دوم‌های فلسطین

**دُوْم‌های فلسطین** (به انگلیسی: ؛ به عربی: ، همچنین **دومری** یا **نَوَر**) گروهی قومی در فلسطین هستند که از طبقهٔ دوم در شبه‌قاره هند تبار می‌برند. این گروه بر پایهٔ مهاجرت‌های تاریخی در سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا پراکنده شده‌اند. زبان سنتی دوم‌ها زبان دومری است که زبانی در خطر انقراض از خانوادهٔ زبان‌های هندوآریایی به‌شمار می‌رود و دوم‌ها خود گروهی از مردمان هندوآریایی هستند.

دوم‌ها پیش‌تر در کنار دو گروه کوچ‌نشین دیگر با خاستگاه هند قرون وسطی یعنی روم و لوم دسته‌بندی می‌شدند، اما این سه گروه در زمان‌ها و مسیرهای گوناگونی از هند مهاجرت کرده‌اند. زبان دومری خاستگاهی جداگانه از زبان رومانی دارد و دوم‌ها خود را رومانی نمی‌دانند. بر پایهٔ برآورد سال ۲۰۲۲، نزدیک به ۱۲ هزار دوم در کرانه باختری، نوار غزه و اورشلیم شرقی زندگی می‌کنند. بیشتر دوم‌های فلسطین مسلمان و شمار اندکی مسیحی هستند.

## پیشینه

دوم‌ها میان سده‌های سوم تا دهم میلادی از هند مهاجرت کردند. آنان دست‌کم چهار سده است که در فلسطین ساکن‌اند و گفته می‌شود یا همراه صلاح‌الدین ایوبی یا در دورهٔ امپراتوری عثمانی به این سرزمین آمده‌اند. پس از ورود به فلسطین به اسلام گرویدند و به پرورش اسب و آهنگری شهرت یافتند.

بر پایهٔ گزارش خبرگزاری وفا و انجمن دومری اورشلیم، میان ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دوم در جریان اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان آواره شدند و بیشترشان در شهر امان در اردن ساکن شدند. همچنین بر پایهٔ منابع عربی، شمار زیادی از دوم‌ها پس از جنگ ۱۹۶۷ نیز به اردن گریختند.

دوم‌های فلسطین در دوران معاصر از نرخ بالای بیکاری و سطح پایین آموزش رنج می‌برند و بسیاری در فقر زندگی می‌کنند. کمتر از نیمی از آنان به مدرسه متوسطه راه می‌یابند و ۸۰ درصد مردان دوم بیکارند.

### دوم‌های اورشلیم
دوم‌های اورشلیم امروز عمدتاً در محلهٔ باب حطّه (نزدیک باب‌الاسباط) ساکن‌اند و شمارشان از یک‌هزار تن فراتر رفته‌است. آنان در دوره‌های گوناگون بارها جابه‌جا شدند: در دوران انتداب بریتانیا در چادرهای ساده در مناطق پیرامون اورشلیم زندگی می‌کردند و سرانجام در دههٔ ۱۹۳۰ از سوی نیروهای بریتانیایی به درون دیوارهای شهر قدیم منتقل شدند تا نظارت بر آنان آسان‌تر شود.

## جمعیت‌شناسی
آمار دقیقی دربارهٔ شمار دوم‌ها در فلسطین در دست نیست. تا سال ۲۰۱۳ شمار آنان در کرانه باختری نزدیک به ۷۰۰۰ و در نوار غزه نزدیک به ۹۰۰ تن برآورد شده بود. تا سال ۲۰۲۲ جمعیت دوم‌ها در کرانه باختری، نوار غزه و اورشلیم شرقی در مجموع نزدیک به ۱۲ هزار تن گزارش شده‌است.

۹۸ درصد دوم‌های فلسطین مسلمان و ۲ درصد مسیحی هستند.

وزارت کشور اسرائیل دوم‌ها را گروه قومی جداگانه‌ای به رسمیت نمی‌شناسد بلکه آنان را عرب می‌داند. بیشتر دوم‌های اورشلیم شرقی دارای اقامت دائم‌اند اما تابعیت اسرائیلی ندارند.

## زبان
زبان سنتی دوم‌ها دومری (در عربی «نَوریّه» نیز نامیده می‌شود) است که ریشه در زبان‌های شمال‌باختری هند دارد. این زبان واژگانی فارسی، ارمنی، کردی و عربی را در خود جذب کرده‌است. دومری زبانی شفاهی است و خطّ نوشتاری ندارد. کودکان دوم در خانه دومری می‌آموزند و پس از ورود به مدرسه با عربی آشنا می‌شوند. زبان دومری خاستگاهی مستقل از زبان رومانی دارد.

## تبعیض و به‌حاشیه‌رانی
دوم‌ها با تبعیض گسترده از سوی جامعهٔ بزرگ‌تر فلسطینی روبه‌رو هستند. سبک رقص آنان غیراخلاقی خوانده می‌شود و آمیختگی زن و مرد در مراسم عروسی‌شان نشانهٔ بیگانگی با فرهنگ اکثریت دانسته می‌شود. خانواده‌های فلسطینی ازدواج با دوم‌ها را نمی‌پذیرند و همین امر بسیاری از دوم‌ها را به پنهان کردن هویتشان واداشته است.

دوم‌ها در مدارس نیز با طرد و آزار روبه‌رو هستند که بر چشم‌انداز شغلی‌شان پیامد منفی دارد و چرخهٔ فقر را تداوم می‌بخشد. زنان ناچار به گدایی‌اند و مردان بیشتر در گروه‌های موسیقی در مراسم عروسی کار می‌کنند. دوم‌ها از نمایندگی در نهادهای دولتی محروم‌اند و از کمک‌های بین‌المللی نیز بهرهٔ چندانی نمی‌برند. واژه‌های تحقیرآمیزی مانند «النَوَر» برای آنان به کار می‌رود.

## انجمن دومری اورشلیم
در سال ۲۰۰۰ «انجمن دومری کولی‌های اورشلیم» () با هدف مبارزه با تبعیض بنیان‌گذاری شد. مرکزی اجتماعی برای دوم‌ها در محلهٔ شعفاط اورشلیم با پشتیبانی مرکز پژوهش‌های دوم گشوده شد که دوره‌های آموزشی و خدمات رایگان به اعضای جامعهٔ دوم ارائه می‌دهد.

## پیشه‌ها و فرهنگ
دوم‌های فلسطین از دیرباز به دو گروه اصلی تقسیم می‌شدند: «حدّادین» (آهنگران) که با آهنگری و تعمیر ابزار کشاورزی امرار معاش می‌کردند و «رقّاصین» که به نمایش‌های آکروباتیک، رقص و آواز و شعبده‌بازی می‌پرداختند. آهنگران دوم تا دهه‌های اخیر از روستایی به روستای دیگر می‌رفتند و خدمات خود را به کشاورزان فلسطینی عرضه می‌کردند. دستمزدشان نخست به صورت جنسی (گندم یا روغن زیتون) و سپس نقدی پرداخت می‌شد.

فرهنگ دوم‌ها بر موسیقی و آیین‌های شفاهی استوار بوده‌است. آنان سرودهای سنتی خود را به زبان دومری در جشن‌ها و مراسم خانوادگی می‌خواندند، اما بخش بزرگی از این میراث با گذشت زمان از میان رفته‌است.

## جستارهای وابسته
* مردم کولی
* زبان دومری
* مردمان هندوآریایی

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* مرکز پژوهش‌های دوم
* انجمن دومری کولی‌های اورشلیم

رده:افراد هندو-آریایی
رده:اقوام در فلسطین
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عربی