خلده

**خلده** ()، همچنین **خلدا**، روستایی عرب فلسطینی بود که در فاصله نزدیک به ۱۲ کیلومتری جنوب رمله در قیمومت بریتانیا بر فلسطین قرار داشت. این روستا در دوران جنگ‌های صلیبی با نام «هولدره» (Huldre) شناخته می‌شد و در اسناد دوره‌های مملوکی، عثمانی و قیمومت بریتانیا بر سرزمین فلسطین نیز از آن یاد شده‌است.

در جریان جنگ ۱۹۴۸ در فلسطین، روستا در ۶ آوریل ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات نخشون از سکنه تخلیه و سپس ویران شد. کیبوتص اسرائیلی میشمار داوید در همان سال بر زمین‌های متعلق به این روستا بنیاد نهاده شد.

خلده بر بالای تپه‌ای مسطح بنا شده بود و بر مساحت‌های گسترده‌ای از هر سو اشراف داشت. این روستا در نزدیکی شاهراهی قرار داشت که غزه را به بزرگراه رمله-بیت‌المقدس پیوند می‌داد.

## پیشینه
### دوران صلیبی و پیش از آن
خلده در دوران جنگ‌های صلیبی با نام «هولدره» شناخته می‌شد. این روستا در فاصله نزدیک به ۱۰ کیلومتری غرب-جنوب‌غربی عمواس واقع بود و پیش از سده دوازدهم میلادی، بر مرز میان اسقف‌نشین یونانی لد و بخش کلیسایی عمواس قرار داشت؛ بخش اخیر مستقیماً زیر نظر کشیش ارشد پاتریارک ارتدکس یونانی اورشلیم اداره می‌شد.

### دوره مملوکی
در دوره فرمانروایی مملوکان بر سرزمین فلسطین، مجیرالدین عُلَیمی روایت کرده‌است که نایب‌الحاکم رمله در سال ۱۴۹۵ میلادی ناگزیر شد در برابر حملات بادیه‌نشینان غارتگر به دژ کوچکی که در آن زمان در خلده وجود داشت پناه ببرد.

### دوره عثمانی
خلده همچون دیگر نقاط سرزمین فلسطین در سال ۱۵۱۷ میلادی به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶، این روستا بخشی از ناحیه (نَهیه) رمله در لوای غزه بود و جمعیتی برابر ۱۲ خانوار (نزدیک به ۶۶ تن)، همگی مسلمان، داشت. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند که مجموع آن به ۴٬۵۰۰ آقچه می‌رسید.

هنگامی که ادوارد رابینسون در سال ۱۸۳۸ از این روستا گذشت، آن را «روستایی بزرگ» بر فراز تپه‌ای توصیف کرد. خلده به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در بخش جنوبی بخش رمله ثبت شده بود.

در سال ۱۸۶۳ میلادی، ویکتور گِرَن روستایی با ۲۵۰ ساکن را گزارش کرد که بر صفحه‌ای مسطح جای گرفته بود.

فهرست رسمی روستاها در حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌داد که روستا ۲۸ خانه و ۷۶ نفر جمعیت داشت؛ هرچند شمارش جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت. شارل سیمون کلرمون-گانو در سال ۱۸۷۱ از خلده دیدن کرد و ساکنان به او گفتند که روستا پیش‌تر با دیواری استحکام‌یافته محصور بوده و دو دروازه آن هنوز درون‌جا باقی مانده بود. کلرمون-گانو یادآور شد که این گزارش با نوشته‌های مجیرالدین دربارهٔ این مکان سازگار است.

در سال ۱۸۸۲، پیمایش فلسطین غربی (SWP) وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین خلده را روستایی بزرگ توصیف کرد که از سنگ و گل ساخته شده و بر فراز تپه‌ای قرار داشت. در سمت شرقی روستا چاهی سنگی وجود داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا
در دوره فرمانروایی بریتانیا بر فلسطین، ده کارگر از خلده به‌صورت رایگان برای صندوق ملی یهود در پروژه زهکشی خلده کار کردند؛ پروژه‌ای که بیشتر آن بر زمین‌های روستای عربی انجام می‌شد. این پروژه مانند پروژه‌های مشابه برای سکونتگاه‌های یهودی در فلسطین ضروری بود، زیرا مالاریا مانع استقرار دائمی در سکونتگاه یهودی خلده در سال ۱۹۲۱ شده بود.

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، خلده ۵۳ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۱۷۸ تن رسید که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۲۹ خانه مسکونی زندگی می‌کردند.

روستاییان یک مسجد داشتند و از دو چاه آب برای مصارف خانگی بهره می‌بردند. ساکنان خلده به پرورش دام می‌پرداختند. بخش لد یکی از بزرگ‌ترین بازارهای دام در فلسطین بود؛ اما گرسنگی در سده بیستم بیماری رایجی در میان گله‌ها بود و گله خلده به عنوان «نمونه‌ای شاخص از ناتوانی شدید» توصیف شده بود.

بر پایه آمار ۱۹۴۵، جمعیت به ۲۸۰ مسلمان افزایش یافته بود و مساحت کل زمین‌های روستا ۹٬۴۶۱ دونوم بود. از این میان، ۸٬۹۹۴ دونوم برای کشت غلات، ۹ دونوم آبیاری یا باغداری و ۸ دونوم به عنوان مناطق ساخته‌شده عمومی طبقه‌بندی شده بود.


File:Khulda 1942.jpg|خلده ۱۹۴۲ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Latrun 1945.jpg|خلده ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:Khulda 1948.jpg|خلده ۱۹۴۸
File:Khulda conquered.jpg|اعضای پالماخ در میان ویرانه‌ها. خلده آوریل ۱۹۴۸


## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

پیش از آغاز جنگ عرب و اسرائیل در ۱۹۴۸، خلده در ۶ آوریل ۱۹۴۸ در جریان عملیات نخشون به دست نیروهای یهودی تصرف شد. در ۲۰ آوریل ۱۹۴۸ روستا با بولدوزر با خاک یکسان شد.

بر پایه منبع عبری، خلده به دلیل نزدیکی به راه ارتباطی میان جلگه ساحلی و بیت‌المقدس از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار بود. نیروهای عرب تلاش داشتند بیت‌المقدس را از دشت جدا کنند و عملاً شهر را در محاصره نگاه دارند. تصرف خلده نخستین اقدام برای شکستن راه به سوی بیت‌المقدس در چارچوب عملیات نخشون بود.

بر پایه منابع عربی، پس از تصرف خلده نبردها در هفته‌های بعد ادامه یافت، به‌ویژه در هفته پایانی ماه مه که درگیری‌ها از اطراف لطرون به منطقه خلده گسترش یافت و به بزرگ‌ترین برخورد جنگ تا آن تاریخ تبدیل شد.

کیبوتص میشمار داوید در سال ۱۹۴۸ در فاصله نزدیک به ۰٫۵ کیلومتری غرب محل روستا و بر زمین‌های آن پایه‌گذاری شد. سکونتگاه تل شاحر نیز در حدود ۲ کیلومتری جنوب محل روستا قرار دارد، اما بر زمین‌های روستا ساخته نشده‌است.

## بازمانده‌های معماری
اندرو پترسن، باستان‌شناس متخصص معماری اسلامی، در سال ۱۹۹۳ از خلده دیدن کرد و گزارش داد که بازمانده‌های دست‌کم چهار ساختمان سنگی دیده می‌شود، هرچند تنها دو بنا هنوز سرپا هستند.

نخستین بنا سازه‌ای مستطیل‌شکل (۱۲ متر × ۶٫۵ متر) با دو اتاق جداگانه است که هر یک ورودی مستقل دارد. هر درب با دو پنجره بزرگ در دو سو احاطه شده‌است. درها و پنجره‌ها با سنگ‌سرِدَر (لنتو) پوشیده شده و بالای آن طاق بارگشا قرار دارد. کتیبه‌ای بالای یکی از درها برداشته شده‌است. سقف از شاه‌تیرهای آهنی با بتن مسلح و دیوارها از سنگ آهک تراشیده ساخته شده‌است. به گفته پترسن، این بنا احتمالاً کاربرد عمومی داشته و به سال‌های پایانی حکومت عثمانی یا آغاز دوره قیمومت بریتانیا تعلق دارد.

دومین بنا در شمال ساختمان نخست قرار دارد و نزدیک به نصف اندازه آن (۶ متر × ۶ متر) است. سقف آن به همان شیوه بنای نخست ساخته شده‌است. دیوارها از قلوه‌سنگ و سنگ‌خرده با ملاط گلی بنا شده‌اند. طاقچه‌ای کم‌عمق در دیوار جنوبی ممکن است محراب بوده باشد. دیوارها با نقوش شابلونی نخل و برگ نخلی به رنگ آبی-سبز تزیین شده‌اند. کتیبه‌ای نیمه‌خوانا بالای درِ ورودی تاریخی از سده چهاردهم هجری قمری (اواخر سده نوزدهم میلادی) را نشان می‌دهد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* خلده در وبگاه فلسطین در خاطره‌ها
* خلده در وبگاه ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل