قیام زندانیان بدبیر

**قیام زندانیان بدبیر** در روزهای ۲۶–۲۷ آوریل ۱۹۸۵ (۶ و ۷ ثور ۱۳۶۴) یک شورش مسلحانه اسیران جنگی شوروی و افغانستانی بود که در قلعه بدَبیر (Badaber)، در نزدیکی پیشاور پاکستان، نگهداری می‌شدند. این اسیران با مجاهدین افغان وابسته به حزب جمعیت اسلامی که از پشتیبانی سپاه یازدهم ارتش پاکستان و مشاوران سازمان سیا برخوردار بودند؛ درگیر شدند و هدف آنان فرار از محل اسارت بود.

## معرفی
قلعه بدبیر، در ۲۴ کیلومتری جنوب پیشاور، یک مرکز آموزش نظامی مجاهدین افغان بود که علیه حضور شوروی در افغانستان فعالیت می‌کردند. آموزش مجاهدین توسط مربیان نظامی ایالات متحده (در چارچوب عملیات سیکلون) و پاکستان انجام می‌شد. این قلعه تحت کنترل حزب جمعیت اسلامی بود که رهبر آن برهان‌الدین ربانی، و احمدشاه مسعود فرماندهٔ نظامی قلعه بود. 

در سال‌های ۱۹۸۳ و ۱۹۸۴ (۱۳۶۲ و ۱۳۶۳)، اسیرانی از نیروهای شوروی و جمهوری دموکراتیک افغانستان از زندان‌ها به این قلعه منتقل شدند و به انجام کارهای سخت، مانند استخراج سنگ و بارگیری مهمات، وادار می‌شدند. در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴)، ۱۲ اسیر شوروی و ۴۰ اسیر افغان در قلعهٔ بدبیر نگهداری می‌شدند.

## قیام زندانیان
در ۲۶ آوریل ۱۹۸۵ (۶ ثور ۱۳۶۴)، حدود ساعت ۶ بعد از ظهر، تنها دو تن از هفتاد نگهبان مجاهدین در پست بودند و سایرین برای نماز در میدان تمرین جمع شده بودند. در این قیام، اسیران به انبار سلاح قلعه دست یافتند، مهمات برداشتند و تلاش کردند فرار کنند. برخی ممکن است سعی کرده باشند مرکز رادیویی قلعه را برای اطلاع‌رسانی موقعیت خود تصرف کنند. با این حال، رئیس نگهبان‌ها، حضرت گل، زنگ خطر را به صدا درآورد و مانع فرار اسیران شد. اسیران موفق شدند بخش‌هایی از قلعه را به کنترل خود درآورند.

مجاهدین افغان، واحدهای پیاده‌نظام و تانک پاکستان و نیروی توپخانهٔ سپاه یازدهم، قلعه را محاصره کردند. چندین تلاش برای بازپس‌گیری قلعه توسط اسیران دفع شد. ساعت ۹ شب، برهان‌الدین ربانی به محل رسید و با اسیران مذاکره کرد. او پیشنهاد کرد تسلیم شوند و جانشان حفظ شود. اسیران خواستار دیدار با سفیران شوروی و جمهوری دموکراتیک افغانستان در پاکستان و نمایندگان صلیب سرخ و هلال احمر بین‌المللی شدند و تهدید کردند در صورت برآورده نشدن خواسته‌هایشان، انبار سلاح را منفجر خواهند کرد. ربانی خواسته‌های اسیران را رد کرد و درگیری ادامه یافت.

روز بعد، حدود ساعت ۸ صبح، محافظ ربانی توسط راکت‌های شلیک‌شده از سوی اسیران زخمی شد. ربانی برای حمله به قلعه با راکت (۹K51 گراد)، تانک و بالگردهای نیروی هوایی پاکستان آماده شد. قیام زمانی پایان یافت که قلعه با انفجاری ویران شد و مقدار زیادی سلاح را نابود کرد. همه اسیران افغانستانی و ۱۱ اسیر شوروی در دم کشته شدند.

## تلفات

۴۰ سرباز افغانستانی و ۱۱ اسیر شوروی مردند؛ یکی از آن‌ها نیکولای سامینج، گروهبان دوم نیروهای شوروی بود که پس از مرگ، در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۳ نشان درجه سوم شجاعت قزاقستان را دریافت کرد. دیگری الکساندر زورکوویچ، سرباز نیروهای شوروی بود که در دهمین سالگرد خروج ارتش شوروی از افغانستان از او یاد شد.

طبق منابع روسی، بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ مجاهد افغان و بین ۴۰ تا ۹۰ نیروی نظامی پاکستانی در این حادثه کشته شدند. قلعه بدبیر، انبار سلاح و مهمات آن (شامل سه پرتابگر چندگانهٔ راکت ۹K51 گراد، هزاران گلوله و راکت، حدود ۴۰ توپخانه و منور، ۲ میلیون تیر مهمات و مسلسل‌ها) و دبیرخانهٔ آن، از جمله فهرست اسیران، به‌طور کامل نابود شد. داده‌های ماهواره‌ای شوروی از روز بعد حادثه (۲۸ اپریل ۱۹۸۵) نشان‌دهندهٔ یک چاله با دهانه ۸۰ متری در محل بود.

## پیامدها
[بندانگشتی|دیدار [برهان‌الدین ربانی|برهان الدین ربانی و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در سال 2001]]

### پیامدها و واکنش‌ها
در ۲۹ آوریل ۱۹۸۵، محمد ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان، تمام اطلاعات مربوط به قیام را محرمانه اعلام کرد. گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی، گفت: «در آینده سربازان شوروی را اسیر نگیرید، بلکه همان‌جا بکشید.»

یوسف محمد، سرهنگ سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (ISI) اظهار داشت: «[این حادثه] می‌توانست سریعاً از کنترل خارج شود یا به رویارویی بین‌المللی منجر شود.»

جزئیات قیام در پاکستان تا سال ۱۹۹۲ مخفی نگه داشته شد، تا اینکه ۶ نام از شرکت‌کنندگان را شهریار خان، معاون وزیر امور خارجه پاکستان، به الکساندر روتسکوی داد.

در ۹ مه ۱۹۸۵، نمایندهٔ صلیب سرخ بین‌المللی که به سفارت شوروی در اسلام‌آباد رفته بود، وقوع قیام را تأیید کرد. در ۱۱ مه ۱۹۸۵، ویتالی اسمیرفنوف، سفیر شوروی، به ضیاءالحق هشدار داد: «طرف شوروی مسئولیت کامل آنچه اتفاق افتاده را با دولت پاکستان می‌داند و انتظار دارد که پاکستان نتیجه‌گیری مناسب درباره پیامدهای مشارکت خود در تجاوز به جمهوری دموکراتیک افغانستان و در نتیجه علیه شوروی انجام دهد.»در ۱۶ مه ۱۹۸۵، نمایندهٔ دائم جمهوری دموکراتیک افغانستان در سازمان ملل، نامه‌ای دربارهٔ این حادثه به دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد که به‌عنوان سند رسمی مجمع عمومی و شورای امنیت منتشر شد.

سایر حوادث مرتبط:

* در ۱۰ آوریل ۱۹۸۸، انبار مهمات کمپ اُجری نزدیک اسلام‌آباد منفجر شد که ۹۳ کشته و حدود ۱۱۰۰ زخمی بر جای گذاشت. علت انفجار مورد اختلاف است و برخی گزارش‌ها شوروی را مسئول می‌دانند.
* در ۱۷ اوت ۱۹۸۸، هواپیمای رئیس‌جمهور ضیاءالحق سقوط کرد که پاکستان این حادثه را به سرویس‌های مخفی KGB شوروی و خاد افغانستان نسبت داد.

در ۲۰۰۲، کمیته امور جنگجویان بین‌المللی سه نام از شرکت‌کنندگان قیامː ایگور واسکوف، نیکولای دودکین و سرگئی لوِچیشین  را برای دریافت مدال به سرگئی ایوانف، وزیر دفاع روسیه، ارسال کرد، اما او اعلام کرد که هیچ مبنای قانونی برای اعطای نشان وجود ندارد.

## اسرای جنگی
این فهرست ناقص از اسرای جنگی شوروی در این اتفاق است:

*

### فهرست اسیران شوروی

* الکساندر الکسیویچ ماتویف. لقب عبدولو (پرسنل نظامی)
* نیکولای یوسفیویچ دودکین
* راویل سئیفوتیدونوف
* ایگور واسکوف
* سرگئی لون‌چی‌شین
* سرگئی کورشنکو
* الکساندر زورکوویچ
* نیکولای سمین (قصد مهاجرت به فرانسه داشت)
* نیکولای ایوانوویچ شوچنکو (لقب عبدالرحمن**)**، راننده و یکی از آغازگران شورش
* کانات (از قزاقستان، دچار اختلال روانی در اسارت)
* دو سرباز دیگر نامعلوم (احتمالاً ولادیمیر ایوانوویچ شیپئیف و ایوان بِلِکچی)
* نصیرجان K. رستم‌اف (زنده و ساکن ازبکستان) 
* میخائیل آرا‌موویچ وارواریان لقب اسلام‌الدین (گروهبان، احتمالاً زندگی بعدی با نیروهای مجاهد)

و همچنین ۴۰ سرباز ارتش جمهوری دموکراتیک افغانستان که در قیام شرکت داشتند اما فهرست جداگانهٔ اسامی‌شان معمولاً منتشر نشده است. 

## دریافت و تولید هنری

* فیلم  (Peshavar Waltz) (والس پیشاور)محصول روسی–قزاقستان، ۱۹۹۴، به‌طور آزاد بر اساس قیام بدبیر ساخته شده است.
* فیلم (Крепость Бадабер) (قلعهٔ بدبیر) در سال **۲۰۱۸** ساخته شد.
* یک ترانه با عنوان «کوه‌های پیشاور» توسط گروه بلو برتز (Blue Berets) ساخته شد که شجاعت و افتخار سربازان شوروی در قیام نافرجام بدبیر را بازگو می‌کند.

## منابع

*

رده:کشتارها در پاکستان
رده:ناحیه پیشاور
رده:رسوایی‌های نظامی پاکستان
رده:روابط اتحاد شوروی و پاکستان
رده:روابط اتحاد شوروی و افغانستان
رده:روابط افغانستان و پاکستان
رده:خیزش در زندان
رده:تاریخ نظامی خیبر پختونخوا
رده:نبردهای اتحاد شوروی
رده:نبردهای پاکستان
رده:نبردهای افغانستان
رده:درگیری‌ها در ۱۹۸۵ (میلادی)
رده:پاکستان در ۱۹۸۵ (میلادی)
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان روسی


## مطالعه بیشتر

* **Yousaf M. and Adkin M.** *Afghanistan – The Bear Trap* (افغانستان – تلهٔ خرس: شکست یک ابرقدرت). 2006. 
* **Александр Ляховский** *Трагедия и доблесть Афгана* (تراژدی و دلاوری افغانستان). 1995.  (به روسی)
* *Восстание в тюрьме Бадабера* ("قیام در زندان بدبیر"). Pobratim, 2005, Vol 6. آرشیو شده در Wayback Machine 2008-05-01 (به روسی)
* **Korobov A.** *Мятежные узники "Бадабера"* (اسیران شورشی بدبیر). مجله *Boevoe Bratstvo*, 2005. [پیوند دائم خراب] (به روسی)
* **Malorodov B.** *Мы чести воина не уронили* (ما شرف یک جنگجو را لکه‌دار نکردیم). مجله *Boevoe Bratstvo*, 2006. [پیوند دائم خراب] (به روسی)
* **Tibilova E.** *К подвигу всечасно не готовлясь, он был всечасно к подвигу готов* (بی‌آنکه هرگز برای فداکاری آماده باشد، همواره آمادهٔ فداکاری بود). مجله *Yuzhnaya Osetiya*, 7 اکتبر 2006. (به روسی)

* **Pochtaryov A.** *Прокляты и забыты?* (نفرین‌شده و فراموش‌شده؟). روزنامه *Nezavisimaya Gazeta*, 13 فوریه 2004. (به روسی)