نبرد چشمه

**نبرد دریای چشمه** ()، نبردی است طی جنگ امپراتوری روسیه و امپراتوری عثمانی در نیمه دوم قرن ۱۸ میلادی که در تاریخ ۵ تا ۷ ژوئیه ۱۷۷۰ در نزدیکی خلیج چشمه، منطقه‌ای در غرب آناتولی و نزدیکی جزیره خیوس به پیوست که در گذشته کانون نبردهای دریایی میان امپراتوری عثمانی و جمهوری ونیز بوده است. این نبرد بخشی از شورش اورلف در سال ۱۷۷۰ میلادی بود که مبدل به یکی از دلایل شروع جنگ استقلال یونان در ابتدای قرن ۱۹ میلادی شد. امروزه این روز به عنوان روز افتخار نظامی در روسیه گرامی داشته می‌شود.

## مقدمات
جنگ روس‌ها و ترکان عثمانی از سال ۱۷۶۸ دوباره آغاز شد، و امپراتوری روسیه چندین ناوگروه را از دریای بالتیک عازم دریای مدیترانه کرد تا توجه امپراتوری عثمانی را از ناوگان روس‌ها در دریای سیاه منحرف کند. دلیل این امر آن بود که در آن ایام امپراتوری روسیه، ناوگان بسیار اندکی (تنها ۶ کشتی جنگی) در دریای سیاه داشت. دو ناوگروه تحت فرماندهی دریاسالار گریگوری اسپیریدوف و دریاسالار دوم جان الفینستون،  فرمانده بریتانیایی که به رتبه دریاسالار دوم در روسیه رسیده بود، به همراه سایر گروه‌ها تحت فرماندهی کل ژنرال ارشد کنت الکسی اورلوف، فرمانده کل ناوگان روسیه، عازم مقابله با ناوگان عثمانی شدند. همچنین مشاور دریایی اورلوف کاپیتان-فرمانده گریگ بود.

## نبرد
در ۵ ژوئیه ۱۷۷۰، آنها به ناوگان عثمانی برخوردند که در شمال خلیج چشمه، در آناتولی غربی، در یک خط لنگر انداخته بود. ناوگان عثمانی متشکل از حدود ۱۴ کشتی جنگی خطی، احتمالاً ۶ ناوچه، ۶ شباک، ۱۳ گالی و ۳۲ شناور کوچک با حدود ۱٬۳۰۰ توپ بود. حدود ۱۰ کشتی جنگی خط با ۷۰–۱۰۰ توپ در خط اصلی قرار داشتند و حدود ۶ کشتی دیگر در خط دوم به گونه‌ای آرایش یافته بودند که می‌توانستند از میان شکاف‌های خط نخست شلیک کنند. پشت آنها ناوچه‌ها، شباک‌ها و غیره قرار داشتند. ناوگان تحت فرماندهی قپودان پاشا حسام‌الدین در چهارمین کشتی از جلوی (انتهای شمالی) خط قرار داشت، حسن پاشا در اولین کشتی، و جعفر بیگ در هفتمین کشتی. دو کشتی جنگی خط دیگر، احتمالاً کوچک، عصر روز قبل این ناوگان را به سمت موتیلنه ترک کرده بودند. پس از تصمیم‌گیری دربارهٔ نقشه حمله، خط نبرد روسی به سمت انتهای جنوبی خط عثمانی حرکت کرد و سپس به شمال پیچید و در کنار و موازات ناوگان عثمانی قرار گرفت، در حالی که انتهای خط آخر وارد نبرد شد. الفینستون نخست درصدد آن بود که به انتهای شمالی نزدیک شود، سپس با کمک باد در امتداد خط عثمانی حرکت کند و کشتی‌هایشان را یکی یکی مورد حمله قرار دهد، روشی که بعدها نلسون در نبرد نیل در ۱۷۹۸ استفاده کرد.

نیروهای عثمانی حدود ساعت ۱۱:۴۵ آتش‌باران خود را آغاز کردند و روس‌ها کمی پس از آن نیزیورش خود را آغاز کردند. سه کشتی از خط جنگی روسی در حفظ موقعیت مشکل داشتند. بر اساس نقشه‌ای که توسط اسپریدوف کشیده شده بود، ناوگان روسی از فاصله کوتاه (۵۰–۷۰ متر) به جلوی ناوگان عثمانی حمله کرد. اسپریدوف پیش از رسیدن ناگهانی کشتی کمکی عثمانی، در کشتی خود با کشتی حسن پاشا درگیر شد. پس از درگیری دکل اصلی کشتی شکسته و بر روی عرشه اسپریدوف افتاد و باعث شد کشتی روسی فوراً منفجر شود. اما اسپریدوف موفق به فرار از کشتی شد. اندکی بعد، پس از ۳ از ساعت نبرد، کشتی حسن پایا نیز منفجر شد. در ساعت ۲ بامداد نیز روز نخست اول نبرد به پایان رسید و عثمانی به جنوب خلیج چشمه رفتند و در آنجا آرایش دفاعی گرفتند.

در ۶ ژوئیه، روس‌ها کشتی‌ها و مواضع دفاعی عثمانی در خشکی را بمباران کردند. حدود ساعت ۱۲:۳۰ بامداد ۷ ژوئیه، اورلف بر اساس طرح و نقشه اسپریدوف، ساموئل گریگ را مأمور کرد که با سه کشتی خطی به ناوگان عثمانی حمله کند. حدود ساعت ۱:۳۰ بامداد یا زودتر از آن، با مانور کشتی‌های آتش‌زن روس، یک کشتی عثمانی آتش گرفت و منفجر شد و آتش آن به سرعت به کشتی‌های جنگی خط دیگر سرایت کرد. تا ساعت ۲:۰۰ بامداد، دو کشتی جنگی خط عثمانی منفجر شده بودند و بیشتر آنها در آتش بودند، و گریگ نیز سه کشتی آتش‌زن فرستاد (چهارمی با دیدن خطر، بیرون ماند)، که گسترش دادن آتش در ناوگان عثمانی کمک کند. حدود ساعت ۴:۰۰ بامداد، قایق‌هایی که برای نجات دو کشتی جنگی خط که در آتش نبودند عازم شدند، اما یکی از آنها در حین یدک‌کشی کشتی آتش گرفت اما دیگر کشتی سالم ماند ولی به همراه ۵ گالی اسیر ناوگان روسیه شد. جنگ حدود ساعت ۸:۰۰ صبح پایان یافت. تلفات روس‌ها در ۵ ژوئیه ۱۴ کشته، به علاوه ۶۳۶ کشته‌های کشتی اسپریدوف در ۶ ژوئیه، و حدود ۳۰ زخمی، ۱۱ کشته در ۷ ژوئیه بود. تلفات عثمانی بسیار بیشتر بود. حسام‌الدین، حسن پاشا و جعفر بیگ فرماندهان ناوگان عثمانی زنده ماندند. حسام‌الدین از مقامش برکنار شد و فرماندهی وی به جعفر بیگ سپرده شد. این تنها نبرد شاخص دریایی در جنگ میان روس‌ها و ترکان عثمانی بود.

## یادداشت‌ها

## پانویس

## منابع

*
*İsipek, Ali Rıza ve Oğuz Aydemir (2006) *1770 Çeşme Deniz Savaşı: 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşları*, Istanbul: Denizler Kitabevi,  
*Isipek Ali Rıza and Aydemir Oguz (2010) *Battle of Çesme 1770. 1768–1774 Ottoman–Russian Wars*, Istanbul, Denizler Kitabevi, 
*
*
*
* 

## پیوند به بیرون

رده:آتش‌سوزی‌ها در ترکیه
رده:آتش‌سوزی‌های خودروها در آسیا
رده:امپراتوری عثمانی در ۱۷۷۰ (میلادی)
رده:تاریخ استان ازمیر
رده:تاریخ دریای اژه
رده:چشمه
رده:نبردهای امپراتوری عثمانی