شهرها و روستاهای سوری تخلیه‌شده در جریان درگیری عرب‌ها و اسرائیل

**شهرها و روستاهای سوری تخلیه‌شده در جریان درگیری عرب‌ها و اسرائیل** به مجموعه‌ای از آبادی‌های سوری در بلندی‌های جولان گفته می‌شود که در پی جنگ شش‌روزه (۱۹۶۷) و جنگ یوم کیپور (۱۹۷۳) از سکنه تهی شدند. پیش از این دو جنگ، بلندی‌های جولان ۳۱۲ منطقه مسکونی داشت که دو شهر، ۱۶۳ روستا و ۱۰۸ مزرعه را دربرمی‌گرفت. جمعیت سوری این منطقه در سال ۱۹۶۶ نزدیک به ۱۴۷٬۶۱۳ تن برآورد می‌شد.

اسرائیل در مراحل پایانی جنگ شش‌روزه نزدیک به ۷۰ درصد بلندی‌های جولان را اشغال کرد. بسیاری از ساکنان در جریان نبردها گریختند، شماری از سوی ارتش اسرائیل اخراج شدند و اجازه بازگشت نیافتند و برخی نیز به‌دست ارتش سوریه تخلیه شدند. مقامات اشغالگر اسرائیلی سپس بخش بزرگی از روستاها و مزارع تخلیه‌شده را ویران کردند و زمین‌های آن‌ها را به شهرک‌نشینان اسرائیلی واگذاشتند. بر پایه گزارش کمیته ویژه سازمان ملل متحد، مقامات اشغالگر ۲۴۴ روستا و منطقه مسکونی را در جولان ویران کردند و ساکنانشان را بیرون راندند و تنها پنج روستا را بر جای گذاشتند: مجدل شمس، بقعاثا، عین قنیه، مسعده و غجر.

## پیشینه و اشغال
پیش از جنگ ۱۹۶۷، بلندی‌های جولان ۳۱۲ منطقه مسکونی داشت که شامل دو شهر، ۱۶۳ روستا و ۱۰۸ مزرعه بود. جمعیت سوری این منطقه در سال ۱۹۶۶ نزدیک به ۱۴۷٬۶۱۳ تن برآورد می‌شد. اسرائیل در مراحل پایانی جنگ شش‌روزه نزدیک به ۷۰ درصد بلندی‌های جولان را تصرف کرد.

بسیاری از ساکنان در جریان درگیری‌ها گریختند یا به‌دست ارتش اسرائیل رانده شدند و اجازه بازگشت نیافتند و شماری نیز از سوی ارتش سوریه تخلیه شدند. نشریه  در سال ۱۹۹۲ اقدامات اسرائیل را «پاکسازی قومی» خواند.

اسرائیل ساکنان سوری را به‌زور از بلندی‌های جولان اخراج کرد. مواردی نیز از کشتار غیرنظامیان سوری به‌دست سربازان اسرائیلی گزارش شده‌است؛ از جمله ویران‌کردن خانه‌ها بر سر ساکنانشان. آویشای کاتز، فرمانده هنگ مهندسی ذخیره ۶۰۲ گواهی داد که سربازانش «شهروندان سوری» را کشتند و خانه‌ای را بر سر ساکنانش ویران کردند و این را «جنایت جنگی» خواند.

## برقراری خط آتش‌بس و تخریب روستاها
خط آتش‌بس برقرار شد و بخش بزرگی از منطقه زیر کنترل نظامی اسرائیل درآمد؛ از جمله شهر قنیطره و نزدیک به ۱۳۹ روستا و ۶۱ مزرعه. سرشماری جمعیت ۱۹۶۷ که ارتش اسرائیل انجام داد تنها هشت آبادی را ثبت کرد که قنیطره نیز در میان آن‌ها بود. یکی از روستاهای باقی‌مانده مسکونی به نام شیطا در سال ۱۹۶۷ تا اندازه‌ای ویران شد و پایگاه نظامی جایش را گرفت. میان سال‌های ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۲ این روستا به‌کلی نابود شد و ساکنان برجای‌مانده به‌زور به روستای مسعده منتقل شدند. نشریه  گزارش داد که «۹۵ درصد جمعیت بومی سوری به‌زور آواره شدند و تنها پنج روستا از ۳۴۰ روستا و مزرعه بر جای ماندند».

در ۱۰ ژوئن ۱۹۶۷ حکومت نظامی بر جولان برقرار شد و فرمانده نظامی منع رفت‌وآمد سرتاسری وضع کرد و بازمانده غیرنظامیان را بیرون راند؛ جز روستاهای درزی. سپس نیروهای اسرائیلی ساختمان‌های بیشتر روستاهای تهی‌شده را ویران کردند.

رئیس بازرسی و نظارت بر تخریب در بلندی‌های جولان پیشنهاد ویرانی ۱۲۷ روستای خالی از سکنه را داد و نزدیک به ۹۰ روستای متروک اندکی پس از ۱۵ مه ۱۹۶۸ تخریب شدند. عملیات تخریب را پیمانکاران استخدام‌شده انجام دادند. بر پایه گزارش ۲۰۰۱ کمیته ویژه سازمان ملل، مقامات اشغالگر ۲۴۴ روستا و منطقه مسکونی را در جولان نابود و ساکنانشان را اخراج کردند و تنها پنج روستا (مجدل شمس، بقعاثا، عین قنیه، مسعده و غجر) را بر جای گذاشتند. پس از تخریب‌ها، زمین‌ها به شهرک‌نشینان اسرائیلی واگذار شد. تلاش‌هایی برای نگهداری ساختمان‌های دارای ارزش باستان‌شناختی و ساختمان‌های سودمند برای شهرک‌سازی‌های برنامه‌ریزی‌شده یهودی صورت گرفت.

## پس از جنگ یوم کیپور ۱۹۷۳
پس از جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳ بخش‌هایی از بلندی‌های جولان اشغالی به کنترل سوریه بازگردانده شد؛ از جمله قنیطره که در جریان جنگ چند بار دست‌به‌دست شده بود. بنا بر گزارش کمیته ویژه سازمان ملل متحد، نیروهای اسرائیلی پیش از عقب‌نشینی خود در سال ۱۹۷۴ عمداً شهر قنیطره را ویران کردند.

## رویدادهای ۲۰۲۴
در سال ۲۰۲۴ پس از گسترش اشغال بلندی‌های جولان توسط اسرائیل، تلاش شد چندین روستای سوری در مناطق تازه‌اشغال‌شده تخلیه شود. پس از آنکه ساکنان از ترک خانه‌هایشان سر باز زدند، اسرائیل شبکه‌های آب و برق روستاها را نابود کرد تا مردم را به‌زور بیرون براند. در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴ گزارش شد که بیش از ۱۰۰ خانواده سوری از سوی ارتش اسرائیل به‌زور از بلندی‌های جولان رانده شده‌اند. شاهدان عینی گزارش دادند که سربازان اسرائیلی به‌سوی آنان و خانه‌هایشان تیراندازی کرده‌اند. نیروهای حافظ صلح سازمان ملل پرچم‌های اسرائیلی را در مناطق تازه‌اشغال‌شده برداشته‌اند.

## شهرها و روستاهای تخلیه‌شده و ویران‌شده


File:Quneitra - Flickr - edbrambley.jpg|ساختمان‌های ویران‌شده در قنیطره
File:Ein-Fit-05.JPG|خرابه‌ها در عین فیت
File:Golan Hights Zerstörte syrische Moschee auf den Golanhöhen 2.JPG|مسجد ویران‌شده در خشنیه
File:Demolished House Fiq Golan Syria.jpg|تخریب خانه‌ای دوطبقه در فیق در سال ۱۹۶۷
File:Expulsion of Syrians from Golan Heights.jpg|کوچ اجباری؛ غیرنظامیان سوری با دست‌های بالا در برابر سربازان اسرائیلی ناچار به ترک خانه‌هایشان می‌شوند
File:PikiWiki Israel 3709 Israel Defense Forces.jpg|قنیطره در سال ۱۹۶۷ – تصویربرداری نیروهای اسرائیلی


### روستاهای تخلیه‌شده
فهرست الفبایی؛ همه بخش‌های نام از جمله حرف تعریف (ال-) به‌طور یکسان در نظر گرفته شده‌اند. برخی نام‌ها با نگارش‌های گوناگون از منابع مختلف دو بار آمده‌اند.

### مزارع تخلیه‌شده
فهرست الفبایی مزارعی که ساکنانشان آواره شدند.

## نگاره‌های ترکیب جمعیتی

File:Demographic map of the Golan Heights - Before 1967.png|نقشه ترکیب جمعیتی جولان پیش از ۱۹۶۷
File:Syrian localities depopulated during and after the 1967 War - Golan Heights.png|نقشه آبادی‌های سوری تخلیه‌شده در جنگ ۱۹۶۷ و پس از آن
File:Demographic map of the Golan Heights.png|نقشه ترکیب جمعیتی کنونی جولان (۲۰۲۲)


## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* نقشه سیا از بلندی‌های جولان و پیرامون آن (اکتبر ۱۹۹۴) – نقشه روستاهای سوری متروک/ویران‌شده در کتابخانه کنگره
* جنوب لبنان و پیرامون آن (۱۹۷۶) – نقشه سیا از روستاهای سوری در جولان بر پایه منابع پیش از ۱۹۶۷

رده:مناطق مسکونی خالی از سکنه در در آسیا
رده:روستاهای خالی از سکنه در جریان درگیری اسرائیل و اعراب
رده:مناطق مسکونی پیشین در سوریه
رده:مناطق مسکونی پیشین در بلندی‌های جولان
رده:پاکسازی قومی در آسیا