فرار و جدایی ۱۴۰۴ نیروهای امنیتی ایران

**جدایی و فرار نیروهای امنیتی ایران** پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در سال ۱۴۰۴ و در جریان آن رخ داد. گزارش‌ها حاکی است که هزاران نفر از نیروهای نظامی ایران علاقه خود را به جدایی از حکومت ابراز کرده بودند، ده‌ها نفر از نیروهای امنیتی در جریان خیزش ۱۴۰۴ ایران از تیراندازی به غیرنظامیان خودداری کردند و چندین دیپلمات نیز از کشورهای اروپایی درخواست پناهندگی کردند.

در جریان جنگ ایران در ۱۴۰۴، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به‌طور علنی از نیروهای نظامی و مقام‌های ایرانی خواست تسلیم شوند یا با «مرگ حتمی» روبه‌رو شوند. پس از کشته شدن سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران و کشته شدن فرماندهان ارشد در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶)، گزارش شد که برخی افسران مواضع خود را ترک کردند، نگهبانان زندان پست‌های خود را رها کردند و یک خدمه نیروی دریایی ایران خود را به مقام‌های سری‌لانکا تسلیم کرد. بر اساس یک گزارش اطلاعاتی Flashpoint از ۶ مارس، انسجام نیروهای نظامی ایران نشانه‌هایی از شکاف و فروپاشی نشان می‌داد و گزارش‌هایی از فرار گسترده نیروها منتشر شده بود.

## پیش‌زمینه
گزارش‌هایی دربارهٔ جدایی از نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی پیش از جنگ ایران ۱۴۰۴ منتشر شد. در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۵ گزارش شد که بیش از ۲۰ هزار نفر از اعضای نیروهای نظامی ایران در یک پلتفرم ثبت‌نام دیجیتال مرتبط با دفتر رضا پهلوی علاقه خود را برای جدایی از حکومت جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند.

در نوامبر ۲۰۲۵، یک سرهنگ نیروی هوایی ایران به نام ابراهیم آقایی کمازانی در سخنرانی‌ای در مخالفت با جمهوری اسلامی، این نظام را «دشمن» خواند و گفت که «جز ایجاد فقر، فساد و ویرانی ایران کاری نکرده است» و از مردم خواست علیه حکومت برخیزند. همچنین گزارشی در وب‌سایت خبری *جماران* از دو مرد با لباس نیروهای پدافند هوایی ارتش خبر داد که در یکی از ایستگاه‌های متروی تهران پرچم شیر و خورشید را برافراشته بودند. بنا بر این گزارش، این دو نفر بازداشت شدند، اما جزئیاتی دربارهٔ هویت یا نحوه بازداشت آن‌ها منتشر نشد.

در جریان خیزش ۱۴۰۴، گزارش شد که جمهوری اسلامی «ده‌ها» نفر از اعضای نیروهای امنیتی ایران را که از تیراندازی به معترضان خودداری کرده بودند بازداشت کرده است و وزارت امور خارجه ایالات متحده اعلام کرد که یکی از آن‌ها به اعدام محکوم شده است. سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز اذعان کرد که در حال «رسیدگی به موارد احتمالی ترک خدمت» است. همچنین گزارش شد که شماری از دیپلمات‌های ایرانی به دلیل ناآرامی‌ها از کشورهای اروپایی درخواست پناهندگی کرده‌اند. از جمله آن‌ها علیرضا جیرانی حکم‌آباد، مقام ارشد در نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل متحد، و غلام‌رضا دریکوند، کاردار سفارت ایران در وین بودند که در سوئیس درخواست پناهندگی داد.

## جنگ ایران ۱۴۰۴
### فراخوان‌ها برای ترک خدمت
[بندانگشتی|200x200پیکسل|[دونالد ترامپ]]
در جریان رویدادهای سال ۱۴۰۴ در ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بارها از اعضای نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی خواست در ازای مصونیت سلاح‌های خود را بر زمین بگذارند، وگرنه با «مرگ حتمی» روبه‌رو خواهند شد، و در ۱۰ اسفند ادعا کرد که «بسیاری از آن‌ها می‌خواهند تسلیم شوند، آن‌ها خواهان مصونیت هستند». گزارش شده است که او در ۱۴ اسفند (۵ مارس) گفت: «بار دیگر از همه اعضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروهای نظامی و پلیس ایران می‌خواهم سلاح‌های خود را بر زمین بگذارید»، و افزود: «اکنون زمان آن است که در کنار مردم ایران بایستید و به بازپس‌گیری کشورتان کمک کنید»، و نیز گفت: «در صورت این کار، در امنیت کامل و با مصونیت کامل خواهید بود، وگرنه با مرگ حاتمی روبه‌رو شوید.» رئیس‌جمهور ترامپ همچنین از دیپلمات‌های ایرانی مستقر در خارج از کشور خواست در کشورهای میزبان خود درخواست پناهندگی بدهند و به شکل‌دادن آینده‌ای بهتر برای ایران کمک کنند.

### موارد فرار از خدمت
پس از ترور علی خامنه‌ای و کشته شدن ده‌ها فرمانده نظامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶)، گزارش شد که شماری از افسران پست‌های خود را ترک کرده و پادگان‌هایشان را رها کرده‌اند. برخی گزارش‌ها علت این فرار را اختلاف و سردرگمی در ساختار فرماندهی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی دانستند، در حالی که گزارش‌های دیگر آن را ناشی از ترس از هدف قرار گرفتن عنوان کردند. ترک پست توسط افسران باعث شد سربازان وظیفه ناچار شوند نگهبانی‌ها را ادامه دهند و در معرض حملات هوایی قرار بگیرند؛ همچنین برخی از آنان از ترس بمباران‌ها شب‌ها را در فضاهای باز خارج از پایگاه‌های نظامی می‌گذراندند.

در ۱۱ مارس ۲۰۲۶، وب‌سایت Homeland Security Today با استناد به یک گزارش اطلاعاتی Flashpoint از ۶ مارس نوشت که «انسجام نیروهای نظامی ایران نشانه‌های قابل توجهی از فروپاشی نشان می‌دهد و گزارش‌هایی از فرار گسترده نیروها و ترک پست توسط افسران ارشد منتشر شده است.»

بر اساس گزارش روزنامه *[[تلگراف]]*، لیندزی و کریگ فورمن که در جریان یک سفر جاده‌ای دور دنیا به اتهام‌های جاسوسی در تهران زندانی شده بودند، گفتند زندان اوین، جایی که در آن نگهداری می‌شدند، در روز کشته شدن علی خامنه‌ای توسط نگهبانان رها شده بود. *[[ایران اینترنشنال]]* نیز گزارش داد که چندین سازمان حقوق بشری، از جمله کمیته آزادی زندانیان سیاسی، اعلام کردند مسئولان زندان پست‌های خود را ترک کرده، توزیع غذا را متوقف کرده، فروشگاه زندان (که غذا و آب آشامیدنی زندانیان را نیز تأمین می‌کرد) را بسته و درهای سلول‌ها را قفل کرده‌اند و به این ترتیب زندانیان را بیشتر در حبس نگه داشته‌اند. پس از آن، کنترل زندان به دست واحد نوپو افتاد، واحدی که در جریان اعتراضات به «کشتن زنان و کودکان غیرمسلح با تیربارهای سنگین» متهم شده و «مسئول نقض‌های جدی حقوق بشر در ایران» توصیف شده است.

در ۱۳ اسفند (۴ مارس)، پس از آن‌که ناوچه ایرانی دنا در نزدیکی سواحل سری‌لانکا توسط یک زیردریایی آمریکایی غرق شد، یک ناو دیگر نیروی دریایی ایران در همان منطقه به نام بوشهر پیام اضطراری به مقام‌های سری‌لانکا فرستاد و درخواست پناه و اجازه پهلوگیری در بندر کلمبو را مطرح کرد و اعلام کرد که یکی از موتورهایش آسیب دیده است. پس از بررسی و مذاکره با وزارت امور خارجه ایران، دولت سری‌لانکا پذیرفت که کشتی و خدمه آن را تحت بازداشت خود بگیرد. در ۱۴ اسفند (۵ مارس)، تمام خدمه ناو بوشهر شامل ۲۰۸ افسر، دانشجوی افسری و ملوان خود را به دولت سری‌لانکا تسلیم کردند. بر اساس یکی از گزارش‌ها، قرار است ناو بوشهر تا پایان جنگ ایران در سال ۲۰۲۶ در سری‌لانکا نگهداری شود.

در ۲۱ اسفند (۱۲ مارس)، *[[ایران اینترنشنال]]* گزارش داد که شکاف تاریخی میان ارتش ایران و سپاه عمیق‌تر شده و تنش میان این دو نهاد نظامی افزایش یافته است. بر اساس این گزارش، سپاه انتقال قطعات موشکی را بر رساندن غذا و تدارکات به سربازان و همچنین تخلیه مجروحان در اولویت قرار داده بود و این وضعیت در نهایت به فرار گسترده نیروها انجامید. طبق این گزارش، سپاه با وجود دسترسی به امکانات درمانی، از ارائه کمک پزشکی به سربازان مجروح ارتش خودداری کرده و درخواست‌های مکرر ارتش برای ارسال مهمات، غذا و آب آشامیدنی به یگان‌های میدانی را نیز رد کرده بود. گفته می‌شود کمبودها و نارضایتی ناشی از آن به «فرارهای گروهی» منجر شده و باعث شده برخی سربازان اعتماد خود را به زنجیره فرماندهی از دست داده و پست‌های خود را ترک کنند و برای پناه گرفتن به شهرهای اطراف بروند. این گزارش همچنین افزود که با وجود تلاش سپاه برای بسیج نیروهای ذخیره، بسیاری از آن‌ها به مراکز جذب مراجعه نکردند و برخی نیز درگیر آماده‌سازی خانواده‌های خود برای ترک کشور بودند.

طبق گزارش دیگر از ۱۲ مارس، در میان نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی نشانه‌های فزاینده‌ای از فرار و روحیه‌باختگی دیده می‌شود؛ از جمله در استان گیلان که گفته می‌شود بیش از نیمی از نیروهای سرکوبگر سپاه برای انجام وظیفه حاضر نمی‌شوند. همزمان حضور نیروهای بسیج و سپاه در خیابان‌ها کاهش یافته و حملات مکرر و شرایط دشوار باعث سردرگمی و خستگی نیروهای رده پایین شده است. با وجود تهدید فرماندهان به مجازات‌های شدید، این مشکلات همچنان رو به وخامت است و حتی خانواده برخی نیروها نیز آن‌ها را به نافرمانی و دوری از خدمت تشویق می‌کنند.

در ۱۶ مارس، *[[ایران اینترنشنال]]* گزارش داد که در برخی واحدها، نرخ فرار از خدمت تقریباً «۹۰ درصد» بوده است.

در ۱۹ مارس، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، اعلام کرد که آمریکا نشانه‌هایی از شکاف و جدایی در میان رهبری تضعیف‌شده ایران مشاهده می‌کند. به گفته او، افزایش فشار از سوی ایالات متحده و اسرائیل باعث ایجاد ترک‌هایی در سراسر حاکمیت شده است که با ادامه حملات به دارایی‌های مالی ایران و زیرساخت‌های کلیدی نفتی، این روند تشدید شده و در نهایت به سقوط رژیم منجر خواهد شد. در جریان دیدار با سانائه تاکائیچی، نخست‌وزیر ژاپن، دونالد ترامپ گفت: «فرارهای زیادی در نیروهای نظامی وجود دارد. شما در ایران شاهد فرارهای زیادی در ارتش هستید… من آن‌ها را سرزنش نمی‌کنم.»

## جستارهای وابسته
* حملات اسرائیل به نیروهای سرکوب ایران
* جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

## منابع

رده:ارتش ایران
رده:ایران در ۱۴۰۴
رده:ایران
رده:تاریخ جمهوری اسلامی ایران
رده:تاریخ نظامی ایران
رده:جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
رده:رسوایی‌های نظامی بر پایه کشور
رده:رسوایی‌های نظامی
رده:سازمان‌های امنیتی جمهوری اسلامی ایران
رده:شورش‌ها در ایران
رده:واکنش‌ها به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران