قانون اساسی قره‌قالپاقستان

**قانون اساسی قره‌قالپاقستان** () قانون اساسی جمهوری قره‌قالپاقستان، یک جمهوری خودگردان در ازبکستان و سند قانونی اساسی حاکم بر این جمهوری است. این قانون در چارچوب قانون اساسی ازبکستان و قوانین ملی عمل می‌کند و ضمن حفظ همسویی با دولت مرکزی، خودگردانی منطقه را تضمین می‌کند.

قانون اساسی، قره‌قالپاقستان را به‌عنوان یک جمهوری دموکراتیک و دارای حاکمیت معرفی می‌کند، حقوق شهروندان آن را مشخص کرده و خودمختاری این جمهوری را تضمین می‌کند؛ از جمله **حق برگزاری همه‌پرسی دربارهٔ استقلال**. همچنین، قانون اساسی نمادهای دولتی قره‌قالپاقستان، زبان‌های رسمی و ساختار اداری آن را تعیین می‌کند و بر حقوق بشر، دموکراسی و عدالت اجتماعی تأکید دارد.

قانون اساسی در طول زمان و به دنبال تحولات سیاسی در تاریخ منطقه، از جمله اعلام استقلال کوتاه مدت آن در سال ۱۹۹۱ و متعاقباً اتحاد مجدد با ازبکستان در سال ۱۹۹۲ تحت توافقی که حق جدایی در قانون اساسی را مجاز می‌دانست، تکامل یافته است. با این حال، اصلاحات اخیر که توسط دولت ازبکستان در سال ۲۰۲۲ پیشنهاد و متعاقباً لغو شد، نگرانی‌هایی را در مورد فرسایش احتمالی خودمختاری قره‌قالپاقستان ایجاد کرد و باعث اعتراضات قره‌قالپاق در سال ۲۰۲۲ شد.

## تاریخچه
پس از تأسیس اتحاد جماهیر شوروی، فرایند تعیین مرزها در آسیای مرکزی تحت رهبری ژوزف استالین توسط سازمان‌های کمونیستی محلی تحت تأثیر روشنفکران ناسیونالیست قومی انجام شد و بر اساس داده‌های سرشماری اواخر دوران تزاری و اوایل شوروی انجام شد. با ترسیم مرزهای جدید، دوزبانگی و هویت‌های چندملیتی در مناطق رایج بود، در حالی که تقسیمات زبانی و قومیتی اغلب به صورت شکاف سیاسی شهری-روستایی دیده می‌شد. استان خودمختار قره‌قالپاق در سال ۱۹۲۵ در جمهوری خودمختار سوسیالیستی شوروی قزاقستان تشکیل شد و به جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه منتقل شد که در سال ۱۹۳۲ به جمهوری سوسیالیستی خودمختار شوروی قره‌قالپاق تبدیل شد و در سال ۱۹۳۶ به‌طور کامل در جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان ادغام شد و در آنجا وضعیت موجود خود را به عنوان یک خودمختاری حفظ کرد.

در دسامبر ۱۹۹۰، شورای عالی جمهوری سوسیالیستی خودمختار قره‌قالپاق شوروی، که در آن زمان بخشی از جمهوری سوسیالیستی ازبکستان بود، *اعلامیه‌ای در مورد حاکمیت دولت* صادر کرد. این اعلامیه احتمال استقلال قره‌قالپاقستان از جمهوری سوسیالیستی ازبکستان و احتمالاً از اتحاد جماهیر شوروی را مشروط به تأیید شهروندان قره‌قالپاقستان از طریق همه‌پرسی مطرح کرد. در سال ۱۹۹۱، قره‌قالپاقستان استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد، اما در سال ۱۹۹۲، تحت توافقی مبنی بر حفظ خودمختاری خود، به ازبکستان پیوست. در سال ۱۹۹۳، قره‌قالپاقستان یک توافق‌نامه اتحاد مجدد ۲۰ ساله با دولت مرکزی در تاشکند منعقد کرد که حق قانونی جمهوری برای برگزاری همه‌پرسی جدایی از ازبکستان را تضمین می‌کرد. این توافق‌نامه تصریح می‌کرد که پس از ۲۰ سال، طرفین یا توافق‌نامه را تمدید می‌کنند یا قره‌قالپاق‌ها فرصت رأی دادن به استقلال را خواهند داشت. با این حال، هیچ رفراندومی در سال ۲۰۱۳ برگزار نشد.

در ۲۷ ژوئن ۲۰۲۲، رئیس‌جمهور شوکت میرضیایف اصلاحات قانون اساسی را به قانون اساسی ازبکستان پیشنهاد داد. سپس ازبکستان اصلاحات قانون اساسی را آغاز کرد که شامل حذف اصطلاحات «حاکمیت» و حق جدایی برای قره قالپاقستان بود. این تغییرات پیشنهادی باعث نارضایتی قره قالپاق‌ها شد که هم به صورت آنلاین و هم در خیابان‌ها اعتراض کردند و مقامات با محدود کردن دسترسی به اینترنت و محدود کردن بحث‌ها به این اعتراضات پاسخ دادند. میرضیایف بعداً لغو تغییرات پیشنهادی در قانون اساسی را اعلام کرد.

## محتوا
### مقدمه
پیشگفتارِ «قانون اساسی جمهوری قاراقالپاقستان» بر پایبندی مردم به حقوق بشر، حاکمیت دولتی قاراقالپاق، دموکراسی و عدالت اجتماعی تأکید می‌کند. پیشگفتار، هدفِ ایجاد یک دولتِ انسانی، دموکراتیک و قانون‌مدار را تعیین می‌کند؛ دولتی که شأن انسانی، آرامش مدنی و وحدت ملی را برای تمامی شهروندان تضمین می‌نماید.

### فصل‌ها
قانون اساسی قره‌قالپاقستان آن را به عنوان یک جمهوری دموکراتیک مستقل در ازبکستان تعریف می‌کند که نوکوس پایتخت آن است. این قانون حق خودمختاری منطقه را تضمین می‌کند و حقوق اساسی شهروندان، از جمله برابری، آزادی بیان، آزادی رفت و آمد و اعتقادات مذهبی را تشریح می‌کند. قره‌قالپاقستان نمادهای دولتی، زبان‌های رسمی (قره‌قالپاقی و ازبکی) و ساختار اداری خود را مطابق با قانون اساسی ازبکستان حفظ می‌کند.

## جستارهای وابسته
* قانون اساسی ازبکستان

## منابع

رده:قره‌قالپاقستان
رده:قوانین ازبکستان