بربره (غزه)

**بربره** () روستایی عرب فلسطینی در بخش غزه بود که ۱۷ کیلومتر شمال‌شرقی غزه و در نزدیکی اشکلون امروزی قرار داشت. جمعیت این روستا در سال ۱۹۴۵ میلادی ۲٬۴۱۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. مساحت اراضی بربره نزدیک به ۱۴٬۰۰۰ دونوم بود که در حدود ۱۲٬۷۰۰ دونوم آن قابل کشت بود.

بربره در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و در جریان عملیات یوآو در ۵ نوامبر ۱۹۴۸ به تصرف اسرائیل درآمد و ساکنان آن اخراج شدند. پس از جنگ، موشاوهای موکیعیم و تلمی یافه بر زمین‌های این روستا بنا شدند.

## جغرافیا
بربره در بخش جنوبی ساحل فلسطین، بر زمینی عموماً هموار و در پشت نوار ماسه‌ای موازی ساحل دریا قرار داشت و ارتفاع آن از سطح دریا نزدیک به ۵۰ متر بود. وادی سلام از شرق روستا جریان داشت. جاده ساحلی و خط راه‌آهن یافا به قاهره از راه القنطره بر روی کانال سوئز، از شرق روستا می‌گذشت که ارتباطات را بسیار آسان می‌کرد.

مساحت اراضی روستا ۱۳٬۹۷۸ دونوم (۱۴ کیلومتر مربع) بود. از این میان ۱۳۲ دونوم به مرکبات و موز، ۲٬۹۵۲ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی و ۹٬۶۱۵ دونوم به غلات اختصاص داشت. ۷۰ دونوم نیز بافت ساخته‌شده روستا بود. مشکل پیشروی شن‌های ساحلی تا دهه ۱۹۴۰ با کاشت درخت در نقاط مناسب برطرف شد.

## پیشینه
نام بربره از دوران روم بر این روستا نهاده شده‌است. این روستا در طول تاریخ به ترتیب زیر فرمان امپراتوری‌ها و سلسله‌های گوناگون بوده‌است: رومیان، بیزانسی‌ها، سلسله‌های اسلامی عرب (امویان و عباسیان)، صلیبیون، ممالیک، امپراتوری عثمانی و سرانجام امپراتوری بریتانیا.

### باستان‌شناسی
بازمانده‌های ساختمانی و سفالینه‌هایی از دوره‌های متأخر رومی و بیزانسی در این محل کاوش شده‌اند. سکه‌هایی ضرب‌شده در دوران نرون، والنتینیان دوم، تئودئوس یکم، ژوستین یکم و ژوستینین یکم نیز یافت شده‌است. همچنین یک کارگاه فشردن انگور (باده‌فشار) از دوره بیزانسی کشف شده‌است. یک سکه متعلق به دوره اموی (۶۹۷–۷۵۰ میلادی) نیز در اینجا به دست آمده‌است.

### دوره اسلامی
بر پایه نوشته جغرافی‌دان عرب مجیر الدین الحنبلی (۱۴۵۶–۱۵۲۲)، شیخ یوسف البربراوی، عالم و حکیم محلی و شاگرد دانشمند نامدار احمد بن داوود، در این روستا زندگی می‌کرد و در سال ۱۳۲۳ میلادی درگذشت. بربره در سده پانزدهم میلادی آباد بود و در اسناد دوره ممالیک به عنوان وقف ثبت شده‌است.

به گزارش منابع عربی، نیمی از اراضی روستا وقف حرمین شریفین (مکه و مدینه) و نیم دیگر وقف زاویه شیخ یوسف بود.

### دوره عثمانی
در زمان سلطان مراد سوم (۱۵۷۴–۱۵۹۶) تنها مسجد بربره ساخته شد. این مسجد آرامگاه شیخ یوسف البربراوی را نیز در خود جای داده بود. بر پایه دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶، بربره بخشی از ناحیه (نهیه) غزه در لوای سنجق غزه بود. جمعیت آن ۷۳ خانوار مسلمان (برآورد ۴۰۲ نفر) بود. مالیات ثابتی به مبلغ ۱۷٬۰۰۰ آقچه از آنان دریافت می‌شد که همه درآمد آن به وقف اختصاص داشت.

در سال ۱۸۳۸ میلادی، ادوارد رابینسون بربره را روستایی مسلمان‌نشین در بخش غزه ثبت کرد. در مه ۱۸۶۳، جهانگرد فرانسوی ویکتور گرن از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را ۴۰۰ نفر برآورد نمود. او مقامی (زیارتگاه) منسوب به شیخ یوسف را با بخش‌هایی از ستون‌های سنگ مرمر سفید-خاکستری توصیف کرد. فهرست رسمی روستاهای عثمانی از حدود سال ۱۸۷۰ شمار خانه‌های بربره را ۱۱۳ و جمعیت آن را ۳۷۲ نفر (فقط مردان) گزارش کرده‌است. هارتمان شمار خانه‌های آن را ۱۱۲ ثبت کرده‌است.

در سال ۱۸۸۳، پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین بربره را روستایی مستطیل‌شکل توصیف کرد که باغ‌ها و دو آبگیر آن را فراگرفته بودند. شن‌های پیشرونده ساحلی با پرچین‌های کاکتوس باغ‌ها مهار می‌شدند و در شرق روستا باغ‌های زیتون قرار داشت.

به گفته داوید گروسمن، دست‌کم بخشی از ساکنان روستا ریشه‌های تباری مصری داشتند.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ که به دست مقام‌های بریتانیایی انجام شد، جمعیت بربره ۱٬۳۶۹ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ این رقم به ۱٬۵۴۶ نفر (همچنان همگی مسلمان) در ۳۱۸ خانه افزایش یافت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت بربره ۲٬۴۱۰ نفر مسلمان و مساحت اراضی آن ۱۳٬۹۷۸ دونوم بود.

در پایان دوره قیمومت، مسجدی که در اواخر سده شانزدهم ساخته شده بود هنوز برپا بود و مرکز روستا چندین مغازه داشت. یک دبستان در سال ۱۹۲۱ بنیاد نهاده شد و تا سال ۱۹۴۷ دارای ۲۵۲ دانش‌آموز بود. بربره به قالی‌های بلند خود به نام «المزاوید» نیز شناخته بود که زنان روستا آن‌ها را می‌بافتند. اقتصاد روستا بر پایه کشاورزی استوار بود و انگور آن شهرت داشت. بادام، انجیر، زیتون، پرتقال، گواوا، هندوانه و طالبی نیز کشت می‌شد و چاه‌هایی تا ژرفای ۳۵ تا ۴۰ متر برای آبیاری حفر شده بود.

### جنگ ۱۹۴۸

از آغاز سال ۱۹۴۸ درگیری‌هایی رخ داد. بر پایه روزنامه «فلسطین»، در ۱۲ ژانویه ۱۹۴۸ صهیونیست‌هایی سوار بر اتوبوس از روستا گذشتند و با مسلسل تیراندازی کردند که تنها شیشه‌های مدرسه شکست. در ۱۰ آوریل نیز حمله دیگری رخ داد: شهرک‌نشینان صهیونیست به کشاورزانی که زمین شخم می‌زدند شلیک کردند و نیروی دفاعی روستا وارد نبرد شد.

بربره در ۵ نوامبر ۱۹۴۸ احتمالاً به دست ترکیبی از تیپ‌های نگب، گیواتی و یفتاح در جریان عملیات یوآو تصرف شد. در پایان نوامبر ۱۹۴۸، نیروهای ناحیه جلگه ساحلی عملیات پاکسازی روستاهای اطراف المجدل (اشکلون امروزی) را آغاز کردند. دستور صادرشده به گردان‌ها و جوخه‌های مهندسی نیروهای دفاعی اسرائیل تصریح داشت که ساکنان باید به غزه اخراج شوند و بازگشت آنان با ویران‌سازی روستاها و مین‌گذاری راه‌ها بایستی جلوگیری شود. فرمان تأکید داشت که عملیات «با قاطعیت، دقت و توانمندی» اجرا شود.

عملیات در ۳۰ نوامبر انجام شد. نیروها در بربره و الجیه تنها «نزدیک به ۴۰» نفر شامل زنان، پیرمردان و کودکان یافتند که مقاومتی نکردند. آنان به بیت‌حانون در شمال نوار غزه اخراج شدند. هشت مرد جوان نیز بازداشت و به اردوگاه اسیران جنگی فرستاده شدند.

### پس از جنگ
پس از جنگ، منطقه به اسرائیل الحاق شد. در ۱۲ ژانویه ۱۹۴۹ موشاو موکیعیم بر زمین‌های بربره بنیاد نهاده شد تا از بازگشت آوارگان فلسطینی جلوگیری شود. در سال ۱۹۵۰ نیز شهرک تلمی یافه بر اراضی بربره ساخته شد.

مورخ فلسطینی ولید خالدی (۱۹۹۲) بازمانده‌های روستا را چنین توصیف کرده‌است:

## ساکنان سرشناس
* کمال عدوان، عضو سازمان آزادی‌بخش فلسطین
* عبدالجبار عدوان، نویسنده

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## کتابشناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بربره در وبگاه «فلسطین در خاطره‌ها»
* بربره در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین