما مجموعه‌ای مشترک از پویایی‌ها به‌طور مداوم در جریان تحقیقات دانشگاهی نشان داده شده‌اند.

### اسلامی
جهادی‌ها یک «مدل امتحان‌شده و آزمایش‌شده» دارند که از طریق سرویس‌های پیام‌رسان آنلاین یا پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی با افراد مختلف آسیب‌پذیر و افراطی ارتباط برقرار می‌کنند و سپس به سرعت آنها را به سمت مشارکت در اقدامات خشونت‌آمیز به نام خود سوق می‌دهند. گزارش شده است که رفیعه حیات از انجمن مسلمانان احمدیه هشدار داده است که افراط‌گرایان زندانی تلاش می‌کنند مجرمان خشن را به گروه‌های رادیکال جذب کنند تا پس از آزادی، حملاتی را علیه مردم انجام دهند.چندین انتقاد قابل توجه از نظریه‌های رادیکالیزاسیون به دلیل تمرکز نامتناسب بر اسلام وجود داشته است. نگرانی‌هایی وجود داشته است مبنی بر اینکه افرادی که به اسلام گرویده‌اند، نسبت به افرادی که با این دین متولد شده‌اند، بیشتر در معرض رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز قرار دارند. دکتر عبدالحق بیکر **چارچوب توسعه شناختی نوکیشان** را تدوین کرد که چگونگی مفهوم‌سازی اسلام توسط نوکیشان جدید و مراحلی را که در آنها بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر رادیکالیزاسیون دارند، شرح می‌دهد.

### جناح راست
تروریسم راست افراطی توسط طیف وسیعی از ایدئولوژی‌های مختلف راست و راست افراطی، که برجسته‌ترین آنها نئوفاشیسم، نئونازیسم، ملی‌گرایی سفید و تا حد کمتری باورهای «میهن‌پرستانه» و شهروندان مستقل و احساسات ضد سقط جنین است، انگیزه می‌گیرد. تروریسم راست رادیکال مدرن در دهه ۱۹۷۰ در اروپای غربی، اروپای مرکزی و ایالات متحده و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ در اروپای شرقی پدیدار شد. گروه‌های مرتبط با رادیکال‌های راست‌گرا شامل باندهای سفیدپوستانِ طرفدارِ کله استخانی‌ها، اراذل و اوباش راست‌گرا/راست افراطی و هواداران آنها می‌شوند.

نمونه‌هایی از سازمان‌ها و افراد رادیکال راست‌گرا/راست افراطی عبارتند از: ملت‌های آریایی، ارتش جمهوری‌خواه آریایی، لشکر اتم‌وافن، ارتش خدا، آندرس برینگ بریویک، الکساندر بیسونت، برنتون هریسون تارانت، سزار سایوک، کلیون باندی، دیلان روف، دیوید کورش، دیوید لین، اریک رابرت رودولف، فریزر گلن میلر، جیمز میسون، جیمز الکس فیلدز، جان تی. ارنست، جیم دیوید ادکیسون، کو کلاکس کلان، اقدام ملی، جنبش زیرزمینی ناسیونال سوسیالیست، تیموتی مک‌وی، رابرت باورز، توماس مایر، گروه The Order و وید مایکل پیج. از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶، حملات تروریستی جناح راست که هم تلاش برای انجام آنها صورت گرفته و هم به انجام رسیده، بیشتر از مجموع حملات اسلام‌گرایان و چپ‌گرایان در ایالات متحده بوده است.

پوپولیسم راست‌گرایانه توسط کسانی که از قوم‌گرایی (معمولاً ملی‌گرایی سفیدپوستان) حمایت می‌کنند و با مهاجرت مخالفند، فضایی از «ما در مقابل آنها» ایجاد می‌کند که منجر به رادیکال شدن می‌شود. رشد ناسیونالیسم سفیدپوست در فضای سیاسی قطبی‌شده، فرصتی را برای رادیکالیزاسیون و جذب نیرو، چه به‌صورت حضوری و چه به‌صورت آفلاین، به‌عنوان جایگزینی برای انتخاب‌های سنتی و بی‌اعتماد جریان اصلی، فراهم کرده است. در سال ۲۰۰۹، وزارت امنیت داخلی ایالات متحده، شرایط اقتصادی و سیاسی را منجر به افزایش رادیکالیزاسیون و جذب نیرو توسط جناح راست دانست.

اتحادیه مبارزه با افترا گزارش می‌دهد که تبلیغات و تلاش‌های جذب نیرو توسط برتری‌جویان سفیدپوست در داخل و اطراف دانشگاه‌ها به شدت افزایش یافته است، به طوری که در سال ۲۰۱۸، ۱۱۸۷ مورد در مقایسه با ۴۲۱ مورد در سال ۲۰۱۷، رخ داده است که بسیار بیشتر از هر سال دیگری است. تروریست‌های راست افراطی برای جذب نیرو به استراتژی‌های متنوعی مانند پخش اعلامیه، مراسم خشونت‌آمیز و مهمانی‌های خانگی متکی هستند و جوانان عصبانی و به حاشیه رانده شده‌ای را که به دنبال راه‌حل برای مشکلات خود هستند، هدف قرار می‌دهند. اما مؤثرترین ابزار جذب آنها موسیقی افراطی است که از نظارت طرف‌های میانه‌رو مانند والدین و مسئولان مدرسه در امان می‌ماند. عوامل خطر برای جذب نیرو شامل مواجهه با نژادپرستی در دوران کودکی، خانواده‌های ناکارآمد مانند والدین مطلقه، سوءاستفاده جسمی، عاطفی و جنسی، غفلت و سرخوردگی است.

در سال ۲۰۱۸، محققان اندیشکده «داده و جامعه» سیستم پیشنهاد یوتیوب را به‌عنوان ترویج‌دهنده طیف وسیعی از مواضع سیاسی از آزادی‌خواهی و محافظه‌کاری جریان اصلی گرفته تا ملی‌گرایی آشکار سفیدپوستان شناسایی کردند. بسیاری از گروه‌ها و انجمن‌های بحث آنلاین دیگر برای رادیکالیزه‌کردن جناح راست آنلاین استفاده می‌شوند. مشخص شد که فیس‌بوک تبلیغاتی را برای ۱۶۸٬۰۰۰ کاربر در دسته نظریه توطئه نسل‌کشی سفیدپوستان ارائه می‌دهد که اندکی پس از تماس روزنامه‌نگاران در پی تیراندازی کنیسه پیتسبورگ در سال ۲۰۱۸، حذف شد. پس از تیراندازی‌های مسجد کرایست‌چرچ در ۱۵ مارس ۲۰۱۹، فیس‌بوک اعلام کرد که محتوای ملی‌گرایان سفیدپوست و جدایی‌طلبان سفیدپوست را به همراه محتوای برتری‌جویی سفیدپوستان ممنوع کرده است.

### جناح چپ
تروریسم چپ، تروریسمی است که با هدف سرنگونی نظام‌های سرمایه‌داری فعلی و جایگزینی آنها با جوامع مارکسیستی-لنینیستی یا سوسیالیستی انجام می‌شود. تروریسم چپ‌گرایانه همچنین می‌تواند در کشورهای سوسیالیستی به‌عنوان اقدام جنایی علیه دولت حاکم فعلی رخ دهد. بیشتر گروه‌های تروریستی چپ‌گرا که در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ فعالیت داشتند، تا اواسط دهه ۱۹۹۰ ناپدید شدند. یک استثنا، سازمان انقلابی یونان ۱۷ نوامبر بود که تا سال ۲۰۰۲ ادامه یافت. از آن زمان، تروریسم چپ‌گرا در مقایسه با سایر اشکال آن در جهان غرب نسبتاً کم‌رنگ بوده است و اکنون بیشتر توسط گروه‌های شورشی در کشورهای در حال توسعه انجام می‌شود.

به گفته سارا بروکهاف، تیم کریگر و دانیل مایریکس، در حالی که تروریسم چپ‌گرا انگیزه ایدئولوژیک دارد، تروریسم ملی‌گرایانه-جدایی‌طلب انگیزه قومی دارد. آنها استدلال می‌کنند که هدف انقلابی تروریسم چپ‌گرا غیرقابل مذاکره است، در حالی که تروریست‌های ملی‌گرا حاضر به امتیازدهی هستند. آنها معتقدند که انعطاف‌ناپذیری خواسته‌های تروریست‌های چپ‌گرا می‌تواند عدم حمایت از آنها نسبت به گروه‌های ملی‌گرا را توضیح دهد. با این وجود، بسیاری از چپ‌های انقلابی با گروه‌های آزادی‌بخش ملی که از تروریسم استفاده می‌کنند، مانند ملی‌گرایان ایرلندی، سازمان آزادی‌بخش فلسطین و توپاماروهای آمریکای جنوبی، همبستگی نشان داده‌اند و آنها را درگیر مبارزه‌ای جهانی علیه سرمایه‌داری می‌دانند. از آنجایی که احساسات ملی‌گرایانه توسط شرایط اجتماعی-اقتصادی تقویت می‌شود، برخی از جنبش‌های جدایی‌طلب، از جمله اتا باسک، ارتش موقت جمهوری‌خواه ایرلند و ارتش آزادی‌بخش ملی ایرلند، ایدئولوژی کمونیستی و سوسیالیستی را در سیاست‌های خود گنجاندند.

### نقش اینترنت و رسانه‌های اجتماعی
یونسکو در یک گزارش تحقیقاتی در سال ۲۰۱۷ با عنوان «*[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000260382 جوانان و افراط‌گرایی خشونت‌آمیز در رسانه‌های اجتماعی: ترسیم نقشه تحقیق]»،* نقش اینترنت و رسانه‌های اجتماعی را در توسعه رادیکالیزاسیون در میان جوانان بررسی کرد. این گزارش به بررسی افراط‌گرایی خشونت‌آمیز در کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی، آمریکای لاتین و کارائیب؛ رادیکالیسم خشونت‌آمیز در جهان عرب و آفریقا؛ و رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز در آسیا می‌پردازد. در حال حاضر، تحقیقات بیشتری در مورد این موضوع در اروپا، آمریکای شمالی، آمریکای لاتین و کارائیب نسبت به جهان عرب، آفریقا و آسیا در دسترس است. این گزارش به‌طور کلی نیاز به تحقیقات مداوم در مورد این موضوع را بیان می‌کند، زیرا انواع مختلفی از رادیکالیزاسیون (سیاسی، مذهبی، روانی-اجتماعی) وجود دارد که می‌توان آنها را در رابطه با جوانان و نقشی که اینترنت و رسانه‌های اجتماعی ایفا می‌کنند، بررسی کرد. برخی از نظریه‌پردازان مانند پاریسر (۲۰۱۱) معتقدند که با افزایش شخصی‌سازی در وب از طریق فیلترها و الگوریتم‌ها، مصرف‌کنندگان به‌طور فزاینده‌ای در «حباب‌های فیلتر» منزوی می‌شوند که آنچه را که ما به صورت آنلاین در معرض آن قرار می‌گیریم محدود و تعیین می‌کنند، به این معنی که آشنایی در اطلاعات مورد توجه قرار می‌گیرد و باورهای شخصی تقویت می‌شوند. با این حال، تحقیقات در مورد اینکه آیا قطبی شدن و حباب‌های فیلتر باعث رادیکالیزاسیون می‌شوند یا خیر، نتایج متفاوتی دارد و یکی از نتیجه‌گیری‌های کلیدی گزارش یونسکو نشان می‌دهد که «رسانه‌های اجتماعی به جای اینکه نیروی محرکه‌ای برای رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز یا ارتکاب واقعی خشونت باشند، محیطی تسهیل‌کننده را تشکیل می‌دهند.»

همان‌طور که پیش از این گفته شد، نویسندگان گزارش یونسکو در سال ۲۰۱۷ بارها خواستار حمایت از تحقیقات بیشتر در زمینه مطالعه رادیکالیزاسیون خشونت‌آمیز آنلاین شده‌اند. به خصوص در مورد جوانان و زنان، چرا که تحقیقات موجود جنسیت‌گرایانه بوده‌اند. شکاف‌های تحقیقاتی در مناطق خاصی از جهان نیز وجود دارد. فقدان قابل توجه تحقیقات در مورد این موضوع در جهان عرب، آفریقا و آسیا وجود دارد. آنقدر زیاد که نویسندگان این گزارش در رسیدن به نتیجه‌گیری‌های مشخص در مورد ارتباط بین اینترنت و رسانه‌های اجتماعی، افراط‌گرایی و جوانان در این سه منطقه از جهان با مشکل مواجه بودند. نویسندگان این شکاف‌های متعدد در تحقیقات را به عنوان فرصت‌هایی برای مطالعات آینده می‌بینند، اما همچنین اذعان می‌کنند که چالش‌های خاصی در انجام موفقیت‌آمیز تحقیقات در این زمینه وجود دارد. آنها چالش‌های تجربی، روش‌شناختی و اخلاقی را مورد بحث قرار می‌دهند. برای مثال، اگر قرار باشد جوانان و تأثیر اینترنت و رسانه‌های اجتماعی بر رادیکالیزه‌شدن آنها مورد مطالعه قرار گیرد، نگرانی‌های اخلاقی در مورد سن جوانان مورد مطالعه و همچنین حریم خصوصی و امنیت این جوانان وجود دارد. نویسندگان گزارش خود را با توصیه‌های کلی و همچنین توصیه‌هایی برای نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه مدنی به پایان می‌رسانند.

## جستارهای وابسته
* تروریسم هسته‌ای

## منابع

رده:اصطلاحات جامعه‌شناسی
رده:تروریسم
رده:رادیکالیسم
رده:نژادپرستی
رده:نقض حقوق بشر
رده:واژگان سیاسی