بهداشت و درمان در فلسطین

**بهداشت و درمان در فلسطین** به مجموعه خدمات بهداشتی و درمانی دولتی و خصوصی اشاره دارد که ساکنان سرزمین‌های فلسطینی به آن دسترسی دارند. از سال ۱۹۶۷ میلادی، بهبودهایی در دسترسی به خدمات بهداشتی و شرایط کلی سلامت ساکنان این منطقه پدید آمده‌است. پیشرفت در آموزش نیروی انسانی، افزایش دسترسی به فناوری‌های نوین پزشکی و تدابیر گوناگون دولتی، سرانه بودجه بهداشتی را افزایش داده و سلامت عمومی منطقه را ارتقا بخشیده‌است. همچنین کمک‌های سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان جهانی بهداشت، سازمان ملل متحد، وزارت بهداشت فلسطین و بانک جهانی در بهبود وضعیت بخش بهداشت و درمان فلسطین نقش داشته‌اند.

با وجود این پیشرفت‌ها، موانع ژئوپلیتیکی همچنان چالش‌های جدی پیش روی نظام بهداشتی فلسطین قرار می‌دهد. پرداختن به روندهای جمعیت‌شناختی منطقه از جمله تفاوت در نرخ بارداری و نرخ مرگ‌ومیر برای ارتقای وضعیت بهداشتی ضروری است. بر پایه ارزیابی ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) که از معیارهای تعدیل‌شده بر پایه درآمد بهره می‌گیرد، فلسطین امتیاز کلی کیفیت زندگی ۴/۹۱ درصد را کسب کرده‌است. در این ارزیابی، سلامت کودکان ۴/۹۹ درصد، سلامت بزرگسالان ۴/۹۵ درصد و بهداشت باروری ۷/۵۷ درصد امتیاز گرفته‌اند.

## پیشینه
### پیمان‌های اسلو و تأسیس تشکیلات خودگردان فلسطینی
میان سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۵، دولت اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین به مجموعه‌ای از توافقنامه‌ها دست یافتند که مجموعاً به پیمان‌های اسلو شناخته می‌شوند. این توافقنامه‌ها با میانجیگری جامعه بین‌المللی به رهبری ایالات متحده آمریکا و فدراسیون روسیه تسهیل شدند. پیمان‌ها، تشکیلات خودگردان فلسطینی (سلطه ملی فلسطین) را با اختیار اداره سرزمین‌های اشغالی پایه‌گذاری کردند. بر پایه این پیمان‌ها، صلاحیت قضایی بر فلسطینیان ساکن نوار غزه و کرانه باختری از اسرائیل به تشکیلات خودگردان منتقل شد و منشور آن خواستار ایجاد شورای قانون‌گذاری منتخب برای وضع قوانین مربوط به نیازهای اقتصادی، امنیتی، آموزشی و بهداشتی فلسطینیان بود.

### تأسیس وزارت بهداشت تشکیلات خودگردان
از سال ۱۹۶۷، بخشی از نیروهای دفاعی اسرائیل با نام اداره بهداشت اداره مدنی اسرائیل (HDCA) مسئول نظارت بر بهداشت و درمان در سرزمین‌های اشغالی بود. در این دوره، سه منبع اصلی دیگر نیز از خدمات بهداشتی پشتیبانی می‌کردند: سازمان‌های مردم‌نهاد، سازمان ملل متحد و بخش خصوصی.

اندکی پس از پیمان اسلو یکم و انتقال صلاحیت‌های مربوطه، تشکیلات خودگردان فلسطینی وزارت بهداشت را برای اداره خدمات بهداشتی در غزه و کرانه باختری تأسیس کرد.

در سال ۲۰۱۲، اداره بهداشت اداره مدنی ۲ میلیون شِقِل (حدود ۵۰۰ هزار دلار) برای اعزام کارکنان پزشکی فلسطینی به دوره‌های آموزشی اختصاص داد. در سال ۲۰۱۳، نقش اصلی HDCA عمدتاً نظارت بر انتقال بیماران فلسطینی به بیمارستان‌های اسرائیل بود.

### جدایی عملی غزه از تشکیلات خودگردان
تا سال ۲۰۰۷، سیاست‌های بهداشتی تشکیلات خودگردان فلسطینی به‌طور کامل در هر دو منطقه کرانه باختری و نوار غزه اجرا می‌شد. اما در نبرد ۲۰۰۷ غزه، شبه‌نظامیان حماس همه رقیبان را به‌زور از غزه بیرون راندند و کنترل کامل غزه را به دست گرفتند. بنابراین از سال ۲۰۰۷، کنترل تشکیلات خودگردان بر غزه به‌صورت بالفعل وجود ندارد. با این حال، تشکیلات خودگردان همچنان از نظر مالی به بهداشت و درمان غزه کمک می‌کند و بخشی از حقوق کارکنان بهداشتی را پرداخت کرده و تجهیزات پزشکی ارسال می‌نماید.

## بنیاد حقوقی
بر پایه گزارش بانک جهانی، دو سندی که چارچوب حقوقی بهداشت و درمان تشکیلات خودگردان فلسطینی را تشکیل می‌دهند عبارتند از قانون اساسی فلسطین (۲۰۰۳) و قانون بهداشت عمومی (۲۰۰۴). قانون اساسی در مواد مربوط به بهداشت و درمان، تشکیلات خودگردان را ملزم به ساماندهی بیمه سلامت و تضمین خدمات بهداشتی برای گروه‌های زیر می‌کند: مجروحان، اسیران جنگی، خانواده‌های شهدای مقاومت و معلولان.

افزون بر این، قانون بهداشت عمومی ۲۰۰۴ شامل ۱۳ فصل و ۸۵ ماده است که موضوعاتی چون بهداشت زنان و کودکان، مبارزه با بیماری‌ها، بهداشت محیط و زیرساخت بهداشت عمومی را پوشش می‌دهد. این قانون وزارت بهداشت را ملزم به ارائه خدمات پیشگیرانه، تشخیصی، درمانی، توانبخشی و اورژانسی به فلسطینیان می‌کند. همچنین قانون علاوه بر تعیین وزارت بهداشت به عنوان منبع دولتی ارائه خدمات بهداشتی، مسئولیت تنظیم سه بخش دیگر بهداشت و درمان (آنروا، سازمان‌های مردم‌نهاد و بخش خصوصی) را نیز بر عهده این وزارت‌خانه گذاشته‌است.

## منابع اصلی بهداشت و درمان و هزینه‌های بهداشتی
### بخش دولتی
تشکیلات خودگردان فلسطینی از راه وزارت بهداشت خدمات بهداشتی را بر پایه قانون اساسی و قانون بهداشت عمومی به فلسطینیان ارائه می‌دهد. طرح بیمه دولتی تشکیلات خودگردان، بیمه‌گر اصلی در سرزمین‌های تحت مدیریت آن به‌شمار می‌رود. پس از به‌قدرت‌رسیدن حماس در غزه، وزارت بهداشت تشکیلات خودگردان دیگر کارکرد دولتی در بهداشت و درمان غزه ندارد و حماس جایگزین آن شده‌است. بخش عمده بودجه خدمات وزارت بهداشت از کمک‌های خارجی و مالیات تأمین می‌شود. هزینه‌های بخش دولتی نزدیک به ۳۲ درصد از کل مخارج بهداشتی فلسطین را تشکیل می‌دهد.

### بخش آنروا
آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد برای آوارگان فلسطین (آنروا) از زمان تأسیس در سال ۱۹۴۸ عهده‌دار خدمات اجتماعی آوارگان فلسطینی بوده‌است. این سازمان با بودجه‌ای که سازمان ملل تعیین می‌کند، خدمات بهداشتی رایگان به فلسطینیان واجد شرایطی که به عنوان آواره ثبت‌نام شده‌اند ارائه می‌دهد. تا سال ۲۰۱۲، آنروا خدمات بهداشتی را به ۷۲۷٬۴۷۱ نفر در کرانه باختری از راه نزدیک به ۴۲ مرکز مراقبت‌های بهداشتی اولیه و به ۱٬۱۶۷٬۵۷۲ نفر در غزه از راه ۲۱ مرکز بهداشتی اولیه ارائه می‌کرد. آنروا نزدیک به ۲۴ درصد از کل هزینه‌های بهداشتی فلسطین را تأمین مالی می‌کند.

### بخش سازمان‌های مردم‌نهاد

سازمان‌های مردم‌نهاد فلسطینی که از سوی خیّران بخش خصوصی تأمین مالی می‌شوند، بخش چشمگیری از اقتصاد بهداشت و درمان تشکیلات خودگردان را تشکیل می‌دهند. پژوهشی از سوی بانک جهانی نشان داد که ۷/۱۱ درصد فلسطینیان برای نیازهای بهداشتی خود بیشتر از سازمان‌های مردم‌نهاد بهره می‌گیرند. ۳/۱۳ درصد خانوارهای کرانه باختری در برابر ۱/۸ درصد خانوارهای غزه به این سازمان‌ها وابسته بودند. گزارش بانک جهانی توضیح داد که شمار سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در غزه کمتر از کرانه باختری است و ساکنان غزه بیشتر به عنوان آواره طبقه‌بندی می‌شوند و از خدمات آنروا بهره‌مند هستند.

فلسطینیان بیشتر برای مشاوره بهداشت روان، فیزیوتراپی و توانبخشی و آموزش پزشکی به سازمان‌های مردم‌نهاد مراجعه می‌کنند و کمترین مراجعه را برای مراقبت‌های اورژانسی، معاینه‌های دوره‌ای و نیازهای مادران و کودکان دارند. وزارت توسعه بین‌المللی بریتانیا دریافت که هزینه مراجعه به یک کلینیک اولیه سازمان مردم‌نهاد دو برابر کلینیک دولتی و چهار برابر مراکز آنروا است. در سال ۲۰۰۴، این وزارت گزارش داد که سازمان‌های مردم‌نهاد ۳۳ درصد شاغلان بخش بهداشت فلسطین را به‌کار گرفته‌اند؛ در حالی که مرکز آمار فلسطین این رقم را در سال ۲۰۰۵ حدود ۲۶ درصد برآورد کرد. در سال ۲۰۰۳، سازمان‌های مردم‌نهاد فلسطینی ۵۴ میلیون دلار از مجموع نزدیک به ۲۴۰ میلیون دلار کمک‌های اهدایی برای بهداشت فلسطین دریافت کردند.

### بخش خصوصی
فضای بهداشت و درمان خصوصی در سال‌های اخیر با پیدایش بیمارستان‌ها، داروخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز توانبخشی خصوصی رشد کرده‌است. صنعت نوپای دارویی نیز شکل گرفته که توان تأمین نزدیک به نیمی از تقاضای کل فلسطینیان برای داروهای نسخه‌ای را دارد. برخی برنامه‌های بیمه سلامت خصوصی نیز پایه‌گذاری شده‌اند، هرچند با استقبال محدود. بسیاری از فلسطینیان توانمند، هزینه خدمات بهداشتی را که از راه‌های دیگر در دسترسشان نیست، شخصاً پرداخت می‌کنند و هزینه‌های خصوصی نزدیک به ۳۷ درصد از کل مخارج بهداشتی غزه و کرانه باختری را تشکیل می‌دهد.

## داده‌های نظام بهداشتی

در فلسطین نزدیک به شصت بیمارستان و مرکز پزشکی و شمار درخور توجهی پژوهشکده پزشکی وجود دارد که در زمینه‌هایی چون درمان سرطان، بیماری پارکینسون و پژوهش‌های سلول‌های بنیادی فعالیت می‌کنند. با این حال، فلسطینیان فاقد نظام مراقبت‌های اولیه بنیادین هستند که بتواند جمعیت محلی را پوشش دهد. چالش‌های زیرساختی جابه‌جایی پزشکان و تجهیزات پزشکی را محدود می‌سازد و نبود پشتیبانی لجستیکی کارآمد مانع از هماهنگی میان همه ارائه‌دهندگان خدمات بهداشتی می‌شود. از آنجا که همه داروها باید از راه اسرائیل تأمین شوند، تشکیلات خودگردان نمی‌تواند از قیمت‌های پایین‌تری که معمولاً در کشورهای عربی در دسترس است بهره بگیرد.

### وضعیت واکسیناسیون و همه‌گیری کووید-۱۹
همه‌گیری کووید-۱۹ در ۵ مارس ۲۰۲۰ به فلسطین رسید. نرخ واکسیناسیون در فلسطین به‌طور محسوسی پایین‌تر از میانگین جهانی بود و سازمان‌های حقوق بشری با استناد به ماده ۵۶ کنوانسیون چهارم ژنو که قدرت اشغالگر را موظف به تضمین خدمات بهداشتی و پیشگیری از بیماری‌های واگیر در سرزمین اشغالی می‌کند، اسرائیل را مورد انتقاد قرار دادند. تشدید خشونت‌ها میان اسرائیل و حماس در مه ۲۰۲۱ با بمباران آزمایشگاه مرکزی تست کووید-۱۹ در کلینیک ریمال غزه و تخریب بیش از ۲۳۰۰ واحد مسکونی که ۷۷ هزار فلسطینی را آواره ساخت، این شکاف را تشدید کرد.

### سلامت عمومی و روندهای جمعیتی
در حالی که برنامه واکسیناسیون نوزادان فلسطینی اجرا شده، سیاست مشابهی برای جوانان و بزرگسالان وجود ندارد. بر پایه داده‌های بانک جهانی، تنها ۴۴ درصد فلسطینیان به مراقبت‌های بهداشتی «معقول و متعارف» دسترسی دارند.

پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که نرخ باروری فلسطینیان نزدیک به بالاترین سطح تاریخی خود است و ۴۶ درصد جمعیت زیر ۱۵ سال سن دارند. این تحولات جمعیتی چالش‌ها و فرصت‌های مهمی برای نظام بهداشتی پدیدمی‌آورد. هرچند نظام بهداشت اجتماعی با ثبت‌نام همگانی و اجباری برای همه شهروندان وجود دارد، سطح خدمات ارائه‌شده بسیار پایین‌تر از استانداردهای متعارف مراقبتی است. چهار علت اصلی مرگ‌ومیر در منطقه عبارتند از بیماری‌های قلبی-عروقی، سرطان، بیماری‌های عروق مغزی و دیابت.

در میان فلسطینیان ۱۵ تا ۶۴ ساله، ۵۸ درصد دارای اضافه‌وزن، ۳۶ درصد دارای کلسترول بالا و ۵/۸ درصد مبتلا به دیابت هستند. ۳۸ درصد مردان سیگاری‌اند و ۷۵ درصد فلسطینیان هیچ فعالیت بدنی شدیدی انجام نمی‌دهند. راهبرد ملی بهداشت فلسطین می‌کوشد با پیشنهاد رژیم غذایی و ورزش مناسب به شهروندان، راهبری و نظارت بر بخش بهداشت و ایجاد چارچوبی برای دسترسی به خدمات بهداشتی باکیفیت و ایمن، این مشکلات را کاهش دهد.

## چالش‌های اصلی
### موانع دسترسی
مقاله‌ای در سال ۲۰۱۲ در مجله لنست محاصره نوار غزه از سوی ارتش اسرائیل را یکی از مهم‌ترین چالش‌های بهداشتی دانست. بیمارستان‌های کرانه باختری و غزه گاه توانایی رسیدگی به مشکلات پزشکی پیچیده‌تر را ندارند و در چنین مواردی پزشکان بیماران را به مراکز تخصصی‌تر در اسرائیل ارجاع می‌دهند. درمان این بیماران اغلب به دلیل فرایند بوروکراتیک تأیید درخواست‌ها از سوی اسرائیل با تأخیر روبه‌رو می‌شود. آمبولانس‌هایی که از فلسطین به بیمارستان‌های بیت‌المقدس شرقی حرکت می‌کنند، در ایست‌های بازرسی امنیتی اغلب متوقف یا بازگردانده می‌شوند.

### سنجش حقوق بشری
ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) با بهره‌گیری از معیارهای تعدیل‌شده بر پایه درآمد، امتیاز کلی کیفیت زندگی فلسطین را ۴/۹۱ درصد ارزیابی کرده‌است. این امتیاز دربرگیرنده حق آموزش با ۴/۷۸ درصد، دسترسی به غذا با ۴/۹۵ درصد، کیفیت بهداشت با ۲/۸۴ درصد، مسکن با ۰/۹۹ درصد و کار با ۱۰۰ درصد است. HRMI نتیجه‌گیری کرده که فلسطین «هنوز راه درازی» تا رسیدن به استانداردهای بین‌المللی در پیش دارد.

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* پایگاه رسمی وزارت بهداشت فلسطین
* پایگاه رسمی آنروا

رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:همه مقاله‌های نیازمند به‌روزرسانی ویکی‌پدیا
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:صفحه‌هایی که از تصویر چندگانه با مقیاس خودکار استفاده می‌کنند
رده:مقاله‌های نیازمند به‌روزرسانی از ژوئن ۲۰۱۸
رده:نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان
رده:مقاله‌های با گزیده‌ها
رده:شرح مختصر با شرح ویکی‌داده خالی