خلع سلاح شبه‌نظامیان عراقی

**خلع سلاح شبه‌نظامیان عراقی**، عمدتاً شامل شبه‌نظامیان شیعه در عراق می‌شود که بسیاری از آنها از طریق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از حمایت طولانی‌مدت ایران برخوردار بوده‌اند. پس از فروپاشی نیروهای امنیتی عراق در جریان حمله داعش در سال ۲۰۱۴ و فتوایی که توسط سید علی سیستانی صادر شد، حشد شعبی به عنوان یک گروه فراگیر از شبه‌نظامیان عراقی تشکیل شد که نقش کلیدی در شکست داعش ایفا کرد، اما به دلیل ادعاهای جنایات جنگی، استقلال سیاسی و عدم پاسخگویی، جنجال‌برانگیز شد. اگرچه این نیروها تحت قانون شماره ۴۰ کمیسیون حشد شعبی در سال ۲۰۱۶ در چارچوب امنیتی عراق گنجانده شدند، اما چندین گروه شبه‌نظامی ساختارهای فرماندهی مستقل و پیوندهای ایدئولوژیک نزدیکی با ایران حفظ کردند. تلاش ۲۰۲۵ برای نهادینه کردن بیشتر حشد شعبی به عنوان یک نیروی دائمی و نیمه‌مستقل، در بحبوحه نگرانی‌ها در مورد حاکمیت، شکست خورد و منجر به فشار مجدد برای خلع سلاح شبه‌نظامیان و کنترل دولتی شد. در سال ۲۰۲۵، چارچوب هماهنگی شیعیان عراق طرحی را برای خلع سلاح شش گروه شبه‌نظامی تحت حمایت ایران، در پاسخ به درخواست‌های ایالات متحده، پیشنهاد داد که طبق گزارش‌ها، همه گروه‌های مربوط به جز کتائب حزب‌الله با آن موافقت کردند.

## پیشینه
از زمان انقلاب اسلامی، ایران به دنبال حمایت از سازمان‌های شبه‌نظامی اسلام‌گرای شیعه در سراسر خاورمیانه بوده است. این شبه‌نظامیان از طریق سپاه پاسداران ایران و نیروی قدس، سلاح، آموزش و حمایت مالی دریافت کرده‌اند. در عراق، شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران شامل کتائب حزب‌الله، عصائب اهل حق، جنبش مقاومت اسلامی نجباء، سازمان بدر و کتائب سیدالشهداء هستند.

در سال ۲۰۱۴، نیروهای مسلح عراق در مواجهه با نبرد با داعش که یک سوم خاک عراق، از جمله دومین شهر بزرگ آن، موصل را فتح کرده بود، فروپاشید. نخست‌وزیر نوری مالکی دستور داد تا این شبه نظامیان و دیگران زیر یک چتر شبه نظامی واحد گرد هم آیند و روحانی شیعه علی سیستانی متعاقباً *[[فتوا|فتوایی]]* صادر کرد و از داوطلبان خواست تا وظیفه خود را برای جنگ و دفاع از عراق در برابر داعش انجام دهند. پس از آن، این گروه‌ها تحت عنوان سازمان تحت حمایت دولت، حشد شعبی، که تحت سلطه شبه نظامیان وفادار به ایران بود، به نیروهای خود پیوستند. نیروهای بسیج مردمی در نهایت موفق شدند بیشتر سرزمین‌های فتح شده در عراق را بازپس گیرند، اگرچه طبق گزارش عفو بین‌الملل و دیده‌بان حقوق بشر، این نیروها مرتکب جنایات جنگی شده‌اند و از آن زمان در عراق به عنوان افرادی که در برابر دولت یا حاکمیت قانون پاسخگو نیستند، تلقی می‌شوند.

در چندین منطقه عراق، شبه‌نظامیان کنترل خود را اعمال می‌کنند و برخی آنها را مؤثرتر از مقامات محلی می‌دانند. برخی از واحدهای حشد شعبی ساختار سیاسی مستقلی را حفظ کرده‌اند و از این طریق مانع از ایجاد زنجیره فرماندهی یکپارچه می‌شوند، و شبه‌نظامیان در برابر ادغام کامل مقاومت کرده‌اند و عملیات مستقلی را که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران وابسته است، حفظ کرده‌اند و حملاتی را علیه نیروهای ائتلاف انجام می‌دهند. به همین ترتیب، بسیاری از شبه‌نظامیان توسط دولت‌های مختلف در سراسر جهان به عنوان گروه‌های تروریستی تعیین شده‌اند.

## قانون شماره ۴۰ کمیسیون حشد شعبی
در پایان سال ۲۰۱۶، پارلمان عراق قانون شماره ۴۰ کمیسیون حشد شعبی را تصویب کرد که بر اساس آن، «کمیته بسیج مردمی» به عنوان نهاد حاکم بر حشد شعبی تشکیل شد. سپس حشد شعبی با سلسله مراتب رسمی فرماندهی در ارتش عراق ادغام شد که در رأس آن نخست‌وزیر عراق به عنوان فرمانده کل قوا طبق قانون اساسی کشور قرار داشت. با گذشت زمان، این قانون گسترش یافت و رتبه‌ها، حقوق و مشروعیت آن رسمیت یافت. نسخه اصلاح شده قانون شماره ۴۰، شامل چندین ماده، در مارس ۲۰۲۵ توسط کابینه عراق به مجلس پیشنهاد شد. طبق نسخه گسترش یافته این قانون، حشد شعبی به عنوان یک نیروی مسلح موازی بدون جذب شدن در ارتش، قانونی می‌شود و استقلال آن، چه در صحنه داخلی و چه در منطقه، در عین حال که در چارچوب دولت تثبیت می‌شود، رسمیت می‌یابد. این وضعیت مبهم ثابت به شبه‌نظامیان اجازه می‌دهد تا روابط ایدئولوژیک نزدیکی با ایران حفظ کنند. به دلیل اختلافات داخلی و فشار خارجی، این قانون در نهایت تصویب نشد.

این قانون با مخالفت آمریکا روبرو شد، زیرا گفته می‌شد که نفوذ ایران در منطقه را تقویت می‌کند و این سازمان را به یک نهاد دائمی و از نظر مالی مستقل مانند وزارت‌خانه تبدیل می‌کند، که به آن اجازه می‌دهد در سیاست، اقتصاد و فرهنگ عراق دخالت کند و در نتیجه مدل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را که به گسترش کنترل خود بر تمام جنبه‌های زندگی ایرانیان معروف است، تکرار کند. از مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نقل شده است که اگر این قانون تصویب شود، «نفوذ ایران و گروه‌های تروریستی مسلح را که حاکمیت عراق را تضعیف می‌کنند، نهادینه خواهد کرد». مخالفت‌ها با نقض حقوق بشر توسط حشد شعبی علیه غیرنظامیان در جریان اعتراضات سال ۲۰۱۹، و حملاتی که گروه‌های وابسته به حشد شعبی علیه ارتش آمریکا انجام دادند، تشدید شد.

## قانون اختیارات دفاع ملی ۲۰۲۶
در دسامبر ۲۰۲۵، مجلس سنای آمریکا، نسخه‌ای مصالحه‌ای از قانون مجوز دفاع ملی برای سال مالی ۲۰۲۶ را تصویب کرد که بر اساس آن، عراق برای دریافت ۷۵ درصد از بودجه تحت پوشش صندوق آموزش و تجهیز ائتلاف باید سه شرط را برآورده کند:
* شبه‌نظامیان باید خلع سلاح، از بسیج عمومی خارج و دوباره در دولت عراق ادغام شوند.
* شبه‌نظامیان باید به نخست‌وزیر عراق پاسخگو باشند.
* اگر شبه‌نظامیان قانون را زیر پا بگذارند، باید توسط دولت عراق پاسخگو باشند.

## واکنش و خلع سلاح
در سال ۲۰۲۵، گزارش شد که چارچوب هماهنگی شیعیان طرحی را برای خلع سلاح شش گروه شبه‌نظامی عراقی تحت حمایت ایران، از جمله کتائب امام‌علی و کتائب حزب‌الله، به دولت عراق پیشنهاد داده است که به این ترتیب تا حدودی با خواسته‌های ایالات متحده موافقت کرده است. طبق گزارش‌ها، همه گروه‌ها به جز کتائب حزب‌الله با این طرح موافقت کردند.

در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵، شبل الزیدی، رهبر شبه‌نظامیان عراقی کتائب امام علی که مورد حمایت ایران است، از همه شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران در عراق خواست تا خلع سلاح شده و در دولت عراق ادغام شوند. این بیانیه به عنوان گامی اولیه برای برآورده کردن شرط اول قانون دفاع ملی تلقی شد.

در دسامبر ۲۰۲۵، فائق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی عراق، گفت که رهبران چندین گروه مسلح موافقت کرده‌اند که محدودیت سلاح‌ها را به کنترل دولت و حمایت از حاکمیت قانون هماهنگ کنند. گزارش شده است که شبه‌نظامیان طرفدار ایران، عصائب اهل حق، حرکت انصارالله الاوفیاء و کتائب امام علی، گروه‌هایی هستند که با خلع سلاح موافقت کرده‌اند، اما با ارائه تعهد الزام‌آور، خواسته‌های ایالات متحده را برآورده نکرده‌اند. علاوه بر این، کتائب حزب‌الله، یکی از برجسته‌ترین گروه‌های طرفدار ایران، از تحویل سلاح‌های خود خودداری کرد و موافقت کرد که این موضوع را تنها زمانی بررسی کند که نیروهای خارجی عراق را ترک کنند.

## جستارهای وابسته
* محور مقاومت
* سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
* مداخله ایران در عراق (۱۳۹۳–اکنون)
* حشد شعبی
* کتائب حزب‌الله
* عصائب اهل حق
* جنبش مقاومت اسلامی نجباء
* سازمان بدر
* کتائب سیدالشهداء

## منابع

رده:اسلام‌گرایی در عراق
رده:درگیری‌های مرتبط با اسلام
رده:سازمان‌های شبه‌نظامی در عراق
رده:سازمان‌هایی که ایالات متحده آمریکا تروریستی می‌داند
رده:سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
رده:گروه‌های نظامی عربی
رده:محور مقاومت