سید رضاقلی شهیدی

**سیدرضاقلی شهیدی** (10 دی 1302-10 اردیبهشت 1396) از فعالان و چهره‌های تأثیرگذار جامعه ناشنوایان ایران بود که در زمینه تأسیس موسسات و توسعه فعالیت‌های اجتماعی و ورزشی ناشنوایان نقش داشت.

## بیماری و ناشنوایی
سید رضاقلی شهیدی در خانواده‌ای فرهنگی با پدری قاضی و مادری معلم و آشنا به زبان فرانسوی بزرگ شد. او در حدود دو سالگی بر اثر ابتلا به بیماری مننژیت شنوایی خود را از دست داد و با دنیای سکوت روبه‌رو شد.

در هشت‌سالگی برای تحصیل به مدرسه‌ای ویژه معلولان در اصفهان فرستاده شد، اما به‌دلیل ناکارآمدی روش‌های آموزشی، پس از چند ماه به تهران بازگشت. در یازده‌سالگی، هم‌زمان با تأسیس نخستین دبستان ویژه کرولال‌ها در تهران زیر نظر جبار باغچه‌بان، به این مدرسه واقع در میدان حسن‌آباد، کوچه طرشتی رفت. این مدرسه زمینه‌ساز پیشرفت علمی و اجتماعی او شد.

## ایجاد کانون کرولال‌ها در تهران
400px|بندانگشتی|خانواده شهیدی

پیش از تأسیس کانون کرولال‌ها در سال ۱۳۲۷، ناشنوایان در تهران مکان مشخصی برای گردهمایی نداشتند و اغلب در قهوه‌خانه‌ها یا گوشه‌وکنار خیابان‌ها با یکدیگر دیدار و گفت‌وگو می‌کردند. این وضعیت گاهی با واکنش منفی برخی کسبه و رهگذران همراه بود و در برخی موارد به درگیری و ایجاد مزاحمت منجر می‌شد.

سیدرضاقلی شهیدی که سال‌ها شاهد این مشکلات بود و با جبار باغچه‌بان نیز ارتباط نزدیکی داشت، با وی دربارهٔ ایجاد فضایی مستقل برای ناشنوایان مشورت کرد. جبار باغچه‌بان که از وضعیت این مشکلات به‌خوبی آگاه بود، با پیشنهاد تأسیس یک کانون ویژه موافقت کرد. بدین ترتیب، کانون کرولال‌ها با حمایت جبار باغچه‌بان در سال ۱۳۲۷ راه‌اندازی شد.

در آغاز فعالیت، یکی از اتاق‌های دبستان باغچه‌بان در خیابان رامسر به کانون اختصاص یافت و سید رضاقلی شهیدی به‌عنوان سرپرست آن انتخاب شد. وی برای دریافت مجوز رسمی تلاش‌هایی انجام داد، اما به دلیل نبود درک کافی از نیازهای ناشنوایان در نهادهای دولتی، این تلاش‌ها بی‌نتیجه ماند. با وجود محدودیت منابع مالی و عدم حمایت رسمی، کانون به‌صورت نیمه‌فعال به کار خود ادامه داد و خدمات ارزشمندی به جامعهٔ ناشنوایان ارائه کرد.

## فدراسیون ورزشی کرولال‌ها
پیش از تشکیل فدراسیون، فعالیت‌های ورزشی ناشنوایان به‌طور پراکنده در زورخانه‌ها و باشگاه‌های عمومی انجام می‌شد. برخی از ناشنوایان، از جمله کریم رئیس‌نیا در باشگاه پولاد در نزدیکی میدان شاپور به تمرین کشتی می‌پرداختند. رئیس‌نیا که با کشتی‌گیرانی چون غلامرضا تختی هم‌تمرین بود، همراه وی برای نخستین بار مسابقات به ترکیه اعزام شد و موفق به کسب مقام اول در یک رقابت بین‌المللی شد.

این موفقیت توجه مسئولان را به ظرفیت‌های ورزشی ناشنوایان جلب کرد. در سال ۱۳۳۳ سازمان تربیت بدنی جلسه‌ای با حضور سیدرضاقلی شهیدی و جمعی از ناشنوایان برگزار کرد تا امکان تأسیس یک نهاد رسمی برای ورزشکاران ناشنوا بررسی شود. در نهایت، فدراسیون ورزشی کرولال‌ها در تابستان ۱۳۳۴ زیر نظر سازمان تربیت بدنی تأسیس شد. تیمسار سرلشکر گرزن به ریاست آن و آقای عطاءاله امیریان به‌عنوان دبیر فدراسیون منصوب شدند. سیدرضاقلی شهیدی نیز مسئولیت کمیته فنی فدراسیون و رابط ورزشکاران ناشنوا را بر عهده گرفت.

در سال‌های نخست، تمرین‌ها در ورزشگاه امجدیه انجام می‌شد و به تدریج رشته‌هایی مانند شنا و تیراندازی نیز به فدراسیون افزوده شدند. در سال ۱۳۳۶ ایران به عضویت فدراسیون بین‌المللی ورزش‌های ناشنوایان درآمد و برای نخستین بار، ورزشکاران ناشنوای ایرانی در هشتمین دورهٔ المپیک ناشنوایان در میلان، ایتالیا (۱۹۵۷ میلادی) شرکت کردند. در اسفند ۱۳۵۲ نیز نام این نهاد به فدراسیون ورزش‌های ناشنوایان ایران تغییر یافت.

## کانون کرولال‌های ایران
پس از تأسیس فدراسیون ورزشی ناشنوایان، سیدرضاقلی شهیدی اقدام به احیای کانون کرولال‌ها کرد که چند سال تعطیل بود. روند گرفتن مجوز رسمی کانون از سال ۱۳۳۸ آغاز شد و با تدوین اساسنامه و برگزاری جلسات متعدد، در سال ۱۳۳۹ به سرانجام رسید. نخستین انتخابات هیئت مدیره کانون در ۲۵ بهمن ۱۳۳۸ در باشگاه امیرکبیر برگزار شد. ترکیب هیئت مدیره منتخب به شرح علی سرتیپی (رئیس)، سیدرضاقلی شهیدی (نایب رئیس)، سید حسین میرجلالی (خزانه‌دار)، مرتضی ذوالفقاری (کارپرداز)، محمد مرصعی، میرزا آقا همایونفر و سید حسن میری (اعضا)، بازرسان: کریم رئیس‌نیا و ابوالحسن بود.

فعالیت رسمی کانون از ۱۴ اسفند ۱۳۳۹ آغاز شد و محل اولیه آن در دبستان سعدی، خیابان امیرکبیر قرار داشت. در سال‌های بعد، دامنهٔ فعالیت کانون به دیگر شهرها نیز گسترش یافت. در سال ۱۳۹۴، نام این نهاد به «کانون ناشنوایان» ایران تغییر یافت و به‌صورت رسمی ثبت شد.

## انجمن خانواده ناشنوایان ایران
پیش از تشکیل انجمن خانواده ناشنوایان ایران، خانواده‌های افراد ناشنوا از دسترسی مناسب به امکانات فرهنگی، اجتماعی و تفریحی محروم بودند. همچنین، فقدان بسترهای مناسب برای مشارکت اجتماعی زنان ناشنوا که با محدودیت‌های بیشتری مواجه بودند، نیاز به ایجاد نهادی حمایتی را آشکار ساخت.

انجمن خانواده ناشنوایان ایران در سال ۱۳۵۱ با حمایت ثمین باغچه‌بان تأسیس شد. نخستین جلسهٔ مجمع عمومی در ۹ اردیبهشت ۱۳۵۱ با حضور گروهی از خانواده‌های ناشنوا برگزار شد و اساسنامه آن مورد بررسی قرار گرفت. انجمن با اهدافی عام‌المنفعه، غیردولتی، غیرسیاسی و غیرانتفاعی تأسیس شد.

در ترکیب اولیه هیئت‌مدیره، سیدرضاقلی شهیدی به‌عنوان رئیس، حسن تقوی به عنوان بازرس، و نسرین ظلی به عنوان خزانه‌دار معرفی شدند.

## سازمان ملی رفاه ناشنوایان ایران
سازمان ملی رفاه ناشنوایان ایران در شهریور ۱۳۵۰ با وابستگی به وزارت کار و امور اجتماعی تأسیس شد و نقش مهمی در ارتقای وضعیت ناشنوایان ایفا کرد. این سازمان خدماتی نظیر اشتغال، توان‌بخشی، گفتاردرمانی، آموزش‌های حرفه‌ای و رفاه اجتماعی برای ناشنوایان فراهم آورد و فعالیت‌های خود را در شهرهای مختلف ایران گسترش داد.

سیدرضاقلی شهیدی به پیشنهاد ثمینه باغچه‌بان به عنوان مترجم و رابط ناشنوایان به این سازمان پیوست و در مرکز توانبخشی واقع در خیابان حافظ فعالیت کرد. او در روند ترجمه و همراهی ناشنوایان در مراجعات اداری و قضایی با چالش‌هایی همچون فقدان سواد حقوقی، اختلاف در زبان اشاره و سوءتفاهم‌های جدی مواجه بود. سازمان تا اوایل انقلاب ۱۳۵۷ به فعالیت ادامه داد و پس از آن منحل شد.

## کمیته پژوهش و توسعه زبان اشاره ایران
در ۱۵ تیر ۱۳۵۲ کمیته زبان اشاره به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از سازمان ملی رفاه ناشنوایان و با هدف توسعه زبان اشاره فارسی تشکیل شد. این کمیته با همکاری جولیا آن اولیور سمیعی، سیدرضاقلی شهیدی، محسن لوح‌موسوی، کامران رحیمی و مریم رستمی آغاز به کار کرد. در سال‌های بعد، افراد دیگری از جمله مرتضی پیروزی، رضا محمودی و حبیب طهرانی‌زاده نیز به آن پیوستند.

در آغاز فعالیت، پیشنهاد جولیا سمیعی برای استفاده از زبان اشاره آمریکایی با مخالفت شهیدی و لوح‌موسوی روبه‌رو شد. به‌جای آن، پروژهٔ تدوین فرهنگ زبان اشاره ایرانی با مشارکت ناشنوایان آغاز شد. طی این پروژه، اشاره‌های رایج، گردآوری، بررسی و با رأی اکثریت انتخاب شدند. سپس کتاب فرهنگ زبان اشاره شامل تصاویر و توضیحات حرکات تدوین شد.

جولیا سمیعی در ۱۴ مرداد ۱۳۵۷ در یک سانحه هوایی درگذشت، اما فعالیت‌های کمیته ادامه یافت و نخستین جلد فرهنگ زبان اشاره فارسی در سال ۱۳۵۹ منتشر شد.

پس از انقلاب، کمیته با عنوان «کمیته پژوهش و توسعه زبان اشاره» زیر نظر سازمان بهزیستی ادامه فعالیت داد و از سال ۱۳۷۱ در دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی مستقر شد. این کمیته در سال ۱۳۸۸ به دلیل عدم جذب نیروهای ناشنوا غیرفعال و به کانون ناشنوایان ایران منتقل شد.

## خدمات و مشاغل فرهنگی-ورزشی

## فعالیت‌های فرهنگی‌–‌هنری

## منابع

## پیوند به بیرون
* اینستاگرام کانون ناشنوایان ایران
* وبگاه انجمن خانواده ناشنوایان ایران

رده:ناشنوایان اهل ایران