بازگشت منجی‌گونه شاه آرتور

[بندانگشتی|چپ|ایستاده=1.4|جزئیاتی از تابلو ''[آخرین خواب آرتور در آوالون* (تکمیل شده در ۱۸۹۸)، اثر [[ادوارد بورن-جونز]]. در مرکز تصویر، آرتور در بستر مرگ (خواب نهایی) به تصویر کشیده شده است.]]
*'بازگشت منجی‌گونه شاه آرتور**  یا **بازگشت مسیحایی شاه آرتور*'، یک [[بن‌مایه]] اساطیری در افسانه [[شاه آرتور]] است که مدعی است او روزی در نقش یک [[مسیحا]] (منجی) بازمی‌گردد تا [[بریتون‌های سلتی]] را نجات دهد. این باور نمونه‌ای از موتیف [[پادشاه خفته در کوه]] است. شاه آرتور یک پادشاه افسانه‌ای [[مردم ولزی]] در قرن ششم میلادی بود. [[تاریخی بودن شاه آرتور|پیشینه‌های تاریخی]] اندکی از آرتور باقی مانده است و تردیدهایی دربارهٔ وجود تاریخی او وجود دارد، اما او تا [[قرون وسطای میانه]] به جایگاهی [[اسطوره]]‌ای دست یافت که باعث پدید آمدن ادبیات رو به رشدی دربارهٔ زندگی و اعمال او شد.

== خاستگاه‌ها ==
امکان بازگشت آرتور نخستین بار توسط [[ویلیام مالمسبری]] در سال ۱۱۲۵ ذکر شده است: «اما مزار آرتور در هیچ‌کجا دیده نمی‌شود، به همین دلیل افسانه‌های باستان هنوز مدعی‌اند که او باز خواهد گشت.» در «معجزات مریم مقدس لانی» ()، که توسط یک روحانی و وقایع‌نگار فرانسوی به نام [[Hériman of Tournai]] در حدود  نوشته شده (اما به وقایعی که در ۱۱۱۳ رخ داده اشاره دارد)، به باور [[بریتون‌ها]] و [[مردم کورنی]] مبنی بر اینکه آرتور هنوز زنده است، اشاره شده است. همان‌طور که کنستانس بولاک-دیویس نشان داد، منابع مختلف غیرولزی حاکی از آن است که این باور به بازگشت نهایی [[مسیحا|مسیحایی]] آرتور از قرن دوازدهم به بعد در میان [[بریتون‌های سلتی]] بسیار گسترده بوده است. اینکه این باور چقدر قبل از این تاریخ وجود داشته، هنوز مورد بحث است. این موضوع در واقع به عنوان یک جنبه قدرتمند از افسانه آرتوری در طول دوره قرون وسطی و پس از آن باقی ماند. به طوری که [[John Lydgate]] در اثر خود «سقوط شاهزادگان» (۱۴۳۱–۳۸) به این باور اشاره می‌کند که آرتور «به عنوان ارباب و فرمانروا از سرزمین پریان باز خواهد گشت و در بریتانیا سلطنت خواهد کرد» و ظاهراً [[فلیپه دوم]] در زمان ازدواجش با [[ماری یکم، ملکه انگلستان]] در سال ۱۵۵۴، سوگند یاد کرد که اگر آرتور بازگردد، از پادشاهی کناره‌گیری کند.

تعدادی مکان برای جایی که آرتور واقعاً از آنجا باز خواهد گشت پیشنهاد شد. اولین پیشنهاد ثبت شده [[آوالون]] بود. [[جفری مانموث]] در اثر قرن دوازدهمی خود ، ادعا کرد که آرتور در [[نبرد کاملاً]] «به سختی مجروح شد» اما سپس به «جزیره آوالون () برده شد تا زخم‌هایش درمان شود»؛ این مفهوم که او در زمانی درمان شده و از آنجا بازخواهد گشت، در اثر بعدی جفری، ، به صراحت بیان شد. سنت دیگری معتقد بود که آرتور در زیر کوه یا تپه‌ای منتظر بازگشت خود است. این موضوع که اولین بار توسط [[Gervase of Tilbury]] در  (حدود ۱۲۱۱) به آن اشاره شد، در فولکلور بریتانیایی تا قرن نوزدهم حفظ شد و [[Roger Sherman Loomis|آر.اس. لومیس]] و دیگران آن را به عنوان روایتی از اقامت آرتور در یک [[دنیای دیگر (سلتیک)|جهان دیگر]] زیرزمینی (در مقابل فرادریایی) در نظر گرفته‌اند. مفاهیم دیگر که کمتر رایج هستند شامل این ایده است که آرتور غایب است و رهبری [[وایلد هانت]] را بر عهده دارد، یا اینکه او به یک کلاغ سیاه یا کلاغ تبدیل شده است.

== تأثیرات ==
=== سیاست در قرون وسطی ===
تأثیر افسانه آرتور به رمان‌ها، داستان‌ها و فیلم‌ها محدود نمی‌شود؛ افسانه بازگشت مسیحایی آرتور اغلب از نظر سیاسی نیز تأثیرگذار بوده است. از یک سو، به نظر می‌رسد این باور ابزاری برای اتحاد مقاومت ولزی‌ها در برابر تهاجمات [[Anglo-Normans|آنگلو-نورمن‌ها]] در قرن دوازدهم و پس از آن فراهم کرده بود. در متن آنگلو-نورمنی *Description of England'' دربارهٔ ولزی‌ها نقل شده است که: «آشکارا می‌گویند… / که در نهایت، همه آن را به دست خواهند آورد؛ / به واسطه آرتور، آن را پس خواهند گرفت… / آن‌ها دوباره آن را بریتانیا خواهند نامید.» احتمال دارد چنین اشاراتی منعکس‌کننده باور ولزی‌ها به ارتباط آرتور با «Mab Darogan» («پسر پیشگویی») باشد؛ شخصیتی منجی‌گونه در سنت پیشگویی ولزی که دشمنان ولزی‌ها را دفع می‌کرد و در اشعار پیشگویانه ولزی اغلب با قهرمانانی چون کادوالادر فندیگاید، Owain Lawgoch و Owain Glyndŵr یکی دانسته می‌شد. با این حال، همان‌طور که Oliver Padel اشاره کرده است، هیچ نمونه‌ای از اشعار پیشگویانه ولزی که از بازگشت آرتور برای اخراج دشمنان ولزی‌ها از بریتانیا بگوید باقی نمانده است؛ موضوعی که برخی آن را نگران‌کننده و دلیلی برای احتیاط می‌دانند: ما باید برای این تصور که این یک باور گسترده در میان ولزی‌ها از اواسط قرن دوازدهم به بعد بوده، به متون غیرولزی (مانند متن بالا) تکیه کنیم، همراه با شواهد بحث‌برانگیزتری مانند تلاش‌های هنری هفتم برای مرتبط ساختن خود با آرتور هنگام به تخت نشستن، که در ادامه بحث شده است.

از سوی دیگر، مفهوم بازگشت نهایی آرتور برای حکومت بر بریتانیای متحد، توسط پادشاهان دودمان پلانتاژنه برای توجیه حکومتشان به کار گرفته شد. زمانی که با کشف ادعایی قبر و استخوان‌های آرتور در Glastonbury Abbey (که سپس به عنوان آوالون معرفی شد) مرگ او رسماً اعلام شد تا رویاهای ولزی‌ها برای بازگشت واقعی او سرکوب شود، پلانتاژنه‌ها توانستند از آرتور به عنوان یک آیین سیاسی برای حمایت از سلسله و جاه‌طلبی‌های خود استفاده بیشتری کنند. به عنوان مثال، ریچارد یکم از جایگاه خود به عنوان وارث قلمرو آرتور برای تقویت اتحادهای خارجی استفاده کرد و شمشیری را که گفته می‌شد اکس‌کالیبور است، به تانکرد، پادشاه سیسیل هدیه داد. به همین ترتیب، «میزهای گرد» — مسابقات نیزه‌بازی و رقص به تقلید از آرتور و شوالیه‌هایش — دست‌کم هشت بار بین سال‌های ۱۲۴۲ تا ۱۳۴۵ در انگلستان برگزار شد؛ از جمله مراسمی که ادوارد یکم در سال ۱۲۸۴ برای جشن پیروزی بر ولز و در نتیجه «اتحاد مجدد» بریتانیای آرتوری برگزار کرد. ادعای جفری مانموث مبنی بر اینکه آرتور اسکاتلند را فتح کرده بود نیز توسط ادوارد یکم برای مشروعیت بخشیدن به ادعاهای برتری انگلستان بر آن منطقه مورد استفاده قرار گرفت.

### سیاست در دوران پس از قرون وسطی
تأثیر شاه آرتور بر دسیسه‌های سیاسی پادشاهان انگلستان به دوره قرون وسطی محدود نشد؛ دودمان تودور نیز استفاده از آرتور را مصلحت‌آمیز دانستند. در سال ۱۴۸۵، هنری هفتم تحت لوای اژدهای سرخ آرتوری از میان ولز گذشت تا تخت پادشاهی انگلستان را تصاحب کند؛ او تبارنامه‌هایی را سفارش داد تا نسب فرضی خود را به آرتور برساند و نام نخستین فرزند پسر خود را نیز آرتور، شاهزاده ولز گذاشت. بعدها در دوران پادشاهی هنری هشتم و الیزابت یکم، پیشینه آرتور بار دیگر تأثیرگذار شد؛ این بار برای ارائه شواهد جهت اثبات حقوق تاریخی و قلمروهای مفروض در پرونده‌های حقوقی که منافع سلطنت را دنبال می‌کردند.

در حالی که پتانسیل چنین بهره‌برداری‌های سیاسی — که در آن واقعیتِ آرتورِ جفری و فتوحات گسترده او توسط عتیقه‌شناسان انگلیسی پذیرفته و اعلام می‌شد و بدین ترتیب مورد استفاده سلطنت قرار می‌گرفت — پس از حملات پولیدور ورژیل و دیگران به کتاب «تاریخچه» جفری طبیعتاً کاهش یافت، آرتور تا عصر حاضر همچنان شخصیتی باقی مانده که گاه از نظر سیاسی قدرتمند است. در قرن بیستم، مقایسه جان اف. کندی و کاخ سفید او با آرتور و کملات که توسط ژاکلین کندی اوناسیس انجام شد، به تثبیت شهرت کندی پس از مرگش کمک کرد؛ تا جایی که حتی شخصیت کندی در فولکلور ایالات متحده با بازگشتی مسیحایی (منجی‌گونه) شبیه به آرتور پیوند خورد.

## اقتباس‌های مدرن
ایده بازگشت نهایی آرتور برای تعدادی از نویسندگان مدرن جذاب بوده است. John Masefield از ایده خوابیدن آرتور در زیر یک تپه به عنوان تم اصلی شعر خود «شب نیمه تابستان» (۱۹۲۸) استفاده کرد. سی. اس. لوئیس نیز در رمان «آن قدرت کریه» (۱۹۴۵) از این جنبه از افسانه آرتور الهام گرفت؛ در این داستان گفته می‌شود شاه آرتور در سرزمین ابهال‌جین (Abhalljin) در سیاره زهره زندگی می‌کند. رمان «آوالون: بازگشت شاه آرتور» (۱۹۹۹) اثر Stephen R. Lawhead که پایانی دور بر مجموعه فانتزی تاریخی او یعنی «چرخه پندراگون» است، ماجرای آرتورِ تناسخ‌یافته‌ای به نام جیمز آرتور استوارت را روایت می‌کند که برای احیای سلطنت بریتانیا در آستانه لغو شدن، قیام می‌کند.

بازگشت شاه آرتور به‌ویژه در دنیای کمیک‌بوک از حداقل دهه ۱۹۴۰ برجسته بوده است. یکی از شناخته‌شده‌ترین استفاده‌ها از این بن‌مایه توسط مایک بار و Brian Bolland صورت گرفته است؛ آن‌ها در مجموعه کمیک «کمیک ۳۰۰۰» (۸۵–۱۹۸۲)، آرتور و شوالیه‌هایش را در سال ۳۰۰۰ میلادی بازمی‌گردانند تا زمین را از یک حمله بیگانگان نجات دهند. نمونه‌های دیگر شامل مانگای «وینلند ساگا» اثر ماکوتو یوکیمورا است که به تهاجم و حکومت وایکینگ‌ها بر انگلستان می‌پردازد. در این داستان، شخصیت اشلاد (Askeladd) که دورگه نروژی-ولزی است، داستان جد خود شاه آرتوریوس و بازگشت شکوهمندانه او از آوالون برای نجات بریتانیا را روایت می‌کند. او در نهایت فاش می‌کند که نام اصلی‌اش Lucius Artorius Castus است و مدعی می‌شود که پادشاه برحق واقعی است؛ او با نجات ولز از چنگ اسون یکم و مربی‌گری پسرش کانوت بزرگ، از دیدگاهی خاص این افسانه را محقق می‌کند.

## جستارهای وابسته
* ظهور دوم
* کنستانتین یازدهم
* حجت بن الحسن
* حماسه گسار خان
* شامبالا
* بهگود گیتا

## پانویس

رده:تاریخ سیاسی انگلستان در قرون وسطی
رده:موعودگرایی
رده:هنری هفتم انگلستان