سبلان (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**سبلان** (به عربی: ، ) روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش صفد بود که در ۱۵٫۵ کیلومتری شمال‌غربی شهر صفد قرار داشت. این روستا در ارتفاع ۸۰۰ متری از سطح دریا و مشرف بر روستای دروزی‌نشین حرفیش جای گرفته بود. جمعیت سبلان در سال ۱۹۴۵ حدود ۷۰ نفر بود و همگی مسلمان بودند.

سبلان در جریان جنگ ۱۹۴۸ عرب و اسرائیل و در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات حیرام به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد و ساکنانش آواره شدند. آرامگاه نبی سبلان که در مرکز روستا قرار داشت از زیارتگاه‌های مقدس دروزیان به‌شمار می‌رود. امروزه زمین‌های روستا به شهرک دروزی حرفیش الحاق شده‌اند.

## پیشینه
بر پایه روایت محمد فحور، یکی از ساکنان پیشین سبلان، روستا در دوران لشکرکشی فرانسوی به شام (۱۷۹۸–۱۸۰۱) بنیان نهاده شد. سلیمان البحیری، افسری مصری از خدیونشین مصر، پس از آنکه ناپلئون بناپارت به مصر اعلان جنگ کرد تصمیم به گریز به فلسطین گرفت و به دنبال خوابی که بارها دیده بود بر فراز کوه سبلان ساکن شد.

در سال ۱۸۸۱ میلادی، گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین «نبی سبلان» را چنین توصیف کرد: «روستایی سنگی که پیرامون آرامگاه نبی سبلان ساخته شده، نزدیک به ۱۰۰ مسلمان دارد و بر بالای تپه‌ای بلند با درختان انجیر و زیتون و زمین‌های کشاورزی قرار گرفته‌است. چهار چشمه خوب در شرق آن و نیز آب‌انبارهایی وجود دارد.»

برخی بر این باورند که نبی سبلان همان زبولون پسر یعقوب است، در حالی که دیگران او را یک «داعی» (مبلّغ) می‌دانند که به کیش دروزی پیوست و در گسترش آن در منطقه نقش داشت. در نزدیکی آرامگاه آثار باستان‌شناختی از جمله گورهای صخره‌کَند یافت شده‌است.

فهرست جمعیتی مربوط به حدود سال ۱۸۸۷ جمعیت «نبی ابو سبلان» را نزدیک به ۷۵ نفر نشان می‌دهد که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین، سبلان نقشه‌ای دایره‌ای داشت و بیشتر خانه‌هایش به‌هم فشرده بودند. شیب‌های تند پیرامون روستا تنها امکان گسترش را در سمت شمال‌غربی فراهم می‌کرد. با آنکه آرامگاه نبی سبلان برای دروزیان مقدس بود در مرکز روستا مسجدی قرار داشت.

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت سبلان ۶۸ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۹۴ مسلمان در ۱۸ خانه افزایش یافت.

تا سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۷۰ نفر مسلمان بود و بر پایه بررسی رسمی زمین و جمعیت، مساحت کل زمین‌های روستا ۱٬۷۹۸ دونم بود. از این میان ۴۲۱ دونم به کشت غلات، ۱۴۴ دونم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده و ۱۴ دونم به بافت مسکونی اختصاص داشت.

منبع عبری نشان می‌دهد که در سال ۱۹۴۰ بر اساس کتاب سفید، فروش زمین‌های این روستا به یهودیان ممنوع اعلام شد.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها

در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات حیرام، سبلان به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد. یگان‌های تیپ ۱ گولانی با پشتیبانی تیپ شِوا و در حین پیشروی در جاده‌ای که از سُحماتا و ساسا می‌گذشت روستا را اشغال کردند. هیچ سکونتگاه یهودی بر زمین‌های روستا ساخته نشد.

به گفته ولید خالدی، مورخ فلسطینی، «تنها یک خانه روستایی و یک چاه باقی مانده‌است.» خانه باقی‌مانده در اختیار نگهبانان و خادمان دروزی آرامگاه نبی سبلان قرار گرفت و ساختمان‌های تازه‌ای برای پذیرایی زائران و بازدیدکنندگان ساخته شد.

بنا بر منبع عبری، از ۲۱ خانوار روستا تنها ۷ خانوار در اسرائیل ماندند و بقیه آواره شدند.

در سال ۱۹۶۵ فعالان جوان دروزی به رهبری شاعر سمیح القاسم به مصادره زمین‌های پیرامون آرامگاه از سوی دولت اسرائیل که آن‌ها را «زمین‌های دولتی» اعلام کرده بود اعتراض کردند. رهبری دینی دروزیان در سال ۱۹۷۱ عید النبی سبلان (جشن پیامبر سبلان) را برقرار کرد. از سال ۱۹۶۲ نیز دروزیان خواستار واگذاری زمین‌های روستا برای گسترش زیارتگاه شدند و سرانجام این زمین‌ها با اجاره‌بهای نمادین به آن‌ها واگذار شد.

امروزه زمین‌های روستا از جمله زیارتگاه مقدس به شهرک دروزی حرفیش الحاق شده و محله‌ای برای سربازان پایان‌خدمت در آنجا ساخته شده‌است.

## پیوند به بیرون
* سبلان در پایگاه «فلسطین در خاطره»
* سبلان در ذاکرات

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:بناهای مذهبی در اسرائیل
رده:زیارت
رده:بخش صفد
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده