کفر لام

**کفر لام** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی بود که ۲۶ کیلومتر (۱۶ مایل) در جنوب حیفا در کرانه دریای مدیترانه جای داشت. نام این روستا با نام دژی اسلامی که در آغاز دوره فرمانروایی خلافت عربی (۶۳۸–۱۰۹۹ میلادی) در فلسطین ساخته شده بود یکسان است. صلیبیون هم دژ و هم روستا را که در سده سیزدهم میلادی زیر فرمان آنان بود «کافارلت» (Cafarlet) می‌نامیدند.

کفر لام در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه و بخش بزرگی از آن ویران شد. با این حال برخی از سازه‌های پیشین و ویرانه‌های آن‌ها هنوز در موشاو هابونیم که در ۱۹۴۹ بر زمین‌های کفر لام بنیاد نهاده شد دیده می‌شود.

## تاریخ
### دوره نخستین اسلامی
بنا بر گزارش جغرافی‌دان عرب یاقوت حموی، شهرک کفر لام در نزدیکی قیساریه به فرمان خلیفه اموی هشام بن عبدالملک (۷۲۴–۷۴۳ میلادی) پی‌ریزی شد. یاقوت حموی در معجم‌البلدان نام آن را «کفر لاب» ثبت کرده و آن را تصحیف شکل اصلی نام دانسته‌اند. منابع عربی منسوب بودن نام روستا به قبیله «لام» از طایفه طَیّ را محتمل دانسته‌اند.

دژی که در این مکان برپا شد، به شکل یک اردوگاه رومی () و با برج‌های گرد در گوشه‌ها ساخته شده بود. این دژ در اواخر دوره اموی یا آغاز دوره عباسی به‌صورت رباط برای دفاع از ساحل در برابر حملات دریایی و به‌ویژه تهاجم بیزانسیان بنا گردید.

### دوره صلیبیون
کفر لام در دوره صلیبی تیول ارباب قیساریه بود و در آن زمان با نام «کافارلت» (Cafarlet) شناخته می‌شد. در سال ۱۲۰۰ میلادی، اِمار دو لِرون (Aymar de Lairon) ارباب قیساریه، کافارلت را به یکی از وابستگانش واگذار کرد.

در اکتبر ۱۲۱۳، اِمار دو لِرون «کازال» کافارلت و دو تیول دیگر را به‌عنوان وثیقه بدهی هزار بزانت خود به شوالیه‌های مهمان‌نواز گرو گذاشت. در ۱۲۳۲ کازال کافارلت به بهای ۱۶٬۰۰۰ بزانت سارازنی به شوالیه‌های مهمان‌نواز فروخته شد؛ افزایش بها به این دلیل بود که پس از حمله سپاهیان دمشق به قلمرو ارباب قیساریه در ۱۲۲۷ استحکامات آن تقویت شده بود.

شوالیه‌های مهمان‌نواز تا ۱۲۵۵ مالکیت کافارلت را به شوالیه‌های معبد انتقال دادند. در ۱۲۶۲ آخرین مبادله زمین میان شوالیه‌های معبد و شوالیه‌های مهمان‌نواز صورت گرفت و کفر لام زیر فرمان شوالیه‌های معبد باقی ماند.

روستا در ۱۲۶۵ به دست نیروهای مسلمان افتاد اما اندکی پس از آن دوباره به صلیبیون بازگشت. در ۱۲۹۱ ممالیک آن را تصرف کردند و تا گسترش امپراتوری عثمانی به فلسطین در آغاز سده شانزدهم میلادی بر آن فرمان راندند.

### دوره عثمانی
در نخستین دوره فرمانروایی عثمانی بر فلسطین، در سال ۱۵۹۶ مزرعه‌ای در کفر لام مالیات به حکومت می‌پرداخت. پیر ژاکوتن در نقشه خود از سال ۱۷۹۹ نام روستا را «کوفور ال آن» (Kofour el An) ثبت کرد.

مِری راجرز، خواهر نایب‌کنسول بریتانیا در حیفا، در ۱۸۵۶ از کفر لام دیدن کرد و نوشت که خانه‌های آن از گِل و سنگ ساخته شده و کشتزارهای اطرافش سرشار از گندم هندی، ارزن، کنجد، تنباکو و باغ‌های میوه بود. در ۱۸۵۹ کنسول راجرز جمعیت روستا را ۱۲۰ تن و زمین‌های زراعی آن را ۱۶ فدان برآورد کرد.

جهانگرد فرانسوی ویکتور گِرَن در ۱۸۷۰ از روستا بازدید کرد و نوشت که کفر لام بر فراز تپه‌ای کوچک جای دارد و نزدیک به ۳۰۰ ساکن دارد. همچنین یادآور شد که روستا درون حصاری بزرگ سنگی از دوره صلیبیون قرار گرفته‌است.

در ۱۸۸۳ گزارش بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین کفر لام را روستایی کوچک از کلبه‌های خشتی توصیف کرد که درون دیوارهای باستانی فشرده شده‌اند.

فهرست جمعیتی نزدیک به سال ۱۸۸۷ شمار ساکنان کفر لام را حدود ۱۸۰ تن و همگی مسلمان نشان می‌دهد.

در دوره‌های نوین‌تر، خانه‌های کفر لام از سنگ و گِل یا سیمان ساخته شده و به‌هم چسبیده بودند. ساکنان روستا مسلمان بودند و مسجدی در روستا نگهداری می‌شد. مدرسه ابتدایی پسرانه‌ای در ۱۸۸۲ بنا شد اما در دوره قیمومت بریتانیا تعطیل گردید.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت کفر لام ۱۵۶ تن و همگی مسلمان بود. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۱۵ تن رسید که همچنان همه مسلمان بودند و در ۵۰ خانه زندگی می‌کردند.

پنج چاه آب در زمین‌های روستا وجود داشت. اقتصاد روستا بر دامداری و کشاورزی استوار بود و مهم‌ترین فرآورده‌ها انواع غلات بودند.

بر پایه آمار ۱۹۴۵، جمعیت کفر لام ۳۴۰ تن (همه مسلمان) و مساحت کل زمین‌های آن ۶٬۸۳۸ دونم بود. از این میان ۷۵ دونم زمین باغی و آبی، ۵٬۰۵۲ دونم زمین غله‌کاری و ۱۴ دونم بافت مسکونی بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
کفر لام در اوایل مه ۱۹۴۸ تخلیه شد اما تا اواسط مه برخی ساکنان بازگشتند. در ۱۵ مه ۱۹۴۸ نخستین روز جنگ اعراب و اسرائیل، نیروهای تیپ ۲ کارملی کفر لام و الصرفند همسایه را اشغال کردند و برای مدتی کوتاه در هر دو روستا پادگان مستقر ساختند. هر دو روستا تا اواسط ژوئیه ۱۹۴۸ دوباره اشغال و ساکنانشان بیرون رانده شدند. این عملیات نخستین بهره‌گیری از آتش پشتیبانی نیروی دریایی اسرائیل را دربرمی‌گرفت؛ دو کشتی جنگی با سلاح سبک کفر لام و الصرفند را زیر آتش گرفتند.

پس از آغاز آتش‌بس دوم در ۱۹ ژوئیه ۱۹۴۸، یگان‌هایی از نیروهای دفاعی اسرائیل همچنان به ویران‌سازی روستاهای فلسطینی ادامه دادند. با این حال گروه‌هایی از جمله باستان‌شناسان به اعتراض برخاستند و خواستار محدود کردن تخریب‌ها شدند. از این رو در ۷ اکتبر فرماندهی منطقه حیفا به گردان ۱۲۳ دستور داد همه تخریب‌ها در «قیساریه، عتلیت، کفر لام و طبریه» را متوقف کند؛ زیرا همه این مکان‌ها دارای بازمانده‌های دوره رومی یا صلیبی بودند.

پس از جنگ این ناحیه به دولت اسرائیل پیوست. موشاوهای هابونیم و عین ایالا در ۱۹۴۹ بر زمین‌های کفر لام بنیاد نهاده شدند.

در ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «دژ صلیبی متروک و چندین خانه هنوز پابرجاست. یکی از خانه‌ها، متعلق به احمد بِک خلیل، به مدرسه تبدیل شده و دیگری به‌عنوان دفتر پست اسرائیل به کار می‌رود.»

## جمعیت‌شناسی
جمعیت کفر لام (به‌همراه ایستگاه کفر لام) در سال ۱۹۳۱ برابر ۲۱۵ تن بود. در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ این شمار به ۳۴۰ تن رسید.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* فهرست قلعه‌های صلیبی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* کفر لام در وبگاه فلسطین در خاطره
* کفر لام در وبگاه ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:جغرافیای فلسطین
رده:قلعه‌ها و باروهای شوالیه‌های مهمان‌نواز
رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین