خربه جدین

**خربه جدین** (، به معنی «ویرانه‌های جدین»)، که در پادشاهی اورشلیم با نام **جودین** شناخته می‌شد، دژی عثمانی در غرب جلیل علیا بود که نخست پس از سال ۱۲۲۰ میلادی به‌دست شوالیه‌های تتونیک به‌صورت قلعه‌ای صلیبی در ۱۶ کیلومتری شمال شرقی شهر عکا ساخته شد. عکا در آن زمان پایتخت پادشاهی اورشلیم بود. قلعه میان سال‌های ۱۲۶۸ تا ۱۲۷۱ به‌دست سلطان مملوکی بیبرس ویران شد و تا دهه ۱۷۶۰ میلادی که ظاهر العمر، فرمانروای عرب، آن را بازسازی و گسترش داد، در ویرانی به سر می‌برد. ظاهر العمر نام «قلعة جدین» را بر آن نهاد، اما در حدود سال ۱۷۷۵ احمد پاشا جزار بار دیگر آن را ویران کرد. پس از آن قبیله بادیه‌نشین السویطات در ویرانه‌ها ساکن شدند.

بر پایه سرشماری سال ۱۹۴۵، حدود ۱۵۰۰ مسلمان در این منطقه زندگی می‌کردند. زمین‌های خربه جدین در مجموع ۷٬۵۸۷ دونوم بود که از این میان تنها ۳۴ دونوم رسماً کشت‌پذیر به‌شمار می‌آمد؛ ۴٬۲۳۸ دونوم در مالکیت اعراب و ۳٬۳۴۹ دونوم در مالکیت یهودیان بود. کیبوتص یحیعام در سال ۱۹۴۶ در این منطقه بنیان نهاده شد. امروزه بازمانده‌های قلعه بخش مرکزی پارک ملی دژ یحیعام را تشکیل می‌دهند.

## پیشینه
### دوره بیزانسی
این مکان در دوره بیزانسی مسکونی بوده‌است. در دامنه جنوب غربی پارک ملی، گورستان‌ها و ویرانه‌های کلیسایی از سده ششم میلادی و همچنین بازمانده‌های رومی یافت شده‌اند، هرچند کاوش باستان‌شناختی در آنجا انجام نشده‌است.

### دوره صلیبی
صلیبیون این مکان را «جودین» یا «جودین» می‌نامیدند. به گمان پژوهشگران، در اواسط سده دوازدهم یک سکونتگاه کشاورزی استحکام‌یافته در اینجا پدید آمد که احتمالاً بخشی از تیول مرگلکولون (امروزه مجدالکروم) بود. شوالیه‌های تتونیک در سال ۱۲۰۸ این سرزمین را از استفانی دو میلی خریدند و اندکی پس از مه ۱۲۲۰ که روستای شفایا را به دست آوردند، ساخت قلعه‌ای صلیبی را آغاز کردند. قلعه پیرامون دو برج با دیوار حصاری بیرونی ساخته شده بود.

روستا میان سال‌های ۱۲۶۸ و ۱۲۷۱ به‌دست سلطان بیبرس سقوط کرد. در سال ۱۲۸۳ بورکارد از مونت صهیون از قلعه‌ای ویران در این مکان یاد کرد که به شوالیه‌های تتونیک تعلق داشت. مارینو سانوتو نیز در سال ۱۳۲۲ همچنان از آن به‌عنوان قلعه‌ای متعلق به شوالیه‌های تتونیک نام برد.

### دوره عثمانی

در آغاز سده هجدهم میلادی، این سرزمین در اختیار شیخ محلی مَهد الحسین بود. دژ به شکل کنونی در سده هجدهم به‌دست ظاهر العمر، رهبر بادیه‌نشینی که فرمانروای عثمانی جلیل شد، بازسازی گردید. ظاهر العمر دیوارهای حصاری و برج‌ها را ساخت، خندق را از بستر سنگی تراشید و دروازه ورودی زاویه‌داری با طاق‌هایی به سبک صلیبی بنا کرد. تالار طاق‌دار در طبقه زیرین قلعه، زیرزمین اقامتگاهی مجلل بود که مسجدی کوچک و حمامی را نیز دربرمی‌گرفت. سقف تالار بر ردیفی از ستون‌های مربعی در دامنه تپه استوار بود و دیوارها دارای چاه‌های آب و سوراخ‌های توپ بودند. مسجد ساختمانی کوچک و مربعی بود که سقف آن از چهار طاق ضربدری بر ستونی مرکزی استوار شده بود. حمام ساختمانی کوچک بود که آب آن از چاه‌های زیرین تأمین می‌شد.

جووانی ماریتی، جهانگرد ایتالیایی که در دهه ۱۷۶۰ از «گِدّین» دیدن کرد، از پذیرایی سخاوتمندانه شیخ محلی که نگهبان این مکان از سوی ظاهر العمر بود سخن گفته‌است. احمد پاشا جزار در حدود سال ۱۷۷۵ دژ را ویران ساخت.

نقشه‌ای از پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی ناپلئون در سال ۱۷۹۹ این مکان را با نام  نشان می‌دهد.

ویکتور گِرَن، کاشف فرانسوی، در سال ۱۸۷۵ از اینجا بازدید کرد و آن را چنین توصیف نمود:

«دو برج بزرگ مربعی که طبقه بالای خود را از دست داده‌اند هنوز تا اندازه‌ای سرپا ایستاده‌اند و شامل چندین اتاق در وضعیت بسیار بدی هستند. پلکان‌هایی که به آنها می‌رسند بخشی از پله‌هایشان را از دست داده‌اند تا دسترسی دشوارتر شود. در زیر آنها انبارها و سردابه‌هایی قرار دارند که طاق‌هایشان بر چندین ردیف قوس استوار است. آب‌انبارهایی که در سنگ تراشیده شده‌اند زیر حیاطی سنگفرش‌شده یافت می‌شوند. در پایین و نزدیک قلعه، حصار دومی با برج‌های نیم‌دایره بقایای خانه‌ها و آب‌انبارهای متعدد ویران‌شده را در خود جای داده‌است.»

هنگامی که هربرت کیچنر در سال ۱۸۷۷ از این مکان بازرسی کرد، آن را «کاملاً خالی از سکنه» یافت، هرچند «چندین اتاق و تالار طاق‌دار وجود داشت که می‌توانست به‌عنوان محل سکونت به کار رود».

### قیمومت بریتانیا
ویرانه‌ها بعدها محل سکونت بادیه‌نشینان قبیله السویطات شد که پیشه اصلی آنها دامداری بود. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، آنها جو و تنباکو را نیز در ۲۲ دونوم زمین کشت می‌کردند. در همان زمان یهودیان ۳۲ دونوم باقی‌مانده زمین کشت‌پذیر را زیر کشت داشتند.

مالکیت زمین در سال ۱۹۴۵ بر حسب دونوم:

کاربری زمین در سال ۱۹۴۵:

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها

File:יחיעם - מבצר הצלבנים ג'ידין-JNF036187.jpeg|دژ یحیعام در ۱۹۴۶
File:יחיעם - מבצר ג'ידין וסביבתו-JNF036197.jpeg|نمایی از بالای باروها در ۱۹۴۶
File:יחיעם - ביום העליה ליחיעם, מטבח ארעי בתוך מבצר ג'ידין-JNF036185.jpeg|درون دژ در ۱۹۴۶


کیبوتص یحیعام در سال ۱۹۴۶ در محل سکونتگاه بادیه‌نشینان بنیان‌گذاری شد. خربه جدین در چارچوب طرح تقسیم سازمان ملل در سال ۱۹۴۷ در قلمرو دولت عربی آینده قرار داشت. در ۱۱ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان جنگ اعراب و اسرائیل این مکان به‌دست تیپ شِوای ارتش اسرائیل در عملیات دِکِل تصرف شد.

بر پایه منبع روسی، پس از اعلام استقلال اسرائیل، یحیعام مورد حمله گردان دوم یرموک از ارتش آزادی‌بخش عرب به فرماندهی ادیب شیشکلی قرار گرفت. مدافعان در قلعه سنگر گرفتند و دو ماه حملات را دفع کردند تا آنکه محاصره در عملیات بن‌عامی شکسته شد.

### شورش ۱۸۳۴
در جریان شورش دهقانان سوریه در سال ۱۸۳۴، شورشیان در دژ سنگر گرفتند و توپ‌های ابراهیم‌پاشا از کوه مجاور آنها را گلوله‌باران کرد.

## در ادبیات فلسطین
قلعه جدین در یکی از داستان‌های غسان کنفانی در کتاب «دربارهٔ مردان و اسلحه‌ها» یاد شده‌است. در فصلی به نام «پسرک و پدرش و تفنگ مارتینی به قلعه جدین می‌روند»، منصور و پدرش از مجدالکروم آمده و به گروه‌های فدایی برای آزادسازی قلعه جدین از دست انگلیسی‌ها می‌پیوندند.

## پارک ملی
بازمانده‌های قلعه در سال ۱۹۶۷ به‌عنوان پارک ملی اعلام شد. مساحت پارک ۵۰ دونوم است و ویرانه‌ها بر فراز وادی یحیعام و بر صخره‌ای با پوشش بلوط کرمسی قرار گرفته‌اند.

## جستارهای وابسته
* فهرست قلعه‌های صلیبی
* شوالیه‌های تتونیک
* ظاهر العمر

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Palestine Remembered: Khirbat Jiddin
* Khirbat Jiddin در ذاکرات

رده:قلعه‌های شوالیه‌های تتونیک
رده:ناحیه عکا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین