حمیدرضا قلیچ‌خانی

**حمیدرضا قلیچ‌خانی** (زادهٔ ۳۱ تیر ۱۳۴۷، تهران) خوشنویس، مورخ، نسخه‌پژوه، فرهنگ‌نویس و مصحح ایرانی است. او از چهره‌های معاصر در پژوهش‌های مربوط به تاریخ خوشنویسی، نسخه‌پردازی و هنرهای کتاب‌آرایی در ایران و شبه‌قاره به‌شمار می‌رود. وی همچنین عضو نهادها و کمیته‌های تخصصی داخلی و بین‌المللی در زمینهٔ نسخه‌های خطی و هنرهای اسلامی بوده است.

## تحصیلات
قلیچ‌خانی یادگیری خط نستعلیق را از سال ۱۳۶۳ نزد اویس وفسی آغاز کرد و در سال ۱۳۶۸ موفق به دریافت درجهٔ ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران شد. در همان سال به دورهٔ فوق‌ممتاز غلامحسین امیرخانی راه یافت و همچنین خط ثلث را نزد سید محمد موحد حسینی فراگرفت.

او دارای مدرک کارشناسی در رشتهٔ تئاتر (ادبیات نمایشی) و همچنین کارشناسی و کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی است. قلیچ‌خانی تحصیلات دکتری خود را در دانشگاه دهلی (هند) با نگارش رساله‌ای با موضوع «مطالعهٔ هنر کتاب‌سازی و کتاب‌آرایی در اشعار سبک هندی (از عرفی شیرازی تا بیدل دهلوی)» به پایان رساند.

## فعالیت‌های علمی و فرهنگی
وی در طول چهار دهه فعالیت، مسئولیت‌های علمی و فرهنگی متعددی بر عهده داشته است، از جمله:
* داوری همایش بین‌المللی خوشنویسی جهان اسلام (۱۳۸۱)
* مدیریت طرح گردآوری احوال و آثار خوشنویسان ایران در ۲۵ جلد (۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶)
* ریاست گروه علمی خوشنویسی در همایش بین‌المللی مکتب شیراز (۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷)
* عضویت در پژوهشکدهٔ فرهنگستان هنر، شورای ارزیابی نسخه‌های خطّی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و موزهٔ خوشنویسی ایران
* عضویت در انجمن نسخه‌های خطی اسلامی (TIMA)، کمبریج (از ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۰)
* دریافت بورس‌های پژوهشی از مؤسسه‌های BIPS (بریتانیا) و AIIS (آمریکا)
* برگزاری سخنرانی و کارگاه در دانشگاه‌های شیکاگو، هاروارد، کارولینای شمالی، جورج واشینگتن و پرتلند

## آثار و تألیفات
قلیچ‌خانی بیش از ۳۰ عنوان کتاب تألیف و تصحیح کرده که عمدتاً در زمینه‌های خوشنویسی، تاریخ هنر کتابت، نسخه‌شناسی و تصحیح متون کهن فارسی است. برخی از آثار او عبارت‌اند از:
* *فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته* (۱۳۷۳)
* *رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته* (۱۳۷۳)
* *درآمدی بر خوشنویسی ایرانی* (۱۳۹۲)
* *زرافشان: فرهنگ اصطلاحات خوشنویسی، کتاب‌آرایی و نسخه‌پردازی در شعر فارسی* (۱۳۹۲)
* *کاتبان شاهنامه* (۱۳۹۶)
* *خدمات کاتبان هندو به زبان و ادب فارسی* (۱۳۹۵)

از جمله تصحیحات او از رسالات خوشنویسی ایرانی می‌توان نمونه‌های زیر را برشمرد:
* *[[آداب‌المشق|رسالهٔ آداب‌المشق]] [[باباشاه اصفهانی]]* (۱۳۹۱)
* *حیات خوشنویسان* (۱۳۹۲)
* *تحفهٔ درود* (۱۴۰۱)
* *تذکرهٔ خوشنویسان*، هدایت‌الله سپهر، *به انضمام تذکرهٔ خطاطان رحیم احتشام دیوان* (۱۴۰۳)

نیز در همکاری با انتشارات پیکره تک‌نگاری‌هایی در شرح مختصر احوال و آثار خوشنویسان نظیر محمدحسین کشمیری، عبدالرشید دیلمی، اسدالله شیرازی، علی‌رضا عباسی، خلیل‌الله قلندر، خواجه اختیار منشی گنابادی، ابوالفضل ساوجی و امّ سلمه تألیف کرده است.

شماری از آثار او به زبان‌های انگلیسی و روسی نیز ترجمه شده‌اند، از جمله:
* ترجمهٔ روسی کتاب *درآمدی بر خوشنویسی ایرانی* (مسکو، ۲۰۱۹)
* ترجمهٔ انگلیسی *فرهنگ اصطلاحات خوشنویسی* توسط ربکا استنگل (**Rebecca Stengel)** و ویراستاری شروین فریدنژاد (انتشارات بریل، ۲۰۲۱)

## نمایشگاه‌ها
حمیدرضا قلیچ‌خانی علاوه بر فعالیت در امر پژوهش به کار عملی در هنر و خوشنویسی نیز مشغول است. برخی از نمایشگاه‌های انفرادی یا گروهی او عبارت‌اند از:
* نمایشگاه انفرادی خوشنویسی در گالری انجمن خوشنویسان ایران، تهران (۱۳۶۹)
* نمایشگاه انفرادی خوشنویسی، کراچی، پاکستان (۱۳۷۲)
* نمایشگاه گروهی، استادان نستعلیق، موزهٔ هنرهای معاصر تهران (۱۳۸۱)
* نمایشگاه انفرادی نقاشیخط با عنوان «هو»، گالری فرمانفرما، تهران (۱۳۹۸)
* نمایشگاه انفرادی خوشنویسی با عنوان «این نیز بگذرد» به نمایشگاه‌گردانی وحید معینی، گالری شکوه، تهران (۱۴۰۲)

## جستارهای وابسته
* نقاشیخط
* خوشنویسی ایرانی

## منابع


## پیوند به بیرون
* معرفی ترجمهٔ روسی کتاب «درآمدی بر خوشنویسی ایرانی» تألیف حمیدرضا قلیچ‌خانی، ۲۰۱۹ میلادی، مسکو
* معرفی دست‌اندرکاران وبسایت تخصصی «مجموعهٔ شاهنامه»، کمبریج، انگلستان
* زندگی‌نامهٔ حمیدرضا قلیچ‌خانی، همشهری آنلاین
* صفحهٔ حمیدرضا قلیچ‌خانی در مگ‌ایران
* سخنرانی حمیدرضا قلیچ‌خانی در مراسم مجازی بزرگداشت مهدی بیانی

رده:اهالی تهران
رده:پژوهشگران ادبیات فارسی
رده:خوشنویسان اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دهلی
رده:زادگان ۱۳۴۷