روابط روسیه و سوئد

**روابط روسیه–سوئد** به قرن دهم بازمی‌گردد؛ زمانی که وایکینگ‌ها که به وارنگیان معروف بودند، در تأسیس مردم روس (واریاگ) شرکت کردند که بعدها به روسیه، اوکراین و بلاروس تبدیل شد.

## تاریخچه
به‌طور تاریخی، این دو کشور از دوران باستان با یکدیگر مرتبط بوده‌اند، زمانی که وایکینگ‌های سوئدی در رودخانه‌های بزرگ روسیه تجارت می‌کردند و در سکونتگاه‌های اسلاوی ساکن می‌شدند که بعدها به شهرهای بزرگی مانند ولیکی نووگورود و کی‌یف تبدیل شدند. این سکونتگاه‌ها پیوندهای متقابلی ایجاد کردند که جنبه‌های دودمانی نیز داشت؛ زیرا یک پادشاه وارنگی (روریک) سلسله‌ای را آغاز کرد که از قرن نهم تا شانزدهم به‌طور پیوسته حکمرانی می‌کرد، همان‌طور که در قصه سالیان گذشته ذکر شده است. حتی نام روسیه از وارنگیان گرفته شده است، زیرا نام قدیمی وایکینگ‌ها در شرق Rus بود.

### جنگ‌ها
در دوران قرون وسطی، چندین جنگ میان سوئدی‌ها و روس‌ها رخ داد و از قرن دوازدهم تاکنون یازده جنگ میان روسیه و سوئد درگرفته است.

موضوع اصلی دوران ۱۶۰۰–۱۷۲۵، مبارزه بین سوئد و روسیه برای کنترل دریای بالتیک و سرزمین‌های اطراف آن بود. روسیه در نهایت پیروز شد و در نتیجه، سوئد موقعیت خود را به‌عنوان قدرت بزرگ از دست داد. در سال ۱۶۱۰، ارتش سوئد به فرماندهی یعقوب د لا گاردیه وارد مسکو شد. از ۱۶۲۳ تا ۱۷۰۹، سیاست سوئد، به‌ویژه تحت گوستاو دوم آدولف (۱۶۱۱–۳۲) و کارل دوازدهم (۱۶۹۷–۱۷۱۸)، از مخالفت اوکراینی‌ها با سلطهٔ مسکو حمایت نظامی و تشویقی می‌کرد. گوستاووس آدولف در جنگ اینگری با روسیه جنگید که در ۱۶۱۷ با معاهده استولبوو پایان یافت و روسیه را از دسترسی به دریای بالتیک محروم کرد. شدیدترین شکست سوئد در میدان نبرد در سال ۱۷۰۹ و در نبرد پولتاوا رخ داد، زمانی که سوئد تلاش داشت از قیام Mazepa در اوکراین حمایت کند. در این جنگ‌ها، نیروهای روسیه معمولاً تعداد بیشتری داشتند، اما سوئدی‌ها به دلیل سازماندهی توانمند نظامی خود، در نبردهایی مانند ناروا (۱۷۰۰) و Svensksund (۱۷۹۰) مقاومت کردند.

#### جنگ بزرگ شمال

در سال ۱۷۰۰، اتحاد سه‌گانه‌ای متشکل از دانمارک-نروژ، انتخابگرنشین زاکسن–مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی و روسیه، حمله‌ای سه‌گانه به محافظت‌شده‌های سوئدی در هولشتاین-گوتورپ سوئدی و استان‌های لیوونی و اینگریا ترتیب دادند تا از موقعیت سوئد که تحت فرماندهی پادشاهی جوان و کم‌تجربه بود، بهره‌برداری کنند. این جنگ، که از سال ۱۷۰۰ تا ۱۷۲۱ ادامه داشت، جنگ بزرگ شمالی نام گرفت. پادشاه کارل دوازدهم فرماندهی نیروی زمینی سوئد را علیه این اتحاد بر عهده داشت و با وجود غالباً تعداد کمتر، پیروزی‌های متعددی کسب کرد. یک پیروزی بزرگ سوئد بر ارتشی روسی که سه برابر اندازهٔ ارتش سوئد بود در سال ۱۷۰۰ در نبرد ناروا (۱۷۰۰)، پتر کبیر را مجبور به درخواست صلح کرد که کارل آن را رد نمود. در سال ۱۷۰۶، نیروهای سوئدی به فرماندهی ژنرال Carl Gustav Rehnskiöld ارتش مشترک انتخابگرنشین زاکسن و روسیه را در نبرد فروشتات شکست دادند. از این پس، روسیه تنها قدرت خصمانه ضدسوئدی باقی ماند.

تهاجم بعدی کارل دوازدهم به روسیه (۱۷۰۸–۱۷۰۹) با موفقیت‌های اولیه همراه بود و پیروزی پشت پیروزی آمد، به ویژه در نبرد هولووچین در ژوئیهٔ ۱۷۰۸، زمانی که ارتش سوئد ارتشی روسی دو برابر خود را شکست داد. با این حال، این کارزار برای سوئد به فاجعه انجامید، وقتی که ارتش آن در نبرد پولتاوا در  با نیروهای روسیه‌ای بیش از دو برابر خود مواجه شد و تلفات سنگینی داد (کارل پیش از نبرد زخمی شده بود و قادر به فرماندهی نبود). سه روز بعد، سوئدی‌ها تسلیم در پرونولوچنا شدند. کارل سال‌های بعد را در تبعید در امپراتوری عثمانی گذراند و در ۱۷۱۴ به قلمرو سوئد بازگشت. او به نروژ حمله کرد و تلاش داشت پادشاه دانمارک را از جنگ بیرون کند تا تمام نیروهای خود را به سمت روس‌ها متمرکز سازد. دو کارزار با ناکامی و شکست نهایی همراه بود و با مرگ کارل در محاصره فردریکستن در ۱۷۱۸ پایان یافت.

تا این زمان، بیشتر امپراتوری سوئد تحت اشغال نظامی خارجی بود، هرچند خود سوئد آزاد باقی مانده بود. این وضعیت سرزمینی بعداً در پیمان نیستاد ۱۷۲۱ رسمی شد، هرچند با تعدیل همراه بود. پایان جنگ نه تنها به پایان امپراتوری سوئد انجامید، بلکه سلطنت قدرتمند و ماشین جنگی آن را نیز خاتمه داد.

در طول جنگ بزرگ شمالی، مقامات روسیه تعداد قابل توجهی اسیر سوئدی را به سیبری فرستادند، جایی که شاید به ۲۵٪ جمعیت توبولسک (پایتخت استان سیبری از ۱۷۰۸) رسید و برخی به‌طور دائم در آنجا سکونت کردند. سنت پترزبورگ، که در ۱۷۰۳ در همان محل شهر سوئدی نیِن در استان اینگرمنلند تأسیس شد، تا حد زیادی توسط اسیران سوئدی تحت نظارت روسیه ساخته شد.

استونی، که از ۱۵۵۸ تا ۱۷۱۰ تحت سلطهٔ سوئد بود، در ۱۷۲۱ به قلمرو روسیه تبدیل شد. در ۱۷۸۰–۱۷۸۱، امپراتریس کاترین کبیر حدود ۱٬۲۰۰ سوئدی‌های استونیایی از جزیره هیوما را به نووروسیه (امروزه اوکراین) منتقل یا تشویق کرد، جایی که آن‌ها روستای خود (گامالسونسکبی در منطقهٔ امروزین استان خرسون) را تأسیس کردند.

#### جنگ روسیه–سوئد ۱۷۸۸–۱۷۹۰

پادشاه گوستاو سوم به دلایل سیاسی داخلی، جنگ روسیه–سوئد ۱۷۸۸–۱۷۹۰ را آغاز کرد.

#### جنگ‌های ناپلئونی
در میانهٔ جنگ‌های ناپلئونی، ۱۸۰۳–۱۸۱۵، تزار الکساندر یکم، امپراتور روسیه جنگ فنلاند را آغاز کرد. این منطقه شامل سوئد و فنلاند امروزی بود. سوئد بر استحکامات جدید در سوئابورگ نزدیک هلسینکی متکی بود که آن را «جبل‌الطارق شمال» می‌خواندند. هرچند برای حملات سنگین و محاصره‌های طولانی آماده بود، اما در ۱۸۰۸ ظرف چند هفته به روس‌ها تسلیم شد، به دلیل فشار ژنرال روس Jan Pieter van Suchtelen و پاسخ ضعیف معاون دریاسالار سوئدی Carl Olof Cronstedt. پس از پایان جنگ در ۱۸۰۹، تاریخ فنلاند به روسیه واگذار شد. حملهٔ ناپلئون بناپارت به پومرانیا سوئدی در ژانویه ۱۸۱۲ منجر به نزدیکی سوئد و روسیه شد که شامل به رسمیت شناختن حکومت سوئد بر نروژ توسط روسیه بود. پس از آن دیگر جنگی بین دو کشور رخ نداد و سوئد نقش خود را به‌عنوان قدرت منطقه‌ای عمده از دست داد.

## قرن بیستم
دیپلمات سوئدی رائول والنبری بین ژوئیه و دسامبر ۱۹۴۴ گذرنامه‌های حفاظتی صادر کرد و یهودیان را پناه داد و ده‌ها هزار زندگی یهودی را در مجارستان نجات داد. در ۱۹۴۴ او در مجارستان دستگیر و در مسکو زندانی شد و گفته می‌شود در همان‌جا درگذشت. این وقایع در دوران اتحاد جماهیر شوروی رخ داد، اما موضوع بعدها حتی بین روسیه و سوئد نیز مورد بحث قرار گرفت.

در ۲۷ اکتبر ۱۹۸۱، زیردریایی شوروی زیردریایی اس-۳۶۳، از نوعی که ناتو زیردریایی کلاس ویسکی می‌نامید، در آب‌های سرزمینی سوئد نزدیک کلسکرونا به گل نشست. زیردریایی در صبح روز بعد توسط ماهیگیران محلی روی صخره‌های جزایر بلیکینگ دیده شد و این حادثه به «ویسکی روی صخره» مشهور شد. در این جریان، نیروهای دریایی سوئد در حاشیهٔ آب‌های خود مستقر شدند. بعدها مشخص شد که نخست‌وزیر سوئد توربیورن فلدین به نیروی دریایی سوئد دستور شلیک در صورت ورود واحدهای نیروی دریایی شوروی به آب‌های سرزمینی سوئد را داده بود. تحقیقات دفاعی سوئد همچنین تأیید کرد که ممکن است سلاح‌های هسته‌ای روی زیردریایی باشد. طی سال‌ها، موارد متعددی از حوادث زیردریایی رخ داده است که اتحاد جماهیر شوروی تلاش کرده اطلاعات نظامی از سوئد جمع‌آوری کند، از جمله مشاهدهٔ زیردریایی‌های شوروی در طول ساحل سوئد و پرونده‌های جاسوسی.

## جستارهای وابسته
* روس‌هراسی
* روابط ناتو و روسیه

## منابع

## پیوند به بیرون


رده:روابط دوجانبه روسیه
رده:روابط دوجانبه سوئد