تغییرات اقلیمی در عربستان سعودی

بندانگشتی|تغییرات دما در عربستان سعودی (۱۹۰۱ تا ۲۰۲۰)
تغییرات اقلیمی تأثیرات قابل توجه و متنوعی از جمله افزایش دما، کاهش بارندگی و افزایش سطح آب دریاها را بر محیط زیست، جامعه و اقتصاد عربستان سعودی، به ویژه بر صنایع کشاورزی، ماهیگیری و گردشگری اعمال می‌کند. اگرچه کشورهای عربی خلیج فارس تنها ۲٫۵۲ درصد از کل گازهای گلخانه‌ای جهان را منتشر می‌کنند، اما اقتصاد آنها که به شدت به صادرات نفت و گاز وابسته است، سهم قابل توجهی در تغییرات اقلیمی دارد.

عربستان سعودی در منطقه خلیج فارس در غرب آسیا واقع شده است. حدود چهار پنجم (۸۰٪) شبه جزیره عربستان را پادشاهی عربستان سعودی تشکیل می‌دهد. این کشور از غرب به دریای سرخ و از شرق به خلیج فارس محدود می‌شود. تقریباً دو سوم کشور استپ خشک و کوهستانی است. بیشتر زمین‌های باقی‌مانده بیابان‌های شنی هستند. تغییرات اقلیمی احتمالاً اثرات نامطلوبی بر اکوسیستم‌های حساس، به ویژه به دلیل تأثیرات بر فرآیندهای بیابان‌زایی خواهد داشت. بین سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۲۱، جمعیت عربستان سعودی بیش از ۴۰ درصد از ۲۵٫۱۸ میلیون نفر به ۳۵٫۴۵ میلیون نفر افزایش یافت و همچنان به رشد خود ادامه داده است و در سال ۲۰۲۳ به ۳۶٫۵ میلیون نفر رسیده است. افزایش جمعیت احتمالاً تقاضای انرژی و در نتیجه انتشار گازهای گلخانه‌ای را افزایش خواهد داد.

عربستان سعودی پیمان پاریس را امضا و تصویب کرده است. در سال ۲۰۲۱، این کشور اولین تعهدات تعیین‌شده ملی خود را با تمرکز بر تنوع‌بخشی اقتصادی، کاهش و اجتناب از انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌روزرسانی کرد. تلاش برای کاهش میزان تغییرات اقلیمی می‌تواند برای بخش نفت و گاز اقتصاد آن مشکل‌ساز باشد، زیرا سوخت‌های فسیلی بیش از ۷۰ درصد از کل انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان را تولید می‌کنند و کاهش استفاده از آنها اولویت بین‌المللی است.

عربستان سعودی حدود ۱۸ درصد از کل ذخایر شناخته‌شده نفت جهان را کنترل می‌کند و بزرگ‌ترین صادرکننده نفت است. عربستان سعودی همچنین یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان سوخت‌های فسیلی برای اقتصاد خود است: در سال ۲۰۱۷، به‌طور متوسط ۳٬۳۲۸٬۰۰۰ بشکه در روز مصرف می‌کرد که این کشور را در رتبه ششم مصرف جهانی سوخت قرار می‌دهد. همچنین با مصرف ۲۹۵ میلیارد کیلووات ساعت برق، در رتبه سیزدهم جهان قرار دارد. اکثر انتشارات گازهای گلخانه‌ای عربستان سعودی توسط بخش‌های برق، ترابری و تولید آن تولید می‌شود. در سال ۲۰۱۹، انتشار دی‌اکسید کربن آن ۵۵۹٫۶ میلیون تن بود. به دلیل رشد سریع جمعیت که همراه با افزایش تقاضای برق و گسترش بخش تولید است، تقاضای انرژی و با آن انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان در حال افزایش است. در واقع، تولید ناخالص داخلی این کشور حدود ۴۵ درصد افزایش یافت و مصرف برق سرانه ۱٫۳۷۸ مگاوات ساعت افزایش یافت که این امر بیشتر به انتشارات آن کمک کرد.

## تأثیرات بر محیط طبیعی
### تغییرات دما و آب و هوا
از سال ۱۹۷۹ تا ۲۰۱۹، میانگین دمای عربستان سعودی ۲٫۱ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است که تقریباً سه برابر میانگین جهانی است. این افزایش در ماه‌های تابستان حتی چشمگیرتر بوده است، زیرا میانگین دما ۲٫۵ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است. به دلیل تغییرات اقلیمی، شاهد افزایش جهانی رویدادهای آب و هوایی شدید مانند موج‌های گرمای بی‌سابقه در تابستان ۲۰۱۰ بوده‌ایم. در این دوره، دمای شهر جده عربستان سعودی به ۵۲ درجه سانتی‌گراد رسید و باعث خاموشی هشت نیروگاه برق کشور و چندین شهر شد. افزایش کلی دما به‌طور نامتناسبی بر کشور تأثیر می‌گذارد و به فصول بستگی دارد. به عنوان مثال، پایتخت این کشور، ریاض، شاهد افزایش میانگین دمای تابستان خود به میزان ۰٫۰۶۷ درجه سانتی‌گراد در سال بین سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۳ و میانگین زمستان آن به میزان ۰٫۰۵۶ درجه سانتی‌گراد در سال بوده است. از سوی دیگر، تبوک در شمال غربی در همان دوره افزایش تدریجی بیشتری را شاهد بوده است، با افزایش میانگین تابستان آن به میزان ۰٫۰۵۸ درجه سانتی‌گراد در سال و افزایش دمای زمستان آن به میزان ۰٫۰۴۲ درجه سانتی‌گراد در سال. این امر روندهای کلی منطقه‌ای در عربستان سعودی را با دمای پایین‌تر در شمال و دمای بالاتر در قسمت‌های ساحلی و مرکزی کشور نشان می‌دهد.

## افزایش سطح آب دریاها
تغییرات اقلیمی و افزایش دمای همراه با آن، منجر به ذوب شدن یخ‌ها و انبساط آب‌های اقیانوسی می‌شود. ترکیب این فرایندها به صورت افزایش سطح آب دریاها ظاهر می‌شود و کشورهای ساحلی و جزیره‌ای در سراسر جهان را تهدید می‌کند. [مناطق ساحلی عربستان سعودی پرجمعیت هستند و این مناطق برای اقتصاد نیز اهمیت دارند. در امتداد سواحل دریای سرخ این کشور، چهار شهر بزرگ تبوک، مدینه، جده و جیزان قرار دارند. این مناطق محل قرارگیری تعدادی از مکان‌های مذهبی و تاریخی هستند که جاذبه‌های گردشگری مهمی به‌شمار می‌آیند و همچنین میزبان زمین‌های کشاورزی و ذخایر نفت و گاز طبیعی هستند.

افزایش سطح آب دریاها در هر نقطه می‌تواند با طیف وسیعی از پیامدهای منفی زیست‌محیطی همراه باشد. این پیامدها شامل سیل در مناطق ساحلی، فرسایش سواحل، آلودگی منابع آب شیرین، شوری خاک و از بین رفتن زیستگاه‌ها در امتداد سواحل است. مناطق شمال و جنوب دمام در معرض بیشترین خطر سیلاب در کشور هستند و بنابراین، تحت تهدید پیامدهای زیست‌محیطی همراه با آن قرار دارند.

## منابع آب
عربستان سعودی کشوری نیمه‌خشک با منابع آب زیرزمینی محدود و بدون رودخانه یا دریاچه طبیعی است. دمای بالا و بارندگی کم کمتر از ۱۰۰ میلی‌متر در سال باعث می‌شود که منابع آب سطحی اندک موجود نتوانند نیازهای کشور را برآورده کنند، زیرا میزان تبخیر بیشتر از میزان بارندگی است.  خشکی تنها به این دلیل تقویت شده است که اثر دماایستایی از اقیانوس‌ها باعث تغییر استوای حرارتی شده است.

آب‌های زیرزمینی بین ۸۰ تا ۹۰ درصد از مصرف آب در عربستان سعودی را تشکیل می‌دهند و از مخازن فسیلی غیرقابل تجدید و آبخوان‌های زمینی کم‌عمق تجدیدپذیر می‌آیند.  هشت آبخوان وجود دارد که تقریباً ۸۶ درصد از آب غیرقابل تجدید را تشکیل می‌دهند در حالی که ۱۴ درصد دیگر در بقیه آبخوان‌های ثانویه قرار دارد. این آبخوان‌ها عمدتاً در قسمت‌های شمالی و مرکزی کشور قرار دارند.

از آنجایی که آب فسیلی غیرقابل تجدید است و آبخوان‌های کم‌عمق تجدیدپذیر سریع‌تر از توانایی تجدید آن‌ها استخراج می‌شوند، تخمین زده می‌شود که ذخایر آب‌های زیرزمینی در کمتر از ۵۰ سال تمام شود، مشروط بر اینکه نرخ‌های فعلی استخراج ادامه یابد.

## زیست‌بوم‌ها
در عربستان سعودی برخی از غنی‌ترین و پربارترین زیستگاه‌های دریایی جهان به شکل تالاب‌های ساحلی آن وجود دارد. این اکوسیستم‌ها از ماهیگیری منطقه‌ای حمایت می‌کنند و میزبان جمعیت پرندگان زادآور هستند.

دو مورد از راه‌هایی که تغییرات اقلیمی بر تالاب‌ها تأثیر می‌گذارد، افزایش دما و کاهش مقدار بارندگی است که وضعیت آب‌شناختی و ترکیب جوامع بوم‌شناختی تالاب‌ها را تغییر می‌دهد. تهدید اضافی تحمیل شده توسط تغییرات اقلیمی، افزایش سطح آب دریاها است که در ترکیب با فعالیت‌های انسانی مانند توسعه زمین و آلودگی، تالاب‌هایی مانند مانگروها و گل‌ولای را به تهدیدآمیزترین اکوسیستم‌های کشور تبدیل می‌کند.

در منطقه خلیص، واقع در سپر عربستان در امتداد ضلع غربی کشور، مشخص شده است که فراوانی بسیاری از گونه‌های بومی در حال کاهش است در حالی که حضور گونه‌های مهاجم رو به افزایش است. این احتمالاً نتیجه مستقیم افزایش دما و کاهش سطح بارندگی است که باعث کاهش دسترسی به آب در کشور می‌شود. بنابراین، تغییرات اقلیمی نه تنها با کاهش منابع آب بلکه با تسهیل رشد گونه‌های مهاجم مضر، بر اکوسیستم‌های عربستان سعودی تأثیر منفی می‌گذارد.

## تأثیرات بر سلامت عمومی
تغییرات اقلیمی چالش‌های زیادی را برای سلامت عمومی ایجاد می‌کند. افزایش شیوع گرمازدگی و بیماری‌های مرتبط با گرما در این منطقه ناشی از افزایش دما مرتبط با تغییرات اقلیمی است.  تهدیدات ترکیبی آلودگی هوا، بیابان‌زایی و کاهش منابع آب، هم برای سلامت انسان و هم برای معیشت، نگرانی فوری ایجاد می‌کند. کشاورزان کاهش قابل توجهی در عملکرد سالانه خود را پیش‌بینی می‌کنند که به سیستم‌های آبیاری که به‌طور فزاینده‌ای تحت فشار هستند، وابسته است. این پیامد همزمان وابستگی کشور به واردات مواد غذایی را تقویت می‌کند و رفاه جمعیت‌های آسیب‌پذیر را از نظر امنیت غذایی و ثبات اقتصادی به خطر می‌اندازد.

به دلیل شیوع آفات و حشرات، کشاورزی در عربستان سعودی سالانه ۱۲٫۶ تا ۲۰ درصد کاهش عملکرد را تجربه می‌کند. این چالش‌ها امنیت غذایی را که به دلیل رشد سریع جمعیت کشور به مسئله‌ای فوری تبدیل شده است، تشدید می‌کند.

کیفیت هوای عربستان سعودی در میان آلوده‌ترین کشورهای جهان قرار دارد و کاهش میانگین عمر جمعیت را به همراه دارد. علاوه بر این، تغییر دما، رطوبت و بارندگی، محیطی را ایجاد می‌کند که برای پشه‌ها و گسترش بیماری‌های ناشی از پشه‌ها مناسب‌تر است. در مقایسه با سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، عربستان سعودی تنها کشوری است که افزایش نرخ مرگ و میر ناشی از غلظت ذرات معلق در هوا را ثبت کرده است.  آلاینده‌های هوا در این منطقه خطر و شیوع بیماری‌های مزمن انسدادی ریوی و بیماری‌های قلبی ایسکمیک را در عربستان سعودی افزایش می‌دهند.

## کاهش اثرات تغییرات اقلیم
یکی از مسائل مهم در تعهدات تعیین‌شده ملی به‌روز شده عربستان سعودی، تنوع‌بخشی اقتصادی است.  تنوع‌بخشی اقتصادی شامل گسترش منابع اصلی درآمد کشور است که برای کشورهای صادرکننده نفت که تحت تأثیر ضررهای ناشی از بازار ناپایدار نفت قرار خواهند گرفت، بسیار مورد تأکید است. نوسان قیمت نفت خام، آسیب‌پذیری عربستان سعودی در برابر فشارهای تورمی را تشدید می‌کند و بی‌ثباتی اقتصادی را تسهیل می‌کند.

هنگامی که عربستان سعودی ریاست گروه ۲۰ را بر عهده داشت، اقتصاد دایره‌ای کربن (CCE) را به عنوان راهبردی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای خود معرفی کرد. مدل CCE بر اصول کاهش، استفاده مجدد و بازیافت متکی است و با مدیریت کربن به عنوان ورودی محصول یا از طریق جذب کربن، به کاهش انتشار کربن دست می‌یابد.

علاوه بر این، عربستان سعودی اصلاح قیمت‌گذاری انرژی را برای کاهش یارانه‌هایی که مصرف بیش از حد انرژی را ترویج می‌کنند و منابع انرژی پایدارتر را بی‌انگیزه می‌کنند، آغاز کرد. برای محافظت از خانوارهای کم‌درآمد در برابر ضررهای ناشی از افزایش قیمت‌ها، عربستان سعودی نوعی کمک دولتی به نام حساب شهروندان را اجرا کرد.

علاوه بر این، دولت سعودی در سال ۲۰۱۶ چشم‌انداز ۲۰۳۰ را معرفی کرد و چندین هدف پایداری را برای دستیابی به آن تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرد. این پروژه با معرفی ابتکار سبز سعودی در سال ۲۰۲۱ ادامه یافت. ابتکارات فعلی بر جنگل‌کاری، حفاظت و اجرای شیوه‌های پایدار در بخش‌های خصوصی و عمومی متمرکز است.

## اقلیم‌پذیری
رشد پیش‌بینی‌شده جمعیت و اقتصاد کشور، نیازمند سازگاری در بخش‌هایی مانند ترابری، برق و کشاورزی است. افزایش دما نگرانی‌ها در مورد اتلاف انرژی، به ویژه با افزایش نیازهای سرمایشی منطقه، را تشدید می‌کند. عربستان سعودی با وظیفه سازگاری مواجه است، زیرا معرفی CCE و اصلاحات قیمت انرژی فشار بر بخش صنعتی وارد می‌کند و نیاز به جایگزین‌های کربن‌خنثی ایجاد می‌کند.  این کشور در حال سرمایه‌گذاری در پروژه‌های انرژی خورشیدی و بادی است که قصد دارد نیمی از انرژی خود را از منابع تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ تولید کند تا وابستگی خود به نفت را کاهش دهد. عربستان سعودی به دنبال رسیدگی به نگرانی‌های فزاینده از طریق برنامه‌ریزی شهری مجدد است که برای حمل‌ونقل کارآمدتر و ایجاد فضاهای سبز اختصاص داده شده است.

## جامعه و فرهنگ
تأثیرات تغییرات اقلیمی معیشت افراد در عربستان سعودی را تغییر داده است. کشاورزان به‌طور فزاینده‌ای نگران زنده‌ماندن محصولات خود هستند که منجر به تغییر به سمت محصولات پایدارتر و روش‌های آبیاری اصلاح‌شده در پاسخ به کمبود آب شده است. در کنار به خطر افتادن معیشت‌های سنتی، تغییرات اقلیمی بر حفظ و دسترسی به مکان‌های مهم میراث فرهنگی تأثیر می‌گذارد.

نتیجه تأثیرات تغییرات اقلیمی بر میزان بیماری‌های روانی در کشور تأثیر گذاشته است، به طوری که افسردگی و اضطراب به علل اصلی ناتوانی تبدیل شده‌اند. آلودگی آب ناشی از شیوه‌های ناپایدار، همراه با تغییرات شوری و اسیدیته، بر معیشت ماهیگیران و عملکرد شیلات تأثیر گذاشته است. اختلالات در این صنعت تهدیدی برای فرهنگ مصرف ماهی در عربستان سعودی است و پتانسیل از دست دادن شغل در خطوط سنتی کار را نشان می‌دهد.

اثرات ملموس تغییرات اقلیمی در منطقه به مشکلی برای صنعت گردشگری کشور تبدیل شده است، زیرا افزایش دما خطرات بهداشتی برای گردشگران ایجاد می‌کند. در عربستان سعودی، بیشتر نگرانی‌ها مربوط به موانع گردشگری مذهبی به مکه و مدینه است که از نظر فرهنگی و معنوی برجسته هستند.

## همکاری بین‌المللی
همکاری بین پادشاهی عربستان سعودی و سازمان ملل متحد از طریق چارچوب همکاری توسعه پایدار سازمان ملل متحد با پادشاهی عربستان سعودی ۲۰۲۲-۲۰۲۶ (UNSDCF) به کشور اجازه می‌دهد تا از دستور کار ۲۰۳۰ سازمان ملل متحد پیروی کند. این چارچوب بر مشاوره سیاستی و حمایت از تلاش‌ها برای کاهش فقر، رشد اقتصادی و مصرف پایدار منابع متمرکز است.

عربستان سعودی در توسعه بازار کربن نیجریه مشارکت دارد و روابط دوجانبه را در زمینه نفت، کشاورزی و زیرساخت تسهیل می‌کند.

در سطح منطقه‌ای، عربستان سعودی رهبری ایجاد ابتکارات سبز سعودی و خاورمیانه را برای مقابله با تغییرات اقلیمی بر عهده گرفت. ابتکار سبز خاورمیانه که توسط ولیعهد راه‌اندازی شده است، با اهداف بلندپروازانه‌ای مانند کاشت ۵۰ میلیارد درخت، احیای ۲۰۰ میلیون هکتار زمین و دستیابی به ۵۰ درصد انرژی تجدیدپذیر در تولید برق تا سال ۲۰۳۰، هدف کاهش ۱۰ درصدی انتشار کربن جهانی را دارد. همه اینها در حالی است که نوآوری و همکاری بین‌المللی برای مبارزه با تغییرات اقلیمی را تقویت می‌کند.

## منابع

* 

رده:تغییر اقلیم بر پایه کشور
رده:تغییر اقلیم در آسیا
رده:محیط زیست عربستان سعودی