فهرست خاخام‌های ارشد سفاردی اسرائیل

**فهرست خاخام‌های ارشد سفاردی سرزمین اسرائیل** سندی از خاخام‌هایی است که از اواسط سدهٔ هفدهم میلادی تا به امروز رهبری معنوی جامعهٔ یهودیان سفاردی در سرزمین اسرائیل را بر عهده داشته‌اند. عنوان عبری این جایگاه «ریشون لِصیّون» (؛ به معنای «نخستین برای صهیون») است که از آغاز سدهٔ هفدهم میلادی به کار رفته و ریشه در آیه‌ای از کتاب اشعیا (فصل ۴۱، آیهٔ ۲۷) دارد.

میان سال‌های ۱۸۴۲ و ۱۹۲۰ میلادی، دارندهٔ این مقام با عنوان رسمی خاخام‌باشی ولایت دمشق از سوی دولت عثمانی و سپس اداره بریتانیایی سرزمین‌های اشغالی دشمن به رسمیت شناخته می‌شد. پس از تأسیس خاخام‌خانهٔ ارشد در سال ۱۹۲۱، عنوان ریشون لصیّون به خاخام ارشد سفاردی اسرائیل تعلق گرفت و در کنار آن جایگاه خاخام ارشد اشکنازی نیز پدید آمد. این عنوان محدودیت زمانی ندارد و حتی پس از پایان دورهٔ تصدی خاخام‌خانهٔ ارشد، دارندهٔ آن همچنان «ریشون لصیّون» خوانده می‌شود.

## پیشینه
از آغاز دورهٔ عثمانی، شواهدی از خاخام‌هایی که ریاست جامعهٔ یهودی اورشلیم را بر عهده داشتند وجود دارد. این خاخام‌ها نخست با عنوان‌هایی چون «خاخام کُل» یا «حَخَم هَقَهَل» شناخته می‌شدند. کاربرد لقب «ریشون لصیّون» به‌تدریج در گذر نسل‌ها رواج یافت و برخی آن را به خاخام موشه گالانتی در اواسط سدهٔ هفدهم نسبت داده‌اند.

در سال ۱۸۳۹ با انتشار اصلاحات عثمانی، خاخام‌های ارشد شهرهای بزرگ امپراتوری لقب خاخام‌باشی دریافت کردند. خاخام حاییم آوراهام گاگین نخستین کسی بود که در سال ۱۸۴۱ این لقب رسمی را به همراه اختیارات گسترده‌ای از سوی حکومت عثمانی دریافت کرد. پس از درگذشت خاخام یعقوب شائول الیشار در ۱۹۰۶، خاخام‌ها به‌سبب کشمکش‌های درونی جامعه پیرامون مسئلهٔ خاخام‌خانه با شتاب جابه‌جا شدند.

در سال ۱۹۲۱ خاخام‌خانهٔ ارشد تأسیس شد و حکومت قیمومیت بریتانیا آن را به رسمیت شناخت؛ بدین ترتیب برای نخستین بار جایگاه قانونی رسمی برای خاخام‌خانه و دادگاه‌های شرعی اشکنازی و سفاردی در سرزمین اسرائیل پدید آمد.

## پوشش رسمی
بر پایهٔ سنت سفاردی، ریشون لصیّون جامه‌ای (گِلیمه) به رنگ آبی تیره یا سیاه بر تن می‌کند که بخش جلوی آن با گلدوزی طرح برگ و گل به رنگ طلایی یا نقره‌ای آراسته شده‌است. بر سر نیز دستاری آبی تیره با نوار آبی-سفید می‌گذارد.

## سدهٔ هفدهم
* موشه بن یوناتان گالانتی (۱۶۶۵–۱۶۸۹)
* موشه ابن حاویو (۱۶۸۹–۱۶۹۶)

## سدهٔ هجدهم
* آوراهام بن داوید اسحاقی (۱۷۰۹–۱۷۲۹)
* الیعزر بن یعقوب ناحوم (حدود ۱۷۳۰)
* نیسیم حاییم موشه مزراحی (۱۷۴۸–۱۷۴۹)
* ایسرائل یعقوب آلگازی (حدود ۱۷۵۴)
* رفائل شموئل میوحاس (۱۷۵۶–۱۷۷۱)
* حاییم رفائل آوراهام بن اَشِر (۱۷۷۱–۱۷۷۲)
* رفائل موشه بولا (۱۷۷۲–۱۷۷۳)
* یوم‌طوو آلگازی (۱۷۷۳–۱۸۰۲)

## سدهٔ نوزدهم
### پیش از خاخام‌باشی
* موشه یوسف مُردخای میوحاس (۱۸۰۲–۱۸۰۶)
* یعقوب موشه عیّاش المغربی (۱۸۰۶–۱۸۱۷)
* یعقوب قوراح (۱۸۱۷–۱۸۱۸)
* رفائل یوسف حازان (۱۸۱۹–۱۸۲۱)
* یوم‌طوو دانون (۱۸۲۲–۱۸۲۳)
* شلومو موشه سوزین (۱۸۲۴–۱۸۳۶)
* یونا موشه ناوون (۱۸۳۶–۱۸۴۱)
* یهودا رفائل ناوون (۱۸۴۱–۱۸۴۲)

### دورهٔ خاخام‌باشی
* حاییم آوراهام گاگین (۱۸۴۲–۱۸۴۸) — نخستین خاخام‌باشی فلسطین که از سوی حکومت عثمانی به رسمیت شناخته شد.
* اسحاق قووو (۱۸۴۸–۱۸۵۴)
* حاییم نیسیم آبولافیا (۱۸۵۴–۱۸۶۱)
* حاییم داوید حازان (۱۸۶۱–۱۸۶۹)
* آوراهام اشکنازی (۱۸۶۹–۱۸۸۰)
* رفائل مئیر پانیژل (۱۸۸۰–۱۸۹۲)
* یعقوب شائول الیشار (۱۸۹۳–۱۹۰۶)

## سدهٔ بیستم
### پیش از تأسیس خاخام‌خانهٔ ارشد
* یعقوب مئیر (۱۹۰۶) — دورهٔ نخست
* الیاهو موشه پانیژل (۱۹۰۷)
* نحمان بَطیتو (۱۹۰۹–۱۹۱۱)
* موشه فرانکو (۱۹۱۱–۱۹۱۵)
* حاییم موشه الیشار (۱۹۱۴–۱۹۱۵)
* نیسیم یهودا دانون (۱۹۱۵–؟)

### در چارچوب خاخام‌خانهٔ ارشد

## سدهٔ بیست‌ویکم

## جستارهای وابسته
* خاخام‌باشی
* یه‌شو قدیم
* سرزمین اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه وزارت خدمات دینی اسرائیل

رده:فهرست‌های روحانیان
رده:خاخام‌های سفاردی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده