یراق‌آلات ساختمانی

**یراق‌آلات ساختمانی** () گروهی از قطعات فلزی هستند که به‌ویژه برای حفاظت، تزئین و ایجاد سهولت در ساختمان‌ها به کار می‌روند. این قطعات خود بخشی از سازه ساختمان نیستند، بلکه نقش پشتیبانی و کارکردی دارند و معمولاً برای نصب و عملکرد بخش‌هایی مانند پنجره‌ها، درها و کابینت‌ها به کار گرفته می‌شوند. نمونه‌های رایج شامل دستگیره در، لولای در، قفل کلونی، چفت، پلاک شماره، شیرپلاک، صفحه کلید برق و کوبه است.

یراق‌آلات ساختمانی معمولاً از جنس برنج، فولاد، آلومینیم، فولاد زنگ‌نزن و آهن ساخته می‌شوند. تأمین‌کنندگان عمده این محصولات بیشتر در چین، هند، مکزیک و برخی نقاط ایالات متحده فعالیت دارند.

از نظر ریشه‌شناسی، واژه «فورنیتور» () در زبان فرانسوی به معنای تأمین و تدارک است و در بسیاری از زبان‌های اروپایی برای اشاره به همین مفهوم به کار می‌رود. در زبان آلمانی به این قطعات «بشلاگ» () گفته می‌شود که اشاره به قطعات فلزی حفاظتی، اتصالی و تزئینی دارد که در اصل با میخ بر روی قطعات چوبی کوبیده می‌شدند.

## رده‌بندی
یراق‌آلات ساختمانی بر پایه کارکردشان — یعنی حفاظت، تزئین یا ایجاد سهولت — دسته‌بندی می‌شوند، اما معمولاً بر اساس محل کاربرد نیز طبقه‌بندی می‌گردند.

### یراق‌آلات حمام
یراق‌آلات حمام دربرمی‌گیرد محصولاتی را که در ساخت و نگهداری ظاهر و تزئینات حمام به کار می‌روند. از جمله این محصولات می‌توان به شیرآلات، دوش، جاصابونی، وان، طاقچه و آینه اشاره کرد.

### یراق‌آلات در
تمامی محصولاتی که در تزئین، نگهداری یا هر کارکرد دیگر در به کار می‌روند، در این دسته جای می‌گیرند. از جمله: دستگیره، بست، لولا، قلاب، پلاک شماره، کوبه و چشمی در.

در سده‌های میانه، درهای کلیساها و بناهای مهم اغلب با نوارهای آهنی مارپیچ پوشانده می‌شدند که علاوه بر افزایش استحکام، نقش تزئینی و حتی نمادین داشتند. از مهم‌ترین اجزای یراق‌آلات در می‌توان به قفل در، لولا (تسمه در) و پاشنه در اشاره کرد.

### یراق‌آلات مبلمان

یراق‌آلات مبلمان قطعاتی هستند که برای پشتیبانی از ظاهر، طراحی و دوام مبلمان به کار می‌روند. نمونه‌های رایج شامل پایه‌ها، بازوها، قاب‌ها، لولا، دستگیره، ریل کشو، صفحه کلید و قفل‌های مبلمان است. قطعات اتصالی که برای مونتاژ و جداسازی مبلمان پیش‌ساخته به کار می‌روند نیز در این رده قرار می‌گیرند.

### یراق‌آلات ایمنی و امنیتی
ساختمان‌ها، اموال و ساکنان آن‌ها نیاز به حفاظت در برابر آتش‌سوزی، سرقت و دیگر عوامل بیرونی دارند. سامانه‌های حفاظتی مناسب دربرمی‌گیرد سامانه‌های امنیتی ضدّ حریق، پایش خانگی، آشکارساز دود، مجموعه قفل‌ها و حفاظ پنجره.

### یراق‌آلات لوله‌کشی
یراق‌آلات لوله‌کشی برای انتقال آب در سراسر ساختمان از طریق شلنگ، لوله و تیوب به کار می‌روند. از آنجا که آب به‌طور مداوم در این قطعات جریان دارد یا باقی می‌ماند، لازم است جنس آن‌ها در برابر خوردگی مقاوم بوده و توانایی تحمل دماهای شدید را داشته باشد. رایج‌ترین مواد مورد بهره‌گیری عبارت‌اند از مس، آلومینیم، فولاد و پی‌وی‌سی (PVC).

### یراق‌آلات کابینت
قطعاتی که عملکرد کابینت‌ها را ممکن می‌سازند در این دسته جای می‌گیرند؛ مانند بست، گونیا، چفت، لولا، دستگیره کششی و قفل. این محصولات از موادی مانند پلاستیک، فلز و گاه شیشه ساخته می‌شوند.

### یراق‌آلات پنجره

یراق‌آلات پنجره خود پنجره را شامل نمی‌شود، بلکه اجزای کوچک‌تری هستند که برای نصب، تعمیر و حفاظت پنجره به کار می‌روند؛ مانند پروفیل‌ها، بست‌ها، دستگیره‌ها، لولاها و قفل‌ها.

بر اساس شیوه بازشدن پنجره، یراق‌آلات پنجره به دسته‌های گوناگونی تقسیم می‌شوند:
* **یراق‌آلات لولایی (گردشی):** تسمه‌ها و قفل‌هایی که بازشدن کامل جانبی پنجره را ممکن می‌سازند.
* **یراق‌آلات لولایی-کلنگی:** پنجره را هم به‌صورت کامل باز و هم برای تهویه به حالت کلنگی درمی‌آورند.
* **یراق‌آلات کشویی:** پنجره را به‌صورت عمودی یا افقی به موقعیت باز هدایت می‌کنند.
* **یراق‌آلات قفل‌کننده:** برای چفت‌کردن لنگه پنجره به کار می‌روند.

یراق‌آلات پنجره از نظر مقاومت در برابر نفوذ به سه سطح تقسیم می‌شوند: استاندارد (RC1)، متوسط (RC2) و بالا (RC3).

### یراق‌آلات پرده
یراق‌آلات پرده شامل قلاب، حلقه، سرپرده (فینیال) و میله پرده است. این قطعات برای آویزان کردن پرده بر درها، پنجره‌ها و ایوان‌ها به کار می‌روند و بیشتر از آلومینیم و آهن ساخته می‌شوند.

## مواد ساخت
یراق‌آلات ساختمانی از مواد گوناگونی ساخته می‌شوند. انتخاب ماده به عواملی مانند استحکام، مقاومت در برابر خوردگی، ظاهر و هزینه بستگی دارد. رایج‌ترین مواد عبارت‌اند از:
* برنج — برای قطعات تزئینی و دستگیره‌ها
* فولاد و فولاد زنگ‌نزن — برای قطعات پرتحمل و محیط‌های مرطوب
* آلومینیم — سبک‌وزن و مقاوم در برابر زنگ‌زدگی
* آهن — برای قطعات سنگین و سنتی
* مس — به‌ویژه در لوله‌کشی
* پلاستیک و پی‌وی‌سی — در لوله‌کشی و برخی قطعات کابینت

## کاربرد در صنعت
یراق‌آلات صنعتی مجموعه‌ای از قطعات و اجزای کمکی هستند که در تجهیزات صنعتی برای هدایت، تنظیم، تثبیت و اتصال دستگاه‌ها و ماشین‌آلات به کار می‌روند. این قطعات در صنایع گوناگون مانند صنایع غذایی، پتروشیمی، داروسازی، ماشین‌سازی و تجهیزات پزشکی کاربرد گسترده دارند.

## پیشینه
کاربرد یراق‌آلات فلزی در ساختمان‌سازی پیشینه‌ای دیرینه دارد. در سده‌های میانه اروپا، درهای کلیساها و بناهای شاخص با نوارهای آهنی تزئینی و حفاظتی پوشانده می‌شدند که گاه نقش نمادین نیز داشتند. شکل‌های مارپیچی این یراق‌آلات در معماری رومانسک ویژگی بارزی به‌شمار می‌رود. با گذشت زمان و پیشرفت فناوری، یراق‌آلات ساختمانی از قطعات دست‌ساز آهنگری به محصولات صنعتی استانداردشده تحول یافتند.

## جستارهای وابسته
* لولا
* دستگیره در
* کوبه (در)
* آشکارساز دود

## منابع

* 

## کتاب‌شناسی
* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:سخت‌افزارها
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده