القباب

**القباب** () روستایی عرب فلسطینی در قضای رمله بود که در ماه ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان عملیات دنی به فرماندهی تیپ ۱۱ یفتاح از سکنه تخلیه شد. نام روستا به عربی به معنای «گنبدها» است که احتمالاً از شکل تپه‌های گِرد منطقه گرفته شده‌است.

القباب در ارتفاع ۱۵۰ متری از سطح دریا و در فاصله نزدیک به ده کیلومتری رمله در شمال جاده یافا-اورشلیم قرار داشت. این روستا در ناحیه‌ای میان دشت ساحلی و کوه‌های یهودا واقع بود و بخشی از مجموعه روستاهایی به نام «عرقیّات» (تپه‌ماهورها) به‌شمار می‌رفت. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱٬۹۸۰ نفر بود و مساحت زمین‌های آن ۱۳٬۹۱۸ دونوم بود.

## پیشینه
### دوران باستان
بقایایی که احتمالاً به دوران روم باستان تعلق دارند در این محل یافت شده‌اند. کاوش‌های باستان‌شناختی گورها و آب‌انبارهایی از دوران روم و بیزانس را آشکار کرده‌اند. افزون بر این، سفالینه‌هایی از همین دوره‌ها نیز به دست آمده‌است.

بقایای سفالی از دوران نخستین اسلامی نیز در اینجا کشف شده که از جمله آن‌ها کاسه‌ای لعاب‌دار از دوره خلافت عباسی است.

### دوره مملوکی
در اواخر دوره ممالیک، مجیر الدین الحنبلی نوشت که القباب در سال ۱۴۸۳ میلادی روستایی در حوزه اداری رمله بوده‌است. مجیرالدین همچنین یادآور شد که در سال ۸۹۸ هجری قمری (۱۴۹۲ میلادی) فلاحین بر ضد حاکم اورشلیم شوریدند و میان حاکمان غزه و اورشلیم گرفتار شدند که القباب در حوزه صلاحیت آن‌ها قرار داشت.

سفالینه‌هایی از دوره مملوکی نیز در این محل کاوش شده‌اند.

### دوره عثمانی
در سال ۱۸۳۸ القباب با نام  به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه «ابن حمار» از بخش رمله شناسایی شد.

ادوارد رابینسون در سال ۱۸۵۲ از این روستا گذشت و آن را روستایی بزرگ توصیف کرد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن جمعیت آن را دست‌کم پانصد نفر برآورد کرد. او از باغ‌های انجیر هندی و انبارهای ذخیره محصولات کشاورزی نیز یاد کرد. فهرستی عثمانی از حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت القباب را ۳۸۱ نفر (تنها مردان) در ۱۱۴ خانه ثبت کرد.

در سال ۱۸۸۳ گزارش پیمایش فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین القباب را چنین وصف کرد: «روستایی کوچک از خشت بر زمینی شیب‌دار در کنار جاده اصلی. اطراف آن پرچین‌های انجیر هندی و درختان زیتون است. زمین صخره‌ای است. تأمین آب از چشمه خوب عین یرده صورت می‌گیرد. این چشمه یک مایل و یک‌چهارم از روستا فاصله دارد ولی تنها منبع آب آن است.»

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات بریتانیایی انجام دادند، القباب ۱٬۲۷۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۱٬۵۰۲ نفر در ۳۸۲ خانه افزایش یافت که همگی مسلمان بودند.

مدرسه ابتدایی پسرانه‌ای در سال ۱۹۲۱ تأسیس شد که تا سال تحصیلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ شمار ۲۳۳ دانش‌آموز داشت. روستا دارای مسجد و چندین مغازه در میدان بازار بود و چند چشمه و چاه آب آن را تأمین می‌کرد.

خانه‌های ساخته‌شده در سده بیستم از سنگ با ملات گِل ساخته شده بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱٬۹۸۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌های روستا ۱۳٬۹۱۸ دونوم بود. از این میان ۱۲٬۲۹۵ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۲۳۸ دونوم آبیاری می‌شد یا به باغ‌کاری سپرده شده بود. ۵۴ دونوم نیز بافت مسکونی به‌شمار می‌رفت. از کل زمین‌ها ۸۶۱ دونوم در مالکیت یهودیان و ۳۸۹ دونوم زمین دولتی بود و بقیه متعلق به عرب‌ها بود.


File:Salbit 1942.jpg|القباب ۱۹۴۲ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Kharruba 1942.jpg|القباب ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:Lydda and Ramla area - 9 July 1948.PNG|روستاهای تخلیه‌شده در قضای رمله


### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها

گزارش‌ها و منابع تاریخی دربارهٔ تاریخ دقیق سقوط القباب اختلاف نظر دارند. روزنامه نیویورک تایمز نوشت که نیروهای هاگانا در ۱۵ مه ۱۹۴۸ القباب را تصرف کردند، اما مورخ اسرائیلی بنی موریس این تاریخ را نادرست دانست و تصرف واقعی را دست‌کم دو هفته دیرتر، در اوایل ژوئن و در جریان نبردهای لطرون، ارزیابی کرد. این تفاوت در روایت‌ها نشان می‌دهد که نبردهای سختی در اطراف القباب درگرفته بود و اسرائیلی‌ها چند هفته طول کشید تا تسلط کامل بیابند.

در ۱۱ ژوئن، نیویورک تایمز گزارش داد که ساکنان فلسطینی فراری از حملات به منطقه لُد و رمله ناچار شدند از مسیرهای فرعی به سوی رام‌الله بروند زیرا ارتش اسرائیل جاده اصلی را در القباب بسته بود.

در ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۸ دیوید بن‌گوریون، نخست‌وزیر اسرائیل، به درخواست ژنرال تسوی آیالون، فرمانده جبهه مرکزی، مجوز ویرانی ۱۴ روستای عربی از جمله القباب را دریافت کرد. روستا تقریباً به‌طور کامل ویران شد، هرچند ساختمان مدرسه (تأسیس ۱۹۲۱) و چند خانه برپا ماندند.

در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی وضع بقایای روستا را چنین توصیف کرد:


File:Al Qubab.jpg|جاده منتهی به القباب، ۱۹۴۸
File:Al Qubab ii.jpg|عکسی از القباب از بایگانی پالماخ. زیرنویس: «عملیات یورام. فتح القباب.» ۶ ژوئیه ۱۹۴۸
File:Al-Qubab.jpg|اعضای گردان یکم تیپ ۱۱ یفتاح در القباب پس از نخستین آتش‌بس، ۱۹۴۸


### دوره اسرائیل
سکونتگاه گزر در سال ۱۹۴۵ بر زمین‌های روستا پایه‌گذاری شد. مهاجران چکسلواکی در سال ۱۹۴۹ میشمار آیالون را در محل روستای ویران‌شده بنیاد نهادند و کفار بین‌نون در سال ۱۹۵۲ بر زمین‌های روستا ساخته شد.

در سال ۲۰۰۵ بنایی یادبود برای رزمندگان لحی (گروه اشترن) در میشمار آیالون بر ویرانه‌های روستای فلسطینی برپا شد.

## جغرافیا
روستای القباب در بخش خاوری دشت ساحلی فلسطین بر زمینی موج‌دار و در ارتفاع ۱۵۰ متری از سطح دریا ساخته شده بود. ده کیلومتر در جنوب خاوری رمله و ۳۳ کیلومتر از اورشلیم فاصله داشت. از شمال با روستاهای بیت شنّه، الکنیسه و عنابه و از غرب با ابوشوشه (تل الجزر) و از جنوب خاوری با لطرون و عمواس و از خاور با سلبیت هم‌مرز بود.

چشمه‌های متعددی در ناحیه وجود داشت که مهم‌ترین آن‌ها عین یرده بود که آب آن در تمام سال جاری بود. دیگر چشمه‌ها عبارت بودند از عین البلد (آب آشامیدنی)، عین واد سلیمان و عین البصّه.

## اقتصاد
اقتصاد روستا بر پایه کشاورزی استوار بود. زمین‌های حاصلخیز القباب برای کشت انواع غلات مناسب بودند و آبیاری آن‌ها بیشتر به آب باران وابسته بود. پیش از ۱۹۴۸ نزدیک به ۶۰۰ دونوم زیتون‌کاری شده بود و از سال ۱۹۴۴ کشت مرکبات و میوه گسترش یافت. دامداری نیز به‌ویژه پرورش گوسفند اهمیت داشت و القباب بازار محلی روستاهای پیرامون به‌شمار می‌رفت.

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* القباب در Palestine Remembered
* القباب در ذاکرات
* القباب در دانشنامه تعاملی مسئله فلسطین

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:قضای رمله