سمسم

**سمسم** () روستایی فلسطینی بود که در ۱۵ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت. نام این روستا در برخی منابع به صورت‌های «سِمسِم» و «سومسوم» نیز آمده‌است. سمسم در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین و به‌عنوان بخشی از نکبت در ۱۲ مه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه و ویران شد.

این روستا در بخش غزه از سرزمین‌های تحت قیمومت بریتانیا بر فلسطین جای داشت. مساحت اراضی آن ۱۶٬۷۹۷ دونوم بود و جمعیت آن بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ به ۱٬۲۹۰ تن مسلمان و ۷۰ تن یهودی می‌رسید. روستا دارای دو محوطه باستان‌شناختی از دوران روم و بیزانس بود و در دوره صلیبیون به نام «سمسم» شناخته می‌شد.

## جغرافیا
سمسم در ارتفاع نزدیک به ۵۰ متر از سطح دریا و بر زمینی هموار احاطه‌شده از تپه‌ها قرار داشت. وادی سمسم از جنوب روستا می‌گذشت و از شاخه‌های وادی هربیا بود که به وادی الحسی می‌پیوست. روستا شکلی دایره‌ای داشت و در چهارراه چهار جاده قرار گرفته بود. کوچه‌های آن باریک و مستقیم بودند. راه‌های خاکی سمسم را به روستاهای همجوار چون دیر سنید، بریر، نجد و هوج پیوند می‌داد.

## پیشینه
### دوران روم تا صلیبیون
در سمسم دو محوطه باستان‌شناختی به نام‌های محلی «الرأس» و «شعفت المغُر» شناسایی شده بود؛ محوطه دوم شامل گورستانی از دوران روم باستان با گورهای سنگ‌تراشی‌شده بود. سفالینه‌های بیزانسی نیز در این محل کشف شده‌است. در دوره جنگ‌های صلیبی، روستا با نام «سمسم» شناخته می‌شد.

### دوره عثمانی
سمسم در سال ۱۵۱۷ همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. بر پایه دفاتر مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا بخشی از ناحیه (غزه) در لوای سنجق غزه بود و ۲۰ خانوار مسلمان با جمعیتی برآوردی نزدیک به ۱۱۰ تن داشت. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو و میوه و نیز بر بز و کندوی عسل می‌پرداختند که جمع آن ۶٬۸۰۰ آقچه بود. ۱۴/۲۴ درآمد به یک وقف تعلق می‌گرفت.

در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه سمسم دچار کاهش چشمگیر جمعیت شد؛ فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی سبب تخلیه شماری از روستاها گردید. ساکنان روستاهای رهاشده به سکونتگاه‌های باقی‌مانده کوچ کردند، اما زمین‌ها همچنان به دست روستاهای همسایه کشت می‌شد.

#### سده نوزدهم
در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون سمسم را روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه غزه ثبت کرد.

جوسایاس لزلی پورتر در کتاب راهنمای مسافران سوریه و فلسطین (۱۸۵۸) روستا را «میان بیشه‌ای کوچک از درختان، در حدود یک‌چهارم مایلی شمال جاده» توصیف کرد.

ویکتور گرَن در ژوئن ۱۸۶۳ جمعیت روستا را نزدیک به پانصد تن برآورد کرد. روستا با درختان احاطه شده بود و کشتزارهای تنباکو و کنجد داشت. یک مقام (زیارتگاه) به نام «نبی دانیال» در آن وجود داشت که درون آن با دو ستون باستانی آراسته شده بود. فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ شمار خانه‌ها را ۶۹ و جمعیت مردان را ۱۱۹ تن ثبت کرده‌است.

در سال ۱۸۸۳، بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین سمسم را روستایی محاط با باغ‌ها توصیف کرد که دارای چاه آب، حوض و باغ زیتون در شمال بود.

کارل بدکر و همراهانش در سال ۱۸۹۴ نوشتند که روستا در میان باغ زیتون واقع است و تنباکو و کنجد محصولات اصلی آن هستند.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که به دست مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت «سمسم» ۷۶۰ تن و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت به ۸۵۵ مسلمان در ۱۹۵ خانه رسید.

در سال ۱۹۳۴ مدرسه‌ای در روستا تأسیس شد که از ۱۹۴۷ کودکان روستای نجد را نیز می‌پذیرفت.

در سال ۱۹۴۲، کیبوتص گوآرآم بر زمین‌هایی که به‌طور سنتی به روستا تعلق داشت بنیان نهاده شد. در آستانه جنگ ۱۹۴۸، نزدیک به ۳٬۳۸۶ دونوم از اراضی روستا در مالکیت یهودیان بود.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت سمسم ۱٬۲۹۰ مسلمان و ۷۰ یهودی بود. مساحت کل اراضی ۱۶٬۷۹۷ دونوم بود که از این میان ۲۴۰ دونوم به مرکبات و موز، ۲۵۲ دونوم به باغات و زمین‌های آبی، ۱۵٬۵۸۲ دونوم به غلات و ۴۴ دونوم به بافت مسکونی اختصاص داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و تخریب
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، سربازان تیپ ۱۲ نگب در ۱۲ تا ۱۳ مه ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات باراک ساکنان سمسم و روستاهای پیرامون آن را اخراج کردند. نیروهای اشغالگر در روستا تنها مشتی سالخورده یافتند. آنان پنج خانه را منفجر کردند و هشدار دادند که اگر سلاح‌های روستا تا فردا تحویل داده نشود، بقیه روستا نیز ویران خواهد شد.

با این حال ساکنان بارها به روستا بازگشتند تا دوباره اسکان یابند یا کشتزارهای خود را نگهداری کنند. در اواخر مه، یگانی از تیپ نگب با دستور اخراج «اعراب از سمسم و بریر و سوزاندن انبارها و کشتزارهایشان» به روستاها یورش برد. بر پایه گزارش‌های ارتش، ساکنان سمسم مقاومت نشان دادند و بر اساس دو گزارش متفاوت «۵» یا «۲۰» تن کشته شدند؛ انبارهای غله و یک چاه آب نیز منفجر شدند. مورخ صالح عبدالجواد می‌نویسد که در ۱۳ مه کشتاری در روستا رخ داد و مقاومت ساکنان تنها سرپیچی از دستور اخراج بود نه بهره‌گیری از نیروی مسلح. نیروهای اسرائیلی در ۹ یا ۱۰ ژوئن ۱۹۴۸ بار دیگر به سمسم بازگشتند و خانه‌ها را آتش زدند و درگیری‌هایی با اعراب رخ داد.

کیبوتص اور هانر که در سال ۱۹۵۷ بنیان نهاده شد، کمتر از یک کیلومتر جنوب محل روستا بر زمین‌هایی متعلق به نجد واقع است.

### وضعیت پس از ۱۹۴۸
ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را چنین توصیف کرد: «روستا محو شده و تنها از درختان سرو و چنار شناسایی‌پذیر است. توده‌ای سنگ که شاید آوار ساختمانی روستایی باشد دیده می‌شود. محل حصارکشی شده و به چراگاه تبدیل گشته‌است. زمین‌های پیرامون آن را کشاورزان اسرائیلی کشت می‌کنند.»

در سال ۱۹۹۸، شمار پناهندگان بازمانده از ساکنان سمسم که در ۱۹۴۸ اخراج شده بودند نزدیک به ۹٬۱۹۰ تن برآورد شد.

## افراد سرشناس
* شیخ سلیمان عبدالقادر (ابوعلی)، از رهبران شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹)
* جمیل مجدلاوی (زاده ۱۹۴۶)، سیاستمدار فلسطینی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Welcome To Simsim در وبگاه Palestine Remembered
* Simsim در وبگاه ذاکرات
* تور سمسم، یوآو باخار، ۲۰۰۹، ذاکرات

## جستارهای وابسته
* نکبت (فلسطین)
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل