ابوالفضل (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**ابوالفضل** (به عربی: ) روستایی فلسطینی در بخش رمله بود که در حدود ۴ کیلومتری شمال باختری رمله در سرزمین قیمومت بریتانیا بر فلسطین قرار داشت. این روستا با نام «السطریه» نیز شناخته می‌شد. جمعیت آن در سال ۱۹۴۵ برابر با ۵۱۰ تن بود.

ابوالفضل بر زمین‌های وقف اسلامی فضل بن عباس بنا شده بود و نام خود را از همو گرفته بود. ساکنان روستا در هفته دوم مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات باراک خانه‌های خود را ترک کردند و احتمالاً در مرحله نخست عملیات دنی (تیر ۱۹۴۸) روستا به‌گونه دائمی به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد. پس از آن موشاو سیتریا در سال ۱۹۴۹ و شهرک تلمی مناشه در سال ۱۹۵۳ بر روی زمین‌های روستا برپا شد.

## جایگاه جغرافیایی
روستای ابوالفضل در بخش خاوری دشت شارون، درست در جنوب صرفند العمار و در باختر بخش رمله قرار داشت. خانه‌های روستا به‌صورت پراکنده در کنار باختری جاده رمله–یافا و در کنار شمالی خط‌آهن رفح–حیفا گسترده بودند. نزدیک‌ترین روستاهای عربی به آن صرفند العمار، صرفند الخراب و بیر سالم بودند و از سوی باختر به شهر لد مجاور بود.

روستا بر پهنه‌ای هموار از جلگه ساحلی میانی فلسطین در بلندای نزدیک به ۷۵ متر از سطح دریا ساخته شده بود و از مجموعه‌ای خانه‌های پراکنده در میان زمین‌های کشاورزی تشکیل شده بود. ابوالفضل از امکانات و خدمات عمومی بی‌بهره بود و ساکنان آن نیازهای خود را از شهرهای همجوار رمله و لد تأمین می‌کردند.

## نام‌گذاری
زمین‌های روستا از اوقاف اسلامی فضل بن عباس بود که احتمالاً پسرعموی پیامبر اسلام محمد بود و روستا نام خود را از او گرفته بود. در فهرست جغرافیایی فلسطین (به انگلیسی: ) ابوالفضل به‌عنوان آبادی رده‌بندی شده بود. روستا همچنین «عرب الفضل» و «السطریه» نامیده می‌شد؛ نام السطریه برگرفته از موقعیت «السطر» در شمال شهر خان یونس بود که ساکنان عرب اصلی از آنجا کوچیده بودند.

## پیشینه
### دوره عثمانی و قیمومت بریتانیا
در دوره قیمومت بریتانیا ابوالفضل روستایی کوچک بود. بر پایه سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا ۱٬۵۶۵ تن بود که همگی مسلمان بودند (با نام  ثبت شده بود).

در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا به ۵۱۰ تن مسلمان کاهش یافته بود. دلیل این کاهش شدید مهاجرت برخی خانواده‌ها به شهرهای همجوار برای دسترسی به خدمات و فرصت‌های شغلی بود؛ بخش بزرگی از ساکنان مستأجر زمین بودند نه مالک آن. بیشتر ساکنان به کشاورزی و پرورش دام و طیور می‌پرداختند.

مساحت کل زمین‌های روستا ۲٬۸۷۰ دونوم بود که ۱۵۳ دونوم آن به راه‌ها و آبراهه‌ها اختصاص داشت. از این زمین‌ها ۸۱۸ دونوم برای مرکبات و موز، ۱٬۰۳۵ دونوم برای غلات و ۸۲۲ دونوم آبیاری‌شده یا باغ بود. این زمین‌ها از بهترین زمین‌های فلسطین به‌شمار می‌رفتند؛ زیرا هموار بودند و خاکی حاصلخیز و آب‌های زیرزمینی فراوان داشتند. مالکیت همه ۲٬۷۱۷ دونوم زمین کشاورزی در دست عرب‌ها بود و هیچ بخشی متعلق به یهودیان نبود.

### جنگ ۱۹۴۸
در فوریه ۱۹۴۸ گزارش شد که ده عرب، از جمله یک زن، احتمالاً به دست تفنگداران ایرگون در باغی نزدیک روستا که در آن کار می‌کردند کشته شدند. این رویداد یکی از کشتارهای غیرنظامیان فلسطینی بود که گفته می‌شد «روحیه عرب‌ها را فرسوده کرد».

ساکنان روستا احتمالاً در هفته دوم مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات باراک خانه‌های خود را ترک کردند. این عملیات را تیپ گیواتی به فرماندهی شیمعون آویدان انجام داد و هدف آن پاکسازی روستاهای جنوب تل‌آویو و «سرگردان‌کردن ساکنان سکونتگاه‌های کوچک‌تر منطقه» بود. هر حمله زمینی با بمباران خمپاره‌اندازی آغاز می‌شد و سپس ساکنان باقی‌مانده بیرون رانده شده و خانه‌ها تخریب می‌گردید.

روستا احتمالاً در مرحله نخست عملیات دنی (۹ تا ۱۲ ژوئیه ۱۹۴۸) به‌گونه دائمی اشغال شد. این تهاجم به فرماندهی اسحاق رابین به اخراج نزدیک به ۷۰٬۰۰۰ تن از شهرهای همجوار لد و رمله انجامید.

عملیات دنی بزرگ‌ترین حمله دوره ده‌روزه میان دو آتش‌بس جنگ بود و در دو مرحله انجام شد. در مرحله نخست نیروی ترکیبی از سه تیپ پالماخ (هارئیل، یفتاح و تیپ هشتم زرهی) به همراه دو گردان پیاده‌نظام شهرهای لد و رمله را محاصره کردند. واحدهایی از تیپ یفتاح از جنوب و واحدهای دیگر از شمال به لد و رمله نزدیک شدند و روستاهای سر راه را تصرف کردند. رمله در ۱۲ ژوئیه حمله و تصرف شد. بر پایه نقشه هاگانا مربوط به عملیات دنی ابوالفضل در شمار روستاهایی بود که در ژوئیه ۱۹۴۸ مورد تهاجم قرار گرفتند.

از آنجا که رفتار نیروهای اسرائیلی در ابوالفضل همانند رفتارشان در لد همجوار بود، محتمل است ساکنان باقی‌مانده در روستا به سوی خاور رانده شده باشند. بر پایه شواهد موجود، احتمال می‌رود ابوالفضل در ۱۲ تا ۱۳ ژوئیه ۱۹۴۸ تصرف شده باشد.

### پس از ۱۹۴۸
مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ منطقه ابوالفضل را چنین توصیف کرد:


«از خانه‌های اصلی روستا بیش از پنج خانه برجای نمانده‌است که متروک و نزدیک به فروریختن هستند. یکی از این خانه‌ها در کنار باغ مرکباتی قرار دارد و از بلوک‌های سیمانی ساخته شده و دارای درها و پنجره‌های چهارگوش و سقف شیروانی کاشی‌کاری‌شده‌است. خانه دیگری با سه اتاق در میان باغ مرکباتی واقع است. چند درخت سرو و بوته‌های کرچک و صبر در محل روییده و ساختمان‌های اسرائیلی در نزدیکی آن برپا شده‌اند. زمین‌های پیرامون را اسرائیلی‌ها کشت می‌کنند.»


موشاو سیتریا در سال ۱۹۴۹ بر روی زمین‌های کشاورزی روستا بنیاد گذاشته شد. شهرک تلمی مناشه در مه ۱۹۵۳ بر جایگاه خود روستا بر پا شد و بخش‌هایی از بئر یعقوب و کرانه‌های خاوری ریشون لتسیون نیز بر زمین‌های روستا گسترش یافتند.

## جستارهای وابسته
* درگیری عرب‌ها و اسرائیل
* پاک‌سازی قومی
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ابوالفضل در فلسطین در خاطره‌ها
* ابوالفضل (السطریه) در ذاکرات
* ابوالفضل در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده
رده:صفحه‌های دارای تابع تجزیه‌گر آرایش‌عدد با آرگومان غیرعددی