ایشی (شخص)

ایشی  (حدود ۱۸۶۱ - ۲۵ مارس ۱۹۱۶) آخرین عضو شناخته‌شده از قوم بومی یاهی در ایالت کالیفرنیای امروزی در ایالات متحده بود. بقیه یاهی‌ها (و همچنین بسیاری از اعضای قبیله اصلی آنها، یانا) در نسل‌کشی کالیفرنیا در قرن نوزدهم کشته شدند. ایشی که به طور گسترده به عنوان "آخرین سرخپوست وحشی" در ایالات متحده شناخته می‌شود، بیشتر عمر خود را در انزوا از فرهنگ مدرن آمریکای شمالی گذراند و آخرین سازنده بومی شناخته‌شده نوک پیکان‌های سنگی بود. در سال ۱۹۱۱، در سن ۵۰ سالگی او در یک انبار در فاصله ۳.۲ کیلومتری (۲ مایلی) از مرکز شهر اوروویل (کالیفرنیا) ظاهر شد.

ایشی، که در زبان یانا به معنای "مرد" است، نامی است که مردم‌شناس آلفرد کروبر این نام را به او داد زیرا در فرهنگ یاهی، سنت حکم می‌کرد که او تا زمانی که یاهی دیگری رسماً او را معرفی نکند، نام خود را بر زبان نیاورد. وقتی نامش را پرسیدند، گفت: "من کسی را ندارم، زیرا کسی نبود که مرا صدا بزند"، به این معنی که یاهی دیگری وجود نداشت که نام او را به جای او بگوید. انسان‌شناسان دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، ایشی را به خانه بردند، او را مطالعه و به عنوان سرایدار استخدام کردند. او بیشتر پنج سال باقی‌مانده عمرش را در ساختمان دانشگاهی در سانفرانسیسکو گذراند. زندگی او در چندین فیلم و کتاب به تصویر کشیده و مورد بحث قرار گرفته است، به ویژه در کتاب زندگینامه ایشی در دو جهان که توسط تئودورا کروبر در سال ۱۹۶۱ منتشر شد.

## '''زندگینامه'''
ایشی احتمالاً در سال ۱۸۶۱ در قلب قلمرو یاهی و یانا متولد شد. در زمان تولد ایشی، یاناها در منطقه کوه‌های سیرا نوادا بین رودخانه‌های پیت و فدر مستقر بودند و زیرگروه یاهی در بخش جنوبی آن زندگی می‌کرد. روایت‌های مکتوب از قرن نوزدهم نشان می‌دهد که یاهی‌ها شکارچیانی بودند که در گروه‌های کوچک و برابر بدون اقتدار سیاسی متمرکز زندگی می‌کردند، حتی از مردم همسایه نیز منزوی می‌شدند و به شدت از قلمرو دره‌های کوهستانی خود دفاع می‌کردند. مانند بسیاری از قبایل بومی در کالیفرنیا، یاناها و به ویژه یاهی‌ها هنگام ورود مهاجران اروپایی به قلمروشان در طول تب طلای کالیفرنیا در سال‌های ۱۸۴۸-۱۸۵۵، متحمل تلفات سنگینی از جمعیت شدند. پیش از این، یاهی‌ها احتمالاً چند صد نفر بودند، در حالی که کل یاناها در منطقه بزرگتر حدود ۳۰۰۰ نفر بودند.

در سال 1865، قبیله یاهی مورد حمله قرار گرفتند که در آن 40 نفر از آنها کشته شدند. اگرچه 33 نفر از یاهی‌ها زنده ماندند و فرار کردند، اما گله داران حدود نیمی از بازماندگان را کشتند. آخرین بازماندگان، از جمله ایشی و خانواده‌اش، برای 44 سال آینده پنهان شدند. اعتقاد عمومی بر این بود که قبیله آنها منقرض شده است.

تب طلا ده‌ها هزار معدنچی و مهاجر را به شمال کالیفرنیا آورد و بر مردم بومی فشار بیشتر شد. استخراج طلا منابع آب را مسموم کرد که در نتیجه آن ماهی‌ها و گوزن‌ها کمیاب‌تر شدند. مهاجران بیماری‌های عفونی جدیدی مانند آبله و سرخک را با خود آوردند. گروه یانا شمالی از بین رفت در حالی که گروه‌های مرکزی و جنوبی (که بعدها بخشی از ردینگ رانچریا شدند) و یاهی متحمل خسارات شدیدی شدند. آنها در جستجوی غذا با مهاجران درگیر شدند که سبب شد برای هر پوست سر 50 سنت و برای هر سر سرخپوست ۵ دلار جایزه تعیین شود. در سال 1865، مهاجران در حالی که بومیان در خواب بودند به گروهی از یاهی‌ها حمله کردند.

ریچارد بوریل در کتاب «کشف دوباره ایشی» نوشت:

در سال ۱۸۶۵، در نزدیکی مکان ویژه یاهی‌ها، بلک راک، آب‌های نهر میل در اثر قتل عام به رنگ قرمز درآمد. «شانزده» یا «هفده» جنگجو حدود چهل یاهی را به عنوان بخشی از یک حمله تلافی‌جویانه برای دو زن سفیدپوست و یک مرد که در خانه کارگر در نهر کانکو پایین در نزدیکی اوروویل کشته شده بودند، کشتند. یازده نفر از جنگجویان آن روز رابرت ای. اندرسون، هارمون (های) گود، سیم موک، هاردی توماسون، جک هاوزر، هنری کرتیس، برادرش فرانک کرتیس و همچنین تام گور، بیل متیوز و ویلیام مریثیو بودند. دبلیو. جی. سیگریوز نیز از محل بازدید کرد، اما مدتی پس از وقوع نبرد. رابرت اندرسون نوشت: «آنها به درون نهر پریدند، اما تعداد کمی زنده بیرون آمدند. در عوض، اجساد بسیاری در جریان سریع آب شناور شد.» یک زن سرخپوست اسیر به نام ماریا از بیگ میدوز (دریاچه آلمانور امروزی)، یکی از کسانی بود که فرار کرد. قتل عام سه تپه همچنین در کتاب «ایشی در دو جهان» اثر تئودورا کروبر شرح داده شده است. از آن زمان تاکنون اطلاعات بیشتری کسب شده است. تخمین زده می‌شود که با این قتل عام، کل گروه فرهنگی ایشی، یانا/یاهی، ممکن است به حدود شصت نفر کاهش یافته باشد. از سال ۱۸۵۹ تا ۱۹۱۱، گروه دورافتاده ایشی بیشتر و بیشتر توسط نمایندگان سرخپوستان غیر یاهی، مانند وینتون، نوملاکی و افراد پیت ریور، زیر فشار قرار گرفت. داوطلبان در میان مهاجران و نیروهای نظامی در آن دوره، مبارزات بیشتری علیه قبایل سرخپوست شمال کالیفرنیا انجام دادند.

در سال ۱۹۰۸، گروهی از نقشه‌برداران به اردوگاهی برخوردند که دو مرد، یک زن میانسال و یک زن مسن در آن ساکن بودند. این افراد ایشی، عمویش، مادرش و زنی که یا از اقوام یا همسر ایشی بود، بودند. سه نفر اول فرار کردند در حالی که زن مسن سعی داشت خود را پنهان کند، زیرا فلج شده بود و قادر به فرار نبود. نقشه‌برداران اردوگاه را غارت کردند و شنل‌های خز، تیرها، کمان‌ها و تورها را با خود بردند. وقتی ایشی سه سال بعد در نزدیکی اوروویل ظاهر شد، تنها بود و با اشاره اطلاع داد که سه همراهش همگی فوت کرده‌اند، عمویش و مادرش در اثر غرق شدن جانشان را از دست داده بودند.

## در گذشت
ایشی کهبه دلیل واکسینه نشدن در برابر بیماری‌های شایع مصونیت اکتسابی نداشت اغلب بیمار بود. او توسط پوپ، استاد پزشکی در UCSF، تحت درمان قرار گرفت. پوپ دوست صمیمی ایشی شد و از او یاد گرفت که چگونه به روش یاهی کمان و تیر بسازد. او و ایشی اغلب با هم شکار می‌کردند. ایشی در 25 مارس 1916 بر اثر سل درگذشت. گفته می‌شود آخرین کلمات او این بود: «شما بمانید. من می‌روم.» کروبر که در زمان مرگ ایشی در نیویورک بود، سعی کرد از کالبدشکافی جسد او جلوگیری کند و نامه‌ها و تلگراف‌هایی فرستاد که در آن‌ها به شدت مخالفت خود را ابراز می‌کرد. او معتقد بود که سنت یاهی حکم می‌کند که جسد دست نخورده باقی بماند. اما پوپ طبق پروتکل بیمارستان کالبدشکافی را انجام داد.

مغز ایشی حفظ و جسدش سوزانده شد، با این باور اشتباه که سوزاندن جسد، رسم سنتی یاهی‌ها است. دوستانش قبل از سوزاندن جسد، چندین وسیله را در کنار بقایای او قرار دادند: «یکی از کمان‌هایش، پنج تیر، یک سبد آرد بلوط، یک جعبه پر از پول مهره‌ای، یک کیف پر از تنباکو، سه انگشتر و مقداری پولک ابسیدین». بقایای ایشی، در یک کوزه سفالی سرخپوستان پوئبلو که با پوست گوزن پیچیده شده بود، در گورستان مونت الیوت در کولما، کالیفرنیا، نزدیک سانفرانسیسکو به خاک سپرده شد. کروبر مغز حفظ شده ایشی را در سال 1917 به مؤسسه اسمیتسونیان فرستاد. این مغز تا 10 آگوست 2000 در آنجا نگهداری می‌شد، تا اینکه اسمیتسونیان آن را به نوادگان قبایل ردینگ رانچریا و پیت ریور بازگرداند. این کار مطابق با قانون موزه ملی سرخپوستان آمریکا مصوب 1989 (NMAI) بود. به گفته رابرت فری، مدیر موزه ملی تاریخ طبیعی، «برخلاف تصور رایج، ایشی آخرین نفر از نوع خود نبود. در انجام فرآیند بازگرداندن او به وطن، متوجه شدیم که به عنوان یک سرخپوست یاهی-یانا، نزدیکترین نوادگان زنده او، مردم یانا در شمال کالیفرنیا هستند.» بقایای او نیز از کولما بازگردانده شد و اعضای قبیله قصد داشتند آنها را در مکانی مخفی دفن کنند.

## منابع
https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Ishi.jpg#mw-jump-to-license
رده:زادگان دهه ۱۸۶۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۱۶ (میلادی)
رده:هنرمندان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:درگذشتگان سده ۲۰ (میلادی) به علت سل
رده:زاهدهای ایالات متحده آمریکا
رده:هنرمندان اهل کالیفرنیا
رده:سرایداران
رده:تاریخ سرخپوستان ایالات متحده آمریکای کالیفرنیا
رده:اهالی اوروویل (کالیفرنیا)
رده:اهالی شهرستان پلاسر، کالیفرنیا