شراب فلسطینی

**شراب فلسطینی** به سنت دیرینهٔ تولید شراب در فلسطین و سرزمین مقدس اشاره دارد که پیشینه‌ای چندهزارساله دارد. شراب در این سرزمین نه‌تنها در آیین‌های دینی یهودی نقشی مهم داشت بلکه به‌عنوان عاملی برای تعاملات اجتماعی و بخشی از رژیم غذایی محلی و همچنین برای مقاصد درمانی به کار می‌رفت. در دورهٔ بیزانسی، تولید گسترده به تجارت بین‌المللی انجامید و شراب فلسطینی به سراسر حوزهٔ مدیترانه صادر شد.

تولید شراب به دست مسیحیان با فتح اسلامی در سدهٔ هفتم میلادی کاهش یافت و به‌طور موقت با استقرار مسیحیان فرنگی در جریان جنگ‌های صلیبی در سده‌های دوازدهم و سیزدهم احیا شد. یهودیان تا اواخر سدهٔ پانزدهم و دورهٔ عثمانی به کشت تاکستان‌ها ادامه دادند. نخستین کارخانه‌های شراب‌سازی نوین را مهاجران آلمانی تِمپلر در سارونا (اکنون محله‌ای در تل‌آویو در اسرائیل) در سال‌های ۱۸۷۴/۱۸۷۵ و یهودیان با حمایت مالی بارون ادموند جیمز دو روتشیلد از فرانسه در ریشون لتسیون در سال ۱۸۸۲ تأسیس کردند.

## دوران باستان

مصر باستان از اوایل عصر برنز با شراب کنعان تأمین می‌شد. تپه خاکستر (غزه) شهری مصری در کرانهٔ مدیترانه بود که در حدود ۳۳۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد به‌عنوان مرکز بازرگانی فعالیت داشت و بر پایهٔ شمار انبوه خمره‌های شراب یافت‌شده در آن، باستان‌شناسان بر این فرض‌اند که شراب از این منطقه به مصر صادر می‌شده‌است. بسیاری از کوزه‌های شراب کنعانی در ابیدوس مصر در درون آرامگاه‌های سلطنتی دوره آغازین دودمانی مصر (حدود ۳۱۰۰ پیش از میلاد) کشف شده‌اند که نشان می‌دهد شراب کنعان بخش کلیدی ضیافت‌های نخبگان بوده‌است. مصریان سدهٔ پانزدهم پیش از میلاد شراب کنعان را «فراوان‌تر از آب» توصیف می‌کردند. شراب همچنین بعدها در آیین قربانی یهودی برای تکمیل دیگر پیشکش‌ها به کار گرفته شد.

## دورهٔ رومی و بیزانسی

تاک یکی از سه محصول اصلی کشاورزی فلسطین رومی و بیزانسی بود و بقایای فراوانی از تأسیسات شراب‌سازی باستانی بر جای مانده‌است. شراب در سراسر منطقه تولید می‌شد؛ از دشت‌های حاصلخیز شمال گرفته تا مناطق خشک نگو. در اخزیو، یک چرخُشت عظیم با گنجایش ۵۹٬۰۰۰ لیتر به سدهٔ چهارم میلادی تاریخ‌گذاری شده‌است. شواهد باستان‌شناختی حاکی از افزایش چشمگیر تولید در آغاز دورهٔ بیزانسی است و بیشتر چرخُشت‌های بزرگ‌مقیاس به این عصر تعلق دارند.

خاخام‌های عصر تلمودی توجه زیادی به تولید و بازرگانی شراب مبذول داشتند و قوانین دینی بسیاری در این زمینه وضع کردند. با آنکه تلمود بیان می‌کند «شراب صور از شراب فلسطینی ارزان‌تر بود» هیچ‌جا به صادرات شراب به خارج اشاره نمی‌کند. اما منابع دیگری از دورهٔ بیزانسی نشان می‌دهند که چنین صادراتی رخ داده بود. در حدود اواسط سدهٔ چهارم، نویسندهٔ گمنام کتاب  نوشت: «عسقلان و غزه بهترین شراب را به سراسر سوریه و مصر صادر می‌کنند.»

خمره‌های حمل‌ونقل یا آمفوراها (Amphorae) در مقادیر فراوان در نقاط گوناگون مدیترانه، در بندرها و به‌عنوان بخشی از بارهای کشتی‌های غرق‌شده در کرانه‌های قبرس، یونان و آسیای صغیر یافت شده‌اند. تجارت بین‌المللی مهم شراب فلسطینی از اوایل سدهٔ پنجم آغاز شد و حدود ۲۵۰ سال ادامه یافت. یافته‌های آمفوراهای فلسطینی در سرزمین‌های دوردست نشان می‌دهند که شراب فلسطینی تا هیسپانیا، گالیا و جزایر بریتانیا صادر می‌شده‌است. در این دوره آمفوراهای فلسطینی ۴۵ درصد آمفوراهای یافت‌شده در کارتاژ، ۲۰ درصد در آرگوس و مارسی در سدهٔ ششم و ۱۶ درصد در ناپل در سدهٔ هفتم را تشکیل می‌دادند.

یوحنای صدقه‌بخش (سدهٔ هفتم) از عطر خوشبوی شراب گران‌بهای فلسطینی که در اسکندریه به او عرضه شده بود شگفت‌زده شد. از آنجا که شراب فلسطینی از سرزمین کتاب مقدس می‌آمد، کشیشان مسیحی را برای بهره‌گیری در مراسم عشای ربانی جذب می‌کرد.

## دورهٔ اسلامی و صلیبی
در اواخر سدهٔ هفتم، کلیسای غربی از بهره‌گیری شراب فلسطینی دست کشید؛ احتمالاً به این دلیل که پس از فتح عربی بسیار گران‌بها یا غیرقابل دسترس شده بود. در نخستین سده‌های اسلامی تولید شراب ادامه یافت و نه‌تنها مسیحیان و یهودیان بلکه مسلمانان نیز آن را مصرف می‌کردند و حتی «خمریات» (قصیده‌های شراب) در ستایش آن می‌سرودند. در دوره‌های بعدی حاکمیت اسلامی، شراب‌سازی کاهش یافت زیرا کشت تاکستان‌ها یا محدود یا ممنوع شد. حوضچهٔ فشردن باستانی یافت‌شده در رخووت نشان می‌دهد که در سده‌های هشتم و نهم از کار افتاده و به‌جای آن به‌عنوان گودال زباله به کار رفته بود.

هنگامی که صلیبیان در سدهٔ دوازدهم فلسطین را تصرف کردند، تقاضای کلیسای لاتین و شهرنشینان فرنگی برای شراب باعث شد تاکستان‌داری بار دیگر به تجارتی پرسود بدل شود. فرنگیان مستوطناتی برای کشت تاک بنیان نهادند و حتی پس از ترک مستعمرهٔ راماتیس (الرام کنونی) در سال ۱۱۸۷ تولید شراب در آنجا تا اواخر سدهٔ پانزدهم ادامه داشت. مِشولام اهل ولترا (۱۴۸۱ میلادی) گزارش داد که در غزه تنها یهودیان به تولید شراب اشتغال داشتند.

## دورهٔ عثمانی و قیمومت بریتانیا

### سده‌های شانزدهم تا هجدهم
در سدهٔ شانزدهم، هرچند مقامات عثمانی مصرف شراب را بر مسلمانان ممنوع کردند، فروش آن به غیرمسلمانان را تحمل می‌کردند. سپس در سال ۱۷۵۴ مقرره‌ای عثمانی با هدف جلوگیری از مستی و بی‌بندوباری، فروش شراب از سوی یهودیان به مسلمانان یا مسیحیان را ممنوع ساخت.

### سدهٔ نوزدهم
اواسط سدهٔ نوزدهم شاهد گسترش پرشتاب کشت انگور بود که بیشتر آن به دست کشاورزان یهودی انجام می‌گرفت. خاخام اسحاق شور در سال ۱۸۴۸ کارخانهٔ شراب‌سازی نوینی در اورشلیم بنیان نهاد. همان سال یک فرستادهٔ فلسطینی (نمایندهٔ جامعهٔ یهودی) که در مأموریت گردآوری کمک مالی به جامائیکا رفته بود، ۳۲ بشکه شراب سرزمین اسرائیل را با خود برد و درآمد فروش آن صرف یاری‌رسانی به یهودیان سرزمین مقدس شد. در سال ۱۸۷۰ خاخام آبراهام تیپربرگ کارخانهٔ شراب اِفرات را در شهر قدیم اورشلیم تأسیس کرد و مدرسهٔ کشاورزی یهودی در میکوه اسرائیل نخستین تاک‌های از رقم‌های اروپایی را کاشت.

تِمپلرهای آلمانی که در سال ۱۸۷۱ مستعمره‌ای در سارونا بنیاد نهادند، تاکستان‌داری را به‌عنوان یکی از صنایع خود برگزیدند. آنان نخستین کارخانهٔ شراب‌سازی و نخستین زیرزمین‌های نوین شراب را به فلسطین وارد کردند. در سال‌های ۱۸۷۴/۱۸۷۵ تعاونی شراب‌سازی تشکیل شد و نخستین کارخانه و زیرزمین‌ها ساخته شد. کارخانهٔ دومی در سال ۱۸۹۰ ساخته شد و صادرات شراب به آلمان آغاز گشت. در سال ۱۸۹۸ کارخانهٔ بزرگ‌تر جدیدی به دست تعاونی تاکستان‌داران آلمانی سارونا-یافا ساخته شد. تا پایان دههٔ ۱۸۹۰ حدود ۱۵۰ هکتار تاکستان سالانه ۴۰۰۰ هکتولیتر (۱۰۶٬۰۰۰ گالن آمریکایی) شراب تولید می‌کرد.

مستوطنهٔ جدید تِمپلر در ویلهلما در سال ۱۹۰۲ به تعاونی شراب پیوست. تولید شراب در سارونا و ویلهلما در دوران قیمومت بریتانیا ادامه یافت و فروش خارجی بیشتر به جنوب آلمان انجام می‌شد.

کشت تاک در مقیاس تجاری بزرگ توسط یهودیان در سال ۱۸۸۲ با گشایش کارمل واینری در ریشون لتسیون آغاز شد. این ابتکار بارون ادموند جیمز دو روتشیلد بود که میلیون‌ها فرانک برای توسعهٔ تاکستان‌داری فلسطینی و تولید شراب و کنیاک سرمایه‌گذاری کرد. پایه‌های تاک آمریکایی وارد شد و شاخه‌های فرانسوی بر آن‌ها پیوند زده شد. کارشناسان فرانسوی برای کمک به پروژه فراخوانده شدند و زیرزمین شراب بزرگی ساخته و ماشین‌آلات نوین نصب شد. با این حال روتشیلد ناگزیر بود شراب فلسطینی را با قیمتی بالاتر از بازار بخرد تا بهره‌برداری پابرجا بماند.

شراب قرمز کوشر شیرین و فاقد ظرافت بود. نخست‌وزیر بریتانیا بنجامین دیزرائیلی دربارهٔ آن گفت: «مزه‌اش چندان شبیه شراب نیست بلکه بیشتر به چیزی می‌ماند که انتظار دارم پزشکم برای درمان سرفهٔ بد زمستانی برایم تجویز کند.»

از دیگر کارخانه‌های شراب‌سازی تأسیس‌شده در این دوره که هنوز فعال‌اند، صومعهٔ کرمیزان نزدیک بیت‌لحم است که راهبان سالزیَن ایتالیایی از سال ۱۸۸۵ در آن شراب می‌سازند و صومعهٔ لطرون که راهبان تراپیست فرانسوی از سال ۱۸۹۹ شراب‌سازی را در آن آغاز کردند. وسعت تاکستان‌ها در بخش یهودی در سال ۱۸۹۰ حدود ۱۱٬۰۰۰ دونوم و تا سال ۱۹۰۰ حدود ۲۶٬۰۰۰ دونوم بود.

در سال ۱۸۸۳ شرکت ام. چایکین و شرکا در بریتانیا بنیان‌گذاری شد. این شرکت شرابی تولیدشده در پتخ تیکوا با نام «بوزوین» (به انگلیسی: ) وارد می‌کرد. در سال ۱۸۹۸ شرکت دیگری در لندن با نام شرکت بازرگانی شراب فلسطین تأسیس شد. «جنگ شراب» میان دو شرکت بریتانیایی درگرفت که هر دو مدعی انحصار واردات شراب کوشر فلسطینی بودند. شراب فلسطینی در نمایشگاه جهانی پاریس ۱۹۰۰ مدال طلا دریافت کرد.

### سدهٔ بیستم و قیمومت بریتانیا
تا سال ۱۹۰۳ شراب سومین کالای صادراتی بزرگ فلسطین بود و همچنان کالایی کلیدی اقتصادی به‌شمار می‌رفت. پیش از جنگ جهانی اول، ایالات متحده و روسیه بزرگ‌ترین بازارهای شراب فلسطین بودند. به‌سبب جنگ و آغاز ممنوعیت الکل در ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۲۰ بازار به‌شدت کاهش یافت. در اوایل دههٔ ۱۹۲۰ جماعت‌های یهودی ارتدوکس آمریکا بی‌نتیجه از مقامات خواستند اجازهٔ واردات شراب فلسطینی برای مصرف آیینی در تعطیلات پسح را صادر کنند. انبارهای بزرگ شراب فروش‌نرفته برای ساخت مربا و آب انگور غلیظ برای بازارهای اروپایی به کار گرفته می‌شد. در دسامبر ۱۹۲۶ ادارهٔ ممنوعیت آمریکا اجازهٔ واردات شراب کوشر فلسطینی را صادر کرد.

لغو ممنوعیت الکل در سال ۱۹۳۳ به انعقاد قرارداد آمریکایی با کارخانهٔ روتشیلد انجامید که در آغاز واردات یک میلیون بطری شراب و مشروبات الکلی از فلسطین طی سه سال را پیش‌بینی می‌کرد؛ معامله‌ای ۱۵ میلیون دلاری. این قرارداد بعداً برای واردات ۳ میلیون بطری تنها در سال ۱۹۳۴ اصلاح شد. اوایل ۱۹۳۴ شاهد افزایش ۳۰ درصدی صادرات شراب فلسطینی بود که بیشتر آن به ایالات متحده حمل می‌شد. برای پاسخ به تقاضا، شراب‌سازان فلسطینی برنامه‌ریزی کردند مناطق جدیدی در سامریه برای کشت انگور دایر کنند. لغو ممنوعیت و اجازهٔ واردات شراب فلسطینی صنعت تاکستان‌داری فلسطین را احیا کرد. با این حال در لهستان فروش شراب فلسطینی در سال ۱۹۳۶ به‌سبب فقر خریداران یهودی به پایین‌ترین سطح رسید. در مارس ۱۹۳۶ در مجلس عوام بریتانیا این پرسش مطرح شد که آیا افزایش مصرف الکل در فلسطین خشم اعراب را برمی‌انگیزد؛ وزیر مستعمرات درخواست توقف صدور جوازهای خرده‌فروشی مشروبات الکلی در فلسطین را رد کرد. هنگامی که توزیع مواد غذایی در جنگ جهانی دوم مختل شد، بازرگانان یهودی فلسطین موافقت کردند ۵۰۰ تن سیب‌زمینی از سوریه را با معادل آن شراب مبادله کنند.

## صنعت نوین
کارخانهٔ شراب کرمیزان که در سال ۱۸۸۵ بنیان‌گذاری شد، کهن‌ترین کارخانهٔ شراب‌سازی فلسطین است و شراب‌هایش در سطح جهانی به فروش می‌رسد. این تاکستان به دست راهبان سالزیَن بنیان نهاده شده و هدف از آن ایجاد اشتغال محلی و تأمین بودجه برای یاری‌رسانی به نیازمندان بوده‌است.

نادیم خوری، فلسطینی‌ای که به تأسیس آبجوسازی طیبه شهرت دارد، کارخانهٔ شرابی نیز در روستای مسیحی‌نشین طیبه در کرانه باختری گشوده‌است. با بهره‌گیری از ۲۱ رقم بومی انگور، شراب‌های تولیدشده به‌سرعت ستایش بازدیدکنندگان را برانگیخت. خوری اذعان دارد که محدودیت‌های اسرائیلی کسب‌وکار را دشوار ساخته‌است؛ برای نمونه محموله‌های او از جمله تجهیزات شراب‌سازی به‌سبب بازرسی در ایست‌بازرسی‌های اسرائیلی با تأخیر مواجه شده‌اند. از دیگر مشکلات صاحبان کسب‌وکار دشواری ارسال محموله به ایالات متحده است؛ زیرا پیمان تجارت آزادی میان دو طرف وجود ندارد. اکنون هرساله جشنوارهٔ شرابی در این شهرک برگزار می‌شود.

### آب‌وهوا و رقم‌های انگور
آب‌وهوای فلسطین با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های ملایم و تأثیر شدید دریای مدیترانه شرایط مناسبی برای پرورش تاک فراهم می‌آورد. مناطق اصلی تاکستان‌داری در کرانه باختری و در پیرامون بیت‌لحم، الخلیل و رام‌الله قرار دارند. در کنار رقم‌های بومی مانند «بلدی» که به‌طور سنتی در تولید شراب و عرق به کار می‌رود، بسیاری از تولیدکنندگان فلسطینی رقم‌های بین‌المللی مانند کابرنه سوونیون، مرلو، سیرا، سوونیون بلان و شاردونه را نیز می‌کارند.

## جستارهای وابسته
* شراب‌گیری
* شراب اسرائیلی

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:شراب بر پایه کشور