فلسطینیان در شیلی

**فلسطینیان در شیلی** بزرگ‌ترین جامعهٔ فلسطینی در بیرون از جهان عرب به‌شمار می‌روند. شمار شیلیایی‌های دارای ریشهٔ فلسطینی بر پایهٔ برآوردها نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر است که در حدود ۲٫۷ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند. همانند دیگر کشورهای آمریکای لاتین، عرب‌ها و از جمله فلسطینیان در شیلی به‌طور سنتی «تورکو» (به اسپانیایی یعنی ترک) خوانده می‌شوند؛ زیرا نخستین مهاجران با گذرنامهٔ عثمانی وارد شدند و تابعیت عثمانی در آن دوران با ترک بودن یکسان پنداشته می‌شد.

از میان همهٔ شهروندان عرب‌تبار شیلی، فلسطینیان بزرگ‌ترین گروه و پرشمارترین جامعهٔ مهاجر با خاستگاه آسیایی در این کشورند. نزدیک به ۹۵ درصد فلسطینیانی که در اواخر سدهٔ نوزدهم و آغاز سدهٔ بیستم به شیلی مهاجرت کردند مسیحی بودند و بیشتر آنان ریشه‌شان به سه شهر بیت‌لحم، بیت جالا و بیت ساحور بازمی‌گردد. شهرهایی چون بیت‌المقدس، یافا، بیت صفافا، طیبه، جنین و الخلیل نیز از دیگر خاستگاه‌های این مهاجران بوده‌اند.

## پیشینه
### سده‌های نوزدهم و بیستم
خاستگاه مهاجرت فلسطینیان به شیلی به جنگ کریمه (۱۸۵۳–۱۸۵۶) بازمی‌گردد که در آن امپراتوری عثمانی، فرانسه، بریتانیا و پادشاهی ایتالیا در برابر امپراتوری روسیه جنگیدند. اوج این مهاجرت در آغاز سدهٔ بیستم بود. مقامات عثمانی خدمت سربازی اجباری را بر مسیحیان قلمروهای خود از جمله فلسطین تحمیل کرده بودند و آنان را به خطوط مقدم جبهه در جنگ‌هایشان با دیگر نیروهای مسیحی مانند جنگ اول بالکان و جنگ جهانی اول می‌فرستادند. در همان دوران میلیون‌ها نفر از اروپا به قارهٔ آمریکا مهاجرت می‌کردند و شیلی دفترهای مهاجرتی در آلمان، سوئیس و فرانسه برپا کرده بود؛ فلسطینیان نیز به این موج بزرگ جابه‌جایی پیوستند.

مهاجران عمدتاً از سه شهرک مسیحی‌نشین وابسته به استان بیت‌لحم یعنی بیت جالا، بیت‌لحم و بیت ساحور می‌آمدند. بیشتر این مهاجران نخستین مسیحی بودند و معمولاً در بندرهای آرژانتین پیاده شده و سپس سوار بر قاطر از رشته‌کوه آند می‌گذشتند و وارد شیلی می‌شدند. نخستین مهاجران فلسطینی با مدارک عثمانی وارد شیلی شدند که سبب شد اصطلاح تحقیرآمیز «تورکو» (ترک) به آنان داده شود؛ این لقب حتی پس از ۱۹۱۸ و صدور گذرنامه‌های بریتانیایی از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین نیز همچنان به‌کار رفت.

برخلاف مهاجرت آلمانی‌ها و دیگر اروپاییان غربی، روشنفکران شیلیایی مهاجرت فلسطینیان را سودمند نمی‌دانستند و حتی آن را همراه با مهاجرت اروپای شرقی، چینی و ژاپنی زیر پرسش می‌بردند. ورود مهاجران فلسطینی به شیلی در اوایل سدهٔ بیستم همزمان با پایان حمایت دولتی از مهاجرت و بحران شدید اقتصادی و اجتماعی و نیز موج ملی‌گرایی همراه با بیگانه‌هراسی و نژادپرستی بود. مطبوعات شیلی گاه با عبارات بسیار توهین‌آمیز از مهاجران یاد می‌کردند؛ برای نمونه روزنامهٔ  در سال ۱۹۱۱ نوشت: «چه مسلمان باشند چه بودایی، آنچه از دور دیده و بوییده می‌شود این است که از سگ‌های قسطنطنیه کثیف‌ترند.»

بسیاری از مهاجران بسیار فقیر و بی‌سواد بودند و برای پرداخت هزینهٔ سفر ناچار به وام‌گرفتن شده بودند. فلسطینیان پس از ورود به شیلی عمدتاً در حاشیهٔ شهرها ساکن شدند و به دست‌فروشی پرداختند. دین مسیحی و نیز آب‌وهوا، پوشش گیاهی و جانوری مشابه فلسطین، فرایند همسان‌سازی تازه‌واردان را آسان‌تر کرد. از سال ۱۹۱۷ جامعهٔ فلسطینی در شیلی کلیسای ارتدوکس سن خورخه (سنت جورج) را در محلهٔ رکولتا بنا کرد. کم‌کم وخامت اوضاع فلسطین و بهبود وضع مالی فلسطینیان مهاجر سبب شد خانواده‌های بیشتری در شیلی گرد هم آیند. در واقع شمار مسیحیان فلسطین در شیلی از شمار آنان در خود سرزمین تاریخی فلسطین بیشتر است.

محلهٔ پاترونانتو در سانتیاگو به «محلهٔ فلسطینی» شناخته می‌شود و تا امروز بخش بزرگی از فلسطینیان مقیم شیلی در آنجا زندگی و کار می‌کنند. پرشمارترین جوامع فلسطینی در سانتیاگو، تالکا، وینیا دل مار، والپارایسو، سن فلیپه، لا کالرا، کیوتا، کابیلدو و لیناره‌س جای دارند.

آغاز ادغام عرب‌ها در جامعهٔ شیلی بسیار دشوار بود زیرا بیگانه‌هراسی برخی بخش‌ها آنان را مهاجرانی درجهٔ دو می‌پنداشت که به کار آزاد خیابانی اشتغال داشتند؛ فعالیتی که اشراف شیلی آن را خوار می‌شمردند. با این حال فلسطینیان با وجود تفاوت‌های فرهنگی با جامعهٔ شیلیایی توانستند در طبقهٔ متوسط جای بگیرند و کسب‌وکارهای دوره‌گردی خود را به فروشگاه‌های ثابت و سپس به کارخانه‌های نساجی و شرکت‌های ساختمانی تبدیل کنند. نام‌های خانوادگی مانند حرماس، سعید، یارور و سمور بر صنعت نساجی شیلی چیره شدند. در سال ۱۹۲۰ برخی اعضای جامعهٔ فلسطینی باشگاه ورزشی پالستینو را پایه‌گذاری کردند؛ تیم فوتبالی که دو بار قهرمان لیگ برتر فوتبال شیلی و دو بار فاتح جام شیلی شده و به نیمه‌نهایی کوپا لیبرتادورس نیز رسیده‌است. در آغاز همهٔ بازیکنان این تیم فلسطینی‌تبار بودند.

در نخستین سال‌های حضور در آمریکا، این جامعه به ازدواج‌های درون‌همسری روی آورد زیرا فضای خصمانه‌ای نسبت به آنان وجود داشت. اما با گذشت زمان و گسترش رفاه و بهبود ادغام اجتماعی این وضع دگرگون شد؛ برای نمونه در سال ۱۹۷۰ نزدیک به ۷۰ درصد ازدواج‌ها با افرادی بیرون از جامعهٔ فلسطینی انجام می‌شد. در دههٔ ۱۹۴۰ نخستین نمایندگان سیاسی فلسطینی‌تبار پدیدار شدند و در دههٔ ۱۹۶۰ نام خانواده‌هایی مانند یارور و سمور مترادف ثروت شد. در دههٔ ۱۹۵۰ و در دوران حکومت دوم کارلوس ایبانیس دل کامپو بسیاری از فلسطینیان شیلی قدرت اقتصادی و سیاسی چشمگیری به دست آورده و برخی به عنوان نماینده، وزیر یا سفیر خدمت می‌کردند.

نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم موج‌های تازه‌ای از مهاجرت فلسطینیان به شیلی را به همراه داشت که ناشی از رویدادهای بحرانی خاورمیانه بود: جنگ شش‌روزه در ۱۹۶۷ (که اشغال بیت‌لحم را در پی داشت)، انتفاضه اول (۱۹۸۷–۱۹۹۳) و انتفاضهٔ دوم (۲۰۰۰–۲۰۰۵). با رقابت نساجی چین در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ جامعهٔ فلسطینی کسب‌وکارهایش را به حوزه‌های مالی، املاک، کشاورزی، شراب‌سازی، مواد غذایی و رسانه‌ها گسترش داد. از مهم‌ترین بنگاه‌های شیلیایی-فلسطینی می‌توان به زنجیرهٔ مراکز خرید پارکه آراوکو متعلق به خانوادهٔ سعید و بانکو دی کردیتو اینورسیونس (بنیادگذاری ۱۹۳۷ به دست خوان یارور لولاس) اشاره کرد.

افزون بر مهاجران دهه‌های پیشین، شیلی شماری پناهندهٔ فلسطینی را نیز پذیرفته‌است؛ از جمله در آوریل ۲۰۰۸ تعداد ۱۱۷ نفر از اردوگاه الولید در مرز سوریه و عراق نزدیک گذرگاه التنف به شیلی رسیدند. همهٔ این پناهندگان مسلمان سنی بودند.

### سدهٔ بیست‌ویکم
در نوامبر ۲۰۰۹ شهردار استاکیون، شیلی، رودریگو دلگادو موکاکر، کلید شهر را به محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین تقدیم کرد و در همان مراسم «گذر فلسطین» در کنار ساختمان شهرداری گشایش یافت.

در سال ۲۰۱۳ شهردار بیت جالا به شیلی سفر کرد و اعلام داشت که نزدیک به ۴۰۰ هزار شیلیایی فلسطینی‌تبار می‌توانند ریشهٔ خود را به این شهر کوچک کرانهٔ باختری که در ۲۰۰۷ نزدیک به ۱۲ هزار ساکن داشت بازگردانند. برخی اعضای جامعهٔ فلسطینی امروزه بخش مهمی از نظام بانکی شیلی را در دست دارند و پاره‌ای از بزرگ‌ترین ثروت‌های کشور نیز به آنان تعلق دارد. نزدیک به ۱۰ درصد نمایندگان کنگرهٔ ملی شیلی ریشهٔ فلسطینی دارند. این نفوذ سیاسی در اقدام‌هایی مانند ممنوعیت واردات کالاهای تولیدشده در شهرک‌های اسرائیلی توسط کنگره، اعلام بالدیبیا به عنوان «منطقهٔ عاری از آپارتاید اسرائیلی» و قطع ارتباط دانشکده‌های پزشکی، حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه شیلی با دانشگاه‌های اسرائیلی نمود یافته‌است. ضرب‌المثلی محلی می‌گوید حتی در کوچک‌ترین روستای شیلی یک کشیش، یک پلیس و یک فلسطینی یافت خواهد شد.

در اوت ۲۰۲۵ فدراسیون فوتبال فلسطین به دلیل وجود جامعهٔ بزرگ فلسطینیان و نیز فاصلهٔ زیاد از جنگ غزه مرکز عملیاتی خود را به شیلی منتقل کرد.

## دین
اکثریت بزرگ جامعهٔ فلسطینی شیلی پیرو مسیحیت هستند. بزرگ‌ترین فرقه مسیحیان ارتدوکس و پس از آن کاتولیک‌ها هستند. شمار مسیحیان فلسطینی در شیلی به تنهایی از شمار کسانی که در سرزمین مادری‌شان مانده‌اند فراتر رفته‌است. یکی از نخستین کلیساهای فلسطینی در سانتیاگو، کلیسای ارتدوکس سن خورخه، در سال ۱۹۱۷ بنیاد نهاده شد. شمار اندکی نیز مسلمان سنی هستند و گروه کوچکی از مهاجران سدهٔ بیستم نیز یهودی بودند.

## سازمان‌های جامعه

باشگاه پالستینو () یکی از معتبرترین باشگاه‌های اجتماعی سانتیاگو است و امکاناتی مانند استخر شنا، زمین تنیس و رستوران برای اعضایش فراهم می‌آورد. باشگاه ورزشی پالستینو که لباسش به رنگ‌های سنتی پرچم فلسطین (سرخ، سبز و سفید) است در سال ۱۹۲۰ پایه‌گذاری شد و دو بار عنوان قهرمانی لیگ برتر شیلی را به دست آورده‌است. برخی فوتبالیست‌های شیلیایی فلسطینی‌تبار مانند روبرتو بشاره و الکسیس نورامبوئنا در تیم ملی فوتبال فلسطین بازی کرده‌اند.

از دیگر سازمان‌ها می‌توان به فدراسیون فلسطین شیلی، بنیاد فلسطین بیت‌لحم ۲۰۰۰ (بنیادگذاری ۲۰۰۱) و باشگاه ورزشی عرب سن فلیپه اشاره کرد.

تنش‌های خاورمیانه در شیلی نیز بازتاب یافته‌است. در ۲۰۰۶ رئیس اتاق بازرگانی محلهٔ پاترونانتو که خود فلسطینی‌تبار بود در اعتراض به جنگ لبنان ۲۰۰۶ راهپیمایی ترتیب داد و پرچم‌های لبنان و فلسطین در خیابان‌های محله برافراشته شد.

## در ادبیات
شماری از رمان‌های شیلیایی شخصیت‌های فلسطینی را به تصویر کشیده و تجربهٔ مهاجرت فلسطینیان را بازگو کرده‌اند؛ از جمله  نوشتهٔ والتر گریب،  نوشتهٔ روبرتو ساره و  نوشتهٔ خایمه هالس.

## چهره‌های سرشناس

## جستارهای وابسته
* روابط شیلی و فلسطین
* عرب‌های شیلی
* مهاجرت به شیلی
* آوارگان فلسطینی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* فدراسیون فلسطین شیلی
* بنیاد فلسطین بیت‌لحم ۲۰۰۰ شیلی
* اتحادیهٔ عمومی دانشجویان فلسطینی شیلی
* 

رده:اقوام در شیلی
رده:افراد شیلیایی فلسطینی‌تبار
رده:آوارگان فلسطینی
رده:مهاجرت به شیلی