فرش گاراچوپ

**فرش‌های گاراچوپ،** فرش‌های پرزدار بافته شده‌ای هستند که به گروه قزاخ از نوع گنجه-قزاخ تعلق دارند. این نام از چندین روستا واقع در حدود ۲۰ کیلومتری شمال غربی قزاخ، در جمهوری گرجستان فعلی، گرفته شده است که این فرش‌ها به‌طور سنتی در آنجا تولید می‌شدند. اصطلاح «گاراچوپ» به‌طور کلی به روستاهای موغانلی، لامبالی، تولار، گمبالی و دوزگرام در منطقه سابق موغانلی اشاره دارد که از نظر تاریخی محل سکونت آذربایجانی‌های قومی بوده است. این روستاها، به ویژه لامبالی، موغانلی و تولار، مراکز کلیدی سنت قالی‌بافی قزاخ هستند. در دوران اخیر، فرش‌های گاراچوپ همچنان در مناطقی از گرجستان مانند بولنیسی، مارنئولی و دمانیسی که جمعیت آذربایجانی دارند، بافته می‌شوند. نام «گاراچوپ» از کلمه «گارا» به معنی بزرگ و «چوپ» به معنی یک مکان یا منطقه بومی گرفته شده است که نشان دهنده منشأ محلی این فرش‌ها است.

## اطلاعات عمومی
چپ|بندانگشتی|337x337پیکسل|فرش کازاک کاراچوپت با زمینه سبز، ساتبیز.
نام این فرش از گروه قزاخ از نوع گنجه-قزاخ با نام چندین روستا که در ۲۰ واقع شده‌اند، مرتبط است. کیلومتری شمال غربی قزاخ، در قلمرو گرجستان امروزی. کلمه گاراچوپ در مجموع به روستاهای موغانلی، لامبالی، تولار، گمبالی و دوزگرام در منطقه سابق موغانلی که محل سکونت آذربایجانی‌های قومی بود، اشاره داشت. این روستاها، به ویژه لامبالی، موغانلی و تولار، مراکز اصلی گروه قالی‌بافی قزاخ هستند. مرکز قالی‌بافی بورچالی ارتباط نزدیکی با روستاهای ذکر شده دارد. فرش‌های بافته شده در این منطقه به عنوان گارابیرچاک نیز شناخته می‌شوند. طبق کتاب «بافندگان فرش منطقه قزاخ-بورچالی» نوشته ویدادی مرادوف، فرش‌های گاراچوپ هنوز در مناطق بولنیسی (چوروک گمارلی)، مارنئولی (ساروان) و دمانیسی (باشکچید) در قلمرو گرجستان که محل سکونت آذربایجانی‌ها است، بافته می‌شوند. طبق کتاب دده قورقوت، کلمه گارا به معنی بزرگ و چوپ به معنی مکان/منطقه بومی یا قصد (دربارهٔ چیزی) است که به مردم محلی اشاره دارد.

## تحلیل هنری
فرش‌های گاراچوپ قرن‌های ۱۹–۲۰ از طرح‌های هنری ساده‌ای برخوردارند. در موارد نادر، فرش‌های باکیفیت و نفیسی که طبق سفارش خاصی بافته شده‌اند، یافت می‌شوند. نوارهای حاشیه‌ای اطراف زمینه میانی فرش‌های گاراچوپ با فرش‌های گنجه و قزاخ یکسان هستند، در حالی که زمینه سبز مرکزی بیشتر مختص فرش‌های گاراچوپ است. فرش گاراچوپ دارای یک ترکیب هنری منحصر به فرد و مشهور است که از یک زمینه و حاشیه میانی تشکیل شده است. قسمت بالایی زمینه مرکزی به‌طور متقارن در پایین تکرار می‌شود. مرکز آن با مدالیون مربعی بزرگی پر شده است که ۱/۳ فرش را پوشانده است. در داخل مدالیون، یک ستاره هشت پر در پس‌زمینه با تزیینی به شکل زره وجود دارد. در داخل ستاره، یک مدالیون کوچک هشت پر وجود دارد، در بالا و پایین دو جفت شاخ قوچ در یک مربع و مربع‌هایی با برآمدگی‌های شاخی شکل در امتداد چهار طرف وجود دارد. قسمت‌های بالایی و پایینی زمینه مرکزی دارای چندین مستطیل با اندازه‌های مختلف هستند. بزرگ‌ترین آنها در چهار گوشه زمینه مرکزی به تصویر کشیده شده‌اند. به‌طور معمول، قسمت داخلی آنها با ۹ گل هشت پر و قسمت بیرونی با شاخ‌های تزیین شده به نام گارماگلی (با قلاب) تزئین شده است. مربع‌های بین مربع‌های ذکر شده در بالا دارای تصویر تزیین شده درخت زندگی هستند. بقیه قسمت مرکزی با دو جفت شاخ قوچ پر شده است. این تزیین در داخل و خارج مربع به تصویر کشیده شده است. حاشیه از سه قسمت تشکیل شده است: حاشیه مرکزی پهن (که گاهی حاشیه میانی یا مادر نامیده می‌شود) و حاشیه‌های باریک در چپ و راست آن. حاشیه مرکزی با تکرار عناصر معمول این فرش شکل گرفته و انواع مختلفی دارد. رایج‌ترین عنصر، تصویر چهار پیکان متصل در مرکز به همراه دو جفت شاخ قوچ و تزئینات لوزی دندانه‌دار است. این فرش همچنین از حاشیه‌ای به نام مشعل (مشعل) یا شمدانلی (با شمعدان) استفاده می‌کند. رایج‌ترین حاشیه کوچک فرش گاراچوپ، ملاباشی (سر ملا) نام دارد، نادرترین حاشیه با طرح سه پر تشکیل شده است، گاهی حاشیه پیچ و خم‌دار نیز دیده می‌شود. به عنوان یک قاعده، عناصر اصلی این فرش به صورت متقارن قرار می‌گیرند، در حالی که عناصر پرکننده به صورت نامتقارن قرار می‌گیرند.

زمینه مرکزی فرش‌های گاراچوپ عمدتاً با یک مدالیون هشت پر بزرگ تزئین شده است. مدالیون‌های کوچک یکسان که با برآمدگی‌های قلاب‌شکل احاطه شده‌اند، در گوشه‌های زمینه مرکزی قرار گرفته‌اند. برآمدگی‌های قلاب‌دار در مدالیون مرکزی در امتداد خط داخلی امتداد دارند، در مدالیون‌های کوچک آنها در امتداد خط بیرونی جابجا می‌شوند. زمینه داخلی با زمینه سفید دارای تعدادی طرح ستاره‌ای کوچک است.

**رنگ‌آمیزی**. زمینه مرکزی فرش‌های گاراچوپ معمولاً سبز، قرمز یا آبی روشن است. تزیینات هشت‌پر در مدالیون مرکزی، مدالیون‌های مربعی در چهار گوشه مدالیون و حاشیه مرکزی معمولاً روی زمینه سفید تصویر می‌شوند.

**معناشناسی**. فرش چهارگوش، تصویری از جهان است و مرکز فرش مقدس‌ترین بخش آن است. عناصر موجود در مرکز و پرکاربردترین عناصر، معانی اصلی فرش را در خود جای داده‌اند. یک جفت شاخ قوچ متصل، لوزی با دو یا چهار قلاب، مربع و ۹ ستاره هشت‌پر از نقوش معمول این فرش هستند.

**''۹ ستاره هشت پر** .'' به‌طور معمول، مدالیون‌های مربعی بزرگ در چهار گوشه فرش‌های گاراچوپ همیشه ۹ ستاره هشت پر در داخل خود دارند. تکرار این ستاره‌ها در مدالیون‌ها، ویژگی گونه‌شناختی فرش گاراچوپ است. تحلیل نقش عدد "۹" بسیار مهم است، زیرا تعداد ستاره‌ها معنای خاصی دارد. مردمان ترک "۹" را عددی مقدس می‌دانند.

## ویژگی‌های فنی
فرش‌های گاراچوپ عمدتاً در اندازه متوسط هستند. تراکم این فرش‌ها ۲۶x۲۶ گره - ۳۵x۳۵ گره در هر دسی‌متر مربع است. هر متر مربع از ۶۸۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰۰ گره با ارتفاع پرز ۵–۸ میلی‌متر دارد.

## در موزه و مجموعه‌های خارجی
ترکیب فرش قرن هجدهم با شماره موجودی ای. ۱۰۰ که در موزه فرش استانبول نگهداری می‌شود، یادآور طرح فرش گاراچوپ است. اندازه فرش ۲۰۵x۱۴۵ سانتی‌متر است و تکنیک بافت آن گوردست نامیده می‌شود. این فرش از انبار مسجد ینی جامی به موزه اهدا شده است. . برچسب موزه آن را به عنوان نمونه‌ای از شمال شرقی آناتولی معرفی می‌کند، اما مدالیون هندسی شکل در مرکز فرش ثابت می‌کند که بر اساس سنت هنری کلاسیک چند صد ساله مکتب فرش قزاق بافته شده است. چهار مدالیون کمکی کوچک روی زمینه سفید در گوشه‌های زمینه میانی و ستاره‌های داخل آنها، سنت‌های هنری فرش گاراچوپ را مجسم می‌کنند.

## منابع

رده:قالی آذربایجانی