کفر عنان

**کفر عنان** (به عربی: ) روستایی فلسطینی بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. این روستا در حدود ۳۳ کیلومتری شرق عکا قرار داشت. در دوران باستان با نام کفر حنانیا شناخته می‌شد و روستایی بزرگ و یهودی‌نشین و مرکز مهم تولید سفال بود. بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که کفر حنانیا در دوره رومی آغازین بنیاد نهاده شده و تا دوره بیزانسی مسکونی بوده و در سده‌های میانه و دوران نوین بار دیگر آباد شده‌است. از اواسط سده شانزدهم میلادی ساکنان روستا همگی مسلمان بودند و نام آن به شکل کفر عنان درآمد.

کفر عنان در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ توسط نیروهای دفاعی اسرائیل در چارچوب عملیات حیرام تصرف شد. ساکنان آن به کرانه باختری یا شهرهای عربی اسرائیل اخراج شدند. بسیاری از روستاییان بارها به کفر عنان بازگشتند اما ارتش اسرائیل در سه نوبت جداگانه در ژانویه و فوریه ۱۹۴۹ آنان را اخراج کرد. در سال ۱۹۸۹ شهرک اسرائیلی کفر حنانیا بر زمین‌های کفر عنان و در تپه‌ای مجاور روستای پیشین بنا شد.

## پیشینه
### کفر حنانیا در دوره‌های رومی و بیزانسی
نخستین اشاره‌ها به این روستا در منابع دوره‌های رومی و بیزانسی در جلیل آمده‌است؛ در آن زمان روستایی یهودی‌نشین به نام «کفر حنانیا» بود که مرکز تولید سفال در جلیل به‌شمار می‌رفت. بخش بزرگی از ظروف پخت‌وپز در جلیل از سده نخست پیش از میلاد تا آغاز سده پنجم میلادی در این روستا تولید می‌شد. کنیسه‌ای متعلق به دوره بیزانسی بخشی از صخره تراشیده شده بود که احتمالاً در سده پنجم میلادی ساخته شده و بقایای آن در شرق روستا کاوش شده‌است. ولید خالدی از کشف ستون‌ها و پایه‌های آن‌ها، غارها، حوضچه و گورستان در کاوش‌های باستان‌شناسی خبر داده‌است.

در دوره معبد دوم، در فاصله کمتر از یک کیلومتری کفر حنانیا، روستای آبادی به نام برسابه (اکنون خربة الصبا، بئرشبای جلیل) قرار داشت که یوسف فلاوی در نوشته‌هایش از آن یاد کرده‌است.

از شخصیت‌های برجسته‌ای که گفته می‌شود در آنجا به خاک سپرده شده، الیعزر بن یعقوب اول از تنائیم (حکیمان یهودی) سده نخست میلادی بود. تلمود و میدراش نیز از آن به عنوان خاستگاه ربی یعقوب کفر حنین از نسل سوم آمورائیم یاد می‌کنند. در پی نفوذ آرامی، نام روستا به «کفر حنان» (شکل کوتاه‌شده حنانیا) تغییر یافت.

کتیبه‌ای آرامی متعلق به سده پنجم یا ششم میلادی بر یک «کلیله» (پولیکندلون؛ چلچراغ برنزی آویزان از سقف که لامپ‌های شیشه‌ای در آن جای می‌گرفت) در روستای کفر مکر نزدیک عکا یا اطراف آن یافت شده‌است. متن کتیبه چنین است: «این پولیکندلون [کلیله] … [پیشکش‌شده] به مکان مقدس [کنیسه] کفر حنانیا. یادشان به نیکی باد. آمین، سلاه، شالوم». این چلچراغ اکنون در موزه سلطنتی ماریمون در بلژیک نگهداری می‌شود و تصاویر اشیای دینی یهودی شامل دو منوره (شمعدان هفت‌شاخه)، لولاو (شاخه نخل) و شوفار (شاخ قوچ) در کنار کتیبه نقش شده‌است.

#### تولید سفال
ادبیات خاخامی از کفر حنانیا در پیوند با تولید سفال یاد کرده‌است. در توسفتا (باوا مصیعا ۶:۳) آمده: «آنان که خاک‌رُسِ سیاه می‌سازند، همچون کفر حنانیا و همسایگانش». گونه‌های سفالی اواخر دوره رومی از نوع تولیدشده در کفر عنان در سراسر جلیل و بلندی‌های جولان یافت شده‌اند.

### دوره صلیبی تا مملوکی
یعقوب بن نتنائل که در سده دوازدهم میلادی و در دوران حکومت صلیبیان از روستا دیدن کرد، از ویرانه‌های کنیسه‌ای تراشیده‌شده در دل تپه نوشته‌است. اشاره‌های احتمالی دیگر به روستا دربرمی‌گیرد: ذکر «بیوه ابن العنانی» در سندی از گنیزای سده دوازدهم و اشاره به «کفر حنان» در سده سیزدهم. در سال ۱۲۱۱ میلادی ساموئل بن سامسون از طبریه و کفر حنانیا گذشت و سپس به صفد رسید. در سده چهاردهم، سیاح دیگری نام روستا را «کفر حنین» ثبت کرده‌است.

### دوره عثمانی: کفر عنان
در سال ۱۵۲۲ میلادی، موسی بن مردخای بسولا، مسافر یهودی، نزدیک به ۳۰ خانوار از یهودیان مستعربه (یهودیان عرب‌زبان) را در میان ساکنان یافت که بیشترشان از تبار کوهنیم بودند. این امر کفر حنانیا را پنجمین جامعه بزرگ یهودی در سرزمین فلسطین در آن زمان می‌ساخت. سرشماری عثمانی دو سال پس از آن (۱۵۲۵) ۱۴ خانوار یهودی را ثبت کرده بود.

در دوران فرمانروایی امپراتوری عثمانی است که نام کفر عنان برای نخستین بار پدیدار می‌شود. روستا در دفتر مالیاتی ۱۵۴۹ یا ۱۵۹۶ به عنوان بخشی از ناحیه جیره در سنجق صفد ثبت شده و دارای ۲۱ خانوار و ۸ مجرد با جمعیت تخمینی ۲۵۹ نفر بوده‌است. همه ساکنان مسلمان بودند. آنان بر بز، کندوی عسل و دستگاه فشار (برای زیتون یا انگور) مالیات می‌پرداختند؛ جمعاً ۱۲٬۲۷۲ آقچه. تمام درآمد به یک وقف تعلق داشت. گفته می‌شود برخی خانواده‌های یهودی کوهنی احتمالاً در اواخر سده شانزدهم به پقیعین مهاجرت کردند.

نقشه‌ای از پیر ژاکوتن مربوط به لشکرکشی ناپلئون در ۱۷۹۹ این مکان را با نام «K. Hanein» نشان می‌دهد.

در سال ۱۸۸۱ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستا را سنگی و دارای ۱۵۰ تا ۲۰۰ ساکن مسلمان توصیف کرد. زمین‌های کشاورزی آن دربرگیرنده باغ‌ها و درختان زیتون بود. فهرست جمعیتی حدود ۱۸۸۷ جمعیت کفر عنان را ۸۰ نفر و همگی مسلمان نشان داده‌است.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، کفر عنان ۱۷۹ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۲۶۴ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۴۷ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه آمار ۱۹۴۵، کفر عنان ۳۶۰ ساکن مسلمان داشت و مساحت کل زمین‌های آن ۵٬۸۲۷ دونوم بود. از این میان ۱٬۷۴۰ دونوم برای کشت غلات، ۱٬۱۹۵ دونوم برای باغ‌ها و زمین‌های آبی بهره‌گیری می‌شد که ۱٬۱۴۵ دونوم آن زیر کشت زیتون بود. ۲۱ دونوم نیز بافت ساخته‌شده (شهری) بود.

خانه‌های روستا از سنگ با ملاط گِلی ساخته شده و به‌هم فشرده بودند و کوچه‌های نیم‌دایره‌ای باریکی آن‌ها را از هم جدا می‌کرد. در سال‌های پایانی قیمومت بریتانیا خانه‌های تازه بسیاری ساخته شد. چشمه‌ها و چاه‌های محلی آب آشامیدنی تأمین می‌کردند. زیتون و غلات محصولات اصلی بودند و غلات در دشت‌ها و دره‌های مجاور کشت می‌شد.

### جنگ ۱۹۴۸ فلسطین

روستا در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ توسط تیپ ۱ گولانی در چارچوب عملیات حیرام تصرف شد و پس از جنگ به اسرائیل الحاق گردید. به گزارش هاآرتص، «چند ده غیرنظامی قتل‌عام شدند». مورخ فلسطینی ولید خالدی نوشته‌است که روستاییان مانند بیشتر مردم منطقه از ترک روستا سرباز زدند. بنی موریس گزارش می‌دهد که مقامات اسرائیلی روستا را «رهاشده» طبقه‌بندی کردند اما ساکنان پیوسته بازمی‌گشتند.

در ژانویه ۱۹۴۹ ارتش اسرائیل ۵۴ نفر را اخراج و ۱۲۸ نفر از ساکنان کفر عنان و فراضیه را به روستاهای دیگر در اسرائیل منتقل کرد. در ۴ فوریه ۱۹۴۹ واحدهایی از گردان ۷۹ دو روستا را محاصره کردند و ۴۵ نفر را به کرانه باختری اخراج نمودند. ۲۰۰ روستایی دارای مجوز اقامت که بیشترشان مردان سالخورده و زنان و کودکان بودند، به مجد الکروم منتقل شدند. با این حال روستاییان باز هم بازگشتند؛ تا اواسط فوریه ۱۹۴۹ بر پایه منابع ارتش اسرائیل نزدیک به ۱۰۰ نفر دوباره در دو روستا حضور داشتند و ارتش بار دیگر آنان را تخلیه کرد.

اخراج روستاییان برخی اعضای حزب ماپام را برآشفت و آنان داوید بن گوریون و ارتش را محکوم کردند. با این حال پیشنهاد طرح درخواست تحقیق دربارهٔ اخراج ساکنان کفر عنان، فراضیه و الغابسیه ظاهراً هرگز در صحن کنست مطرح نشد.

### پس از تأسیس اسرائیل
در سال ۱۹۵۰ ماده ۱۲۵ مقررات دفاعی ۱۹۴۵ برای مصادره زمین‌های شماری از روستاهای فلسطینی عربی در جلیل از جمله کفر عنان به کار گرفته شد. همین قانون برای جلوگیری از بازگشت روستاییان حتی از راه‌های قانونی نیز بهره‌گیری شد.

شهرک یهودی کفر حنانیا نخست در ۱۹۸۲ در جنوب روستای تخلیه‌شده کفر عنان برنامه‌ریزی و سرانجام در ۱۹۸۹ بر زمین‌های روستا (نه بر خود بافت روستا) بنا شد. حازون (بنیاد ۱۹۶۹ بر زمین‌های المنصوره) و پارود (بنیاد ۱۹۴۹ بر زمین‌های فراضیه) هر دو نزدیک محل روستا هستند اما بر زمین‌های آن قرار ندارند. هنگامی که ولید خالدی در ۱۹۹۲ از محل روستا دیدن کرد، توده‌های سنگ، بوته‌های کاکتوس، درختان انجیر، بقایای ساختمانی گنبددار و زیارتگاه کوچک شیخ ابوحجر ازرق بر تپه‌ای مجاور در شرق را یافت. زمین‌های اطراف جنگل‌کاری و با درختان میوه توسط شهرک پارود کاشته شده بود.

## باستان‌شناسی
### روستای دوره رومی تا بیزانسی
در سال ۱۹۳۳ یوسف براسلاوسکی نخستین کسی بود که کنیسه تراشیده‌شده در صخره را در کفر عنان شناسایی کرد؛ شناسایی او بر پایه گواهی یک کشاورز عرب محلی بود. در سال ۱۹۸۹ زوی ایلان محل را بررسی کرد. آدان-بایویتس از گروه مطالعات سرزمین اسرائیل و باستان‌شناسی دانشگاه برایلان از ۱۹۸۷ تا ۱۹۸۸ در این محل پژوهش باستان‌شناسی انجام داد و در ۱۹۹۲–۱۹۹۳ کوره سفال‌پزی اواخر دوره رومی با دسترسی سنگ‌فرش را کاوش کرد.

## نگارخانه

File:Remains of Synagogue carved from rock, at Old Kefar Hananiah - Kafr 'Inan.jpg|کنیسه تراشیده‌شده در صخره در کفر حنانیای باستانی (کفر عنان بعدی)
File:Synagogue wall carved from rock - at Kafr 'Inan.jpg|دیوارهای کنیسه تراشیده‌شده در صخره در کفر حنانیای باستانی
File:Remains of structure at Old Kefar Hananiah - Kafr 'Inan.jpg|ویرانه‌های سازه سنگی در کفر حنانیای باستانی
File:Kefar Hananiah - Kafr 'Inan - ancient wall.jpg|کفر حنانیای باستانی (در کفر عنان)
File:Field before the Mount of old Kefar Hananiah.jpg|دشت‌های سبز زیر تپه کفر عنان
File:Ruin of Kefar Hananiah - Kafr 'Inan.jpg|کفر عنان، ویرانه‌ها


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* پناهندگان فلسطینی
* غایب حاضر
* نکبت (فلسطین)

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* تصاویر کفر عنان در وبگاه فلسطین در خاطره‌ها

رده:ناحیه عکا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عبری
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین