آنروا و اسرائیل

**آنروا و اسرائیل** به روابط میان آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد برای پناهندگان فلسطین در خاورنزدیک (آنروا) و اسرائیل اشاره دارد که بخشی از درگیری اسرائیل و فلسطین است. آنروا بزرگ‌ترین سازمان امدادرسان در نوار غزه است و در سال ۱۹۴۹ به‌عنوان یک آژانس ویژه سازمان ملل متحد برای پشتیبانی از پناهندگان فلسطینی پس از اخراج و آوارگی آنان در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین تأسیس شد. اسرائیل از دیرباز منتقد آنروا بوده و این سازمان را مانعی بر سر راه حل درگیری می‌داند، زیرا به باور مقامات اسرائیلی آنروا با نگه‌داشتن وضعیت پناهندگی بازماندگان آوارگان، پرسش بازگشت فلسطینیان را گشوده نگه می‌دارد.

پس از آن‌که اسرائیل در جنگ شش‌روزه سال ۱۹۶۷ کرانه باختری و نوار غزه را تصرف کرد، از آنروا درخواست کرد تا به فعالیت خود در این سرزمین‌ها ادامه دهد. از آن پس، رابطه میان دو طرف به‌صورت همزیستی ناآرامی توصیف شده‌است. در آغاز سال ۲۰۲۴، اسرائیل مجموعه‌ای از ادعاها علیه آنروا مطرح کرد، از جمله اینکه شماری از کارکنان این آژانس در نوار غزه در حملات ۷ اکتبر مشارکت داشته‌اند و صدها تن از آنان عضو گروه‌های مسلح بوده‌اند. این ادعاها به تعلیق کمک‌های مالی چندین کشور اهداکننده انجامید، هرچند بیشتر آنها سرانجام به‌جز ایالات متحده آمریکا تمویل خود را از سر گرفتند. سرانجام بررسی سازمان ملل به این نتیجه رسید که ۹ تن از کارکنان آنروا ممکن است در حمله دخالت داشته باشند و آنان را اخراج کرد. در اکتبر ۲۰۲۴، کنست لوایحی را برای ممنوعیت فعالیت آنروا در اسرائیل تصویب کرد و در اکتبر ۲۰۲۵، دیوان بین‌المللی دادگستری اعلام کرد که اسرائیل ادعاهای خود مبنی بر عضویت بخش قابل‌توجهی از کارکنان آنروا در حماس را اثبات نکرده‌است.

## پیشینه
### تأسیس آنروا

جنگ ۱۹۴۸ فلسطین به اخراج و آوارگی حدود ۷۰۰٬۰۰۰ فلسطینی انجامید که اکثریت جمعیت عمدتاً عرب سرزمین قیمومت بریتانیا بر فلسطین را تشکیل می‌دادند. این آوارگان در مناطقی که بعدها به کرانه باختری و نوار غزه تبدیل شد و همچنین در کشورهای همسایه مانند لبنان، اردن و سوریه پراکنده شدند. بیشتر مورخان این جابه‌جایی را پاک‌سازی قومی توصیف کرده‌اند.

سازمان ملل متحد برای رسیدگی به پیامدهای طرح تقسیم فلسطین ۱۹۴۷ خود، به‌جای به‌کارگیری سازمان بین‌المللی پناهندگان موجود، تصمیم به تأسیس آژانس ویژه‌ای برای پناهندگان فلسطینی گرفت. اسرائیل و سازمان‌های صهیونیستی در سراسر جهان عامل اصلی این تصمیم بودند؛ زیرا سازمان بین‌المللی پناهندگان همان نهادی بود که به پناهندگان یهودی اروپایی پس از آزار آنان توسط آلمان نازی در جنگ جهانی دوم یاری می‌رساند و آنها نمی‌خواستند میان دو وضعیت مقایسه‌ای صورت گیرد. افزون بر این، نخستین راه‌حل سازمان بین‌المللی پناهندگان مهاجرت معکوس بود که اسرائیل از آن اجتناب می‌کرد. مورخ اسرائیلی ایلان پاپه این تصمیم را یکی از «نخستین تصمیمات نادرست سازمان ملل» خوانده‌است.

آنروا متعهد به بازگشت پناهندگان فلسطینی آن‌گونه که قطعنامه ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد مقرر کرده بود نبود، بلکه برای فراهم‌کردن یارانه و اشتغال برای آوارگان در اردوگاه‌ها ایجاد شد و ساخت اردوگاه‌ها، مدارس و مراکز بهداشتی نیز بر عهده آن قرار گرفت.

### ماهیت و کارکرد آنروا
آنروا یک آژانس سازمان ملل است که وظیفه پشتیبانی از امداد و توسعه انسانی پناهندگان فلسطینی را بر عهده دارد. این آژانس اکنون به بیش از ۵٫۶ میلیون پناهنده ثبت‌شده فلسطینی خدمات ارائه می‌دهد. در سال ۲۰۲۳، بزرگ‌ترین اهداکنندگان آنروا ایالات متحده، اتحادیه اروپا و آلمان بودند.

آنروا با نیروی کاری بیش از ۳۰٬۰۰۰ نفر، از جمله حدود ۱۳٬۰۰۰ نفر در غزه، عمدتاً از پناهندگان فلسطینی در کنار شمار کمتری از کارکنان بین‌المللی تشکیل شده‌است. این آژانس در غزه، کرانه باختری، اردن، سوریه و لبنان فعالیت دارد و مأموریت آن از ارائه اشتغال و کمک‌های بشردوستانه به ارائه مراقبت بهداشتی، آموزش و خدمات اجتماعی تغییر یافته‌است. آنروا پیش از جنگ غزه ۷۰۰ مدرسه و ۱۴۰ مرکز بهداشتی در نوار غزه اداره می‌کرد.

آنروا تنها آژانس سازمان ملل است که به پناهندگان یک منطقه یا درگیری خاص اختصاص دارد و از این نظر با کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان تفاوت دارد؛ مأموریت کمیساریای عالی شامل کمک به پناهندگان برای ادغام محلی، اسکان مجدد در کشورهای ثالث یا بازگشت به میهن با هدف پایان‌دادن به وضعیت پناهندگی است.

### رابطه پس از جنگ ۱۹۶۷
پس از آنکه اسرائیل در ژوئن ۱۹۶۷ در جنگ شش‌روزه کرانه باختری و غزه را تصرف کرد، از آنروا خواست فعالیت خود را در آن مناطق ادامه دهد. چند روز پس از پایان جنگ، موشه دایان، وزیر دفاع اسرائیل، در صورتجلسه نشست دولتی ۱۹ ژوئن ۱۹۶۷ نوشت: «۸۰۰٬۰۰۰ آواره اکنون بر عهده ماست، پس از سال‌ها که جهان بر سر کشورهای عرب فریاد می‌زد تا کاری انجام دهند.» وی افزود: «اکنون موضوعی نیست، آن را مطرح نکنیم. بعداً به آن رسیدگی خواهیم کرد… باید سپاسگزار باشیم که آنروا هنوز از آنها مراقبت می‌کند.» باروخ اشپیگل، طرفدار راه‌حل دو کشوری، از آن پس این رابطه را «ازدواج ناآرام مصلحتی میان دو همکار نامحتمل که به تداوم مشکلی یاری رسانده‌اند که هر دو مدعی حل آن هستند» توصیف کرده‌است.

بلافاصله پس از جنگ شش‌روزه، در ۱۴ ژوئن، لورنس میشلمور، کمیسر کل آنروا، و مایکل کومای، مشاور سیاسی وزیر خارجه اسرائیل، نامه‌هایی مبادله کردند که تا امروز بنیان بسیاری از روابط اسرائیل و آنروا را تشکیل می‌دهد. در نامه میشلمور آمده بود:

کومای در پاسخ نوشت:

## انتقادهای اسرائیل از آنروا
اسرائیل از دیرباز منتقد آنروا بوده و این سازمان را مانعی بر سر راه حل درگیری اسرائیل و فلسطین می‌داند، زیرا به باور مقامات اسرائیلی آنروا با جلوگیری از اسکان دائمی بازماندگان آوارگان در محل زندگی فعلی‌شان، پرسش حق بازگشت فلسطینیان را گشوده نگه می‌دارد.

### نگرانی‌ها دربارهٔ برنامه آموزشی
اسرائیل همچنین نگرانی‌هایی دربارهٔ محتوای آموزشی مدارس آنروا و رابطه این آژانس با حماس ابراز کرده‌است. به‌گفته اسرائیل، مدارس آنروا توسط حماس برای فعالیت‌های تروریستی به کار گرفته شده‌اند.

در سال ۲۰۲۱، اهداکنندگان بزرگ آنروا یعنی استرالیا، کانادا، بریتانیا و اتحادیه اروپا بررسی محتوای نفرت و خشونت در کتاب‌های درسی آنروا را آغاز کردند. آنروا در واکنش دسترسی به کتاب‌های درسی را در وب‌گاه خود مسدود کرد. در جلسه استماعی در همان سال، فیلیپ لازارینی، کمیسر کل آنروا، پذیرفت که محتوای برنامه درسی مدارس آنروا شامل یهودستیزی، تجلیل از اقدامات تروریستی و تحریک به خشونت بوده‌است.

### تلاش‌ها برای تعطیلی آنروا
پیش از انتشار ادعاهای مربوط به حملات ۷ اکتبر، مقامات اسرائیلی دربارهٔ راه‌هایی برای قطع بودجه آنروا گفتگو کرده بودند. در پایان دسامبر ۲۰۲۳، تایمز اسرائیل محتوای «گزارش محرمانه و سطح‌بالای وزارت خارجه» را فاش کرد که طرحی سه‌مرحله‌ای برای بیرون‌راندن آنروا از غزه پس از جنگ ترسیم می‌کرد؛ گام نخست این طرح تهیه «گزارش جامع دربارهٔ همکاری ادعایی آنروا با حماس» بود. در ۴ ژانویه ۲۰۲۴، اسرائیل هیوم گزارش داد که گروهی از نمایندگان کنست به دنبال توقف بودجه جهانی آنروا هستند. شارن هاسکل، عضو کنست، اظهار داشت هدفشان «متوقف‌کردن بودجه‌هایی است که از کشورهای مختلف به این سازمان منتقل می‌شود و برداشتن نقاب آنروا».

## ادعاهای سال ۲۰۲۴
### ادعاهای مشارکت کارکنان در حملات ۷ اکتبر
در اوایل سال ۲۰۲۴، اسرائیل ادعا کرد که ۱۲ نفر از کارکنان آنروا در حملات ۷ اکتبر با نقش‌های گوناگون از پشتیبانی تدارکاتی و خرید سلاح تا گروگان‌گیری و مشارکت مستقیم در حملات دخیل بوده‌اند. اسرائیل همچنین مدعی شد که حدود ده درصد از ۱۳٬۰۰۰ کارمند آنروا در نوار غزه با گروه‌های اسلام‌گرای مسلح، به‌ویژه حماس و جهاد اسلامی فلسطین، پیوند دارند و ۱۹۰ کارمند آنروا از جنگجویان مسلح هستند. در مارس ۲۰۲۴، اسرائیل ادعای خود را به ۱۹ مقام دیگر آنروا به همراه ۴۰۰ عضو کارکنان گسترش داد.

### واکنش آنروا
فیلیپ لازارینی، کمیسر کل آنروا، اعلام کرد که سازمان کارکنان موردنظر را اخراج کرده و آغاز بررسی را اعلام نمود و افزود هر عضوی که مسئول شناخته شود با پیامدهای قانونی روبه‌رو خواهد شد. لازارینی در ۹ فوریه ۲۰۲۴ توضیح داد که «فرایند دادرسی معکوس» را اجرا کرده و کارکنان را بدون بررسی هیچ مدرکی اخراج کرده‌است و اقدام سریع را در آن شرایط اولویت دانسته‌است. وی در ۱۹ فوریه اعلام کرد که اسرائیل هیچ مدرکی برای پشتیبانی از ادعاهایش ارائه نکرده‌است.

در اواخر فوریه، گزارشی اطلاعاتی از ایالات متحده در ادعاهای اسرائیلی تردید کرد. همچنین گزارشی از آنروا در فوریه ۲۰۲۴ ادعا کرد که اسرائیل برخی از کارکنان آن را تحت شکنجه وادار به اعتراف دروغین دربارهٔ پیوندهایشان با حماس کرده‌است.

## تعلیق کمک‌های مالی
### قطع بودجه توسط کشورهای اهداکننده
بلافاصله پس از ادعاهای اسرائیل، چندین کشور اهداکننده بزرگ بودجه خود را برای آنروا تعلیق کردند، از جمله ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، کانادا، استرالیا، ایتالیا، فنلاند، آلمان، هلند، سوئیس، فرانسه، ژاپن، اتریش، سوئد و چندین کشور دیگر. مجموع کمک‌های این کشورها ۶۷۸ میلیون دلار از بودجه کل ۱٫۱ میلیارد دلاری آنروا در آن سال بود.

سازمان‌های بین‌المللی متعددی از جمله سازمان بهداشت جهانی و پزشکان بدون مرز هشدار دادند که تعلیق بودجه وضعیت بشردوستانه در غزه را وخیم‌تر خواهد کرد.

### از سرگیری بودجه
در پاسخ به تعلیق بودجه، برخی کشورهای غربی مانند اسپانیا، پرتغال، ایرلند و لهستان کمک‌های مالی خود به آنروا را افزایش دادند. اتحادیه اروپا که بودجه خود را در انتظار نتایج بررسی‌ها تعلیق کرده بود، در ۱ مارس ۲۰۲۴ تمویل خود را از سر گرفت و افزایش داد. استرالیا، اتریش، کانادا، ایتالیا، ژاپن، سوئد و فنلاند نیز بودجه خود را بازگرداندند. با این حال، در ۲۳ مارس ۲۰۲۴، ایالات متحده تمام بودجه آنروا را تا مارس ۲۰۲۵ قطع کرد.

## گزارش مستقل کولونا
در ۲۲ آوریل ۲۰۲۴، گروه بررسی مستقل به رهبری کاترین کولونا، وزیر خارجه پیشین فرانسه، که به درخواست آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، تشکیل شده بود، گزارش خود را منتشر کرد. این گروه در طول ۹ هفته با بیش از ۲۰۰ نفر در سرزمین‌های فلسطینی، اسرائیل و کشورهای میزبان دیدار کرده بود. گزارش کولونا نتیجه گرفت که آنروا ساختارهایی برای تضمین بی‌طرفی دارد هرچند مشکلاتی همچنان باقی است و اسرائیل مدرکی برای ادعاهای خود دربارهٔ مشارکت گسترده کارکنان آنروا در جنبش‌های مسلح ارائه نکرده‌است. گزارش همچنین تأکید کرد که آنروا نقشی جایگزین‌ناپذیر برای فلسطینیان دارد.

پس از انتشار این گزارش، آلمان اعلام کرد بودجه خود را از سر می‌گیرد.

## بررسی سازمان ملل
در اوت ۲۰۲۴، بررسی سازمان ملل به این نتیجه رسید که ۹ تن از کارکنان آنروا ممکن است در حمله ۷ اکتبر دخالت داشته باشند و آنان را اخراج کرد. بررسی همچنین مشخص کرد که مدارک علیه ۹ کارمند دیگر ناکافی بوده و علیه یک کارمند دیگر هیچ مدرکی وجود نداشته‌است.

## قانون ممنوعیت آنروا در کنست
در اکتبر ۲۰۲۴، کنست بر پایه این ادعاها دو لایحه را تصویب کرد که فعالیت آنروا در اسرائیل را ممنوع می‌کند. این اقدام واکنش‌های گسترده بین‌المللی را برانگیخت. مقامات سازمان ملل و رهبران کشورهای مختلف آن را «غیرقابل‌تحمل» و «سابقه‌ای خطرناک» خواندند.

## حملات علیه تأسیسات آنروا در جنگ غزه
از آغاز جنگ غزه، ارتش اسرائیل حملات مرگباری علیه تأسیسات آنروا در غزه انجام داده‌است. دست‌کم ۲۲۰ عضو این آژانس تا سپتامبر ۲۰۲۴ کشته شدند و بیش از ۱۴۰ مرکز آنروا از جمله مدارس متعدد بمباران شد. این شمار کشته‌شدگان بیشترین تلفات کارکنان سازمان ملل در یک جنگ بوده‌است. تا ژوئیه ۲۰۲۴، نیمی از ساختمان‌های آنروا در نوار غزه بر اثر بمباران‌ها ویران شده بود.

## رأی دیوان بین‌المللی دادگستری
در اکتبر ۲۰۲۵، دیوان بین‌المللی دادگستری در نظریه مشورتی خود اعلام کرد که «اسرائیل ادعاهای خود مبنی بر اینکه بخش قابل‌توجهی از کارکنان آنروا عضو حماس یا دیگر گروه‌های تروریستی هستند را اثبات نکرده‌است.»

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وب‌گاه رسمی آنروا

رده:مجادلات سیاسی
رده:فلسطین، اسرائیل و سازمان ملل متحد
رده:انتقاد از سازمان ملل
رده:حملات ۷ اکتبر
رده:مناقشه‌های ۲۰۲۴ (میلادی)
رده:مناقشه‌های ۲۰۲۳ (میلادی)