مداخله ایران در جنگ عراق

[بندانگشتی|264x264پیکسل|موقعیت [عراق|جمهوری عراق (نارنجی) و جمهوری اسلامی ایران (سبز)]]

حمله ۲۰۰۳ به عراق به رهبری ایالات متحده آمریکا که منجر به سرنگونی صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق و حزب بعث او شد، رویداد تعیین‌کننده‌ای بود که به ایران، اجازه داد تا سطح بی‌سابقه‌ای از نفوذ را در سیاست عراق، اعمال کند. جمهوری اسلامی ایران، با تکیه بر این واقعیت که مسلمانان شیعه، اکثریت جمعیت هر دو کشور را تشکیل می‌دهند، از شبه‌نظامیان شیعه، برای خدمت به منافع ایران در طول جنگ عراق، استفاده کرد. این امر، به مداخله ایران در شورش عراق منجر شد، که در آن مواردی از درگیری مستقیم شبه‌نظامیان شیعه با نیروهای چندملیتی، وجود داشت. سازمان‌هایی که از حمایت گسترده ایران برخوردار بودند شامل جیش المهدی متعلق به مقتدی صدر و همچنین کتائب حزب‌الله، عصائب اهل حق و تیپ روز موعود بودند. از سال ۲۰۰۷، آمریکا در رابطه با مقابله با عوامل ایرانی در درگیری‌های عراق، استراتژی «کشتن یا دستگیری» را به کار گرفته است.

## پیش‌زمینه
### روابط ایران و آمریکا

پس از محکوم کردن حملات ۱۱ سپتامبر و ابراز همدردی با آمریکایی‌های داغدار، ایران، در اواخر سال ۲۰۰۱، به‌طور خلاصه، با آمریکا همکاری کرد و پشتیبانی نظامی محدودی علیه طالبان در افغانستان، از جمله عملیات در هرات، ارائه داد. با این حال، در اوایل ۲۰۰۲، رئیس‌جمهور، جرج دابلیو. بوش، ایران را به همراه عراق و کره شمالی، بخشی از «محور شرارت» نامید، که به شدت روابط را بدتر کرد. مسئولان جمهوری اسلامی ایران، در سراسر طیف سیاسی، این اظهار نظر را محکوم کردند و آن را یک خطای استراتژیک دانستند که تندروهایی را که طرفدار موضع تهاجمی‌تر در قبال آمریکا بودند، تقویت کرد.

### روابط ایران و عراق

در سپتامبر ۱۹۸۰، عراق تحت رهبری صدام حسین، در تلاشی ناموفق برای الحاق خاک نفت‌خیز ایران، به ایران، حمله کرد. این رویداد، آغاز جنگی بود که تا سال ۱۹۸۸ ادامه یافت. جنگ ایران و عراق، به عنوان عامل اصلی افزایش فرقه‌گرایی در منطقه، تلقی می‌شود، زیرا بسیاری، آن را درگیری بین مسلمانان سنی (عراق بعثی و سایر کشورهای عربی) و انقلابیون شیعه که در ایران، قدرت را به دست گرفته بودند، می‌دانستند.

در گزارشی که در ۱۹۹۱، از حالت طبقه‌بندی خارج شد، سازمان سیا، تخمین زد که ایران بیش از ۵۰٬۰۰۰ نفر تلفات ناشی از استفاده عراق از چندین سلاح شیمیایی داشته است، اگرچه تخمین‌های مدرن به بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر رسیده است، زیرا اثرات بلندمدت همچنان باعث تلفات می‌شد؛ آن‌ها همچنین نشان می‌دهند که آمریکا در حدود سال‌های ۱۹۸۷ تا ۱۹۸۸، اطلاعات شناسایی را در اختیار عراق قرار می‌داد که سپس برای انجام حملات سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی استفاده شد و سیا، کاملاً می‌دانست که سلاح‌های شیمیایی، مستقر خواهند شد و حملات سارین و سیکلوسارین، به دنبال آن، رخ خواهد داد. طبق اسناد عراق، کمک در توسعه سلاح‌های شیمیایی از شرکت‌هایی در بسیاری از کشورها، از جمله آمریکا، دریافت شده است.

در ژانویه ۲۰۰۲، یک سال قبل از حمله به عراق به رهبری آمریکا، روابط دوجانبه بین ایران و عراق، به‌طور قابل‌توجهی، بهبود یافت، زمانی که یک هیئت ایرانی به رهبری امیرحسین زمانی‌نیا، برای مذاکرات نهایی جهت حل‌وفصل مناقشه از طریق گفتگو، در مورد مسائل مربوط به اسرای جنگی و کسانی که در طول جنگ ایران و عراق، مفقود شده بودند، از عراق، بازدید کرد.

## ایران و شورش عراق

### کمک‌های ایران به شبه‌نظامیان شیعه عراقی
پس از حمله ۲۰۰۳ به عراق، ایران از گروه‌های شورشی شیعه ملقب به گروه‌های ویژه در عراق حمایت کرد که متشکل از جیش المهدی، کتائب حزب‌الله، عصائب اهل حق و تیپ روز موعود بودند. در نتیجه، آمریکا از دولت عراق برای مبارزه با این شورشیان، استفاده کرد. گزارشی در سال ۲۰۰۸ توسط مرکز مبارزه با تروریسم در وست پوینت بر اساس گزارش‌های بازجویی از ده‌ها جنگجوی شیعه دستگیر شده، شبکه‌ای تحت مدیریت ایران را توصیف می‌کند که جنگجویان شیعه را به ایران، قاچاق می‌کند و در آنجا آموزش دیده و سلاح دریافت می‌کنند و سپس به عراق، بازمی‌گردند.

به گفته دو مقام آمریکایی که نامشان فاش نشده، پنتاگون، در حال بررسی این احتمال است که حمله به ستادهای استانی کربلا، با حمایت ایرانی‌ها، انجام شده باشد. نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق، در سخنرانی خود در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۷ اظهار داشت که ایران از حملات علیه نیروهای ائتلاف در عراق، حمایت می‌کند، و برخی از عراقی‌ها گمان می‌کنند که این حمله، ممکن است توسط نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و به تلافی بازداشت پنج مقام ایرانی توسط نیروهای آمریکایی در شهر اربیل در شمال عراق در ۱۱ ژانویه، انجام شده باشد.

در سال ۲۰۰۷، تنش‌ها بین ایران و کردستان عراق، به دلیل پناه دادن کردستان عراق به گروه جدایی‌طلب کرد حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، به شدت افزایش یافت. طبق گزارش‌ها، ایران از ۱۶ اوت، مواضع پژاک را در کردستان عراق، گلوله‌باران می‌کرد. این تنش‌ها با حمله مرزی ادعایی نیروهای ایرانی در ۲۳ اوت، که به چندین روستای کردنشین حمله کرده و تعداد نامعلومی از غیرنظامیان و شبه‌نظامیان را کشت، بیشتر شد.

### مداخله نظامی پنهان ایران
تخمین زده می‌شود که حدود ۱۵۰ افسر اطلاعاتی ایران، به علاوه اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در هر زمان معینی در داخل عراق، فعال هستند. بیش از یک سال است که نیروهای آمریکایی، در یک برنامه دستگیری و آزادی که برای ارعاب مسئولان ایران، طراحی شده است، اثر انگشت، عکس و نمونه‌های دی‌ان‌ای ده‌ها مظنون به جاسوسی ایرانی را بازداشت و ثبت کرده‌اند.

نیروهای ائتلاف همچنین شروع به هدف قرار دادن مظنونان به عضویت در نیروی قدس در عراق کردند و اعضای مظنون را دستگیر کردند یا کشتند. دولت بوش و رهبران ائتلاف، علناً اعلام کردند که ایران، سلاح، به ویژه دستگاه‌های ای‌اف‌پی را به شورشیان و شبه‌نظامیان عراقی، عرضه می‌کند، اگرچه تا به امروز، نتوانسته‌اند هیچ مدرکی برای این ادعاها ارائه دهند. تحریم‌های بیشتر علیه سازمان‌های ایرانی نیز توسط دولت بوش در پاییز ۲۰۰۷ اعلام شد. در ۲۱ نوامبر ۲۰۰۷، سپهبد جیمز دوبیک که مسئول آموزش نیروهای امنیتی عراق است، از ایران، به خاطر «سهمش در کاهش خشونت» در عراق، با عمل به تعهدش برای متوقف کردن جریان سلاح، مواد منفجره و آموزش افراط‌گرایان در عراق، تقدیر کرد.

حزب‌الله لبنان، به عنوان نماینده ایران، یگان ۳۸۰۰ را تشکیل داد و عوامل نخبه حزب‌الله را برای آموزش جنگجویان محلی، به عراق، فرستاد. مأموریت اصلی این یگان، آموزش و تجهیز شبه‌نظامیان شیعه عراقی، مانند جیش المهدی، عصائب اهل حق و کتائب حزب‌الله و افزایش قابلیت‌های آنها در جنگ چریکی، آدم‌ربایی و استفاده از بمب‌های دست‌ساز پیشرفته بود. برخی از شبه‌نظامیان عراقی نیز آموزش‌های پیشرفته‌ای را در لبنان، دریافت کردند. سپس این یگان، بر عملیات انجام‌شده علیه نیروهای آمریکایی و ائتلاف، نظارت داشت و به گروه‌هایی مانند سازمان بدر، سرایا خراسانی و جیش المهدی، کمک‌های مالی، تسلیحاتی و لجستیکی ارائه می‌داد.

## جستارهای وابسته
* درگیری ایران و حزب حیات آزاد کردستان
* مداخله ایران در عراق (۲۰۱۴–اکنون)
* مداخله ایران در جنگ داخلی سوریه
** مداخله حزب‌الله در جنگ داخلی سوریه
* جنگ نیابتی ایران و عربستان سعودی

## منابع

رده:ایران در دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:ایران در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:جنگ‌های ایران
رده:روابط نظامی ایران و ایالات متحده آمریکا
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده