دوره مدرن متاخر

در بسیاری از دوره‌بندی‌های تاریخ بشر، **دوره مدرن متأخر** پس از دوره مدرن نخستین قرار می‌گیرد. این دوره در حدود سال ۱۸۰۰ آغاز شد و بسته به نظر نویسندگان، یا با آغاز تاریخ معاصر در سال ۱۹۴۵ پایان یافت، یا دوره تاریخ معاصر تا به امروز را نیز در بر می‌گیرد.

رویدادهای تاریخی قابل توجه در اواخر قرن هجدهم، که نشانگر گذار از دوره مدرن نخستین به دوره مدرن متأخر است، عبارتند از: انقلاب آمریکا (۱۷۶۵–۱۷۹۱)، انقلاب فرانسه (۱۷۸۹–۱۷۹۹)، و آغاز انقلاب صنعتی در حدود سال ۱۷۶۰.

## تعریف
### پایان احتمالی دوره مدرن متأخر
رویکردهای متفاوتی برای تعریف پایان یا نتیجه‌گیری احتمالی دوره مدرن متأخر وجود دارد، یا حتی اینکه آیا اصلاً می‌توان آن را پایان‌یافته تلقی کرد یا خیر. اگر این دوره واقعاً به پایان رسیده باشد، گزینه‌های مختلفی برای نحوه نام‌گذاری عصر پس از آن، یعنی دوران معاصر کنونی وجود دارد که در زیر شرح داده شده است.
* عصر اطلاعات یک دوره تاریخی است که در اواسط قرن بیستم آغاز شد و با یک تغییر سریع و تاریخ‌ساز از صنعت سنتی پایه‌گذاری شده توسط انقلاب صنعتی، به اقتصادی که عمدتاً مبتنی بر فناوری اطلاعات است، متمایز می‌شود.
* برخی از محققان، پایان دوره مدرن متأخر را با نگرانی‌های زیست‌محیطی که از سال ۱۹۵۰ آغاز شد، مشخص می‌کنند، زیرا این امر نشان‌دهنده پایان اعتماد مدرن به تسلط بشر بر جهان طبیعی است.
* *عصر [[پست‌مدرنیته|پست‌مدرن]]* وضعیت یا شرایط اقتصادی یا فرهنگی جامعه است که گفته می‌شود  مدرنیته وجود دارد. برخی از مکاتب فکری بر این باورند که مدرنیته در اواخر قرن بیستم - در دهه ۱۹۸۰ یا اوایل دهه ۱۹۹۰ - به پایان رسید و پست‌مدرنیته جایگزین آن شد؛ در حالی که برخی دیگر مدرنیته را بسط می‌دهند تا تحولاتی که به عنوان پست‌مدرنیته شناخته می‌شوند را نیز دربر گیرد، و گروهی دیگر معتقدند که مدرنیته مدتی پس از جنگ جهانی دوم پایان یافت. ایده وضعیت پست‌مدرن گاهی به عنوان فرهنگی توصیف می‌شود که ظرفیت خود را برای عملکرد در هر حالت خطی یا مستقل از دست داده است، مانند انزواگرایی پس‌رونده، در تضاد با وضعیت ذهنی پیشرو در مدرنیسم.

:پست‌مدرنیسم یک موضع فکری یا حالت گفتمان است که با نگرش شک‌گرایی نسبت به آنچه به عنوان روایت‌های کلان و ایدئولوژی‌های مدرنیسم توصیف می‌کند، تعریف می‌شود. این دیدگاه، نقطه نظرات مرتبط با عقلانیت روشنگری را که به قرن هفدهم بازمی‌گردد، زیر سؤال برده یا مورد انتقاد قرار می‌دهد.
* *[[جامعه پساصنعتی]]* مرحله‌ای از توسعه جامعه است که در آن بخش خدمات ثروت بیشتری نسبت به بخش تولید (صنعت) اقتصاد ایجاد می‌کند. این اصطلاح توسط آلن تورن ابداع شد و با مفاهیم نظری جامعه‌شناختی مشابهی مانند پسافوردیسم، جامعه اطلاعاتی، اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصاد پساصنعتی، مدرنیته متأخر و جامعه شبکه‌ای ارتباط نزدیکی دارد. همه این‌ها می‌توانند در رشته‌های اقتصاد یا علوم اجتماعی به عنوان یک پس‌زمینه نظری کلی در طرح تحقیق استفاده شوند. با کاربرد این اصطلاح، چند مضمون مشترک پدیدار شده است. نخست اینکه اقتصاد گذاری را از تولید کالا به ارائه خدمات تجربه می‌کند؛ همچنین تولید ایده‌ها راه اصلی برای رشد اقتصاد محسوب می‌شود. این اصطلاح توسط محققان و دانشمندان علوم اجتماعی مختلفی به کار رفته است.

### زیربخش‌های احتمالی
علاوه بر این، دوره مدرن متأخر به دوره‌های کوچکتر مختلفی تقسیم شده است؛ در مورد اینکه کدام دوره‌های زمانی باید در این کار لحاظ شوند، نظرات و رویکردهای متفاوتی وجود دارد.
* *دوران جنگ سرد.* جنگ سرد دوره‌ای از تنش‌های ژئوپلیتیک میان ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی و متحدان مربوطه‌شان، یعنی بلوک غرب و بلوک شرق بود که پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. مورخان در مورد نقاط آغاز و پایان آن کاملاً توافق ندارند، اما به‌طور کلی در نظر گرفته می‌شود که این دوره از دکترین ترومن در ۱۹۴۷ (۱۲ مارس ۱۹۴۷) تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در ۱۹۹۱ (۲۶ دسامبر ۱۹۹۱) را در بر می‌گیرد.
* *[[انقلاب دیجیتال]]* (همچنین شناخته‌شده به عنوان *انقلاب صنعتی سوم*) گذر از فناوری مکانیکی و الکترونیک آنالوگ به الکترونیک دیجیتال است که در نیمه دوم قرن بیستم، با پذیرش و گسترش رایانه‌های دیجیتال و ثبت سوابق دیجیتال آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد. محور اصلی این انقلاب، تولید انبوه و استفاده گسترده از منطق دیجیتال، ماس‌فت‌ها (ترانزیستورهای اثر میدان نیمه‌رسانا-اکسید-فلز)، تراشه‌های مدار مجتمع (IC) و فناوری‌های مشتق شده از آن‌ها از جمله رایانه‌ها، ریزپردازنده‌ها، تلفن‌های همراه دیجیتال و اینترنت است. این نوآوری‌های تکنولوژیکی تکنیک‌های سنتی تولید و تجارت را متحول کرده‌اند.

## انقلاب‌های صنعتی

بندانگشتی|چپ|موتور بخار جیمز وات

توسعه موتور بخار سرآغاز انقلاب صنعتی در بریتانیا بود. موتور بخار برای پمپاژ آب از معادن زغال‌سنگ ساخته شد و این امکان را فراهم کرد که معادن را فراتر از سطح آب‌های زیرزمینی عمیق‌تر کنند. تاریخ وقوع انقلاب صنعتی دقیق نیست، اما برخی مطالعات نشان می‌دهد که این رویداد پس از فتوحات کمپانی هند شرقی در بنگال گورکانی، پادشاهی میسور و سایر بخش‌های هند رخ داد، مناطقی که پیشتر شاهد نیاصنعتی‌شدن بودند. اریک هابسبام بر این باور بود که این انقلاب بین سال‌های ۱۷۸۹ تا ۱۸۴۸ «شعله‌ور شد»، در حالی که تی.اس. اشتون معتقد بود که این رویداد تقریباً بین سال‌های ۱۷۶۰ و ۱۸۳۰ (در واقع در دوران سلطنت جرج سوم، دوره نیابت سلطنت، و جرج چهارم) رخ داده است.

## قرن ۱۹

مورخان دوره تاریخی قرن نوزدهم را از ۱۸۱۵ (کنگره وین) تا ۱۹۱۴ (آغاز جنگ جهانی اول) تعریف می‌کنند. از سوی دیگر، اریک هابسبام «قرن نوزدهم طولانی» را دوره‌ای از سال ۱۷۸۹ تا ۱۹۱۴ تعریف کرده است.

### امپریالیسم و امپراتوری‌های اروپایی

[چپ|بندانگشتی|مجموعه‌ای از نقاشی‌ها که جنگ‌های امپریالیستی اروپا را به تصویر می‌کشند. در جهت عقربه‌های ساعت، جنگ‌ها شامل جنگ فرانسه و الجزایر، [جنگ تریاک نخست|جنگ تریاک، تسخیر آسیای مرکزی توسط روسیه و جنگ زولو می‌شوند.]]

در دهه ۱۸۰۰ و اوایل ۱۹۰۰، امپراتوری‌های بزرگ و قدرتمند اسپانیا، پرتغال، عثمانی و گورکانی شروع به فروپاشی کردند. اسپانیا که زمانی در اروپا بی‌رقیب بود، مدت‌ها بود که رو به افول نهاده بود و سرانجام با تهاجم ناپلئون بناپارت فلج شد.

امپراتوری عثمانی با مجموعه‌ای از انقلاب‌ها در هم شکسته شد، که نتیجه آن باقی ماندن تنها منطقه کوچکی در اطراف پایتخت، استانبول، برای عثمانی‌ها بود.

امپراتوری گورکانی، که از تبار خانات مغول بود، مغلوب کنفدراسیون مراتا شد که در حال قدرت‌گیری بود. همه چیز برای مراتایی‌ها خوب پیش می‌رفت تا اینکه بریتانیایی‌ها به ثروت‌های هند علاقه‌مند شدند و در نهایت بریتانیا نه تنها بر مرزهای هند مدرن، بلکه بر پاکستان، برمه، نپال، بنگلادش و برخی مناطق جنوبی افغانستان نیز مسلط شد.

سرزمین وسیع پرتغال در برزیل به امپراتوری برزیل مستقل تغییر شکل داد. با شکست فرانسه ناپلئونی، بریتانیا بدون شک به قدرتمندترین کشور جهان تبدیل شد و تا پایان جنگ جهانی اول، یک چهارم جمعیت جهان و یک سوم سطح آن را تحت کنترل داشت. با این حال، قدرت امپراتوری بریتانیا به خشکی محدود نمی‌شد، زیرا این کشور دارای بزرگ‌ترین نیروی دریایی در سیاره بود. برق، فولاد و نفت به آلمان امکان داد تا به یک قدرت بزرگ بین‌المللی تبدیل شود که برای ایجاد امپراتوری‌های خاص خود به رقابت پرداخت.

استعمارزدایی قابل توجهی در قاره آمریکا از طریق انقلاب‌ها و جنگ‌های استقلال‌طلبانه مختلف که توسط کشورهای جدید در قاره آمریکا علیه استعمارگران اروپایی در اواخر قرن هجدهم و اوایل تا اواسط قرن نوزدهم انجام شد، رخ داد. جنگ‌های استقلال آمریکای اسپانیایی از سال ۱۸۰۸ تا ۱۸۲۹ به طول انجامید که مستقیماً با تهاجم فرانسه ناپلئونی به اسپانیا مرتبط بود. این درگیری با تأسیس شوراهای حکومتی (خونتا) کوتاه‌مدت در چوکیساکا و کیتو در مخالفت با ترکیب «خونتای مرکزی عالی سویل» آغاز شد. هنگامی که خونتای مرکزی به دست فرانسوی‌ها سقوط کرد، خونتاهای جدید متعددی در سراسر قاره آمریکا پدیدار شدند که در نهایت منجر به زنجیره‌ای از کشورهای تازه استقلال‌یافته شد که از آرژانتین و شیلی در جنوب تا مکزیک در شمال امتداد داشتند. پس از مرگ پادشاه فرناندو هفتم در سال ۱۸۳۳، تنها کوبا و پورتوریکو تا زمان جنگ آمریکا و اسپانیا در سال ۱۸۹۸ تحت حاکمیت اسپانیا باقی ماندند. برخلاف اسپانیایی‌ها، پرتغالی‌ها قلمرو استعماری خود را در آمریکا تقسیم نکردند. فرمانداری‌هایی که آن‌ها ایجاد کردند تحت یک اداره متمرکز در سالوادور (که بعداً به ریودوژانیرو منتقل شد) قرار گرفتند که مستقیماً به تاج‌وتخت پرتغال گزارش می‌داد تا اینکه در سال ۱۸۲۲ مستقل شد و به امپراتوری برزیل تبدیل گردید.

اصلاحات میجی زنجیره‌ای از رویدادها بود که منجر به تغییرات عظیمی در ساختار سیاسی و اجتماعی ژاپن شد. این تغییرات در ابتدای دوره میجی، که همزمان با باز شدن دروازه‌های ژاپن با ورود کشتی‌های سیاه ناخدا یکم متیو پری بود، جای پای خود را محکم کرد و امپراتوری ژاپن را به یک قدرت بزرگ تبدیل نمود. روسیه و چین نتوانستند همگام با سایر قدرت‌های جهانی پیش بروند که این امر منجر به ناآرامی‌های اجتماعی گسترده در هر دو امپراتوری شد. قدرت نظامی دودمان چینگ در طول قرن نوزدهم تضعیف شد و با مواجهه با فشارهای بین‌المللی، شورش‌های عظیم و شکست در جنگ‌ها، این سلسله پس از اواسط قرن نوزدهم رو به زوال نهاد.

قدرت‌های اروپایی بخش‌هایی از اقیانوسیه را تحت کنترل داشتند؛ کالدونیای جدید از سال ۱۸۵۳ و پلی‌نزی فرانسه از سال ۱۸۸۹ تحت کنترل فرانسه بودند؛ آلمان‌ها در سال ۱۸۸۴ مستعمراتی در گینه نو و در سال ۱۹۰۰ در ساموآ تأسیس کردند. ایالات متحده در اقیانوس آرام گسترش یافت و هاوایی از سال ۱۸۹۸ به قلمرو ایالات متحده تبدیل شد. اختلافات بین ایالات متحده، آلمان و بریتانیا بر سر ساموآ منجر به کنوانسیون سه جانبه ۱۸۹۹ شد.

### دوره ویکتوریا در بریتانیا

بندانگشتی|چپ|امپراتوری بریتانیا در سال ۱۸۹۷، که در نقشه‌ها با رنگ سنتی قلمروهای امپراتوری بریتانیا مشخص شده است

دوره ویکتوریا در پادشاهی متحده، دوره سلطنت ملکه ویکتوریا از ژوئن ۱۸۳۷ تا ژانویه ۱۹۰۱ بود. این دوران، دوره‌ای طولانی از رفاه برای مردم بریتانیا بود، زیرا سود حاصل از امپراتوری بریتانیا در خارج از کشور و همچنین پیشرفت‌های صنعتی در داخل، امکان توسعه یک طبقه متوسط بزرگ و تحصیل‌کرده را فراهم کرد. برخی از محققان آغاز این دوره را — که با مجموعه‌ای از حساسیت‌ها و بازی‌های سیاسی که با ویکتوریایی‌ها مرتبط شده‌اند تعریف می‌شود — پنج سال به عقب برده و به تصویب مصوبه اصلاحات ۱۸۳۲ مرتبط می‌دانند.

در «قرن امپراتوری» بریتانیا، پیروزی بر ناپلئون، بریتانیا را بدون هیچ رقیب بین‌المللی جدی، به جز روسیه در آسیای مرکزی، باقی گذاشت. بریتانیا که در دریا بی‌رقیب بود، نقش پلیس جهانی را بر عهده گرفت؛ وضعیت اموری که بعدها به نام «صلح بریتانیایی» (Pax Britannica) شناخته شد و سیاست خارجی «انزوای باشکوه» را در پیش گرفت. در کنار کنترل رسمی که بر مستعمرات خود اعمال می‌کرد، موقعیت مسلط بریتانیا در تجارت جهانی به این معنی بود که به‌طور مؤثر اقتصاد بسیاری از کشورهای اسماً مستقل مانند چین، آرژانتین و سیام را کنترل می‌کرد، وضعیتی که عموماً به عنوان «امپراتوری غیررسمی» توصیف شده است. از وقایع قابل توجه در این زمان جنگ انگلیس و زولو بود که در سال ۱۸۷۹ بین امپراتوری بریتانیا و امپراتوری زولو درگرفت.

قدرت امپراتوری بریتانیا با کشتی بخار و تلگراف، فناوری‌های جدیدی که در نیمه دوم قرن نوزدهم اختراع شدند، تقویت می‌شد و به آن اجازه می‌داد تا از امپراتوری کنترل و دفاع کند. تا سال ۱۹۰۲، امپراتوری بریتانیا توسط شبکه‌ای از کابل‌های تلگراف، موسوم به خط قرمز سراسری، به هم متصل شده بود. با رشد تا سال ۱۹۲۲، حدود  سرزمین و تقریباً ۴۵۸ میلیون نفر جمعیت به امپراتوری بریتانیا افزوده شد. بریتانیایی‌ها در سال ۱۷۸۸ در استرالیا، در سال ۱۸۴۰ در نیوزیلند و در سال ۱۸۷۲ در فیجی مستعمره ایجاد کردند و بخش بزرگی از اقیانوسیه به بخشی از امپراتوری بریتانیا تبدیل شد.

### دولت‌ها و درگیری‌های فرانسه
بازگشت بوربون‌ها به دنبال برکناری ناپلئون اول فرانسه در سال ۱۸۱۴ رخ داد. متفقین سلسله بوربون را به تاج‌وتخت فرانسه بازگرداندند. دوره متعاقب آن، طبق کاربرد فرانسوی، «بازگشت» (Restoration) نامیده می‌شود و با واکنش شدید محافظه‌کارانه و استقرار مجدد کلیسای کاتولیک رومی به عنوان یک قدرت در سیاست فرانسه مشخص می‌شود. سلطنت ژوئیه دوره‌ای از پادشاهی مشروطه لیبرال در فرانسه تحت حکومت پادشاه لوئی فیلیپ بود که با انقلاب ژوئیه (یا سه روز شکوهمند) در ۱۸۳۰ آغاز شد و با انقلاب ۱۸۴۸ پایان یافت. امپراتوری دوم رژیم امپراتوری بناپارتیست ناپلئون سوم از ۱۸۵۲ تا ۱۸۷۰ بود که بین جمهوری دوم و جمهوری سوم در فرانسه قرار داشت.

[چپ|بندانگشتی|[ناپلئون سوم و بیسمارک پس از نبرد سدان]]
جنگ فرانسه و پروس درگیری بین فرانسه و پروس بود، در حالی که پروس توسط کنفدراسیون آلمان شمالی، که خود عضوی از آن بود، و ایالت‌های آلمان جنوبی شامل بادن، وورتمبرگ و بایرن حمایت می‌شد. پیروزی کامل پروس و آلمان منجر به اتحاد نهایی آلمان تحت پادشاهی ویلهلم یکم از پروس شد. این امر همچنین نشانه سقوط ناپلئون سوم و پایان امپراتوری دوم فرانسه بود که با جمهوری سوم جایگزین شد. به عنوان بخشی از توافق، تقریباً تمام قلمرو آلزاس-لورن توسط پروس تصرف شد تا به بخشی از آلمان تبدیل شود، منطقه‌ای که تا پایان جنگ جهانی اول در اختیار آن باقی ماند.

جمهوری سوم فرانسه دولت جمهوری فرانسه بین پایان امپراتوری دوم فرانسه پس از شکست لوئی-ناپلئون در جنگ فرانسه و پروس در سال ۱۸۷۰ و رژیم ویشی پس از تهاجم رایش سوم آلمان به فرانسه در سال ۱۹۴۰ بود. جمهوری سوم هفتاد سال دوام آورد که آن را به طولانی‌ترین رژیم در فرانسه پس از فروپاشی رژیم گذشته در انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ تبدیل کرد.

### وحدت ایتالیا
چپ|بندانگشتی|''رم یا مرگ''، نقاشی میهن‌پرستانه ایتالیایی اثر جواکینو توما، ۱۸۶۳

وحدت ایتالیا جنبش سیاسی و اجتماعی بود که در قرن نوزدهم ایالت‌های مختلف شبه‌جزیره ایتالیا را به کشور واحد ایتالیا ضمیمه کرد. در مورد تاریخ دقیق آغاز و پایان این دوره اتفاق نظر وجود ندارد، اما بسیاری از محققان موافقند که این روند با پایان حکومت ناپلئون و کنگره وین در سال ۱۸۱۵ آغاز شد و تقریباً با جنگ فرانسه و پروس در سال ۱۸۷۱ به پایان رسید، اگرچه آخرین «شهرهای بازپس‌گرفته‌نشده» (città irredente) تا پس از جنگ جهانی اول به پادشاهی ایتالیا نپیوستند.

### برده‌داری و الغای آن
[چپ|بندانگشتی|تصویری از [برده‌داری در برزیل|برده‌داری در برزیل، پیش از ۱۸۲۳]]

برده‌داری در سراسر جهان در قرن نوزدهم به شدت کاهش یافت. به دنبال یک شورش موفقیت‌آمیز بردگان در هائیتی، بریتانیا دزدان دریایی بربر را مجبور کرد تا رویه خود در ربودن و به بردگی گرفتن اروپاییان را متوقف کنند، و قانون لغو برده‌داری ۱۸۳۳ را برای ممنوعیت برده‌داری در سراسر قلمرو خود تصویب کرد و نیروی دریایی خود را مأمور پایان دادن به تجارت جهانی برده نمود. سپس برده‌داری در روسیه (۱۸۶۱)، آمریکا (۱۸۶۵) و برزیل (۱۸۸۸) لغو شد.

### استعمار آفریقا
به دنبال لغو تجارت برده در سال ۱۸۰۷ و با انگیزه بهره‌کشی اقتصادی، تقسیم آفریقا به‌طور رسمی در کنفرانس غرب آفریقا در برلین در سال‌های ۱۸۸۴–۱۸۸۵ آغاز شد. کنفرانس برلین تلاش کرد تا با اجازه دادن به کشورهای رقیب اروپایی برای تقسیم قاره آفریقا به مستعمرات ملی، از جنگ بین قدرت‌های اروپایی جلوگیری کند. با آفریقایی‌ها مشورتی نشد.

قدرت‌های بزرگ اروپایی ادعای مالکیت مناطقی از آفریقا را کردند که در آن‌ها می‌توانستند حوزه نفوذی بر منطقه نشان دهند. این ادعاها برای مشروعیت یافتن، نیازی به داشتن زمین‌های قابل توجه یا معاهدات نداشتند. قدرت اروپایی که کنترل خود را بر یک قلمرو نشان می‌داد، قیمومیت حکومت بر آن منطقه را به عنوان یک مستعمره ملی می‌پذیرفت. کشور اروپایی که این ادعا را داشت، بدون ترس از رقابت رقبای اروپایی، منافع تجاری مستعمره خود را توسعه داده و از آن بهره‌مند می‌شد. همراه با ادعای استعماری، این فرض اساسی وجود داشت که قدرت اروپاییِ اعمال‌کننده کنترل، از قیمومیت خود برای ارائه حفاظت و رفاه برای مردم مستعمره خود استفاده خواهد کرد؛ با این حال، این اصل بیشتر در حد تئوری باقی ماند تا عمل. موارد مستند بسیاری از وخامت شرایط مادی و اخلاقی برای آفریقایی‌های بومی در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم تحت حاکمیت استعماری اروپا وجود داشت، تا جایی که تجربه استعماری برای آن‌ها به عنوان «جهنم روی زمین» توصیف شده است.
[چپ|بندانگشتی|مقامات اروپایی در حال مطرح کردن ادعاهای خود در مورد آفریقا در [کنفرانس برلین (۱۸۸۴)|کنفرانس برلین]]
در زمان کنفرانس برلین، آفریقا یک پنجم جمعیت جهان را در خود جای داده بود که در یک چهارم مساحت خشکی‌های جهان زندگی می‌کردند. با این حال، از دیدگاه اروپا، آن‌ها در حال تقسیم یک قاره ناشناخته بودند. کشورهای اروپایی تا اواسط قرن نوزدهم چند مستعمره ساحلی در آفریقا تأسیس کرده بودند که شامل مستعمره کیپ (بریتانیای کبیر)، آنگولا (پرتغال) و الجزایر (فرانسه) می‌شد، اما تا اواخر قرن نوزدهم اروپا عمدتاً با کشورهای آزاد آفریقایی تجارت می‌کرد بدون اینکه نیازی به مالکیت سرزمینی احساس کند. تا دهه ۱۸۸۰ بیشتر مناطق آفریقا ناشناخته باقی مانده بود و نقشه‌های غربی آن دوره عموماً فضاهای خالی را برای بخش‌های داخلی این قاره نشان می‌دادند.

از دهه ۱۸۸۰ تا ۱۹۱۴، قدرت‌های اروپایی کنترل خود را در سراسر قاره آفریقا گسترش دادند و برای به دست آوردن زمین و منابع آفریقا با یکدیگر رقابت کردند. بریتانیای کبیر کنترل دارایی‌های استعماری مختلفی را در شرق آفریقا در دست داشت که در طول قاره آفریقا از مصر در شمال تا آفریقای جنوبی امتداد داشتند. فرانسوی‌ها بخش‌های عمده‌ای را در غرب آفریقا به دست آوردند و پرتغالی‌ها مستعمراتی در جنوب آفریقا در اختیار داشتند. آلمان، ایتالیا و اسپانیا تعداد کمی مستعمره در نقاط مختلف این قاره تأسیس کردند که شامل آفریقای شرقی آلمان (تانگانیکا) و آفریقای جنوب غربی آلمان برای آلمان، اریتره و لیبی برای ایتالیا، و جزایر قناری و ریو دو اورو در شمال غربی آفریقا برای اسپانیا بود. در نهایت، برای پادشاه لئوپولد (حکومت از ۱۸۶۵ تا ۱۹۰۹)، آن «تکه بزرگ از کیک باشکوه آفریقا» که به عنوان کنگو شناخته می‌شد، وجود داشت که به قلمرو شخصی او تبدیل شد. تا سال ۱۹۱۴، تقریباً تمام قاره تحت کنترل اروپا بود. لیبریا، که در دهه ۱۸۲۰ توسط بردگان آزاد شده آمریکایی مسکونی شد، و حبشه (اتیوپی) در شرق آفریقا آخرین کشورهای مستقل باقی‌مانده آفریقایی بودند.

### ژاپن در دوره میجی

چپ|بندانگشتی|کوبه، ژاپن و بندر آن، ۱۸۶۵. رنگ‌آمیزی شده با دست.

در حدود اواخر قرن نوزدهم و ورود به قرن بیستم، دوره میجی در دوران سلطنت امپراتور میجی رخ داد. در این زمان، ژاپن نوسازی خود را آغاز کرد و به موقعیت یک قدرت جهانی دست یافت. این نام عصر ژاپنی به معنای «حکومت روشن‌فکرانه» است. در ژاپن، اصلاحات میجی در دهه ۱۸۶۰ آغاز شد که نشان‌دهنده نوسازی سریع توسط خود ژاپنی‌ها در امتداد خطوط اروپایی بود. تحقیقات زیادی بر مسائل ناپیوستگی در مقابل تداوم با دوره قبلی توکوگاوا متمرکز شده است. تا آغاز دوره میجی بود که دولت ژاپن شروع به جدی گرفتن نوسازی کرد. ژاپن پایگاه تولید نظامی خود را با افتتاح زرادخانه‌هایی در مکان‌های مختلف گسترش داد. هیوبوشو (دفتر جنگ) با وزارت جنگ و وزارت نیروی دریایی جایگزین شد. طبقه سامورایی در سال‌های بعد دچار ناامیدی شدیدی شد.

قوانینی وضع شد که از هر شهروند مرد سالم ژاپنی، صرف نظر از طبقه اجتماعی، می‌خواست تا یک دوره اجباری سه‌ساله را در اولین نیروهای ذخیره و دو سال اضافی را در دومین نیروهای ذخیره خدمت کند. این اقدام که ضربه مهلکی برای جنگجویان سامورایی و *دایمیو*های آن‌ها بود، در ابتدا با مقاومت دهقانان و جنگجویان روبرو شد. طبقه دهقان اصطلاح خدمت سربازی، یعنی کتسو-اکی («مالیات خون») را به معنای واقعی کلمه تفسیر کردند و تلاش کردند به هر وسیله ممکن از خدمت اجتناب کنند. دولت ژاپن شروع به مدل‌سازی نیروهای زمینی خود بر اساس ارتش فرانسه کرد. دولت فرانسه کمک زیادی به آموزش افسران ژاپنی نمود. بسیاری از آن‌ها در آکادمی نظامی در کیوتو استخدام شدند و بسیاری دیگر با اشتیاق فراوان در حال ترجمه کتابچه‌های راهنمای میدانی فرانسوی برای استفاده در صفوف ژاپنی بودند. ارتش نوسازی‌شده ژاپن این فرصت را به این کشور داد تا با پیروزی در برابر امپراتوری چینگ در نخستین جنگ چین و ژاپن، درگیر امپریالیسم شود. ژاپن تایوان، کره و استان چینی شاندونگ را ضمیمه خاک خود کرد.

پس از مرگ امپراتور میجی، امپراتور تایشو به تخت نشست. دوره تایشو زمان اصلاحات دموکراتیک بود که حقوق دموکراتیک را به همه مردان ژاپنی اعطا می‌کرد. خارجی‌ها در کمک به نوسازی ژاپن نقش مؤثری داشتند. یکی از ناظران خارجی کلیدی که شاهد تغییرات چشمگیر و سریع در جامعه ژاپن در این دوره بود، ارنست میسون ساتو نام داشت.

### ایالات متحده در قرن نوزدهم

#### توسعه پیش از جنگ

[بندانگشتی|توسعه آمریکا به سمت غرب در نقاشی معروف [امانوئل لوتز با نام *مسیر امپراتوری به سوی غرب می‌رود* (۱۸۶۱) ایده‌آل‌سازی شده است.]]

عصر پیش از جنگ (Antebellum Age) دوره‌ای از شکاف فزاینده در کشور بر اساس رشد برده‌داری در جنوب آمریکا و در قلمروهای غربی کانزاس و نبراسکا بود که در نهایت منجر به جنگ داخلی در سال ۱۸۶۱ شد. اغلب در نظر گرفته می‌شود که دوره پیش از جنگ با تصویب قانون کانزاس-نبراسکا در سال ۱۸۵۴ آغاز شده است، اگرچه ممکن است شروع آن به اوایل سال ۱۸۱۲ بازگردد. این دوره همچنین از این جهت حائز اهمیت است که نشانگر گذار تولیدات آمریکایی به سوی انقلاب صنعتی بود.

«سرنوشت آشکار» این باور بود که ایالات متحده مقدر است تا در سراسر قاره آمریکای شمالی، از کرانه‌های اقیانوس اطلس تا اقیانوس آرام، گسترش یابد. در طول این زمان، ایالات متحده تا اقیانوس آرام گسترش یافت — «از دریایی تا دریای درخشان دیگر» — که تا حد زیادی مرزهای ایالات متحده به هم پیوسته را همان‌طور که امروز هستند، تعریف کرد.

#### جنگ داخلی و بازسازی

[چپ|بندانگشتی|ضبط مدرن از [نطق گتیسبورگ که در اصل توسط آبراهام لینکلن، رئیس‌جمهور ایالات متحده ایراد شد.]]
[چپ|بندانگشتی|[نبرد گتیزبرگ – ترمیم توسط آدام کیوردن ۰٫۵]]

جنگ داخلی آمریکا زمانی آغاز شد که هفت ایالت برده‌دار جنوبی جدایی خود را از ایالات متحده اعلام کرده و ایالات مؤتلفه آمریکا (کنفدراسیون) را تشکیل دادند (چهار ایالت دیگر نیز بعداً به کنفدراسیون پیوستند). به رهبری جفرسون دیویس، آن‌ها علیه دولت فدرال ایالات متحده (اتحادیه) تحت ریاست‌جمهوری آبراهام لینکلن، که توسط تمام ایالت‌های آزاد و پنج ایالت برده‌دار مرزی در شمال حمایت می‌شد، جنگیدند.

رهبران شمالی توافق داشتند که پیروزی به چیزی بیش از پایان دادن به درگیری‌ها نیاز دارد. جدایی‌طلبی و ناسیونالیسم کنفدراسیون باید کاملاً طرد می‌شد و همه اشکال برده‌داری یا شبه‌برده‌داری باید از بین می‌رفت. لینکلن در بسیج حمایت برای اهداف جنگ، تشکیل ارتش‌های بزرگ و تأمین تدارکات آن‌ها، اجتناب از مداخله خارجی و تبدیل پایان برده‌داری به عنوان یک هدف جنگی، کارآمدی خود را ثابت کرد. کنفدراسیون مساحتی بزرگتر از توان دفاعی خود داشت و نتوانست بنادر خود را باز و رودخانه‌هایش را پاکسازی‌شده نگه دارد، همان‌طور که در نبرد ویکسبرگ اتفاق افتاد. شمال فشار را حفظ کرد در حالی که جنوب به سختی می‌توانست به سربازان خود غذا و پوشاک برساند. سربازان جنوب، به‌ویژه در جبهه شرق تحت فرماندهی ژنرال رابرت ای. لی، بسیار کارآمد ظاهر شدند تا اینکه سرانجام توسط ژنرال‌ها یولیسیز اس. گرانت و ویلیام تی. شرمن در سال‌های ۱۸۶۴–۶۵ در هم شکسته شدند. دوره بازسازی (۱۸۶۳–۷۷) با اعلامیه آزادی بردگان در سال ۱۸۶۳ آغاز شد و شامل آزادی، شهروندی کامل و حق رأی برای سیاه‌پوستان جنوبی بود. با این حال، واکنش‌های پس از آن باعث شد که سیاه‌پوستان از نظر قانونی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی تا دهه ۱۹۶۰ در وضعیتی درجه دو باقی بمانند.

#### عصر طلایی و میراث آن
بندانگشتی|شهر نیویورک در سال ۱۹۰۲ در میان آسمان‌خراش‌های اولیه

در طول دوران طلایی، رشد قابل‌توجهی در جمعیت ایالات متحده به وجود آمد و نمایش‌های افراطی از ثروت و زیاده‌روی طبقه مرفه آمریکا در دوره پس از جنگ داخلی و پس از بازسازی، در اواخر قرن نوزدهم به چشم می‌خورد. قطبی شدن ثروت در درجه اول ناشی از گسترش صنعتی و جمعیتی بود. تاجران انقلاب صنعتی دوم، شهرها و شهرک‌های صنعتی را در شمال شرقی با کارخانه‌های جدید ایجاد کردند و به شکل‌گیری یک طبقه کارگر صنعتی با تنوع قومیتی کمک نمودند که ثروت متعلق به صنعتگران و سرمایه‌داران نوظهور اَبَرثروتمند موسوم به «بارون‌های دزد» را تولید می‌کرد. نمونه آن شرکت جان دی. راکفلر است که شخصیت مهمی در شکل‌دادن به صنعت جدید نفت بود. با استفاده از تاکتیک‌های بسیار مؤثر و شیوه‌های تهاجمی که بعداً به شدت مورد انتقاد قرار گرفت، استاندارد اویل اکثر رقبای خود را جذب یا نابود کرد.

ایجاد یک اقتصاد صنعتی مدرن اتفاق افتاد. با ایجاد زیرساخت‌های حمل‌ونقل و ارتباطات، شرکت‌های سهامی به شکل غالب سازمان‌های تجاری تبدیل شدند و یک انقلاب مدیریتی عملیات تجاری را دگرگون کرد. در سال ۱۸۹۰، کنگره قانون ضد انحصار شرمن را تصویب کرد — قانونی که منشأ تمام قوانین ضد انحصار آمریکا است. این قانون هرگونه قرارداد، طرح، معامله یا توطئه برای محدود کردن تجارت را ممنوع می‌کرد، اگرچه عبارت «محدودیت تجارت» ذهنی باقی ماند. با آغاز قرن بیستم، درآمد سرانه و تولید صنعتی در ایالات متحده از هر کشور دیگری به جز بریتانیا پیشی گرفت. ساعات طولانی کار و شرایط کاری خطرناک، بسیاری از کارگران را بر آن داشت تا با وجود مخالفت شدید صنعتگران و دادگاه‌ها، برای تشکیل اتحادیه‌های کارگری تلاش کنند. اما دادگاه‌ها از بازار محافظت کردند و گروه استاندارد اویل را در سال ۱۹۱۱ بر اساس قانون ضد انحصار شرمن یک انحصار «نامعقول» اعلام کردند. دادگاه دستور داد که استاندارد اویل به ۳۴ شرکت مستقل با هیئت مدیره‌های مجزا تجزیه شود.

### علم و فلسفه در قرن نوزدهم
بندانگشتی|چپ|نمونه‌ای از موسیقی کلاسیک قرن نوزدهم: لیست - در کنار چشمه (Au bord d'une source), 1855
[بندانگشتی|سِهرِه‌های چارلز داروین اثر گولد، ۱۸۸۲. [چارلز داروین از مثال سهره‌ها در جزایر گالاپاگوس به عنوان شاهدی برای نظریه تکامل استفاده کرد.]]

با جایگزینی فیزیک کلاسیک که از پایان انقلاب علمی مورد استفاده قرار می‌گرفت، *[[فیزیک جدید|فیزیک مدرن]]* در اوایل قرن بیستم با پیدایش فیزیک کوانتومی پدیدار شد، که مطالعات ریاضیاتی را جایگزین مطالعات تجربی کرد و با بررسی معادلات به ساخت یک ساختار نظری پرداخت. نظریه کوانتوم قدیمی مجموعه‌ای از نتایج بود که پیش از مکانیک کوانتومی مدرن به دست آمده بودند، اما هرگز کامل یا از درون سازگار نبودند. این مجموعه از دستورالعمل‌های اکتشافی برای مکانیک کوانتومی، نخستین اصلاحات بر مکانیک کلاسیک بودند. در خارج از حوزه فیزیک کوانتومی، نظریه‌های اتر مختلف در فیزیک کلاسیک، که وجود «عنصر پنجم» مانند اتر حامل نور را فرض می‌کردند، توسط آزمایش مایکلسون-مورلی — که تلاشی برای تشخیص حرکت زمین در میان اتر بود — باطل شدند. در زیست‌شناسی، داروینیسم مورد پذیرش قرار گرفت و مفهوم سازگاری را در نظریه انتخاب طبیعی ترویج کرد. رشته‌های زمین‌شناسی، اخترشناسی و روان‌شناسی نیز گام‌های بلندی برداشتند و به بینش‌های جدیدی دست یافتند. در پزشکی، پیشرفت‌هایی در نظریه پزشکی و درمان‌ها به دست آمد.

با آغاز از صد سال پیش از قرن بیستم، فلسفه عصر روشنگری در حدود دهه ۱۹۰۰ از سوی محافل مختلف به چالش کشیده شد. فلسفه‌های اخلاقی اومانیستی مدرن که از سنت‌های سکولار پیشین تکامل یافته بودند، با تأکید بر توانایی تعیین درست و غلط از طریق توسل به ویژگی‌های جهان‌شمول انسانی، به‌ویژه عقلانیت، بدون توسل به ماوراءالطبیعه یا مرجعیت الهی ادعایی از متون دینی، کرامت و ارزش همه انسان‌ها را تأیید کردند. برای اومانیست‌های لیبرال مانند روسو و کانت، قانون جهان‌شمول عقل راه را به سوی رهایی کامل از هر نوع استبداد هدایت می‌کرد. این ایده‌ها، به عنوان مثال توسط کارل مارکس جوان، که پروژه رهایی سیاسی (تجسم‌یافته در قالب حقوق بشر) را مورد انتقاد قرار داد، به چالش کشیده شد؛ وی ادعا کرد که این امر نشانه‌ای از همان انسانیت‌زدایی است که قرار بود با آن مخالفت کند. برای فریدریش نیچه، اومانیسم چیزی بیش از یک نسخه سکولار از خداباوری نبود. او در کتاب خود با عنوان *[[تبارشناسی اخلاق]]* استدلال می‌کند که حقوق بشر ابزاری برای ضعفا است تا به‌طور دسته‌جمعی قدرتمندان را محدود کنند. از این منظر، چنین حقوقی رهایی زندگی را تسهیل نمی‌کنند، بلکه آن را انکار می‌نمایند. در قرن بیستم، این تصور که انسان‌ها به صورت عقلانی خودمختار هستند، با این مفهوم که انسان‌ها توسط امیال غیرعقلانی ناخودآگاه هدایت می‌شوند، به چالش کشیده شد.

#### افراد سرشناس
بندانگشتی|ایستاده=0.75|آلبرت اینشتین در ۱۹۲۱|جایگزین=

زیگموند فروید به دلیل بازتعریف میل جنسی به عنوان انرژی انگیزشی اولیه زندگی انسان و همچنین تکنیک‌های درمانی‌اش، از جمله استفاده از تداعی آزاد، نظریه انتقال در رابطه درمانی، و تعبیر خواب به عنوان منابعی برای بینش نسبت به امیال ناخودآگاه مشهور است.

آلبرت اینشتین برای نظریه‌های نسبیت خاص و نسبیت عام خود شناخته شده است. او همچنین کمک‌های مهمی به مکانیک آماری کرد، به ویژه بررسی ریاضی حرکت براونی، حل پارادوکس گرمای ویژه، و ارتباط نوسانات و اتلاف. با وجود تردیدهایش در مورد تفسیر آن، اینشتین به مکانیک کوانتومی و به‌طور غیرمستقیم به نظریه میدان‌های کوانتومی، عمدتاً از طریق مطالعات نظری خود روی فوتون، کمک کرد.

#### سوسیال داروینیسم
در پایان قرن نوزدهم، داروینیسم اجتماعی ترویج شد و شامل ایدئولوژی‌های مختلفی بود که بر این مفهوم استوار بودند که رقابت بین همه افراد، گروه‌ها، ملت‌ها یا ایده‌ها یک چارچوب «طبیعی» برای تکامل اجتماعی در جوامع انسانی است. در این دیدگاه، پیشرفت جامعه به «بقای اصلح» وابسته است. این اصطلاح در واقع توسط هربرت اسپنسر ابداع شد و در مقاله «انجیل ثروت» نوشته اندرو کارنگی به آن اشاره شده است.

#### جامعه مارکسیستی
[بندانگشتی|یک نشریه ''کارگر صنعتی'' (روزنامه [کارگران صنعتی جهان|IWW) در سال ۱۹۱۱ که از اتحادیه‌گرایی صنعتی حمایت می‌کند و نقدی بر سرمایه‌داری را نشان می‌دهد.|جایگزین=|چپ]]

کارل مارکس رویکرد خود به تاریخ و سیاست را در خط آغازین فصل اول *[[مانیفست حزب کمونیست]]* (۱۸۴۸) خلاصه کرد. او نوشت:
:*تاریخ تمام جوامع تاکنون موجود، تاریخ [[مبارزه طبقاتی|مبارزات طبقاتی]] است.*
*مانیفست* از ۱۸۷۲ تا ۱۸۹۰ به چاپ‌های متعددی رسید؛ مقدمه‌های جدید قابل توجهی توسط مارکس و انگلس برای نسخه آلمانی ۱۸۷۲، نسخه روسی ۱۸۸۲، نسخه آلمانی ۱۸۸۳ و نسخه انگلیسی ۱۸۸۸ نوشته شد. به‌طور کلی، مارکسیسم پنج (و یک مرحله گذار) مرحله متوالی توسعه را در اروپای غربی شناسایی کرد.
# کمونیسم اولیه: همان‌طور که در جوامع قبیله‌ای تعاونی دیده می‌شود.
# برده‌داری: زمانی که قبیله به یک دولت-شهر تبدیل می‌شود، توسعه می‌یابد. اشرافیت متولد می‌شود.
# فئودالیسم: اشراف طبقه حاکم هستند. بازرگانان به سرمایه‌دار تبدیل می‌شوند.
# سرمایه‌داری: سرمایه‌داران طبقه حاکم هستند که طبقه کارگر واقعی را ایجاد و به کار می‌گیرند.
# دیکتاتوری پرولتاریا: کارگران به آگاهی طبقاتی می‌رسند، سرمایه‌داران را سرنگون می‌کنند و کنترل دولت را به دست می‌گیرند.
# کمونیسم: یک جامعه بی‌طبقه و بدون دولت.

## قرن بیستم

[بندانگشتی|اگرچه استرالیا هنوز در [اتحادیه کشورهای همسود|کشورهای مشترک‌المنافع به بریتانیای کبیر وابسته بود، اما در سال ۱۹۰۱ به استقلال مسالمت‌آمیز دست یافت.|جایگزین=]]

تحولات سیاسی عمده باعث شد که امپراتوری بریتانیای سابق بیشتر قدرت سیاسی باقی‌مانده خود را بر کشورهای مشترک‌المنافع از دست بدهد. راه‌آهن سراسری سیبری، که با قطار از آسیا عبور می‌کرد، در سال ۱۹۱۶ تکمیل شد. رویدادهای دیگر شامل منازعه فلسطین-اسرائیل، دو جنگ جهانی و جنگ سرد است.

### قانون اساسی استرالیا
در سال ۱۹۰۱، فدراسیون استرالیا فرآیندی بود که طی آن شش مستعمره خودگردان بریتانیایی شامل نیو ساوت ولز، کوئینزلند، استرالیای جنوبی، تاسمانی، ویکتوریا و استرالیای غربی یک ملت واحد را تشکیل دادند. آن‌ها سیستم‌های حکومتی را که به عنوان مستعمرات جداگانه توسعه داده بودند حفظ کردند، اما یک دولت فدرال نیز داشتند که مسئول مسائل مربوط به کل کشور بود. زمانی که قانون اساسی استرالیا لازم‌الاجرا شد، این مستعمرات مجموعاً به ایالت‌های همسود استرالیا تبدیل شدند.

### انقلاب و جنگ‌سالاران در چین
بندانگشتی|انقلاب شینهائی در شانگهای؛ چن چیمی غیرنظامیان شانگهای را برای شروع قیام سازماندهی کرد و موفق بود. تصویر بالا خیابان نانجینگ پس از قیام است که با پرچم‌های پنج نژاد در یک اتحاد که در آن زمان توسط انقلابیون استفاده می‌شد، تزئین شده است.|جایگزین=|چپ

روزهای پایانی دودمان چینگ با ناآرامی‌های مدنی، اصلاحات نافرجام و تهاجمات خارجی مانند شورش باکسرها همراه بود. در پاسخ به این ناکامی‌های مدنی و نارضایتی‌ها، دربار امپراتوری چینگ تلاش کرد دولت را به طرق مختلف اصلاح کند، مانند تصمیم برای تدوین قانون اساسی در ۱۹۰۶، تأسیس مجالس استانی در ۱۹۰۹، و آماده‌سازی برای یک پارلمان ملی در ۱۹۱۰. با این حال، بسیاری از این اقدامات با مخالفت محافظه‌کاران دربار چینگ مواجه شد و بسیاری از اصلاح‌طلبان یا زندانی شدند یا مستقیماً اعدام گشتند. ناکامی‌های دربار امپراتوری در تصویب چنین اقدامات اصلاحی برای آزادسازی سیاسی و نوسازی، باعث شد اصلاح‌طلبان به سمت مسیر انقلاب سوق پیدا کنند.

ادعاهای فلسفه چینی شروع به ادغام مفاهیم فلسفه غربی به عنوان گام‌هایی به سوی نوسازی کرد. تا زمان انقلاب شینهائی در ۱۹۱۱، درخواست‌های بسیاری، مانند جنبش چهارم مه، برای لغو کامل نهادها و رویه‌های امپراتوری قدیمی چین وجود داشت. تلاش‌هایی برای گنجاندن دموکراسی، جمهوری‌خواهی و صنعتی‌سازی در فلسفه چینی، به ویژه توسط سون یات سن در آغاز قرن بیستم صورت گرفت.

در سال ۱۹۱۲، جمهوری چین تأسیس شد و سون یات سن در نانجینگ به عنوان اولین رئیس‌جمهور موقت تحلیف شد. اما قدرت در پکن از قبل به یوان شیکای منتقل شده بود که کنترل مؤثر ارتش بی یانگ، قدرتمندترین نیروی نظامی در چینِ آن زمان را در دست داشت. برای جلوگیری از جنگ داخلی و مداخله خارجی احتمالی که می‌توانست جمهوری نوپا را تضعیف کند، رهبران با خواسته ارتش مبنی بر اتحاد چین تحت یک دولت در پکن موافقت کردند. در ۱۰ مارس، در پکن، شیکای به عنوان دومین رئیس‌جمهور موقت جمهوری چین سوگند یاد کرد.

پس از انقلاب‌های اوایل قرن بیستم، اتحادهای متغیر جنگ‌سالاران منطقه‌ای چین برای کنترل دولت پکن به جنگ پرداختند. علیرغم این واقعیت که جنگ‌سالاران مختلف در دوران جنگ‌سالاران کنترل دولت را در پکن به دست گرفتند، این امر به معنای عصر جدیدی از کنترل یا حکومت نبود، زیرا سایر جنگ‌سالاران دولت‌های گذرا را در این دوره به رسمیت نمی‌شناختند و خودشان قانون‌گذار مناطق خود بودند. این دولت‌های تحت تسلط نظامی در مجموع به عنوان دولت بی یانگ شناخته می‌شدند. دوران جنگ‌سالاران در حدود ۱۹۲۷ پایان یافت.

### اوایل قرن بیستم
[بندانگشتی|ایستاده=3|جهان در ۱۸۹۸ که برای امپراتوری‌های بزرگ کدگذاری رنگی شده است. [امپراتوری بریتانیا، امپراتوری روسیه، دودمان چینگ و ایالات متحده بزرگ‌ترین کشورهای آن زمان بودند.|جایگزین=]]
[بندانگشتی|چپ|[جنگ روسیه و ژاپن اولین باری بود که یک کشور اروپایی در دوران مدرن از یک کشور آسیایی شکست می‌خورد. پیروزی ژاپن جهان را در شوک فرو برد.|جایگزین=]]

در سال ۱۹۰۰، جمعیت جهان به حدود ۱٫۶ میلیارد نفر نزدیک شده بود. چهار سال پس از آغاز قرن بیستم، جنگ روسیه و ژاپن با نبرد پورت آرتور رخ داد که امپراتوری ژاپن را به عنوان یک قدرت جهانی تثبیت کرد. روس‌ها دائماً در جستجوی یک بندر آب گرم در اقیانوس آرام، هم برای نیروی دریایی و هم برای تجارت دریایی خود بودند. لشکرکشی منچوری امپراتوری روسیه علیه ژاپنی‌ها بر سر منچوری و کره انجام شد. صحنه‌های اصلی عملیات شامل منچوری جنوبی، به ویژه منطقه اطراف شبه‌جزیره لیائودونگ و موکدن، و دریاهای اطراف کره، ژاپن و دریای زرد بود. لشکرکشی‌های منتج از این درگیری، که در آن ارتش نوپای ژاپن به‌طور مداوم بر نیروهای روسی مستقر در برابر خود پیروز می‌شد، برای ناظران جهانی غیرمنتظره بود. این پیروزی‌ها، با گذشت زمان، توزیع قدرت در شرق آسیا را به طرز چشمگیری تغییر داد و منجر به ارزیابی مجدد ورود اخیر ژاپن به صحنه جهانی شد. این رشته شکست‌های شرم‌آور، نارضایتی مردمی روسیه را از دولت ناکارآمد و فاسد تزاری افزایش داد.

انقلاب ۱۹۰۵ روسیه موجی از ناآرامی‌های سیاسی توده‌ای در مناطق وسیعی از امپراتوری روسیه بود. بخشی از آن متوجه دولت بود، در حالی که بخش دیگر جهت‌گیری خاصی نداشت. این ناآرامی‌ها شامل تروریسم، اعتصابات کارگری، شورش‌های دهقانی و تمرد نظامی بود. این امر منجر به تأسیس سلطنت مشروطه محدود، تأسیس دومای دولتی و سیستم چندحزبی شد.

در چین، دودمان چینگ پس از انقلاب شینهائی سرنگون شد. انقلاب شینهائی با قیام ووچانگ در ۱۰ اکتبر ۱۹۱۱ آغاز شد و با استعفای امپراتور پویی در ۱۲ فوریه ۱۹۱۲ پایان یافت. احزاب اصلی این درگیری، نیروهای امپراتوری دودمان چینگ (۱۶۴۴–۱۹۱۱) و نیروهای انقلابی اتحاد انقلابی چین (تونگمنگهوی) بودند.

### بریتانیای ادواردی
[جایگزین=|چپ|بندانگشتی|کشتی ''[آرام‌اس تایتانیک|تایتانیک* بزرگ‌ترین کشتی ساخته شده در زمان خود بود. این کشتی که غرق‌نشدنی تلقی می‌شد، با برخورد به یک [[کوه یخ]] در سواحل [[لابرادور]] کانادا غرق شد.]]

دوره ادواردی در بریتانیا دوره‌ای است که از سلطنت [[ادوارد هفتم]] تا پایان جنگ جهانی اول را در بر می‌گیرد و شامل سال‌های پیرامون غرق شدن کشتی *تایتانیک* می‌شود. در سال‌های اولیه این دوره، [[جنگ بوئر دوم]] در آفریقای جنوبی، کشور را به جناح‌های ضد جنگ و طرفدار جنگ تقسیم کرد. سیاست‌های امپراتوری محافظه‌کاران در نهایت منفور واقع شد و در انتخابات سراسری ۱۹۰۶، لیبرال‌ها با اکثریت قاطع پیروز شدند. دولت لیبرال نتوانست تمام برنامه‌های رادیکال خود را بدون حمایت [[مجلس اعیان بریتانیا|مجلس اعیان]] که عمدتاً محافظه‌کار بود، پیش ببرد. درگیری بین دو مجلس پارلمان بر سر بودجه مردمی منجر به کاهش قدرت لردها در سال ۱۹۱۰ شد. انتخابات سراسری در ژانویه آن سال منجر به ایجاد یک [[پارلمان معلق]] شد که در آن توازن قوا در دست اعضای [[حزب کارگر (بریتانیا)|حزب کارگر]] و ناسیونالیست‌های ایرلندی بود.

=== جنگ جهانی اول ===


[[علل جنگ جهانی اول]] شامل عوامل متعددی از جمله درگیری‌ها و خصومت‌های چهار دهه منتهی به جنگ بود. [[تفاهم سه‌گانه]] نامی بود که به هم‌سویی سست بین [[امپراتوری بریتانیا|بریتانیا]]، [[جمهوری سوم فرانسه|فرانسه]] و [[امپراتوری روسیه|روسیه]] پس از امضای [[قرارداد ۱۹۰۷ سن پترزبورگ|توافق‌نامه روسیه و بریتانیا]] در سال ۱۹۰۷ داده شد. هم‌سویی این سه قدرت، که با توافقات مختلف با [[امپراتوری ژاپن|ژاپن]]، ایالات متحده و [[اسپانیا در دوران بازسازی|اسپانیا]] تکمیل شد، وزنه تعادلی قدرتمندی در برابر [[اتحاد سه‌گانه (۱۸۸۲)|اتحاد سه‌گانه]] متشکل از [[امپراتوری آلمان|آلمان]]، [[اتریش-مجارستان]] و [[پادشاهی ایتالیا|ایتالیا]] تشکیل داد؛ البته ایتالیا توافق مخفیانه دیگری با فرانسه منعقد کرده بود که عملاً تعهدات اتحاد آن را باطل می‌کرد. نظامی‌گری، اتحادها، امپریالیسم و ملی‌گرایی نقش‌های عمده‌ای در این درگیری ایفا کردند. ریشه‌های فوری جنگ در تصمیمات اتخاذ شده توسط دولتمردان و ژنرال‌ها در جریان [[بحران ژوئیه]] ۱۹۱۴ نهفته بود، که جرقه آن (یا دلیل جنگ) ترور [[آرشیدوک فرانتس فردیناند]] از اتریش بود.

با این حال، این بحران در خلأ به وجود نیامد؛ بلکه پس از یک سری طولانی از درگیری‌های دیپلماتیک بین قدرت‌های بزرگ بر سر مسائل اروپایی و استعماری در دهه قبل از ۱۹۱۴ رخ داد که تنش‌ها را بالا برده بود. این درگیری‌های دیپلماتیک را می‌توان در تغییرات توازن قوا در اروپا از سال ۱۸۷۰ ردیابی کرد. یک نمونه [[راه‌آهن بغداد]] است که قرار بود شهرهای [[قونیه]] و [[بغداد]] در [[امپراتوری عثمانی]] را با خطی از طریق ترکیه، سوریه و عراق امروزی متصل کند. این راه‌آهن در سال‌های بلافاصله قبل از جنگ جهانی اول به منبع اختلافات بین‌المللی تبدیل شد. اگرچه استدلال شده است که این اختلافات در سال ۱۹۱۴ قبل از شروع جنگ حل و فصل شدند، اما همچنین استدلال شده است که این راه‌آهن یکی از دلایل جنگ جهانی اول بوده است. اساساً جرقه جنگ با تنش‌ها بر سر قلمرو در [[بالکان]] زده شد. اتریش-مجارستان با صربستان و روسیه بر سر قلمرو و نفوذ در منطقه رقابت می‌کرد و آن‌ها بقیه قدرت‌های بزرگ را از طریق اتحادها و معاهدات مختلف خود وارد درگیری کردند. [[جنگ‌های بالکان]] دو جنگ در جنوب شرقی اروپا در سال‌های ۱۹۱۲–۱۹۱۳ بودند که در جریان آن‌ها اتحادیه بالکان (بلغارستان، مونته‌نگرو، یونان و صربستان) ابتدا بخش‌های باقی‌مانده تحت کنترل عثمانی شامل تسالی، مقدونیه، اپیروس، آلبانی و بیشتر تراکیه را تصرف کردند و سپس بر سر تقسیم غنائم، این بار با الحاق رومانی، با یکدیگر درگیر شدند.

[[پرونده:World War 1.gif|بندانگشتی|ایستاده=3.4|دوره‌های مختلف جنگ جهانی اول؛ ۲۸ ژوئیه ۱۹۱۴ (تزار نیکلای دوم روسیه دستور بسیج نسبی علیه اتریش-مجارستان را می‌دهد)، ۱ اوت ۱۹۱۴ (آلمان به روسیه اعلان جنگ می‌دهد)، ۳ اوت ۱۹۱۴ (آلمان به متحد روسیه، فرانسه، اعلان جنگ می‌دهد)، ۴ اوت ۱۹۱۴ (بریتانیا به آلمان اعلان جنگ می‌دهد)، دسامبر ۱۹۱۴ ([[آتش‌بس کریسمس]] بین بریتانیا و آلمان)، دسامبر ۱۹۱۵ (آتش‌بس کریسمس فرانسه و آلمان)، دسامبر ۱۹۱۶ (نبرد مگدابا)، دسامبر ۱۹۱۷ (نیروهای بریتانیایی اورشلیم را از امپراتوری عثمانی می‌گیرند) و ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸ (پایان جنگ جهانی اول: آلمان توافق‌نامه آتش‌بس را با متفقین امضا می‌کند). متفقین و قدرت‌های مرکزی در جنگ جهانی اول قدرت‌های متفقین و مناطق آن‌ها قدرت‌های مرکزی و مستعمرات یا مناطق اشغال‌شده کشورهای بی‌طرف]]
جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ آغاز شد و تا [[آتش‌بس ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸|آتش‌بس نهایی]] در سال ۱۹۱۸ به طول انجامید. [[متفقین جنگ جهانی اول|قدرت‌های متفقین]]، به رهبری امپراتوری بریتانیا، [[جمهوری سوم فرانسه|فرانسه]]، روسیه تا مارس ۱۹۱۸، ژاپن و ایالات متحده پس از ۱۹۱۷، [[قدرت‌های مرکزی]] به رهبری [[امپراتوری آلمان]]، [[اتریش-مجارستان]] و [[امپراتوری عثمانی]] را شکست دادند. این جنگ باعث فروپاشی چهار امپراتوری — اتریش-مجارستان، آلمان، عثمانی و روسیه — و همچنین تغییرات اساسی در نقشه‌های اروپا و غرب آسیا شد. به قدرت‌های متفقین پیش از سال ۱۹۱۷ [[تفاهم سه‌گانه]] و به قدرت‌های مرکزی [[اتحاد سه‌گانه (۱۸۸۲)|اتحاد سه‌گانه]] گفته می‌شود.

[[پرونده:Chemical Warfare in the Twentieth Century Q54781.jpg|چپ|بندانگشتی|نیروهای *آردیتی* ایتالیایی در حال استفاده از ماسک گاز برای محافظت از خود در برابر [[جنگ شیمیایی]]، که برای اولین بار در جنگ جهانی اول استفاده شد.]]بخش اعظم نبردها در جنگ جهانی اول در امتداد [[جبهه غربی (جنگ جهانی اول)|جبهه غرب]] رخ داد، در درون سیستمی از سنگرها و استحکامات دارای سرنشین مخالف هم (که توسط یک «[[سرزمین بی‌صاحب]]» از هم جدا می‌شدند) که از [[دریای شمال]] تا مرز سوئیس امتداد داشت. در [[جبهه شرقی (جنگ جهانی اول)|جبهه شرق]]، دشت‌های وسیع شرقی و شبکه راه‌آهن محدود، مانع از ایجاد بن‌بست جنگ خندقی شد، اگرچه مقیاس درگیری به همان اندازه بزرگ بود. خصومت‌ها همچنین روی دریا و زیر آن و — برای اولین بار — از هوا نیز رخ داد. بیش از ۹ میلیون سرباز در میدان‌های نبرد مختلف کشته شدند، و تقریباً به همان تعداد در جبهه داخلی کشورهای شرکت‌کننده به دلیل کمبود غذا و [[نسل‌کشی]]‌های انجام شده تحت پوشش جنگ‌های داخلی و درگیری‌های داخلی جان باختند. شایان ذکر است که تعداد تلفات شیوع جهانی آنفولانزا (آنفولانزای اسپانیایی) در پایان جنگ و اندکی پس از آن، از تلفات خود جنگ بیشتر بود. شرایط غیربهداشتی ناشی از جنگ، ازدحام بیش از حد در پادگان‌ها، تبلیغات زمان جنگ که در هشدارهای بهداشت عمومی اختلال ایجاد می‌کرد، و مهاجرت تعداد زیادی از سربازان در سراسر جهان به تبدیل شدن این شیوع به یک [[دنیاگیری]] کمک کرد.

در نهایت، جنگ جهانی اول گسستی قاطع با [[نظم نوین جهانی (سیاست)|نظم جهانی کهنه]] که پس از [[جنگ‌های ناپلئونی]] پدیدار شده و توسط انقلاب‌های ملی‌گرایانه اواسط قرن نوزدهم اصلاح شده بود، ایجاد کرد. نتایج جنگ جهانی اول عوامل مهمی در توسعه جنگ جهانی دوم تقریباً ۲۰ سال بعد بود. در زمان نزدیک‌تر، [[تجزیه امپراتوری عثمانی]] یک رویداد سیاسی بود که مرزهای سیاسی غرب آسیا را دوباره ترسیم کرد. تجمع عظیم سرزمین‌ها و مردمی که پیش از آن توسط سلطان امپراتوری عثمانی اداره می‌شد، به چند ملت جدید تقسیم شد. این تجزیه باعث ایجاد [[جهان عرب]] مدرن و [[ترکیه|جمهوری ترکیه]] شد. [[جامعه ملل]] قیمومیت [[قیمومیت فرانسه بر سوریه و لبنان|سوریه]] و [[لبنان بزرگ|لبنان]] را به فرانسه واگذار کرد و قیمومیت [[قیمومیت بریتانیا بر عراق|بین‌النهرین]] و [[قیمومیت بریتانیا بر فلسطین|فلسطین]] (که بعداً به دو منطقه: [[فلسطین (منطقه)|فلسطین]] و فرااردن تقسیم شد) را به بریتانیا اعطا کرد. بخش‌هایی از امپراتوری عثمانی در [[شبه‌جزیره عربستان]] به بخش‌هایی از آنچه امروز [[عربستان سعودی]] و [[یمن]] هستند تبدیل شدند.

=== انقلاب و جنگ در روسیه ===

[[پرونده:Lenin.gif|بندانگشتی|لنین]]

انقلاب روسیه مجموعه‌ای از انقلاب‌ها در روسیه در سال ۱۹۱۷ است که [[استبداد تزاری]] را نابود کرد و منجر به ایجاد اتحاد جماهیر شوروی شد. پس از استعفای نیکلای دوم، [[دولت موقت روسیه]] تأسیس شد. در اکتبر ۱۹۱۷، یک [[انقلاب اکتبر|انقلاب جناحی *سرخ*]] رخ داد که در آن گارد سرخ، گروه‌های مسلح کارگران و سربازان فراری تحت هدایت حزب بلشویک، کنترل [[سن پترزبورگ]] (که در آن زمان پتروگراد نامیده می‌شد) را به دست گرفتند و تصرف مسلحانه فوری شهرها و روستاهای سراسر [[امپراتوری روسیه]] سابق را آغاز کردند.

اقدام قابل توجه دیگری در سال ۱۹۱۷، آتش‌بسی بود که بین روسیه و قدرت‌های مرکزی در [[برست-لیتوفسک]] امضا شد. به عنوان شرط صلح، معاهده منعقد شده توسط [[قدرت‌های مرکزی]] بخش‌های عظیمی از امپراتوری روسیه سابق را به [[امپراتوری آلمان]] و امپراتوری عثمانی واگذار کرد، که این امر [[ملی‌گرایی|ملی‌گرایان]] و [[محافظه‌کاری|محافظه‌کاران]] را به شدت ناراحت کرد. بلشویک‌ها با [[امپراتوری آلمان]] و [[قدرت‌های مرکزی]] صلح کردند، همان‌طور که پیش از انقلاب به مردم روسیه قول داده بودند. تصمیم ولادیمیر لنین به حمایت مالی از او توسط وزارت امور خارجه [[ویلهلم دوم، امپراتور آلمان|ویلهلم دوم]] نسبت داده شده است، که توسط ویلهلم به این امید ارائه شد که با وقوع انقلاب، روسیه از جنگ جهانی اول خارج شود. این سوءظن با حمایت مالی وزارت امور خارجه آلمان از بازگشت لنین به پتروگراد (سن پترزبورگ) تقویت شد. متفقین غربی با ناراحتی از موارد زیر، از بلشویک‌ها ابراز ناامیدی کردند:
# خروج روسیه از تلاش‌های جنگی،
# نگرانی از اتحاد احتمالی روسیه و آلمان، و
# برانگیخته شدن از این احتمال که بلشویک‌ها تهدیدات خود مبنی بر عدم پذیرش مسئولیت، و در نتیجه نکول [[بدهی خارجی|وام‌های خارجی]] عظیم امپراتوری روسیه را عملی کنند.
[[پرونده:Russian civil war posters.png|چپ|بندانگشتی|دو دیدگاه متضاد از [[جنگ داخلی روسیه]]. در سمت چپ تبلیغات ارتش سفید و در سمت راست تبلیغات [[بلشویک‌ها]] قرار دارد.]]
علاوه بر این، نگرانی‌ای وجود داشت که بسیاری از قدرت‌های مرکزی نیز در آن سهیم بودند، مبنی بر اینکه ایده‌های انقلابی سوسیالیستی به غرب سرایت کند. از این رو، بسیاری از این کشورها با ارائه نیرو و تدارکات، حمایت خود را از سفیدها اعلام کردند. [[وینستون چرچیل]] اعلام کرد که بلشویسم باید «در گهواره‌اش خفه شود».

جنگ داخلی روسیه یک جنگ چند حزبی بود که در درون امپراتوری روسیه سابق پس از فروپاشی [[دولت موقت روسیه]] و به دست گرفتن قدرت توسط شوراها تحت تسلط حزب [[بلشویک]]، ابتدا در پتروگراد و سپس در مناطق دیگر، رخ داد. در پی [[انقلاب اکتبر]]، ارتش امپراتوری قدیمی روسیه از هم پاشیده بود؛ گارد سرخ مبتنی بر داوطلبان نیروی نظامی اصلی بلشویک‌ها بود که توسط یک جزء نظامی مسلح از [[چکا]]، دستگاه امنیت دولتی بلشویک‌ها، تقویت می‌شد. سربازگیری اجباری دهقانان روستایی در ارتش سرخ وضع شده بود. مخالفت روستاییان روس با واحدهای سربازگیری ارتش سرخ با گروگان‌گیری و تیرباران آن‌ها در مواقع ضروری برای وادار کردن به تمکین، غلبه شد. افسران سابق تزاری به عنوان «متخصصان نظامی» (*voenspetsy*) به کار گرفته شدند، و خانواده‌های آن‌ها برای اطمینان از وفاداری گروگان گرفته شدند. در آغاز جنگ، سه‌چهارم سپاه افسران ارتش سرخ از افسران سابق تزاری تشکیل شده بود. تا پایان آن، ۸۳٪ از کل فرماندهان لشکر و سپاه ارتش سرخ، سربازان سابق تزاری بودند.
[[پرونده:Vladivostok intervention.jpg|بندانگشتی|در جنگ داخلی روسیه، بیش از یازده کشور به نفع [[جنبش سفید]] مداخله کردند. در اینجا ژاپنی‌ها [[ولادی‌وستوک]] را اشغال کرده‌اند.]]
درگیری اصلی بین [[ارتش سرخ]] [[بلشویک]]‌ها و نیروهای [[جنبش سفید|ارتش سفید]] رخ داد. بسیاری از ارتش‌های خارجی علیه ارتش سرخ جنگیدند، به ویژه نیروهای متفقین، با این حال بسیاری از خارجی‌های داوطلب در هر دو طرف جنگ داخلی روسیه جنگیدند. گروه‌های سیاسی ملی‌گرا و منطقه‌ای دیگری نیز در این جنگ شرکت کردند، از جمله [[ارتش‌های سبز]] ملی‌گرای اوکراین، ارتش شورشی آنارشیست اوکراین و [[گاردهای سیاه]]، و جنگ‌سالارانی مانند [[رومن فون اونگرن-اشترنبرگ]]. شدیدترین درگیری‌ها از سال ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰ روی داد. عملیات نظامی عمده در ۲۵ اکتبر ۱۹۲۲، زمانی که ارتش سرخ [[ولادی‌وستوک]]، که پیش از آن در اختیار [[دولت موقت حوضه آمور]] بود را اشغال کرد، پایان یافت. آخرین منطقه تحت کنترل نیروهای سفید، [[بخش آیانو-مایسکی]] در سواحل اقیانوس آرام بود. بیشتر درگیری‌ها در سال ۱۹۲۰ با شکست ژنرال [[پیوتر ورانگل]] در [[شبه‌جزیره کریمه|کریمه]] پایان یافت، اما مقاومت قابل توجهی در مناطق خاص تا سال ۱۹۲۳ ادامه یافت (به عنوان مثال، [[شورش کرونشتات]]، [[شورش تامبوف]]، [[شورش باسماچی]]، و مقاومت نهایی [[جنبش سفید]] در [[خاور دور روسیه]]).

در حالی که اوایل دهه ۱۹۲۰ دوران تغییر و تحول برای روسیه انقلابی و آسیای مرکزی بود، [[اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی]] در سال ۱۹۲۲ به عنوان دولت جانشین امپراتوری سقوط کرده روسیه اعلام شد. رهبر انقلابی، [[ولادیمیر لنین]]، به دلایل طبیعی درگذشت و [[ژوزف استالین]] جانشین او شد.

=== اوایل جمهوری چین ===
در سال ۱۹۱۷، چین به امید بازپس‌گیری استان از دست رفته خود که در آن زمان تحت کنترل ژاپن بود، به آلمان اعلان جنگ داد. [[جنبش فرهنگ نو]] دوره بین سال‌های ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۳ را دربر گرفت. نمایندگان چین به دلیل فشار شدید معترضان دانشجویی و همچنین افکار عمومی، از امضای [[پیمان ورسای]] خودداری کردند.

[[پرونده:Student Demonstrations, June 4th and 5th, 1919 2.jpg|چپ|بندانگشتی|تظاهرات دانشجویی در ۳ ژوئن ۱۹۱۹]]
[[جنبش چهارم مه]] به شعله‌ور شدن مجدد آرمان رو به زوال انقلاب جمهوری‌خواهانه کمک کرد. در سال ۱۹۱۷ [[سون یات‌سن]] با همکاری جنگ‌سالاران جنوبی به فرماندهی کل یک دولت نظامی رقیب در [[گوانگ‌ژو]] تبدیل شده بود. با این حال، تلاش‌های سون برای دریافت کمک از دموکراسی‌های غربی نادیده گرفته شد و در سال ۱۹۲۰ او به اتحاد جماهیر شوروی روی آورد که اخیراً انقلاب خود را به پیروزی رسانده بود. شوروی‌ها با ارائه حملات تند علیه امپریالیسم غربی سعی در دوستی با انقلابیون چینی داشتند. اما رهبری شوروی برای مصلحت سیاسی، سیاست دوگانه‌ای را برای حمایت از سون و [[حزب کمونیست چین]] (CCP) که به تازگی تأسیس شده بود، آغاز کرد.

[[پرونده:Sino-german cooperation.png|بندانگشتی|ایستاده=.8|با همکاری چین و آلمان تا سال ۱۹۴۱، صنعت و ارتش چین درست قبل از جنگ علیه ژاپن بهبود یافت.|جایگزین=]]
در اوایل سال ۱۹۲۷، رقابت کومینتانگ و حزب کمونیست چین منجر به شکاف در صفوف انقلابی شد. حزب کمونیست چین و جناح چپ کومینتانگ تصمیم گرفته بودند مقر دولت ملی‌گرا را از گوانگ‌ژو به [[ووهان]] منتقل کنند. اما [[چیانگ کای‌شک]]، که اردوکشی در شمال او موفقیت‌آمیز بود، نیروهای خود را برای نابودی تشکیلات حزب کمونیست چین در شانگهای فرستاد و در [[کشتار شانگهای|آوریل ۱۹۲۷]] یک دولت ضد کمونیستی در نانجینگ تأسیس کرد.

=== دوره نانجینگ در چین ===
«دهه نانجینگ» طی سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۷، دورانی از تحکیم و دستاورد تحت رهبری ملی‌گرایان بود که کارنامه‌ای ترکیبی اما عموماً مثبت در اقتصاد، پیشرفت اجتماعی، توسعه [[دموکراسی چینی|دموکراسی]] و خلاقیت فرهنگی داشت. برخی از جنبه‌های خشن امتیازات و حقوق ویژه خارجی‌ها در چین از طریق دیپلماسی تعدیل شد.

=== دهه ۱۹۲۰ و رکود بزرگ ===

[[پرونده:World 1920 empires colonies territory.png|بندانگشتی|ایستاده=3|جهان در سال ۱۹۲۰، بخشی از دوره بین‌دوجنگ. بریتانیای کبیر و فرانسه به قیمت تضعیف [[امپراتوری آلمان]] سابق، قلمرو خود را بسیار گسترش دادند.]]

دوره بین‌دوجنگ، دوره‌ای بین پایان جنگ جهانی اول و آغاز جنگ جهانی دوم بود. این دوره با آشفتگی در بسیاری از نقاط جهان مشخص شد، زیرا اروپا در تلاش بود تا از ویرانی‌های جنگ جهانی اول بهبود یابد.

[[پرونده:A flapper girl LCCN2012645724.tif|بندانگشتی|ایستاده=.8|یک دختر فلاپر آمریکایی. در دهه ۱۹۲۰، زنان سطحی از [[موج اول فمینیسم|رهایی]] را تجربه کردند.]]
در آمریکای شمالی، به ویژه در نیمه اول این دوره، مردم رفاه قابل توجهی را در طول خروش دهه بیست تجربه کردند. تحولات اجتماعی و مدنی معروف به خروش دهه بیست در آمریکای شمالی آغاز شد و در [[پیامدهای جنگ جهانی اول]] به اروپا گسترش یافت. *خروش دهه بیست* که اغلب «[[عصر جاز]]» نامیده می‌شود، شاهد نمایشی از پویایی اجتماعی، هنری و فرهنگی بود. «وضعیت عادی» به سیاست بازگشت، موسیقی جاز شکوفا شد، [[فلاپر]]ها زنانگی مدرن را بازتعریف کردند و [[آرت دکو]] به اوج خود رسید. روحیه خروش دهه بیست با احساس عمومی گسست مرتبط با مدرنیته، یعنی شکستن سنت‌ها، مشخص می‌شد. به نظر می‌رسید همه‌چیز از طریق فناوری مدرن امکان‌پذیر است. فناوری‌های جدید، به ویژه [[خودرو|اتومبیل‌ها]]، فیلم‌ها و رادیو، «مدرنیته» را در میان بخش بزرگی از جمعیت رواج دادند. در دهه ۱۹۲۰، عمل‌گرایی هم در معماری و هم در زندگی روزمره مورد توجه عمومی قرار گرفت. دهه ۱۹۲۰ همچنین با چندین اختراع و اکتشاف، رشد صنعتی گسترده، افزایش تقاضا و آرزوهای مصرف‌کنندگان، و تغییرات چشمگیر در سبک زندگی متمایز شد.
[[پرونده:I Got The Ritz From The One I Love.ogg|چپ|بندانگشتی|*من ریتز را از کسی که دوستش دارم گرفتم،* پخش رادیویی موسیقی جاز ۱۹۳۲]]
اروپا این سال‌ها را صرف بازسازی و کنار آمدن با هزینه‌های انسانی هنگفت این درگیری کرد. اشغال استانبول و [[ازمیر]] در [[امپراتوری عثمانی]] توسط متفقین در پی جنگ جهانی اول، باعث تأسیس جنبش ملی ترکیه شد. [[جنگ استقلال ترکیه]] (۱۹۱۹–۱۹۲۳) با هدف لغو مفاد معاهده سور به راه افتاد. پس از پیروزی ترکیه، [[پیمان لوزان]] در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۳، به رسمیت شناختن بین‌المللی حاکمیت «[[جمهوری ترکیه]]» تازه‌تأسیس را به عنوان کشور جانشین امپراتوری عثمانی در پی داشت، و این جمهوری رسماً در ۲۹ اکتبر ۱۹۲۳ در آنکارا، پایتخت جدید کشور، اعلام شد. کنوانسیون لوزان مقرر کرد که تبادل جمعیت بین یونان و ترکیه انجام شود، که بر اساس آن ۱٫۱ میلیون یونانی ترکیه را به مقصد یونان ترک کردند و در ازای آن ۳۸۰٬۰۰۰ مسلمان از یونان به ترکیه منتقل شدند. اقتصاد ایالات متحده به‌طور فزاینده‌ای با اقتصاد اروپا در هم تنیده شد. در آلمان، [[جمهوری وایمار]] جای خود را به دوره‌هایی از آشفتگی سیاسی و اقتصادی داد که به تورم حاد آلمان در سال ۱۹۲۳ و [[کودتای آبجوفروشی|کودتای نافرجام آبجوفروشی]] در همان سال ختم شد. زمانی که آلمان دیگر قادر به پرداخت غرامت‌های جنگی نبود، وال‌استریت برای سرپا نگه داشتن اقتصاد اروپا به عنوان یک بازار مصرف بزرگ برای کالاهای تولید انبوه آمریکایی، سرمایه‌گذاری هنگفتی روی بدهی‌های اروپا انجام داد. تا اواسط این دهه، [[توسعه اقتصادی]] در اروپا اوج گرفت و خروش دهه بیست در آلمان، بریتانیا و فرانسه نیز آغاز شد؛ نیمه دوم این دهه با عنوان «دهه بیست طلایی» شناخته می‌شود. در فرانسه و کانادای فرانسوی‌زبان، این دوره را «*années folles*» («سال‌های دیوانه‌وار») نیز می‌نامیدند.

[[پرونده:Depression, Breadlines-long line of people waiting to be fed, New York City, in the absence of substantial government... - NARA - 196506.tif|بندانگشتی|[[رکود بزرگ]]، صف‌های نان - صف طولانی از افرادی که منتظر دریافت غذا هستند، شهر نیویورک، ایالات متحده|جایگزین=]]
رفاه جهانی با آغاز [[رکود بزرگ]] در سال ۱۹۲۹ به‌طور چشمگیری تغییر کرد. سقوط وال‌استریت در ۱۹۲۹ نقطه پایانی بر دوران قبلی بود و پس از آن *رکود بزرگ* آغاز شد. *رکود بزرگ* یک [[رکود اقتصادی|رکود]] اقتصاد جهانی بود که در بیشتر نقاط جهان از سال ۱۹۲۹ آغاز شد و در زمان‌های مختلفی در دهه ۱۹۳۰ یا اوایل دهه ۱۹۴۰ برای کشورهای مختلف پایان یافت. این بزرگ‌ترین و مهم‌ترین رکود اقتصادی در قرن بیستم بود، و در قرن بیست و یکم به عنوان مثالی از این که اقتصاد جهان تا چه حد می‌تواند سقوط کند، استفاده می‌شود.

رکود بزرگ اثرات ویرانگری تقریباً در هر کشوری، فقیر یا غنی، داشت. تجارت بین‌المللی از نصف تا دوسوم کاهش یافت و درآمد شخصی، درآمد مالیاتی، قیمت‌ها و سودها نیز به همین میزان افت کردند. شهرهای سراسر جهان آسیب سختی دیدند، به ویژه شهرهایی که به [[صنایع سنگین]] وابسته بودند. ساخت و ساز در بسیاری از کشورها تقریباً متوقف شد. کشاورزی و مناطق روستایی نیز به دلیل کاهش حدوداً ۶۰ درصدی قیمت محصولات آسیب دیدند. مناطقی که به [[بخش اولیه اقتصاد|صنایع بخش اولیه اقتصاد]] وابسته بودند، در مواجهه با کاهش شدید تقاضا و داشتن منابع جایگزین اندک برای اشتغال، بیشترین آسیب را متحمل شدند. رکود بزرگ در زمان‌های مختلفی در کشورهای گوناگون پایان یافت، در حالی که تأثیرات آن تا دوران بعدی ادامه یافت. رکود بزرگ در آمریکا در سال ۱۹۴۱ با ورود این کشور به جنگ جهانی دوم پایان یافت. اکثر کشورها برنامه‌های امدادی ایجاد کردند و بیشتر آن‌ها دستخوش نوعی تحول سیاسی شدند که آن‌ها را به سمت چپ یا راست سوق داد. در برخی از کشورهای جهان، شهروندان ناامید به [[عوام‌فریبی|عوام‌فریبان]] ملی‌گرا روی آوردند - که بدنام‌ترین آن‌ها [[آدولف هیتلر]] بود - و زمینه را برای دوران بعدی جنگ فراهم کردند. تشنج ناشی از رکود جهانی منجر به ظهور [[نازیسم]] شد. در آسیا، ژاپن به ویژه در رابطه با چین، به قدرتی فزاینده و تهاجمی تبدیل شد.

=== جامعه ملل و بحران‌ها ===
[[پرونده:Another talk with the German Chancellor, Herr Hitler.ogg|بندانگشتی|چپ|[[نویل چمبرلین]]، نخست‌وزیر بریتانیا، تلاش کرد تا با [[آدولف هیتلر]] مذاکره کند، در حالی که آلمان نازی در حال اجرای یک سیاست توسعه‌طلبانه بود.|جایگزین=]]

دوره بین‌دوجنگ همچنین با تغییری اساسی در نظم بین‌المللی مشخص شد که از [[موازنه قدرت (روابط بین‌الملل)|موازنه قدرتی]] که پیش از جنگ جهانی اول بر اروپا مسلط بود، فاصله گرفت. یکی از نهادهای اصلی که قرار بود ثبات را به ارمغان بیاورد، [[جامعه ملل]] بود که پس از جنگ جهانی اول با هدف حفظ امنیت و صلح جهانی و تشویق رشد اقتصادی میان کشورهای عضو ایجاد شد.

با این حال، جامعه ملل در حل هرگونه بحران بزرگی ناکام ماند و تا سال ۱۹۳۸ دیگر یک بازیگر اصلی به‌شمار نمی‌رفت. این نهاد با جنگ‌طلبی [[آلمان نازی]]، [[امپراتوری ژاپن]]، اتحاد جماهیر شوروی و ایتالیای تحت رهبری [[بنیتو موسولینی|موسولینی]]، و همچنین با عدم مشارکت ایالات متحده، تضعیف شد.

[[پرونده:Battle at Great Wall, Laiyuan, Hebei, autumn 1937.jpg|بندانگشتی|سربازان [[کومینتانگ|ملی‌گرای چینی]] در حال دفاع در نبرد دیوار بزرگ، لایوان، [[هبئی]]، چین در پاییز ۱۹۳۷. [[جنگ دوم چین و ژاپن]] به قیمت جان دست‌کم بیست میلیون نفر تمام شد.]]
مجموعه‌ای از بحران‌های بین‌المللی جامعه ملل را تا مرز فروپاشی تحت فشار قرار داد؛ اولین آن‌ها [[حمله ژاپن به منچوری]] و سپس [[بحران حبشه]] در ۱۹۳۵/۳۶ بود که در آن ایتالیا به [[امپراتوری اتیوپی|حبشه]]، یکی از معدود کشورهای آزاد آفریقایی در آن زمان، حمله کرد.

جامعه ملل تلاش کرد تحریم‌های اقتصادی را علیه ایتالیا اعمال کند، اما نتیجه‌ای نداشت. این حادثه ضعف فرانسه و بریتانیا را برجسته کرد که نمونه آن بی‌میلی آن‌ها به بیگانه‌سازی ایتالیا و از دست دادن این کشور به عنوان متحدشان بود. به هر حال، اقدامات محدود قدرت‌های غربی، ایتالیای موسولینی را به سمت اتحاد با آلمانِ هیتلر سوق داد. جنگ حبشه به هیتلر نشان داد که جامعه ملل تا چه حد ضعیف است و او را ترغیب کرد تا در بی‌اعتنایی آشکار به پیمان ورسای، راینلند را مجدداً نظامی‌سازی کند. این اولین مورد از مجموعه‌ای از اقدامات تحریک‌آمیز بود که در سپتامبر ۱۹۳۹ با [[تهاجم آلمان به لهستان|حمله به لهستان]] و آغاز جنگ جهانی دوم به اوج خود رسید.

=== پیمان سه‌جانبه، جنگ جهانی دوم و تاریخ معاصر (پس از ۱۹۴۵) ===

[[پرونده:Bundesarchiv Bild 101I-012-0037-23A, Polen, Straßenkampf, Infanterie.jpg|بندانگشتی|[[تهاجم آلمان به لهستان|حمله آلمان به لهستان]] در سال ۱۹۳۹ آغاز رسمی جنگ جهانی دوم است.]]

ژاپن در مواجهه با کمبود منابع به دلیل رشد جمعیت، در سپتامبر ۱۹۳۱ [[منچوری]] را تصرف کرد و [[پویی]]، امپراتور سابق چینگ، را در سال ۱۹۳۲ به عنوان رئیس [[دولت دست‌نشانده]] [[مانچوکوئو]] منصوب کرد. در طول [[جنگ دوم چین و ژاپن|جنگ چین و ژاپن (۱۹۳۷–۱۹۴۵)]]، از دست دادن منچوری و پتانسیل عظیم آن برای توسعه نظامی-صنعتی، ضربه‌ای به اقتصاد چین بود. پس از سال ۱۹۴۰، درگیری بین کومینتانگ و کمونیست‌ها در مناطقی که تحت کنترل ژاپن نبودند بیشتر شد. کمونیست‌ها هر جا که فرصتی فراهم می‌شد، نفوذ خود را از طریق سازمان‌های توده‌ای، اصلاحات اداری و اقدامات مربوط به اصلاحات ارضی و مالیاتی به نفع دهقانان گسترش می‌دادند؛ در حالی که کومینتانگ تلاش می‌کرد گسترش نفوذ کمونیست‌ها را خنثی کند. [[جنگ دوم چین و ژاپن]] شاهد افزایش تنش‌ها بین امپراتوری ژاپن و ایالات متحده بود؛ رویدادهایی مانند [[حادثه پانای]] و [[کشتار نانجینگ]] افکار عمومی آمریکا را علیه ژاپن برانگیخت. با اشغال هند و چین فرانسه در سال‌های ۴۱–۱۹۴۰ و با ادامه جنگ در چین، ایالات متحده ژاپن را تحت تحریم فلزات و نفت قرار داد که برای ماشین جنگی این کشور حیاتی بودند. ژاپنی‌ها با این گزینه روبرو بودند که یا از چین عقب‌نشینی کنند یا منابع جدید مواد اولیه را در مستعمرات غنی از منابع و تحت کنترل اروپایی‌ها در جنوب شرقی آسیا - به ویژه [[مالایای بریتانیا]] و [[هند شرقی هلند]] ([[اندونزی]] امروزی) - تصرف و تأمین کنند.

[[پرونده:Ww2 allied axis 1942 jun.png|بندانگشتی|ایستاده=3|جنگ جهانی دوم در اوج گسترش نیروهای محور (سیاه) در حال جنگ با [[متفقین جنگ جهانی دوم|متفقین]] (آبی) و [[کمینترن]] (قرمز). ذکر این نکته مهم است که [[امپراتوری ژاپن]] علی‌رغم عضویت در [[پیمان سه‌جانبه]]، در حال جنگ با [[اتحاد جماهیر شوروی]] نبود.]]
اگرچه ژاپن در سال ۱۹۳۷ به چین حمله کرده بود، اما دیدگاه مرسوم این است که جنگ جهانی دوم در ۱ سپتامبر ۱۹۳۹ و زمانی که [[آلمان نازی]] به لهستان حمله کرد، آغاز شد. ظرف دو روز، بریتانیا و فرانسه به آلمان اعلان جنگ دادند، هرچند که درگیری‌ها به لهستان محدود بود. بر اساس یکی از مفاد سری و عدم تجاوزِ [[پیمان مولوتوف–ریبنتروپ]]، اتحاد جماهیر شوروی در ۱۷ سپتامبر ۱۹۳۹ برای فتح لهستان و تقسیم اروپای شرقی به آلمان پیوست. [[متفقین جنگ جهانی دوم|متفقین]] در ابتدا متشکل از لهستان، بریتانیا، فرانسه، استرالیا، کانادا، نیوزیلند، آفریقای جنوبی و همچنین کشورهای [[اتحادیه کشورهای همسود|همسود بریتانیا]] بودند که مستقیماً توسط بریتانیا کنترل می‌شدند (مانند [[راج بریتانیا|امپراتوری هند]]). همه این کشورها در سپتامبر ۱۹۳۹ به آلمان اعلان جنگ دادند.

[[پرونده:Children in the Holocaust concentration camp liberated by Red Army.jpg|جایگزین=بازماندگان هولوکاست، ژانویه ۱۹۴۵|بندانگشتی|بازماندگان [[هولوکاست]] در اردوگاه کار اجباری بدنام آلمانی [[اردوگاه کار اجباری آشویتس|آشویتس]] واقع در لهستان اشغالی.]]
پس از وقفه در درگیری‌ها که به «[[جنگ تصنعی]]» معروف شد، آلمان در مه ۱۹۴۰ به اروپای غربی حمله کرد. شش هفته بعد، فرانسه که در این بین مورد حمله ایتالیا نیز قرار گرفته بود، تسلیم آلمان شد و آلمان سپس تلاشی ناموفق برای فتح بریتانیا انجام داد. در ۲۷ سپتامبر، آلمان، ایتالیا و ژاپن یک توافقنامه دفاع متقابل به نام [[پیمان سه‌جانبه]] امضا کردند و به عنوان [[نیروهای محور]] شناخته شدند. نه ماه بعد، در ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱، آلمان تهاجم گسترده‌ای را به اتحاد جماهیر شوروی آغاز کرد که باعث شد این کشور به متفقین بپیوندد. آلمان اکنون درگیر جنگ در دو جبهه شده بود. این یک اشتباه بود - آلمان در اجرای تهاجم به بریتانیا موفق نشده بود و جریان جنگ به ضرر نیروهای محور تغییر کرد.

در ۷ دسامبر ۱۹۴۱، [[حمله به پرل هاربر|ژاپن به ایالات متحده در پرل هاربر حمله کرد]] و این کشور را نیز در کنار متفقین وارد جنگ کرد. چین و همچنین بیشتر کشورهای دیگر جهان نیز به متفقین پیوستند. چین در آن زمان در آشوب بود و از طریق جنگ‌های چریکی به ارتش‌های ژاپن حمله می‌کرد. تا آغاز سال ۱۹۴۲، صف‌آرایی کشورهای اصلی درگیر در جنگ به این صورت بود: کشورهای همسود بریتانیا، اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده با آلمان و ایتالیا می‌جنگیدند؛ چین، کشورهای همسود بریتانیا و ایالات متحده با ژاپن می‌جنگیدند. پادشاهی بریتانیا، ایالات متحده، اتحاد جماهیر شوروی و چین در طول [[جنگ جهانی دوم]] به عنوان «قیمومیت قدرتمندان» نامیده می‌شدند و در [[اعلامیه ملل متحد]] به عنوان «چهار بزرگ» متفقین به رسمیت شناخته شدند. این چهار کشور به عنوان «چهار پلیس» یا «چهار کلانتر» ِ [[متفقین جنگ جهانی دوم|قدرت متفقین]] و پیروزمندان اصلی جنگ جهانی دوم در نظر گرفته می‌شدند. نبردها در سرتاسر اروپا، در [[اقیانوس اطلس شمالی]]، سراسر شمال آفریقا، در سراسر آسیای جنوب شرقی، در سرتاسر چین، در سراسر اقیانوس آرام و در آسمان ژاپن در جریان بود.
ایتالیا در سپتامبر ۱۹۴۳ تسلیم شد و به دو بخشِ [[دولت دست‌نشانده]] تحت اشغال آلمان در شمال و یک دولت دوست با متفقین در جنوب تقسیم گردید؛ آلمان در مه ۱۹۴۵ تسلیم شد. در پی [[بمباران اتمی هیروشیما و ناگازاکی]]، [[تسلیم ژاپن|ژاپن تسلیم شد]] که پایان جنگ را در ۲ سپتامبر ۱۹۴۵ رقم زد.

[[پرونده:Roosevelt Pearl Harbor.ogg|بندانگشتی|[[فرانکلین دی. روزولت]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در پی [[حمله به پرل هاربر]] به [[امپراتوری ژاپن]] اعلان جنگ می‌دهد. دارای زیرنویس.]]
[[پرونده:Truman Hiroshima Announcement.oga|بندانگشتی|گزیده‌ای از سخنرانی [[هری ترومن]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در مورد [[بمباران اتمی هیروشیما و ناگازاکی|حمله اتمی]] به [[هیروشیما]]، ژاپن. دارای زیرنویس.]]
این احتمال وجود دارد که حدود ۶۲ میلیون نفر [[تلفات جنگ جهانی دوم|در این جنگ کشته شده باشند]]؛ تخمین‌ها بسیار متفاوت است. حدود ۶۰ درصد از کل تلفات را غیرنظامیانی تشکیل می‌دادند که در نتیجه بیماری، گرسنگی، [[نسل‌کشی]] (به‌ویژه [[هولوکاست]]) و بمباران‌های هوایی جان خود را از دست دادند. اتحاد جماهیر شوروی و چین بیشترین تلفات را متحمل شدند. تخمین‌ها کشته‌شدگان اتحاد جماهیر شوروی را در حدود ۲۳ میلیون نفر نشان می‌دهد، در حالی که چین حدود ۱۰ میلیون نفر تلفات داد. هیچ کشوری بخش بزرگتری از جمعیت خود را نسبت به لهستان از دست نداد: تقریباً ۵٫۶ میلیون نفر، معادل ۱۶ درصد از جمعیت ۳۴٫۸ میلیونیِ پیش از جنگ آن کشته شدند.
هولوکاست (که تقریباً به معنای «همه‌سوزی» است) قتل عمدی و سیستماتیک میلیون‌ها یهودی و دیگر افراد «نامطلوب» در طول جنگ جهانی دوم توسط رژیم نازی در آلمان بود. دیدگاه‌های متفاوت متعددی در مورد اینکه آیا قرار بود این اتفاق از آغاز جنگ رخ دهد، یا اینکه برنامه‌های آن بعداً به وجود آمد، وجود دارد. با این وجود، آزار و اذیت یهودیان بسیار قبل از شروع جنگ، مانند رویداد *شب بلورین'' (شب شیشه‌های شکسته)، گسترش یافته بود. نازی‌ها از تبلیغات به شکل بسیار مؤثری برای برانگیختن احساسات یهودستیزانه در میان آلمانی‌های عادی استفاده کردند.

در طول قرن بیستم، سرانه تولید ناخالص داخلی جهان پنج برابر شد، که بسیار بیشتر از تمام قرون پیشین روی هم رفته (از جمله قرن نوزدهم با انقلاب صنعتی آن) بود. بسیاری از اقتصاددانان استدلال کردند که این میزان، وسعت رشد را کمتر از حد واقعی نشان می‌دهد، زیرا بسیاری از کالاها و خدمات مصرفی در پایان قرن بیستم، مانند داروهای بهبودیافته (که باعث افزایش بیش از دو دهه‌ای امید به زندگی در جهان شد) و فناوری‌های ارتباطی، در آغاز این قرن به هیچ قیمتی در دسترس نبودند. با این حال، شکاف بین غنی و فقیر در جهان گسترده‌تر شد، و اکثریت جمعیت جهانی در سمت فقیر این شکاف باقی ماندند.

### قطبی‌شدن آمریکای لاتین
در آمریکای لاتین در دهه ۱۹۷۰، چپ‌گرایان نفوذ سیاسی چشمگیری به دست آوردند که جناح راست، مقامات کلیسا و بخش بزرگی از طبقه بالای هر کشور را بر آن داشت تا برای جلوگیری از آنچه تهدید کمونیستی می‌پنداشتند، از کودتاها حمایت کنند. این وضعیت با مداخله کوبا و ایالات متحده که به قطبی‌شدن سیاسی منجر شد، بیشتر دامن زده شد. اکثر کشورهای آمریکای جنوبی در دوره‌هایی توسط دیکتاتوری‌های نظامیِ تحت حمایت ایالات متحده آمریکا اداره می‌شدند. در دهه ۱۹۷۰، رژیم‌های منطقه مخروط جنوبی در اجرای عملیات کندور با یکدیگر همکاری کرده و بسیاری از مخالفان چپ‌گرا، از جمله برخی از چریک‌های شهری را به قتل رساندند.

### عصر اطلاعات

عصر اطلاعات در اواسط قرن بیستم آغاز شد و مشخصه آن تغییری سریع و تاریخی از صنعت سنتی که توسط انقلاب صنعتی ایجاد شده بود، به اقتصادی است که عمدتاً بر پایه فناوری اطلاعات استوار است. آغاز عصر اطلاعات را می‌توان با توسعه فناوری ترانزیستور، به ویژه ماسفت (ترانزیستور اثر میدانی نیم‌رسانا اکسید فلز)، مرتبط دانست که به بلوک اصلی و بنیادین الکترونیک دیجیتال تبدیل شد و فناوری مدرن را متحول کرد.

بر اساس شبکه مدیریت عمومی سازمان ملل متحد، عصر اطلاعات با سرمایه‌گذاری بر پیشرفت‌های کوچک‌سازی رایانه شکل گرفت، که با استفاده گسترده‌تر در جامعه، منجر به مدرن‌سازی اطلاعات و تبدیل شدن فرآیندهای ارتباطی به نیروی محرکه تکامل اجتماعی شد.

## یادداشت‌ها

## منابع


رده:تاریخ جهان
رده:تاریخ‌نگاری
رده:دوره‌های تاریخی
رده:نظریه پست‌مدرن
رده:دوره مدرن متأخر