جهاد اکبر

**جهاد اکبر** (یا **جهاد با نفس**) مجموعه‌ای از سخنرانی‌های سید روح‌الله خمینی است که در نجف و خطاب به طلاب علوم دینی دربارهٔ تهذیب نفس و خودسازی اخلاقی ایراد شده‌است. این سخنرانی‌ها را سید حمید روحانی تدوین کرد و نخستین بار در سال ۱۳۹۳ هجری قمری در نجف به چاپ رسید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، کتاب بارها در تهران و قم بازچاپ شد و مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی نیز آن را منتشر کرد.

امام خمینی در این کتاب بر ضرورت تزکیه نفس و پالایش درونی برای عالمان دین و طلاب حوزه‌های علمی تأکید می‌کند و جهاد با نفس را برتر از جهاد نظامی می‌شمارد. این اثر به زبان‌های گوناگونی از جمله عربی، انگلیسی، اردو، ترکی، آذری، ایتالیایی و تامیلی ترجمه شده‌است.

## ریشه‌شناسی
جهاد در اسلام به معنای تلاش و کوشش در راه خدا () است.

در نگرش اسلامی، جهاد دو گونه است:
# **جهاد بیرونی (جهاد اصغر)**: جهاد با قلم، زبان یا شمشیر در یاری دین خدا.
# **جهاد درونی (جهاد اکبر یا جهاد النفس)**: مبارزه با همه بدی‌ها، خشم، شهوت، خیال سیری‌ناپذیر و هرگونه اخلاق ناپسند در انسان.

جعفر صادق، امام ششم شیعیان، روایت کرده‌است که پیامبر اسلام پس از بازگشت پیروزمندانه لشکری از میدان نبرد به آنان فرمود: «آفرین بر کسانی که جهاد اصغر را به جای آوردند، اما هنوز جهاد اکبر بر جای مانده‌است.» بر پایه این حدیث، جهاد با نفس «جهاد اکبر» و جهاد نظامی «جهاد اصغر» نامیده شد.

## درونمایه کتاب
کتاب جهاد اکبر دربرگیرنده سخنرانی‌ها و درس‌هایی است که امام خمینی در نجف در عراق ایراد کرده و در آن‌ها بر ضرورت و اهمیت تهذیب نفس تأکید دارد. مخاطبان اصلی این سخنرانی‌ها حوزه‌های علمیه هستند. هرچند این درس‌ها کوتاه بودند، اما مسائل اخلاقی، تربیتی و سیاسی بسیاری را دربر می‌گرفتند.

امام خمینی در این کتاب به عالمان دین و طلاب سفارش می‌کند که خود را تهذیب کنند تا هنگامی که سرپرستی نهاد یا جامعه‌ای را بر عهده می‌گیرند، بتوانند آن را نیز اصلاح کنند و گامی در راه ساختن جامعه بردارند. وی همچنین بر یافتن استاد اخلاق شایسته و شرکت در کلاس‌های اخلاق تأکید می‌کند و هشدار می‌دهد که بی‌توجهی به برنامه خودسازی اخلاقی سرانجام به فساد حوزه‌ها می‌انجامد.

خمینی در اندیشه خود بر دل‌کندن از دلبستگی‌های دنیوی و واگذاری خود به خدا تأکید دارد و می‌گوید مردم نباید به رسیدن به مقام‌های بالا (علمی، مادی، سیاسی و جز آن) مغرور شوند.

وی خطاب به طلاب می‌گوید: «خود را تهذیب کنید و آماده شوید تا از فسادهایی که ممکن است بر سر راهتان قرار گیرد جلوگیری کنید. حوزه‌های علمیه را استوار سازید… پیش از آنکه فرصت از دست برود و پیش از آنکه دشمنان بر همه شئون دینی و علمی شما چیره شوند بیندیشید و بجنبید.»

### فهرست کتاب
کتاب دارای بخش‌های زیر است:
* مقدمه
* حوزه‌های علمیه
* پندی به طلاب علوم دینی
* اهمیت تهذیب و تزکیه نفس
* هشدار به حوزه‌ها
* عنایت الهی
* نگاهی به مناجات شعبانیه
* حجاب‌های نور و ظلمت
* مرحله علم و ایمان
* نخستین گام در تهذیب
* هشداری دیگر
* سخنان برگزیده

## چاپ‌ها و ترجمه‌ها
کتاب نخستین بار در سال ۱۳۹۳ هجری قمری در نجف به چاپ رسید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کتاب بارها در تهران و قم بازچاپ شد.

یک سال پس از انتشار چاپ نخست، ترجمه عربی کتاب بدون ذکر نام مترجم در نجف منتشر شد. پس از انقلاب، همان ترجمه با مقدمه عربی مفصلی از حسن حنفی بازنشر شد. سپس دار الاسلامیه در بیروت ترجمه شیخ حسین کورانی را از کتاب منتشر کرد که بارها تجدید چاپ شد. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی نیز همزمان با یکصدمین سالگرد تولد امام در سال ۱۴۲۰ هجری قمری ترجمه عربی کتاب را همراه با مقدمه و جملات برگزیده منتشر کرد.

افزون بر ترجمه عربی، کتاب به زبان‌های انگلیسی، اردو، ترکی، آذری، سیریلیک، ایتالیایی و تامیلی نیز ترجمه شده‌است.

## نوشتارهای وابسته
* حکومت اسلامی: ولایت فقیه
* تحریرالوسیله
* کشف‌اسرار
* شرح چهل حدیث

## منابع

* 
* 

رده:سید روح‌الله خمینی
رده:ادبیات تشیع
رده:کتاب‌های علوم سیاسی
رده:انقلاب ۱۳۵۷
رده:کتاب‌های غیرداستانی ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:کتاب‌های سخنرانی