بیداربخت

**محمد بیداربخت** (۴ اوت ۱۶۷۰ – ۲۰ ژوئن ۱۷۰۷) شاهزاده‌ای از امپراتوری گورکانی هند بود. پدر او محمد اعظم شاه بود که به مدت کوتاهی در سال ۱۷۰۷ به سلطنت گورکانیان رسید. بیداربخت به عنوان یک سپهدار شجاع و ماهر شناخته می‌شد و به عنوان یکی از تواناترین شاهزادگان گورکانی زمان خود شناخته می‌شد. او نوه محبوب اورنگ‌زیب، پادشاه گورکانی هند بود.

بیداربخت از سن هفده سالگی مشاغل نظامی و اداری بالایی را در دست داشت. یکی از نخستین اقدامات او فتح قلعه سینسنی بود که پس از نبرد شدید و تلفات سنگین انجام شد. در سن نوزده سالگی، او ارتشی گورکانی را رهبری کرد که یک ارتش مهاجم ماراتی را شکست داد و به مدت ده روز به تعقیب آن پرداخت. او به عنوان نایب‌السلطنه اورنگ‌آباد و سپس مالوا منصوب شد و در طول سلطنتش مداوم باید شورش‌ها را سرکوب می‌کرد و از هجوم‌های ایالات همسایه جلوگیری می‌کرد. در سال ۱۷۰۷، پس از مرگ اورنگ‌زیب، پدر بیدار به سلطنت رسید و بیدار و پدرش در نبرد جاجاو علیه دایی‌اش کشته شدند.

## اوایل زندگی
محمد بیداربخت در ۴ اوت ۱۶۷۰ در آگرا به دنیا آمد و نام او توسط اورنگ‌زیب، پدربزرگ مادری‌اش انتخاب شد. مادر بیدار، جهان‌زیب بانو بیگم، شاهزاده‌ای از خاندان تیموری و دختر داراشکوه، بزرگ‌ترین پسر و جانشین پیشین شاه‌جهان بود. اورنگزیب محبت ویژه‌ای به پسرش محمد اعظم شاه، همسر او جهان‌زیب بانو و نوه‌اش بیداربخت داشت و به آنها هدایا فراوان می‌داد. بیداربخت، نوه محبوب پدربزرگ خود بود.

### ازدواج
در سن شانزده سالگی، بیداربخت با شمسی‌النسا (که به پوتی بیگم معروف بود)، دختر قمرالدین (با عنوان مختار خان) در ۳ دسامبر ۱۶۸۶ ازدواج کرد. او از خانواده بنی‌مختار بود که در میان مسلمانان احترام زیادی داشت. بیداربخت همیشه به شمسی‌النسا محبت و توجه نشان می‌داد، او به نظر می‌رسد که فردی مغرور و مقتدر بود. شمسی‌النسا در ۲۳ اوت ۱۶۹۵ پسر بیداربخت، شاهزاده فیروزبخت را به دنیا آورد.

## فرمانده نظامی
چپ|اورنگ‌زیب

در سال ۱۶۸۸، اورنگ‌زیب شاهزاده بیداربخت ۱۷ ساله را به فرماندهی عالی جنگ جَت‌ها منصوب کرد. بیشان سینگ کاچهاوا، پادشاه جدید امپراتوری آمبر (دهلی)، به عنوان فرمانده مترا با مأموریت ویژه برای سرکوب «جَت‌ها» منصوب شد. بیداربخت انرژی زیادی به عملیات گورکانیان بخشید و موفق شد قلعه‌های زیادی از جمله ترکند، ناوال‌خان، خلنا و سینسنی را فتح کند. بیداربخت محاصره قلعه سینسنی را آغاز کرد که در آن نیروهایش به دلیل کمبود آذوقه و آب دچار سختی شدند. آنها یک مین منفجر کردند، دیوار را شکستند و پس از سه ساعت نبرد شدید، قلعه را تصرف کردند و ۹۰۰ نفر از سربازان گورکانی جان باختند، در حالی که جَت‌ها ۱۵۰۰ کشته دادند. رهبران جَت، چورامان و فتح سینگ توانستند فرار کنند. باوجود اینکه نیروهای سلطنتی ۵۲ قلعه جَت از جمله قلعه‌های مهم مانند خیر، جوار، سونک و سوگار را فتح کردند و هزاران نفر از جَت‌ها را کشتند، آنها خود را درگیر مشکل بزرگی با جَت‌ها دیدند. ارتش سلطنتی در سال ۱۶۹۶ از استان آگرا فراخوانده شد و جنگ جَت‌ها در نهایت شکست خورد.

### شکست دادن راجارام
در سال ۱۶۹۹، امپراتور اورنگ‌زیب دستور فوری به بیداربخت صادر کرد تا نیروی دشمن تحت فرماندهی راجارام چاتراپاتی را در سورات، در قلمرو سلطنتی شکست دهد. بیداربخت ۲۰ مایل از میرج در راه پنهالا بود و بلافاصله مسیر خود را تغییر داد و خانواده و بار و بنه خود را در میرچ گذاشت و به سرعت به سوی دشمن پیش رفت. او به مارات‌ها برخورد کرد که ۲۰ مایل از قلعه پارندا دورتر بودند. راجارام در امنیت ۸ مایل از آنجا توقف کرد، در حالی که سپهداران خود را زیر نظر دهنجی جادهاو برای جلوگیری از پیشرفت شاهزاده فرستاد. پس از یک نبرد خونین، مارات‌ها شکست خوردند و به سوی احمدنگر رانده شدند. دو روز بعد، شاهزاده با چین قلیچ خان در بارسی، ۲۰ مایل شرق پارندا ملاقات کرد و تعقیب را از ۲۲ یا ۲۳ نوامبر از سر گرفت.

## فرمانداری
### مالوا: ۱۷۰۴–۱۷۰۶
چپ|آجیت سینگ
بیداربخت در ۳ اوت ۱۷۰۴ توسط اورنگزیب به فرمانداری مالوا منصوب شد. شاهزاده خود را به عنوان فرمانده‌ای شجاع و ماهر اثبات کرده بود. او قبلاً فرماندار اورنگ‌آباد بود و این مقام را با انتصاب جدید خود حفظ کرد. او مجبور بود به دلیل شرایط منطقه، از مالوا به خان‌دش یا بالعکس منتقل شود و درگیر سرکوب شورش‌های محلی بنیان‌گذاران و کولی‌ها شود. این شورش‌ها به‌واسطه حمله ماراتا در سال قبل به وجود آمده بود. بیداربخت به خاطر بیماری‌اش در دسامبر ۱۷۰۳ و ژانویه ۱۷۰۵ در مالوا مانده بود و جای سینگ دوم از امبر را به عنوان جانشین خود در مالوا و محافظ قشون منصوب کرد. این انتصاب با مخالفت امپراتور روبرو شد و او خان‌عالم را به جای او منصوب کرد و دستور داد که هیچ راجپوتی به عنوان فرماندار یا فرمانده حصار انتخاب نشود. بیداربخت به سانسنی، قلعه‌ای نزد بهارت‌پور که به تازگی توسط جَت‌ها تصرف شده بود، فرستاده شد تا آن را بازپس گیرد، اما به دلیل بیماری‌اش از انجام این مأموریت خودداری کرد.

### گجرات: ۱۷۰۶–۱۷۰۷
بیداربخت پس از ورود به گجرات، به جای پدرش به فرمانداری این ایالت منصوب شد. پس از شکست سنگین گورکانیان در راتن‌پور در پی حمله مارات‌ها، بیداربخت به مقابله با شورش‌ها و تحرکات نیروهای دشمن پرداخت. آجیت سینگ برای سومین بار ارتشی بر ضد امپراتوری برانگیخت و دورگاداس به ارتش او پیوست. بیداربخت نیروهایی برای مقابله با دورگاداس فرستاد که به مناطق کولی در جنوب سورات فرار کرد.

## مرگ اورنگ‌زیب: ۱۷۰۷
در ۳ مارس ۱۷۰۷، اورنگ‌زیب در اردوگاه نظامی خود در احمدنگر درگذشت. بیداربخت از طریق پدرش، محمد اعظم شاه، که به‌عنوان امپراتور جدید گورکانی اعلام شده بود، از مرگ امپراتور مطلع شد. بیداربخت که از مرگ پدربزرگ خود شدیداً متأثر شده بود، گفته می‌شود که مدت‌ها در اندوه آن باقی ماند و به یاد او زیاد می‌گریست.

## مرگ
بیداربخت در ۲۰ ژوئن ۱۷۰۷، در طی نبرد جَجاو که بخشی از مبارزات جانشینی پس از مرگ اورنگ‌زیب بود، کشته شد. پدرش که پس از مرگ اورنگ‌زیب در ۱۷ مارس به امپراتوری رسید، نیز در جریان این نبرد کشته شد.

## تبار

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:اهالی آگره
رده:پسران امپراتورها
رده:درگذشتگان ۱۷۰۷ (میلادی)
رده:زادگان ۱۶۷۰ (میلادی)
رده:شاهزادگان گورکانی
رده:کشته‌شدگان در جنگ