استعمارزدایی اقیانوسیه

**استعمارزدایی اقیانوسیه** فرایندی است که پس از جنگ جهانی دوم رخ داد و طی آن کشورهای واقع در اقیانوسیه با گذار از حکومت استعماری اروپایی به استقلال کامل دست یافتند. این فرایند در مورد بیشتر کشورهای منطقه با تاریخ مشخصی از استقلال همراه بود، اما در مورد استرالیا و نیوزیلند روندی تدریجی داشت که نمی‌توان آن را به تاریخ معینی نسبت داد.

بیشتر مستعمرات بریتانیایی در استرالیا در دهه ۱۸۵۰ به حکومت پاسخگو دست یافتند و نیوزیلند نیز در سال ۱۸۵۶ به این مرحله رسید. این وضعیت در دهه ۱۹۰۰ به صورت رسمی در قالب جایگاه دومینیون درآمد، هرچند بریتانیا برخی اختیارات حقوقی (بلابهره‌برداری) را حفظ کرد. با آنکه استرالیا و نیوزیلند در دهه ۱۹۲۰ عملاً کشورهایی مستقل بودند، هر دو پذیرش رسمی حاکمیت کامل خود را که از طریق اساسنامه وست‌مینستر در سال ۱۹۳۱ پیشنهاد شده بود نپذیرفتند و سرانجام استرالیا در سال ۱۹۴۲ و نیوزیلند در سال ۱۹۴۷ آن را پذیرفتند. اقیانوسیه همچنان شماری سرزمین وابسته دارد که در فهرست سرزمین‌های غیرخودگردان سازمان ملل متحد فهرست شده‌اند؛ از جمله پلی‌نزی فرانسه و کالدونیای جدید (وابسته به فرانسه)، ساموآی آمریکا و گوآم (وابسته به ایالات متحده)، جزایر پیت‌کرن (وابسته به بریتانیا) و توکلائو (وابسته به نیوزیلند).

## پیشینه
اقیانوسیه در آغاز توسط اروپاییان استعمار شد؛ استرالیا و نیوزیلند عمدتاً توسط بریتانیایی‌ها و جزایر اقیانوس آرام عمدتاً توسط بریتانیایی‌ها، فرانسوی‌ها و هلندی‌ها. منطقه اقیانوسیه از نظر جغرافیایی به‌طور کلی دربرگیرندهٔ زیرمنطقه‌های استرالزی، ملانزی، میکرونزی و پلی‌نزی است. امروزه اقیانوسیه از چهارده کشور مستقل با شکل‌های گوناگون حکومتی تشکیل شده که رایج‌ترین آنها نظام پارلمانی است.

## استقلال استرالیا و نیوزیلند
استقلال استرالیا و نیوزیلند برخلاف سایر کشورهای اقیانوسیه روندی گام‌به‌گام بود. فدراسیون استرالیا در ۱ ژانویه ۱۹۰۱ با اتحاد شش مستعمره بریتانیایی خودگردان تشکیل شد. استرالیا در ۹ اکتبر ۱۹۴۲ اساسنامه وست‌مینستر ۱۹۳۱ را پذیرفت و بریتانیا توانایی قانون‌گذاری برای استرالیا را از دست داد (مگر به درخواست استرالیا). سرانجام با تصویب قانون استرالیا ۱۹۸۶ در ۳ مارس ۱۹۸۶ همه پیوندهای حقوقی باقیمانده میان بریتانیا و استرالیا لغو شد.

در مورد نیوزیلند، معاهده وایتانگی در ۶ فوریه ۱۸۴۰ میان تاج بریتانیا و قبایل بومی مائوری امضا شد و حق حکمرانی بریتانیا را پایه‌گذاری کرد. نیوزیلند در ۱۸۵۳ به خودگردانی و در ۱۸۵۶ به حکومت پاسخگو دست یافت. جایگاه دومینیون در ۲۶ سپتامبر ۱۹۰۷ به نیوزیلند اعطا شد. اعلامیه بالفور ۱۹۲۶ بریتانیای کبیر و دومینیون‌ها را «جوامعی خودمختار در درون امپراتوری بریتانیا و برابر در جایگاه» اعلام کرد. نیوزیلند در ۲۵ نوامبر ۱۹۴۷ اساسنامه وست‌مینستر را پذیرفت و با تصویب قانون اساسی ۱۹۸۶ در ۱ ژانویه ۱۹۸۷ آخرین پیوندهای حقوقی با بریتانیا لغو شد.

## گاه‌شمار استقلال کشورها
### ساموآ
ساموآ نخستین کشور جزیره‌ای کوچک اقیانوس آرام بود که به استقلال دست یافت. این کشور که پیش‌تر به‌عنوان سرزمین تحت قیمومت ساموآی غربی زیر مدیریت نیوزیلند اداره می‌شد، در ۱ ژانویه ۱۹۶۲ مستقل شد. استقلال ساموآ از رهگذر مبارزه مسالمت‌آمیز جنبش مائو به دست آمد. مالیتوآ تانومافیلی دوم و توپوئا تاماسسه مئاعوله نخستین سران کشور بودند.

### نائورو
نائورو که به‌عنوان سرزمین تحت قیمومت سازمان ملل متحد زیر مدیریت عملی استرالیا (با همکاری اسمی بریتانیا و نیوزیلند) اداره می‌شد، در ۳۱ ژانویه ۱۹۶۸ از راه مبارزه مسالمت‌آمیز به استقلال رسید. هامر دروبورت نخستین رئیس کشور شد.

### تونگا
تونگا که به‌عنوان پادشاهی تحت‌الحمایه بریتانیا اداره می‌شد، در ۴ ژوئن ۱۹۷۰ با درخواست رسمی به استقلال رسید. توفا آهو توپو چهارم نخستین پادشاه کشور پس از استقلال بود.

### فیجی
فیجی در ۱۰ اکتبر ۱۹۷۰ از بریتانیا مستقل شد. این استقلال به ابتکار بریتانیا و از راه مذاکره به دست آمد. کامیسسه مارا نخست‌وزیر و رئیس حکومت شد. فیجی پس از دو کودتای نظامی در ۱۹۸۷ نظام پادشاهی مشترک‌المنافع را رسماً لغو کرد و به جمهوری تبدیل شد.

### پاپوآ گینه نو
پاپوآ گینه نو که پیش‌تر بخش‌هایی از آن تحت حاکمیت امپراتوری آلمان (گینه نو آلمان)، بریتانیا (قلمرو پاپوآ) و سپس استرالیا بود، در ۱۶ سپتامبر ۱۹۷۵ به ابتکار استرالیا مستقل شد. مایکل سوماره نخست‌وزیر و رئیس حکومت شد.

### جزایر سلیمان
جزایر سلیمان که پیش‌تر با نام جزایر سلیمان بریتانیا شناخته می‌شد، در ۷ ژوئیه ۱۹۷۸ به ابتکار بریتانیا مستقل شد. پیتر کنیلوریا نخست‌وزیر شد.

### تووالو و کیریباتی
تووالو و کیریباتی هر دو از مستعمره جزایر گیلبرت و الیس سرچشمه گرفتند. در ۱ اکتبر ۱۹۷۵ جزایر الیس (تووالوی بعدی) از جزایر گیلبرت (کیریباتی بعدی) جدا شدند. تووالو در ۱ اکتبر ۱۹۷۸ و کیریباتی در ۱۲ ژوئیه ۱۹۷۹ از بریتانیا مستقل شدند. تواریپی لاتی نخست‌وزیر تووالو و یرمیا تابای نخستین رئیس‌جمهور کیریباتی شدند.

### وانواتو
وانواتو که پیش‌تر با نام نیوهبریدز تحت حاکمیت مشترک بریتانیا و فرانسه اداره می‌شد، در ۳۰ ژوئیه ۱۹۸۰ از راه مبارزه مسالمت‌آمیز حزب ملی نیوهبریدز مستقل شد. جرج کالکوآ نخستین رئیس کشور شد.

### اندونزی
احمد سوکارنو در ۱۷ اوت ۱۹۴۵ رسماً استقلال اندونزی را از هلند اعلام کرد، اما به رسمیت شناختن استقلال از سوی هلند تا ۲۷ دسامبر ۱۹۴۹ (هند شرقی هلند) و ادغام گینه نو هلند تا ۱ مه ۱۹۶۳ به طول انجامید. استقلال اندونزی از رهگذر جنگ استقلال اندونزی به دست آمد.

### جزایر مارشال و ایالات فدرال میکرونزی
جزایر مارشال و ایالات فدرال میکرونزی هر دو از قلمرو تحت قیمومت جزایر اقیانوس آرام تحت مدیریت ایالات متحده سرچشمه گرفتند. جزایر مارشال در ۲۱ اکتبر ۱۹۸۶ و ایالات فدرال میکرونزی در ۳ نوامبر ۱۹۸۶ بر پایه پیمان اتحادیه آزاد با ایالات متحده به حاکمیت دست یافتند. آماتا کابوا نخستین رئیس‌جمهور جزایر مارشال و توسیوو ناکایاما نخستین رئیس‌جمهور ایالات فدرال میکرونزی شدند.

### پالائو
پالائو نیز بخشی از قلمرو تحت قیمومت جزایر اقیانوس آرام بود و در ۱ اکتبر ۱۹۹۴ بر پایه پیمان اتحادیه آزاد با ایالات متحده به استقلال رسمی دست یافت. کونیوو ناکامورا نخستین رئیس‌جمهور شد.

## کشورهای وابسته به نیوزیلند
جزایر کوک از ۴ اوت ۱۹۶۵ به‌عنوان کشوری در اتحاد آزاد با نیوزیلند اداره می‌شوند و سازمان ملل آنها را در سال ۱۹۹۲ به‌عنوان یک کشور تحت حقوق بین‌الملل به رسمیت شناخت. نیووی نیز از ۱۹ اکتبر ۱۹۷۴ کشوری در اتحاد آزاد با نیوزیلند است و سازمان ملل آن را در سال ۱۹۹۴ به رسمیت شناخت. هر دو کشور در روابط خارجی و دفاعی کاملاً مستقل هستند اما پیوند قانون اساسی باقیمانده‌ای با نیوزیلند در زمینه تابعیت دارند.

## سرزمین‌های غیرخودگردان
اقیانوسیه همچنان شماری سرزمین وابسته دارد که تحت کنترل قدرت‌های استعماری باقی مانده‌اند. فهرست سرزمین‌های غیرخودگردان سازمان ملل متحد شش سرزمین اقیانوسیه‌ای را دربرمی‌گیرد:
* وابسته‌های فرانسوی: پلی‌نزی فرانسه و کالدونیای جدید
* سرزمین‌های آمریکایی: ساموآی آمریکا و گوآم
* وابسته بریتانیایی: جزایر پیت‌کرن
* سرزمین نیوزیلندی: توکلائو

## حاکمیت بومیان استرالیا
بسیاری از بومیان استرالیا و هواداران جنبش حاکمیت بومی استرالیا وضعیت استرالیا را به‌عنوان کشوری استعمارزدایی‌شده به چالش می‌کشند. آنان اشاره می‌کنند که نه بریتانیای استعماری و نه مشترک‌المنافع استرالیا هرگز پیمانی با صدها جامعه مجزای بومی که پیش از استعمار وجود داشتند امضا نکردند.

## جستارهای وابسته
* اقیانوسیه
* استعمارزدایی

## منابع

* 
* 
* 

رده:تاریخ اقیانوسیه
رده:استعمارگری اروپا در اقیانوسیه
رده:استعمارزدایی
رده:استعمارزدایی بر پایه منطقه