شکار تاریخی ببر در جمهوری آذربایجان

[جایگزین=tiger|بندانگشتی|تمبر پستی آذربایجان با تصویر [ببر مازندران]]
**شکار تاریخی ببر در آذربایجان** به عملیاتی اشاره دارد که برای شکار ببر مازندران انجام می‌شد، ببری که امروزه منقرض شده و زمانی از قرن هجدهم تا اوایل قرن بیستم در بخش‌هایی از جنوب آذربایجان زندگی می‌کرد. روایت‌های این شکارها در سنت‌های شفاهی و روزنامه‌های تاریخی حفظ شده و اغلب توسط اهالی روستاها، نجیب‌زادگان و بعدها توسط امپراتوری روسیه در دوران تزار انجام می‌شد.

## تاریخچه
در طول دوران باستان، ببرهای خزر برای استفاده در بازی‌های گلادیاتورامپراتوری روم اسیر می‌شدند که این امر به کاهش جمعیت آن‌ها در آناتولی و قفقاز کمک کرد. شکار این ببرها برای قرن‌ها ادامه داشت و در دوران اتحاد جماهیر شوروی، شکارچیان ببر در چندین جمهوری تا دهه ۱۹۳۰ جوایز دولتی دریافت می‌کردند.

شکار ببر در آذربایجان در دوره‌ای طولانی انجام می‌شد. شماره ۱۳ روزنامه قفقاز در سال ۱۸۴۶ به شکارهایی در کوه‌های تالش اشاره کرده است. در این گزارش آمده بود که ببرهای این منطقه اغلب به صورت گروه‌های خانوادگی زندگی می‌کردند که معمولاً شامل یک نر، یک ماده و توله‌هایشان بود.

یک روایت قابل توجه دربارهٔ زنی است که برای نجات همسرش، با تبر ببر را کشت. پس از ضربه زدن به حیوان، او مورد حمله قرار گرفت و به شدت زخمی شد، اما در نهایت ببر بر اثر جراحاتش جان باخت. زن بعدها ادعا کرد که ببر او را با دام اشتباه گرفته بود.

همین رویداد در کتاب «سفر به قفقاز» اثر الکساندر دوما نیز توصیف شده است، که گزارش می‌دهد او به تفلیس دعوت شد و از سوی شاهزاده وورونتسوف مدال شجاعت دریافت کرد. بر اساس هر دو منبع، روزنامه قفقاز و روایت دوما، این اتفاق در نزدیکی گوی‌تپه، پریوولنویه، آذربایجان (شهرستان جلیل‌آباد) یا جانگامی‌ران (شهرستان لریک) رخ داده است. اگرچه دوما با زن به‌طور شخصی ملاقات کرده بود، اما اشارهٔ روزنامه قفقاز به گوی‌تپه به‌عنوان محل نخستین گزارش، این مکان را محتمل‌ترین می‌سازد. به نظر می‌رسد این داستان در میان جوامع محلی منتشر شده و با گذشت زمان دستخوش تغییراتی شده است.

دوما همچنین از برخوردهای بین بازرگانان و یک ببر در جاده لنکران - آستارا و همچنین موردی که بنا به گزارش‌ها یک ببر برای چند دقیقه با پسری از روستای شاناکا بازی کرد بدون اینکه به او آسیبی برساند، یاد می‌کند.

در جنگل‌های تالش، ببرها معمولاً به صورت گروهی شکار می‌شدند، در حالی که شکار انفرادی نادر بود. یک روش رایج این بود که بخشی از گروه، ببر را به سمت خط درختان می‌راندند تا حرکت آن را محدود کنند، در حالی که دیگران از جلو حمله می‌کردند.

بین سال‌های ۱۸۳۲ تا ۱۹۳۲، حوادث متعددی مربوط به ببر در منطقه تالش، لنکران، گویتپه، بیله‌سوار، دشت موگان و روستای ونگ در قره‌باغ ثبت شده است. در اواسط قرن نوزدهم، گزارش شده است که سالانه ۱۰ تا ۲۰ ببر تورانی در اطراف لنکران شکار می‌شدند.

در سال ۱۸۳۷، پوست ببر شکار شده در منطقه تالش به آکادمی سن پترزبورگ اهدا شد. در تاریخی نامشخص، جمجمه ببری به موزه قفقاز اهدا شد. در سال ۱۸۴۴، *قفقاز* از شکار ببری که توسط مأموران مرزی روسیه و حدود ۲۰۰ نفر از ساکنان محلی در نزدیکی گویتپه سازماندهی شده بود، خبر داد. در سال ۱۸۹۶، یک ستوان روسی دو ببر را با شکارچیان محلی در منطقه تالش کشت. آخرین شکار مستند ببر خزر در آذربایجان در سال ۱۹۳۲ در نزدیکی گویتپه رخ داد که در آن یک ببر نر و یک ببر ماده کشته شدند.

سوابق تاریخی نشان می‌دهد که مناسب‌ترین زیستگاه‌های ببر در قفقاز در جنوب شرقی آذربایجان، به ویژه در منطقه تالش در اطراف گویتپه و جنگل‌های مجاور آن متمرکز بوده است. گاهی اوقات، ببرها از طریق سیستم‌های رودخانه‌ای به سایر نقاط قفقاز وارد می‌شدند؛ به عنوان مثال، ببرهایی که در قره‌باغ (۱۸۴۶) و نزدیک تفلیس (۱۹۲۲) گزارش شده‌اند، احتمالاً از طریق دره‌های ارس و کورا وارد شده‌اند.

## در ادبیات
در سال ۱۹۱۲، عبدالله شایق داستان کوتاه *«شکار ببر»* را در کتاب درسی *«گلزار»*، بخشی از مجموعه *«کوچ»* خود منتشر کرد. این داستان دربارهٔ ببری است که در جنگل‌های بورچالی ظاهر می‌شود.

## منابع

رده:ببرها
رده:تاریخ جمهوری آذربایجان
رده:تاریخ شکار
رده:فرهنگ در جمهوری آذربایجان
رده:محیط زیست جمهوری آذربایجان