حیلونی

**حیلونی** (به عبری: )، جمع **حیلونیم** (به عبری: )، واژه‌ای عبری به معنای «سکولار» یا «دنیوی» است و در اسرائیل برای شناسایی کم‌مذهب‌ترین بخش جامعه یهودی به کار می‌رود. سه زیرگروه دیگر در مقیاس دین‌داری یهودیان اسرائیل عبارت‌اند از: «مَسورتیم» (سنتی)، «داتیم» (مذهبی) و «حریدیم» (فوق‌ارتدکس). در پیمایش سال ۲۰۱۸ سازمان مرکزی آمار اسرائیل، ۴۳٫۲ درصد از یهودیان خود را حیلونی معرفی کردند.

گرچه حیلونی به‌معنای واژگانی «سکولار» است، بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که ترجمه مستقیم آن گمراه‌کننده است؛ زیرا بخش بزرگی از حیلونیم به خدا باور دارند و برخی از آیین‌های یهودی را نیز برگزار می‌کنند. مرز میان رده حیلونی و رده مسورتی بسیار سیال است و بیش از آنکه بر باورها و رفتارهای عینی استوار باشد، بر خاستگاه قومی ـ اجتماعی تکیه دارد. حیلونیم اغلب با خاخام‌خانه رسمی اسرائیل مخالف‌اند و از رشد جمعیت حریدی نگران‌اند، اما سکولاریسم به معنای رایج غربی در اسرائیل چندان گسترده نیست.

## شرح و تعریف
در گفتار رایج اسرائیلی، حیلونی به یهودیانی اطلاق می‌شود که شمار کمتری از آیین‌های سنتی را در مقایسه با زیرگروه‌های مذهبی‌تر رعایت می‌کنند. افزون بر این، گاه یهودیان پای‌بند به شریعت این واژه را به‌عنوان عبارتی تحقیرآمیز به کار می‌برند و گاه نیز واژه با سکولاریسم پیوند داده می‌شود. میان سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۸ در پیمایش‌های سازمان مرکزی آمار اسرائیل، درصد بزرگ‌سالان یهودی که خود را حیلونی نامیدند میان بیشینه ۴۵ درصد (۲۰۰۵) و کمینه ۴۱٫۴ درصد (۲۰۰۹) نوسان داشت و در ۲۰۱۸ به ۴۳٫۲ درصد رسید.

پروفسور یوآو پلد ترجیح داد حیلونی را «غیرعامل به شریعت» (به انگلیسی: Nonobservant) ترجمه کند. کنت والد و ساموئل شای نیز تأکید کردند که سکولار بودن در اسرائیل در واکنش به خواسته‌های بسیار سخت‌گیرانه یهودیت ارتدکس تعریف می‌شود و لزوماً به معنای رد آگاهانه هویت دینی یهودی یا بی‌اعتنایی به آن نیست؛ بسیاری از کسانی که ظاهراً سکولار شمرده می‌شوند رفتارهای دینی‌ای انجام می‌دهند که در بافت آمریکایی آنان را نسبتاً مذهبی جلوه می‌داد.

## مرز حیلونی و مسورتی
مرز میان رده حیلونی و نزدیک‌ترین رده یعنی مسورتی (سنتی) بسیار سیال است. پیمایش‌ها نشان داده‌اند که این مرز نه بر میزان عینی باور یا پای‌بندی به آیین‌ها، بلکه عمدتاً بر خطوط قومی ـ اجتماعی استوار است: یهودیان اشکنازی اسرائیل، چه بومی و چه مهاجران پس‌اشوروی، حتی هنگامی که به‌طور قابل‌توجهی به آیین‌ها پای‌بندند، خود را «سکولار» می‌نامند؛ در حالی که یهودیان مزراحی و سفاردی معمولاً خود را «سنتی» می‌دانند صرف‌نظر از شیوه زندگی و باورشان. در میان مزراحی‌ها و سفاردی‌ها، آنان که می‌خواهند از اشکنازی‌ها الگو بگیرند نیز گرایش به پذیرش برچسب حیلونی دارند. با این حال، برخی یهودیان خاورمیانه‌تبار، مانند مهاجران عراق و الجزایر، به دلایل دیگری خود را حیلونی نامیده‌اند، احتمالاً به این دلیل که از جنبش هاسکالا و صهیونیسم سکولار تأثیر پذیرفته بودند.

بسیاری از پیمایش‌ها زیرگروه «نه‌چندان مذهبی / متمایل به حیلونی» را برای مسورتیم ارائه می‌کنند. میان ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۸، کسانی که در پیمایش‌های سازمان مرکزی آمار اسرائیل چنین شناسایی شدند، از کمینه ۲۱٫۴ درصد تا بیشینه ۲۸٫۴ درصد کل نمونه را تشکیل می‌دادند که تقریباً دوسوم همه مسورتیم بود.

## میزان پای‌بندی به آیین‌ها
پژوهشگران اجتماعی اسرائیلی سطح دین‌داری یا سکولار بودن یهودیان را بر پایه عمل (نه ایمان) می‌سنجند و از رده «کاملاً بی‌عمل» برای شناسایی افراد کاملاً سکولار بهره می‌گیرند. در پیمایش ۲۰۰۹ مرکز گاتمن (وابسته به مؤسسه دمکراسی اسرائیل) که جامع‌ترین بررسی در این زمینه بود، ۴۶ درصد از همه پاسخ‌دهندگان خود را حیلونی دانستند. در حدود ۱۶ درصد از کل نمونه، که تقریباً همگی حیلونی بودند، گفتند «کاملاً بی‌عمل» هستند. بیشتر حیلونیم باقی‌مانده «تا حدی عمل‌کننده» بودند.

از آنجا که بسیاری از رفتارهای آیینی مانند نصب مزوزا بخشی از شیوه زندگی یهودی‌ـ‌اسرائیلی هستند و بار دینی آشکاری ندارند، حتی افراد «کاملاً بی‌عمل» اغلب برخی از آن‌ها را انجام می‌دهند. در پیمایش ۱۹۹۹ گاتمن تنها یک‌سوم از آنان هیچ‌یک از ده آیین رایج بررسی‌شده را انجام نمی‌دادند. در سوی دیگر طیف، یعقوب یادگار و چارلز لیبمن در سال ۲۰۰۹ برآورد کردند که نزدیک به ۲۵ درصد حیلونیم به‌شدت پای‌بند به آیین‌ها هستند و سطح عملکردشان با زیرگروه‌های مذهبی‌تر برابری می‌کند.

## باورها و ایمان
در زمینه باورها، چهار پیمایش میان سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۹ نشان می‌دهد که به‌طور میانگین ۶۰ درصد از پاسخ‌دهندگان حیلونی به خدا باور دارند، ۲۰ درصد خداناباور قطعی هستند و ۲۰ درصد باور ندارند اما «گاهی فکر می‌کنند خدا وجود دارد». درباره باورهای فراطبیعی دیگر، پیمایش‌های گاتمن و نظرسنجی‌های دیگر نشان می‌دهند که سهم قابل‌توجهی از حیلونیم (۲۵ تا ۳۶ درصد) باور دارند که خداوند شریعت و فرمان‌ها را در سینا آشکار ساخت، نیرویی برتر تاریخ یهود را هدایت می‌کند، یهودیان قوم برگزیده هستند و روحی پس از مرگ زنده می‌ماند. تنها ناباوری به مسیحا و جهان آینده همبستگی نزدیکی با خودشناسایی به‌عنوان حیلونی دارد.

شناسایی فرقه‌ای آن‌گونه که میان یهودیان آمریکا و دیگر یهودیان غربی رایج است، در بافت اسرائیلی عمدتاً بی‌ربط است و حیلونیم معادلی در جامعه یهودیان آمریکا ندارند. با این حال، در پیمایش ۲۰۱۵ مرکز تحقیقات پیو درباره جامعه اسرائیل، ۲۳ درصد از پاسخ‌دهندگان حیلونی خود را ارتدکس، ۵ درصد اصلاح‌گرا و ۲ درصد محافظه‌کار نامیدند، در حالی که ۶۴ درصد با هیچ جنبش خاصی شناسایی نشدند.

## سکولاریسم و سیاست
حیلونیم اغلب با خاخام‌خانه دولتی اسرائیل دشمنی دارند، از رشد جمعیت حریدی بیمناکند و با قوانین دینی بیشتر مخالف‌اند؛ اما سکولاریسم به معنای رایج کلمه در اسرائیل نسبتاً نادر است. یهودیت ارتدکس نقش محوری در تعیین هویت ملی ایفا می‌کند و مسائل دینی مانند گرویدن به یهودیت از سوی اکثریت بزرگ مردم حیاتی تلقی می‌شود. وقتی عبارت «جدایی دین و دولت» در بافت اسرائیلی به کار می‌رود، بیشتر به‌معنای خواست برچیدن قوانین محدودکننده آزادی‌های فردی فهمیده می‌شود نه جدایی واقعی.

پروفسور استفان شارو این وضعیت را «سکولارشدن بدون سکولاریسم» نامید: از دهه ۱۹۹۰ میلادی، خواست مشترک حیلونیم و مسورتیم برای خرید در روز شبات (که از نظر فنی غیرقانونی است)، خوراک غیر کوشر و مانند آن، قلمرو عمومی را به‌طور چشمگیری آزادتر کرد، اما قوانین دینی را به‌ندرت تغییر داد و سکولاریسم اصولی را وارد عرصه سیاسی نکرد.

## پیشینه سکولاریسم در اسرائیل
مفهوم صهیونیسم سیاسی نوین ذاتاً بر ارزش‌ها و باورهای سکولار بنا شد. تئودور هرتصل، بنیان‌گذار جنبش صهیونیستی نوین، یک یهودی اتریشی همگون‌شده بود. در آغاز بیشتر مهاجران به فلسطین یهودیان ارتدکسی بودند که به دلیل قداست سرزمین و آرزوی دفن در اورشلیم مهاجرت کرده بودند؛ اما با افزایش کشتارهای دسته‌جمعی (پوگروم‌ها) در سراسر اروپای شرقی، بسیاری از یهودیان برای امنیت و آزادی مذهبی زادگاه خود را ترک کردند.

در موج نخست (۱۸۸۲–۱۹۰۳) و به‌ویژه موج دوم (۱۹۰۴–۱۹۱۴) عالیای صهیونیستی، شمار یهودیان فلسطین عثمانی که بیشترشان سکولار یا غیرسنتی بودند، به‌شدت افزایش یافت. این مهاجران شهرهایی چون تل‌آویو را بنیان نهادند و کیبوتص‌هایی بر پایه اندیشه‌های سوسیالیستی برپا کردند که لزوماً با یهودیت به‌عنوان دین پیوندی نداشت. در سال ۱۹۸۷ توماس فریدمن برآورد کرد که توزیع جمعیت یهودیان اسرائیل چنین بود: ۴۵ درصد سکولار، ۳۵ درصد سنتی، ۱۵ درصد داتی و ۵ درصد حریدی.

## تنش با یهودیان پای‌بند
میان حیلونیم و یهودیان مذهبی، به‌ویژه حریدیم، اختلافات چندی وجود دارد. از جمله دلایل این تنش‌ها می‌توان به خودداری حریدیم از خدمت در ارتش اسرائیل، مخالفت برخی گروه‌های حریدی با خود دولت اسرائیل، تلاش لابی‌های حریدی برای ممنوعیت گوشت خوک در اسرائیل و بسته بودن اجباری فروشگاه‌ها در روز شبات اشاره کرد.

## جستارهای وابسته
* بی‌دینی در اسرائیل
* دین در اسرائیل
* سکولاریسم یهودی
* خداناباوری یهودی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Barbara S. Okun, ''Seculars in a Religious Society: Fertility of Jews in Israel''
* Adam Ferziger, ''Religion for the Secular: the new Israeli rabbinate''

رده:جمعیت‌شناسی اسرائیل
رده:تاریخ اجتماعی اسرائیل
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند