ستاره غیرعادی شیمیایی

در اخترفیزیک، **ستارگان غیرعادی شیمیایی** (به انگلیسی: Chemically peculiar stars یا CP stars)، ستارگانی با الگوهای متمایز از فراوانی فلزینگی و هلیوم، دست‌کم در لایه‌های سطحی خود هستند.

## طبقه‌بندی
ستارگان غیرعادی شیمیایی در میان ستارگان داغ رشته اصلی (سوزاننده هیدروژن) رایج هستند. این ستارگان داغ غیرعادی بر اساس طیف‌شان به چهار طبقه اصلی تقسیم شده‌اند، اگرچه گاهی از دو سیستم طبقه‌بندی استفاده می‌شود:
* ستاره خط‌فلزی غیرمغناطیسی (Am, CP1)
* مغناطیسی (Ap, CP2)
* ستاره جیوه-منگنز غیرمغناطیسی (HgMn, CP3)
* ستاره هلیوم-کم‌فروغ (He-weak, CP4).

نام‌های این طبقه‌ها ایده خوبی از ویژگی‌های غیرعادی که آن‌ها را از سایر ستارگان روی رشته اصلی یا نزدیک به آن متمایز می‌کند، ارائه می‌دهد.

ستارگان Am (ستارگان CP1) خطوط ضعیفی از کلسیم و/یا اسکاندیم تک‌تأییدشده نشان می‌دهند، اما فراوانی تقویت‌شده‌ای از فلزات سنگین دارند. آن‌ها همچنین تمایل دارند که چرخش کندی داشته باشند و دمای مؤثر آن‌ها بین ۷۰۰۰ تا  است.

ستارگان Ap (ستارگان CP2) با میدان‌های مغناطیسی قوی، فراوانی تقویت‌شده عناصری مانند سیلیسیم، کروم، استرانسیم و یوروپیم مشخص می‌شوند و همچنین عموماً چرخنده‌های کندی هستند. دمای مؤثر این ستارگان بین ۸۰۰۰ تا  ذکر شده است، اما موضوع محاسبه دمای مؤثر در چنین ستارگان غیرعادی به دلیل ساختار جوی پیچیده است.

ستارگان HgMn (ستارگان CP3) نیز به‌طور کلاسیک در دسته Ap قرار می‌گیرند، اما میدان‌های مغناطیسی قوی مرتبط با ستارگان Ap کلاسیک را نشان نمی‌دهند. همان‌طور که از نامشان پیداست، این ستارگان فراوانی افزایش‌یافته‌ای از جیوه و منگنز تک‌تأییدشده نشان می‌دهند. این ستارگان حتی با استانداردهای ستارگان CP، چرخنده‌های بسیار کندی هستند. محدوده دمای مؤثر برای این ستارگان بین  تا  ذکر شده است.

ستارگان He-weak (ستارگان CP4) خطوط هلیوم ضعیف‌تری نسبت به آنچه به‌طور کلاسیک از رنگ‌های دیده‌شده در سیستم UBV جانسون انتظار می‌رود، نشان می‌دهند. یک کلاس نادر از ستارگان کم-هلیوم، به‌طور متناقض، ستارگان غنی از هلیوم یا هلیوم-قوی با دماهای – هستند.

## علت ناهنجاری‌ها
به‌طور کلی تصور می‌شود که ترکیبات سطحی غیرعادی مشاهده شده در این ستارگان داغ رشته اصلی ناشی از فرایندهایی است که پس از تشکیل ستاره رخ داده‌اند، مانند نفوذ یا اثرات مغناطیسی در لایه‌های بیرونی ستارگان. این فرایندها باعث می‌شوند برخی عناصر، به ویژه He، N و O، در اتمسفر به لایه‌های پایین‌تر «نشست» کنند، در حالی که عناصر دیگری مانند منگنز، استرانسیم، ایتریم و زیرکونیم از داخل به سطح «بلند» می‌شوند و در نتیجه ناهنجاری‌های طیفی مشاهده شده را ایجاد می‌کنند. فرض بر این است که مراکز ستارگان و ترکیبات توده‌ای کل ستاره، مخلوط‌های فراوانی شیمیایی نرمال‌تری دارند که منعکس‌کننده ترکیبات ابر مولکولی است که از آن تشکیل شده‌اند. برای اینکه چنین نفوذ و بالا آمدنی رخ دهد و لایه‌های حاصل دست‌نخورده باقی بمانند، جو چنین ستاره‌ای باید نسبت به همرفت به اندازه کافی پایدار باشد تا اختلاط همرفتی رخ ندهد. مکانیسم پیشنهادی که باعث این پایداری می‌شود، میدان مغناطیسی غیرمعمول بزرگی است که به طور کلی در ستارگان این نوع مشاهده می‌شود.

تقریباً ۵ تا ۱۰ درصد از ستارگان داغ رشته اصلی ناهنجاری‌های شیمیایی نشان می‌دهند. از این میان، اکثریت قریب به اتفاق ستارگان Ap (یا Bp) با میدان‌های مغناطیسی قوی هستند. ستارگان غیرعادی شیمیایی غیرمغناطیسی یا دارای مغناطیس ضعیف، عمدتاً در دسته‌های Am یا HgMn قرار می‌گیرند. درصد بسیار کمتری ناهنجاری‌های قوی‌تری نشان می‌دهند، مانند کمبود شدید عناصر قله آهن در ستاره لامبدا گاوران.

## ستارگان sn
گروه دیگری از ستارگان که گاهی غیرعادی شیمیایی در نظر گرفته می‌شوند، ستارگان 'sn' هستند. این ستارگان داغ که معمولاً از کلاس‌های طیفی B2 تا B9 هستند، سری بالمر را با هسته‌های تیز (*s*)، خطوط جذبی فلزی تیز و در مقابل، خطوط جذبی هلیوم خنثی پهن (سحابی، *n*) نشان می‌دهند. این‌ها ممکن است با سایر ناهنجاری‌های شیمیایی که معمولاً در ستارگان نوع B دیده می‌شوند، ترکیب شوند.

در ابتدا پیشنهاد شده بود که خطوط هلیوم غیرعادی در یک پوسته ضعیف از مواد در اطراف ستاره ایجاد شده‌اند، اما اکنون تصور می‌شود که ناشی از اثر اشتارک باشند.

## ستارگان دیگر
همچنین کلاس‌هایی از ستارگان خنک غیرعادی شیمیایی وجود دارند (یعنی ستارگانی با رده‌بندی ستارگان G یا دیرتر)، اما این ستارگان معمولاً ستارگان رشته اصلی نیستند. این‌ها معمولاً با نام کلاس خود یا برچسب خاص دیگری شناسایی می‌شوند. عبارت *ستاره غیرعادی شیمیایی* بدون مشخصات بیشتر معمولاً به معنای عضوی از یکی از انواع داغ رشته اصلی است که در بالا توضیح داده شد. بسیاری از ستارگان غیرعادی شیمیایی خنک‌تر نتیجه اختلاط محصولات همجوشی هسته‌ای از درون ستاره به سطح آن هستند؛ این‌ها شامل بیشتر ستارگان کربنی و ستارگان نوع S می‌شوند. برخی دیگر نتیجه انتقال جرم در یک سامانه ستاره دوتایی هستند؛ نمونه‌هایی از این‌ها شامل ستاره باریومی، ستاره سی‌ان و برخی از ستارگان S هستند.

## همدم‌های زیرستاره‌ای
گزارش‌های معدودی از گذر سیاره فراخورشیدی وجود دارد که ستاره میزبان آن‌ها از نوع ستارگان غیرعادی شیمیایی باشد. ستاره متغیر جوان اچ‌آر ۸۷۹۹ که میزبان چهار سیاره پرجرم کشف شده به روش تصویربرداری مستقیم است، به گروه ستارگان لامبدا گاوران تعلق دارد. به طور مشابه، ستاره دوتایی HIP 79098 که مؤلفه اصلی آن یک ستاره جیوه-منگنز است، از طریق تصویربرداری مستقیم دارای یک همدم گرد-دوتایی است که می‌تواند یک کوتوله قهوه‌ای یا یک غول گازی باشد.

## جستارهای وابسته

* فهرست ستارگانی که دوره‌های کاهش نور غیرعادی دارند
* ستاره پرزیبیلسکی

## منابع

* 

رده:انواع ستارگان