روابط کانادا و اسرائیل

**روابط کانادا و اسرائیل** به پیوندهای دوجانبه دیپلماتیک، بازرگانی و فرهنگی میان کانادا و اسرائیل اشاره دارد. کانادا در ۱۱ مه ۱۹۴۹ اسرائیل را به رسمیت شناخت و هم‌اکنون سفارت خود را در تل‌آویو نگه می‌دارد. اسرائیل نیز سفارتی در اتاوا و کنسولگری‌های منطقه‌ای در مونترآل و تورنتو دارد.

کانادا در ۱۹۴۷ نقش مهمی در تصویب طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین ایفا کرد و از سال‌های نخست تأسیس اسرائیل روابط دیپلماتیک با این کشور برقرار نمود. در دهه‌های بعد، دیپلمات‌ها و صلح‌بانان کانادایی در تلاش برای حل منازعه اعراب و اسرائیل کوشش‌های فراوانی به خرج دادند. دو کشور از ۱۹۹۷ با پیمان تجارت آزاد و از ۲۰۱۴ با تفاهم‌نامه همکاری راهبردی به یکدیگر پیوند خورده‌اند. با این حال پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز جنگ غزه، روابط دو کشور با تنش‌هایی جدی روبه‌رو شد.

## پیشینه نخستین
در دهه ۱۹۳۰ میلادی و با بالا گرفتن تنش میان جمعیت عرب و یهودی در قیمومت بریتانیا بر فلسطین، مقامات امپراتوری بریتانیا محدودیت‌هایی بر مهاجرت یهودیان به این سرزمین وضع کردند. در این دوره نخست‌وزیر کانادا ویلیام لیون مکنزی کینگ که به داشتن گرایش‌های پنهان یهودستیزانه متهم شده‌است، سیاست‌های ضدمهاجرتی بریتانیا را بدون اعتراض پذیرفت. به‌طور کلی مهاجرت یهودیان به سرزمین مقدس در کانادا با مخالفت گسترده‌ای روبه‌رو نبود؛ اما نهادهایی چون کلیسای کاتولیک در استان کبک بر پایه پیش‌داوری‌های کلامی خصومت خود را نسبت به یهودیان و صهیونیسم ابراز می‌کردند.

جنبش صهیونیستی از سال‌های پایانی سده نوزدهم میلادی در کانادا ریشه دوانده بود. از ۱۸۹۲ هسته‌هایی از جنبش «حوویوی صیون» در این کشور پدید آمد و در ۱۸۹۹ فدراسیون انجمن‌های صهیونیست کانادا (به انگلیسی: ) تأسیس شد. در ۱۹۰۲ دفتر صندوق ملی یهود و در ۱۹۱۶ شاخه کانادایی سازمان زنان صهیونیست «هداسا» در این کشور گشایش یافت.

در ۱۹۴۷ کانادا در فرستاده ویژه سازمان ملل متحد دربارهٔ فلسطین (آنسکاپ) نمایندگی داشت. ایوان رند، عضو دیوان عالی کانادا، به توصیه لویی سن‌لوران به عضویت این کمیته درآمد و از طرح تقسیم سرزمین به دو دولت عربی و یهودی حمایت کرد. لستر بولز پیرسون، معاون وزیر خارجه وقت کانادا، توانست دیدگاه‌های آمریکا و شوروی را همسو سازد و سپس در کسب اکثریت دوسوم آرا در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای تصویب طرح تقسیم نقش کلیدی ایفا کرد. کانادا یکی از ۳۳ کشوری بود که به نفع طرح تقسیم رأی داد، با وجود فشار شدید بریتانیا بر کشورهای اتحادیه کشورهای مشترک‌المنافع برای خودداری از رأی‌دهی.

## شناسایی اسرائیل و برقراری روابط دیپلماتیک
با آنکه دیپلمات‌های کانادایی نقش مهمی در تصویب طرح تقسیم داشتند، کانادا دولت نوبنیاد اسرائیل را بی‌درنگ به رسمیت نشناخت. در ۱۷ دسامبر ۱۹۴۸ نماینده کانادا در شورای امنیت در رأی‌گیری دربارهٔ عضویت اسرائیل در سازمان ملل متحد رأی ممتنع داد. موشه شارت، وزیر خارجه اسرائیل که پیرسون هفته‌ای پیش از آن به او اطمینان داده بود، این رفتار را «نقض عهد» خواند. با این حال اندکی بعد، در ۲۴ دسامبر ۱۹۴۸، کانادا اسرائیل را به‌صورت دفاکتو شناسایی کرد و شناسایی کامل دوژور در ۱۱ مه ۱۹۴۹ پس از پذیرش اسرائیل به عنوان عضو سازمان ملل صورت گرفت. یک هفته بعد، آوراهام هارمن نخستین سرکنسول اسرائیل در کانادا شد.

در سپتامبر ۱۹۵۳ سفارت کانادا در تل‌آویو گشایش یافت و میکائیل کمای سفیر اسرائیل در کانادا شد. در سپتامبر ۱۹۵۸ مارگارت مار نخستین سفیر مقیم کانادا در اسرائیل منصوب گردید.

## روابط دیپلماتیک در سده بیستم

در مه ۱۹۶۱ داوید بن گوریون نخستین نخست‌وزیر اسرائیل بود که به‌طور رسمی به کانادا سفر کرد. از آن پس مقامات دو کشور دیدارهای پی‌درپی داشته‌اند. اعضای پارلمان، وزیران و قضات دیوان عالی کانادا از اسرائیل بازدید کرده‌اند و نخست‌وزیران استان‌های مانیتوبا، جزیره پرنس ادوارد، انتاریو و آلبرتا هیئت‌های بازرگانی و فرهنگی موفقی به اسرائیل فرستاده‌اند.

### نقش پیرسون و بحران سوئز
در ۱۹۵۷ پس از نبرد سینا، لستر بولز پیرسون، وزیر خارجه کانادا، به پاس رهبری فرایند استقرار نیروهای صلح‌بان سازمان ملل در مرز اسرائیل و مصر جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. نیروهای کانادایی نقش محوری در نیروی اضطراری سازمان ملل متحد داشتند. پیرسون با بهره‌گیری از دیپلماسی رفت‌وآمدی توانست رضایت طرف‌های درگیر در بحران سوئز و سپس سازمان ملل را برای تشکیل نخستین گروه صلح‌بانان جلب کند.

### تحریم اقتصادی عربی
در دهه ۱۹۷۰ مسئله همراهی شرکت‌های کانادایی با تحریم اقتصادی اعراب علیه اسرائیل به بحثی داغ تبدیل شد، به‌ویژه آنکه چنین همکاری در ایالات متحده غیرقانونی بود. استان‌های انتاریو و مانیتوبا سیاست‌های ضدتحریمی تصویب کردند و نخست‌وزیر پیر ترودو قانون فدرالی ممنوعیت همراهی با تحریم را مطرح ساخت؛ اما فشار شرکت‌های تجاری که از واکنش کشورهای عربی بیم داشتند سبب شد این طرح قانونی به سرانجام نرسد.

### گفت‌وگوهای صلح دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۹۰
در اواخر دهه ۱۹۷۰ کانادا مذاکرات صلح میان نخست‌وزیر اسرائیل مناخم بگین و رئیس‌جمهور مصر انور سادات را تشویق کرد و بگین در ۱۹۷۷ در سفری به کانادا با نخست‌وزیر پیر ترودو دیدار نمود.

در دوره نخست‌وزیری برایان مالرونی حمایت کانادا از اسرائیل در جریان جنگ خلیج فارس آشکارا بیان شد؛ در آن جنگ موشک‌های عراقی از کویت اشغالی به خاک اسرائیل شلیک شد و نیروهای کانادایی بخشی از ائتلاف به رهبری آمریکا علیه عراق بعثی بودند.

پس از کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید، کانادا پذیرفت ریاست گروه کاری چندجانبه دربارهٔ پناهندگان فلسطینی را بر عهده گیرد. با وجود برگزاری جلسات متعدد و بررسی گزینه‌های گوناگون، هیچ توافقی حاصل نشد و در ۱۹۹۵ مذاکرات به بن‌بست رسید. در همان سال، هیئت نمایندگی فلسطین در اتاوا گشایش یافت که در پی حمایت دولت ژان کرتین از پیمان‌های اسلو صورت گرفته بود.

## روابط دیپلماتیک در سده بیست‌ویکم

### دوره استیون هارپر
دولت استیون هارپر نقش مستقیمی در شکل‌دهی سیاست کانادا در منطقه ایفا کرد و کوشید مواضع را با اصول اکثریت حزب محافظه‌کار کانادا هماهنگ سازد.

با گسترش جنبش‌های ضداسرائیلی در کانادا از جمله هفته آپارتاید اسرائیلی در دانشگاه‌ها، مقامات دولتی و نمایندگان مجلس از احزاب گوناگون اعتراض خود را اعلام کردند. در ۲۰۱۰ نماینده محافظه‌کار تیم اوپال طرحی در مجلس عوام کانادا ارائه داد که این رویداد را به دلیل مشروعیت‌زدایی از اسرائیل از راه یکسان‌سازی آن با آپارتاید آفریقای جنوبی محکوم می‌کرد. سرانجام همه احزاب به جز برخی اعضای حزب نوین دموکرات هفته آپارتاید اسرائیلی را نکوهش کردند.

در ۲۹ آوریل ۲۰۰۹ هارپر به مناسبت شصت‌ویکمین سالگرد تأسیس اسرائیل گفت: «ما خود را در شمار نزدیک‌ترین شریکان اسرائیل می‌دانیم.» در فوریه ۲۰۱۰ پیتر کنت، وزیر محیط زیست کانادا، اعلام کرد: «نخست‌وزیر هارپر مکرراً روشن ساخته که هرگونه حمله به اسرائیل حمله‌ای به کانادا تلقی خواهد شد.»

### دوره جاستین ترودو

پس از بازگشت حزب لیبرال به قدرت در ۲۰۱۵ با نخست‌وزیری جاستین ترودو، روابط کانادا و اسرائیل تا حد زیادی بدون تغییر ماند. در سپتامبر ۲۰۱۶ ترودو ریاست هیئت کانادایی در مراسم تشییع دولتی شیمون پرز را بر عهده داشت و در پیام تسلیت خود از او به‌عنوان «دوست بزرگ کانادا» یاد کرد.

در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حمله حماس به اسرائیل رخ داد. ترودو روز بعد با محکوم کردن حمله حماس، حق اسرائیل برای دفاع از خود را با پای‌بندی به حقوق بین‌الملل تأیید کرد. در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۳ او درخواست آتش‌بس را نپذیرفت اما خواهان «مکث‌های بشردوستانه» برای رساندن کمک به مردم نوار غزه شد. اما در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۳ ترودو از اسرائیل خواست «این کشتار زنان، کودکان و نوزادان» را متوقف کند که واکنش انتقادی بنیامین نتانیاهو را در پی داشت.

در ادامه جنگ غزه، کانادا تحریم تسلیحاتی علیه اسرائیل اعمال و تحریم‌هایی علیه چند شهرک‌نشین و سازمان اسرائیلی به سبب خشونت در کرانه باختری وضع کرد. ترودو دربارهٔ پرونده نسل‌کشی آفریقای جنوبی علیه اسرائیل نه حمایت و نه مخالفت کرد. در ۲۰۲۴ ترودو اعلام کرد که کانادا از حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی علیه نتانیاهو در صورت ورود او به کانادا پیروی خواهد کرد.

### دوره مارک کارنی

در فوریه ۲۰۲۵ یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، پیشنهاد داد برخی فلسطینیان غزه به دلیل برنامه سازمان‌یافته مهاجرت به کانادا به این کشور بروند. در آوریل ۲۰۲۵ نخست‌وزیر مارک کارنی با اتهام نسل‌کشی در غزه موافقت نکرد.

در مه ۲۰۲۵ کانادا سفیر اسرائیل ایدو موئد را پس از تیراندازی هشداردهنده نیروهای اسرائیلی به سمت یک هیئت دیپلماتیک شامل چهار کانادایی در جنین احضار کرد. موئد در مصاحبه‌ای اظهار کرد که دیپلمات‌ها ممکن است «گمراه شده باشند». او همچنین گفت روابط کانادا و اسرائیل در «فضایی تازه» قرار گرفته‌است. کارنی تیراندازی را «کاملاً غیرقابل قبول» خواند و تحلیلگران سیاسی فروپاشی روابط دو کشور را مطرح ساختند.

در ۱۹ مه ۲۰۲۵ کانادا همراه بریتانیا و فرانسه در بیانیه مشترکی اقدامات اسرائیل در غزه را «فاحش» خواند و هشدار داد در صورت ادامه عملیات نظامی و نرسیدن کمک‌های بشردوستانه «اقدامات عملی بیشتری» انجام خواهد شد. در ژوئن ۲۰۲۵ کارنی حمله اسرائیل به نوار غزه و اشغال کرانه باختری را با تهاجم روسیه به اوکراین مقایسه کرد. در اکتبر ۲۰۲۵ کارنی تأیید کرد که کانادا به تعهداتش در قبال دیوان کیفری بین‌المللی پای‌بند خواهد بود و در صورت ورود نتانیاهو به خاک کانادا او بازداشت خواهد شد.

## کانادا، اسرائیل و سازمان ملل
کانش‌ها و سیاست‌های کانادا در سازمان ملل متحد همواره بخش مهمی از سیاست خارجی این کشور بوده و مسائل مربوط به اسرائیل در سازمان ملل توجه نامتناسبی جلب کرده‌اند که تا اندازه زیادی ناشی از مخالفت اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی به‌عنوان بزرگ‌ترین بلوک رأی‌دهنده بوده‌است.

در ۱۹۵۶ لستر بولز پیرسون نقش کلیدی در تشکیل نیروی اضطراری سازمان ملل متحد ایفا کرد. در ۱۹۷۵ کانادا به قطعنامه ۳۳۷۹ مجمع عمومی که صهیونیسم را شکلی از نژادپرستی اعلام می‌کرد رأی مخالف داد و وزیر خارجه آلان مکایکن این قطعنامه را «تمسخر اصولی که سازمان ملل برایشان بنیاد شده» خواند.

برای سال‌های طولانی دیپلمات‌های عرب‌گرا در وزارت خارجه کانادا مانند مایکل دی. بل تلاش می‌کردند سیاست کانادا را با کشورهای عربی هماهنگ سازند تا از منافع تجاری و حمایت آنان در سازمان ملل بهره ببرند. این رویکرد تنش‌هایی با اسرائیل ایجاد کرد.

با روی کار آمدن دولت هارپر، کانادا شیوه رأی‌دهی خود را تغییر داد و در بسیاری از قطعنامه‌های ضداسرائیلی سالانه در سازمان ملل همراه اسرائیل، آمریکا و استرالیا رأی می‌داد و نه با بلوک عربی و اسلامی. در اکتبر ۲۰۱۰ کانادا در رقابت با پرتغال برای کسب کرسی غیردائم شورای امنیت شکست خورد که برخی آن را به تلاش بلوک عربی و اسلامی برای تنبیه اتاوا نسبت دادند.

## جستارهای وابسته
* به رسمیت شناختن بین‌المللی اسرائیل
* پیمان‌های اسلو
* حملات ۷ اکتبر
* حمله اسرائیل به نوار غزه
* تحقیقات دیوان کیفری بین‌المللی در فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* سفارت کانادا در اسرائیل
* سفارت اسرائیل در کانادا

رده:روابط دوجانبه کانادا
رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:وابسته‌های دیپلماتیک اسرائیل
رده:هیئت‌های دیپلماتیک در اتاوا