صبارین

**صبارین** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی بود که در ۲۸ کیلومتری جنوب حیفا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین و در چارچوب تخلیه اجباری فلسطینیان و رویداد نکبت از ساکنانش تهی و ویران شد.

صبارین بزرگ‌ترین روستای ناحیه حیفا به‌شمار می‌رفت و بر کرانه‌های وادی التین بنا شده بود. آب‌نمای باستانی قیساریه دریایی از چشمه‌های این روستا تغذیه می‌شد. جمعیت روستا از نزدیک به ۶۰۰ تن در سال ۱۸۵۹ به ۱٬۷۰۰ تن در سال ۱۹۴۵ رسید. در ۱۲ مه ۱۹۴۸ نیروهای ایرگون روستا را تصرف کردند و ساکنان آن کشته، رانده یا بازداشت شدند.

## جغرافیا
صبارین در ۲۸ کیلومتری جنوب حیفا و در ارتفاع ۲۰۰ متری از سطح دریا جای داشت. روستا بر دو طرف وادی التین ساخته شده بود که از شمال به جنوب آن را قطع می‌کرد. راه‌های فرعی صبارین را به دو شاهراه اصلی یعنی جاده ساحلی و جاده حیفا–جنین پیوند می‌داد.

مساحت کل زمین‌های روستا ۲۵٬۳۰۷ دونوم (نزدیک به ۲۵ کیلومتر مربع) بود که از این میان ۱۹٬۸۴۰ دونوم در مالکیت اعراب، ۴٬۲۰۹ دونوم در دست یهودیان و ۱٬۲۵۸ دونوم زمین عمومی بود. از نظر کاربری زمین، ۱۲٬۷۷۳ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت؛ ۴۵ دونوم آبیاری‌شده یا باغ بود و ۱۷۹ دونوم ساخت‌وساز شده بود. چشمه‌ها و وادی‌های متعددی آب روستا را تأمین می‌کردند.

## پیشینه
### دوران باستان و صلیبی
آب‌نمای تغذیه‌کننده قیساریه دریایی از چشمه‌های صبارین سرچشمه می‌گرفت و روستا از دوران باستان پابرجا بود. صلیبیون آن را «صُبّاریم» (به لاتین: ) می‌نامیدند.

### اواخر دوره عثمانی
در سال ۱۸۵۹ صبارین نزدیک به ۶۰۰ ساکن داشت که ۵۵ فدان (هر فدان برابر ۱۰۰ تا ۲۵۰ دونوم) زمین کشاورزی را بهره‌برداری می‌کردند.

کاوشگر فرانسوی ویکتور گِرَن در سال ۱۸۷۰ از روستا بازدید کرد و نوشت که ساکنان کنجد می‌کاشتند. چاهی به نام «بئر صبارین» وجود داشت که ساختاری استوار داشت. جمعیت روستا نزدیک به ۱٬۰۰۰ تن برآورد شد و خانه‌ها از سنگ یا خشت ساخته شده بودند.

در سال ۱۸۸۲ گزارش «پیمایش فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین صبارین را روستایی «بزرگ» بر دامنه‌ای شیب‌دار توصیف کرد. در این گزارش آمده بود که چاه روستا سرآغاز آب‌نمای قیساریه است. این چاه بیضی‌شکل، ۱۵ فوت (نزدیک به ۵ متر) قطر و ۱۵ فوت ژرفا داشت.

فهرست جمعیتی سال ۱۸۸۷ شمار ساکنان صبارین را نزدیک به ۱٬۱۶۰ تن ثبت کرد که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ که مقام‌های قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت صبارین ۸۴۵ تن بود؛ ۸۳۳ مسلمان و ۱۲ مسیحی که مسیحیان همگی کاتولیک رومی بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ جمعیت به ۱٬۱۰۸ تن رسید؛ ۱۸ مسیحی و بقیه مسلمان، در ۲۵۶ خانه.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۱٬۷۰۰ تن بود شامل ۱٬۶۷۰ مسلمان و ۳۰ مسیحی. روستا دارای یک دبستان پسرانه بود.

### شورش ۱۹۳۶–۱۹۳۹
صبارین در جریان شورش عربی ۱۹۳۶–۱۹۳۹ یکی از کانون‌های قیام در منطقه الروحه و کوه کرمل به‌شمار می‌رفت. فرمانده محلی فصیل در صبارین ابراهیم الخوجه بود که زیر فرمان صبری الحمد عصفور و یوسف ابو درّه فعالیت می‌کرد.

### جنگ ۱۹۴۸ و ویرانی

در چارچوب آماده‌سازی نقشه دالت از سوی رهبری صهیونیست، برای هر روستای عربی پرونده‌ای تنظیم شد تا تخلیه آن آسان‌تر شود. نقشه توپوگرافی صبارین از نخستین نقشه‌هایی بود که ترسیم شد.

صبارین در ۱۲ مه ۱۹۴۸ در عملیات «پاکسازی ساحلی» به دست نیروهای ایرگون تصرف شد. روستا به دست شبه‌نظامیان محلی و احتمالاً ارتش آزادی‌بخش عرب دفاع می‌شد. به گزارش بنی موریس، ایرگون با مقاومت روبه‌رو شد و بیشتر ساکنان پس از کشته شدن نزدیک به ۲۰ تن در درگیری گریختند؛ یک خودروی زرهی ایرگون به سوی روستاییان فراری آتش گشود. بیش از یکصد تن از کسانی که نگریخته بودند از جمله سالخوردگان، زنان و کودکان چند روزی پشت سیم خاردار نگاه داشته و سپس به ام‌الفحم در خاک عربی رانده شدند. به نوشته ایلان پاپه این بازداشت کیفر مقاومت روستا در برابر تخلیه بود.

مورخ فلسطینی صالح عبدالجواد می‌نویسد که ایرگون در ۱۲ تا ۱۴ مه در صبارین کشتار مرتکب شد: غیرنظامیان فراری پس از نبردی کوتاه به قتل رسیدند و شماری از سالخوردگان، زنان و کودکان به درون خانه‌ای رانده شدند که سپس با مواد منفجره بر سرشان ویران شد.

ساکنانی که پیش‌تر گریخته بودند به اردوگاه‌های پناهندگان در ناحیه جنین رسیدند. برخی از آنان در نخستین آتش‌بس (ژوئن ۱۹۴۸) کوشیدند دزدانه بازگردند تا اموال یا محصولات خود را بردارند. یکی از آنان به نام مصطفی ابو عوض پیکر ۱۳ ساکن رها شده را دید.

ارتش اسرائیل در دوره آتش‌بس از فرصت بهره برد و روستاهای تصرف‌شده عربی را ویران کرد؛ صبارین در کمتر از یک روز با خاک یکسان شد.

### دوره اسرائیل
پس از جنگ، منطقه به اسرائیل پیوست. کیبوتص رامات منشه در سال ۱۹۴۸ در شمال شرقی محل روستا و موشاو امیکام در سال ۱۹۵۰ در یک کیلومتری جنوب آن بنیان گذاشته شد.

ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را چنین توصیف کرد:
*محوطه بزرگ، پر از آوار سنگی خانه‌ها، زیر خارهای وحشی پوشیده شده‌است. در میان خارها [[کاکتوس]]، [[کاج]]، [[انجیر (سرده)|انجیر]]، [[زیتون]] و توت دیده می‌شود. بخشی از زمین‌های پیرامونی را اسرائیلی‌ها به چراگاه و کشت درختان میوه اختصاص داده‌اند.*

صبارین از روستاهای فلسطینی است که راهپیمایی‌های بازگشت یادبود در آن برگزار شده‌است؛ از جمله آن‌هایی که «انجمن دفاع از حقوق آوارگان داخلی» سازمان‌دهی کرده‌است.

## خاندان‌های صبارین
بر پایه وبگاه «فلسطین در خاطره‌ها»:
# حمیدی (به عربی: )
# العبهری (به عربی: )
# آل عبدالله (به عربی: )
# الحاج محمود (به عربی: )
# الدعمه (به عربی: )
# ابو لبده (به عربی: )
# غنیمه (به عربی: )
# حطّاب (به عربی: )
# الصمادعه (به عربی: )
# ابو ذیاب (به عربی: )
# الملاح (به عربی: )
# الحمیده
# المصری (به عربی: )
# ابو کبیر
# ابو سمن (به عربی: )
# فرج (به عربی: )


File:Sabbarin.jpg|صبارین، ۱۹۴۰
File:ביקור נימוסין יהודי בכפר סוברין-ZKlugerPhotos-00132fn-907170685121057.jpg|ساکن صبارین در ۱۹۴۰
File:ביקור נימוסין יהודי בכפר סוברין-ZKlugerPhotos-00132fn-907170685121058.jpg|ساکن صبارین در ۱۹۴۰
File:ביקור נימוסין יהודי בכפר סוברין-ZKlugerPhotos-00132fo-907170685121151.jpg|ساکن صبارین در ۱۹۴۰
File:ביקור נימוסין יהודי בכפר סוברין-ZKlugerPhotos-00132fn-907170685121059.jpg|کودکان صبارین در ۱۹۴۰
File:עין ماء قرية صبارين.jpeg|چشمه آب صبارین، ۱۹۴۸


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* نکبت (فلسطین)
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان
* راهپیمایی بازگشت

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* صبارین در وبگاه «فلسطین در خاطره‌ها»
* صبارین در ذاکرات
* Mey Kedem – پایگاه باستان‌شناختی در موشاو امیکام با تونل رومی آغازشده از چشمه عین صبارین

رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده