تران هونگ دائو

**تران هونگ دائو** (؛ 1228 – )، با نام اصلی **تران کوئوک توان** (陳國峻)، همچنین شناخته‌شده با عنوان **شاهزاده بزرگ هونگ دائو** (*Hưng Đạo Đại Vương* – 興道大王)، شاهزاده‌ای ویتنامی، دولتمرد و فرمانده نظامی نیروهای دای ویت در دوران دودمان تران بود. پس از مرگش، مردم او را قدیس دانستند و به مقام خدایی رساندند و او را **دوک تانه تران** (德聖陳) یا **کووو تیین وو ده** (九天武帝) نامیدند. هونگ دائو فرماندهی ارتش‌های ویتنام را در دو تهاجم از سه تهاجم بزرگ مغولی در اواخر قرن سیزدهم به عهده داشت و آن‌ها را دفع کرد. پیروزی‌های متعدد او بر دودمان یوآن به فرماندهی قوبلای خان از بزرگ‌ترین دستاوردهای نظامی در تاریخ ویتنام به شمار می‌روند.

## خاستگاه
تران هونگ دائو در سال ۱۲۲۸ با نام شاهزاده **تران کوئوک توان** (  ) به دنیا آمد. او پسر شاهزاده تران لیئو بود، برادر بزرگ‌تر امپراتور کودک جدید، تران تای تونگ، پس از آنکه دودمان تران جای خاندان لی را در سال ۱۲۲۵ میلادی گرفت. بعدها تران لیئو — که در آن زمان برادر شوهر امپراتریس لی چیئو هوانگ بود — تحت فشار نایب‌السلطنه تران تو دو ناگزیر شد همسر خود (شاهزاده خانم توان تیین) را به برادر کوچک‌ترش امپراتور تای تونگ واگذار کند تا ثبات دودمانی خاندان تران استوار گردد. برادران تران لیئو و امپراتور تران تای تونگ از عموی خود تران تو دو به خاطر این ازدواج اجباری کینه به دل داشتند.

## نخستین تهاجم مغول

در جریان نخستین تهاجم مغول به ویتنام در سال ۱۲۵۸، تران هونگ دائو به عنوان افسری فرمانده نیروها در مرز خدمت می‌کرد.

## دومین تهاجم مغول
در سال ۱۲۷۸، تران تای تونگ درگذشت. امپراتور تران تانه تونگ بازنشسته شد و ولیعهد تران خام (معروف به تران نان تونگ و نزد مغولان به عنوان تران نات تون شناخته می‌شد) را به عنوان جانشین خود برگزید. قوبلای خان هیئتی به رهبری چای چون به دای ویت فرستاد و بار دیگر از پادشاه جدید خواست که شخصاً به چین بیاید، اما امپراتور این درخواست را رد کرد. دودمان یوآن سپس از به رسمیت شناختن او به عنوان پادشاه سر باز زد و کوشید یک ویتنامی خائن را به عنوان پادشاه دای ویت بر تخت بنشاند. مقامات یوآن که از شکست مأموریت‌های دیپلماتیک خشمگین شده بودند، قوبلای را به اعزام یک لشکر تنبیهی به دای ویت تشویق کردند. در سال ۱۲۸۳، قوبلای خان آریق قایا را با درخواستی امپراتوری به دای ویت فرستاد و از دای ویت خواست تا از طریق خاک ویتنام به حمله به چامپا کمک کند و خواهان آذوقه و سایر پشتیبانی‌ها برای ارتش یوآن شد، اما پادشاه این درخواست را رد کرد.

در ژانویه ۱۲۸۵، طغون (پسر قوبلای خان) تهاجم مغول به دای ویت را رهبری کرد. تران هونگ دائو فرمانده نیروهای مشترک زمینی و دریایی دای ویت بود که توسط نیروهای اصلی زمینی مغول درهم شکسته شد و به پایتخت تانگ لونگ عقب‌نشینی کرد. امپراتور تران نان تونگ پس از شنیدن خبر شکست‌های پی در پی، با قایقی کوچک به استان کوانگ نین رفت تا با تران هونگ دائو دیدار کند و از او بپرسد که آیا دای ویت باید تسلیم شود. تران هونگ دائو مقاومت کرد و خواستار کمک ارتش‌های خصوصی شاهزادگان تران شد. در اوایل ۱۲۸۵، فرستادگان تران شرایط صلح را به مغولان پیشنهاد دادند. طغون و معاونش عمر باتور این پیشنهاد را رد کردند و با نیروهای تران هونگ دائو در کرانه‌های رود سرخ (آسیا) درگیر شدند و موفق به تصرف تانگ لونگ شدند. تران هونگ دائو خاندان سلطنتی تران را به کاخشان در  در استان نام دین اسکورت کرد.

نیروهای مغول تحت فرماندهی سودو، معاون طغون، به پیشروی به سمت جنوب ادامه دادند و شاهزاده خائن تران ایک تاک را به عنوان پادشاه جدید آنام نصب کردند. نیروهای تران در محاصره ارتش یوآن قرار گرفتند در حالی که امپراتورانشان از طریق ساحل به تان هوا گریختند. با شدت گرفتن درگیری‌ها در چامپا، طغون به سودو دستور داد با بهانه رسمی گرمای هوا و بیماری در دای ویت به چامپا بازگردد. در جریان این عقب‌نشینی، نیروهای تران هونگ دائو پیروزی‌های بزرگی بر روی رود سرخ به دست آوردند که به کشته شدن سودو و عقب‌نشینی عمر باتور به چین انجامید. نیروهای دای ویت تانگ لونگ را پس گرفتند و طغون با تلفات سنگین به چین بازگشت.

## سومین تهاجم مغول
در سال ۱۲۸۷، قوبلای خان این بار یکی از پسران محبوبش، طغون (پسر قوبلای خان)، را برای رهبری لشکرکشی دیگری به دای ویت فرستاد با این عزم که شکست پیشین را جبران کند و سرزمین را تصرف نماید. نیروهای مغول و چینی یوآن ارتشی بسیار بزرگ‌تر از پیاده‌نظام، سواره‌نظام و ناوگان دریایی تشکیل دادند که طبق منابع مغولی ۱۲۰٬۰۰۰ و طبق منابع ویتنامی ۵۰۰٬۰۰۰ نفر برآورد شده است.

در مرحله نخست تهاجم، مغولان بیشتر نیروهای دای ویت مستقر در مرز را به سرعت شکست دادند. ناوگان دریایی شاهزاده طغون بیشتر نیروی دریایی ژنرال تران خانه دو را در وان دون درهم کوبید. همزمان، شاهزاده آریق قایا با سواره‌نظام عظیم خود پادگان‌های فو لوونگ و دای تان، دو پایگاه نظامی استراتژیک در مرز دای ویت و چین، را تصرف کرد. سواره‌نظام بعداً با ناوگان شاهزاده طغون در وان دون به هم پیوست. امپراتور سابق تران تانه تونگ در واکنش به شکست‌های نظامی در برابر مغولان، ژنرال تران خانه دو را برای محاکمه نظامی احضار کرد، اما ژنرال موفق شد حضور در دادگاه را به تأخیر بیندازد و نیروهایش را در وان دون دوباره سازماندهی کند. سواره‌نظام و ناوگان شاهزاده طغون به پیشروی به سوی پایتخت امپراتوری تانگ لونگ ادامه دادند. در همین حال، ناوگان تدارکاتی شاهزاده طغون که چند روز پس از تصرف این پایگاه استراتژیک توسط ژنرال تران خانه دو به وان دون رسید، توسط نیروهای ژنرال تران خانه دو در کمین افتاد و به تصرف درآمد. خانه دو سپس توسط امپراتور سابق عفو شد. ارتش اشغالگر اصلی مغول به سرعت دریافت که ناوگان پشتیبانی و تدارکاتی‌اش قطع شده است.

تصرف ناوگان تدارکاتی مغول در وان دون به همراه خبر بازپس‌گیری پادگان دای تان در شمال توسط ژنرال تران هونگ دائو، نیروهای مغول را که با سرعت پیش می‌رفتند به هرج و مرج انداخت. نیروهای دای ویت جنگ چریکی را علیه مغولان تضعیف‌شده آغاز کردند و تلفات و خسارات سنگینی به نیروهای یوآن وارد ساختند. با این حال، مغولان به دلیل برتری سواره‌نظامشان به پیشروی به سوی تانگ لونگ ادامه دادند، اما در این زمان امپراتور تصمیم گرفت تانگ لونگ را تخلیه کند و دستور داد پایتخت را آتش بزنند تا مغولان غنیمتی به دست نیاورند. نبردهای بعدی میان مغولان و دای ویت نتایج مختلطی داشت: مغولان استان‌های ین هونگ و لونگ هونگ را تصرف کردند اما در نبردهای دریایی دای بانگ شکست خوردند. سرانجام شاهزاده طغون تصمیم گرفت ناوگان دریایی‌اش را عقب بکشد و فرماندهی را بر نبردهای زمینی متمرکز کند، جایی که احساس می‌کرد سواره‌نظام برتر مغول پیاده‌نظام و سواره‌نظام دای ویت را شکست خواهد داد. طغون سواره‌نظام را از نوی بانگ عبور داد در حالی که فرمانده ناوگان دریایی‌اش، عمر، همزمان نیروی دریایی را مستقیماً از رود باخ دانگ پیش راند.

### نبرد رود باخ دانگ

ناوگان دریایی مغول از ویژگی‌های جغرافیایی رودخانه بی‌خبر بود. شاهزاده هونگ دائو چند روز پیش از این لشکرکشی مسیر دریایی مغولان را پیش‌بینی کرد و به سرعت تله‌های غیرمتعارف سنگینی از میخ‌های چوبی نوک‌فولادی که در هنگام جزر دیده نمی‌شدند را در بستر رود باخ دانگ کار گذاشت. هنگامی که عمر به ناوگان مغول دستور عقب‌نشینی از رودخانه داد، ویتنامی‌ها شناورهای کوچک‌تر و چابک‌تری را به میدان فرستادند تا کشتی‌های مغول را تحریک کرده و در هنگام جزر به کناره رودخانه جایی که تله‌ها در انتظار بود بکشانند. با پایین رفتن آب رود باخ دانگ، کشتی‌های مغول بر میخ‌های فولادی نشستند و غرق شدند. در حضور امپراتور سابق تانه تونگ و امپراتور نان تونگ، نیروهای ویتنامی به رهبری شاهزاده هونگ دائو حدود ۴۰۰ کشتی بزرگ مغول را آتش زدند و خدمه باقی‌مانده دریایی را در امتداد رودخانه به اسارت گرفتند. کل ناوگان مغول نابود شد و دریاسالار ناوگان مغول، عمر، به اسارت درآمد.

سواره‌نظام شاهزاده طغون اقبال بهتری داشت. ژنرال فام نگو لائو در جاده نوی بانگ بر آن‌ها کمین زد، اما نیروهای باقی‌مانده طغون با تقسیم شدن به گروه‌های کوچک‌تر موفق به فرار به چین شدند، هرچند بیشترشان در درگیری‌های مسیر بازگشت به مرز کشته یا اسیر شدند و نیمی از ارتش باقی‌مانده را از دست دادند.

## مرگ

در سال ۱۳۰۰ میلادی، او بیمار شد و در سن ۷۳ سالگی بر اثر علل طبیعی درگذشت. پیکرش سوزانده شد و خاکسترش زیر درخت بلوط محبوبش که خود در ملک خانوادگی سلطنتی‌اش نزدیک تانگ لونگ کاشته بود، بر اساس وصیتش پراکنده شد. ویتنامی‌ها قصد داشتند او را با مراسمی باشکوه در آرامگاه سلطنتی به خاک بسپارند، اما او این پیشنهاد را رد کرد و مراسمی ساده و خصوصی را برگزید. امپراتور به پاس نبوغ نظامی او در دفاع از دای ویت در طول زندگی‌اش، پس از مرگ لقب **هونگ دائو دای وونگ** (شاهزاده بزرگ هونگ دائو) را به تران هونگ دائو اعطا کرد.

## میراث
### نام‌گذاری مکان‌ها
اکثر شهرها و شهرستان‌های ویتنام خیابان‌های مرکزی، محله‌ها و مدارسی به نام او دارند.

* خیابان تران هونگ دائو در هانوی (که در دوران هندوچین فرانسه «بولوار گامبتا» نام داشت) یکی از خیابان‌های اصلی در جنوب منطقه هوان کیم است. این خیابان «جاده حلقه اول» شهر (که در اصل «روت سیرکولر» نام داشت) را به سالن اصلی ایستگاه مرکزی متصل می‌کند. چندین سفارتخانه و وزارتخانه دولتی در این خیابان واقع شده‌اند.
* خیابان تران هونگ دائو در هایفونگ در امتداد میدان پارک مرکزی کشیده شده و اپرای هایفونگ را به رود کام متصل می‌کند.
* خیابان تران هونگ دائو در دانانگ یک بلوار ساحلی در سمت شرقی رود هان است.
* خیابان تران هونگ دائو در هوشی‌مین (شهر) یکی از شریان‌های اصلی چینی‌نشین این شهر است. همچنین مقر پلیس شهر و آتش‌نشانی در این خیابان قرار دارد. تندیسی به افتخار او در میدانی اصلی در مرکز شهر نصب شده است.
* تندیسی در وست‌مینستر (کالیفرنیا) به او اختصاص یافته و خیابان بولسا آونیو نام دیگری به نام «دای لو تران هونگ دائو» یعنی «بلوار تران هونگ دائو» گرفته است.

## جستارهای وابسته
* تاریخ ویتنام
* پادشاه خفته در کوه

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:درگذشتگان ۱۳۰۰ (میلادی)
رده:درگیری‌های سده ۱۳ (میلادی)
رده:زادگان ۱۲۲۸ (میلادی)
رده:نویسندگان نظامی اهل ویتنام