بازیگر نقش خاص

**بازیگر نقش خاص** () به بازیگری گفته می‌شود که به ایفای نقش شخصیت‌های نامتعارف، عجیب‌وغریب یا جالب در قالب نقش‌های مکمل، و نه نقش‌های اصلی، شناخته می‌شود. این اصطلاح تا حدی انتزاعی است و می‌توان آن را به شکل‌های گوناگونی تفسیر کرد. اگرچه همهٔ بازیگران «نقش خاص» خود را ایفا می‌کنند، اصطلاح «بازیگر نقش خاص» معمولاً به کسی اطلاق می‌شود که اغلب نقش‌های مکملی متمایز و مهم بازی می‌کند.

یک بازیگر نقش خاص ممکن است در طول حرفهٔ خود، طیفی متنوع از شخصیت‌ها را بازی کند ــ و به همین دلیل گاهی «آفتاب‌پرست» لقب می‌گیرد ــ یا ممکن است به ایفای یک نوع نقش خاص شناخته شود. نقش‌های اینگونه بازیگران، پررنگ‌تر از نقش‌های کوتاه گذرا یا سیاهی‌لشکرهای بدون دیالوگ هستند. این اصطلاح عمدتاً برای توصیف بازیگران سینما و تلویزیون به کار می‌رود، نه بازیگران تئاتر. یکی از کاربردهای اولیهٔ این اصطلاح در نسخهٔ سال ۱۸۸۳ نشریهٔ *استیج* دیده می‌شود، که در آن «بازیگر نقش خاص» چنین تعریف شده است: «کسی که وجوه فردی و ویژگی‌های غیرعادی را به تصویر می‌کشد». بازیگرانی که سال‌ها نقش‌های خاص بازی کرده‌اند، ممکن است برای تماشاگران چنان تغییرپذیر باشند که تشخیص آن‌ها به‌عنوان یک بازیگر واحد دشوار باشد.

## نمای کلی

در مقایسه با بازیگران نقش اصلی، بازیگران نقش خاص معمولاً کمتر درخشان یا جذاب تلقی می‌شوند. در حالی که بازیگران نقش اول اغلب از جذابیت جسمانی برخوردارند که برای ایفای نقش‌های عاشقانه لازم دانسته می‌شود، بازیگران نقش خاص معمولاً این ویژگی را ندارند. در واقع، برخی از آن‌ها به‌خاطر چهرهٔ خاص یا متفاوت‌شان شناخته شده‌اند. به‌عنوان مثال، ویلیام شوتز، بازیگر نقش خاص اهل شیکاگو، در پنج‌سالگی در یک سانحهٔ رانندگی دچار آسیب شدید صورت شد، اما ظاهر او پس از جراحی ترمیمی، باعث شد برای تماشاگران تئاتر چهره‌ای متمایز و به‌یادماندنی باشد.

نام بازیگران نقش خاص معمولاً در تبلیغات سینما و تلویزیون و روی سردر سالن‌ها یا تابلوها با برجستگی نشان داده نمی‌شود، چون انتظار نمی‌رود نام آن‌ها به‌تنهایی باعث جذب مخاطب شود. با این حال، برخی از آن‌ها با وجود ناشناخته بودن نام‌شان، از چهره‌هایی هستند که فوراً قابل شناسایی‌اند. این بازیگران در زبان محاوره با اصطلاحاتی مانند «اون یارو» یا «بازیگر اون یارو» شناخته می‌شوند؛ مثلاً در فیلم مستند *[[اون یارو دیک میلر]]* محصول ۲۰۱۴. جان کارول لینچ نمونهٔ برجسته‌ای از چنین بازیگرانی است.

در طول یک حرفهٔ بازیگری، ممکن است یک بازیگر بین نقش‌های اصلی و مکمل جابه‌جا شود. برخی بازیگران نقش اول، با بالا رفتن سن‌شان، دسترسی‌شان به نقش‌های اصلی محدود می‌شود. برخی بازیگران نقش خاص حرفهٔ خود را بر پایهٔ مهارت‌های ویژه‌ای که در فیلم‌های ژانری لازم است، بنا کرده‌اند؛ مانند رقص، اسب‌سواری، آکروبات، توانایی شنا، یا بوکس. بسیاری از بازیگران جوان که به‌واسطهٔ موفقیت اولیه در یک نقش خاص یا در یک ژانر خاص شناخته می‌شوند، گرفتار تیپ‌ها یا نقش‌های ثابت می‌شوند، به‌گونه‌ای که کارگردانان انتخاب بازیگر و نمایندگان سینمایی، آن‌ها را به سمت همان نوع نقش‌ها سوق می‌دهند. برخی بازیگران نقش خاص به‌دلیل توانایی‌شان در ایفای نقش‌های بسیار متنوع «آفتاب‌پرست» لقب گرفته‌اند، مانند گری اولدمن و کریستین بیل.

بسیاری از بازیگران نقش خاص گرایش دارند که در طول حرفهٔ خود، یک نوع نقش مشخص را بارها بازی کنند؛ مانند هاروی کایتل در نقش شخصیت‌های سرسخت و مصمم، کریستوفر لوید در نقش‌های عجیب‌وغریب و نامتعارف، کلود رینس در نقش مردان پیچیده و گاه اخلاقاً مبهم و چندپهلو، ایب ویگودا در نقش خلافکاران سالخورده، فیروزه بالک در نقش دختران گاتیک دمدمی‌مزاج، داگ جونز در نقش موجودات غیرانسانی، و فارست ویتاکر در نقش شخصیت‌های آرام با خشم درونی. اد لاتر اغلب به‌دلیل چهرهٔ کشیده و زاویه‌دارش در نقش شخصیت‌های تهدیدآمیز ظاهر می‌شد؛ چهره‌اش به‌راحتی در میان مردم شناخته می‌شد، اگرچه تماشاگران نام او را به‌ندرت می‌دانستند.

بازیگران نقش خاص می‌توانند طیف گسترده‌ای از تیپ‌ها را بازی کنند، از جمله زن شهرآشوب، هفت‌تیرکش غرب وحشی، رفیقِ صمیمیِ قهرمان فیلم، دائم‌الخمر شهر، شرور، یا فاحشه‌ای با قلبی پاک. بازیگران پرکار نقش‌های خاص ــ مانند مارگو مارتیندیل ــ به‌ندرت بیکار می‌مانند و معمولاً حرفه‌هایی بلندمدت و چند دهه‌ای دارند. آن‌ها اغلب از سوی همکاران بازیگر خود بسیار مورد احترام‌اند.

## جستارهای وابسته
* بازیگر اصلی
* کمدیا دلآرته
* شخصیت قراردادی
* نقش ثابت

## منابع

رده:اصطلاح‌شناسی فیلم و ویدیو
رده:بازیگری