یالو (قیمومت بریتانیا بر فلسطین)

**یالو** (، همچنین **یالو**) روستایی فلسطینی عرب‌نشین بود که در ۱۳ کیلومتری جنوب‌شرقی رمله در منطقه لطرون قرار داشت. این روستا با شهر کهن کنعانی و اسرائیلی آجالون (Aijalon) شناسایی شده‌است. در دوره قرون وسطی در این مکان دژ صلیبی «کاستروم آرنالدی» (Castellum Arnaldi) ساخته شد.

پس از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، اردن کرانه باختری از جمله یالو را ضمیمه خاک خود کرد. جمعیت روستا به‌ویژه با ورود پناهندگان فلسطینی از شهرها و روستاهای همجوار به‌شدت افزایش یافت. در جریان جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ نیروهای اسرائیلی ساکنان یالو و دو روستای همسایه عمواس و بیت نوبا را اخراج و سازه‌های روستاها را با بولدوزر و مواد منفجره ویران کردند. پس از آن صندوق ملی یهود با کمک‌های مالی جامعه یهودی کانادا فضای تفریحی پارک کانادا را بر ویرانه‌های این سه روستا بنا کرد.

## تاریخ
### دوره باستان
یالو با شهر کهن کنعانی و اسرائیلی آجالون شناسایی شده‌است. نام این مکان در نامه‌های تل العمارنه (سده چهاردهم پیش از میلاد) نیز آمده‌است که نشان‌دهنده اهمیت آن به‌عنوان یک گذرگاه مهم میان دشت و کوهستان بود. یوسبیوس قیصریه در اثر خود *اونوماستیکون* (۳۰:۲۷) از این مکان با نام «آلوس» () یاد کرده‌است. بررسی‌های باستان‌شناختی ۱۹۶۸ نشان داد که محل از دوره مفرغ آباد بوده‌است.

### دوره صلیبی
در دوره صلیبی دژی به نام «کاستلوم آرنالدی» یا «شاتل آرنول» در این محل بنا شد. این دژ در سال ۱۱۰۶ میلادی به دست مسلمانان ویران و در سال‌های ۱۱۳۲–۱۱۳۳ بازسازی شد. تا سال ۱۱۷۹ در اختیار شوالیه‌های معبد بود و در سال ۱۱۸۷ به دست صلاح‌الدین ایوبی تسخیر شد. در سال ۱۸۷۳ باستان‌شناس فرانسوی شارل کلرمون-گانو در این مکان بقایای کلیسای بزرگی از قرون وسطی را کشف کرد.

### دوره عثمانی
روستا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در دفاتر مالیاتی ۱۵۹۶ در ناحیه رمله از لوای غزه ثبت شده‌است. جمعیت آن ۳۸ خانوار و همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی به میزان ۳۳٫۳ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، محصولات تابستانی، درختان زیتون، بزها و کندوهای عسل می‌پرداختند؛ جمع درآمد مالیاتی ۴۵۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۳۸ میلادی ادوارد رابینسون، پژوهشگر آمریکایی کتاب مقدس، یالو را بررسی کرد و بر پایه آثار جروم و یوسبیوس و شباهت‌های زبان‌شناختی میان نام عربی و ریشه کنعانی آن، این مکان را با آجالون باستانی یکسان دانست. رابینسون و الی اسمیت در کتاب خود (۱۸۵۶) یالو را میان دو دره توصیف کردند که مشرف بر دشت چمنزارگونه «مرج ابن عمیر» بود. آنان گزارش دادند که چشمه‌ای از دره غربی آب روستا را تأمین می‌کند و در بالای صخره پشت دره شرقی غارهای بزرگی وجود دارد.

ویکتور گِرَن در سال ۱۸۶۳ از روستا دیدن کرد و نزدیک به ۴۰۰ نفر ساکن را گزارش داد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت «جالو» را ۲۵۰ نفر در ۶۷ خانه ثبت کرده‌است (شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت). در سال ۱۸۸۳ پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین یالو را چنین توصیف کرد: «دهکده‌ای کوچک بر دامنه تپه‌ای کم‌ارتفاع با دره‌ای باز یا دشت کوچک در شمال آن. چشمه‌ای در شرق جایی که شاخه‌ای از دره به سوی شمال فرود می‌آید قرار دارد و در سمت شرقی این دره غارهایی وجود دارد.»

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، یالو ۸۱۱ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۹۶۳ نفر رسید که در ۲۴۵ خانه زندگی می‌کردند.

بر اساس آمار ۱۹۴۵ جمعیت یالو ۱٬۲۲۰ نفر مسلمان بود و مساحت کل زمین‌های آن ۱۴٬۹۹۲ دونوم برآورد شد. از این میان ۴۴۷ دونوم زمین باغی و آبیاری‌شدنی، ۶٬۰۴۷ دونوم زمین کشت غلات و ۷۴ دونوم زمین مسکونی بود.

### جنگ ۱۹۴۸
در آستانه آغاز جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، شب ۲۷ دسامبر ۱۹۴۷ تیپ عتصیونی وابسته به هاگانا سه خانه در یالو را منفجر کرد. مورخ اسرائیلی بنی موریس این اقدام را بخشی از مجموعه «ضربه‌های تلافی‌جویانه هاگانا» دانسته که دستورهای عملیاتی آن «تقریباً همیشه شامل فرمان انفجار یک یا چند خانه و همچنین کشتن مردان بزرگسال یا شبه‌نظامیان مسلح» بود.


File:Yalu 1943.jpg|یالو ۱۹۴۳ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰ (چارک بالا-چپ)
File:Yalu 1945.jpg|یالو ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:CanadaParkCropped.jpg|یالو و خطوط توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹


### دوره حکومت اردن
پس از جنگ ۱۹۴۸، یالو از ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۷ زیر فرمان اردن قرار داشت.

در ۲ نوامبر ۱۹۵۰ سه کودک از یالو نزدیک دیر ایوب در برآمدگی لطرون هدف تیراندازی نیروهای اسرائیلی قرار گرفتند. علی محمد علی علیان (۱۲ ساله) و خواهرش فخریه (۱۰ ساله) کشته شدند و دختر عمویشان خدیجه عبدالفتاح محمدعلی (۸ ساله) زخمی شد. بنی موریس نوشت: «دو کودک در بستر وادی ایستاده بودند و سربازی با مسلسل استن به سوی آنان آتش گشود؛ هیچ‌یک از افراد جوخه تلاشی برای جلوگیری نکرد.»

در ۲۹ ژانویه ۱۹۵۱ دسته‌ای از ارتش اسرائیل به خانه‌ای در روستا حمله و با پرتاب نارنجک یک‌نفر را زخمی کرد. در ۲۰ مه ۱۹۵۳ گردان ۸۹۰ ارتش اسرائیل در چارچوب عملیات‌های تلافی‌جویانه به روستا یورش برد و ساختمان‌ها و خودروهایی را تخریب کرد.

در سرشماری اردنی ۱۹۶۱ جمعیت یالو ۱٬۶۴۴ نفر ثبت شد. ساکنان در زمین‌های روستا غلات، زیتون، بادام، حبوبات و انگور پرورش می‌دادند و از چندین چشمه آب برای آشامیدن و آبیاری بهره می‌بردند. چشمه اصلی روستا «الجبّار» نام داشت و آب را به ساختمان قدیمی «بیت القناطر» (خانه طاق‌ها) می‌رساند.

### جنگ ۱۹۶۷ و تخریب روستا

مقامات اسرائیلی اعلام کردند که یالو، عمواس و بیت نوبا در جریان درگیری‌های جنگ ۱۹۶۷ ویران شدند. سفارت اسرائیل در بریتانیا در ژوئن ۱۹۶۸ گفت: «این روستاها در جنگ ژوئن و پیامدهای فوری آن آسیب شدید دیدند، هنگامی که نیروهای ما با دو یگان کماندویی ارتش مصر درگیر شدند که در آنجا مستقر شده بودند.»

تام سگف و جسیکا کوهن نوشتند که در ۱۹۶۷ نیروهای مسلح اسرائیل به ساکنان سه روستای منطقه لطرون فرمان دادند خانه‌هایشان را ترک کنند و در فضای باز بیرون روستاها گردآیند و سپس از بلندگو به آنان دستور داده شد به سوی رام‌الله راهپیمایی کنند. سگف تخمین می‌زند که نزدیک به ۸٬۰۰۰ نفر بر اثر این فرمان روستاها را ترک کردند.

عاموس کنان، سرباز اسرائیلی حاضر در عملیات، گزارش داد: «فرمانده یگان به ما گفت تصمیم گرفته شده سه روستا در بخش ما ویران شوند: بیت نوبا، عمواس و یالو… در خانه‌ها یک افسر کماندوی مصری زخمی و چند پیر بسیار سالخورده یافتیم. ظهر نخستین بولدوزرها رسیدند…» ارتش اسرائیل با بولدوزر و مواد منفجره ۵۳۹ خانه در یالو را ویران کرد.

مرون بنونیستی توضیح می‌دهد که یک هفته پس از اخراج ساکنان در ۷ ژوئن ۱۹۶۷، هزاران آواره از سه روستا کوشیدند بازگردند اما «با ایست‌بازرسی‌های ارتش مواجه شدند. از آنجا نگاه می‌کردند که بولدوزرها خانه‌هایشان را ویران می‌کنند و سنگ‌های ویرانه‌ها بر کامیون‌های پیمانکاران اسرائیلی بار می‌شود که آن‌ها را برای ساختن خانه‌های یهودی‌نشین خریده بودند. محل روستاها با باغ‌های سرسبزشان به پارک تفریحی بزرگی تبدیل و پارک کانادا نام‌گذاری شد.»

در ۲۱ ژوئن ۱۹۶۷ توفیق طوبی، نماینده کنست، از وزیر دفاع موشه دایان خواست اجازه بازگشت ساکنان یالو را صادر کند اما درخواست او رد شد. مایکل اورن می‌نویسد که به روستاییان عرب پیشنهاد غرامت داده شد ولی اجازه بازگشت داده نشد. از آن زمان ساکنان اخراج‌شده پیوسته خواستار بازگشت و بازسازی یالو بوده‌اند.

در اوت ۱۹۶۸ موشه دایان در دیداری در رام‌الله اعلام کرد که به دلیل «ملاحظات امنیتی آشکار» ساکنان بازگردانده نخواهند شد و روستاها بازسازی نمی‌شوند، ولی دولت اسرائیل آمادگی خود را برای کمک به راه‌حلی انسان‌دوستانه شامل یافتن محل جایگزین یا پرداخت غرامت اعلام کرد. ساکنان روستاها در پاسخ نامه اعتراضی به دبیرکل سازمان ملل متحد اوتانت نوشتند و غرامت را رد کردند و خواستار بازگشت شدند.

### تحولات پس از ۲۰۰۳
از سال ۲۰۰۳ سازمان غیردولتی اسرائیلی ذاکرات («به‌یادآوری» به عبری) از صندوق ملی یهود خواست اجازه نصب تابلوهایی با نام روستاهای فلسطینی سابق در پارک کانادا را صادر کند. پس از شکایت به دادگاه عالی اسرائیل مجوز صادر شد، اما تابلوها بارها دزدیده یا تخریب شدند.

## جغرافیا
یالو در ۱۳ کیلومتری جنوب‌شرقی رمله بر دامنه‌های غربی کوه‌های قدس در ارتفاع ۳۰۰ متری از سطح دریا ساخته شده بود. زمین‌های روستا از نظر کشاورزی حاصلخیز بود و آب‌های زیرزمینی فراوانی داشت. در دشت‌ها گندم، جو و ذرت و در تابستان گوجه‌فرنگی کشت می‌شد و در مناطق کوهستانی درختان زیتون پرورش می‌یافت. زمین‌های روستا دارای چندین خرابه باستانی بود از جمله خربه ام‌الحمص و خربه حیبا در غرب روستا که شامل چاه قدیمی، معصره زیتون و گورستان‌هایی بود.

## جمعیت‌شناسی
در سال ۱۹۲۲ در آغاز دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین جمعیت یالو ۸۱۱ نفر بود. در سال ۱۹۳۱ جمعیت به ۹۶۳ نفر افزایش یافت. در بررسی زمین و جمعیت ۱۹۴۵ جمعیت ۱٬۲۲۰ نفر عرب ثبت شد. بر پایه سرشماری اردنی ۱۹۶۱ جمعیت به ۱٬۶۴۴ نفر رسید و بر اساس منابع عربی تا ۱۹۶۶ جمعیت به نزدیک ۳٬۰۰۰ نفر در ۵۱۸ خانه افزایش یافته بود.

ساکنان یالو ریشه‌هایی گوناگون داشتند و از جمله از یطا، حلحول، بیت جالا، بیت محسیر و مصر آمده بودند.

## بازنمایی هنری
هنرمند فلسطینی سلیمان منصور یالو را درونمایه یکی از نقاشی‌های خود قرار داد. این اثر که به نام روستا نامیده شده بخشی از مجموعه چهارتایی دربارهٔ روستاهای ویران‌شده فلسطینی بود که او در ۱۹۸۸ آفرید؛ سه اثر دیگر دربارهٔ بیت دجن، عمواس و یبنا بودند.

## جستارهای وابسته
* پارک کانادا
* عمواس (روستا)
* لطرون
* جنگ شش‌روزه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* یالو در وبگاه Palestine Remembered

رده:قلعه‌ها در اسرائیل
رده:شهرهای مقدس یهودیان
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پس از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:صفحه‌های دارای محتوای یونانی
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان لاتین
رده:قلعه‌ها و دژهای پادشاهی اورشلیم