فرهنگ لاتسیال

فرهنگ **لاتیال** (حدود ۹۰۰–۷۰۰ پیش از میلاد) یک فرهنگ عصر آهن در مرکز لاتیوم، در مرکز ایتالیا، مرتبط با جمعیت پروتو-لاتین بود و تقریباً در محدوده لاتیوم قدیم گسترده بود. فرهنگ آپنین لاتیوم به آرامی به فرهنگ لاتیال منتقل شد و هیچ نشانه‌ای از حرکت جمعیت مهاجم وجود ندارد. جمعیت به‌طور کلی مکان‌هایی با صرفاً مزیت اقتصادی را رها کرده و به مکان‌های قابل دفاع مهاجرت کردند که بعدها به شهر تبدیل شدند. اصطلاح پیش‌شهری برای این دوران به کار می‌رود. حرکت جمعیت به مکان‌های قابل دفاع ممکن است نشان‌دهنده افزایش راهزنی باشد. فرهنگ لاتیال عصر آهن با فرایند شکل‌گیری لاتین‌ها مرتبط است و احتمالاً نشان‌دهنده مرحله‌ای از خودآگاهی اجتماعی-سیاسی لاتین‌ها در دوران پادشاهان آلبا لونگا و بنیان‌گذاری پادشاهی روم است.

فرهنگ لاتیال با کوزه‌های تدفینی به شکل کلبه شناخته می‌شود. کوزه‌های فرهنگ پروتو-ویلانوفان ساده و دوکونه هستند و در یک گودال عمیق دفن می‌شدند. کوزه‌های کلبه‌ای، مدل گرد یا مربعی از یک کومه با سقف شیروانی هستند. داخل آن‌ها از طریق درب واقع در یکی از طرفین قابل دسترسی است. هم آتش‌سپاری و هم تدفین انجام می‌شد. سبک آن متمایز است. کوزه‌های کلبه‌ای نسخه‌های مینیاتوری از کلبه‌های محل زندگی جمعیت بودند، هرچند در این دوره استفاده از سنگ برای معابد و ساختمان‌های عمومی نیز توسعه یافت.

## جدول زمانی

جیووانی پینزا، باستان‌شناس ایتالیایی، ابتدا دو دوره را بر اساس فرهنگ مادی قبرها در اسکوایلین یا فوروم شناسایی کرد. دوره اول که با لاتیال I-III متناظر است، فاقد واردات یونانی یا سفال‌های زمین روشن بود. برعکس، دوره دوم که با لاتیال IVA-IVB متناظر است، با حضور چنین کالاهایی تعریف شد. تحقیقات بعدی بر اساس پژوهش‌های پینزا دوره‌های بیشتری از تاریخ لاتیال را شناسایی کردند که بیشتر آن‌ها بر اساس تغییرات سبک‌های سفالگری تعریف شدند. دوره‌بندی استاندارد بر اساس سفالگری با تغییرات اندک پذیرفته شده است؛ با این حال تحمل ±۲۵ سال منظور شده است.

باستان‌شناس ایینار گیئرستاد استدلال کرد که نوع‌شناسی سفال می‌تواند منبعی غیرقابل اعتماد برای تعیین جدول زمانی باشد، زیرا—طبق نظر گیئرستاد—تلاش برای فهرست‌بندی سبک‌های استاندارد یک دوره خاص، تفاوت‌های کوچک در تکنیک بین کارگاه‌ها و صنعت‌گران مختلف را بیش از حد ساده می‌کند، کسانی که به‌طور طبیعی سبک‌های هنری شخصی خود را با الهام از دوره‌های گذشته توسعه می‌دهند. پژوهش‌های اخیر بر اساس درخت‌گاه‌شماری نشان داده است که نیاز به بازبینی برخی دوره‌بندی‌ها وجود دارد، زیرا چوب‌های محفوظ نشان می‌دهند که جدول زمانی سنتی ممکن است حدود پنجاه سال با سایر نقاط اروپا هماهنگ نباشد؛ این مسئله تا حدی مشکل ایجاد می‌کند زیرا تاریخ چوب‌ها با تاریخ سفال‌ها مطابقت ندارد.

دوره اول فرهنگ لاتیال با بقایای فرهنگ پروتو-ویلانوفان متناظر است، که خود آن حدود ۱۲۰۰–۹۰۰ پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده است. صرفاً بر اساس فرهنگ مادی، دوره اول جامعه لاتیال با استفاده از سفال ساده، ظهور کوزه کلبه‌ای و گرایش به تدفین آتشین متمایز می‌شود. با استفاده از مجموعه‌ای از تدفین‌های آتشین در رم، دوره زمانی تقریبی دوره اول لاتیال می‌تواند با تاریخ‌گذاری رادیوکربن به قرون یازدهم و دهم پیش از میلاد برگردد. از لاتیال I–II، تدفین تدریجی جایگزین آتش‌سپاری به عنوان اصلی‌ترین رسم تدفین شد.

تاریخ‌گذاری رادیوکربن دفن‌های دوره دوم در رم نشان می‌دهد که دوره دوم لاتیا بین قرن دهم و نهم پیش از میلاد قرار دارد. بیشتر گورها در گورستان گابی بر اساس اشیای همراهشان به دوره‌های لاتیا IIA1 و IIB2 نسبت داده می‌شوند و علاوه بر آن، تاریخ‌گذاری رادیوکربن نشان می‌دهد که مربوط به قرن نهم پیش از میلاد بوده‌اند. دوره دوم با استفاده از الگوهای ساده برای تزئین سفال و حضور فیبولاهای کمانی ضخیم در دفن‌های زنان مشخص می‌شود. تفاوت بین دوره‌های لاتیا IIA و IIB ابتدا توسط باستان‌شناس آلمانی Hermann Müller-Karpe بر اساس تفاوت‌های تیپ‌شناسی سفال‌ها در گورستان‌های اسکوییلین و فوروم دوره دوم پیشنهاد شد. کارپه استدلال کرد که احتمالاً این تفاوت‌ها به دوره‌های مختلف تاریخ لاتیا و به تبع آن سبک‌های متفاوت سفال مربوط می‌شود. از طرف دیگر، این اختلافات ممکن است ناشی از تکنیک‌های مختلف کارگاه‌های معاصر باشد.

دوره دوم و سوم با فرهنگ ویلانوا در اتروریا هم‌زمان است. به گفته باستان‌شناس R. Ross Holloway، دوره دوم در توالی وئی احتمالاً با دوره سوم در توالی لاتیا هم‌زمان است، زیرا هر دو دوره پس از فرهنگ پروتو-ویلانوا قرار می‌گیرند. هالووی پیشنهاد می‌کند با توجه به اینکه بسیاری از سفال‌های وئی پس از ۷۵۰ پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده‌اند، پایان لاتیا IIB و آغاز دوره III نیز احتمالاً حدود ۷۵۰ پیش از میلاد بوده است. با این حال، این ارزیابی زمانی با نتایج نمونه‌های رادیوکربن از کلبه‌ای در فیدنا مغایرت دارد. فرهنگ مادی این کلبه با پایان دوره لاتیا IIB یا آغاز دوره III مرتبط است، اگرچه تاریخ‌گذاری رادیوکربن نشان می‌دهد که نمی‌توان آن را بعد از ۸۲۰ پیش از میلاد قرار داد. شواهد اضافی از Satricum نیز تاریخ اوایل دوره لاتیا III را به اواخر قرن نهم و اوایل قرن هشتم پیش از میلاد تأیید می‌کند. دو کلبه در این محل که سفال‌های مربوط به دوره لاتیا III در آن‌ها یافت شده، هر دو شامل نمونه‌های زغال هستند که بر اساس تاریخ‌گذاری رادیوکربن، یکی از آن‌ها به قرن نهم پیش از میلاد و دیگری به دوره بین ۸۳۰–۷۹۰ پیش از میلاد نسبت داده می‌شود.

## منابع

 
رده:انحلال‌های سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۰ (پیش از میلاد)
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی اروپا
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی در ایتالیا