تهاجم اتریش-مجارستان به بوسنی و هرزگوین

**لشکرکشی اتریش-مجارستان به بوسنی و هرزگوین** عملیات نظامی‌ای بود که امپراتوری اتریش-مجارستان از ۲۹ ژوئیه تا ۲۰ اکتبر ۱۸۷۸ برای اشغال بوسنی و هرزگوین انجام داد. این لشکرکشی در برابر نیروهای مقاومت محلی متشکل از مسلمانان و صرب‌های ارتدکس صورت گرفت که به‌طور غیررسمی از سوی نیروهای امپراتوری عثمانی پشتیبانی می‌شدند. ارتش اتریش-مجارستان از دو مسیر بزرگ وارد کشور شد: یکی از شمال به سوی بوسنی و دیگری از جنوب به سوی هرزگوین.

زنجیره‌ای از نبردها در ماه اوت به اوج خود رسید و با سقوط سارایوو در ۱۹ اوت پس از یک روز نبرد خیابانی به پایان رسید. در مناطق کوهستانی، جنگ چریکی تا سقوط آخرین پایگاه شورشیان و دستگیری رهبرشان ادامه یافت. این لشکرکشی در چارچوب بحران بزرگ شرق و پس از تصمیمات کنگره برلین صورت گرفت و نخستین گام در برقراری حاکمیت اتریش-مجارستان بر بوسنی و هرزگوین بود.

## پیشینه

پس از جنگ روسیه و عثمانی (۱۸۷۷–۱۸۷۸)، کنگره برلین به ابتکار امپراتوری آلمان و به درخواست امپراتوری بریتانیا با حضور قدرت‌های بزرگ برگزار شد. بر پایه مادّهٔ ۲۵ پیمان برلین (۱۸۷۸) (۱۳ ژوئیه ۱۸۷۸)، بوسنی و هرزگوین از نظر حقوقی همچنان زیر حاکمیت امپراتوری عثمانی باقی ماند، اما امپراتوری اتریش-مجارستان اختیار اشغال ولایت بوسنی و هرزگوین را به‌دست‌آورد و دفاع نظامی و اداره مدنی آن را بر عهده گرفت. اتریشی‌ها همچنین حق استقرار نظامی در سنجق نووی پازار را به‌دست آوردند:

هرچند عثمانیان به هر دو اشغال اعتراض کردند، دیولا آندراشی، وزیر امور خارجه اتریش-مجارستان، در آخرین روز کنگره به‌طور محرمانه به آنان اطمینان داد که اشغال «باید موقتی تلقی شود». هدف از گسترش اتریش-مجارستان به جنوب، به بهای از دست رفتن سرزمین‌های عثمانی، جلوگیری از گسترش نفوذ روسیه و اتحاد صربستان و مونته‌نگرو بود. این وضعیت سلطان عبدالحمید دوم را به‌دلیل احتمال تبعیض علیه اقلیت مسلمان نگران ساخت.

اتریشی‌ها انتظار هیچ مشکلی در اجرای اشغال نداشتند. آندراشی آن را «گردشی با گروه موسیقی بادی» () توصیف کرد. این دیدگاه در نظر نمی‌گرفت که صرب‌ها به‌تازگی جنگی برای استقلال از امپراتوری عثمانی را پشت سر گذاشته بودند و هرزگوین نیز شورش کرده بود. مقاومت در برابر اشغال اتریش-مجارستان عمدتاً از سوی صرب‌های ارتدکس (۴۳ درصد جمعیت) و مسلمانان بوسنیایی (۳۹ درصد) بود و کروات‌های کاتولیک (۱۸ درصد) کمتر مقاومت نشان دادند. جمعیت مسلمان بوسنی بیشترین ضرر را از حکومت جدید مسیحی می‌دید. حکومت اتریش-مجارستان مقاومت‌کنندگان را با تحقیر «غیرمتمدن» () و «خائن» () می‌خواند.

## نیروهای نظامی

ارتش اتریش-مجارستان بسیج گسترده‌ای را برای آماده‌سازی حمله به بوسنی و هرزگوین آغاز کرد. تا پایان ژوئن ۱۸۷۸ نیرویی متشکل از ۸۲٬۱۱۳ سرباز، ۱۳٬۳۱۳ اسب و ۱۱۲ توپ در لشکرهای پیاده‌نظام ششم، هفتم، بیستم، هفدهم و هجدهم به‌همراه یک ارتش پشتیبان در پادشاهی دالماسی سازمان‌دهی شد. فرمانده اصلی یوزف فیلیپوویچ بود؛ لشکر پیاده‌نظام هجدهم در جلوی جبهه زیر فرماندهی استیپان یووانوویچ قرار داشت و فرماندهی ارتش پشتیبان در دالماسی بر عهده گاوریلو رودیچ بود.

ارتش عثمانی در بوسنی و هرزگوین در آن زمان نزدیک به ۴۰٬۰۰۰ سرباز با ۷۷ توپ داشت که همراه با شبه‌نظامیان محلی به حدود ۹۳٬۰۰۰ نفر می‌رسید. اتریشی‌ها انتظار مقاومت شدید از سوی مسلمانان را داشتند زیرا دریافته بودند که اشغال بوسنی به معنای از دست رفتن جایگاه ممتاز مسلمانان بر پایه دین‌شان بود.

## اشغال

نخستین نیروی اشغالگر، سپاه سیزدهم به فرماندهی ژنرال یوزف فیلیپوویچ، از رود ساوا در نزدیکی برود، کوستاینیتسا و گرادیشکا عبور کرد. گردان‌های گوناگون در بانیا لوکا گرد آمدند و در جاده کنار چپ رود ورباس پیشروی کردند. آنها با مقاومت مسلمانان محلی به رهبری درویش حاجی لویو روبه‌رو شدند که (تقریباً آشکارا) از سوی نیروهای در حال عقب‌نشینی ارتش عثمانی پشتیبانی می‌شدند. در ۳ اوت ۱۸۷۸ یک دسته هوسار در نزدیکی ماگلای بر رود بوسنا در کمین افتاد و فیلیپوویچ حکومت نظامی اعلام کرد. در ۷ اوت نبردی سخت در نزدیکی یایسه درگرفت و پیاده‌نظام اتریش-مجارستان ۶۰۰ نفر از دست داد.

دومین نیروی اشغالگر، لشکر هجدهم با ۹٬۰۰۰ سرباز به فرماندهی ژنرال استیپان یووانوویچ، از دالماسی اتریشی به‌سوی جنوب و در امتداد رود نرتوا پیشروی کرد. در ۵ اوت این لشکر موستار، شهر اصلی هرزگوین، را تصرف کرد. در ۱۳ اوت در راونیتسه در هرزگوین بیش از ۷۰ افسر و سرباز مجاری در نبرد کشته شدند. در واکنش، امپراتوری سپاه‌های سوم، چهارم و پنجم را بسیج کرد.

نیروهای اتریش-مجارستان گاه با مقاومت سرسختانه‌ای از سوی هر دو جمعیت مسلمان و ارتدکس روبه‌رو شدند و نبردهای مهمی در نزدیکی چیتلوک، استولاس، لیونو و کلوبوک رخ داد. مفتی توزلا، محمد وهبی شمسه‌کادیچ، مقاومت محلی را سازمان‌دهی کرد و در ۷ اوت ۱۸۷۸ حدود ۱٬۰۰۰ رزمنده از توزلا و شهرهای اطراف گرد آورد؛ با وجود این، نیروهای اتریشی در ۲۲ سپتامبر ۱۸۷۸ وارد توزلا شدند.

### سقوط سارایوو

در ۱۹ اوت ۱۸۷۸ پایتخت بوسنی، سارایوو، که در آن زمان ۵۰٬۰۰۰ ساکن داشت، تنها پس از به‌کارگیری ۵۲ توپ و نبرد خشونت‌بار خیابانی تصرف شد. یک روز پیش از آن، فیلیپوویچ فرماندار پیشین عثمانی، حافظ پاشا، را بازداشت کرده بود. گزارش رسمی ستاد کل ارتش اتریش-مجارستان ذکر کرد که «پنجره‌های کوچک و شکاف‌های فراوان سقف‌ها امکان تیراندازی در جهت‌های گوناگون و پایدارترین دفاع را فراهم می‌کرد» و «شورشیان متهم در نزدیک‌ترین خانه‌ها همه ورودی‌ها را سنگربندی کرده و آتش ویرانگری بر پیاده‌نظام مهاجم گشودند».

به گزارش خود فیلیپوویچ:

اشغالگران از میان ۱۳٬۰۰۰ سرباز به‌کارگرفته‌شده در این عملیات ۵۷ کشته و ۳۱۴ زخمی دادند. آنان تلفات شورشیان را ۳۰۰ کشته برآورد کردند اما هیچ تلاشی برای برآورد تلفات غیرنظامی نکردند. در روزهای پس از آن بسیاری از متهمان به شورش پس از محاکمه‌های صحرایی اعدام شدند.

### مقاومت پس از سقوط سارایوو
پس از سقوط سارایوو، شورشیان اصلی به مناطق کوهستانی اطراف شهر عقب نشستند و مقاومت خود را چند هفته دیگر ادامه دادند. حاجی لویو در ۳ اکتبر ۱۸۷۸ در دره راکیتنیتسا به هنگ پیاده‌نظام مجاری شماره ۳۷ تسلیم شد. او به مرگ محکوم شد اما بعدها حکمش به پنج سال زندان تخفیف یافت. دژ ولیکا کلادوشا در ۲۰ اکتبر ۱۸۷۸ تسلیم شد و آخرین کانون مقاومت از میان رفت.

تنش‌ها در برخی بخش‌های کشور (به‌ویژه هرزگوین) برجای ماند و مهاجرت دسته‌جمعی ناراضیان عمدتاً مسلمان به قلمرو عثمانی رخ داد. با وجود این، ثبات نسبی به‌زودی برقرار شد و مقامات اتریش-مجارستان توانستند اصلاحات اجتماعی و اداری گسترده‌ای را آغاز کنند و بوسنی و هرزگوین را به «مستعمره‌ای نمونه» بدل سازند. حکومت هابسبورگ با هدف پراکندن ملی‌گرایی رو به رشد اسلاوهای جنوبی به تدوین قوانین، معرفی شیوه‌های سیاسی جدید و نوسازی استان پرداخت.

## پیامدها

امپراتوری اتریش-مجارستان ناچار شد پنج سپاه با نیروی کل ۱۵۳٬۳۰۰ سرباز و ۱۱۲ توپ را برای تسخیر بوسنی و هرزگوین به‌کار بگیرد. ستاد کل ارتش شمار شورشیان مسلح را ۷۹٬۰۰۰ نفر و شمار سربازان عثمانی را که به‌طور غیرقانونی از آنان پشتیبانی می‌کردند ۱۳٬۸۰۰ نفر با نزدیک به ۷۷ توپ برآورد کرد. مجموع تلفات اتریش-مجارستان نزدیک به ۵٬۲۰۰ نفر بود: ۹۴۶ کشته، ۲۷۲ مفقود و ۳٬۹۸۰ زخمی. از تلفات بوسنیایی و عثمانی برآورد قابل اعتمادی در دست نیست.

خشونت غیرمنتظره لشکرکشی موجب بازخواست‌های متقابل میان فرماندهان نظامی و رهبران سیاسی شد. در جریان لشکرکشی، جستاری در روزنامه مجاری آلمانی‌زبان  که آمادگی ارتش برای اشغال را نقد می‌کرد، به دستور امپراتور فرانتس یوزف سانسور شد. دیولا آندراشی نیز که به‌خاطر مذاکره بر سر تأسیس حکومت اتریشی در دو ولایت مورد انتقاد قرار گرفته بود، در ۸ اکتبر ۱۸۷۹ استعفا داد.

پس از اشغال بوسنی و هرزگوین، اتریش-مجارستان سنجق نووی پازار را نیز در ۱۰ سپتامبر ۱۸۷۹ اشغال کرد و بدین ترتیب یکی دیگر از مصوبات کنگره برلین را عملی ساخت.

از آنجا که هر دو نیمه امپراتوری ادعای مالکیت بر سرزمین‌های تازه‌فتح‌شده را داشتند، اداره بوسنی و هرزگوین به وزارت دارایی مشترک اتریش-مجارستان واگذار شد. این سرزمین کانون دائمی ناآرامی باقی ماند؛ الحاق رسمی آن در ۱۹۰۸ به بحرانی بین‌المللی شدید انجامید و سرانجام ترور سارایوو در ۱۹۱۴ به‌دست گاوریلو پرینتسیپ، صرب بوسنیایی، جنگ جهانی اول را برافروخت.

## یادمان
در موزه تاریخ نظامی وین نمایشگاهی دربارهٔ لشکرکشی ۱۸۷۸ برپاست. این نمایشگاه شامل چندین شیء از دارایی شخصی ژنرال فیلیپوویچ، یک پرچم شورشیان و سلاح‌های غنیمت‌گرفته‌شده عثمانی است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* نقشه‌ها و طرح‌های لشکرکشی اشغال بوسنی ۱۸۷۸ از بایگانی جنگ اتریش

رده:درگیری‌ها در ۱۸۷۸ (میلادی)
رده:عملیات‌های نظامی امپراتوری عثمانی
رده:جنگ‌های اسلوونی
رده:صربستان عثمانی
رده:دوره امپراتوری عثمانی در تاریخ بوسنی و هرزگوین
رده:اتریش-مجارستان در ۱۸۷۸ (میلادی)
رده:امپراتوری عثمانی در ۱۸۷۸ (میلادی)
رده:انحلال‌های ۱۹۱۳ (میلادی) در اروپا