تل شمرون

**تل شمرون** (به ) یک محوطه باستانی و ذخیره‌گاه طبیعی در مرج ابن عامر در شمال اسرائیل است. این محوطه در لبه غربی رشته‌کوه ناصره و در نقطه تلاقی جلیل سفلا و دره یزرعئل قرار دارد. نزدیکی این محوطه به دشت عکا آن را به یک گذرگاه بازرگانی مهم تبدیل کرده بود. از سال ۲۰۱۶ کاوش‌های باستان‌شناختی در این تل با همکاری پروژه منطقه‌ای دره یزرعئل در جریان است.

شمرون شهری بزرگ در شمال سرزمین اسرائیل باستان بود که در کتاب مقدس عبری از آن یاد شده‌است. در دوران باستان متأخر، این شهر با نام **سیمونیاس** (به ) شناخته می‌شد؛ چنان‌که یوسف فلاوی به آن اشاره کرده‌است. نام عربی این محوطه **تل سمونیا** است که به‌شکل‌های سمونیه و سمونه نیز نوشته می‌شود. بر پایه منابع ژاپنی، شمرون شهری کنعانی بود که هنگام حمله بنی‌اسرائیل به کنعان، همراه با هازور در برابر یوشع بن نون مقاومت کرد.

تل شمرون در طول هزاران سال مسکونی بوده و لایه‌های باستان‌شناختی آن از دوران نوسنگی تا دوره عثمانی را دربرمی‌گیرد. در بزرگ‌ترین گسترش خود در عصر مفرغ میانه، مساحت این شهر به ۱۹٫۵ هکتار می‌رسید. کاوش‌های اخیر در سال ۲۰۲۳ به کشف گذرگاهی یادمانی از خشت خام با سقف طاق پتکانه‌ای انجامید که نخستین نمونه از این نوع در جنوب لوانت است.

## بررسی‌ها و کاوش‌ها
### گِرَن، ۱۸۷۵
در سال ۱۸۷۵، ویکتور گِرَن دربارهٔ شمرون نوشت: «روستای کنونی جانشین شهرکی کوچک و باستانی شده که اکنون کاملاً ویران است. در شرق محلی که این شهر واقع بوده، تپه‌ای مدور و مجزا برمی‌خیزد که بر دشت اطراف مسلط است و زمانی بر فراز آن حصاری وجود داشته که ردپای اندکی از آن باقی مانده‌است.»

### بررسی ۱۹۸۲
در سال ۱۹۸۲ یووال پورتوگالی و آونر رابان محوطه را بررسی کردند. یافته‌های آن‌ها شامل چندین گور از دوره‌های مفرغ میانه دوم، هخامنشی، هلنیستی و رومی بود. همچنین بقایای دوره‌های مس‌سنگی و مفرغ آغازین یکم در اطراف محوطه و شواهدی از فعالیت دوره نوسنگی در نواحی پیرامون کشف شد.

### کاوش‌های سازمان آثار باستانی اسرائیل (۲۰۰۴–۲۰۱۰)
#### کاوش ۲۰۰۴
نوریت فایگ به نمایندگی از سازمان آثار باستانی اسرائیل، پیش از نصب تیرهای برق در تقاطع جاده بیت‌زرزیر-نهلال، کاوش نجات‌بخشی انجام داد. چهار بخش حفاری شد که سه تای آن‌ها در شانه جاده و چهارمی ۲۰۰ متر غرب‌تر قرار داشت.

#### کاوش ۲۰۰۸
فایگ کاوش نجات‌بخش دیگری پیش از ساخت بناهای کشاورزی انجام داد. این کاوش چندین دیوار کوچک‌تر و قطعات سفالین از دوره‌های مفرغ آغازین و میانه و همچنین دوره رومی را آشکار ساخت. بقایای سنگ چخماق از دوره نوسنگی و مفرغ آغازین نیز یافت شد.

#### کاوش ۲۰۱۰
یاردنا الکساندر کاوش نجات‌بخش دیگری پیش از تعریض بزرگراه ۷۵ در نزدیکی تقاطع نهلال انجام داد. یک سکونتگاه روستایی مربوط به عصر مفرغ میانه به همراه بقایای رومی کشف شد.

### کاوش‌های تل شمرون (از ۲۰۱۶)
در سال ۲۰۱۶ پژوهش‌ها بر روی خود تل آغاز شد. این پروژه به‌شکل مشترک توسط دنیل ام. مستر و ماریو آ.اس. مارتین به نمایندگی از مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تل‌آویو و کالج ویتون ایلینوی هدایت می‌شود. بررسی‌های رادار زمین‌نفوذ و مغناطیس‌سنج‌سنجی لایه‌هایی از دوره‌های متأخر را بر روی لایه‌های مفرغ میانه در بخش‌هایی از محوطه آشکار کرد که به کاوش‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۹ انجامید.

پنج سال نخست کاوش، بقایایی از عصر مفرغ میانه و عصر آهن و همچنین دوره‌های هخامنشی، هلنیستی، رومی و مملوکی را آشکار ساخت.

در سال ۲۰۲۳ باستان‌شناسان گذرگاهی از خشت خام با سقف طاق پتکانه‌ای کشف کردند که نخستین نمونه از این نوع در جنوب لوانت بود. در ورودی این گذرگاه، تیم کاوش یک «کاسه نهاریا» (ظرفی هفت‌جامه) یافت که گمان می‌رود کارکرد آیینی داشته‌است.

در نوامبر ۲۰۲۴ باستان‌شناسان کشف سازه‌ای یادمانی حاوی مجموعه بزرگی از اشیای آیینی کمیاب کنعانی ۳۸۰۰ ساله را اعلام کردند.

## تاریخ و باستان‌شناسی
### دوره نوسنگی
مواد بسیار اندکی از دوره نوسنگی در تل شمرون یافت شده‌است؛ اما در کاوش ۲۰۱۰ یک سرپیکان از دوره نوسنگی پیش از سفال ب و بقایای فرهنگ وادی رباح کشف شد.

### دوره مس‌سنگی
شواهد پراکنده‌ای از فرهنگ غسولینی دوره مس‌سنگی در کاوش ۲۰۱۰ به دست آمد.

### عصر مفرغ آغازین
به‌دلیل قرارگیری بقایای مفرغ میانه بر روی لایه‌های مفرغ آغازین، دستیابی به تصویری روشن از عصر مفرغ آغازین در شمرون دشوار است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که محوطه نخست در مفرغ آغازین یکم سکونت‌گزینی شده و در مفرغ آغازین سوم وقفه‌ای در سکونت وجود داشته‌است.

### عصر مفرغ میانه
تل شمرون در بزرگ‌ترین گسترش خود در عصر مفرغ میانه، مساحتی برابر ۱۹٫۵ هکتار داشت. این محوطه در متون لعن مفرغ میانه یکم ذکر شده و اندازه و موقعیت آن نشان‌دهنده اهمیت آن به‌عنوان شهری درون‌سرزمینی در شبکه بازرگانی بنادر رو به رشد و مسیر تجاری دره یزرعئل است. یک مهر استوانه‌ای از مفرغ میانه دوم که در محوطه یافت شده، ماهیت بین‌المللی شمرون را به‌عنوان ایستگاهی بر مسیر تجاری مهم تأیید می‌کند.

همجواری کنش‌های خانگی در شهر پایین و بناهای یادمانی بر آکروپولیس نمونه‌ای جالب توجه از تفاوت‌های پایگاه اجتماعی در عصر مفرغ میانه فراهم می‌آورد.

#### شهر پایین
در گوشه جنوب‌غربی محوطه، ساختمان‌های مسکونی عصر مفرغ میانه کاوش شد. شواهدی از زندگی روزمره شامل صنایع دستی مانند فلزکاری در این خانه‌ها یافت شد.

#### آکروپولیس
بر آکروپولیس محوطه در بخش شرقی، بقایای یادمانی عصر مفرغ میانه کشف شد. هرچند سفال این ناحیه از نظر زمانی مشابه بخش مسکونی شهر پایین است، کیفیت و فرم‌ها متفاوت‌اند. چندین کاسه نهاریا (ظرف‌های هفت‌جامه) به‌شکل سالم و شکسته یافت شد. این ناحیه همچنین دربرگیرنده گذرگاه عظیم خشت خام با طاق پتکانه‌ای بود.

#### مهر استوانه‌ای
یک مهر استوانه‌ای مربوط به سده هفدهم پیش از میلاد (مفرغ میانه دوم) در فصل کاوش ۲۰۱۷ در تل شمرون کشف شد. این مهر از هماتیت و به سبک سوری کلاسیک کهن ساخته شده و ۱٫۵ سانتی‌متر طول و ۸٫۵ سانتی‌متر پهنا با سوراخی به قطر ۲٫۵ میلی‌متر دارد. نقش مهر صحنه نبرد یک ابوالهول و شیر بر سر یک انسان و گوزن را نشان می‌دهد و دو کرکس، خورشید و شکل هلال بر فراز صحنه نبرد تصویر شده‌اند. افزون بر این، یک خرگوش و سر گاو نر در دو سوی صحنه دیده می‌شوند. این نقوش تأثیرپذیری از مصر، بین‌النهرین و شمال سوریه را نشان می‌دهند.

### عصر مفرغ پسین
هرچند بررسی‌ها نشان می‌دهد که شمرون در اواسط هزاره دوم تا حدی کوچک‌تر شد، نامه‌های عمارنه گواهی می‌دهند که هنوز شهری شاهانه مهم در شمال کنعان بوده‌است. در نامه‌های EA 225، EA 261 و EA 224، شمو-هدی پادشاه شمرون به‌عنوان دست‌نشانده فرعون مصر نشان داده شده‌است. نامه EA 224 نشان می‌دهد که بخشی از اقتصاد محلی شمرون تولید غلات بوده که بخشی از آن به پادگان‌های نزدیک مصری می‌رسید. در نامه EA 8، بورنا-بوریاش دوم پادشاه بابل نزد فرعون از آن شکایت می‌کند که شم-حده (به احتمال همان پادشاه شمرون) و سوتانای عکا به یکی از کاروان‌هایش یورش برده‌اند. این متن نه‌تنها موقعیت شمرون را بر مسیر تجاری مهم نشان می‌دهد بلکه اتحاد آن با نیروهای غربی مانند عکا را تأیید می‌کند.

### عصر آهن
بقایای عصر آهن در یک سیلو بریده‌شده در استحکامات عصر مفرغ یافت شد. مجموعه یافته‌های سیلو مشابه مگیدو ششم است که نشان‌دهنده جمعیت «کنعانی» در دشت‌ها در عصر آهن یکم است. یک دستبند مفرغی و ورق الکتروم نیز در این‌جا کشف شد.

جایگاه سیاسی و اجتماعی دقیق تل شمرون در عصر آهن روشن نیست. بر پایه یوشع ۱۱، پادشاه شمرون بخشی از اتحادی با پادشاه هازور بود که یوشع بن نون آن را شکست داد. یوشع ۱۹:۱۵ شمرون را درون سهم قبیله زبولون قرار می‌دهد.

### ویرانی آشوری
در سده هشتم پیش از میلاد، ممکن است شمرون به دست تیگلات‌پیلسر سوم ویران شده باشد. در بخشی از سالنامه‌های او، شهرهای گوناگونی که آشوریان تصرف کردند ثبت شده‌است. یکی از این شهرها که فهرست آن به‌شدت آسیب دیده، به‌شکل «سمحونا» بازسازی شده که نداف نعمان و دیگران آن را با شمرون یکی دانسته‌اند.

تیگلات‌پیلسر سوم تبعیدهای گسترده‌ای در دره یزرعئل و جلیل سفلا در سده هشتم انجام داد و بررسی‌ها نشان می‌دهد که منطقه تا سده‌ها کم‌جمعیت باقی ماند.

### دوره هخامنشی
در دوره هخامنشی بهره‌گیری از محوطه از سر گرفته شد. کاوش نجات‌بخش ۲۰۰۴ یک بنای دوره هخامنشی را آشکار کرد که احتمالاً کارکرد عمومی داشته و می‌تواند نشان‌دهنده نقش اداری شمرون در منطقه باشد.

### دوره هلنیستی
یافته‌های دوره هلنیستی نشان‌دهنده سکونت گسترده در هر دو دوره بطلمیوسی و سلوکی هستند. روشن نیست که آیا محوطه پس از کناره‌گیری حکومت سلوکی در اواسط سده دوم پیش از میلاد مسکونی بوده‌است یا نه.

کاوش ۲۰۰۸ فایگ سکه‌ای کشف کرد که احتمالاً در ضرابخانه اشکلون در دوره بطلمیوسی ضرب شده بود.

کاوش‌های بخش غربی محوطه گنجینه‌ای از سکه‌های دوران آنتیوخوس سوم را آشکار ساخت؛ درست در لحظه‌ای که این منطقه از حاکمیت بطلمیوسی به سلوکی منتقل می‌شد. سکه‌هایی از دیمتریوس دوم نیز یافت شد و پس از آن محوطه رها شد.

### دوره رومی

در جریان نخستین جنگ یهود-روم و در سال ۶۶ میلادی نبردی در این‌جا میان شورشیان یهودی و رومیان رخ داد. یوسف فلاوی با ذکر نام روستا گزارش می‌دهد که آیبوتیوس دکوریون رومی با یک‌صد سوار و دویست پیاده شبانه به آن‌جا حمله کرد اما سربازان رومی ناچار به عقب‌نشینی شدند زیرا اسب‌هایشان در آن زمین کارآمد نبود.

در این دوره، شمرون به زبان یونانی سیمونیاس و به عبری و آرامی ربنی سیمونیا خوانده می‌شد؛ اما تلمود اورشلیم یکسانی این دو را اعلام می‌کند: «و شمرون همان سیمونیا است.»

بررسی‌های رابان و فایگ سکونت در دوره رومی را تأیید می‌کنند اما محوطه احتمالاً در مدار سفوریس نزدیک قرار داشت. بخشی از جاده لجیو-سفوریس در سال ۲۰۰۴ در شمرون کاوش شد و دیوار عظیمی از سنگ نما مربوط به همان دوره کشف گردید.

در مرکز محوطه، چندین خانه مربوط به سده‌های یکم تا سوم میلادی در سال ۲۰۱۷ کاوش شد. هر دو خانه حیاط ورودی داشتند و اتاق‌ها با دیوارهای سنگی دارای «پنجره» تقسیم شده بودند. این سازه‌های مسکونی نمونه‌ای از روستاهای یهودی جلیل در دوره رومی بودند و یکی از خانه‌ها حوض آیینی (میقوه) داشت.

### دوره‌های بیزانسی، اسلامی آغازین، صلیبی و مملوکی
شواهد متنی اندکی از شمرون در دوره اسلامی آغازین وجود دارد و بررسی پورتوگالی روشن‌ترین تصویر از محوطه در این دوره را فراهم می‌آورد. پورتوگالی دو سکونتگاه مجزا شناسایی کرد: یک مزرعه ۳٫۹ دونومی که نشان‌دهنده کوچک‌شدن نسبت به سکونتگاه ۷۸٫۳ دونومی بیزانسی بود و یک روستای ۱۲٫۸ دونومی مملوکی که پورتوگالی فرض کرد بر روی یک محوطه سکونتی دوره صلیبی ساخته شده بود.

پس از آن، شمرون در کتاب «کفتور و فرح» نوشته اشتوری هپرحی (فصل یازدهم، نگاشته ۱۳۲۲ میلادی) ذکر شده‌است.

### دوره عثمانی متأخر
نقشه‌ای از تهاجم ناپلئون در سال ۱۷۹۹ به دست پیر ژاکوتن روستایی بر روی محوطه به نام «سمونی» را نشان می‌دهد.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون روستای کوچک عربی به نام «سمونیه» را در این محوطه یافت.

در سال ۱۸۶۷ گروهی از تمپلرهای آلمانی کوشیدند مستعمره‌ای آغازین بر روی محوطه تأسیس کنند که به‌دلیل مالاریا ناکام ماند.

در سال ۱۸۸۱، بررسی فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین منطقه را روستایی کوچک بر تپه‌ای با سه چشمه و احتمالاً کمتر از ۱۰۰ ساکن توصیف کرد. فهرست جمعیتی حدود ۱۸۸۷ نشان داد که سمونیه نزدیک به ۱۰۰ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.

گوتلیب شوماخر در سال ۱۹۰۰ هنگام بررسی برای ساخت راه‌آهن دره یزرعئل یادداشت کرد که روستا «به‌دلیل موقعیت ناسالم و آب بد رشد نکرده‌است.»

### دوره قیمومت بریتانیا
این زمین توسط جامعه یهودی در چارچوب خریدهای سرسق به دست آمد. در سال ۱۹۳۶ محوطه به ایستگاه آموزش کشاورزی جنبش موشاویم تبدیل شد.

در سال ۱۹۴۸ کیبوتص تیموریم بر روی محوطه تأسیس شد. تیموریم در سال ۱۹۵۳ به موشاو شیتوفی تبدیل شد و به‌دلیل کمبود زمین‌های کشاورزی به جنوب کشور نقل مکان کرد. پس از تخلیه، منطقه‌ای که اشغال کرده بود به اردوگاه گذار (معبره) برای مهاجران جدید با مقصد میگدال هعمک و رمات یشای تبدیل شد.

## ذخیره‌گاه طبیعی
در سال ۱۹۶۵ ذخیره‌گاهی طبیعی به مساحت ۲۸ دونوم اعلام شد تا درختان اقاقیای حلقه‌ای سیب () را که بر روی محوطه می‌رویند حفظ کند. این شمالی‌ترین رویشگاه این درختان در اسرائیل است. اقاقیای حلقه‌ای سیب بومی آفریقا و خاورمیانه است و برای تثبیت نیتروژن، مهار فرسایش و تهیه خوراک، نوشیدنی و دارو کاربرد دارد. این درخت در فصل بارانی برگ‌ریزی می‌کند و در دارکشت‌ورزی بسیار ارزشمند است زیرا می‌تواند در میان کشت‌های زراعی بدون سایه‌اندازی بر آن‌ها رشد کند.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی کاوش‌های تل شمرون

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در اسرائیل
رده:ذخیره‌گاه‌های طبیعی در اسرائیل
رده:شهرهای مقدس یهودیان
رده:شهرهای کنعانی
رده:مختصات در ویکی‌داده