سی۵+۱

[چپ|بندانگشتی|[جان کری (سمت چپ) به همراه وزرای امور خارجه آسیای مرکزی در هفتادمین اجلاس عادی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵.]]
C5+1 یک قالب دیپلماتیک است که از سال ۲۰۱۵ هر سال برگزار می‌شود و در آن وزرای خارجهٔ پنج کشور آسیای مرکزی (قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان) همراه با وزیر خارجهٔ ایالات متحده گرد هم می‌آیند. هدف این نشست‌ها تقویت روابط آمریکا با کشورهای آسیای مرکزی و همچنین بهبود همکاری‌های درون‌منطقه‌ای میان این کشورهاست.

این چارچوب برای بررسی و هماهنگی در مورد مسائل منطقه‌ای به کار می‌رود، از جمله:
* جنگ افغانستان
* جنگ داخلی سوریه
* مبارزه با تروریسم
* مقابله با قاچاق مواد مخدر و قاچاق انسان
* مسائل اقتصادی شامل روابط تجاری و رشد اشتغال در منطقه
* مسائل زیست‌محیطی و راهکارهای مقابله با آن‌ها

به این ترتیب، C5+1 نه تنها ابزاری برای تعامل آمریکا با آسیای مرکزی است، بلکه بستری برای همکاری میان خود کشورهای منطقه نیز فراهم می‌کند.

گروه C5+1 به عنوان تلاشی از سوی ایالات متحده برای کسب نفوذ در کشورهای آسیای مرکزی در مقابله با روسیه تلقی می‌شود، جایی که روابط ایالات متحده و روسیه از سال ۲۰۱۴ رو به وخامت گذاشته است، و آنچه که ایالات متحده آن را جاه‌طلبی‌های روسیه برای احیای اتحاد جماهیر شوروی می‌داند.

## تاریخچه
نخستین نشست میان شش کشور در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ و در جریان هفتادمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد برگزار شد. در این نشست، جان کری، وزیر خارجهٔ وقت ایالات متحده، با همتایان خود از پنج کشور آسیای مرکزی دیدار کرد تا یک پلتفرم جدید برای گفت‌وگوی چندجانبه ایجاد شود.

پس از این نشست در سازمان ملل، جان کری از اکتبر تا نوامبر همان سال به هر پنج کشور آسیای مرکزی سفر کرد. این سفرها نخستین بار پس از استقلال این کشورها از اتحاد شوروی بود که یک وزیر خارجهٔ آمریکا از آن‌ها دیدار می‌کرد؛ آخرین بار پیش از آن، جیمز بیکر در سال ۱۹۹۲ چنین دیدارهایی انجام داده بود.

### ۲۰۱۵
نخستین نشست C5+1 در ۱ نوامبر در سمرقند، ازبکستان برگزار شد. نتیجهٔ این نشست صدور بیانیه‌ای مشترک از سوی شش کشور بود که بر افزایش همکاری در زمینه‌های تجارت، حمل‌ونقل و انرژی تأکید داشت.

همچنین طرف‌ها «اعلامیهٔ مشترک مشارکت و همکاری» را صادر کردند که در آن بر بهبود همکاری در تجارت منطقه‌ای، حمل‌ونقل و ارتباطات، پیوندهای انرژی و فرصت‌های ترانزیت تأکید شد؛ از جمله ارتقای تأسیسات موجود و ترویج قوانین و مقررات مشترک.

جان کری در این نشست اعلام کرد که ایالات متحده برنامه‌ای با نام **Smart Waters** آغاز خواهد کرد. این برنامه بر آموزش مدیران آیندهٔ منابع آب و برنامه‌ریزی حوزه‌های رودخانه‌ای برای مدیریت پایدار آب در منطقه تمرکز داشت.

### ۲۰۱۶
دومین اجلاس در تاریخ ۳ آگوست در واشینگتن دی سی برگزار شد. این جلسه به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک بین هر یک از شش کشور برگزار شد.

نشست نخست C5+1 در نهایت به راه‌اندازی پنج پروژهٔ مشترک میان ایالات متحده و پنج کشور آسیای مرکزی منجر شد، که آمریکا برای آن‌ها تا سقف پانزده میلیون دلار حمایت مالی فراهم کرد. این پروژه‌ها عبارت‌اند از:
* **گفت‌وگوی منطقه‌ای در چارچوب مجمع جهانی مبارزه با تروریسم (GCTF):** با هدف مقابله با جنگجویان تروریست خارجی و جلوگیری از رادیکالیزه‌شدن به خشونت. این گفت‌وگو اجرای «یادداشت تفاهم لاهه–مراکش دربارهٔ شیوه‌های مطلوب برای پاسخ مؤثرتر به پدیدهٔ جنگجویان تروریست خارجی» را دنبال می‌کند.
* **رقابت‌پذیری کسب‌وکار آسیای مرکزی (CABC):** تسهیل صادرات و ورود به بازارهای جدید برای شرکت‌های منطقه، همکاری با دولت‌ها و نهادهای تجاری، و جذب سرمایه و فناوری برای بهبود تولید، فرآوری و بسته‌بندی مواد غذایی.
* **توسعهٔ کریدور حمل‌ونقل (TCD):** کاهش هزینه و زمان جابه‌جایی کالاها در مرزهای آسیای مرکزی و ارتقای کیفیت خدمات حمل‌ونقل و لجستیک در منطقه.
* **توان‌بخشی آینده (Power the Future):** گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر در منطقه با آموزش و کمک فنی آمریکا در زمینهٔ برنامه‌ریزی راهبردی انرژی، خرید رقابتی، ادغام در شبکه، مشوق‌های هوشمند، مناطق انرژی تجدیدپذیر و تأمین مالی نوآورانه.
* **حمایت از برنامه‌ریزی سازگاری ملی و منطقه‌ای:** افزایش ظرفیت منطقه برای سازگاری با پیامدهای تغییرات اقلیمی از طریق کمک به فرایندهای سازگاری کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی انجام می‌شود.

این پروژه‌ها نشان‌دهندهٔ تلاش برای ایجاد همکاری‌های پایدار در زمینهٔ امنیت، اقتصاد، انرژی و محیط زیست میان ایالات متحده و آسیای مرکزی هستند.

### ۲۰۱۷
در سال ۲۰۱۷ دو نشست در قالب C5+1 برگزار شد. نخستین نشست در ۲۶ ژوئیه در شهر دوشنبه، تاجیکستان، برگزار گردید. این نشست نخستین بار بود که بدون حضور وزیر خارجهٔ آمریکا و وزرای خارجهٔ پنج کشور آسیای مرکزی تشکیل شد.

جلسه در کتابخانهٔ ملی تاجیکستان برگزار شد و ایالات متحده توسط **آر. کارل پاشال**، معاون هماهنگ‌کنندهٔ سیاست عملیات و هماهنگی نظامی در دفتر مبارزه با تروریسم و مقابله با افراط‌گرایی خشونت‌آمیز وزارت خارجهٔ آمریکا، و همچنین **الیزابت آی. میلارد**، سفیر وقت آمریکا در تاجیکستان، نمایندگی شد.

تمرکز اصلی این نشست بر مسائل امنیتی بود، به‌ویژه همکاری منطقه‌ای در زمینهٔ مبارزه با تروریسم و مقابله با تهدید جنگجویان خارجی در آسیای مرکزی.

دومین جلسه در ۲۲ سپتامبر در نیویورک برگزار شد و وزرا در هفتاد و دومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد با رکس تیلرسون دیدار کردند.

### ۲۰۱۸
پنجمین نشست C5+1 در ۲۳ ژوئیه در شهر تاشکند، ازبکستان برگزار شد. این دومین بار بود که وزیر خارجهٔ ایالات متحده در نشست حضور نداشت، اما نشست با سخنرانی افتتاحیهٔ وزیر خارجهٔ ازبکستان، **عبدالعزیز کامل‌اف** آغاز شد.

ایالات متحده در این نشست توسط **هنری انشر**، معاون موقت دستیار وزیر خارجه در امور آسیای مرکزی، و همچنین **پاملا اسپراتلن**، سفیر وقت آمریکا در ازبکستان، نمایندگی شد.

شش کشور در این نشست بار دیگر بر تعهد خود برای رسیدگی به مسائل و همکاری‌هایی که در نشست سال ۲۰۱۶ توافق شده بود، تأکید کردند. همچنین دو گروه کاری امنیتی با همکاری «مؤسسهٔ صلح ایالات متحده» راه‌اندازی شد که تمرکز آن بر مشارکت اجتماعی برای جلوگیری از رادیکالیزه‌شدن بود.

### ۲۰۱۹
دو اجلاس سران کشورهای عضو C5+1 در سال ۲۰۱۹ برگزار شد. اولین اجلاس در ۲۱ آگوست در نورسلطان، قزاقستان، به مناسبت بحث امنیتی سطح بالای C5+1 برگزار شد که در آن کشورها حمایت خود را از پلتفرم و ابتکارات C5+1 مجدداً تأیید کردند. این اجلاس سومین باری بود که وزیر امور خارجه در آن شرکت نکرد. در عوض، دیوید هیل، معاون وزیر امور خارجه در امور سیاسی، نماینده ایالات متحده بود.

دومین نشست C5+1 در ۲۲ سپتامبر در شهر نیویورک و در جریان هفتاد و چهارمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد برگزار شد. این نشست با بازگشت وزیر خارجهٔ آمریکا همراه بود و **مایک پومپئو** ریاست هیئت آمریکایی را بر عهده داشت و با وزرای خارجهٔ پنج کشور آسیای مرکزی دیدار کرد.

علاوه بر توافق‌های معمول برای همکاری در موضوعاتی که از سال ۲۰۱۵ در دستور کار این نشست‌ها قرار داشت، پومپئو در بحث مبارزه با تروریسم به وضعیت اویغورها در چین اشاره کرد و گفت:«کارزار سرکوبگرانهٔ چین در سین‌کیانگ ارتباطی با تروریسم ندارد. این تلاش چین برای محو ایمان و فرهنگ اسلامی شهروندان خود است. ما از همهٔ کشورها می‌خواهیم در برابر درخواست‌های چین برای بازگرداندن اویغورها مقاومت کنند.»این سخنان نشان‌دهندهٔ ورود مستقیم موضوع حقوق بشر و سیاست‌های چین در سین‌کیانگ به دستور کار نشست بود، در کنار موضوعات امنیتی و همکاری‌های منطقه‌ای که از آغاز C5+1 پیگیری می‌شد.

### ۲۰۲۰
بندانگشتی|دیوید هیل، معاون وزیر امور سیاسی (چپ) در جریان گفتگوی مجازی سطح بالای C5+1 در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۰.
در سال ۲۰۲۰ بار دیگر دو نشست در قالب C5+1 برگزار شد. نخستین نشست در ۳ فوریه در تاشکند، ازبکستان، برگزار گردید. در این نشست، مایک پومپئو به همراه وزرای خارجهٔ کشورهای آسیای مرکزی دربارهٔ روند صلح افغانستان، امنیت مشترک مرزی و تلاش‌های منطقه‌ای برای بهبود ارتباطات اقتصادی و انرژی گفت‌وگو کردند.

پومپئو پیش از نشست، به‌طور جداگانه با هر یک از وزرای خارجه دیدار داشت و همچنین با **قاسم‌ژومارت توقایف**، رئیس‌جمهور قزاقستان، در ۲ فوریه در نورسلطان و با **شوکت میرضیایف**، رئیس‌جمهور ازبکستان، در ۳ فوریه ملاقات کرد.

در جریان نشست، پومپئو به پنج کشور هشدار داد که بیش از حد به چین وابسته نشوند و سیاست‌های تجاری و وام‌دهی چین را مورد انتقاد قرار داد. او همچنین به موضوع آزار و سرکوب اقلیت‌های اویغور و قزاق در چین اشاره کرد.

دومین اجلاس در تاریخ ۳۰ ژوئن به دلیل همه‌گیری کووید-۱۹ از طریق ویدئو کنفرانس برگزار شد. این جلسه عمدتاً پیرامون تأثیر اقتصادی این همه‌گیری بود.

### ۲۰۲۱
در ۷ ژانویه، دولت‌های ایالات متحده، قزاقستان و ازبکستان اعلام کردند که «مشارکت سرمایه‌گذاری آسیای مرکزی» (Central Asia Investment Partnership) را در چارچوب C5+1 ایجاد خواهند کرد.

این ابتکار با همکاری **شرکت مالی توسعهٔ بین‌المللی آمریکا (DFC)**، **مرکز مالی بین‌المللی آستانه** و **وزارت سرمایه‌گذاری و تجارت خارجی ازبکستان** اجرا می‌شود. هدف آن جمع‌آوری یک میلیارد دلار طی پنج سال آینده است تا رشد اقتصادی مبتنی بر بخش خصوصی را تقویت کند و پیوندهای اقتصادی در آسیای مرکزی و منطقهٔ گسترده‌تر افزایش یابد.

این طرح همچنین به کشورهای منطقه کمک خواهد کرد تا از پیامدهای اقتصادی ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ بازیابی شوند و مسیر توسعهٔ پایدار و همکاری اقتصادی منطقه‌ای را هموار سازند.

نخستین نشست C5+1 در سال ۲۰۲۱ در تاریخ ۲۳ آوریل به‌صورت مجازی برگزار شد و وزرای خارجهٔ پنج کشور آسیای مرکزی همراه با **آنتونی بلینکن**، وزیر خارجهٔ ایالات متحده، در آن حضور داشتند.

شرکت‌کنندگان از پیشنهاد آمریکا برای برگزاری نشست آینده با حضور **جان کری**، نمایندهٔ ویژهٔ ریاست‌جمهوری در امور اقلیم، استقبال کردند. همچنین بر اهمیت گروه‌های کاری C5+1 در حوزه‌های اقتصادی، محیط زیست و انرژی، و امنیت تأکید شد و توافق کردند این گروه‌ها به‌طور منظم به کار خود ادامه دهند؛ از جمله در سال ۲۰۲۱ در سطح کارشناسی برای آماده‌سازی تصمیمات نشست‌های سطح عالی آینده.

قرار شد نشست بعدی در ژوئیه به میزبانی ازبکستان برگزار شود تا برنامهٔ کاری مصوب سال ۲۰۲۰ مرور و در صورت نیاز اصلاح شود. در پایان نیز وزرای خارجه و وزیر خارجهٔ آمریکا توافق کردند تا پیش از پایان سال بار دیگر دیدار کنند.

اجلاس بعدی از ۱۵ تا ۱۶ ژوئیه در تاشکند، ازبکستان، برگزار شد که اولین اجلاس حضوری از سال ۲۰۱۹ بود. الیزابت شروود-راندال، نماینده ایالات متحده، در این اجلاس حضور داشت و او و وزرای امور خارجه در مورد مسائل مورد توجه معمول، از جمله خروج ایالات متحده از افغانستان که انتظار می‌رود تا ۳۱ اوت باشد، بحث و گفتگو کردند.

### ۲۰۲۵
بندانگشتی|عکس خانوادگی C5+1 در کاخ سفید، ۶ نوامبر ۲۰۲۵
در ۶ نوامبر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از رهبران پنج کشور آسیای مرکزی در کاخ سفید استقبال کرد و این اولین باری بود که روسای جمهور کشورهای آسیای مرکزی به‌طور مشترک از واشینگتن دی سی بازدید می‌کردند. ترامپ و مقامات قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان قبل از شام کاری، جلسات دوجانبه‌ای را در دفتر بیضی شکل کاخ سفید برگزار کردند. در طول این جلسه، دو طرف در مورد مواد معدنی حیاتی و ارتباطات به توافق رسیدند، ایالات متحده و ازبکستان به توافق تجاری رسیدند و قزاقستان به توافق آبراهام پیوست. ترامپ پس از جلسه کاخ سفید برای ایجاد روابط معدنی حیاتی، از رهبران آسیای مرکزی تقدیر کرد.

## جستارهای وابسته
* روابط خارجی ایالات متحده
* سیاست خارجی ایالات متحده
* روابط خارجی قزاقستان
* روابط خارجی قرقیزستان
* روابط خارجی تاجیکستان
* روابط خارجی ترکمنستان
* روابط خارجی ازبکستان
* روابط قزاقستان و ایالات متحده
* روابط قرقیزستان و ایالات متحده
* روابط تاجیکستان و ایالات متحده
* روابط ترکمنستان و ایالات متحده
* روابط ایالات متحده و ازبکستان
* گفتگوی وزیران ۲+۲

## منابع

رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۵ (میلادی) در ایالات متحده آمریکا
رده:روابط ازبکستان و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و آسیا
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و قرقیزستان
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:روابط خارجی ازبکستان
رده:روابط خارجی ایالات متحده آمریکا
رده:روابط خارجی تاجیکستان
رده:روابط خارجی ترکمنستان
رده:روابط خارجی قرقیزستان
رده:روابط خارجی قزاقستان