حیات‌بخشی بیگم

**حیات‌بخشی بیگم** (درگذشته ۲۶ فوریه ۱۶۶۷) همسر سلطنتی سلطان محمد قطب‌شاه، ششمین حکمران سلسلهٔ قطب‌شاهی در جنوب هند، و دختر محمدقلی قطب‌شاه، پنجمین سلطان این سلسله بود. هنگامی که پسرش، عبدالله قطب‌شاه، در سال ۱۶۲۶ و در سن چهارده‌سالگی به تخت سلطنت نشست، او در سال‌های نخست سلطنت او به‌عنوان نایب‌السلطنه عمل کرد و تا زمان مرگش نفوذ قابل توجهی در امور ایالت داشت.

## زندگی‌نامه
بندانگشتی|مسجد حیات‌بخشی به نام او نامگذاری شده است.
[بندانگشتی|آرامگاه حیات‌بخشی بیگم در میان [گنبدان قطب‌شاهی|آرامگاه‌های قطب‌شاهی]]
بندانگشتی|تابوت سنگی حیات‌بخشی بیگم

### اوایل زندگی
حیات‌بخشی، که نامش به معنای زندگی است، در سال ۱۵۹۱ میلادی متولد شد. او تنها دختر محمدقلی قطب‌شاه بود و هیچ وارث مردی نداشت. گفته می‌شود که محمدقلی او را چنان تربیت کرد که گویی پسری دارد، و این روند با جشن‌هایی که به مناسبت تولد او برگزار می‌شد آغاز شد. با گذر زمان، سلطان به او اجازه داد تا مهارت‌های لازم برای ادارهٔ حکومت را بیاموزد.

### ازدواج حیات‌بخشی بیگم و محمد قطب‌شاه
حیات‌بخشی از سن ۱۱ سالگی پیشنهادهای ازدواج متعددی دریافت کرد که از جملهٔ مهم‌ترین آن‌ها پیشنهاد شاه عباس صفوی برای یکی از سه پسرش بود. با این حال، محمدقلی نقشه‌های دیگری داشت و در سال ۱۶۰۷ او با پسرعموی خود، محمد قطب‌شاه، ازدواج کرد.

هیچ گزارشی معاصر از مراسم ازدواج آن‌ها وجود ندارد، هرچند روایتی دیرتر جشن و شادمانی برگزارشده را توصیف می‌کند. شهر با چراغ‌های سفالی تزئین شده بود و همهٔ شهروندان در جریان این جشن‌های بزرگ به خوبی پذیرایی شدند. محمد قطب‌شاه، که حامی پرقدرت هنر بود، برنامه‌های متنوع رقص و موسیقی را برای مردم ترتیب داد. پس از پایان جشن‌ها، این زوج به خداآباد نقل مکان کردند، مکانی که کاخی فوق‌العاده مجلل و باشکوه در آن ساخته شده بود.

در سال ۱۶۱۱، محمدقلی درگذشت و محمد قطب‌شاه به تخت سلطنت رسید، در حالی که حیات‌بخشی به‌عنوان ملکه همسر منصوب شد. منابع تاریخی اشاره می‌کنند که محمد قطب حاکمی پرهیزگار، نیکوکار و فرهیخته بود و در موارد متعددی در امور دولتی از توصیه‌های حیات‌بخشی بهره می‌گرفت، امری که در مدیریت کارآمد حکومت نقش مؤثری داشت.

حیات‌بخشی در سال ۱۶۱۴ پسری به نام عبدالله قطب‌شاه به دنیا آورد. پیشگویی که توسط چندین منجم بیان شده بود، چنین بود که اگر پسر، قبل از ۱۲ سالگی چهرهٔ پدرش، محمد قطب‌شاه، را ببیند، فاجعه‌ای برای او رخ خواهد داد. بنابراین، حیات‌بخشی شهرکی جداگانه برای پسرش ساخت تا او و پدرش را از یکدیگر دور نگه دارد. این منطقه اکنون با نام سلطان‌نگر شناخته می‌شود و در قسمت شرقی حیدرآباد واقع است. با این حال، چند سال پس از اینکه محمد قطب‌شاه پسرش را دید، درگذشت. تجربه و نقش فعال حیات‌بخشی در ادارهٔ امور حکومت او را برای این شرایط آماده کرده بود؛ او در همان زمان کاخ را بست و عبدالله قطب‌شاه را به‌عنوان پادشاه سلسله اعلام کرد.

### حیات‌بخشی بیگم در نقش ما صاحب (ملکه مادر)
مأخذ:

در سال ۱۶۲۶، سلطان محمد درگذشت و حیات‌بخشی پسرش، عبدالله قطب‌شاه، را به تخت سلطنت رساند. سلطان جدید تنها چهارده سال داشت و حیات‌بخشی در چند سال اول سلطنت او به‌عنوان نایب‌السلطنه ادارهٔ امور حکومت را بر عهده گرفت. در دوران سلطنت عبدالله قطب‌شاه، مهم‌ترین چالش، حفظ استقلال گلکنده در برابر مغول‌ها بود. در سال ۱۶۵۶، هنگامی که اورنگ‌زیب، نایب‌السلطنهٔ وقت دکن، عبدالله قطب‌شاه را در گلکنده محاصره کرد، درخواست خراج سنگینی نمود. حیات‌بخشی موفق شد با اورنگ‌زیب به توافق برسد: دختر عبدالله به ازدواج شاهزادهٔ مغول، محمد سلطان، درآید و پس از مرگ عبدالله، سلطنت گلکنده به مغول‌ها منتقل شود. در مقابل، اورنگ‌زیب میزان خراج مالی مورد نیاز را به‌طور قابل توجهی کاهش داد.

حیات‌بخشی در ۲۶ فوریهٔ ۱۶۶۷ درگذشت و در مقبره‌ای در میان دیگر مقبره‌های سلسلهٔ قطب‌شاهی به خاک سپرده شد. مقبرهٔ او تنها مقبرهٔ زنی است که از نظر اندازه با مقبره‌های پادشاهان برابری می‌کند.

## میراث
در سال ۲۰۱۹، مؤسسهٔ فناوری هند (IIT) حیدرآباد فیلمی واقعیت مجازی با عنوان *ما صاحبه – ملکهٔ حیدرآباد*، دربارهٔ حیات‌بخشی بیگم منتشر کرد.

## منابع

رده:درگذشتگان ۱۶۶۷ (میلادی)
رده:قطب‌شاهیان