انرژی در قزاقستان

**انرژی در قزاقستان**، تولید، مصرف و واردات انرژی و برق در قزاقستان و سیاست‌های قزاقستان در رابطه با انرژی را شرح می‌دهد.

قزاقستان که دارای ذخایر نفت، گاز، زغال سنگ و اورانیوم است، صادرکننده خالص انرژی و تولیدکننده پیشرو انرژی در کشورهای مستقل مشترک المنافع (CIS) است. این کشور تولیدکننده عمده نفت، گاز و زغال سنگ و همچنین بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده سنگ معدن اورانیوم در جهان است. صنعت نفت و گاز قزاقستان پس از سال ۱۹۹۹ به شدت در حال توسعه بوده است. چین یکی از بزرگ‌ترین سرمایه گذاران در صنعت نفت و گاز قزاقستان است. استراتژی قزاقستان ۲۰۵۰ متعهد به تأمین ۵۰ درصد از مصرف انرژی از منابع تجدیدپذیر یا جایگزین تا سال ۲۰۵۰ است.

طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، عرضه انرژی اولیه در قزاقستان از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸، ۲۹ درصد و صادرات انرژی ۲۱ درصد افزایش یافته است.

## انرژی بر اساس منابع
در سال ۲۰۱۸ حدود نیمی از انرژی کشور از زغال‌سنگ تأمین می‌شد و تقریباً یک‌چهارم از نفت و یک‌چهارم دیگر از گاز طبیعی بود. قزاقستان شروع به جست‌وجو برای استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر خود کرد. در سال ۲۰۱۵، برنامه عملیاتی برای توسعه انرژی تجدیدپذیر در دوره ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ تصویب شد. همچنین در همان سال، وزیر سرمایه‌گذاری و توسعه قزاقستان اعلام کرد که کشور یک صندوق ویژه برای تأمین مالی برنامه‌های صرفه‌جویی در انرژی تأسیس خواهد کرد. در سال ۲۰۱۶، ظرفیت نصب‌شده تأسیسات انرژی تجدیدپذیر در قزاقستان به‌طور قابل توجهی افزایش یافت و به ۲۵۱٫۵۵ مگاوات رسید که ۱٫۴ برابر بیشتر از دوره مشابه در سال ۲۰۱۵ بود.

### نفت
بندانگشتی|تعادل روغن
قزاقستان حدود ۳۰ میلیارد بشکه ذخایر نفتی تخمین زده است. با داشتن ۱۷۲ میدان نفتی، این کشور صاحب ۳٪ از ذخایر نفتی جهان است و در بین ۱۵ کشور برتر جهان از نظر ذخایر نفتی قرار می‌گیرد. اصلی‌ترین ذخایر در پنج میدان نفتی خشکی بزرگ کشور شامل تنگیز – بزرگ‌ترین میدان نفتی با تولید ۵۶۵ هزار بشکه نفت خام در روز در سال ۲۰۱۱ – کاراچاناک، آکتوبه، مانگیستاو و اوزن قرار دارند که همگی در بخش غربی کشور واقع شده‌اند و نیمی از ذخایر اثبات‌شده کنونی را در بر می‌گیرند. میدان‌های دریایی کاشگان و کورماناقازی در دریای خزر دست‌کم ۱۴ میلیون بشکه نفت دارند. با ۹ تا ۱۱ میلیارد بشکه، کاشگان بزرگ‌ترین میدان نفتی خارج از خاورمیانه محسوب می‌شود و تخمین زده می‌شود که در سال ۲۰۱۶ به بهره‌برداری برسد و تولید آن در اوج به ۱٫۵ میلیون بشکه در روز برسد. قزاقستان تولیدکننده عمده نفت است و تولید کل آن در سال ۲۰۱۳ حدود ۱٫۶۴ میلیون بشکه در روز برآورد شده است. این کشور حدود ۱۳٪ از عرضه نفت را در داخل مصرف می‌کند و بقیه را به بازارهای اصلی نفتی صادر می‌کند. برای ادامه افزایش تولید مایعات بالاتر از سطح کنونی، قزاقستان نیاز دارد که میدان تنگیز، میدان قراچاجانک و میدان کاشاقان را توسعه دهد و ظرفیت صادراتی خود را افزایش دهد.

شرکت ملی نفت و گاز کازمونای‌گس (KMG)، در سال ۲۰۰۲ تأسیس شد تا نماینده منافع دولت در صنعت نفت و گاز باشد. توسعه تولید نفت تا حد زیادی به دلیل سرمایه‌گذاری خارجی قابل توجه، عمدتاً از هلند و ایالات متحده در اوایل دهه ۲۰۰۰، امکان‌پذیر شده است. در سال ۲۰۱۰، دولت قزاقستان مسئولیت تنظیم این بخش را از کازمونای‌گس سلب کرد تا سطح بالاتری از مشارکت این شرکت در بخش تجاری را فراهم کند. دولت اکنون سهام اکثریت را برای کازمونای‌گس در تمام پروژه‌های جدید و سرمایه‌گذاری‌های مشترک محفوظ می‌دارد. کازمونای‌گس اکنون ۲۰ درصد از کل ذخایر اثبات‌شده نفت و گاز قزاقستان را کنترل می‌کند و ۲۷ درصد از کل میعانات نفت و گاز و ۱۴ درصد از گاز را تولید می‌کند.

قزاقستان سه پالایشگاه بزرگ دارد - آتیرائو، شیمکنت و پاولودار. ظرفیت پالایش نفت خام آنها در مجموع حدود ۳۵۰٬۰۰۰ بشکه در روز است که تقریباً به‌طور مساوی بین این سه تقسیم شده است. به دلیل زیرساخت‌های قدیمی، آنها عمدتاً تنها با ۶۰ درصد از ظرفیت خود فعالیت می‌کنند. دولت سرمایه‌گذاری قابل توجهی در نوسازی این واحدها انجام داده است که قرار است حدود سال ۲۰۱۶ تکمیل شود.

در اواسط سال ۲۰۱۶، گروهی از شرکت‌های نفتی به رهبری شورون، از یک قرارداد سرمایه‌گذاری ۳۶٫۸ میلیارد دلاری برای توسعه میدان نفتی تنگیز قزاقستان خبر دادند. به گفته کارشناسان، این سرمایه‌گذاری ممکن است قزاقستان را به یکی از ۱۰ تولیدکننده برتر نفت تبدیل کند.

قزاقستان به عنوان بخشی از توافقات حاصل شده با اوپک پلاس، تولید نفت خود را ۴٫۳ درصد کاهش داد. اوپک پلاس که شامل متحدان غیر اوپک، از جمله قزاقستان و روسیه نیز می‌شود، در ماه آوریل با کاهش بی‌سابقه جهانی نفت به میزان ۹٫۷ میلیون بشکه در روز از اول ماه مه موافقت کرد در نوامبر ۲۰۲۰، دولت قزاقستان تأیید کرد که این کشور ۹۹ درصد به تعهدات اوپک پلاس عمل کرده است.

#### تحولات اخیر
بررسی *قزاقستان ۲۰۲۲* توسط آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) هشدار داد که اتکای بیش از حد به مسیرهای نفتی، خطرات کوتاه‌مدتی را در بحبوحه بی‌ثباتی منطقه‌ای و تحریم‌ها علیه روسیه ایجاد می‌کند. اختلالات صادراتی در سال‌های اخیر، نیاز به تنوع‌بخشی به گزینه‌های ترانزیت نفت برای تضمین ثبات اقتصادی را برجسته کرده است.

در آوریل ۲۰۲۵، رئیس‌جمهور قاسم جومارت توکایف با مایکل ویرث، مدیرعامل شرکت شورون، دیدار کرد تا تکمیل توسعه میدان تنگیز را اعلام کند. آنها در مورد تعمیق همکاری‌های بلندمدت، افزایش مشارکت محلی و پیشبرد پروژه‌هایی مانند یک کارخانه فرآوری گاز ۴٫۵ میلیارد متر مکعب در سال در کاراچاگاناک و یک مجتمع بزرگ پلی اتیلن بحث کردند. هدف این تلاش‌ها افزایش تولید ارزش افزوده داخلی و کاهش وابستگی به صادرات نفت خام است.

آژانس بین‌المللی انرژی همچنین بر اصلاحات قیمت‌گذاری در بخش گاز قزاقستان تأکید کرد، جایی که قیمت‌های پایین تنظیم‌شده تولیدکنندگان را از فروش داخلی گاز بازمی‌دارد. در نتیجه، گاز اغلب برای افزایش تولید نفت جهت صادرات دوباره تزریق می‌شود. اصلاحات قیمت‌گذاری می‌تواند از تنوع‌بخشی انرژی حمایت کرده و وابستگی به زغال‌سنگ را کاهش دهد.

### گاز طبیعی
ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی قزاقستان ۸۵ تریلیون فوت مکعب برآورد شده است. اکثریت این ذخایر در غرب قزاقستان قرار دارند و در چهار میدان اصلی متمرکز شده‌اند: کراچگاناک با ۴۶ درصد، تنگیز با ۱۲ درصد، ایماشفسکویه با ۷ درصد و کاشگان با ۱۲ درصد. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۲ تولید گاز طبیعی چهار برابر شده و در سال ۲۰۱۲ به ۴۰٫۱ میلیارد متر مکعب رسید. با این حال، تنها ۵۳ درصد از این گاز برای مصارف تجاری استفاده شد و بقیه برای افزایش تولید نفت دوباره به میادین تزریق گردید.

تولید گاز قزاقستان برای تأمین تقاضای داخلی ۱۰٫۵ میلیارد متر مکعب (۲۰۱۲) کافی است. با این حال، به دلیل محدودیت شبکه خط لوله گاز داخلی که تمام مراکز تولید (غرب) را به مراکز تقاضا (جنوب، شرق، شمال) متصل نمی‌کند، این کشور برای تأمین تقاضا در جنوب کشور به واردات گاز از ازبکستان و برای تأمین تقاضا در شمال و شرق به واردات گاز از روسیه نیاز دارد. در سال ۲۰۱۲، این کشور ۸٫۸ میلیارد متر مکعب گاز را از طریق خط لوله آسیای مرکزی-چین به چین صادر کرد. قزاقستان به عنوان یک کشور ترانزیتی اصلی برای صادرات گاز از ترکمنستان و ازبکستان به مقصد روسیه و چین عمل می‌کند. در سال ۲۰۱۲، میزان گاز ترانزیت شده از طریق قزاقستان ۹۶٫۵ میلیارد متر مکعب بود.

### زغال سنگ
بندانگشتی|تعادل زغال سنگ
قزاقستان در بخش آسیای مرکزی دارای بزرگ‌ترین ذخایر زغال‌سنگ قابل بازیافت است. این ذخایر با حجم ۳۳٫۶ میلیارد تن، معادل ۳٫۸ درصد از کل ذخایر جهانی را تشکیل می‌دهند. در سال ۲۰۱۳، کشور ۵۸٫۴ میلیون تن زغال‌سنگ تولید کرد. تولید زغال‌سنگ در مقایسه با دوران اتحاد جماهیر شوروی به ۷۰ درصد کاهش یافته است. بزرگ‌ترین تولیدکننده زغال‌سنگ شرکت بوگاتیر است که بزرگ‌ترین معدن روباز زغال‌سنگ جهان با ذخیره ۴٫۵ میلیارد تن را در اکیبازتس در شمال شرق قزاقستان اداره می‌کند. در سال ۲۰۱۲، شرکت بوگاتیر ۴۶ میلیون تن زغال‌سنگ تولید نمود.

بیشتر زغال‌سنگ، یعنی ۷۵ درصد آن، برای مصرف داخلی به‌ویژه تولید برق استفاده می‌شود. بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت قزاقستان شامل کشورهای همسایه، جنوب روسیه و اوکراین هستند.

یکی از نگرانی‌های اصلی معادن زغال سنگ قزاقستان، ایمنی و پیشگیری و کنترل انفجارهای معدن است.

## برق
یک فرمان اجرایی مقرر می‌کند که منابع تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰، ۱۵٪ از کل شبکه انرژی قزاقستان را تأمین کنند. در صورت دستیابی به این هدف، بخش‌های انرژی و نیروی کار داخلی تغییر شکل خواهند داد.

در سال ۲۰۱۳، کشور ۹۳٫۷۶ میلیارد کیلووات‌ساعت برق تولید کرد که ۷۰ میلیارد کیلووات‌ساعت (۸۱٪) از زغال‌سنگ، ۸ میلیارد از گاز و ۸ میلیارد از منابع آبی بود. این کشور دارای ۷۱ نیروگاه است که شامل ۵ نیروگاه برق‌آبی واقع در رود ایرتیش می‌شود و مجموع ظرفیت نصب شده تولید برق برابر با ۱۹٫۶ گیگاوات است. ۷۵٪ برق تولیدی توسط صنایع مصرف می‌شود، ۱۱٪ توسط خانوارها و ۲٪ توسط حمل‌ونقل.

بزرگ‌ترین نیروگاه خورشیدی قزاقستان با نام "Burboye Solar-1" LLP در ژوئیه ۲۰۱۵ به بهره‌برداری رسید. این پروژه، که نمادی از تلاش‌های قزاقستان برای توسعه منابع انرژی پاک و جایگزین است، تنها در یک سال نخست فعالیت خود بیش از ۳۸٫۴ میلیون کیلووات ساعت برق تولید کرده است. این میزان تولید برق، نقش قابل توجهی در تأمین انرژی منطقه و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی دارد. علاوه بر نیروگاه "Burboye Solar-1"، منطقه ژامبیل در زمینه انرژی‌های جایگزین نیز فعال است و تا کنون نه پروژه دیگر در حوزه منابع انرژی تجدیدپذیر اجرا کرده است. این پروژه‌ها نشان‌دهنده تعهد قزاقستان به توسعه پایدار، کاهش اثرات زیست‌محیطی و ارتقای امنیت انرژی ملی است. ترکیب این نیروگاه‌ها و پروژه‌های مشابه، بخشی از استراتژی گسترده کشور برای گسترش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌شمار می‌رود و می‌تواند الگوی موفقی برای دیگر مناطق آسیای مرکزی باشد.

در سال ۲۰۲۱، این شرکت سومین ماینر بزرگ بیت کوین بود.
بندانگشتی|نمایی از پل معدن کیروفسکایا در قزاقستان

## سیاست
قزاقستان ذخایر عظیمی از منابع انرژی دارد. اگرچه قزاقستان خود را به عنوان یک ابرقدرت انرژی توصیف نکرده است، اما نورسلطان نظربایف، رئیس‌جمهور سابق قزاقستان، ادعا کرد که قزاقستان به عاملی برای امنیت انرژی در آسیا و اروپا تبدیل خواهد شد. قزاقستان از موقعیت جغرافیایی استراتژیکی برای کنترل جریان نفت و گاز از آسیای مرکزی به شرق (چین) و غرب (روسیه، اتحادیه اروپا، بازار جهانی) برخوردار است.

قزاقستان یکی از کشورهای شریک برنامه انرژی اتحادیه اروپا INOGATE بود که چهار موضوع کلیدی داشت: افزایش امنیت انرژی،  بازارهای انرژی کشورهای عضو بر اساس اصول بازار انرژی داخلی اتحادیه اروپا، حمایت از توسعه پایدار انرژی و جذب سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های انرژی با منافع مشترک و منطقه‌ای.

## منابع


رده:سیاست‌گذاری انرژی بر پایه کشور
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:مقاله‌های با گزیده‌ها