موسی کپسالی

**موسی کپسالی** (به عبری: ) (زاده نزدیک به ۱۴۲۰ در کرت – درگذشته نزدیک به ۱۴۹۵ در استانبول) خاخام‌باشی (خاخام بزرگ) امپراتوری عثمانی بود. او نخستین خاخام بزرگی بود که پس از فتح قسطنطنیه به دست عثمانیان در سال ۱۴۵۳ به این مقام رسید و تا پایان عمر در این سمت باقی ماند.

کپسالی در دوران سلطان محمد دوم و سپس بایزید دوم از نفوذ و جایگاه بالایی در دربار عثمانی برخوردار بود. وی نقش مهمی در سازماندهی جوامع یهودی امپراتوری و همچنین پذیرش یهودیان رانده‌شده از اسپانیا ایفا کرد.

## زندگی‌نامه
### دوران جوانی و تحصیل
موسی بن الیاس کپسالی در نزدیک به سال ۱۴۲۰ در جزیره کرت که در آن زمان تحت فرمانروایی جمهوری ونیز بود زاده شد. نخست نزد پدرش در کرت به آموختن پرداخت و سپس برای ادامه تحصیل به یشیواهای آلمان و ایتالیا رفت.

### خاخامی در قسطنطنیه
کپسالی در دهه ۱۴۴۰ میلادی سمت داوری یهودیان در جامعه یهودی قسطنطنیه را به دست آورد. دانش گسترده، هوش تیز و شیوه زندگی پرهیزکارانه‌اش او را پیش از فتح قسطنطنیه به دست عثمانیان در سال ۱۴۵۳ به برجسته‌ترین چهره یهودی این شهر بدل کرده بود.

### انتصاب به خاخام‌باشی
پس از فتح قسطنطنیه در سال ۱۴۵۳ توسط محمد دوم، کپسالی به مقام خاخام‌باشی (خاخام بزرگ) تمامی یهودیان امپراتوری عثمانی برگزیده شد. سلطان چنان به وی احترام می‌گذاشت که کرسی ویژه‌ای در دیوان (شورای دولتی) در کنار مفتی اعظم مسلمانان و بالاتر از پاتریارک مسیحیان برای او در نظر گرفت.

کپسالی اختیارات گسترده‌ای داشت که دربرمی‌گرفت: نظارت بر گردآوری مالیات یهودیان و واریز آن به خزانه دولت، گمارش خاخام‌ها و حتی ایفای نقش قاضی مدنی. بنا بر روایات، سلطان محمد دوم روزی با لباس مبدل در دادگاه کپسالی حضور یافت و از درستکاری و بی‌طرفی او در صدور احکام اطمینان حاصل کرد که همین امر سبب افزایش احترام سلطان به وی شد.

کپسالی از مدافعان سرسخت یهودیت خاخامی بود و در برابر نزدیکی به قرائیان ایستادگی می‌کرد؛ هرچند در عمل از اختیاراتش علیه آنان سوءبهره‌گیری نکرد.

### برخورد با جوانان و شورش ۱۴۸۱
هنگامی که سلطان درصدد بهبود اوضاع اخلاقی برخی محله‌های قسطنطنیه برآمد، گفته می‌شد که این اقدام به تشویق کپسالی صورت گرفته‌است. کپسالی با جوانان یهودی که با ینی‌چریان نشست‌وبرخاست داشتند و شیوه زندگی غیریهودی و ناپسندی در پیش گرفته بودند با شدت برخورد کرد. برخی از این جوانان که از تنبیه بدنی وی خشمگین شده بودند در جریان آشوب خیابانی سال ۱۴۸۱ میلادی کوشیدند او را بکشند و کپسالی تنها با گریز جان سالم به در برد.

### دوران بایزید دوم و پذیرش یهودیان اسپانیا
روابط کپسالی با بایزید دوم که جانشین محمد دوم شد نیز بسیار نیکو بود. دوستی بایزید با یهودیان که به‌ویژه در پذیرش آماده یهودیان رانده‌شده از اسپانیا در پی تفتیش عقاید اسپانیایی آشکار شد تا اندازه زیادی مرهون نفوذ کپسالی بود.

کپسالی پس از فرمان اخراج یهودیان از اسپانیا در سال ۱۴۹۲ فعالیت پرشوری به راه انداخت و با سفر به جوامع یهودی مختلف کمک‌های مالی لازم برای اسکان نخستین آوارگان در قلمرو عثمانی را گردآوری کرد.
طص

### درگذشت
کپسالی در نزدیک به سال ۱۴۹۵ در استانبول درگذشت و در گورستان کهن یهودیان در محله اگری‌قاپو (دروازه کج) به خاک سپرده شد. جانشین وی در مقام خاخام‌باشی، الیاس مزراحی بود.

### احکام صادره
از میان احکام دینی صادرشده توسط کپسالی دو مورد شناخته شده‌است:
* نامزدی که در حضور کمتر از ده نفر انجام شود نامعتبر است.
* در روز شبات نباید «سودار» (دستمال) به همراه داشت.

از آثار مکتوب کپسالی هیچ اطلاعی در دست نیست.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* مدخل کپسالی در دانشنامه یهودی

رده:زادگان ۱۴۲۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۴۹۵ (میلادی)
رده:مقاله‌های به‌کارگیرنده یادکرد از دانشنامه یهودی ۱۹۰۶
رده:مقاله‌های ویکی‌پدیا که از یک یادکرد از دانشنامه یهودی ۱۹۰۶ بدون منبع ویکی‌نبشته به‌کارگرفته‌اند