استعمارزدایی در اوکراین

**استعمارزدایی در اوکراین** فرایند رهایی از میراث امپراتوری است که در دوران فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی آغاز شد و در جریان انقلاب کرامت، جنگ روسیه و اوکراین و به‌ویژه پس از تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ شتاب گرفت. این اصطلاح در کاربرد عمومی مردم اوکراین مفهومی فراگیر دارد و هم شوروی‌زدایی و هم روس‌زدایی را دربرمی‌گیرد.

استعمارزدایی حافظه تاریخی شامل حذف نمادها از فضای عمومی، از جمله نام‌ها و نشانه‌های یادبودی است که نشانگر سیاست امپراتوری روسیه به‌شمار می‌آیند. اوکراین در پی آن است که خود را از نفوذ تاریخ‌نگاری روسی رها سازد، روایت تاریخی ملی مستقلی بیافریند و سیاست حافظه‌ای متصل به سنت اروپایی را پی‌ریزی کند. هدف نهایی استعمارزدایی، گسستن پیوندهای فرهنگی و تاریخی میان اوکراین و روسیه است تا دیگر کسی نتواند اوکراینی‌ها و روس‌ها را «ملت‌های برادر» بخواند.

## پیشینه
از آغاز استعمار اوکراین توسط امپراتوری روسیه، متروپولیای کییف به پاتریارکی مسکو ضمیمه شد، هتمانات لغو گردید، سیچ زاپوروژیا برچیده شد، نظام سرواژ برقرار شد و سیاست پیوسته روسی‌سازی اوکراین اجرا گردید. در پایان سده هجدهم میلادی، بخش بزرگی از سرزمین اوکراین (به‌جز گالیسیا، زاکارپاتیا و بوکووینا) به مستعمره امپراتوری روسیه تبدیل شد و امپراتوری کوشید اوکراینی‌ها را در «ملت بزرگ روس» ادغام کند. مفهوم «ملت بزرگ روس» که روس‌ها، اوکراینی‌ها و بلاروس‌ها را یکی می‌انگاشت، ابزار این سیاست بود. اقتصاد اوکراین نیز به‌تدریج به الگوی استعماری درآمد و به ضمیمه مواد خام اقتصاد روسیه بدل شد.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ و اعلام استقلال اوکراین، اقتصاد این کشور همچنان به‌شدت به روسیه وابسته ماند.

## چارچوب قانونی
تنظیم قانونی حافظه تاریخی از راه چهار قانون شوروی‌زدایی اوکراین و نیز قانون سال ۲۰۲۳ با عنوان «محکومیت و ممنوعیت تبلیغ سیاست امپراتوری روسیه در اوکراین و استعمارزدایی از نام‌های جغرافیایی» انجام شده‌است.

در ۲۱ مارس ۲۰۲۳، رادای عالی اوکراین این قانون را تصویب کرد و در ۲۱ آوریل ۲۰۲۳، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، آن را امضا نمود. قانون مزبور در ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۳ لازم‌الاجرا شد.

همچنین در ۳ مه ۲۰۲۳، رادای عالی لایحه‌ای را تصویب کرد که حذف آثار میراث فرهنگی نمادین سیاست امپراتوری روسی و ایدئولوژی توتالیتر شوروی از فهرست دولتی بناهای تاریخی را تسهیل می‌کرد.

## مؤلفه‌های استعمارزدایی
اجرای سیاست استعمارزدایی چندین مؤلفه دارد:
* **تنظیم قانونی حافظه تاریخی**: از راه قوانین شوروی‌زدایی و قانون استعمارزدایی نام‌های جغرافیایی.
* **تخریب یادمان‌ها و تغییر نام‌های جغرافیایی**: پس از تهاجم تمام‌عیار، یادمان‌ها و نام‌های مرتبط با روسیه و شوروی به‌عنوان نشانه‌های مهاجم تلقی شدند که امپراتوری از آن طریق سرزمین خود را «مهر» می‌زد.
* **نصب یادمان‌هایی برای قربانیان تجاوز روسیه**.
* **بازنگری در تعطیلات رسمی**.
* **اصلاح برنامه درسی تاریخ مدارس**: جایگاه مستعمره‌ای اوکراین در امپراتوری روسیه و شوروی به روایت محوری تبدیل می‌شود.
* **حذف ادبیات روسی و شوروی از کتابخانه‌ها**.

## روند شوروی‌زدایی
در ۹ آوریل ۲۰۱۵، رادای عالی بسته قوانین شوروی‌زدایی را تصویب کرد. تا سال ۲۰۱۹، ۹۸۷ سکونتگاه، ۲۵ شهرستان و ۵۲ هزار نام جغرافیایی تغییر نام یافتند و ۲٬۵۰۰ یادمان و نشانه یادبود کمونیستی برچیده شد.

در دسامبر ۲۰۱۹، آنتون دروبوویچ، رئیس تازه‌منصوب انستیتوی یادبود ملی اوکراین، اعلام کرد که تکمیل شوروی‌زدایی به‌عنوان بخشی از استعمارزدایی یکی از سه وظیفه کلیدی این نهاد است.

## تخریب یادمان‌ها
### برچیدن مجسمه‌های سووُروف
در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۹ در کییف، مجسمه فرمانده نظامی روس الکساندر سووُروف برچیده شد. در ۱ دسامبر ۲۰۲۲ مجسمه سووُروف در ایزمائیل و در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲ مجسمه‌های کاترین دوم و سووُروف در اودسا نیز برچیده شدند.

### برچیدن مجسمه‌های پوشکین
در ۷ آوریل ۲۰۲۳، شورای شهر پولتاوا تصمیم به برچیدن مجسمه‌های الکساندر پوشکین و دو ژنرال شوروی، زیگین و واتوتین را تأیید کرد.

در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۳، هیئت وزیران اوکراین تصمیم به حذف مجسمه‌های پوشکین، میکولا شچورس و دیگر شخصیت‌های روسی و شوروی از فهرست دولتی بناهای تاریخی ملی گرفت.

### یادمان‌های امپراتوری
در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۲، کمیته اجرایی شورای شهر موکاچوو تصمیم گرفت نماد امپراتوری مجارستان (پرنده تورول) را از قلعه پالانوک برچیند و به‌جای آن نشان ملی اوکراین (تریزوب) را نصب کند.

در ۲۵ فوریه ۲۰۲۵ در پولتاوا مجسمه پتر اول، امپراتور روسیه، برچیده شد و در ۲۲ مه ۲۰۲۵ یادمانی در محل استراحت پتر اول نیز برداشته شد.

## تغییر نام واحدهای اداری و نام‌های جغرافیایی
### بازنامی شهرها
در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۹ رادای عالی شهر پرییاسلاو-خملنیتسکی در استان کییف را به پرییاسلاو تغییر نام داد. در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۱ شهر ولودیمیر-ولینسکی در استان ولین به ولودیمیر و در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲ شهر نووُگراد-ولینسکی در استان ژیتومیر به زویاگل تغییر نام یافت.

### قانون استعمارزدایی نام‌های جغرافیایی (۲۰۲۳)
پس از تصویب قانون ۲۰۲۳، فرایند بازنامی سرعت بیشتری گرفت. فهرست نام‌هایی که با هنجارهای زبان دولتی مطابقت نداشتند، با تصمیم شماره ۲۳۰ کمیسیون ملی استانداردهای زبان دولتی در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۳ تأیید شد.

### بازنامی‌های گسترده (۲۰۲۴)
در ۱۹ آوریل ۲۰۲۴ لایحه‌ای برای تغییر نام ۳۳۶ سکونتگاه ثبت شد که شامل ۷ شهرستان، ۱۵ شهر، ۵۴ شهرک و ۲۶۷ روستا بود.

در ژوئیه ۲۰۲۴ صدها خیابان در استان‌های وینیتسا، چرکاسی، خارکیف، ژیتومیر، اودسا و دیگر مناطق تغییر نام یافتند. بسیاری از این خیابان‌ها می‌بایست طبق قوانین شوروی‌زدایی از سال ۲۰۱۶ تغییر نام می‌یافتند. در اوایل اوت نیز خیابان‌های بسیاری در استان‌های سومی، خملنیتسکی، لویو و کییف بازنامی شدند.

در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴، رادای عالی قطعنامه‌ای دربارهٔ بازنامی سکونتگاه‌ها و شهرستان‌ها تصویب کرد: ۴ شهرستان، ۱۰ شهر، ۵۶ شهرک و ۲۶۱ روستا در ۲۲ استان تغییر نام یافتند. از جمله شهر نووُموسکوفسک (دنیپروپتروفسک) به سامار، سیویِرودونتسک (لوهانسک) به سیویرسکودونتسک، چرووُنوگراد (لویو) به شپتیتسکی، و کراسنوگراد (خارکیف) به برستین تغییر نام یافتند. این مصوبه در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴ لازم‌الاجرا شد.

در ۵ ژوئن ۲۰۲۵، رادای عالی ۱۸۴ سکونتگاه دیگر شامل ۱ شهر، ۲۱ شهرک و ۱۶۲ روستا را تغییر نام داد.

### آمار کلی
از مارس ۲۰۲۲ تا مه ۲۰۲۴، بیش از ۷٬۸۰۰ نام جغرافیایی در ۸۳ شهر مورد بررسی تغییر یافتند و دست‌کم ۶۵۰ نام دیگر در انتظار تغییر بودند.

## بازنگری در تعطیلات رسمی
در ۲۴ اوت ۲۰۲۱، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، فرمان برگزاری روز دولت اوکراین را امضا کرد.

## بازنامی دادگاه‌ها
در ۲۶ فوریه ۲۰۲۵، رادای عالی اوکراین ۱۰۶ دادگاه محلی را تغییر نام داد.

## جستارهای وابسته
* استعمارزدایی
* امپریالیسم روسیه
* اوکراینی‌سازی
* امپریالیسم شوروی
* فاشیسم روسی

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* استعمارزدایی: چگونه فضا را از روسی پاک کنیم ()
* پشتیبانی از استعمارزدایی: تمرکز بر اوکراین (به انگلیسی: )

رده:استعمارزدایی بر پایه منطقه
رده:تاریخ اوکراین از ۱۹۹۱ (میلادی)
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان اوکراینی
رده:مقاله‌های حاوی متن درون‌ریزی‌شده کرییتیو کامنز انتساب ۴٫۰