مخابرات عراق

**مخابرات عراق** دربرگیرندهٔ رادیو، تلویزیون، تلفن ثابت و همراه، اینترنت و همچنین نظام پستی این کشور است. خدمات ارتباطی و پستی در عراق از دوران پیش از سقوط حکومت صدام حسین وجود داشت؛ هرچند دسترسی به اینترنت تنها از راه مراکز دولتی یا مودم تلفنی ممکن بود و بهره‌گیری از ارتباطات بی‌سیم محدود به حلقهٔ تنگ رهبران حکومتی بود که از تلفن‌های ماهواره‌ای ثریا بهره می‌بردند.

پس از حملهٔ نظامی سال ۲۰۰۳ به عراق، خدمات اینترنت و ارتباطات بی‌سیم در دسترس عموم مردم قرار گرفت و شمار فراهم‌کنندگان خدمات اینترنتی به‌ویژه از راه ماهواره افزایش چشمگیری یافت. شمار کاربران تلفن همراه در عراق تا سال ۲۰۱۹ به نزدیک ۳۸ میلیون رسید و شمار خطوط ثابت تلفن در سال ۲۰۱۲ در حدود ۱٫۹ میلیون بود. بازار مخابرات عراق دگرگونی‌های ژرفی را پشت سر گذاشته و اکنون چندین بهره‌بردار تلفن همراه و ده‌ها شرکت ارائه‌دهندهٔ خدمات اینترنت در این کشور کار می‌کنند.

نهاد تنظیم‌کنندهٔ بخش رسانه و ارتباطات در عراق، هیئت رسانه و ارتباطات عراق است و دامنهٔ سطح بالای اینترنت در این کشور .iq می‌باشد.

## رادیو و تلویزیون
شمار ایستگاه‌های رادیویی و تلویزیونی خصوصی در عراق از سال ۲۰۰۳ رشد سریعی داشته‌است. عراقی‌ها بیشتر اخبار خود را از تلویزیون دریافت می‌کنند و شنوندگان رادیو با گسترش تلویزیون کاهش یافته‌اند. درآمد تبلیغاتی رسانه‌های خصوصی به‌ندرت پایدار است.
* **ایستگاه‌های رادیویی:** ایستگاه‌های رادیویی دولتی زیر نظر سرویس پخش عمومی عراق کار می‌کنند؛ رسانه‌های خصوصی بیشتر وابسته به گروه‌های سیاسی، قومی یا مذهبی‌اند و پخش چندین رادیوی بین‌المللی نیز در دسترس است (۲۰۰۷). بر پایهٔ آمار سال ۲۰۰۴ نزدیک به ۸۰ ایستگاه رادیویی در عراق وجود داشت.
* **ایستگاه‌های تلویزیونی:** تلویزیون ماهواره‌ای برای نزدیک به ۷۰ درصد بینندگان در دسترس است و بسیاری از شبکه‌ها از خارج عراق پخش می‌شوند (۲۰۰۷). بر پایهٔ آمار ۲۰۰۴ نزدیک به ۲۱ ایستگاه تلویزیونی فعال بود.
* **گیرنده‌های رادیویی:** نزدیک به ۴٫۶ میلیون دستگاه (۱۹۹۷).
* **دستگاه‌های تلویزیون:** نزدیک به ۱٫۸ میلیون دستگاه (۱۹۹۷)؛ گزارش شده که ۸۸ درصد خانوارهای عراقی دارای تلویزیون بودند (۲۰۰۴).

### دوران صدام حسین
در دوران حکومت صدام حسین، پخش رادیو و تلویزیون بیشتر در انحصار مؤسسهٔ پخش و تلویزیون عراق (IBTE) بود که زیر نظر وزارت اطلاع‌رسانی کار می‌کرد. این مؤسسه اغلب برنامه‌هایی در ستایش صدام حسین پخش می‌کرد. بیشتر فرستنده‌های آن در منطقهٔ بغداد بودند و ایستگاه‌های منطقه‌ای اندکی وجود داشت. پس از سرنگونی صدام حسین، مؤسسهٔ پخش و تلویزیون عراق منحل شد.

### پس از ۲۰۰۳
نهاد تنظیم‌کنندهٔ کنونی، هیئت ارتباطات و رسانهٔ عراق (به انگلیسی: ) است و شبکهٔ رسانه‌ای عراق (به انگلیسی: ) جانشین مؤسسهٔ پیشین شده و اکنون رادیو جمهوری عراق و شبکهٔ تلویزیونی العراقیه را اداره می‌کند. شبکه‌های تلویزیونی خصوصی بسیاری نیز فعال‌اند؛ از جمله شبکهٔ پرمخاطب الشرقیه. تا ۹۷ درصد خانه‌ها دارای بشقاب ماهواره‌ای هستند و بیش از ۳۰ شبکهٔ ماهواره‌ای به سوی عراق پخش می‌شود.

شماری از رسانه‌های خارجی نیز در عراق پخش می‌شوند؛ از جمله سرویس جهانی بی‌بی‌سی، شبکهٔ نیروهای آمریکایی (AFN)، سرویس پخش نیروهای بریتانیایی (BFBS)، مرکز پخش خاورمیانه (MBC) وابسته به امارات متحدهٔ عربی، رادیو مونته کارلو دوآلیا از پاریس و رادیو بین‌المللی فرانسه (RFI).

ابراهیم المرعشی، پژوهشگر رسانه‌های عراقی، چهار مرحله را برای تحول رسانه‌ای عراق پس از تهاجم ۲۰۰۳ شناسایی کرده‌است: مرحلهٔ آماده‌سازی پیش از تهاجم، جنگ و گزینش اهداف، دورهٔ نخست پس از جنگ و سرانجام شورش فزاینده و واگذاری قدرت به حکومت موقت عراق به نخست‌وزیری ایاد علاوی.

در ژوئن ۲۰۰۳ مقام اداری ائتلاف موقت (CPA) به سرپرستی پل بریمر آغاز به صدور مجوزهای پخش رادیویی و تلویزیونی کرد. مشاور ارشد مخابرات این نهاد با مهندسان عراقی طیف فرکانسی، نقشهٔ ملّی تخصیص کانال‌های رادیوی FM و تلویزیون را برای همهٔ شهرهای بزرگ عراق بر پایهٔ استانداردهای اتحادیهٔ بین‌المللی مخابرات (ITU) تدوین کرد. سلطهٔ تنظیمی ائتلاف موقت تا ژوئن ۲۰۰۴ ادامه یافت و سپس هیئت ارتباطات و رسانهٔ عراق به‌عنوان نهاد مستقل تنظیم‌کننده تأسیس شد.

برآیند کلی آن است که اکنون صدها ایستگاه رادیویی و تلویزیونی در عراق فعال‌اند و گزینه‌های متنوعی را در اختیار مردم قرار می‌دهند.

## تلفن
### کد و زیرساخت
* **پیش‌شمارهٔ کشوری:** ۹۶۴+
* **پیشوند تماس بین‌المللی:** ۰۰

### تلفن ثابت

جنگ خلیج فارس (۱۹۹۱) آسیب‌های سنگینی به شبکهٔ تلفن سراسر عراق وارد کرد. دولت عراق پس از جنگ کوشید تا بخشی از خرابی‌ها را بازسازی کند؛ بر پایهٔ آمار ۱۹۹۵ نزدیک به ۶۷۰٬۰۰۰ خط تلفن ثابت در عراق وجود داشت. شبکه‌های مسی تلفن ثابت که بیشتر در دههٔ ۱۹۷۰ و آغاز دههٔ ۱۹۸۰ نصب شده بودند، بر اثر جنگ، غارت و فرسودگی آسیب فراوان دیدند.

بر پایهٔ آمار ۲۰۱۲، نزدیک به ۱٫۹ میلیون خط ثابت در عراق در کار بود که رتبهٔ ۶۲ جهانی را به خود اختصاص می‌داد؛ این رقم در سال ۲۰۰۵ تنها ۸۳۳٬۰۰۰ خط بود.

خدمات تلفن ثابت را عمدتاً شرکت عمومی ارتباطات و پست عراق ارائه می‌دهد. وزارت ارتباطات عراق همچنین ۱۰۰۰ دستگاه تلفن عمومی تهیه و بیش از ۳۳۳ دستگاه از آن‌ها را در بیمارستان‌ها، مراکز پلیس، ادارات دولتی، اماکن مقدس و دانشگاه‌ها در استان‌های گوناگون نصب کرد.

### تلفن همراه
بر پایهٔ آمار ۲۰۰۲ تنها نزدیک به ۲۰٬۰۰۰ تلفن همراه در عراق وجود داشت. پس از ۲۰۰۳ بازار تلفن همراه با شتاب گسترش یافت؛ شمار مشترکان تلفن همراه تا پایان ۲۰۱۲ به نزدیک ۲۶٫۸ میلیون (رتبهٔ ۴۰ جهانی) و تا سال ۲۰۱۹ به نزدیک ۳۸٫۲۲ میلیون رسید. از سال ۲۰۰۷ سه بهره‌بردار GSM فراتر از ریشه‌های منطقه‌ای خود گسترش یافته و پوشش نسل دوم را در سطح سراسری ارائه می‌دهند؛ هرچند خدمات نسل سوم تا مدتی در سراسر کشور در دسترس نبود.

شرکت‌های اصلی ارائه‌دهندهٔ خدمات تلفن همراه در عراق عبارت‌اند از:
* زین (به انگلیسی: )
* آسیاسل (به انگلیسی: )
* کورک تلکام (به انگلیسی: )

شرکت‌های کوچک‌تری نیز در مناطق مختلف فعال‌اند؛ از جمله اتصالنا، امنیه، فرات فون، الوطنیه، عراق‌سل (کلمات سابق) و فست‌لینک.

### ارتباطات بین‌المللی
جنگ ۲۰۰۳ بار دیگر زیرساخت مخابراتی عراق را از جمله اتصالات بین‌المللی به‌شدت آسیب رساند. دفتر مدیریت بازسازی عراق (IRMO) زیر نظر وزارت امور خارجهٔ ایالات متحده به وزارت ارتباطات عراق در بازسازی توان سوئیچینگ و تدوین چارچوب نظارتی و صدور مجوز برای تأسیسات ارتباطات همراه و ماهواره‌ای یاری رساند. شرکت‌های دولتی و خصوصی از ایالات متحده، چین، ترکیه و خاورمیانه در فرایند بازسازی مشارکت داشتند. دولت ژاپن و گروه بانک جهانی نیز نخستین شبکه‌های مایکروویو ملّی را تأمین مالی کردند.

ارتباطات خارجی عراق در حال حاضر از راه زیرساخت‌های زیر انجام می‌شود:
* ۲ ایستگاه زمینی ماهواره‌ای اینتلست (به انگلیسی: ) در اقیانوس اطلس و ۱ ایستگاه در اقیانوس هند
* ۱ ایستگاه زمینی اینترسپوتنیک (به انگلیسی: ) در منطقهٔ اقیانوس اطلس
* ۱ ایستگاه زمینی عرب‌ست (غیرفعال)
* کابل هم‌محور (Coaxial cable) و رلهٔ مایکروویو رادیویی به اردن، کویت، سوریه و ترکیه
* اتصالات فیبر نوری زمینی بین‌المللی با عربستان سعودی، ترکیه، کویت، اردن و ایران

همچنین عراق به کابل‌های زیردریایی فیبر نوری بین‌المللی FLAG/FALCON و خلیج فارس بین‌الملل (GBI) و TGN-Gulf متصل شده‌است.

دولت عراق همچنین پروژهٔ ساخت و پرتاب ماهوارهٔ چندمنظورهٔ عراقی را آغاز کرده که هزینهٔ آن نزدیک به ۶۰۰ میلیون دلار برآورد شده‌است.

## اینترنت
### پیشینه
دامنهٔ سطح بالای اینترنت عراق .iq است.

در دوران حکومت صدام حسین، دسترسی به اینترنت به‌شدت کنترل می‌شد و تنها فراهم‌کنندهٔ اینترنت، شرکت اوروک‌لینک (به انگلیسی: ) بود. در سال ۲۰۰۰ شمار کاربران اینترنت در عراق نزدیک به ۱۲٬۵۰۰ نفر برآورد می‌شد و در سال ۲۰۰۲ این رقم به ۲۵٬۰۰۰ نفر رسید. پس از سقوط حکومت بعث در ۲۰۰۳، بهره‌گیری از اینترنت فراگیر شد هرچند کیفیت خدمات به دلایلی چون وابستگی به پهنای باند وارداتی از کشورهای دیگر و قطعی مکرر برق نامطلوب بود.

بر پایهٔ آمار ۲۰۰۴ نزدیک به ۲۵٬۰۰۰ کاربر اینترنت در عراق وجود داشت. از سال ۲۰۰۶ شرکت‌های بیشتری وارد بازار شدند و دسترسی به اینترنت را مقرون‌به‌صرفه‌تر کردند، هرچند با پهنای باند کمتر. در سال ۲۰۱۱ شمار کاربران اینترنت به نزدیک ۱٬۳۰۳٬۷۶۰ نفر رسید و بر پایهٔ آمار ۲۰۱۲ نزدیک به ۲٫۲ میلیون کاربر (۷٫۱ درصد جمعیت) از اینترنت بهره می‌بردند. تا سال ۲۰۲۴ شمار کاربران اینترنت عراق به نزدیک ۴۳ میلیون نفر رسیده‌است.

### تحول زیرساخت اینترنت
سال‌های ۲۰۰۹–۲۰۱۰ نقطهٔ عطف بزرگی در زیرساخت اینترنت عراق بود؛ سامانه‌های VSAT پراکنده به تدریج جای خود را به بهره‌برداران بزرگ‌تر دادند که با ظرفیت‌های بالاتر نرخ انتقال داده (به انگلیسی: ) را افزایش دادند.

شرکت‌های عمدهٔ خدمات اینترنت پهن‌باند در عراق عبارت‌اند از:
* ایرث‌لینک (به انگلیسی: )
* مسارات تلکام
* الجزیره للاتصالات
* شرکت حیات للاتصالات
* دجله برای خدمات اینترنت
* آفاق السماء للاتصالات — نخستین شرکت عراقی دارندهٔ مجوز وزارت ارتباطات (۲۰۰۹) برای بهره‌برداری و نگهداری شبکهٔ کابل‌های فیبر نوری و اتصال عراق به کشورهای همسایه از راه گذرگاه‌های زمینی و دریایی

### سانسور و نظارت بر اینترنت
در اوت ۲۰۰۹ سازمان ابتکار شبکهٔ باز (به انگلیسی: ) در هیچ‌یک از چهار حوزهٔ آزمون (سیاسی، اجتماعی، امنیتی و ابزارهای اینترنتی) شواهدی از پالایش اینترنت در عراق نیافت.

محدودیت رسمی آشکاری بر دسترسی به اینترنت وجود ندارد و دولت به‌طور علنی اعتراف نمی‌کند که بدون نظارت قضایی رایانامه یا اتاق‌های گفت‌وگوی اینترنتی را رصد می‌کند؛ با این حال سازمان‌های غیردولتی گزارش داده‌اند که دولت از راه فراهم‌کنندگان محلی خدمات اینترنت به‌طور گسترده رایانامه‌ها، اتاق‌های گفت‌وگو و شبکه‌های اجتماعی را زیر نظر دارد.

قانون اساسی عراق به‌طور کلی حق آزادی بیان را تضمین می‌کند، به شرطی که نظم و اخلاق عمومی را نقض نکند و از حزب بعث ممنوعه یا تغییر مرزهای کشور از راه خشونت حمایت نکند. در عمل، محدودیت اصلی بر بهره‌گیری از این حق، خودسانسوری ناشی از ترس از تلافی دولت، احزاب سیاسی، نیروهای قومی و فرقه‌ای، گروه‌های تروریستی یا باندهای تبهکار است. توهین علنی به دولت بر پایهٔ قانون مجازات و قانون انتشارات ۱۹۶۸ تا هفت سال زندان مجازات دارد.

## نظام پستی
به‌عنوان بخشی از برنامهٔ بازسازی زیرساخت‌های اجتماعی و اقتصادی پس از تهاجم ۲۰۰۳، قراردادی به ارزش ۵۵ میلیون دلار برای طراحی نظام پستی عراق اعطا شد و این نظام هم‌اکنون فعال است.

## جستارهای وابسته
* عراق
* .iq

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* Uruklink — شرکت دولتی عراق برای خدمات اینترنت
* نمایهٔ عراق در بی‌بی‌سی
* ScopeSky Communications

رده:مخابرات عراق
رده:اینترنت در عراق
رده:سانسور اینترنت بر پایه کشور