ناهوئی اولین

بندانگشتی|۲۱۰x۲۱۰پیکسل|نماد ناهوئی اولین با یک چشم (''ixtli'') در مرکز. یک پرتو خورشیدی و یک سنگ گران‌بها (''chalchihuitl'') از چشم تابیده می‌شوند، کدکس بوربونیکوس (۱۵۱۹–۱۵۲۱)

**ناهوئی اُوْلیْن** (به ناواتل: Nahui Ollin) مفهومی در کیهان‌شناسی آزتک/مشیکا است با معانی گوناگون. «ناهوئی» به معنای «چهار» و «اولین» به معنای «جنبش» یا «حرکت» است. اولین در کدکس‌های آزتکی عمدتاً به‌صورت دو خط به‌هم‌تنیده نمایش داده می‌شد که هر یک دو انتهای مرکزی داشت. ناهوئی اولین به‌عنوان چارچوبی آموزشی در نهادهای عدالت اجتماعی و مطالعات قومی نیز به‌کار رفته است.

این مفهوم به چهار خورشید یا دوره پیشین تاریخ اشاره دارد و ناهوئی اولین به‌عنوان پنجمین خورشید بر جهان کنونی توصیف شده است. بر اساس باورهای آزتکی، پس از پایان خورشید چهارم، کتزالکواتل به میکتلان سفر کرد تا استخوان‌های دوره پیشین بشریت را گردآوری کند و فرایند تولد دوباره آن را آغاز نماید. جهان کنونی نیز سرانجام با رشته‌ای از زمین‌لرزه‌های ویرانگر به پایان خواهد رسید که دوره‌ای از قحطی و تاریکی را در پی خواهد داشت.

## فلسفه
بندانگشتی|۲۳۷x۲۳۷پیکسل|نماد اولین (جنبش)، کدکس بورخیا (سده شانزدهم میلادی)

ناهوئی اولین به چهار خورشید یا دوره پیشین در تاریخ اشاره دارد و به‌عنوان پنجمین خورشید بر جهان کنونی شناخته می‌شود. این مفهوم به‌صورت «خورشید (تونیشیا) در چهار جنبش خود» نیز تعریف شده است. هنگامی که خورشید چهارم به پایان رسید، ناهوئی اولین «از ماده باقی‌مانده دوره پیشین بشریت» پدیدار شد. بر اساس باورهای آزتکی، کتزالکواتل به میکتلان (دنیای زیرین یا سرزمین مردگان) سفر کرد تا استخوان‌های دوره پیشین را گردآوری کند و فرایند تولد دوباره بشریت را پس از پایان فاجعه‌بار آن آغاز نماید. بر اساس منابع توصیف‌کننده باورهای آزتکی، جهان پنجم از طریق رشته‌ای از زمین‌لرزه‌های ویرانگر یا یک زمین‌لرزه بزرگ نابود خواهد شد که به دوره‌ای از قحطی و تاریکی منتهی می‌شود.

ناهوئی اولین همچنین به چهار جهت اشاره دارد، هرچند به این جهات به شکلی ایستا یا انعطاف‌ناپذیر محدود نمی‌شود. پژوهشگر گابریل اس. استرادا بیان می‌کند که «اولین به‌عنوان جنبش کیهانی، همه جنبش‌ها را هم‌زمان در بر می‌گیرد؛ جنبش‌هایی که هم منظم‌اند و هم آشوبناک. به‌گونه‌ای متناقض‌نما، از یک سو درک انسانی را به چالش می‌کشد و از سوی دیگر همه جنبش‌های انسانی را برمی‌انگیزد.»

## چارچوب آموزشی
ناهوئی اولین به‌عنوان چارچوبی آموزشی از سوی نهادهای گوناگون عدالت اجتماعی و مطالعات قومی پذیرفته شده است تا دانش‌آموزان را در فرآیندی از «تأمل، عمل، آشتی و دگردیسی» راهنمایی کند. استفاده از این چارچوب به‌عنوان روشی کارآمد برای مقابله با ترومای تاریخی، به‌ویژه برای دانش‌آموزان چیکانو و لاتینو، توصیف شده است.

مربیان مؤسسه زیکانکس برای آموزش و سازماندهی (Xicanx Institute for Teaching & Organizing) این مفهوم را چنین توصیف می‌کنند:ناهوئی اولین نماینده جنبش دوری طبیعت با توجه به چهار جهت است. ناهوئی اولین مفهومی بنیادین در کیهان‌شناسی آزتک/مشیکا و راهنمایی برای زندگی روزمره و تصمیم‌گیری است. هدف آن تلاش پیوسته برای دستیابی به تعادل است، حتی در هنگام مبارزه. ناهوئی اولین از مفاهیم فرهنگی نماینده جامعه، دانش، آموزش، اراده، دگردیسی و مهم‌تر از همه خویشتن‌اندیشی بهره می‌برد. ناهوئی اولین از ایدئولوژی‌های سنتی آزتکی تشکیل شده است، از جمله مفاهیم تزکاتلیپوکا، کتزالکواتل، اویتسیلوپوچتلی و چیپی توتک. ناهوئی اولین به‌عنوان روشی فرهنگی پاسخگو در آموزش و در نهایت حمایت از توسعه هماهنگی و تعادل ذهن، جسم، روح و جامعه به‌کار می‌رود.

### تزکاتلیپوکا
در چارچوب آموزشی، تزکاتلیپوکا نمایانگر خویشتن‌اندیشی است؛ یعنی «خاموش کردن حواس‌پرتی‌ها و موانع در زندگی‌مان تا جنگجویان فکری شویم.» توپاک انریکه آکوستا تزکاتلیپوکا را چنین توصیف می‌کند: «بازتابی است، لحظه‌ای از آشتی گذشته با امکانات آینده… این آینه دودی‌ای است که فرد، خانواده، قبیله، محله، طایفه و ملت باید در آن بنگرند تا حس تاریخی را که خواستار رهایی است به دست آورند.» پژوهشگر مارتین شان آرسه این را «فرآیندی برای بازیابی حافظه تاریخی در سطح فردی و جمعی جامعه» توصیف می‌کند «که به رهایی فرد و جامعه منجر می‌شود.» این فرایند خودشناسی از طریق معرفت‌شناسی بومی در میان جوانان زیکانو به‌گونه‌ای چشمگیر موفق بوده و آنان را به «در آغوش گرفتن هویت‌هایشان و تقویت موفقیت تحصیلی‌شان» رهنمون شده است.

### کتزالکواتل
کتزالکواتل هم پایان و هم آغاز است و به‌گفته پژوهشگر کرتیس آکوستا نماینده «دانش ارزشمند و زیبا… و نیاز به گوش دادن به یکدیگر با فروتنی، احترام و محبت برای بالغ شدن به انسان‌هایی است که در زیبایی گام برمی‌دارند.» آرسه بیان می‌کند که این امر مستلزم هدایت دانش‌آموزان در «تحلیل انتقادی واقعیت‌های اجتماعی ریشه‌دار در حافظه تاریخی جمعی‌شان» است و از این موضع، توانایی شکل‌دادن به آنچه اما پرز «تخیل استعمارزدایی‌شده» می‌نامد برای دگرگون کردن واقعیت‌هایشان فراهم می‌شود. توپاک انریکه آکوستا کتزالکواتل را چنین توصیف می‌کند: «از حافظه هویت‌مان و دانش تاریخ جمعی‌مان، دیدگاهی می‌یابیم که ما را به واقعیت معاصر پیوند می‌دهد و از این منظر به ثبات می‌رسیم تا انسانی بالغ شویم.»

### اویتسیلوپوچتلی
اویتسیلوپوچتلی نماینده اراده برای عمل کردن است و دانش‌آموزان را «به عمل کردن با روحیه‌ای مثبت، پیشرو و خلاق» تشویق می‌کند. توپاک انریکه آکوستا آمادگی برای عمل را عنصری اساسی برای بقای جسمی و پایداری خود از طریق خودانضباطی می‌داند که «ابزاری برای به حداکثر رساندن منابع انرژی در اختیار انسان فراهم می‌آورد؛ منابعی که برای اثرگذاری کامل باید با چرخه‌های طبیعی هماهنگ شوند.» آرسه توضیح می‌دهد که اویتسیلوپوچتلی «به‌مثابه کنش، اراده و شجاعت را به دانش‌آموزان ارزانی می‌دارد تا توانایی‌های مثبت، پیشرو و خلاق خود را برای ایجاد تغییر در زندگی خود و جامعه‌شان به کار گیرند.»

### چیپی توتک
چیپی توتک نماینده دگردیسی است که به‌عنوان هدف غایی چارچوب آموزشی ناهوئی اولین توصیف می‌شود. دگردیسی به معنای «داشتن توانایی دور انداختن آنچه به ما آسیب می‌رساند تا آنچه را که به پیشرفت و جلو رفتن ما کمک می‌کند شناسایی کنیم» است. توپاک انریکه آکوستا چیپی توتک را «منبع قدرتی که به ما امکان دگردیسی و نوسازی می‌دهد» توصیف می‌کند و می‌افزاید که «تنها زمانی می‌توانیم به این دگردیسی دست یابیم که آموخته باشیم به خودمان اعتماد کنیم.» آرسه بیان می‌کند که «دگردیسی‌ها باید پذیرفته شوند نه اینکه در برابرشان مقاومت شود؛ شیوه‌های پیشین بودن و دانستن باید کنار گذاشته شوند و شیوه‌های نوین در آغوش گرفته شوند، زیرا مقاومت در برابر این دگردیسی‌ها به معنای ماندن در رکود، توقف رشد و ناهماهنگی با چرخه‌های طبیعی زندگی است.»

## منابع

رده:دین و اسطوره‌شناسی آزتک
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده
رده:کیهان‌شناسی دینی
رده:مطالعات قومی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر