هزارتوی شعاعی

**هزارتوی شعاعی** در سال ۱۹۷۶ به‌وسیلهٔ «اولتون» و «ساموئلسون» طراحی شد تا برای اندازه‌گیری یادگیری فضایی و حافظه در خرموش‌ها و موش‌ها به‌کار رود. ابزار اصلی از هشت بازوی هم‌فاصله تشکیل می‌شد که هرکدام حدود ۱٫۲ متر طول داشتند و از یک سکوی مرکزی دایره‌ای‌شکل منشعب می‌شدند. (در نسخه‌های بعدی از سه بازو تا ۴۸ بازو نیز استفاده شده است) در انتهای هر بازو محلی برای خوراک قرار دارد که محتویات آن از سکوی مرکزی دیده نمی‌شود.

در این آزمون دو نوع حافظه مورد بررسی قرار می‌گیرد: حافظهٔ ارجاعی و حافظهٔ کاری. حافظهٔ ارجاعی زمانی سنجیده می‌شود که موش فقط به بازوهایی وارد شود که پاداش در آن‌ها قرار دارد؛ ورود به بازوهای بدون پاداش به‌عنوان خطای حافظهٔ ارجاعی در نظر گرفته می‌شود. حافظهٔ کاری زمانی ارزیابی می‌شود که جانور تنها یک بار وارد هر بازو شود؛ ورود دوباره به بازوها نشانگر خطای حافظهٔ کاری است.

طرح هزارتو به‌گونه‌ای است که پس از بررسی خوراک در انتهای هر بازو، موش ناگزیر است به سکوی مرکزی بازگردد و از آن‌جا بازوی بعدی را انتخاب کند؛ بنابراین، در هر مرحله جانور هشت گزینهٔ ممکن در پیش رو دارد. برای اطمینان از این‌که موش‌ها صرفاً از بویایی خود برای یافتن خوراک یا شناسایی مسیرهای پیشین استفاده نکنند، کنترل‌های دقیقی در طراحی آزمون در نظر گرفته می‌شود. 

اولتون و ساموئلسون دریافتند که موش‌ها حافظهٔ بسیار دقیقی برای بازوهای بازدید شده و بازدید نشده دارند؛ به‌طور میانگین در نخستین هشت انتخاب خود حدود ۷ ورود جدید داشتند که معادل ۸۸٪ درستی است. عملکرد تصادفی در هزارتویی با هشت بازو به‌طور میانگین ۵٫۳ ورود جدید (۶۶٪ درستی) خواهد بود. آن‌ها همچنین مشاهده کردند هنگامی‌که در میانهٔ آزمایش جای برخی بازوهای بازدید شده را با بازوهای بازدید نشده عوض کردند، موش‌ها تمایل داشتند به مکان‌هایی بروند که هنوز بازدید نشده بود، حتی اگر این کار مستلزم عبور از بازوهایی بود که پیش‌تر طی شده بودند، و از بازوهایی که در مکان‌های بازدید شده قرار گرفته بودند پرهیز کردند. بنابراین به‌نظر می‌رسد موش‌ها در به‌خاطر سپردن مکان‌ها در هزارتوی شعاعی، بیشتر بر سرنخ‌های بیرون‌هزارتو تکیه دارند تا نشانه‌های محلی درون آن.

## کاربردها
این هزارتو از زمان معرفی تاکنون به‌طور گسترده در پژوهش‌های مربوط به یادگیری فضایی و حافظهٔ فضایی جانوران به‌کار رفته است. برای نمونه، «اولتون» و همکارانش دریافتند که عملکرد موش‌ها در هزارتویی با ۱۷ بازو تنها اندکی کاهش می‌یابد و در نخستین ۱۷ ورود، حدود ۸۲٪ ورود جدید ثبت می‌شود. «رابرتس» نیز گزارش کرد که افزایش تعداد بازوهای هزارتو از ۸ به ۱۶ و سپس به ۲۴ تأثیری در درصد انتخاب‌های درست موش‌ها ندارد. «کول» و «چپل-استیفنسن» با استفاده از هزارتویی که شمار محل‌های خوراک در آن از ۸ تا ۴۸ متغیر بود، برآورد کردند که حد ظرفیت حافظهٔ فضایی در موش‌ها میان ۲۴ تا ۳۲ مکان است.

در یک آزمایش با استفاده از هزارتوی شعاعی نشان داده شد که روابط فضایی میان مکان‌های پنهان هدف، تصمیم‌های فضایی موش‌ها را تعیین می‌کند و این تصمیم‌ها به سرنخ‌های دیداری یا ادراکیِ مربوط به مکان‌های خاص وابسته نیست.

در پژوهشی دیگر، نشان داده شد که آزمودنی‌های مبتلا به نشانگان ویلیامز در مقایسه با گروه کنترل در چند شاخص مانند حافظهٔ دیداری-فضایی، عملکرد عمومی فضایی و توانایی‌های فرایندی عملکرد به‌مراتب ضعیف‌تری دارند.

در میان موش‌ها، تفاوت‌های قابل‌توجهی در توانایی یادگیری بین تبار هم‌نژادهای مختلف وجود دارد. این تفاوت‌ها به‌نظر می‌رسد با اندازهٔ بخشی از طرح‌ریزی الیاف خزه‌ای در هیپوکامپ هم‌بسته باشد.

هزارتوی شعاعی ابزاری کارآمد برای بررسی اثر داروها بر عملکرد حافظه است و همچنین برای تمایز اثرات شناختی مجموعه‌ای از مواد سمی نیز به‌کار رفته است.

از هزارتوی شعاعی همچنین در چندین پژوهش بر روی کودکان و بزرگسالان استفاده شده است. در یکی از این پژوهش‌ها که توسط «ال. ماندولِزی» انجام شد، از آزمودنی‌های مبتلا به نشانگان ویلیامز استفاده گردید، زیرا الگوی شناختی آن‌ها از دیدگاه پژوهشی اهمیت ویژه‌ای داشت. در این مطالعه مشاهده شد که در افراد مبتلا به این نشانگان، کارکردهای فضایی به‌مراتب بیش از کارکردهای دیداری-ادراکی آسیب دیده‌اند، و همین توانایی‌هایی است که آزمون «هزارتوی شعاعی» آن‌ها را می‌سنجد.

## محدودیت‌ها
گونه‌های متفاوتی از هزارتوها برای ارزیابی حافظه به‌کار می‌روند. باور بر این است که عملکرد جانوران در یک نوع هزارتو را نمی‌توان به سایر انواع تعمیم داد، زیرا هر هزارتو مستلزم استفاده از مجموعه‌ای متفاوت از مهارت‌ها و راهبردهای شناختی است.

## پانویس

## منابع

## رده
رده:هزارتوهای آزمایش جانوران
رده:علوم اعصاب رفتاری