زبان هونزیبی

**زبان هونزیبی** ()یکی از زبان‌های قفقازی شمال شرقی است که توسط هونزیب‌ها در جنوب داغستان، نزدیک مرز روسیه با گرجستان صحبت می‌شود.

## طبقه‌بندی
هونزیبی متعلق به زبان‌های تسزی از زبان‌های قفقازی شمال شرقی است. طبق آخرین تحقیقات، این زبان نزدیک‌ترین ارتباط را با زبان بژتی و زبان خوارشی دارد. سایر زبان‌های تسزی شامل زبان تسزی و زبان هینوخ هستند. پیش‌تر، زبان خوارشی به جای ارتباط با هونزیبی، در گروهی مشترک با زبان‌های تسزی و هینوخ قرار داشت.

## توزیع جغرافیایی
زبان هونزیبی یک زبان رسمی نیست و به ندرت به صورت نوشتاری استفاده می‌شود. این زبان در مناطق تسونتین و قزل‌یورت در داغستان و همچنین در دو روستا در آن سوی مرز روسیه در گرجستان صحبت می‌شود.

## آواشناسی
### واکه‌ها
واکه‌های زبان هونزیبی می‌توانند کوتاه، بلند یا خیشومی باشند.

### همخوان‌ها
زبان هونزیبی دارای ۳۵ همخوان است. سه همخوان ،  و  تنها در وام‌واژهها یافت می‌شوند.

## دستور زبان
### جنس دستوری
مانند تعدادی از دیگر زبان‌های قفقازی شمال شرقی، زبان هونزیبی دارای سامانه جنس دستوری با پنج رده است. رده‌های اول و دوم به ترتیب نشان‌دهنده جنس مذکر و مؤنث برای موجودات عاقل هستند، در حالی که رده‌های باقی‌مانده برای اشیاء بی‌جان به کار می‌روند. علامت‌گذاری جنس بر روی اسم‌ها پنهان است، اما در افعال، صفت‌ها، ضمیرها و ساخت‌های قیدی ظاهر می‌شود.

# زمانی که قبل از یک واکه خیشومی قرار می‌گیرند، نشانه‌های رده **b-** و **r-** به ترتیب به **m-** و **n-** تبدیل می‌شوند.

### اسم‌ها
نام‌واژه‌ها در زبان هونزیبی به پنج رده اسمی تقسیم می‌شوند: مذکر، مؤنث و سه رده برای اشیاء بی‌جان. در هونزیبی چندین صرف وجود دارد، از جمله حالت مطلق، حالت کنایی (ارگاتیو)، حالت اضافه و حالت ابزاری. همچنین، چندین نشانگر شبیه به حالت‌های دستوری برای نشان دادن جهت وجود دارد که شامل حالت‌های مفعولی، اضافی، رویی (برتر)، تماس، مشارکتی و گرایشی می‌شود. موارد زیر از کتاب *دستور زبان هونزیبی* نوشته هلما فان دن برخ گرفته شده است.

#### حالت‌ها
زبان هونزیبی دارای چهار حالت دستوری اصلی است: حالت مطلق، حالت کنایی، حالت اضافه و حالت ابزاری. حالت مطلق از ریشه پایه ساخته می‌شود، و سایر حالت‌ها از ریشه مایل (غیرمستقیم) شکل می‌گیرند.

# بعد از واکه‌ها
# بعد از همخوان‌ها

زبان هونزیبی همچنین مجموعه‌ای از حالت‌های محلی دارد که محل‌ها با پسوندهای جهت‌دار ترکیب می‌شوند. حالت‌های حالت برایی و حالت اضافی (ادسیو) نیز عملکردهای نحوی دارند، اما از نظر ریخت‌شناسی محلی هستند.

# واکه در این ساختارها، همان واکه در هجاهایی است که به آن‌ها می‌پیوندند.

#### ریشه مایل
برای حالت‌های غیر از حالت مطلق، نشانگر حالت به یک ریشه مایل متصل می‌شود، که اغلب ریشه پایه به‌اضافه یک پسوند از پیش تعیین‌شده واژگانی است.

برخی از اسم‌ها (حدود ۷٪) از هیچ گونه افزونه‌ای استفاده نمی‌کنند و ریشه مایل و ریشه پایه آن‌ها یکسان است. این واژه‌ها معمولاً به واکه ختم می‌شوند، مانند *"پدر"* در حالت مطلق [**ɑbu]'' و حالت اضافه [**ɑbu-s]**. تعداد کمی از اسم‌های هونزیبی تغییر ریشه دارند، مانند ''"ماه"'' که در حالت مطلق [**boo]** و در حالت اضافه [**bɨə]''' است.

### افعال
بیشتر افعال با اسم‌های عبارت در حالت مطلق از نظر رده و شمار مطابقت دارند. از آنجا که زبان هونزیبی دارای هم‌ترازی ارگاتیو است، این برابر با فاعل جمله‌های لازم و مفعول جمله‌های متعدی است.

### ترتیب واژگان
زبان هونزیبی معمولاً از الگوی نهاد–مفعول–فعل (SOV) پیروی می‌کند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
*واژگان اولیه هونزیبی در پایگاه داده جهانی واژه‌شناسی

## منابع

* 

رده:داغستان
رده:زبان‌های پیوندی
رده:زبان‌های در خطر قفقازی
رده:زبان‌های روسیه
رده:زبان‌های قفقازی شمال شرقی