عبدالواحد برهانوف

**عبدالواحد برهانوف** (با تخلص **مُنظِم**؛ **میرزا عبدالواحد منظم**) یکی از بنیانگذاران جنبش جدیدیه و سازمان جوان‌بخاراییان در بخارا بود.

## اوایل زندگی و تحصیلات
او در سال ۱۸۷۵ در شهر بخارا به دنیا آمد و با وجود برخورداری از ثروت خانوادگی، زندگی ساده‌ای را در یکی از اتاق‌های مدرسه محمد شریف همان شهر سپری کرد. میرزا عبدالواحد تمامی درآمدی را که از پدرش به ارث برده بود، صرف امور آموزشی نمود.

او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه قدیمی گذراند.

## حرفه
از دهه ۱۸۹۰، او آغاز به سرودن شعر با تخلص «منظم» نمود و سپس به فعالیت‌های آموزشی روی آورد. در اوایل قرن بیستم، عبدالواحد برهانوف تلاش‌هایی را برای تأسیس مدرسه‌ای با روش نوین آغاز کرد و افتتاح نخستین مدرسه جدید در بخارا نیز با نام او پیوند خورد. او به سمرقند سفر کرد و تجربه تدریس در مدارس نوین را از محمود خواجه بهبودی و عبدالقادر شکوری فراگرفت. خط او از زیبایی و ظرافت ویژه‌ای برخوردار بود و هیچ‌یک از میرزایان بخارایی نمی‌توانست در هنر خوشنویسی با او برابری کند.

از اکتبر ۱۹۰۸، او مدرسه‌ای جدید با روش نوین را در منزل خود در بخارا افتتاح کرد و در سال ۱۹۰۹، مدرسه‌ای شبانه نیز برای دانش‌آموزان بزرگ‌تر تأسیس نمود. میرزا عبدالواحد با دعوت از والدین، رهبران مذهبی و مقامات به مدرسه خصوصی خود و برگزاری آزمونی نمایشی برای کودکان، مزایای روش نوین آموزشی را به نمایش گذاشت. گروهی به رهبری ملا اکرام، از مفتیان برجسته بخارا، فعالیت‌های مدرسه جدید را بسیار ستودند و توصیه کردند که این شبکه گسترش یابد و حتی روش آموزشی آن در مدارس دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد. میرزا عبدالواحد، همراه با مکمل برهانوف و صدرالدین عینی، در تأسیس انجمن مخفی «تربیت اطفال» در بخارا مشارکت نمود. این انجمن به ترویج ایده‌های دموکراتیک و مترقی در میان روشنفکران و فعالان بخارایی می‌پرداخت و در راستای بیداری سیاسی مردم فعالیت می‌کرد.

پس از انقلاب فوریه ۱۹۱۷، گروه «جدیدهای بخارا» به دو جریان تقسیم شد: «جدیدهای قدیمی» به رهبری عبدالواحد برهانوف و «جدیدهای جدید» به رهبری فیض‌الله خواجه‌یف و عبدالرئوف فطرت. فعالیت اصلی گروه نخست، که گرایش محافظه‌کار داشت، بر آموزش و پرورش متمرکز بود، در حالی که گروه دوم حامی اصلاحات گسترده بود. در پی اتحاد این دو جریان، حزب «جوان‌بخاراییان» شکل گرفت و منظم به عنوان رهبر حزب منصوب شد. از سال ۱۹۱۸ تا سپتامبر ۱۹۲۰، منظم در تاشکند اقامت داشت. پس از تأسیس جمهوری خلق بخارا، او به عنوان معاون رئیس کمیته اجرایی مرکزی PRB، وزیر آموزش عمومی و وزیر بهداشت (۱۹۲۰–۱۹۲۴) فعالیت نمود. عبدالواحد برهانوف به عنوان وزیر آموزش عمومی نقش برجسته‌ای در تصویب تصمیم دولت PRB برای اعزام گروهی از جوانان بخارایی به آلمان به منظور آموزش متخصصان محلی، به ویژه مهندسان، در ژوئن ۱۹۲۲ ایفا کرد و بر اساس این تصمیم، به عنوان رئیس کمیسیون سازماندهی آموزش در خارج از کشور منصوب گردید. در تابستان همان سال، او شخصاً ۴۴ دانشجوی بخارایی را به آلمان منتقل و در مؤسسات آموزشی برلین مستقر ساخت. در دهه ۱۹۲۰، او به فعالیت‌های علمی و روزنامه‌نگاری پرداخت و در اوایل دهه ۱۹۳۰ برای روزنامه *تاجیکستان سرخ* همکاری می‌کرد. عبدالواحد برهانوف در سال ۱۹۳۴ در دوشنبه بر اثر بیماری درگذشت.

## زندگی شخصی
عبدالواحد منظم صاحب سه پسر بود. پسر کوچک‌تر او، در حدود پنج سالگی، به‌طور غم‌انگیزی بر اثر غرق شدن درگذشت. دو پسر بزرگ‌تر او تحصیلات خود را در مدارس و دانشگاه‌های آلمان و روسیه، از جمله سن پترزبورگ و مسکو، به پایان رساندند. یکی از نوه‌های او، برهانوف عالم راحموویچ، در آکادمی علوم تاجیکستان فعالیت داشت و در زمینه تحقیقات علمی مشارکت می‌کرد و همچنین به تدریس فلسفه در دانشگاه مشغول بود.

او در سال ۱۹۳۴ در دوشنبه درگذشت.

## منابع

رده:اهالی بخارا
رده:بنیانگذاران سازمانی
رده:درگذشتگان ۱۹۳۴ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۷۵ (میلادی)
رده:شاعران اهل ازبکستان