مکتب‌های هیلل و شمای

**مکتب‌های هیلل و شمای و یا بِیت هیلل و بِیت شمای**   (), ()، دو نفر مکتب فکری در یهودیت در طول دوره *[[زوگوت]]* بودند. این مکتب‌ها به نام حکمای آن‌ها، ربی هیلل و ربی شمای (از قرن آخر پیش از میلاد و اوایل قرن اول میلادی)، که آنها را بنیان نهادند. این دو مکتب، بحث‌های داغی در مورد مسائل نماز (یهودیت)، اخلاق یهودی و فلسفه یهودی داشتند که برای شکل‌گیری تورات شفاهی و بعدها، یهودیت خاخامی  و یا یهودیت ربانی به شکل امروزی بسیار مهم بودند. 
بندانگشتی|خیابان های به نام هیلل و شمای در شهر رمت هشرون در اسرائیل

میشنا به اختلاف هیلل و شمّای اشاره می‌کند و آن را اختلافی می‌داند که ارزش مثبت و پایدار برای یهودیان و یهودیت به همراه داشته است:

هر اختلافی که برای رضایت آسمان باشد، در نهایت پایدار خواهد بود؛ اما آن‌که برای رضایت آسمان نباشد، پایدار نخواهد بود. اختلافی که برای

رضایت آسمان باشد، کدام است؟ چنین بود اختلاف هیلل و شمّای. و اختلافی که برای رضایت آسمان نباشد، کدام است؟ چنین بود اختلاف قورح

و تمام جماعت او.

در بیشتر موارد (اگرچه نه همیشه)، نظر هیلل از نظر ملایمت و مدارا از شمّای نرم‌تر بود. در تقریباً همهٔ موارد، نظر هیلل به‌عنوان نظر معیار در هلاخا پذیرفته شد و تا امروز معتبر باقی مانده است.

## اختلافات هلاخی

### مثال
تنها سه—یا به گفتهٔ برخی مراجع، پنج—اختلاف مستقیماً بین هیلل و شمّای ثبت شده است. با این حال، با گذر زمان، تفاوت‌های بین مکتب‌های آن‌ها تکثیر یافت، به‌گونه‌ای که صدها اختلاف بین آن‌ها در تلمود ثبت شده است. اختلاف بین آن‌ها چنان عمیق بود که طبق تلمود، «تورات مثل دو تورات شد».
مواردی که آن‌ها دربارهٔ آن‌ها بحث می‌کردند عبارت‌اند از:

* **پذیرش در تحصیل تورات:** مکتب شمّای معتقد بود تنها دانش‌آموزان شایسته باید برای تحصیل تورات پذیرفته شوند. مکتب هیلل باور داشت تورات را می‌توان به هر کسی آموزش داد، با این انتظار که او توبه کند و شایسته شود.
* **دروغ سفید:** اینکه آیا باید به عروس زشتی گفت که زیبا است یا نه. مکتب شمّای گفت دروغ گفتن نادرست است، اما مکتب هیلل معتقد بود همهٔ عروس‌ها در روز عروسی خود زیبا هستند.
* **طلاق:** مکتب شمّای معتقد بود مرد تنها برای تخلف جدی می‌تواند همسرش را طلاق دهد، اما مکتب هیلل طلاق را حتی برای تخلفات جزئی، مانند سوختن غذا، مجاز می‌دانست.
* **حنوکا:** مکتب شمّای معتقد بود در شب اول حنوکا هشت شمع روشن شود و سپس در هر شب بعدی یکی کم شود تا در شب آخر به یک برسد. در مقابل، مکتب هیلل معتقد بود با یک شمع شروع شود و هر شب تعداد شمع‌ها افزایش یابد تا به هشت برسد. دلیل هیلل این است که به‌طور کلی در هلاخا، تقدس باید افزایش یابد نه کاهش. نظر شمّای بر اساس اصل هلاخی بود که اجازه می‌دهد قانون از طریق شباهت‌ها استخراج شود. قربانی‌های معبد در عید سوکوت شامل ۷۰ گاو نر بود که از ۱۳ تا ۷ کاهش می‌یافت.
* **تو بیشواط:** مکتب هیلل معتقد است سال نو برای درختان در پانزدهمین روز ماه قمری عبری شِواط است، اما مکتب شمّای می‌گوید این روز اول شِواط است. نظر هیلل اکنون پذیرفته شده و سال نو معمولاً تو بیشواط نامیده می‌شود (به‌معنای «۱۵ شِواط»).
* **فراموش کردن برکت پس از غذا:** مکتب شمّای می‌گوید کسی که فراموش کرده برکت بِیرکات هَمَزون را بخواند و مکان غذا خوردن را ترک کرده، باید به همان مکان بازگردد تا برکت را بخواند. مکتب هیلل می‌گوید باید برکت را همان‌جا که متوجه فراموشی شد، بخواند.
* **لمس قربانی در روز جشن:** تلمود اورشلیم (حگیگا ۲) اختلافی را نقل می‌کند دربارهٔ اینکه آیا گذاشتن دست‌ها (سمیخا) با فشار بر حیوان قربانی در روز جشن مجاز است یا خیر. بین مکتب های هیلل و شمّای اختلافی پدید آمد—یکی اجازه می‌داد، دیگری ممنوع می‌کرد. پیروان هیلل که اجازهٔ گذاشتن دست‌ها را می‌دادند، چنین گفتند:  «هر ذغالی که در ابتدا آتش نگیرد، در بار دوم نیز آتش نخواهد گرفت.» این بدان معناست که اگر افراد بخواهند در طول زندگی از اشتباهات نجات یابند، باید از همان ابتدا در مسیر درست قرار گیرند؛ در غیر این صورت، در اشتباهات خود باقی خواهند ماند.
* **شمع ییسرائل:** نظر مکتب شمّای این است که شمع ییسرائل باید شب‌ها در حالت درازکش و صبح‌ها در حالت ایستاده گفته شود. مکتب هیلل معتقد است هر کس می‌تواند آن را در هر وضعیتی که ترجیح می‌دهد، بخواند.

مکتب شمّای و مکتب هیلل به‌ترتیب هشتمین و نهمین مراجع هلاخی پرارجاع در میشنا هستند.

### بحث
به‌طور کلی، مواضع مکتب شمّای سخت‌گیرانه‌تر از مواضع مکتب هیلل بود. گفته می‌شد: «مکتب شمّای می‌بندد؛ مکتب هیلل باز می‌کند». در معدود مواردی که خلاف این امر صادق بود، مکتب هیلل گاهی بعدها موضع خود را پس می‌گرفت. به‌طور مشابه، اگرچه هیچ مدرکی از تغییر موضع کلی بِیت شمّای وجود ندارد، چند نفر از اعضای مکتب شمّای ثبت شده‌اند که یک نظر سخت‌گیرانهٔ خاص مکتب را رها کرده و به موضع مکتب هیلل گرایش یافته‌اند.
بندانگشتی|آرامگاه شمّای در اسرائیل.

قانون نهایی تقریباً همیشه با نظر مکتب هیلل مطابقت دارد، نه به این دلیل که اکثریت را تشکیل می‌دادند، بلکه به این دلیل که مکتب هیلل دیدگاه مخالفان خود را مطالعه می‌کرد و صدای الهی (بات کول) در یابنه شنیده شد که قاعدهٔ کلی عملی را اعلام می‌کرد. همان‌طور که در یک سُگیا معروف تلمودی آمده است: «אֵלוּ וְאֵלוּ, این‌ها و آن‌ها سخنان خداوند زنده‌اند، اما هلاخا از مکتب هیلل پیروی می‌کند» (ارووین 13ب). بنابراین، هلاخا به نفع بِیت هیلل تصمیم‌گیری شد، زیرا نظر آن نرم‌خو و بردبار بود (یا به‌طور دقیق‌تر، دلسوزانه). نه تنها تعالیم مکتب شمّای را می‌آموخت، بلکه آن‌ها را پیش از تعالیم خود نقل می‌کرد. صدور حکم مطابق با تعالیم هیلل همچنین با هدف ایجاد همگونی در مناسک یهودیان انجام شد.

یهودیت ربانی معاصر تقریباً همیشه از تعالیم هیلل پیروی می‌کند، اما چند استثنای قابل‌توجه وجود دارد. میشنا ۱۸ مورد را فهرست کرده است که در آن‌ها هلاخا به نفع بِیت شمّای تصمیم‌گیری شده است.

بر اساس یکی از دیدگاه‌های تلمود، هرچند هلاخا از مکتب هیلل پیروی می‌کند، انسان می‌تواند یکی از دو مکتب هیلل یا شمّای را انتخاب کند، به شرط آن که در پیروی از آن مداومت داشته باشد. اما اگر کسی از تساهل‌های هر دو مکتب پیروی کند، شرور محسوب می‌شود. در مقابل، اگر کسی از سخت‌گیری‌های هر دو مکتب تبعیت کند، آیهٔ «احمق در تاریکی راه می‌رود» دربارهٔ او جاری می‌شود.

بر اساس نظر ربای ییتسخاک لوریا، در عصر مسیحایی آینده، هلاخا از مکتب شمّای پیروی خواهد کرد نه از مکتب هیلل.

## تاریخچه
هم تلمود بابلی و هم تلمود اورشلیم گسترهٔ وسیع اختلافات بین این دو مکتب فکری را به این دلیل نسبت می‌دهند که شاگردان هیلل و شمّای به‌طور کامل از استادان خود پیروی نمی‌کردند، تا جایی که تفاوت‌های دقیق در هلاخا را درک نکرده بودند.

اصول سیاسی مکتب شمّای مشابه اصول حزب یهودیان متعصب (زیلوت‌ها) بود و به همین دلیل در میان آن‌ها حمایت یافتند. با افزایش خشم عمومی علیه رومیان در طول سدهٔ اول، مکتب شمّای به تدریج برتری یافت و مکتب هیلل، که ملایم و سازش‌جو بود، از اعمال عبادی عمومی مکتب شمّای طرد شد.

با تشدید تنش‌های یهودیان با رومیان، همهٔ ملت‌های اطراف یهودیه (که در آن زمان بخشی از استان رومی یودئا بود) طرف رومیان را گرفتند، و این باعث شد که مکتب شمّای پیشنهاد دهد تمام تجارت و ارتباط بین یهودیان و غیر یهودیان به‌طور کامل ممنوع شود. مکتب هیلل با این نظر مخالفت کرد، اما هنگامی که سنهدرین برای بررسی موضوع تشکیل جلسه داد، زلوت‌ها طرفدار مکتب شمّای شدند. سپس العازر بن حنانیا، فرماندهٔ معبد و یکی از رهبران زلوت‌های مسلح، دانش‌آموزان هر دو مکتب را به خانهٔ خود دعوت کرد؛ العازر مردان مسلح را در در ورودی مستقر کرد و دستور داد هیچ‌کس جلسه را ترک نکند. در جریان بحث‌ها، مکتب شمّای اکثریت را به دست آورد و توانست تمام افراد باقی‌مانده را مجبور کند که مجموعه‌ای از قوانین شدید و محدودکننده به نام «هجده ماده» را بپذیرند؛ بعدها تاریخ یهودی این رویداد را روزی شوم می‌دانست. بر اساس یک منبع، مکتب شمّای اکثریت خود را یا با کشتن اعضای مکتب هیلل، یا با ترساندن آن‌ها برای ترک اتاق به‌دست آورد.

با این حال، وضعیت مکتب هیلل پس از نخستین جنگ یهود-روم که منجر به ویرانی معبد یهودیان شد، بهبود یافت؛ رهبران یهود دیگر تمایلی به جنگ نداشتند. تحت رهبری گمالیل دوم، سنهدرین که در یابنه بازسازی شده بود (نگاه کنید به شورای یامنیه)، تمام نکات مورد اختلاف مکتب هیلل را بررسی کرد و این بار نظر آن‌ها حمایت سنهدرین را به دست آورد؛ در بیشتر مسائل گفته می‌شد هرگاه مکتب شمّای با نظر مکتب هیلل اختلاف داشت، نظرمکتب شمّای اکنون باطل و فاقد اعتبار بود.

## منابع

رده:فرقه‌های یهودی
رده:میشنا
رده:یهودیت خاخامی