کالپانا چاکما

**کالپانا چاکما** (متولد ۱ مه ۱۹۷۶) یک فعال حقوق بشر و فمینیست اهل بنگلادش بود که عنوان دبیر سازمان‌دهی فدراسیون زنان تپه‌نشین فعالیت می‌کرد. او به همراه دو برادرش در تاریخ ۱۲ ژوئن ۱۹۹۶ از خانه‌شان در روستای لالیاگونا ربوده شد. گفته می‌شود این ربایش توسط اعضای ارتش بنگلادش انجام شده است. کالپانا چاکما تا امروز همچنان مفقود است و هیچ‌کس به دلیل ناپدید شدن او محاکمه نشده است. گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که او پس از ربوده شدن کشته شده است.

## اوایل زندگی
کالپانا چاکما به عنوان یک فعال برجسته حقوق بشر در منطقه تپه‌های چیتاگونگ (CHT) شناخته می‌شد. او دبیر سازمان‌دهی فدراسیون زنان تپه‌نشین در بنگلادش بود و به شدت از سرکوب‌ها و آزارهای ارتش بنگلادش علیه مردان و زنان بومی انتقاد می‌کرد. او به ویژه برای حقوق زنان بومی تلاش می‌کرد و با برگزاری کنفرانس‌ها، سمینارها و جلساتی در مناطق مختلف CHT، اعتراض خود را نسبت به سرکوب ارتش بنگلادش بر جمعیت بومی بیان می‌کرد. همچنین او حمایت قوی از جنبش خودمختاری در CHT داشت که توسط سازمان پارباتیا چتاگرام جانا سمهاتی سمی‌تی هدایت می‌شد؛ این سازمان شبه‌نظامی جدایی‌طلب مردم بومی چیتاگونگ بود. پس از امضای پیمان صلح CHT در ۲ دسامبر ۱۹۹۷، این سازمان تسلیحات خود را کنار گذاشت و اکنون به عنوان یک حزب سیاسی برای منافع مردم بومی فعالیت می‌کند. دولت بنگلادش این سازمان را تهدیدی برای حاکمیت کشور می‌دید. در انتخابات پارلمانی عمومی بنگلادش که در ۱۲ ژوئن ۱۹۹۶ برگزار شد، کالپانا به طور فعال از نامزد مستقل بیجای کتان چاکما حمایت کرد و عضو ارشد هیئت ریاست پاهاری گنا پریشاد بود. کالپانا چند ساعت قبل از برگزاری هفتمین انتخابات ملی ربوده شد.

## ربوده شدن
حدود ساعت ۱:۰۰ صبح روز ۱۲ ژوئن ۱۹۹۶، ۶ ساعت قبل از انتخابات عمومی بنگلادش، کالپانا چاکما ظاهراً توسط اعضای ارتش بنگلادش از خانه‌اش در روستای لالیاغونا در رانگاماتی ربوده شد. یک ستوان ارتش به نام فردوس به همراه دو عضو حزب دفاع از روستا، نورالحق و صالح احمد، از پادگان ارتش کوجویچاری در همان شب به خانه کالپانا حمله کردند و او را به زور با خود بردند. مادر کالپانا، بادهونی چاکما، به خبرنگاران گفت:

«ما خواب بودیم که کسی از بیرون صدا زد و می‌خواست بداند چه کسانی داخل خانه هستند. سپس قفل در را از بیرون پایین کشیدند و وارد خانه شدند. چراغ قوه را مستقیم به صورت ما گرفتند و پسر کوچکم خدیرام را با این‌که گفته بودند «سر» او (لشکر فرودوس) می‌خواهد با او صحبت کند، بردند. چند دقیقه بعد، پسر بزرگم کالیشاران و دخترم کالپانا را بردند و من و همسر کالیشاران را پشت سر گذاشتند.»

کالیشاران چاکما، کشاورز و نان‌آور خانواده، گفت که سه نفر را با چشم‌بند بسته و دست‌هایشان را نزدیک چاه خانه بسته و از آنها خواسته بودند بنشینند. او گفت:

«برخی لباس‌های نظامی به تن داشتند و برخی دیگر لُنگی به کمر بسته بودند. آنها به زبان بنگالی صحبت می‌کردند و ابتدا خدیرام را از ما گرفتند.»

خدیرام چاکما، برادر کالپانا، شرح داد که چگونه فرار کرده است:

«از من خواسته شد که در آب نزدیک چاه فرو بروم. همین که این کار را کردم، کسی فریاد زد «بزنیدش». با احساس مرگ قریب‌الوقوع، دستم را باز کردم، چشم‌بند را از چشم‌هایم برداشتم و شروع به دویدن در آب تا کمر کردم. صدای یک شلیک پشت سرم را شنیدم اما به دویدن ادامه دادم.»

کالیشاران گفت که پس از بردن خدیرام، کالپانا نیز از کنار او برده شد:

«وقتی صدای شلیک گلوله و فریادهایی چند متر آن‌طرف‌تر را شنیدم، دستم را باز کردم، چشم‌بند را از چشم‌هایم برداشتم و داخل آب پریدم. آنها یک بار به سمت من شلیک کردند و وقتی می‌دویدم صدای کالپانا را شنیدم که فریاد می‌زد: دادا، دادا، ماهره باجا (برادر، برادر، کمکم کن).»

### جستجوی کالپانا چاکما
خبر این حادثه فورا پخش شد و همسایه‌ها از اتفاق مطلع شدند. صبح زود خدیرام با کمک سامرات سور چاکما به *کوجویچاری*، اردوگاه ارتش آن ناحیه، برای پرس و جو در مورد خواهرش رفت. اردوگاه او را به عنوان عضو سازمان شانتی بهینی شناخت و تهدید کرد، بنابراین خدیرام ناامید به خانه برگشت. کالیچاران به اداره پلیس محلی (باگیچاری) رفت تا اولین گزارش اطلاعاتی (FIR) را ثبت کند، اما نه پلیس و نه اردوگاه ارتش هیچ اقدامی برای آزاد کردن کالپانا انجام ندادند.

### نقش دولت
فرمانده پلیس (SP) منطقه رانگاماتی پس از انتقاد شدید سازمان‌های ملی و بین‌المللی، از خانه کالپانا بازدید کرد و اعلام کرد که تنها در منطقه رانگاماتی حدود ۱۸۰ پادگان ارتش بنگلادش وجود دارد و امکان جستجوی همه آنها برای او وجود ندارد. در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۱۹۹۶، چندین سازمان زنان نامه‌ای به وزیر کشور ارائه دادند که وزارتخانه مسئول نظم و قانون در CHT نیست و امور آن مربوط به فرمانده کل نیروهای ارتش منطقه است. شاهدان بومی در تحقیقات لحاظ نشدند و متهمان اصلی مورد بازجویی قرار نگرفتند.

### نقش ارتش بنگلادش
در تاریخ ۱۸ ژوئیه ۱۹۹۶، ارتش بنگلادش از هلیکوپتر برگه‌هایی پخش کرد که در آن مبلغ ۵۰٬۰۰۰ تاکا برای ارائه اطلاعات درباره محل کالپانا چاکما اعلام شده بود. انجمن حقوق بشر هیل واچ (HWHRF) ارتش را به تلاش برای پنهان کردن حقیقت متهم کرد. ارتش بنگلادش اتهام دست داشتن سرگرد فردوس یا هر عضو دیگری از ارتش در ربایش کالپانا را رد کرد و بعدها با اعتراض‌ها و محکومیت‌ها، ادعا کرد کل ماجرا «عشق‌بازی» بوده است. در ۲۳ ژوئیه ۱۹۹۶، ارتش بیانیه‌ای صادر کرد که کالپانا پاسپورت داشته و به طور مخفیانه به خارج رفته است، اما این ادعا توسط فعالان بومی رد شد و مشخص شد که او پاسپورت نداشته است. گروه‌های حقوق زنان اعلام کرده‌اند نیروهای متهم هنوز در خدمت هستند.

## منابع

## لینک به بیرون
* به یاد کالپانا چاکما
* گزارش Amnesty International
* ربودن کالپانا چاکما
* گزارش Human Rights Watch
* گزارش The Daily Star

رده:افراد زنده بدون سال تولد
رده:پرونده‌های افراد مفقودالاثر دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:تاریخ تولدهایی که در ویکی‌داده نیستند
رده:زادگان ۱۹۷۶ (میلادی)
رده:افراد زنده