دیر الدبان

**دیر الدبان** (، به معنای «صومعه مگس‌ها») روستایی کوچک فلسطینی بود که در ۲۶ کیلومتری شمال‌غربی الخلیل، میان بیت‌المقدس و اشکلون و در نزدیکی سکونتگاه امروزی لوزیت قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد.

دیر الدبان بر روی بقایای یک محوطه باستانی بنا شده بود و غارهای متعددی با کتیبه‌های عربی و سریانی در اطراف آن وجود داشت. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ میلادی ۷۳۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در ۲۳ تا ۲۴ اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای تیپ ۸۴ گیواتی در چارچوب عملیات یوآو روستا را تصرف کردند و ساکنان آن آواره شدند.

## ریشه‌شناسی نام
نام دیر الدبان به معنای «صومعه مگس‌ها» است. یکی از دلایل احتمالی این نام‌گذاری آن است که ساکنان باستانی این مکان بعل زبوب (، «سرور مگس‌ها») را می‌پرستیدند که از خدایان بزرگ کنعانی در این ناحیه بود. در منابع عربی همچنین ریشه نام را از واژه «ذُئبان» (جمع «ذئب» به لهجه عامیانه) دانسته‌اند؛ زیرا منطقه زیستگاه گرگ‌ها بوده‌است.

## کتیبه‌های غارها
موشه شارون، استاد تاریخ اسلام نخستین در دانشگاه عبری اورشلیم، کتیبه‌های درون غارهای دیر الدبان را بررسی کرده و آن‌ها را از آغاز سده هشتم تا آغاز سده دهم میلادی تاریخ‌گذاری نموده‌است.

## دوره عثمانی
دیر الدبان در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. در دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی این روستا در ناحیه القدس از لوای القدس ثبت شده و ۷۲ خانوار مسلمان با جمعیت برآوردی ۳۹۶ نفر داشت. روستاییان مالیاتی با نرخ ثابت ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، درختان زیتون، درختان میوه، تاکستان‌ها، بزها و کندوهای عسل می‌پرداختند که جمع آن ۱۴٬۰۰۵ آقچه بود. نیمی از درآمد به یک وقف اختصاص داشت.

ادوارد رابینسون، پژوهشگر کتاب مقدس، در سال ۱۸۳۸ هنگام بازدید از غارهای اطراف از دیر الدبان گذشت. وی این مکان را روستایی مسلمان‌نشین در بخش غزه توصیف کرد. رابینسون با تکیه بر تعیین جایگاه گت کتاب مقدس توسط یوسبیوس قیصریه در پنج مایل رومی شمال الئوتروپولیس (بیت جبرین) به سوی دیوسپولیس (لد)، این احتمال را مطرح کرد که دیر الدبان ممکن است همان «گت-ریمون» باستانی باشد.

کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن در سال ۱۸۶۳ از روستا دیدن کرد و هفت یا هشت خانوار فقیر فلاح در آن یافت. فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نشان‌دهنده ۲۴ خانه و جمعیت ۷۹ نفری (تنها مردان) بود. در سال ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین اشاره کرد که روستا بر یک محوطه باستانی بنا شده و غارهای بزرگی دارد و چاهی در سمت غرب آن وجود دارد. چارلز وارن در غارها کتیبه‌هایی یافت که ظاهراً به خط سریانی بودند و بالای یکی از آن‌ها صلیبی بیزانسی حکاکی شده بود.

در سال ۱۸۹۶ جمعیت روستا در حدود ۲۴۹ نفر برآورد شد.

## دوره قیمومت بریتانیا
در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، کنش‌های اصلی اقتصادی دیر الدبان کشاورزی دیم و دام‌پروری بود. بنا بر رسم رایج، زمین‌های کشاورزی به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می‌شد؛ در هر فصل یک بخش کشت می‌شد و بخش دیگر آیش می‌ماند. در کنار زمین‌های زراعی باغ‌های انجیر و تاکستان‌های انگور نیز وجود داشت.

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، دیر الدبان ۴۵۴ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۵۴۳ نفر رسید که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۱۱۲ خانه مسکونی زندگی می‌کردند.

بر اساس آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت دیر الدبان ۷۳۰ نفر مسلمان بود و مساحت اراضی آن ۷٬۷۸۴ دونوم بود. از این میان ۵٬۳۵۸ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۵۸ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، در ۲۴ اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای اسرائیلی وابسته به تیپ ۸۴ گیواتی در یک پیشروی به سوی شمال در چارچوب عملیات یوآو روستای دیر الدبان را تصرف کردند. بیشتر ساکنان پیش از رسیدن نیروهای اسرائیلی گریختند و آنان که مانده بودند اخراج شدند. منابع عربی به نقش سربازان مصری و گروه‌هایی از داوطلبان اخوان‌المسلمین در دفاع از روستا نیز اشاره کرده‌اند.

موشاو لوزیت در سال ۱۹۵۵ بر روی زمین‌های شمال‌شرقی روستا بنیان‌گذاری شد. ساکنان آن از یهودیان مراکشی‌تبار بودند. بخشی از پارک بریتانیا نیز بر اراضی روستا قرار گرفته‌است.

به گفته تاریخ‌نگار فلسطینی ولید خالدی، «جاده‌های کهن روستا به‌آسانی قابل شناسایی‌اند. بازمانده‌های پلکان‌های سنگی و یک غار نیز وجود دارد.»

## موقعیت جغرافیایی
دیر الدبان در شمال‌غربی شهرستان الخلیل و بر فراز تپه‌ای شیب‌دار در انتهای دامنه‌های غربی کوه‌های الخلیل جای داشت. زمین‌های روستاهای عجور، ذکرین، تل الصافی و برکوسیا آن را دربرمی‌گرفت. دو راه فرعی آن را از شمال‌شرق به عجور و از شمال‌غرب به تل الصافی پیوند می‌داد و هر دو سرانجام به جاده‌های اصلی میان الخلیل، رمله، غزه و بیت‌المقدس می‌رسیدند.

روستا بر روی محوطه‌ای باستانی ساخته شده بود که دربرگیرنده پایه‌های بناهای کهن، کف‌پوش‌های موزاییکی، گورستان‌ها و کارگاه‌های روغن‌کشی تراشیده در سنگ بود. در شعاع دو کیلومتری اطراف روستا پنج محوطه باستانی دیگر وجود داشت.

## نگارخانه

File:دير الدبان 1.jpg|بازمانده‌های آثار روستا
File:دير الدبان 3.jpg|پوشش گیاهی بر ویرانه‌های خانه‌ها
File:دير الدبان 5.jpg|یکی از غارها در زمین‌های روستا
File:دير الدبان 8.jpg|بازمانده‌های آثار روستا
File:دير الدبان 12.jpg|یکی از غارها در زمین‌های روستا


## جستارهای وابسته
* فهرست مکان‌های تخلیه‌شده فلسطینی در اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دیر الدبان در وبگاه Palestine Remembered
* دیر الدبان در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده