روز قیامت در اسلام

در اسلام، **[[روز حساب|روز قیامت]]** ( یا ) زمانی است که «همه اجساد» از مردگان برانگیخته می‌شوند و «همه مردم» برای اعمال و ایمانشان در طول زندگی‌شان بر روی زمین «بازخواست» می‌شوند. این «پیام غالب» کتاب مقدس اسلام، قرآن، نامیده شده است و رستاخیز و داوری دو مضمون «محوری برای درک فرجام‌شناسی اسلامی» هستند. روز داوری توسط همه مسلمانان یک اصل اساسی ایمان و یکی از شش اصل دین اسلام محسوب می‌شود.

آزمون‌ها، رنج‌ها و جزئیات مرتبط با آن در قرآن و احادیث پیامبر اسلام آمده است؛ این موضوعات در عقاید، تفاسیر قرآنی (تفسیرها)، نوشته‌های کلامی و کتاب‌های آخرالزمانی برای ارائهٔ جزئیات بیشتر و ترتیب رویدادها در آن روز تشریح شده‌اند. از جمله مفسران و علما که این موضوع را به‌طور مفصل توضیح داده‌اند می‌توان به غزالی، ابن کثیر، ابن ماجه، محمد بخاری و ابوبکر محمد ابن خزیمه اشاره کرد.

## نام‌ها
از جمله نام‌های روز رستاخیز/قیامت که در قرآن به کار رفته است عبارتند از:
* القارعة – فاجعه یا ضربهٔ بزرگ؛ نام سورهٔ ۱۰۱ است و در آیات ۴۶:۶۹، ۱:۱۰۱، ۲:۱۰۱، ۳:۱۰۱ آمده است.
* الزلزلة – زلزله؛ نام سورهٔ ۹۹ است و در آیهٔ ۱ این سوره ذکر شده است.
* الصاعقة – صاعقه یا انفجار مهیب.
* یوم الثقیل – روز سخت یا سنگین.
* الیوم المحیط – روز فراگیر یا احاطه‌کننده.
* یوم الفصل – روز جدایی یا تمییز.
* الطامة الکبری – فاجعهٔ عظیم.
* الحقه – واقعیت یا حقیقت محتوم.
* یوم الدین – روز داوری.
* یوم الحق – روز حقیقی و ناگزیر.
* یوم الحساب – روز محاسبه یا رسیدگی.
* یوم الخروج – روز خروج از گورها.
* الساعة – ساعت (آخرین ساعت)؛ ۳۹ بار در قرآن ذکر شده است، از جمله در آیات ۴۶:۵۴، ۱۱:۲۵، ۶۳:۳۳، ۵۵:۳۰، ۳۲:۴۵، ۲:۶۹، ۴۲:۷۹، و غیره.
* یوم القیامة – روز رستاخیز؛ به‌معنای «برخاستن در قیامت» است و به‌طور عام به تمام رویدادهای روز قیامت اشاره دارد، در حالی که از نظر فنی، «الساعة» به ساعت واقعی وقوع اشاره دارد، طبق نظر دانشمندان این اصطلاح ۷۰ بار در قرآن ذکر شده است (به‌عنوان مثال: «قسم به روز قیامت»).

اصطلاحات مرتبط شامل (طبق گفته محققان جین اسمیت و ایوان حداد) است،
* الصّور – «شیپور»؛ نشانهٔ آغاز قیامت است.
* فنای همه‌چیز جز خدا (فناء) – به معنای نابودی تمامی موجودات جز خداوند.
* الحشر – «گردهم‌آیی خاص»؛ اشاره به جمع شدن بازگانگان برای محاسبه و داوری دارد.
* البعث – به معنای احضار برای داوری است.
* المعاد – «بازگشت»؛ اصطلاحی عام که توسط دانشمندان کلامی برای کل فرایند رستاخیز، داوری و اعزام به بهشت یا جهنم به کار می‌رود.
* المحشر – وحشت مکان گردهم‌آیی؛ اشاره به ترس و شدت صحنهٔ قیامت دارد.
* الموقوف – زمان ایستادن در پیشگاه خدا قبل از داوری الهی.

## شباهت‌ها با روز قیامت در مسیحیت
فرجام‌شناسی اسلامی و مسیحی هر دو «روز رستاخیز» مردگان به دنبال آن «روز داوری جایی که همه انسان‌هایی که تا به حال زیسته‌اند، با قضاوت خداوند، پاسخگوی اعمال خود خواهند بود. بسته به حکم قضاوت، آنها برای ابد به پاداش بهشت (*[[جنت]]*) یا عذاب جهنم (*[[جهنم]]*) فرستاده خواهند شد.

برخی از شباهت‌های بین آخرالزمان مسیحی و اسلامی عبارتند از: زمان دقیق وقوع روز قیامت فقط برای خدا مشخص است؛ با صدای شیپور اعلام خواهد شد؛ پیش از آن وقایع عجیب و وحشتناکی رخ خواهد داد که به عنوان نشانه‌هایی از آینده عمل می‌کنند؛ عیسی به زمین باز خواهد گشت (اما در نقش‌های متفاوت)؛ نبردهایی با دجال و یأجوج و مأجوج رخ خواهد داد؛ مؤمنان صالح در پایان جهان در میان زندگان نخواهند بود.

مشابه آنچه در نامه‌های اول و دوم یوحنا در عهد جدید آمده است، در اسلام نیز شخصیتی موسوم به المسیح الدجّال (عربی: دجّال)، به معنای تحت‌اللفظی «مسیح فریبکار» وجود دارد. دجّال، همانند ضد مسیح در مسیحیت، معجزه‌هایی انجام می‌دهد یا دست‌کم اعمالی که به‌ظاهر معجزه به نظر می‌رسند. در اسلام، پیش‌بینی شده است که دجّال و بسیاری از پیروانش توسط دم عیسی (ع) کشته شوند. این موضوع شباهت دارد به آنچه در فصل دوم نامه دوم به تسالونیکیان آمده است که می‌گوید: «عیسی با دم دهان خود او را نابود خواهد کرد و با ظهور خود او را هلاک خواهد ساخت»، اشاره به شخصیتی «نافرمان» و نامعلوم.

همان‌طور که در کتاب مکاشفه مسیحیان (جایی که آنها قرار است در «نبرد نهایی با مسیح و مقدسین او» بجنگند)، عجوج و مجوج، پس از هزاران سال زندانی شدن در کوه، آزاد خواهند شد تا علیه صالحان بجنگند. در رویدادی تا حدودی شبیه به مفهوم عروج در مسیحیت - که در زمانی نزدیک به پایان جهان، همه مؤمنان مسیحی ناپدید می‌شوند و به بهشت برده می‌شوند - در اسلام یکی از آخرین نشانه‌های نزدیک شدن به پایان جهان، باد "دلپذیر" یا "سرد" خواهد بود که مرگی آرام را برای همه مؤمنان مسلمان به ارمغان می‌آورد. تنها کافران را زنده می‌گذارد تا با پایان جهان روبرو شوند. عیسی (که در اسلام با نام عیسی شناخته می‌شود) در اسلام ظهور دومی خواهد داشت، اما نه برای ریاست بر داوری نهایی. در عوض، او به یک شخصیت نجات‌دهنده اسلامی دیگر ("مهدی ") کمک خواهد کرد، شریران را سرکوب خواهد کرد و نظم و عدالت را قبل از پایان جهان برقرار خواهد کرد، از جمله (طبق برخی از احادیث اسلامی) با تغییر دین مسیحیان جهان به اسلام، راه‌های نادرست آنها را اصلاح خواهد کرد. مسلمانان معتقدند که این پیشگویی‌های منطبق در مورد روز قیامت نتیجه *تقلید* اسلام از مسیحیت نیست، بلکه معتقدند که ادیان ابراهیمی یهودیت، مسیحیت و اسلام به یکدیگر شباهت دارند زیرا کلام خدا در طول تاریخ توسط پیامبران برای هر سه گروه/دین فرستاده شده است، اما دو دین اول آموزه‌های او را تحریف و تحریف کرده‌اند و تنها آموزه‌های اسلام تحریف نشده است.

## رویدادها
وقایع پیشگویی شده برای روز رستاخیز و داوری «متعدد و به طرق مختلف ارائه شده‌اند»، اما «توالی وقایع» برای این روز را می‌توان بر اساس جزئیات فراوان «پیشنهاد شده توسط قرآن» و همچنین «شرح و اضافات ارائه شده طبق معمول توسط احادیث، کتب راهنما و تفاسیر متکلمان» تهیه کرد. چهار بخش از آخرالزمان در اسلام را می‌توان ارائه کرد:
# نشانه‌های فرا رسیدن روز قیامت و رویدادهای دیگری که پایان قریب‌الوقوع جهان را نوید می‌دهند؛
# صدای شیپور، رستاخیز مردگان، و گرد هم آمدن همه موجودات زنده؛
# حساب جایی که رستاخیز یافتگان داوری می‌شوند؛
# آمادگی برای اعزام نهایی به بهشت یا جهنم، عبور از پل صراط (که نفرین‌شده‌ها به جهنم پایین سقوط می‌کنند و رستگاران به آن طرف می‌رسند، امکان *شفاعت* برای نجات گناهکاران از جهنم وجود دارد)

### نشانه‌ها
بسیاری از آیات قرآن، به ویژه آیات اولیه، تحت الشعاع ایده نزدیک شدن روز رستاخیز قرار دارند. در اسلام، نشانه‌های آمدن روز قیامت به عنوان «کبیر» و «صغیر» توصیف شده‌اند. مسیح دجال ظاهر خواهد شد، احمق‌ها را فریب می‌دهد و مسلمانان را می‌کشد تا اینکه توسط مهدی یا عیسی کشته شود. پس از او، دو قبیله خطرناک و شرور از انسان‌های پست با تعداد زیاد به نام‌های ''یاجوج'' و ''ماجوج'' از جایی که از زمان روم در داخل کوهی زندانی بوده‌اند، آزاد خواهند شد. و طبق برخی روایات، یک ستمگر قاتل به نام سفیانی فساد و شرارت را گسترش خواهد داد، زنان، کودکان و فرزندان محمد را خواهد کشت. برای نجات مؤمنان از این وحشت‌ها، مهدی ظهور خواهد کرد و عیسی بن مریم (عیسی) از آسمان برای کمک به او فرود خواهد آمد. خورشید از غرب طلوع خواهد کرد. نسیمی خواهد وزید که باعث می‌شود همه مؤمنان آن را استنشاق کنند و در آرامش بمیرند.

### نابودی و رستاخیز
به دنبال این نشانه‌ها، زمین نابود خواهد شد. (در سوره الحاقه)آنگاه که در شیپور یک بار دمیده شود و زمین و کوه‌ها از جا برداشته شده و با یک ضربه خرد شوند، پس در آن روز، وحشت فرا خواهد رسید، و آسمان شکافته خواهد شد، زیرا در آن روز بسیار سست و شکننده خواهد بود…

 (سوره ۶۹: ۱۳–۱۶) آیاتی از سوره دیگر (التکویر) شرح می‌دهدآنگاه که خورشید تاریک شود آنگاه که ستارگان فرو ریزند آنگاه که دریاها به جوش آیند آنگاه که ارواح به هم پیوندند،... آنگاه که طومارها گشوده شوند آنگاه که آسمان‌ها از هم گسسته شوند، آنگاه که جهنم شعله‌ور گردد، آنگاه که بهشت نزدیک شود آنگاه هر کس بداند چه چیزی را آفریده است.

 (قرآن ۸۱: ۱، ۲، ۶، ۷، ۱۰–۱۴)نوبت دوم شیپور قیامت نشانهٔ «فاجعهٔ نهایی» (فناء) خواهد بود، یعنی نابودی تمامی موجودات زنده – حتی فرشتهٔ مرگ – به جز خداوند. سپس خداوند سه بار می‌پرسد: «این روز ملکوت به کیست؟» هیچ‌کس پاسخی نمی‌دهد، پس خداوند خود پاسخ می‌دهد: «به خداوندی که یگانه و پیروز است!» ذکرهای متعدد قرآن که می‌گویند هر روحی در «ساعت» طعم مرگ را خواهد چشید، بر قدرت مطلق و توحید خداوند تأکید دارد، در حالی که رستاخیز حیات نشان‌دهندهٔ عدالت و رحمت او است. زمان میان نابودی همهٔ حیات و رستاخیز آن، فراتر از تمام مفاهیم زمانی انسانی است و بسیاری از مفسران آن را تقریباً چهل سال برآورد کرده‌اند.

; رستاخیز

به گفته غزالی، محقق و متکلم کلاسیک اسلامی، زندگی پس از مرگ با دمیدن شیپور آغاز خواهد شد (منابع مختلف تعداد متفاوتی از دمیدن شیپورها را ذکر می‌کنند)، [یادداشت ۹] که نشانگر «روز رستاخیز» است.

به صدا درآمدن شیپور حداقل دو بار در قرآن اشاره شده است، اما «خود قرآن ترتیب زمانی مربوط به دمیدن (یا دمیدن‌های) شیپور را صریحاً بیان نکرده است» و «این بر عهدهٔ پیروان پیامبر بوده است که توالی دقیق وقایع پس از آن را برای خود تعیین کنند.» بدان که اسرافیل صاحب شیپور است. خداوند لوح محفوظ از مروارید سفید آفرید. طول آن هفت برابر فاصله بین آسمان و زمین است و به عرش متصل است. هر آنچه تا روز قیامت وجود دارد، بر روی آن نوشته شده است. اسرافیل چهار بال دارد - یکی در شرق، یکی در غرب، یکی پاهای او را می‌پوشاند و دیگری سر و صورت او را از ترس خدا می‌پوشاند. سرش به سوی عرش متمایل است … هیچ فرشته‌ای به عرش نزدیکتر از اسرافیل نیست. هفت حجاب بین او و عرش وجود دارد که هر حجاب پانصد سال با حجاب بعدی فاصله دارد …این رویداد موجب برخاستن مردگان از گورها خواهد شد. اجساد دوباره زنده می‌شوند و با ارواح خود ترکیب می‌شوند تا افرادی کامل، آگاه و پاسخگو شکل گیرند. طبق روایتی مشهور از پیامبر اسلام، نخستین کسانی که برمی‌خیزند، اعضای جامعهٔ مسلمان خواهند بود، اما آنان براساس گناهانشان در دنیا به دسته‌های مختلف تقسیم می‌شوند. این تقسیم‌بندی بازگانگان از روایت‌های خاص دربارهٔ روز داوری نشأت می‌گیرد که این گروه‌بندی را پیشنهاد می‌کند و بر اساس تعدادی از آیات پراکندهٔ قرآن که وضعیت ناخوشایند گنهکاران رستاخیز شده را نشان می‌دهد، استوار است.

در فاصلهٔ میان رستاخیز و داوری واپسین، دوره‌ای دردناک و پراضطراب فرا می‌رسد که در قرآن از آن با تعبیر «محشر» یا «موقف» یاد شده است—جایی که همهٔ آفریدگان در برابر پروردگار می‌ایستند. در این زمان، گناهکاران فرصت تأملی سخت و طولانی خواهند داشت تا کیفر اعمال گذشتهٔ خود را در پیش چشم ببینند؛ همان‌گونه که پیش‌تر در گور، پیش از روز قیامت، رنج می‌کشیدند.

در این گردهمایی بزرگ، که برخی آن را «عرق‌ریزان» نامیده‌اند، همهٔ آفریدگان—از انسان و فرشته گرفته تا جن، شیطان و جانوران—در زیر آفتاب سوزان، بی‌سایه و بی‌پناه، در انتظار سرنوشت خویش خواهند بود. گناهکاران و منکران حق، بیش از دیگران در این روز عرق خواهند ریخت و رنج خواهند برد.

دربارهٔ مدت این روز، دیدگاه‌ها گوناگون است: برخی بر پایهٔ آیهٔ ۴ از سورهٔ معارج، آن را پنجاه‌هزار سال دانسته‌اند؛ و برخی دیگر، با استناد به آیهٔ ۵ از سورهٔ سجده، آن را هزار سال شمرده‌اند. این تفاوت، نشانه‌ای از عظمت و دشواری آن روز است که درک آن از توان آدمی بیرون است.

### قضاوت
داوری نهایی (روز حساب، ) جایی که خداوند هر نفسی را به خاطر عمرش بر روی زمین داوری می‌کند، «با عدالت مطلق» اجرا خواهد شد و هیچ عذری پذیرفته نمی‌شود و هر عمل و نیتی - هر چقدر هم کوچک باشد، اما «از طریق حق ویژه اراده مهربان خداوند» - بررسی می‌شود.

گمان می‌رود آیات قرآن در سوره الحاقه (سوره ۶۹) به حسابرسی در روز قیامت اشاره داشته باشد:اما کسی که نامه اعمالش به دست راستش داده شود، می‌گوید: نامه‌ام را بگیرید و بخوانید.

 می‌دانستم که برای حسابرسی فراخوانده خواهم شد.

 و او در وضعیت سعادتمندی خواهد بود (قرآن کریم، آیات ۱۹ تا ۲۱) ...

 و اما کسی که نامه‌اش به دست چپش داده شود، می‌گوید: ای کاش نامه‌ام به من داده نمی‌شد.

 و اینکه من حساب خود را نمی‌دانستم! (سوره ۶۹، آیات ۲۵ و ۲۶)...

 [و گفته می‌شود] او را بگیرید و ببندید و رسوا کنید.

او را به سوی آتش سوزان! (سوره مزمل، آیات 30-31)تصور می‌شود که «کتاب» به شرح حالی اشاره دارد که هر فرد دارد و اعمال خوب و بد زندگی او را ثبت می‌کند. مفسران «تأیید می‌کنند» که هر روز در زندگی یک فرد، «یک یا دو فرشته» صفحه جدیدی را آغاز می‌کنند و اعمال را ثبت می‌کنند و پس از اتمام، صفحات «به نوعی … در یک طومار یا پرونده کامل» گردآوری می‌شوند. در روز قیامت، اگر قرار باشد فرد رستاخیز یافته به بهشت برود، کتاب به دست راست او ارائه می‌شود و اگر قرار باشد به «آتش سوزان» فرستاده شود، آن را رها می‌کند.

## جستارهای وابسته
* فرجام‌شناسی اسلامی
* نشانه‌های فرا رسیدن روز قیامت
* جنه
* جهنم
* قضاوت نهایی
* معادشناسی

## منابع

رده:آخرالزمان در اسلام
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان اندونزیایی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عربی