کشاورزی در ازبکستان

**کشاورزی در ازبکستان** ۲۸ درصد از نیروی کار این کشور را به خود اختصاص داده و ۲۴ درصد از تولید ناخالص داخلی آن را تشکیل می‌دهد (داده‌های سال 2006). کشاورزی زراعی نیاز به آبیاری دارد و عمدتاً در دره‌های رودخانه‌ای و واحه‌ها انجام می‌شود. مساحت کل زمین‌های قابل کشت ۴٫۵ میلیون هکتار یا حدود ۱۰ درصد از کل مساحت ازبکستان است. ۵۰ درصد از کل مساحت ازبکستان برای کشاورزی استفاده می‌شود و باید بین محصولات کشاورزی و دامداری تقسیم شود. مراتع بیابانی ۵۰ درصد از کشور را به‌طور کامل پوشش می‌دهند، اما فقط از گوسفندان حمایت می‌کنند.

## تولید کشاورزی
ازبکستان تولید شده در سال ۲۰۱۸:
* ۵٫۴ میلیون تن گندم؛
* ۲٫۹ میلیون تن سیب‌زمینی؛
* ۲٫۲ میلیون تن پنبه (هشتمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۲٫۲ میلیون تن گوجه فرنگی (چهاردهمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۲٫۱ میلیون تن هویج (دومین تولیدکننده بزرگ جهان، پس از چین)؛
* ۱٫۸ میلیون تن هندوانه (دهمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۱٫۵ میلیون تن انگور (یازدهمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۱٫۴ میلیون تن پیاز (پانزدهمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۱٫۱ میلیون تن سیب (یازدهمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۸۵۷ هزار تن خیار (پنجمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۷۴۳ هزار تن کلم؛
* ۴۹۳ هزار تن زردآلو (دومین تولیدکننده بزرگ جهان، درست بعد از ترکیه)؛
* ۴۱۳ هزار تن ذرت؛
* ۲۵۴ هزار تن سیر؛
* ۲۲۱ هزار تن برنج؛
* ۱۷۲ هزار تن گیلاس (چهارمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۱۶۱ هزار تن هلو (هشتمین تولیدکننده بزرگ جهان)؛
* ۱۳۴ هزار تن آلو (سیزدهمین تولیدکننده بزرگ جهان).

علاوه بر مقادیر کمتری از سایر محصولات کشاورزی.

پنبه محصول اصلی تجاری ازبکستان است که ۱۷ درصد از صادرات آن را در سال ۲۰۰۶ تشکیل می‌دهد. با تولید سالانه حدود ۱ میلیون تن الیاف پنبه (۴ تا ۵ درصد از تولید جهانی) و صادرات ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن (۱۰ درصد از صادرات جهانی)، ازبکستان ششمین تولیدکننده بزرگ و دومین صادرکننده بزرگ پنبه در جهان است. با این حال، به دلیل خطرات مرتبط با اقتصاد تک محصولی و همچنین ملاحظات امنیت غذایی برای جمعیت، ازبکستان در حال حرکت به سمت تنوع بخشیدن به تولید خود به غلات است، در حالی که تولید پنبه را کاهش می‌دهد؛ بنابراین، مساحت زیر کشت پنبه از ۱٫۹ میلیون هکتار در سال ۱۹۹۰ به ۱٫۴ میلیون هکتار در سال ۲۰۰۶ کاهش یافت، در حالی که مساحت زیر کشت غلات از ۱٫۰ میلیون هکتار به ۱٫۶ میلیون هکتار افزایش یافت (که بخشی از آن به دلیل کاهش مساحت اختصاص داده شده به محصولات علوفه‌ای بود). یکی دیگر از دلایل پشت اقدامات برای تنوع‌بخشی می‌تواند زیست‌محیطی باشد، زیرا مقادیر زیاد آبیاری و کوددهی مورد نیاز برای تولید پنبه به خشک شدن دریای آرال و آلودگی شدید خاک در مناطق اطراف آن کمک کرده است.
بندانگشتی|ازبکستان سومین نسبت بالای زنان شاغل در کشاورزی، جنگلداری و ماهیگیری را در جهان دارد.
غلات اصلی عبارتند از گندم، جو، ذرت و همچنین برنج که در واحه‌های با آبیاری فشرده کشت می‌شود. محصولات فرعی شامل کنجد، پیاز، کتان و تنباکو می‌شود. میوه‌های تازه عمدتاً در داخل کشور مصرف می‌شوند، در حالی که میوه‌های خشک نیز صادر می‌شوند. خربزه‌های ازبکستان که به دلیل ماندگاری طولانی و طعم منحصر به فردشان شناخته می‌شوند، در شهرهای بزرگ کشورهای مستقل مشترک المنافع تقاضای زیادی دارند.

پوست‌های گوسفند کاراکول که در بخارا و مناطق اطراف پرورش داده می‌شوند، کالای صادراتی سنتی به‌شمار می‌روند، اما امروزه سهم قابل‌توجهی در صادرات کل ندارند. تولید پوست کاراکول از ۱٫۴ میلیون قطعه در سال ۱۹۹۰ به کمتر از ۷۰۰٬۰۰۰ قطعه در سال ۲۰۰۴ کاهش یافته است. گاو، گوسفند و مرغ برای تولید گوشت پرورش داده می‌شوند. در ازبکستان حدود ۳ میلیون گاو وجود دارد که سالانه ۵ میلیون لیتر شیر تولید می‌کنند. عملکرد تولید شیر، حدود ۱۶۰۰ کیلوگرم در سال به ازای هر گاو، یکی از پایین‌ترین‌ها در کشورهای مستقل همسود است و در مقایسه با کشورهای اتحادیه اروپا یا آمریکای شمالی بسیار پایین است. پایین بودن تولید شیر به دلیل تغذیه ناکافی و بی‌میلی کشاورزان به استفاده از تلقیح مصنوعی برای بهبود نژاد است.

اگرچه کرم ابریشم و درختان توت از قرن چهارم در ازبکستان وجود داشته‌اند و این کشور به خاطر ابریشم‌های رنگارنگ و طرح‌دارش شناخته شده است، اما صنعت ابریشم همچنان از نظر آماری ناچیز است.

## تغییر ساختار مزرعه
[چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|یک مزرعه نمونه دهکانی در [ولایت خوارزم|منطقه خوارزم: خانه خانوادگی، ۰٫۳ تا ۰٫۴ هکتار زمین زراعی، سازه‌های مزرعه برای دام.]]
تا سال ۱۹۹۱، کشاورزی در ازبکستان (آن زمان جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان) همانند سایر جمهوری‌های شوروی به‌صورت یک سیستم دوگانه سازمان‌دهی شده بود که در آن مزارع جمعی و دولتی بزرگ در کنار کشاورزی تقریباً خصوصی خانوادگی روی قطعات کوچک خانگی فعالیت می‌کردند. فرایند گذار به اقتصاد بازار که پس از سال ۱۹۹۲ در ازبکستان مستقل آغاز شد، منجر به ایجاد سه نوع مزرعه شد: قطعات کوچک خانوادگی سنتی به مزارع دهقان (یا دِخقون) تبدیل شدند؛ مزارع جمعی بزرگ و مزارع دولتی سابق به شِرکات (تعاونی‌های تولید کشاورزی) یا اشکال شرکتی دیگر (شرکت‌های سهامی، شرکت‌های با مسئولیت محدود، شراکت‌ها) تغییر یافتند؛ و یک دسته جدید از مزارع متوسط کشاورزی یا «مزارع کشاورزان» بین مزارع کوچک دهقان و شِرکات بزرگ ایجاد شد. تا سال ۲۰۰۶، مزارع کشاورزان ۷۵ درصد از سطح زیر کشت را در اختیار داشتند، در حالی که مزارع دهقان ۱۲٫۵ درصد و مزارع شرکتی مختلف ۱۲٫۵ درصد باقی‌مانده را کنترل می‌کردند. وضعیت در بخش دامداری کاملاً متفاوت است: ۹۵ درصد گاوها در مزارع دهقان، ۴ درصد در مزارع کشاورزان و تنها ۱ درصد در مزارع شرکتی قرار دارد. مزارع دهقان ۶۲ درصد از تولید ناخالص کشاورزی را به خود اختصاص می‌دهند، پس از آن مزارع کشاورزان با ۳۲ درصد و مزارع شرکتی با تنها ۶ درصد قرار دارند.

## نقش دولت
دولت ازبکستان تلاش می‌کند نقش فعالی در توسعه کشاورزی ایفا کند و در حال حاضر این بخش حدود ۱۷٫۳ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل داده و تقریباً ۲۶ درصد از نیروی کار کشور را به‌کار گرفته است. علاوه بر این، دولت قصد دارد بخش نساجی کشور را توسعه دهد و به همین منظور، برنامه‌ریزی شده است تا بخش بیشتری از پنبه خام داخلی به کالاهای واسطه‌ای یا مصرفی تبدیل شود و سپس صادر گردد. در آینده نزدیک، حدود یک میلیارد دلار برای نوسازی صنعت نساجی در دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ اختصاص خواهد یافت. پیش‌بینی می‌شود این اقدام منجر به افزایش سهم فرآوری محلی پنبه از ۴۴ درصد فعلی به ۷۰ درصد در سال ۲۰۲۰ شود و در نتیجه، ارزش محصولات نساجی از ۸۰۰ میلیون دلار به ۱٫۵ میلیارد دلار افزایش یابد.

## جستارهای وابسته

* کشاورزی در آسیای مرکزی
* ازبکستان
* کشاورزی

## منابع


رده:ازبکستان
رده:کشاورزی در آسیا بر پایه کشور
رده:کشاورزی در آسیا