جنداس

**جنداس** (به عربی: ؛ به عبری ) یک محوطه باستانی در شرق شهر لد در استان مرکزی (اسرائیل) است که در فاصلهٔ نزدیک به ۲ کیلومتری این شهر جای دارد. این محوطه دست‌کم از دوران رومی سکونتگاه بوده و نام آن از نام شخصی یونانی «گنادیوس» (Gennadios) برگرفته شده‌است.

جنداس در دوران صلیبی با نام «کازال جنداس» شناخته می‌شد و در سده‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی روستایی آباد بود که زمین‌هایش به موقوفات دینی گوناگونی تعلق داشت. پل جنداس که نام خود را از این روستا گرفته، شناخته‌شده‌ترین پل از میان پل‌هایی است که سلطان بیبرس در فلسطین ساخت. روستا در سدهٔ هفدهم یا آغاز سدهٔ هجدهم میلادی متروک شد و هرچند در سدهٔ نوزدهم بار دیگر آباد گشت، پیش از پایان آن سده دوباره تخلیه شد.

## پیشینه
### دوران باستان و صلیبی
بر پایهٔ یافته‌های باستان‌شناختی، محوطهٔ جنداس دست‌کم از دوران رومی مسکون بوده‌است. نام این مکان از واژهٔ یونانی Γεννάδις (برگرفته از Γεννάδιος، «گنادیوس») سرچشمه می‌گیرد. بر پایهٔ منبع عبری، در این محوطه بازمانده‌هایی از دوران بیزانسی و دوران نخستین اسلامی نیز یافت شده‌است.

در دوران صلیبی، این مکان با نام لاتینی «کازال جنداس» (Casal of Gendas) شناخته می‌شد و در یک منشور لاتینی مورخ ۱۱۲۹ میلادی از آن یاد شده‌است.

### دوران مملوکی
در آغاز دوران مملوکی، پل جنداس بر روی زمین‌های این روستا ساخته شد. این پل بر سر راه پست میان سوریه و مصر قرار داشت و شناخته‌شده‌ترین پل از میان پل‌هایی است که سلطان بیبرس در سرزمین فلسطین برپا کرد؛ از جمله پل‌های یبنا و اسدود.

### سده‌های پانزدهم تا هفدهم
جنداس در سده‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی روستایی آباد بود که زمین‌هایش به موقوفات دینی گوناگون تعلق داشت. ساکنان آن مسلمان بودند.

در سال ۱۵۵۲ میلادی، خاصکی خرم سلطان، همسر محبوب سلیمان یکم، یک‌چهارم درآمد مالیاتی جنداس را به عمارت خاصکی سلطان در بیت‌المقدس وقف کرد. از نظر اداری، روستا به ناحیهٔ غزه وابسته بود.

بر پایهٔ سرشماری عثمانی سال ۱۵۹۶ میلادی، جنداس ۳۵ خانوار مسلمان داشت. ساکنان نرخ ثابت مالیاتی ۳۳٫۳ درصدی بر محصولات کشاورزی از جمله گندم و جو و نیز بر دارایی‌های دیگر مانند بزها و کندوهای عسل می‌پرداختند که مجموع آن ۵٬۳۷۲ آقچه بود و به وقف‌های گوناگون تعلق می‌گرفت. درآمدهای مالیاتی به این ترتیب میان وقف‌ها بخش می‌شد:
* وقف بنی علی ابوغا: ۴ از ۲۴ سهم
* وقف محمد احمد المصری: ۵ از ۲۴ سهم
* وقف العماره العامره: ۷ از ۲۴ سهم
* وقف خلیل الرحمن: ۸ از ۲۴ سهم

در سال ۱۰۵۱ هجری قمری (۱۶۴۱/۱۶۴۲ میلادی)، طایفهٔ بدوی السوالمه از اطراف یافا به روستاهای بیت دجن، السافریه، جنداس، لد و یازور که متعلق به وقف خاصکی سلطان بودند حمله بردند.

### متروک شدن و بازآبادانی
جنداس در سدهٔ هفدهم یا آغاز سدهٔ هجدهم میلادی متروک شد. این متروک شدن همراه با تخلیهٔ روستاهای همسایه مانند کفر جنیس بازتابی از ناامنی پیرامون لد بود که از مهاجرت گروه‌های کوچ‌نشین و تنش‌های محلی ناشی از رقابت قیسی‌ها و یمانی‌ها سرچشمه می‌گرفت. بر پایهٔ منبع عبری، حملات بدوی‌ها علت اصلی ترک روستا بود.

در سدهٔ نوزدهم، جنداس بار دیگر آباد شد اما پیش از پایان آن سده دوباره تخلیه گشت (در حدود ۱۸۸۲ میلادی). ساکنان جنداس در نقاط گوناگونی از کوهستان مرکزی سرزمین فلسطین پراکنده شدند و زمین‌های روستا را مردم بیت نبالا و لد کشت می‌کردند.

به گفتهٔ روی مارُم، هنگامی که سازمان‌های یهودی در سال ۱۸۷۸ میلادی خواستار خرید زمین‌های این ناحیه شدند، عثمانی‌ها زمین را وقفی اعلام کردند و به تلاش‌ها برای تأسیس مستعمرات کشاورزی یهودی در آنجا پایان دادند.

### یافته‌های باستان‌شناختی
کاوش‌های باستان‌شناختی نشانه‌هایی از گورخمره‌های نوزادان متعلق به اواخر دوران عثمانی را آشکار ساخت که معمولاً با کوچ‌نشینان یا کارگران فصلی با تبار مصری مرتبط دانسته می‌شوند.

امروزه بازمانده‌های مسجد، ساختمان‌های مسکونی، آبگیرها، چاه و تاکستان‌ها در محوطه دیده می‌شود.

### دوران معاصر
پس از تأسیس دولت اسرائیل، موشاو گناتون بر روی زمین‌های جنداس بنا شد. در سال ۲۰۱۲ میلادی، یک سازمان نوسازی شهری در لد نام «جنداس» را برای خود برگزید.

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* تارنمای سازمان جنداس

رده:محوطه‌های رومی در اسرائیل
رده:جغرافیای استان مرکز (اسرائیل)
رده:قلعه‌های صلیبیون