تنش آبی در خاورمیانه و شمال آفریقا

**تنش آبی در خاورمیانه و شمال آفریقا** به‌طور عمده با سه حوضه رودخانه‌ای بزرگ پیوند دارد: حوضه رود اردن، حوضه دجله–فرات و حوضه رود نیل. منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (که در زبان انگلیسی با سرواژه  شناخته می‌شود) در حدود ۱۱٫۱ میلیون کیلومتر مربع گستره دارد و سه بیابان بزرگ در آن واقع شده‌اند: صحرای بزرگ آفریقا در بخش‌های وسیعی از شمال آفریقا، ربع الخالی در جنوب شبه‌جزیره عربستان و بادیه‌الشام در شمال شبه‌جزیره عربستان. افزون بر این، بخش بزرگی از ایران را نیز بیابان پوشانده‌است. میانگین بارش سالانه در ۶۵ درصد از این منطقه کمتر از ۱۰۰ میلی‌متر، در ۱۵ درصد بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر و در بقیه بیش از ۳۰۰ میلی‌متر است.

شرایطی که زمینه‌ساز تنش بر سر آب در این منطقه شده‌اند، با گسترش پیامدهای تغییر اقلیم در سده بیست‌ویکم پیچیده‌تر و دشوارتر خواهند شد. دسترسی نابرابر به منابع آبی، رشد جمعیت، خشکسالی‌های پیاپی و نیاز فزاینده به کشاورزی آبی همواره سرچشمه کشمکش‌های داخلی و منطقه‌ای میان کشورهای این حوزه بوده‌است.

## حوضه رود اردن
### منابع آبی

سه سرشاخه رود اردن — رودخانه حاصبانی (جریان پایدار سالانه ۲۵۰ میلیون مترمکعب)، رود بانیاس (جریان پایدار سالانه ۱۲۵ میلیون مترمکعب) و رود دان (جریان پایدار سالانه ۲۵۰ میلیون مترمکعب) — به‌ترتیب از لبنان، سوریه و اسرائیل سرچشمه می‌گیرند. این سه شاخه در دریاچه حوله به هم می‌پیوندند و سپس به سوی جنوب جریان می‌یابند و رود اردن را تشکیل می‌دهند. اندکی جنوب‌تر از طبریه، نهر یرموک به رود اردن می‌پیوندد. رود اردن در مجموع نزدیک به ۳۵۰ کیلومتر جریان دارد؛ از دامنه‌های کوه هرمون در شمال آغاز و در دریای مرده در جنوب پایان می‌یابد. آبدهی برآوردی این رودخانه ۱۸۸۰ میلیون مترمکعب در سال است که ۷۳ درصد آن از کشورهای عربی و ۲۷ درصد از اسرائیل سرچشمه می‌گیرد. بر پایه پژوهشی از نیروی هوایی ایالات متحده در سال ۲۰۰۰، بیش از ۹۰ درصد آب‌های سوریه با کشورهای همسایه یعنی عراق، ترکیه، اسرائیل، لبنان و اردن مشترک است. نزدیک به ۳۶ درصد از منابع آبی اردن با سوریه، کرانه باختری و اسرائیل مشترک است و بیش از نیمی از آب‌های اسرائیل با سوریه، لبنان، اردن و کرانه باختری مشترک است.

در شمال‌تر، رودخانه لیتانی و رود عاصی حوضه آبریز شمالی شام را تشکیل می‌دهند. هرچند سرچشمه‌های آن‌ها از نظر جغرافیایی نزدیک‌اند، لیتانی به سوی جنوب و سپس غرب به دریای مدیترانه نزدیک صور جریان می‌یابد و تنها از لبنان می‌گذرد؛ در حالی که رود عاصی به سوی شمال به سوریه رفته و نزدیک شهر انطاکیه به دریای مدیترانه می‌ریزد. آبدهی سالانه برآوردی لیتانی ۴۱۰ میلیون مترمکعب است که هدف راه‌حل‌های آبی پیشنهادی سوریه، اردن و اسرائیل بوده‌است.

سوریه، لبنان و اسرائیل هر سه دارای آبخوان‌های زیرزمینی آب شیرین بومی هستند. دو آبخوان اصلی زیرزمینی آب شیرین اسرائیل امروزی را تأمین می‌کنند. آبخوان کوهستانی در زیر کرانه باختری قرار دارد و سالانه ۶۷۹ میلیون مترمکعب آب بازتغذیه می‌شود که ۷۸ میلیون مترمکعب آن شور است. سه حوضه اصلی آبخوان کوهستانی عبارت‌اند از حوضه شرقی، حوضه غربی و حوضه شمال‌شرقی. حوضه شرقی از نظر حجم آب شیرین کوچک‌ترین ولی از نظر مساحت بزرگ‌ترین است و نزدیک به ۳۲۶۰ کیلومتر مربع گستره دارد. حوضه غربی از نظر محتوای آب شیرین بزرگ‌ترین است و حدود ۱۷۸۰ کیلومتر مربع مساحت دارد. حوضه شمال‌شرقی نیز مساحتی نزدیک به ۶۱۰ کیلومتر مربع دارد. آبخوان ساحلی در امتداد سواحل مدیترانه با بازتغذیه سالانه ۳۳۰ میلیون مترمکعب قرار گرفته‌است.

منطقه پیرامون حوضه رود اردن یکی از خشک‌ترین نقاط جهان است. اسرائیل و شمال‌غربی اردن به‌طور میانگین سالانه ۱۱۰ سانتی‌متر بارندگی دریافت می‌کنند. بخش اندکی از این آب قابل بهره‌برداری است. تنها کویت، لیبی، عمان و سنگاپور بارندگی سالانه کمتری از اردن یا اسرائیل دارند. در مقابل، سوریه و لبنان بارش کافی برای پشتیبانی از کشاورزی و بازتغذیه آبخوان‌های زیرزمینی دریافت می‌کنند.

### مصرف آب
اسرائیل سالانه نزدیک به ۸۵۰ میلیون مترمکعب آب زیرزمینی بهره‌برداری می‌کند که ۴۰۰ میلیون مترمکعب آن از آبخوان کوهستانی تأمین می‌شود. در سال ۱۹۶۴ اسرائیل آغاز به برداشت ۳۲۰ میلیون مترمکعب در سال از رود اردن برای خط انتقال آب ملی کرد. تا سال ۱۹۶۷ این خط انتقال نزدیک به ۷۰ درصد آب رود اردن را پیش از رسیدن به فلسطینیان در کرانه باختری برداشت می‌کرد. در دهه ۱۹۸۰ شهرک‌نشینان اسرائیلی هفت برابر بیشتر از کشاورزان عرب آب مصرف می‌کردند. بر پایه پژوهش سال ۲۰۰۰، اسرائیل ۱۱۸۰ میلیون مترمکعب در سال یعنی ۶۲ درصد از کل آب سالانه خود را در کشاورزی به کار می‌برد. در مقایسه، اردن ۶۷ میلیون مترمکعب در سال یعنی ۷۴ درصد از کل آب خود را در بخش کشاورزی مصرف می‌کند. نزدیک به ۴۸ درصد از میانگین مصرف سالانه آب اسرائیل (۱۹۵۰ میلیون مترمکعب در سال) از سرزمین‌هایی تأمین می‌شود که در سال ۱۹۶۷ تصرف شدند؛ ۴۰۰ میلیون مترمکعب از آب‌های زیرزمینی کرانه باختری و ۴۵۰ میلیون مترمکعب از بالادست رود اردن و بلندی‌های جولان. از همان سال ۱۹۸۱ اسرائیل ۹۹ درصد منابع آبی در دسترس خود را بهره‌برداری می‌کرد.

### سامانه‌های تأمین آب
#### دوره قیمومت بریتانیا (۱۹۱۷–۱۹۴۸)

در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین (۱۹۱۳–۱۹۴۸) سه شبکه آبیاری در امتداد دامنه‌های شرقی جبال‌الخلیل وجود داشت. آبراهه وادی‌القلط سالانه ۳ میلیون مترمکعب آب شیرین از چشمه‌های عین‌فارا، عین‌فوّار و عین‌قلط به اریحا می‌رساند. آبراهه وادی‌عوجا نیز ۷ میلیون مترمکعب در سال آب شیرین از چشمه عین‌عوجا تأمین می‌کرد و آبراهه وادی‌فاریا ۵ میلیون مترمکعب در سال از چشمه‌های عین‌شبلی، عین‌اسکا و عین‌بیدان به منطقه گیفتلیک منتقل می‌نمود. در دوران حکومت روم، آبراهه‌های نابلس و قدس نیز در کوه‌های یهودا و سامریه فعال بودند و مجموعاً ۳ میلیون مترمکعب آب شیرین افزون‌تر به سبسطیه و اورشلیم می‌رسانیدند. در دوره قیمومت، ۲۰۰ چشمه کوچک زیرزمینی نیز بهره‌برداری می‌شد و آب باران از آب‌انبارها گردآوری می‌شد که در سال‌های پرباران ۵ میلیون مترمکعب در سال آب شیرین به دست می‌داد. با بهره‌برداری از دو نیروگاه برق که ۲ میلیون مترمکعب در سال به اورشلیم و رام‌الله می‌افزودند، بیشینه ظرفیت آبی کوه‌های یهودا و سامریه به ۲۵ میلیون مترمکعب در سال می‌رسید.

در دوره قیمومت بریتانیا، چندین طرح برای تخصیص منابع آبی منطقه پیشنهاد شد. طرح آیونیدس (۱۹۳۹) سه توصیه داشت: نخست، ذخیره‌سازی سیلاب‌های رود یرموک در دریاچه طبریه؛ دوم، انتقال بخشی از آب دریاچه از راه آبراهه غور شرقی برای آبیاری در شرق رود اردن؛ و سوم، محدود کردن بهره‌برداری از آب حوضه رود اردن به درّه رود اردن. هواداران صهیونیسم این طرح را رد کردند زیرا قصد داشتند از آب حوضه رود اردن برای آبادسازی بیابان نقب در جنوب کشور بهره ببرند. در مقابل، طرح لاودرمیلک که از سوی وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا سفارش داده شده بود، آبیاری درّه رود اردن و انحراف رودهای اردن و یرموک برای تولید برق آبی را پیشنهاد کرد. در سال ۱۹۴۸ جیمز بی. هیز بر پایه یافته‌های لاودرمیلک، طرح هیز را تدوین کرد که بر اساس آن رود یرموک به دریاچه طبریه منحرف می‌شد تا آب‌های از دست رفته بر اثر انحراف رود اردن برای مصارف کشاورزی جبران شود.

#### دوره حکمرانی اردن (۱۹۴۸–۱۹۶۷)
در سال ۱۹۴۸ اسرائیل رسماً اعلام موجودیت کرد. پادشاهی اردن مدیریت منابع آبی کوه‌های یهودا و سامریه (کرانه باختری) را بر عهده گرفت و تا جنگ شش‌روزه در سال ۱۹۶۷ این مدیریت را حفظ کرد. با حفر چاه‌های تازه در این دوره، بیشینه تأمین آب منطقه به ۶۶ میلیون مترمکعب در سال رسید. با این حال تنها چهار شهر از ۷۰۸ شهر و روستای فلسطینی به شبکه آب‌رسانی متصل بودند. در سال ۱۹۶۵ نیز ۳۵۰ حلقه چاه دیگر حفر شد که مجموعاً ۴۱ میلیون مترمکعب در سال آب تأمین می‌کرد.

در جنگ ۱۹۴۷–۱۹۴۹ فلسطین، ارتش یهود نیروگاه برق روتنبرگ را ویران کرد تا از مدیریت انحصاری عرب‌ها بر هر دو رود اردن و یرموک جلوگیری کند. به‌طور مستقیم پس از آن، دولت اردن و آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد طرح مک‌دونالد را سفارش دادند که همچون طرح آیونیدس (۱۹۳۹) بهره‌برداری از آب حوضه رود اردن را به درّه رود اردن محدود می‌ساخت و همچنین خواستار انحراف رود یرموک برای ذخیره در دریاچه طبریه جهت پشتیبانی از توسعه کشاورزی در هر دو سوی رود اردن بود. اردن و سوریه از طرح بانگِر پشتیبانی کردند که ساخت سدی بر رود یرموک و ایجاد دو نیروگاه برق آبی برای تأمین برق اردن و سوریه را پیشنهاد می‌داد. در سال ۱۹۵۳ پس از آغاز ساخت‌وساز، فشارهای فزاینده ایالات متحده اردن و سوریه را واداشت تا از طرح خود دست بکشند. دولت آیزنهاور اریک جانستون را به‌عنوان فرستاده ویژه اعزام کرد. طرح جانستون بر پایه بررسی تنسی ولی آتوریتی تنظیم شده بود و سهمیه‌هایی برای توزیع آب حوضه رود اردن تعیین می‌کرد. هرچند هیچ‌یک از طرف‌ها این طرح را نپذیرفتند، ولی از آن پس به‌عنوان پایه بسیاری از گفت‌وگوهای بعدی دربارهٔ تنش آبی به کار رفته‌است.

#### اداره اسرائیلی (۱۹۶۷ تاکنون)

هنگامی که اسرائیل در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ کرانه باختری را تصرف کرد، منابع آبی منطقه اموال دولتی اعلام شد. اشغال پیامدهای گسترده‌ای بر زندگی روزمره مردم فلسطین و تأمین آب آنان داشته‌است: از بسیاری جنبه‌ها، اشغال ناقض حقوق بین‌الملل ازجمله حقوق بشر بین‌المللی و حقوق بشردوستانه بین‌المللی شناخته شده‌است. به‌ویژه مصادره زمین و تخریب اموال به دست ارتش اسرائیل و نیز محدودیت‌های اعمال‌شده بر جابه‌جایی افراد و کالاها مورد انتقاد بوده‌است. از ۱۹۶۷ بیشتر منابع آبی در مدیریت ارتش اسرائیل قرار گرفته‌اند. منابع آبی منحرف شده و دسترسی مردم فلسطین به بیشتر این منابع سلب شده‌است. در همان زمان، اسرائیل مدعی است که فلسطینیان چاه‌های غیرمجاز حفر می‌کنند. بخش‌های بزرگی از زیرساخت آبی فلسطینیان شامل آب‌انبارها، چاه‌ها و شبکه‌های آبیاری غیرقانونی اعلام و به‌طور سازمان‌یافته تخریب شده‌اند. از آنجا که توسعه زیرساخت‌های آبی نوین فلسطینی تا حد زیادی ممنوع بوده، شبکه‌های آب‌رسانی فلسطینی در وضعیت بسیار نامناسبی قرار دارند. این شرایط بازتاب‌دهنده جایگاه سیاسی سست و مبهم فلسطین است. از آنجا که بیشتر مردم کرانه باختری به کشاورزی وابسته‌اند، کسری آبی فلسطین اقتصاد محلی را نیز تضعیف کرده و به‌شدت در گسترش فقر و بیکاری نقش دارد. توزیع نابرابر آب در سرزمین‌های فلسطینی اصطلاح «آپارتاید آبی» را پدیدآورده است.

هرچند دستیابی به داده‌های دقیق دشوار است، میانگین مصرف آب اسرائیلی‌ها در کرانه باختری نزدیک به شش برابر میانگین مصرف فلسطینیان (حدود ۵۰ لیتر در روز برای هر نفر) است که نزدیک به نیمی از کمینه پیشنهادی سازمان بهداشت جهانی است. با این حال داده‌های دیگری تصویر متفاوتی نشان می‌دهند؛ برای نمونه گویرتسمن (۲۰۱۲) با کنار گذاشتن فاضلاب تصفیه‌شده و آب شیرین‌سازی‌شده و با بهره‌گیری از داده‌های جمعیتی متفاوت استدلال می‌کند که میانگین مصرف آب اسرائیلی و فلسطینی امروزه تقریباً برابر است. تفاوت‌های چشمگیر در داده‌های آبی اسرائیلی و فلسطینی نشان‌دهنده شدت اختلاف و فوریت پرسش تخصیص آب است.

تا به امروز هیچ توافق نهایی‌ای حقوق آبی مردم فلسطین را تضمین نکرده‌است. هرچند پرسش‌های آبی در فرایند صلح اسلو مطرح شد، تنش آبی از راه مذاکرات حل نشد. ماده ۴۰ «توافقنامه موقت دربارهٔ کرانه باختری و نوار غزه» (۱۹۹۵) به حقوق آبی فلسطینیان پرداخته اما تصریح می‌کند که «این حقوق در مذاکرات وضعیت دائمی بررسی و در توافقنامه وضعیت دائمی مربوط به منابع گوناگون آبی تعیین‌تکلیف خواهد شد». در این میان، «در دوره موقت مجموعاً ۲۸٫۶ میلیون مترمکعب در سال» به مردم فلسطین «برای برآوردن نیازهای فوری به آب شیرین مصرف خانگی» اختصاص یافت. در عمل، به دلیل تنش‌های مداوم اسرائیلی–فلسطینی هرگز توافقنامه وضعیت دائمی به مذاکره گذاشته نشد و از این رو توافقنامه به‌طور غیرمستقیم تسلط اسرائیل بر منابع آبی را حفظ کرد و کسری آب در سرزمین‌های اشغالی فلسطین را نه به‌عنوان حق بلکه به‌عنوان نیاز بشردوستانه مدیریت نمود.

افزون بر این، کمیته مشترک آبی اسرائیلی–فلسطینی (به انگلیسی: ) برای اجرای توافقنامه به‌شیوه مشارکتی تأسیس شد. کمیته‌های هیدرولوژی، مهندسی، فاضلاب و قیمت‌گذاری این نهاد به‌طور منظم برای تصویب ساخت شبکه‌های آب‌رسانی یا تأسیسات فاضلاب گرد هم می‌آیند. بر اساس همین توافق، اسرائیل مدیریت آب‌رسانی در سرزمین‌های فلسطینی را به تشکیلات خودگردان فلسطین واگذار کرد. با این حال تشکیلات خودگردان به‌سختی توان انجام مسئولیت‌های خود را دارد زیرا اعضای اسرائیلی کمیته مشترک می‌توانند هر پروژه فلسطینی را وتو کنند. همچنین اعضای تشکیلات خودگردان اجازه دسترسی به بیشتر مناطق را ندارند چون ارتش مانع ورود آنان می‌شود. برآیند این وضعیت آن است که بیش از ۳۳ درصد از آب تأمین‌شده برای سرزمین‌های فلسطینی «از لوله‌های داخلی نشت می‌کند». هر دو طرف معتقدند که قوانین تعیین‌شده در اسلو دیگر رعایت نمی‌شوند. از آنجا که آب بسنده‌ای به مردم فلسطین تخصیص نیافته، عملکرد کمیته مشترک آبی ناکافی ارزیابی شده‌است.

## حوضه رود نیل
### منابع آبی

رود نیل یک حوضه آبی بین‌المللی است که از ۱۰ کشور مستقل می‌گذرد. نیل از سودان، سودان جنوبی، بوروندی، رواندا، جمهوری دموکراتیک کنگو، تانزانیا، کنیا، اوگاندا، اتیوپی و مصر عبور می‌کند و درازترین رود جهان شمرده می‌شود. نیل تنها منبع آبی بااهمیت شمال آفریقا است و ۴۰ درصد جمعیت آفریقا در حوضه آن زندگی می‌کنند. نیل دو شاخه بزرگ دارد: نیل سفید و نیل آبی. نیل سفید درازتر است و از منطقه دریاچه‌های بزرگ در مرکز آفریقا برمی‌خیزد. دورترین سرچشمه آن شناخته‌نشده و در بوروندی یا رواندا جای دارد. از آنجا از تانزانیا، دریاچه ویکتوریا، اوگاندا و سودان جنوبی می‌گذرد. نیل آبی از دریاچه تانا در اتیوپی سرچشمه گرفته و از جنوب‌شرق وارد سودان می‌شود. در مجموع، سرشاخه‌های اتیوپی ۸۶ درصد آب رود نیل را تأمین می‌کنند. دو شاخه اصلی نزدیک پایتخت سودان، خارطوم، به هم می‌پیوندند و به سوی شمال از مصر گذشته و به دریای مدیترانه می‌ریزند.

### جنگ داخلی سودان
دسترسی به منابع کلیدی به‌ویژه آب، یکی از سرچشمه‌های اصلی جنگ داخلی در سودان بوده‌است. از دیدگاه بوم‌شناختی، سودان به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می‌شود. شمال پرجمعیت و مسلمان‌نشین عرب‌تبار است. هرچند نیل از بخش شمالی سودان می‌گذرد، این بخش تا حد زیادی از حوضه‌های آبریز جریان‌های تغذیه‌کننده‌ای که در جنوب‌تر به نیل سفید و نیل آبی می‌پیوندند دور است. جنوب کم‌جمعیت‌تر اما بسیار حاصلخیزتر است و بارش کافی دریافت می‌کند و از چشمه‌ها و جریان‌های فراوان بهره‌مند است. تداوم خشکسالی و بیابان‌زایی، رشد جمعیت و نیاز به افزایش تولید خوراکی بسیاری از عرب‌های شمالی را واداشته تا به جنوب برای یافتن زمین و منابع روی بیاورند. ورود تجهیزات کشاورزی ماشینی از شمال، کشاورزی معیشتی جنوب را تهدید کرده‌است. جنوبیان که در قالب ارتش آزادی‌بخش خلق سودان (به انگلیسی: ) سازمان یافته بودند، طی نزدیک به سه دهه در برابر تجاوز شمال ایستادگی کردند.

تنش آبی در سودان معمولاً با پروژه‌های حفر کانال یا طرح‌های کشاورزی پیوند دارد. یکی از سرشناخته‌ترین کانون‌های درگیری، پروژه کانال جونقلی بود که در سال ۱۹۷۸ آغاز شد. هدف این پروژه زهکشی مرداب‌های سُد برای ایجاد زمین کشاورزی تازه و نگهداشت آبی بود که در مرداب‌ها تبخیر می‌شد؛ حجم آب ازدست‌رفته بر اثر تبخیر ۴۰۰۰ میلیون مترمکعب در سال برآورد شده بود. هر دو دولت سودان و مصر از این پروژه پشتیبانی کردند. کانال جونقلی چنان بزرگ است که از فضا دیده می‌شود؛ پهنای میانگین آن ۲۱۰ پا و ژرفای آن ۱۶ پا است. زهکشی تالاب‌ها نزدیک به ۱٫۷ میلیون تن از قبایل بومی را که برای بقا به مرداب‌ها وابسته بودند تهدید کرد و در نوامبر ۱۹۷۴ شورشی در شهر جنوبی جوبا رخ داد. جنوبیان به ارتش آزادی‌بخش خلق سودان پیوستند و حمله‌های خشونت‌باری علیه کارگاه‌های ساخت کانال ترتیب دادند و سرانجام در سال ۱۹۸۴ پروژه را متوقف ساختند؛ تا آن زمان ۲۵۰ کیلومتر از ۳۶۰ کیلومتر کانال حفر شده بود.

تجاوز کشاورزی ماشینی شمال به جنوب سودان نیز موجب درگیری شد. حکومت عرب‌تبار، توسعه کشاورزی در جنوب را در نظر داشت و کشاورزان شمالی پیوسته به دشت‌های حاصلخیز جنوب دست‌اندازی می‌کردند. این دست‌اندازی قبایل نیلوتیک را که اقتصاد دامداری جنوب را می‌گرداندند تهدید می‌کرد. جنوبیان با خشونت و دشمنی به تهاجم شمال پاسخ دادند.

درگیری دیگری نیز میان حکومت شمال و مردم سودان بر سر تصمیم دولت برای ساخت سد کجبار بر رود نیل درگرفت. مخزن آب پشت سد آخرین بازماندگان قبایل نوبی سودان را به کوچ اجباری وامی‌داشت. بخش بزرگی از سرزمین نوبیان پیش‌تر پس از ساخت سد اسوان در دهه ۱۹۵۰ زیر آب رفته بود. بسیاری از سودانی‌ها به ساخت سد کجبار اعتراض کردند و اعضای اتحاد نوبیان حتی تهدید به خودکشی دسته‌جمعی کردند. آنان پیشنهادهای غرامت دولت سودان را نپذیرفتند.

### تنش‌های منطقه‌ای

جدا از تنش‌های داخلی، آب سبب کشمکش‌های بیرونی میان کشورهای خودمختار نیز شده‌است. در حالی که مصر ۹۹ درصد از آب رود نیل را مصرف می‌کند، اندکی از این آب در مرزهای خود مصر سرچشمه می‌گیرد. نیاز آبی بالای کشور پایین‌دست اغلب آتش تنش منطقه‌ای را برافروخته است.

در اوایل سده بیستم، کمبود جهانی پنبه فشار بر مصر و سودان افزود تا زمین‌های کشاورزی را به کشت پنبه اختصاص دهند. پنبه اما آبیاری گسترده‌ای می‌طلبد و با اقلیم مصر و سودان سازگاری کمتری نسبت به کشت‌های سنتی دارد. نیاز به آب و مهار سیلاب سبب اجرای پروژه‌های توسعه آبی در امتداد نیل شد که گاه به رویارویی میان دفتر خارجی بریتانیا (سودان در آن زمان تحت هم‌حاکمیتی بریتانیا–مصر بود) و مردم بومی مصر و سودان انجامید. پس از جنگ جهانی اول آشکار شد که پیمان رسمی تخصیص آب برای ساماندهی بهره‌برداری از نیل ضروری است. در سال ۱۹۲۰ کمیسیون پروژه‌های نیل تشکیل شد. نمایندگانی از هند، بریتانیا و ایالات متحده این کمیسیون را هدایت کردند و بر پایه میانگین جریان سالانه ۸۴ میلیارد مترمکعب، مصرف ضروری مصر را ۵۸ میلیارد مترمکعب در سال برآورد نمودند؛ در حالی که سودان می‌توانست تنها با آب نیل آبی نیازهای آبیاری خود را برآورد. کمیسیون همچنین پیشنهاد کرد هرگونه انحراف از میانگین جریان سالانه به‌طور برابر میان مصر و سودان تقسیم شود. با این حال یافته‌های کمیسیون هرگز اجرایی نشد. همچنین در سال ۱۹۲۰ بریتانیا طرح ذخیره‌سازی سده‌ای را پیشنهاد کرد که جامع‌ترین نقشه توسعه آبی در راستای نیل بود. این طرح شامل ساخت تأسیسات ذخیره آب در مرز اوگاندا–سودان، سدی در سنّار سودان برای آبیاری مناطق جنوبی و سدی بر نیل سفید برای نگهداشت سیلاب تابستانی جهت مصرف فصل خشک مصر بود. این طرح بریتانیایی مصریان را نگران ساخت زیرا بیشتر سازه‌های اصلی آبی در بیرون مرزهای مصر ساخته می‌شدند.

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* مرکز محیط زیست و توسعه برای منطقه عربی و اروپا (سدار)

رده:درگیری‌های آبی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عربی
رده:نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده