فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی

**فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی** از سال ۱۹۲۵ تا ۱۹۹۱ بالاترین نهاد علمی اتحاد جماهیر شوروی بود. این فرهنگستان دانشمندان برجسته کشور را گرد هم می‌آورد و مستقیماً تابع شورای وزیران اتحاد جماهیر شوروی (تا سال ۱۹۴۶ شورای کمیسرهای خلق اتحاد جماهیر شوروی) بود.

در سال ۱۹۹۱، با فرمان رئیس‌جمهور جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه، فرهنگستان علوم روسیه بر اساس فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی ایجاد شد.

## تاریخچه
### تأسیس فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی با قطعنامه کمیته اجرایی مرکزی و شورای کمیسرهای خلق اتحاد جماهیر شوروی مورخ ۲۷ ژوئیه ۱۹۲۵، بر اساس فرهنگستان علوم روسیه (قبل از انقلاب فوریه - فرهنگستان علوم امپراتوری سن پترزبورگ) تشکیل شد. در سال‌های اول روسیه شوروی، مؤسسه فرهنگستان علوم به‌طور مبهم به عنوان یک مرکز آموزش علمی بسته و نخبه‌گرایانه تلقی می‌شد. با این حال، در سال ۱۹۱۸، پس از مذاکرات با رهبری وقت فرهنگستان علوم، که قبلاً از «امپراتوری» به «روسی» تغییر نام داده بود، همکاری با دولت جدید آغاز شد. تأمین مالی فرهنگستان به کمیساریای خلق برای آموزش و کمیسیون مرکزی بهبود زندگی دانشمندان واگذار شد. در سال ۱۹۲۵، دویستمین سالگرد آن به‌طور رسمی جشن گرفته شد. منشور جدیدی برای این تاریخ تصویب شد.

اولین رئیس فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، دانشمند و زمین‌شناس مشهور، الکساندر کارپینسکی بود که پیش از این ریاست فرهنگستان علوم روسیه را بر عهده داشت.

تلاش‌ها برای ایجاد کنترل دولتی و حزبی بر فرهنگستان که قبلاً مستقل بود، از اواسط دهه ۱۹۲۰ آغاز شد: در سال ۱۹۲۵، فرهنگستان تابع شورای کمیسرهای خلق اتحاد جماهیر شوروی شد و در سال ۱۹۲۸، تحت فشار مقامات، تعدادی از اعضای جدید کمونیست به آن منصوب شدند.

در ژانویه ۱۹۲۹، دانشگاهیان با قاطعیت سه نامزد کمونیست، ولادیمیر فریچه، نیکولای لوکین و آبرام دبورین، که برای فرهنگستان علوم کاندید شده بودند را شکست دادند، اما در ماه فوریه، تحت فشار شدید، مجبور شدند در تصمیم خود تجدید نظر کنند.

در سال ۱۹۲۹، یک کمیسیون دولتی به ریاست یوری پتروویچ فیگاتنر برای «پاکسازی» فرهنگستان به لنینگراد اعزام شد. در ژوئن-دسامبر ۱۹۲۹، با تصمیم این کمیسیون، ۱۲۸ کارمند تمام وقت (از ۹۶۰ نفر) و ۵۲۰ کارمند فوق‌حرفه‌ای (از ۸۳۰ نفر) از فرهنگستان علوم اخراج شدند. سرگئی اولدنبورگ در پایان اکتبر ۱۹۲۹ از سمت دبیر دائمی فرهنگستان برکنار شد و از استقلال خود دفاع کرد. پس از آن، نهادهای حزبی-دولتی کنترل کامل بر فرهنگستان برقرار کردند. هیئت رئیسه جدید فرهنگستان علوم انتخاب شد. حتی قبل از این، در ۲۵ فوریه ۱۹۲۹، دفتر سیاسی تصمیم ویژه‌ای صادر کرد: الکساندر کارپینسکی به عنوان رئیس، گلب کرژیژانوفسکی، نیکولای مار و ولادیمیر کوماروف به عنوان معاونان رئیس و ویاچسلاو ولگین به عنوان دبیر دائمی. بنابراین، برای اولین بار در رویه فرهنگستان علوم، هسته رهبری آن به‌طور دستوری در جلسه بالاترین نهاد حزبی منصوب شد و متعاقباً به‌طور خودکار در مجمع عمومی تأیید شد و این امر همچنین به سابقه‌ای برای رویه‌های بعدی تبدیل شد.

### انتقال سازمان به مسکو و توسعه بیشتر
بندانگشتی|ساختمان هیئت رئیسه فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی در مسکو (کاخ اسکندریه) از سال ۱۹۳۴. عکس قبل از سال ۱۹۴۰ گرفته شده است.
در سال ۱۹۳۴، هیئت رئیسه فرهنگستان و ۱۴ مؤسسه علمی از لنینگراد (که قبلاً سن پترزبورگ بود و اکنون سن پترزبورگ است) به مسکو منتقل شدند (در ۲۵ آوریل ۱۹۳۴، ویاچسلاو مولوتف فرمان مربوطه شورای کمیسرهای خلق اتحاد جماهیر شوروی را امضا کرد). همان‌طور که فلیکس پرچنوک اشاره کرد، «انتقال فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی به مسکو - یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای تبدیل آن به مقر علوم شوروی - با دستور فوری انجام شد».

در سال ۱۹۳۵، ویاچسلاو ولگین، دبیر دائمی فرهنگستان، نامه‌ای به جوزف استالین نوشت و درخواست کرد که از سمت دبیر دائمی خود برکنار شود. در این نامه، او تأکید کرد که او به تنهایی تمام مدت کار دشوار یک دبیر ضروری را انجام می‌دهد، در حالی که سایر اعضای گروه حزبی فقط «ایده‌هایی» را مطرح می‌کردند، گاهی مفید، گاهی خارق‌العاده. به مدت پنج سال در این سمت، ولگین نه تنها نمی‌توانست به کار علمی خود ادامه دهد، بلکه حتی نمی‌توانست کتاب‌هایی در تخصص خود بخواند و نمی‌توانست پیشرفت علم خود را دنبال کند. او اضافه می‌کند: «در همین حال، من در حوزه‌ای محدود ولی شناخته‌شده به‌عنوان بهترین متخصص در آن موضوع در نظر گرفته می‌شدم.» ویاچسلاو پتروویچ ادامه می‌دهد: «من در حال حاضر ۵۶ ساله هستم و زمان زیادی برای کار علمی باقی نمانده است. چند سال دیگر بگذرد - و من قادر به بازگشت به علم نخواهم بود.» علاوه بر این، او در نامه‌ای به استالین خاطرنشان کرد که در گروه حزبی، دیگر ارزیابی مثبت سابق از کار خود را احساس نمی‌کند. در ۸ آگوست ۱۹۳۵، در جلسه‌ای از دفتر سیاسی، پیشنهاد شد که ویاچسلاو ولگین از سمت دبیر دائمی فرهنگستان برکنار شود. در ۲۰ نوامبر ۱۹۳۵، با قطعنامه جلسه عمومی فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، از او برای کارش در نهادهای حاکم بر فرهنگستان علوم تشکر و از وظایف دبیر ضروری آزاد شد. نیکولای گوربونوف، مدیر امور سابق شورای کمیسرهای خلق، جای او را گرفت. با فرمان هیئت رئیسه فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی مورخ ۲۶ ژوئن ۱۹۳۷، این سمت به‌طور کلی لغو شد و از آن زمان، کارمندان اداری وظایف دبیران را انجام داده‌اند.

در ۱ ژانویه ۱۹۳۷، در فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی:
* ۸۸ نفر – اعضای کامل (دانشگاهیان)؛
* ۴۱۰۸ – کارمندان علمی و علمی-فنی (در ۱ اکتبر ۱۹۳۷).

از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۷۰، تعداد کل محققان (شامل اعضای هیئت علمی و پرسنل تحقیقاتی آموزش عالی) بیش از هفت برابر افزایش یافت: از ۱۳۰ هزار نفر به ۹۵۰ هزار نفر. یکی از چهره‌های برجسته این زمان، اقتصاددان لو گاتوفسکی بود که از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۱ مدیر مؤسسه اقتصاد فرهنگستان شد. در سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۸۵، تعداد کل محققان به ترتیب ۱٫۴ و ۱٫۵ میلیون نفر بود. تعداد کل سازمان‌های علمی، آموزشی، طراحی و طراحی از انواع مختلف از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۸۵ نیز به‌طور پیوسته افزایش یافت و در کل اتحاد جماهیر شوروی به ترتیب در سال‌های ۱۹۴۵، ۱۹۷۰ و ۱۹۸۵ به ۱۷۰۰، ۵۳۰۰ و ۵۱۰۰ رسید.

در سال ۱۹۸۵، فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی:
* ۲۷۴ – اعضای کامل (دانشگاهیان)؛
* ۵۴۲ – اعضای مربوطه؛
* حدود ۳۳۰ مؤسسه علمی؛
* ۵۷۰۰۰ دانشمند و محقق، با مجموع ۲۱۷ هزار کارمند در تمام مؤسسات.

داشت.

به پاس دستاوردهایش، فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی دو بار در سال‌های ۱۹۶۹ و ۱۹۷۴ نشان لنین را دریافت کرد.

### شاخه‌ها و پایگاه‌های فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
در سال ۱۹۳۲، فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی اولین شعب خود - اورال و خاور دور - و پایگاه‌های تحقیقاتی - قزاق و تاجیک - را سازماندهی کرد. در سال ۱۹۳۳، شعبه ماورای قفقاز با شعباتی در ارمنستان و آذربایجان و در سال ۱۹۳۴، پایگاه تحقیقاتی کولا تأسیس شد. در سال ۱۹۳۵، آذربایجان و در سال ۱۹۳۶، شعبه ارمنی شاخه ماورای قفقاز به شعب مستقل فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شدند. در سال ۱۹۳۶، پایگاه شمالی، در سال ۱۹۳۹ پایگاه ازبکستان و در سال ۱۹۴۱، در آستانه جنگ کبیر میهنی، شعبه ترکمنستان پدیدار شدند.

تا پایان سال ۱۹۴۱، فرهنگستان علوم دارای ۷ شعبه (آذربایجانی، ارمنی، قزاق، تاجیک، ترکمن، ازبک و اورال)، دو پایگاه تحقیقاتی (کولا و شمالی) و یک ایستگاه تایگای کوهستانی بود. مؤسسات علمی شعب و پایگاه‌های فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی در آن زمان حدود ۱۵۰۰ کارمند علمی و فنی داشتند، از جمله ۱۲ عضو دانشگاهی، ۱۱ عضو مسئول، ۱۲۶ پزشک، ۲۸۴ کاندیدای علوم، ۶۱۰ دانشمند بدون مدرک علمی.

### سازماندهی مجدد پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی
در ارتباط با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، مؤسسات علمی فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، که در جمهوری‌های شوروی سابق واقع‌شده و بخشی از فرهنگستان‌های علوم جمهوری‌های اتحادیهٔ جماهیر بودند، به بخشی از کشورهای مستقل جدید تبدیل شدند. تنها فدراسیون روسیه در دوران اتحاد جماهیر شوروی فرهنگستان علوم خود را نداشت، علی‌رغم اینکه ۹۸ درصد از مؤسسات علمی فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی در فدراسیون روسیه بودند و ۹۵ درصد از اعضای فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی در فدراسیون روسیه کار و زندگی می‌کردند. در واقع، فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، فرهنگستان علوم روسیه بود. در ۲۱ نوامبر ۱۹۹۱، به ابتکار دانشگاهیان روسی، فرمان ریاست جمهوری برای ایجاد فرهنگستان علوم روسیه امضا شد که طبق آن، همه اعضای فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، از جمله کسانی که در کشورهای مشترک المنافع کشورهای مستقل زندگی می‌کردند، به‌طور خودکار عضو فرهنگستان علوم روسیه شدند. تمام ساختمان‌ها، ابزارهای علمی بزرگ، کشتی‌ها، تجهیزات علمی و سایر اموال دولتی که در استفاده و در اختیار مؤسسات و سازمان‌های فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی واقع در جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه بودند، به مالکیت فرهنگستان علوم روسیه درآمدند. در دسامبر ۱۹۹۱، انتخابات فرهنگستان علوم روسیه برگزار شد و دانشمندانی که در این انتخابات شرکت کردند، به همراه اعضای کامل فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، فرهنگستان علوم روسیه را تشکیل دادند.

## اهداف و مقاصد
اهداف فعالیت‌های فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، ترویج اجرای کامل پیشرفت‌های علمی در عمل ساخت و ساز کمونیستی در اتحاد جماهیر شوروی؛ شناسایی و توسعه مهم‌ترین و اساسی‌ترین حوزه‌های علمی بود. هماهنگی نیز از طریق دفاتر منطقه‌ای و فرهنگستان‌های علوم جمهوری انجام می‌شد.

فعالیت تحقیقاتی فرهنگستان در شبکه‌ای از مؤسسات، آزمایشگاه‌ها و رصدخانه‌ها انجام می‌شد. شبکه فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی شامل ۲۹۵ مؤسسه علمی بود.

فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی، انتشارات مخصوص به خود، ناوگان تحقیقاتی و شبکه‌ای از کتابخانه‌ها را داشت. فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی به دانشمندانی که سهم بسزایی در توسعه علم داشتند، جوایزی اهدا می‌کرد.

## ترکیب و ساختار
بندانگشتی|لوگوی فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی

### تعداد اعضا
در اول ژانویه ۱۹۳۶، فرهنگستان علوم ۹۸ عضو فعال داشت.

در سال ۱۹۸۹، این فرهنگستان شامل موارد زیر بود:
* ۳۲۳ عضو فعال؛
* ۵۸۶ عضو متناظر؛
* ۱۳۸ عضو خارجی.

### ساختار
فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی شامل چهارده فرهنگستان جمهوری (از سال ۱۹۵۶) (جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه فرهنگستان خاص خود را نداشت) و سه شعبه منطقه‌ای در جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه بود: سیبری (۱۹۵۷)، خاور دور (۱۹۸۷) و اورال (۱۹۸۷).

## انتقادات
منتقدان خاطرنشان کردند که علی‌رغم وسیع‌ترین اختیارها و مسئولیت‌های رسمی برای دولت و توسعه همه علوم در اتحاد جماهیر شوروی، فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی در طول حیات خود هیچ پروژه جدی برای اصلاح علوم شوروی ارائه نکرد.

## به‌رسمیت‌شناسی
; فیلم‌شناسی
* «کشور و علم». مستند. استودیوی مرکزی فیلم مستند. ۱۹۷۴. ۵۰ دقیقه.

; در تمبرشناسی

پرونده:1925_lomonosov_3k_text.jpg|جایگزین=3 kopeck postage stamp of the Soviet Union, 1925: 200 years of the Academy of Sciences of the Soviet Union| تمبر پستی ۳ کوپکی اتحاد جماهیر شوروی ، ۱۹۲۵: دویستمین سالگرد فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
پرونده:Stamp_of_USSR_0976.jpg|جایگزین=30 kopeck postage stamp of the Soviet Union, 1945: 220 years of the Academy of Sciences of the Soviet Union| تمبر پستی ۳۰ کوپکی اتحاد جماهیر شوروی، ۱۹۴۵: ۲۲۰ سال فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
پرونده:Stamp_of_USSR_0977.jpg|جایگزین=3 rouble postage stamp of the Soviet Union, 1945: 220 years of the Academy of Sciences of the Soviet Union| تمبر پستی ۳ روبلی اتحاد جماهیر شوروی، ۱۹۴۵: ۲۲۰ سال فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
پرونده:Stamp_of_USSR_1862.jpg|جایگزین=25 kopeck postage stamp of the Soviet Union, 1955: building of the first-ever nuclear power plant of the Academy of Sciences of the Soviet Union| تمبر پستی ۲۵ کوپکی اتحاد جماهیر شوروی، ۱۹۵۵: ساخت اولین نیروگاه هسته‌ای فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
پرونده:Stamp_of_USSR_1864.jpg|جایگزین=1 rouble postage stamp of the Soviet Union, 1955: building of the first-ever nuclear power plant of the Academy of Sciences of the Soviet Union| تمبر پستی ۱ روبلی اتحاد جماهیر شوروی، ۱۹۵۵: ساخت اولین نیروگاه هسته‌ای فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی
پرونده:1974_CPA_4315.jpg|جایگزین=3 kopeck postage stamp of the Soviet Union, 1974: 250 years of the Academy of Sciences of the Soviet Union| تمبر پستی ۳ کوپکی اتحاد جماهیر شوروی، ۱۹۷۴: ۲۵۰ سالگی فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی


## منابع

* Documents on the history of the Academy of Sciences of the Soviet Union: 1917–1925. / Compiled by Tryaskina. – Leningrad: Nauka, 1986.
* Autographs of scientists at the Archives of the Academy of Sciences of the Soviet Union – Leningrad: Science, 1978.
* The Academy of Sciences in the decisions of the Politburo of the Central Committee of the Russian Communist Party (Bolsheviks) – the All-Union Communist Party (Bolsheviks) – the Communist Party of the Soviet Union. – Moscow, 2000.
* *Anatoly Koltsov*. Development of the Academy of Sciences as the highest scientific institution of the Soviet Union. 1926–1932. – Leningrad: Science, 1982.
* *Gennady Komkov, Boris Levshin, Lev Semenov*. Academy of Sciences of the Soviet Union: A brief historical essay. – Moscow: Science, 1974.
* *Anna Lahno*. Functions of the indispensable secretary of the Academy of Sciences of the Soviet Union: On the example of the activities of Academician Vyacheslav Volgin  // Public administration. Electronic messenger. – 2009. – No. 21. – ISSSN 2070–1381.
* Materials on the history of the Academy of Sciences of the Soviet Union during the Soviet period: 1917–1947. – Moscow, 1950.
* International scientific relations of the Academy of Sciences of the Soviet Union. 1917–1941 / Compiled by Pantsyrev. – Moscow: Science, 1992.
* 220 years of the Academy of Sciences of the USSR. Reference book. – Moscow – Leningrad, ۱۹۴۵.
* Zinaida Sokolovskaya, Alexander Yanshin. History of the Academy of Sciences of Russia in the books of the series of the Russian Academy of Sciences "Scientific and biographical literature" // Questions of the history of science and technology. – 1999. – No. 3.
* The tragic fate: repressed scientists of the Academy of Sciences of the Soviet Union. – Moscow, 1995.
* *Vyacheslav Tyutyunnik, Tatiana Fedotova*. Gold medals and nominal awards of the Academy of Sciences of the Soviet Union: bibliography. – Tambov, 1988.
* Charters of the Russian Academy of Sciences. 1724–1999. – Moscow, 1999.

## پانویس

## پیوند به بیرون
* 

* *Sergey Oldenburg*. [//ru.wikisource.org/wiki/БСЭ1/Академия_наук_СССР Academy of Sciences of the Soviet Union]. // Great Soviet Encyclopedia: in 66 volumes (65 volumes and 1 additional) / editor-in-chief Otto Schmidt. – Moscow: Soviet Encyclopedia, 1926–1947.
* *[[یوری اوسیپوف|Yury Osipov]]*. Academy of Sciences in the history of the Russian state. Moscow: Science, 1999
* *Boris Kaganovich*. The beginning of the tragedy . // Zvezda. 1994. No. 12.
* List of repressed members of the Academy of Science of the Soviet Union 

رده:آکادمی علوم اتحاد شوروی
رده:سازمان‌های علمی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:سازمان‌های منحل‌شده در ۱۹۹۱ (میلادی)
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:صفحه‌های دارای محتوای روسی
رده:فرهنگستان‌های ملی