ایران و سازمان تجارت جهانی

**ایران و سازمان تجارت جهانی** به روند الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی اشاره دارد. ایران در ۱۹ ژوئیه ۱۹۹۶ (۲۹ تیر ۱۳۷۵) به‌طور رسمی درخواست عضویت در این سازمان را ارائه کرد. این درخواست به دلیل مخالفت‌های پیاپی ایالات متحده آمریکا و بهره‌گیری از حق وتو در شورای سازمان تجارت جهانی تا سال ۲۰۰۱ میلادی بررسی نشد. پس از ۲۲ بار طرح درخواست، سرانجام در ۲۶ مه ۲۰۰۵ (۵ خرداد ۱۳۸۴) عضویت ناظر ایران به اتفاق آرا مورد تأیید قرار گرفت و فرایند الحاق کامل آغاز شد.

فرایند عضویت کامل ایران در سازمان تجارت جهانی نیازمند مذاکرات گسترده اقتصادی، اصلاحات ساختاری در نظام بازرگانی و پذیرش مقررات بین‌المللی از جمله قوانین مالکیت فکری است. ایران در نوامبر ۲۰۰۹ (آبان ۱۳۸۸) یادداشت نظام تجارت خارجی خود را به سازمان ارائه کرد و وارد مرحله تازه‌ای از روند الحاق شد. با این حال تاکنون مراحل نهایی عضویت کامل طی نشده‌است.

## وضعیت گروه کاری الحاق
وزارت بازرگانی مسئولیت مدیریت فرایند الحاق به سازمان تجارت جهانی را بر عهده دارد. گام بعدی دربرمی‌گیرد تشکیل گروه کاری سازمان تجارت جهانی و برگزاری نشست‌های آن که شامل مذاکرات طولانی دربارهٔ مجموعه‌ای از زمینه‌های اقتصادی است. ایران تنها پس از پایان این فرایند چندساله و اجرای برنامه اصلاح اقتصادی به عضویت کامل سازمان درخواهد آمد.

## اصلاحات اقتصادی

ایران از سال ۲۰۰۵ دارای جایگاه ناظر در سازمان تجارت جهانی است. ایالات متحده آمریکا به‌طور پیوسته تلاش ایران برای پیوستن به این سازمان را سد کرده‌است. ایران ۲۰ میلیارد دلار وام برای راه‌اندازی ۲۰ مرکز بازرگانی در کشورهای دیگر اختصاص داده‌است.

### صادرات

سازمان تجارت جهانی در گزارش «تجارت جهانی ۲۰۱۱» از رشد صادرات ایران در آن سال تقدیر کرد و اشاره نمود که در حالی‌که تجارت جهانی در سال ۲۰۱۱ تنها ۵ درصد رشد داشت، صادرات ایران بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت.

بر پایه این گزارش، ایران در سال ۲۰۱۱ بیش از ۱۳۱ میلیارد دلار کالا صادر کرد و بیست‌وسومین صادرکننده بزرگ جهان شد. صادرات کشور در سال ۲۰۱۰ نیز ۱۰۱ میلیارد دلار بود. صادرات غیرنفتی ایران میان سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱ بیش از ۵۰۰ درصد افزایش یافت. اقلام اصلی صادرات غیرنفتی ایران دربرمی‌گیرد گازهای نفتی، هیدروکربن‌های مایع، پروپان مایع، متانول، سوخت‌های معدنی، فراورده‌های شیمیایی، پلاستیک، میوه، آجیل، کود شیمیایی و فرش.

### مناطق آزاد تجاری
ایران امیدوار است با ایجاد فضای سرمایه‌گذاری مطلوب‌تر از جمله کاهش محدودیت‌ها و عوارض بر واردات و تأسیس مناطق آزاد تجاری در جزیره کیش، چابهار و قشم، میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری خارجی جذب کند.

### سپاه پاسداران و اقتصاد سایه
نبود شفافیت مالی و پاسخ‌گویی در ساختار اقتصادی درونی ایران به تقویت کنش‌های غیرقانونی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیز نظارت آن بر اقتصاد سایه انجامیده‌است. با این حال استدلال‌هایی نیز وجود دارد مبنی بر اینکه سپاه باید به‌جای مقاومت در برابر جهانی شدن از آن بهره‌برداری کند و پرسش عضویت در سازمان تجارت جهانی به یکی از نقاط کلیدی بحث در ایران تبدیل شده‌است.

## قوانین حق تکثیر سازمان تجارت جهانی
دولت ایران پذیرش الزام‌آور بودن قوانین حق تکثیر سازمان تجارت جهانی (موافقت‌نامه تریپس) را نپذیرفته و پخش آزاد نرم‌افزارهای بدون پروانه را در مقیاس گسترده تأیید کرده‌است. با این حال لینوکس که حتی در کشورهای دارای قوانین سخت‌گیرانه مالکیت فکری نیز آزادانه قابل بازتولید است، در ایران نیز محبوبیت فزاینده‌ای یافته‌است.

در صورتی که ایران به عضویت کامل سازمان تجارت جهانی درآید، ممکن است این وضعیت تغییر کند؛ زیرا اعضای سازمان تشویق می‌شوند مقررات حق تکثیر آن را رعایت کنند. با این حال ایالات متحده آمریکا پیش از آن ۲۲ بار با الحاق ایران مخالفت کرده بود و ایران بر اساس اصل عمل متقابل تشخیص داده که رعایت معاهدات حق تکثیر سازمان تجارت جهانی در راستای منافعش نیست و از حق حاکمیتی خود برای تغییر ندادن قوانین بهره گرفته‌است. بدین ترتیب برخی حقوق تکثیر خارجی در عمل از سوی مقام‌های ایرانی اعمال نمی‌شود. در صورت عضویت نهایی ایران، از جمله پیش‌شرط‌ها رعایت قوانین حق تکثیر خواهد بود که مستلزم بازنگری اساسی در عملیات بازرگانی کشور است.

تولیدکنندگان دارویی ایران نیز از ضعف نظام حمایت از مالکیت فکری دولت آسیب می‌بینند. توسعه یک مولکول برای درمان‌های ترکیبی ممکن است در کشورهای دیگر مشمول حفاظت ثبت اختراع شود؛ اما ادامه ضعف پایبندی به قانون ثبت اختراع در ایران احتمالاً موانع جدی برای شرکت‌های ایرانی در بازار جهانی ایجاد خواهد کرد.

## جستارهای وابسته
* اقتصاد ایران
* خصوصی‌سازی در ایران
* مالکیت فکری در ایران
* سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران
* مالیات در ایران
* رتبه‌بندی‌های بین‌المللی ایران
* اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
* سازمان همکاری اقتصادی
* گروه پانزده
* سازمان همکاری اسلامی
* تجارت خارجی

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* وضعیت الحاق ایران در سازمان تجارت جهانی
* یادداشت نظام تجارت خارجی ایران (سند ۱۴۵ صفحه‌ای دربارهٔ سیاست‌های بازرگانی و اقتصادی ایران مرتبط با موافقت‌نامه‌های سازمان تجارت جهانی)
* فرایند الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی
* سازمان توسعه تجارت ایران

رده:سازمان تجارت جهانی
رده:اقتصاد ایران