فراتر از سد زمان

**فراتر از سد زمان** () یک فیلم علمی تخیلی آمریکایی محصول سال ۱۹۶۰ است. در این فیلم رابرت کلارک (که تهیه‌کنندگی اثر را نیز بر عهده داشت) و ولادیمیر سوکولوف به ایفای نقش پرداخته‌اند و کارگردانی آن بر عهده ادگار جی. اولمر بوده است. شرلی، همسر اولمر، به عنوان ویراستار فیلمنامه و دخترشان، آریان آردن، در نقش یک خلبان روسی در فیلم حضور داشتند. این اثر یکی از دو فیلم علمی تخیلی کم‌بودجه‌ای بود که توسط اولمر به صورت پشت سر هم در دالاس ساخته شد (فیلم دیگر *[[مرد شفاف شگفت‌انگیز]]* نام داشت که در فوریه ۱۹۶۰ اکران شد). برنامه زمانی فیلم‌برداری ترکیبی برای هر دو فیلم تنها دو هفته بود.

این فیلم در ۸ سپتامبر ۱۹۶۰ در یک برنامه دو فیلمه همراه با فیلم *[[سیاره سرخ خشمگین]]* (۱۹۶۰) اکران شد. در برخی مناطق نیز همراه با *[[مرد شفاف شگفت‌انگیز]]* (۱۹۶۰) به نمایش درآمد.

## خلاصه داستان
در سال ۱۹۶۰، سرگرد بیل آلیسون، خلبان آزمایش نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا، هواپیمای آزمایشی X-80 را با موفقیت به یک پرواز زیر مداری می‌برد، اما تماس رادیویی‌اش قطع می‌شود. وقتی او به پایگاه هوایی بازمی‌گردد، آنجا را متروکه، قدیمی و بیابانی می‌بیند. او که متحیر شده است، شهری آینده‌نگرانه را در افق می‌بیند و به سمت آن می‌رود. سرگرد در آنجا بیهوش و اسیر می‌شود.

وقتی آلیسون بیدار می‌شود، خود را در یک شهر زیرزمینی پلشت و ویران به نام «سیتادل» (قلعه) می‌بیند. آلیسون که از امتناع اسیرکنندگانش از صحبت با او عصبی شده، در ابتدا واکنش خصمانه‌ای نشان می‌دهد، اما در نهایت آرام شده و نزد رهبر آن‌ها، «والامقام» (The Supreme) برده می‌شود. والامقام توضیح می‌دهد که او و معاونش، «کاپیتان»، تنها دو ساکن سیتادل هستند که قادر به شنیدن یا صحبت کردن می‌باشند. بقیه ساکنان، از جمله تریرن، نوه والامقام، کر و لال هستند و همه (به جز احتمالاً تریرن) عقیم شده‌اند. تریرن که یک تله‌پات (دورآگاه) است، افکار آلیسون را می‌خواند و به والامقام اشاره می‌کند که برخلاف تصور کاپیتان، او جاسوس نیست.

با این حال، کاپیتان آلیسون را به یک منطقه محبوس زیرزمینی می‌فرستد، جایی که گروهی از جهش‌یافتگان کچل و خشن قصد کشتن همه ساکنان سیتادل را دارند. وقتی جهش‌یافتگان به او حمله می‌کنند، آلیسون بر یکی غلبه کرده و خواهان پاسخ می‌شود. آن‌ها ادعا می‌کنند بازماندگان یک «طاعون کیهانی» هستند و ساکنان سیتادل را مقصر مشکلات خود می‌دانند. کاپیتان آلیسون را آزاد کرده و توضیح می‌دهد که تریرن والامقام را متقاعد کرده که او دشمن نیست. تریرن با حس کردن گیجی آلیسون، عکس‌های تاریخی را به او نشان می‌دهد که به توضیح تاریخچه سیتادل کمک می‌کند و با اصرار او، وی را نزد «گروه فراری‌ها» (Scape) می‌برد؛ دو دانشمند و یک افسر زن روسی.

پس از غیرفعال کردن دستگاه‌های نظارتی، دانشمندان توضیح می‌دهند که آلیسون در زمان سفر کرده و به سال ۲۰۲۴ آمده است. غبار هسته‌ای معلق در هوا به جو زمین آسیب رسانده و در سال ۱۹۷۱ اجازه ورود پرتوهای کیهانی خطرناک را داده است که منجر به طاعون کیهانی شد. حتی کسانی که به زیر زمین و سیتادل پناه بردند همچنان آسیب دیدند، اگرچه نه به شدت کسانی که روی سطح زمین ماندند؛ و در بیست سال گذشته هیچ تولدی رخ نداده است. خودِ «فراری‌ها» نیز مسافران زمان تصادفی هستند: کاپیتان مارکووا روسی از سال ۱۹۷۳، و ژنرال کروز و پروفسور بورمن از مستعمرات سیارات دیگر در سال ۱۹۹۴ به اینجا رسیده‌اند. مارکووا توضیح می‌دهد که والامقام به آلیسون نیاز دارد تا با «کمک» تریرن، جمعیت جامعه‌شان را دوباره احیا کند. دانشمندان به آلیسون هشدار می‌دهند که به سیتادل اعتماد نکند. کاپیتان نیز به نوبه خود به آلیسون هشدار می‌دهد که به آن سه نفر اعتماد نکند.

با گذراندن وقت بیشتر، تریرن و آلیسون عاشق یکدیگر می‌شوند. آلیسون با وجود تردید اولیه، به فراری‌ها در نقشه‌ای می‌پیوندد تا تریرن را علیه مردمش بشوراند تا او بتواند به گذشته بازگشته و سعی کند تاریخ را تغییر دهد. مارکووا جهش‌یافتگان را برای حمله به ساکنان آزاد می‌کند. او سپس تقاضا می‌کند که به جای تریرن، او را با خود به سال ۱۹۷۳ ببرد، نه ۱۹۶۰. کروز و بورمن از راه می‌رسند و کروز به مارکووا به خاطر خیانتش شلیک می‌کند. بورمن، کروز را بیهوش کرده و توضیح می‌دهد که کروز قصد داشته خودش هواپیما را برباید. با این حال، بورمن نیز قصد دارد از X-80 برای بازگشت به زمان خودش استفاده کند. در حالی که آلیسون و بورمن بر سر هفت‌تیر کروز درگیر هستند، یک گلوله سرگردان پیش از آنکه آلیسون بتواند بر بورمن غلبه کند، تریرن را به‌طور مرگباری زخمی می‌کند.

آلیسون جسد تریرن را نزد والامقام می‌برد که از مرگ نوه‌اش و نابودی مردمش (حالا که آخرین فرد بارور مرده است) پریشان شده است. والامقام آلیسون را به سمت یک گذرگاه مخفی خروجی هدایت می‌کند، در حالی که آلیسون او را متقاعد کرده که همیشه امید هست. آلیسون پس از بازگشت به زمان خود، ماجرای شگفت‌انگیز خود را در یک گزارش ضبط شده بازگو می‌کند. وقتی مقام‌های بلندپایه در بیمارستان به ملاقات آلیسون می‌روند، مشخص می‌شود که او به طرز شدیدی پیر شده و اکنون مردی سالخورده است. آلیسون با حالتی آشفته به آن‌ها دربارهٔ وقایع آینده هشدار می‌دهد و انگشتر تریرن را که والامقام در انگشتش لغزانده بود، به آن‌ها می‌دهد. وزیر لوید پترسون می‌گوید که آن‌ها چیزهای زیادی برای فکر کردن دارند.

## بازیگران
* رابرت کلارک در نقش سرگرد ویلیام آلیسون
* دارلین تامپکینز در نقش تریرن
* آریان آردن در نقش کاپیتان مارکووا
* ولادیمیر سوکولوف در نقش والامقام
* استیون بکاسی در نقش ژنرال کارل کروز
* جان فن دریلن در نقش دکتر بورمن
* رد مورگان در نقش کاپیتان
* کن ناکس در نقش سرهنگ مارتی مارتین
* ایک آلتگنز در نقش وزیر لوید پترسون

## تولید
رابرت کلارک، تهیه‌کننده، از کارگردانی و بازی در فیلم قبلی‌اش، *[[شیطان زشت خورشید]]*، خسته بود و به دنبال کارگردانی برای این فیلم می‌گشت. او قبلاً با ادگار جی. اولمر در *[[مردی از سیاره ایکس]]* همکاری کرده بود و به او احترام می‌گذاشت. بودجه کلارک در تگزاس تأمین شده بود و حامیان مالی شرط کرده بودند که فیلم در آنجا فیلم‌برداری شود، جایی که اتحادیه‌های فیلم‌سازی نفوذی نداشتند. کلارک در ساختمان‌های نمایشگاه صدمین سالگرد تگزاس در فر پارک فیلم‌برداری کرد. او همکاری نیروی هوایی ایالات متحده و گارد ملی هوایی تگزاس را جلب کرد که به او اجازه داد در پایگاه نیروی هوایی کارسول در فورت ورث و پایگاه نیروی هوایی، دریایی ایگل ماونتن لیک فیلم‌برداری کند. او از تصاویر واقعی یک هواپیمای کانویر اف-۱۰۲ دلتا دگر به جای هواپیمای آزمایشی خیالی «X-80» استفاده کرد. عنوان کاری فیلم *آخرین سد* (The Last Barrier) بود.

طراح صحنه، ارنست فگته، از طرح‌های مثلثی برای مجموعه‌های آینده‌نگرانه استفاده کرد. برای خفه کردن پژواک در ساختمان‌های خالی، چترهای نجات مازاد را در پس‌زمینه آویزان کردند.

کلارک از میان چندین داوطلب، دارلین تامپکینز را برای نقش تریرنِ لال و سایکیک انتخاب کرد؛ از دیگر داوطلبان این نقش ایوت میمی‌یو (که در فیلم *[[ماشین زمان (فیلم ۱۹۶۰)|ماشین زمان]]* ظاهر شد) بود. اولمر دخترش آریان را برای نقش کاپیتان آلیشیا مارکووا انتخاب کرد که نامش از آلیشیا مارکووا (بالرین معروف) گرفته شده بود.

آریان در سخنرانی خود برای تحریک جهش‌یافتگان به شورش، تعمداً از لحن صدایی شبیه به لارنس الیویه در نمایشنامه *[[هنری پنجم (نمایش‌نامه)|هنری پنجم]]* استفاده کرد. شرکت آمریکن اینترنشنال پیکچرز (AIP) تصاویری از شورش جهش‌یافتگان را از فیلم دیگر خود به نام *[[مقبره هندی (فیلم ۱۹۵۹)|سفر به شهر گمشده (مقبره هندی)]]* به این فیلم اضافه کرد. یکی از جهش‌یافتگان توسط نویسنده فیلمنامه، آرتور سی. پیرس بازی شد.

تامپکینز به یاد می‌آورد که بازیگران نقش جهش‌یافتگان که گریم‌شان توسط جک پیرس انجام شده بود، در زمان‌های استراحت با همان لباس‌های گریم به او بازی کریبیج یاد می‌دادند. از تامپکینز خواسته شد برای نسخه اکران خارج از کشور یک صحنه شنای برهنه انجام دهد، اما او نپذیرفت و این صحنه‌ها توسط یک بدلکار انجام شد.

## بازخورد
وب‌سایت راتن تومیتوز گزارش می‌دهد که ۶۰٪ از ۵ منتقد بررسی‌شده، نقد مثبتی به فیلم داشته‌اند و میانگین امتیاز آن ۴٫۵۶ از ۱۰ است. دیو کـِر از *[[شیکاگو ریدر]]* نوشت: «حتی در این سطح ناامیدکننده از فیلم‌سازی ارزان‌قیمت، برخورد اولمر همچنان قاطعانه شخصی باقی می‌ماند و فیلم، اگرچه از نظر بصری سست است، اما به عنوان اثری موجز، مدبرانه و به شکلی تأثیرگذار سرد جلوه می‌کند.» جی. هوبرمن از *[[ویلج ویس]]* نوشت که این فیلم «یادآور بازسازی فقیرانه‌ای از اپرای فضایی کنستراکتیویست شوروی در سال ۱۹۲۴، یعنی *[[آئلیتا]]* است».

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 

## منابع

* 

رده:فیلم‌ها به کارگردانی ادگار جی. اولمر
رده:فیلم‌های ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکن اینترنشنال پیکچرز
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های پادآرمان‌شهری آمریکایی
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید آمریکایی
رده:فیلم‌های علمی تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در تگزاس
رده:فیلم‌های مستقل ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های مستقل آمریکایی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ۲۰۲۴ (میلادی)