حشره‌سان

[بندانگشتی|یک موجود بیگانه حشره‌سان روی جلد مجله آمریکایی علمی-تخیلی [داستان‌های شگفت‌انگیز|داستان‌های شگفت‌انگیز از سال ۱۹۳۷]]
در ادبیات علمی-تخیلی و فانتزی، اصطلاح **حشره‌سان** (به انگلیسی: Insectoid؛ به معنای «حشره‌مانند» یا حشره‌وار) به هر موجود خیالی فانتزی گفته می‌شود که ویژگی‌های فیزیکی یا صفات مشترکی با حشرات معمولی (یا عنکبوتیان) داشته باشد. این اصطلاح اغلب برای اشکال حیات فرازمینی شبیه به حشره یا عنکبوت به کار می‌رود؛ در چنین مواردی احتمالاً فرگشت هم‌گرا مسئول وجود چنین موجوداتی در نظر گرفته می‌شود. گاهی اوقات نیز محیط داستان در زمین است؛ مانند فیلم مگس (۱۹۵۸) که در آن دانشمندی به‌طور تصادفی به یک موجود ترکیبی انسان-مگس تبدیل می‌شود، یا رمان کوتاه مسخ (۱۹۱۵) اثر فرانتس کافکا که توضیحی دربارهٔ چگونگی تبدیل شدن یک مرد به یک حشره غول‌پیکر ارائه نمی‌دهد.

## ریشه‌شناسی
اصطلاح «Insectoid» به هر موجود یا شیئی اطلاق می‌شود که بدن یا ویژگی‌هایی مشابه با حشرات و عنکبوتیان رایج در زمین داشته باشد. این واژه ترکیبی از «Insect» (حشره) و پسوند «-oid» (پسوندی به معنای شباهت) است.

## تاریخچه
بندانگشتی|بیگانه حشره‌سان روی جلد مجله علمی-تخیلی فرانسوی Galaxie bis از سال ۱۹۷۵
موجودات فرازمینی حشره‌مانند مدت‌هاست که بخشی از سنت علمی-تخیلی بوده‌اند. در فیلم سفر به ماه محصول ۱۹۰۲، ژرژ ملی‌یس ساکنان ماه (سلنیت‌ها) را به صورت حشره‌سان به تصویر کشید. شخصیت «ووگل-باگ» (Woggle-Bug) از سال ۱۹۰۴ در کتاب‌های ال. فرانک بام ظاهر شد. اولاف استپلدون نیز در رمان ستاره‌ساز (۱۹۳۷) از حشره‌سانان استفاده کرد. در رمان‌های عامه‌پسند (پالپ)، موجودات حشره‌سان اغلب به عنوان آنتاگونیست‌هایی که دوشیزه درمانده را تهدید می‌کردند، به کار می‌رفتند. از توصیفات مشهور بعدی دربارهٔ بیگانگان حشره‌مانند متخاصم می‌توان به «آراکنیدها» یا «باگ‌ها» در رمان جنگاوران اخترناو (۱۹۵۹) اثر رابرت آنسون هاین‌لاین و «باگرها» (buggers) در مجموعه رمان‌های بازی اندر (از ۱۹۸۵) اثر اورسن اسکات کارد اشاره کرد.

موضوع ذهن کندویی یا ذهن جمعی، تمی در علمی-تخیلی است که به جامعه کندویی بیگانگان در کتاب اولین انسان‌ها در ماه (۱۹۰۱) اثر هربرت جورج ولز بازمی‌گردد. ذهن‌های کندویی اغلب به معنای فقدان یا از دست دادن فردیت، هویت یا تشخص هستند. افرادی که کندو را تشکیل می‌دهند ممکن است مانند جانوران فرااجتماعی، در عملکردهای مختلف متخصص شوند.
«ملکه کندو» شخصیتی در رمان‌هایی مانند «قلمرو مار» (۱۹۸۱) اثر سی. جی. شری و مجموعه فیلم‌های بیگانه (از ۱۹۷۹) بوده است.

تمایلات جنسی حشره‌سانان در آثاری چون «عاشقان» (۱۹۵۲) اثر فیلیپ ژوزه فارمر، رمان‌های «بیگانه‌زایی» (از ۱۹۸۷) اثر اکتاویا باتلر و «ایستگاه خیابان پردیدو» (۲۰۰۰) اثر چاینا میه‌ویل مورد توجه قرار گرفته است.

## تحلیل
موتیف حشره به‌طور گسترده‌ای در علمی-تخیلی به عنوان «ترکیب‌های پست انسان/حشره که رایج‌ترین دشمن را تشکیل می‌دهند» در رسانه‌های مرتبط استفاده شده است. «خرفسترها» یا اشکال حشره‌مانند به عنوان یک الگوی رایج توصیف شده‌اند و اصطلاح «حشره‌سان» با توجه به «روش فراگیر بازنمایی حیات بیگانه»، تقریباً یک کلیشه محسوب می‌شود.

کارل ساگان در بیان تردید خود نسبت به علمی-تخیلی، هنگامی که از نوعی داستان شکایت می‌کرد که «صرفاً آنچه را که ما دربارهٔ زیست‌شناسی مولکولی و داروینیسم می‌دانیم نادیده می‌گیرد»، حشره‌سانان را در ذهن داشت. او نوشت: «من با فیلم‌هایی که در آن‌ها عنکبوت‌های ۳۰ فوتی شهرهای زمین را تهدید می‌کنند مشکل دارم: از آنجایی که حشرات و عنکبوتیان از طریق تنفس نایدیسی نفس می‌کشند، چنین مهاجمانی قبل از اینکه بتوانند به اولین کلان‌شهر خود آسیب برسانند، خفه می‌شوند».

## جستارهای وابسته
* هیولای چشم‌حشره‌ای
* حشرات در اساطیر
* حشرات در دین
* فهرست بندپایان خیالی
* فهرست انسان‌نماهای خزنده
* فهرست انسان‌نماهای آبزی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:حشرات تخیلی
رده:موضوع‌های علمی-تخیلی