بیانیه ونیز

**بیانیه ونیز** () توافقی بود که در ۱۳ ژوئن ۱۹۸۰ از سوی نُه کشور عضو کمیتهٔ اقتصادی اتحادیه اقتصادی اروپا در شهر ونیز صادر شد. این بیانیه در پی همکاری با سازمان آزادی‌بخش فلسطین تدوین گردید و خواستار به رسمیت شناختن حق فلسطینیان در خودگردانی، مشارکت سازمان آزادی‌بخش فلسطین در ابتکارهای صلح و حق اسرائیل در موجودیت امن بود.

بیانیه ونیز نخستین توافق کشورهای بازار مشترک اروپا بر سر سیاستی مشترک دربارهٔ خاورمیانه به‌شمار می‌رفت. این بیانیه بر پایهٔ قطعنامهٔ ۲۴۲ و قطعنامه ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل تنظیم شده بود و بر دو اصل حق موجودیت و امنیت همهٔ کشورهای منطقه از جمله اسرائیل و عدالت برای همهٔ مردمان تأکید می‌کرد. بیانیه واکنش‌های گوناگونی برانگیخت؛ ایالات متحده و اسرائیل آن را محکوم کردند و سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز آن را ناکافی دانست.

## پیش‌زمینه
با تشدید تنش‌ها در درگیری اعراب و اسرائیل، کشورهای اروپایی به این نتیجه رسیدند که مذاکرات به رهبری ایالات متحده ناکام مانده و جدیت وضعیت ایجاب می‌کند که خود مداخله کنند. نُه کشور اروپایی برای توجیه نقش خود در مذاکرات، به پیوندها و منافع مشترک سنتی‌شان با منطقه استناد کردند. منبع فرانسوی نشان می‌دهد که بیانیه همچنین بر مجموعه‌ای از اعلامیه‌های پیشین از جمله بیانیه‌های ۱۰ سپتامبر ۱۹۷۰، ۲۹ ژوئن ۱۹۷۷ و سخنرانی وزیر امور خارجهٔ ایرلند در مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۵ سپتامبر ۱۹۷۹ استوار بود.

بر پایهٔ منبع عبری، بیانیه به فشار فرانسه تصویب شد و حاصل مصالحه میان فرانسه و کشورهای دیگر بر سر نحوهٔ اشاره به سازمان آزادی‌بخش فلسطین بود. فرانسه خواستار مشارکت مستقیم سازمان آزادی‌بخش فلسطین در مذاکرات صلح بود، در حالی که هلند خواهان حذف هرگونه اشاره به این سازمان بود. سرانجام، نوشتار مصالحه‌آمیزی پذیرفته شد که خواستار «مرتبط بودن» سازمان آزادی‌بخش فلسطین با مذاکرات بود.

## درونمایه
بیانیه ونیز بر پایهٔ قطعنامهٔ ۲۴۲ و قطعنامه ۳۳۸ شورای امنیت تنظیم شده بود. در بند چهارم بیانیه، کشورهای اروپایی تأکید کردند که دغدغهٔ اصلی آنها «دو اصل پذیرفته‌شدهٔ جهانی از سوی جامعهٔ بین‌المللی» است: حق موجودیت و امنیت همهٔ کشورهای منطقه از جمله اسرائیل و عدالت برای همهٔ مردمان که به معنای به رسمیت شناختن حقوق مشروع مردم فلسطین است.

بیانیه همچنین بر ضرورت تعیین مرزها در خاورمیانه و پاسداری از صلح در درون آنها تأکید کرد. رهبران اروپایی ضمن تأکید بر اهمیت اسکان مجدد آوارگان فلسطینی، بر ارزش خودگردانی فلسطینیان پای فشردند و اعلام داشتند که فلسطینیان نیز مانند اسرائیلی‌ها باید در روند تسویهٔ صلح مشارکت داشته باشند. بیانیه تصریح کرد که همهٔ طرف‌های درگیر، چه فلسطینی و چه اسرائیلی، باید به بیت‌المقدس دسترسی داشته باشند.

نُه قدرت اروپایی اعلام کردند که اسرائیل باید «به اشغال سرزمینی که از جنگ ۱۹۶۷ حفظ کرده پایان دهد» و افزودند که شهرک‌سازی‌ها مغایر با حقوق بین‌الملل است.

## واکنش‌ها
بیانیه ونیز در پی ایجاد مرزهای مشخص و تأمین صلح بود و برای دستیابی به این هدف خواهان اعطای حق تعیین سرنوشت به فلسطینیان و محدود ساختن سیاست‌های سرزمینی اسرائیل بود. از راه تلاش‌های یاسر عرفات، حق فلسطینیان در خودگردانی به رسمیت شناخته شد و سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌عنوان سازمان فراگیر فلسطینیان پذیرفته گردید. بدین ترتیب عرفات مسئول اجرای بیانیه ونیز شد، زیرا رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین بود.

با این حال، عرفات از سوی راست‌گرایان اسرائیلی که بیانیه را به سود خود نمی‌دانستند و عرب‌های تندرو که معتقد بودند بیانیه مسئلهٔ اردن و کرانه باختری را نادیده گرفته، تحت فشار شدید قرار داشت. واکنش‌ها گاه خشونت‌آمیز نیز بود؛ سوریه از طریق صبری البنا (ابونضال)، مقام پیشین فتح، در ترور نعیم خضر، نمایندهٔ سازمان آزادی‌بخش فلسطین در بلژیک، نقش داشت.

### واکنش ایالات متحده
ایالات متحده بیانیه را محکوم کرد، زیرا با مشارکت سازمان آزادی‌بخش فلسطین به دلیل دست داشتن آن در ترور مخالف بود.

### واکنش اسرائیل
بیانیه خشم گسترده‌ای در اسرائیل برانگیخت. مناخم بگین، نخست‌وزیر اسرائیل، بیانیه را «مایهٔ ننگ» خواند و دولت اسرائیل بیانیه‌ای صادر کرد که در آن بیانیه ونیز را تسلیمی به سبک توافق مونیخ نامید و اتحادیهٔ اروپا را به دلیل پذیرش مواضع سازمان آزادی‌بخش فلسطین محکوم کرد. دولت اسرائیل سازمان آزادی‌بخش فلسطین را «اس‌اس عرب» نامید. شیمعون پرز، رهبر اپوزیسیون، نیز گفت موضع فرانسه در بیانیه ونیز افراطی‌تر از موضع مصر است و بیانیه چیزی بیش از تکه‌کاغذی نیست که بر واقعیت تأثیری ندارد.

### واکنش سازمان آزادی‌بخش فلسطین
سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز بیانیه را محکوم کرد، زیرا به‌صراحت این سازمان را به رسمیت نشناخته بود و از تأسیس کشور فلسطین حمایت نکرده بود.

## پیامدها
در سال ۱۹۸۱، درگیری‌هایی میان گروه‌های وابسته به سازمان آزادی‌بخش فلسطین و اسرائیلی‌ها رخ داد. طرفین به آتش‌بس دست یافتند، اما این آتش‌بس پیچیدگی‌هایی به همراه داشت، زیرا به‌طور ضمنی پذیرش سازمان آزادی‌بخش فلسطین از سوی اسرائیل را نشان می‌داد و تنش‌ها را افزایش داد.

هنگامی که انور سادات در سال ۱۹۸۱ در واشینگتن بود، پیشنهاد کرد اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین در مذاکرات صلح شرکت کنند، اما بگین پیشنهاد او را رد کرد. همچنین شاهزاده فهد از عربستان سعودی خواستار لغو پیمان کمپ دیوید، عقب‌نشینی اسرائیل از همهٔ سرزمین‌های عربی اشغال‌شده پس از ۱۹۶۷ و ایجاد کشور فلسطینی با پایتختی بیت‌المقدس شرقی شد. مصر در مقابل خواهان حفظ پیمان کمپ دیوید بود. ایالات متحده با بیانیه ونیز و پیامدهای آن با احتیاط برخورد کرد؛ از یک سو به پیمان کمپ دیوید پایبند بود و از سوی دیگر نمی‌خواست با عربستان سعودی وارد تعارض شود.

### ارزیابی بلندمدت
دربارهٔ دستاوردهای بیانیه دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. گزارشی که در سال ۲۰۰۷ به مجلس اعیان بریتانیا ارائه شد، مدعی است بیانیه ونیز از زمان خود جلوتر بود و سرانجام به شناسایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین از سوی اسرائیل در چارچوب پیمان اسلو و پس از آن در سال ۲۰۰۲ به پذیرش اصل راه‌حل دو کشوری از سوی ایالات متحده انجامید. در مقابل، برخی دیگر معتقدند بیانیه سازمان آزادی‌بخش فلسطین را به ادامهٔ مسیر ترور و عدم شناسایی کشور اسرائیل تشویق کرد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن بیانیه ونیز در وبگاه سرویس اقدام خارجی اتحادیهٔ اروپا
* بیانیه شورای اروپا دربارهٔ خاورمیانه در وبگاه سازمان ملل

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:ونیز
رده:۱۹۸۰ (میلادی)
رده:اتحادیه اروپا