خربة الوعرة السوداء

**خربة الوعرة السوداء** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش طبریه در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در ۷٫۵ کیلومتری شمال شرقی شهر طبریه قرار داشت و بر فراز تپه‌ای از سنگ‌های آتشفشانی بنا شده بود. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ برابر با ۱۸۷۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند.

خربة الوعرة السوداء در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین در ۱۸ آوریل ۱۹۴۸ از سکنه خالی شد. بخشی از ساکنان روستا به سوریه گریختند و بخش دیگر به مناطق مرکزی جلیل مهاجرت کردند. از خانه‌های روستا هیچ اثری برجای نمانده و تنها مصطبه‌های سنگی نشانه‌ای از وجود پیشین آن هستند.

## جغرافیا
خربة الوعرة السوداء در فهرست جغرافیایی فلسطین به‌عنوان آبادی کوچک (دهکده) طبقه‌بندی شده بود. این روستا بر فراز فلاتی کوچک از جنس سنگ آتشفشانی جای داشت و بر وادی حمام و دریاچه طبریه اشراف داشت. روستا با یک جاده خاکی به حطین متصل بود و جاده فرعی دیگری آن را به جاده اصلی کنار ساحل دریاچه و شهر طبریه پیوند می‌داد. ارتفاع روستا ۲۵ متر بالاتر از سطح دریا بود که معادل ۲۳۷ متر بالاتر از سطح دریاچه طبریه است.

## پیشینه
### دوران قیمومت بریتانیا
در دوران قیمومت بریتانیا، خانه‌های روستا از سنگ ساخته شده بودند و به‌شکلی نامنظم در کنار یکدیگر قرار داشتند. چادرهای بادیه‌نشینی نیز برای ساکنانی که خانه دائمی نساخته بودند برپا شده بود. بیشتر ساکنان روستا که همگی مسلمان بودند به قبیله عرب المواسی تعلق داشتند و شمار اندکی از آنان از قبیله عرب الوهیب بودند.

جمعیت روستا در سال ۱۹۳۱ برابر با ۱۰۳۱ نفر بود که تا سال ۱۹۴۵ به ۱۸۷۰ نفر و در سال ۱۹۴۸ به ۲۱۶۹ نفر رسید.

در حاشیه شمالی روستا مقام‌هایی برای دو شیخ محلی به نام‌های عمر القاظم و موسی القاظم ساخته شده بود. ساکنان روستا مراسم دینی را در این مقام‌ها برگزار می‌کردند.

### اقتصاد و زمین
مساحت کل زمین‌های روستا در آمار سال ۱۹۴۵ برابر با ۷۰۳۶ دونوم بود. کشاورزی بخش اصلی اقتصاد روستا بود و زیتون و غلات محصولات عمده آن به‌شمار می‌رفتند. کشت غلات در حدود ۲۹ درصد از زمین‌ها را در بر می‌گرفت.

تمامی ۷۰۳۶ دونوم زمین روستا در مالکیت اعراب بود و هیچ بخشی از آن متعلق به یهودیان یا بخش عمومی نبود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
به گفته مورخ فلسطینی ولید خالدی، هیچ گزارش مکتوبی دربارهٔ تصرف خربة الوعرة السوداء به دست نیروهای اسرائیلی در جریان جنگ ۱۹۴۸ ثبت نشده‌است. خالدی دو احتمال را مطرح می‌کند: نخست آنکه روستا پس از سقوط طبریه در ۱۸ آوریل ۱۹۴۸ اشغال شده باشد؛ زمانی که نیروهای هاگانا به چند روستای همجوار حمله بردند. احتمال دوم آنکه روستا در جریان عملیات دِکِل در اواسط ژوئیه و همزمان با پیشروی نیروهای اسرائیلی به سوی شرق پس از تصرف ناصره به اشغال درآمده باشد.

#### کشتار عرب المواسی
بر پایه روایت شفاهی ساکنان روستا، کشتاری در اواخر اکتبر و اوایل نوامبر ۱۹۴۸ رخ داد. بنا بر این روایت، سربازان یهودی ۱۵ مرد از ساکنان خربة الوعرة السوداء را گرد آوردند و به روستای مجاور ایلابون بردند و به رویشان آتش گشودند. تنها یک‌نفر جان سالم به‌در برد و به سوریه گریخت. بیشتر اعضای قبیله عرب المواسی نیز همراه او به سوریه رفتند و بقیه ساکنان به جلیل مرکزی نقل مکان کردند و به دیگر قبایل بادیه‌نشین پیوستند.

بر اساس اسناد محرمانه‌زدایی‌شده اسرائیلی که در اوایل دهه ۲۰۰۰ منتشر شدند، گروهان سی از گردان ۱۰۳ ارتش اسرائیل در ۲ نوامبر ۱۹۴۸ عملیات انتقام‌جویانه‌ای را علیه این آبادی انجام داد. روستا پیش‌تر در برابر حمله‌ای مقاومت کرده و شماری از سربازان اسرائیلی را کشته بود. در حمله دوم که موفقیت‌آمیز بود، سربازان اسرائیلی ۱۵ نفر از ساکنان را جدا کردند و به رگبار بستند؛ بقیه ساکنان به‌عنوان اسیر جنگی به اردوگاه‌های بازداشت فرستاده شدند و روستا به آتش کشیده شد.

مورخ اسرائیلی ایلان پاپه این عملیات را در زمره عملیات‌های «پاکسازی» طبقه‌بندی می‌کند که هدف آنها اخراج فلسطینیان از روستاهایی بود که در جریان عملیات‌های پیشین پاکسازی قومی در سال ۱۹۴۸ دست‌نخورده مانده بودند. به گفته او، این آبادی در جریان عملیات حیرام در برابر چندین حمله مقاومت کرده بود و نیروهای اسرائیلی پس از پایان عملیات‌های اصلی دست به انتقام زدند.

پیکر بیشتر قربانیان که از قبیله عرب المواسی بودند در غاری نزدیک محل اعدامشان به خاک سپرده شد. در دهه ۱۹۵۰ با ساخت آبرسان ملی اسرائیل که مسیر آن از همان غار می‌گذشت، اعضای قبیله المواسی استخوان‌های قربانیان را برداشتند و در غار دیگری دفن کردند. سرانجام، بقایای قربانیان به گورستان مسلمانان ایلابون منتقل شد.

در سال ۱۹۹۸ شمار بازماندگان فلسطینی اخراج‌شده از خربة الوعرة السوداء به ۱۳٬۳۲۱ نفر رسیده بود.

### وضعیت کنونی
هیچ شهرک یهودی‌نشینی بر زمین‌های روستا ساخته نشده‌است؛ اما شهرک آربل در سال ۱۹۴۹ در ۲ کیلومتری جنوب شرقی محل روستا بر زمین‌های حطین بنا شد و شهرک راوید نیز در ۳ کیلومتری غرب محل روستا ساخته شد. خالدی می‌نویسد: «هیچ اثری از خانه‌ها باقی نمانده‌است. تنها مصطبه‌های سنگی نشانه‌ای از وجود پیشین روستا هستند. محل روستا و زمین‌های آن بیشتر به‌عنوان چراگاه به کار می‌روند، هرچند بخشی از زمین‌ها توسط اسرائیلی‌ها کشت می‌شود.»

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* خربة الوعرة السوداء در Palestine Remembered
* خربة الوعرة السوداء در زوخروت
* خربة الوعرة السوداء در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ناحیه طبریه