شمشیر کره‌ای

**شمشیر کره‌ای** (به کره‌ای: ؛ ) به شمشیرهایی گفته می‌شود که در شبه‌جزیره کره ساخته شده‌اند. سنت‌های شمشیرسازی و شمشیربازی کره‌ای جایگاهی محوری در تاریخ نظامی کره به مدت هزاران سال داشته‌اند. هرچند نبردهای زمینی معمول کره‌ای در دره‌های گسترده و گدارهای تنگ کوهستانی رخ می‌دادند که بهره‌گیری از نیزه و کمان را در اولویت قرار می‌دادند، شمشیر به عنوان سلاح ثانویه در نبرد تن‌به‌تن و به‌ویژه در جریان محاصره‌ها و عملیات ورود به کشتی‌های دشمن کاربرد فراوانی داشت. شمشیرهای تشریفاتی باکیفیت‌تر معمولاً ویژه فرماندهان و افسران بود و نماد اقتدار فرماندهی به‌شمار می‌رفت. اهدای شمشیر تشریفاتی به مقامات نظامی از سوی مقامات غیرنظامی تا به امروز ادامه دارد.

شمشیرهای کره‌ای به‌طور کلی در دو دسته بزرگ جای می‌گیرند: «گوم» (؛ ) و «دو» (؛ ). گوم شمشیری دولبه و دو سلاحی یک‌لبه است؛ هرچند استثناهایی نیز وجود دارد. در زبان عامیانه، همه شمشیرها ممکن است «گوم» نامیده شوند. پیشینه شمشیر در کره با خنجرهای برنزی عصر برنز آغاز می‌شود که آثار به‌جا مانده از آنها به سده‌های دهم تا نهم پیش از میلاد بازمی‌گردد. بهره‌گیری از آهن در اواخر عصر برنز همزمان با کاربرد برنز رواج یافت.

کمیابی شمشیرهای سنتی کره‌ای در دوران معاصر آنها را بسیار ارزشمند کرده و تقاضای بالایی از سوی موزه‌ها و گردآورندگان برای آنها وجود دارد.

## پیشینه
### شمشیرهای نخستین

شواهد تولید شمشیر به دوره گذار از اواخر عصر برنز به آغاز عصر آهن (حدود سده یکم پیش از میلاد) بازمی‌گردد؛ قالب سفالین شمشیری برنزی در استان گیونگ‌سانگ جنوبی یافت شده‌است.

کهن‌ترین گونه شمشیر کره‌ای «هواندودائدو» یا «شمشیر با سر دسته حلقوی» نام دارد که از سده یکم تا ششم میلادی رواج داشت. تا سده سوم، این شمشیرها بسیار کمیاب بودند و احتمالاً ویژه خاندان سلطنتی بودند. در اواخر سده چهارم و در سده پنجم دسترسی به آنها آسان‌تر شد و در بسیاری از آرامگاه‌های طبقه بالای این دوره یافت شده‌اند. تولید آنها در سده ششم کاهش یافت.

در یک‌سوم پایانی دوره سه پادشاهی کره (یعنی از حدود ۴۵۰ میلادی به بعد)، فناوری فولادسازی از چین (احتمالاً در دوره دودمان‌های شمالی و جنوبی) به کره رسید و در شمشیرسازی هر سه پادشاهی کره‌ای (گوگوریو، بکجه و شیلا) به کار گرفته شد. در سال ۲۰۱۳، کتیبه‌ای به خط چینی بر شمشیری از سده پنجم میلادی از آرامگاه گومگوانچونگ در گیونگجو، استان گیونگ‌سانگ شمالی کشف شد. بر غلاف این شمشیر عبارت «پادشاه ایسَجی» (尒斯智王) نوشته شده بود.

شمشیرهای بلند در دوره سه پادشاهی کره عمدتاً توسط سواره‌نظام و فرماندهان (که آنها نیز معمولاً سواره بودند) به کار می‌رفت، نه پیاده‌نظام. در این دوره، نبردهای زمینی بیشتر شامل نیزه‌داران و کمان‌داران پیاده، کمان‌داران سواره با کمان‌های دودسته و شمشیرزنان سواره با دو تیغه بود. شمشیرها سلاح اصلی در نبرد نبودند بلکه بیشتر برای یورش‌های غافلگیرانه، ضربات دفاعی و نبرد تن‌به‌تن به کار می‌رفتند. تیغه‌ها سنگین بودند چون بیشتر از برنز و بعدها آهن ساخته می‌شدند و سر دسته‌ها اغلب گره‌دار بودند و به عنوان وزنه تعادلی یا در نبرد بسیار نزدیک استفاده می‌شدند.

در دوره دودمان گوریو، شمار محدودی شمشیر کره‌ای برای مأموریت‌های بازرگانی در آسیا صادر شد. پس از تسلیم گوریو به عنوان دست‌نشانده مغول بعد از شش حمله مغول که در سال ۱۲۵۹ پایان یافت، احتمالاً شمشیرسازی کره‌ای تحت تأثیر سنت‌های ساخت سلاح مغولی و چینی قرار گرفت.

## دوره جوسون (هواندو)
### پیشینه
شمشیر رزمی دوره دودمان جوسون **هواندو** () نامیده می‌شد. در نام هواندو، «هوان» (環) واژه هانجایی به معنای حلقه است. دربارهٔ خاستگاه این نام دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. کتاب نظامی «یونگ‌وون پیلبی» (融垣必備) که در سال ۱۸۱۳ انتشار یافت بیان می‌کند که نام آن از حلقه‌ای برای بستن غلاف به کمر گرفته شده‌است.

نام «هواندو» نخستین‌بار در «گوریوسا» دیده می‌شود. در آنجا نوشته شده که هنگامی که فرستاده‌ای از دودمان یوآن در آوریل ۱۲۷۷ وارد شد، پادشاه چونگ‌نیول، یی جانگ‌مو را به شهر چونگجو فرستاد تا ۱۰۰۰ قبضه هواندو بسازد.

### شیوه حمل
شیوه‌های گوناگونی برای حمل هواندو وجود داشت از جمله بهره‌گیری از کمربندی به نام «تی‌دون»، حمل بر پشت، آویختن از شانه و بستن به کمر با نخی متصل به حلقه غلاف. در دوره جوسون، شمشیرها اغلب با دسته رو به پشت حمل می‌شدند.

این روش بیشتر در کشورهایی دیده می‌شود که سواره‌نظام نیروی اصلی آنها بود. گفته می‌شود این شیوه از آن رو طراحی شده که اگر شمشیر با دسته رو به جلو حمل شود، غلاف عقبی هنگام تاختن سریع به اسب برخورد کرده و مانع حرکت می‌شود. همچنین هنگام تیراندازی با کمان راحت‌تر است زیرا دسته مزاحمتی ایجاد نمی‌کند. این شیوه حمل در مغولستان، دودمان مینگ و دودمان چینگ نیز رایج بوده‌است.

### ساختار

روش حمل شمشیر با دسته رو به پشت بیشتر در لباس‌هایی با تی‌دون دیده می‌شود. با این حال در دوره مداخله یوآن، جریان غالب در مغولستان حمل شمشیر با دسته رو به جلو بود. همچنین در نگاره‌های هواندو از آغاز دوره جوسون که در «سجونگ شیلوک» (世宗實錄) و «گوکجو اوریه‌اوی» (國朝五禮儀) به تصویر کشیده شده‌اند، تنها حلقه‌ای برای غلاف دیده می‌شود و بَندون نشان داده نشده‌است. با در نظر گرفتن این نکته‌ها، به نظر می‌رسد تا اواسط دوره جوسون حمل شمشیر با دسته رو به جلو به شیوه حلقوی رایج‌تر بوده‌است. کهن‌ترین هواندویی که تی‌دون در آن یافت شده متعلق به ریو سونگ-ریونگ است. بر این اساس، احتمال بالایی وجود دارد که تی‌دون و روش حمل شمشیر با دسته رو به پشت از حدود اواسط دوره جوسون تحت تأثیر دودمان مینگ یا مردم جورجی معرفی شده باشد.

هواندوی آغاز دوره جوسون بر اساس «سجونگ شیلوک» و «گوکجو اوریه‌اوی» نه تنها بسیار خمیده بلکه کوتاه نیز بود. بر پایه مقررات طول تیغه هواندو ثبت‌شده در «مونجونگ شیلوک» (文宗實錄)، طول تیغه برای کاربرد پیاده‌نظام ۱٫۷ جا و برای سواره‌نظام ۱٫۶ جا بود و طول دسته برای پیاده‌نظام ۲ گوون و برای سواره‌نظام ۱ گوون و ۳ جی بود.

شکل کلی تیغه، شمشیری خمیده و یک‌لبه بود. به دلیل عملیات حرارتی جزئی، الگوهای کم‌رنگی بر تیغه پدیدار می‌شد. میزان انحنا متفاوت بود؛ برخی شمشیرها انحنای بارز و برخی دیگر تقریباً مستقیم بودند. به‌طور کلی شباهتی به کاتانای ژاپنی دارد، اما برخلاف کاتانا، اغلب خط مرزی مشخصی (یوکوته) در نوک تیغه وجود ندارد که نوک را نسبتاً مبهم می‌سازد.

از نظر سطح مقطع، گونه‌های مثلثی، پنج‌ضلعی تک‌سطحی، پنج‌ضلعی و شش‌ضلعی وجود داشت. با این حال به دلیل مسائل دوام، شمشیرهای مثلثی برای دفاع شخصی یا ترور مانند «چانگ‌پوگوم» به کار می‌رفتند، در حالی که ارتش معمولاً از هواندوهای با مقطع شش‌ضلعی یا پنج‌ضلعی بهره می‌برد.

ثبتی وجود دارد که هنگامی که کره‌ای‌ها شمشیر ژاپنی به دست می‌آوردند، پشت و شیب‌های کناری (شینوگی) را می‌ساییدند تا سطوح کناری صاف و لبه زاویه‌دار شود. این امر تفاوت‌های میان شمشیر ژاپنی و هواندو را نشان می‌دهد.

### سامانه قفل
یکی از ویژگی‌های شاخص هواندو، قفل جداشدنی آن است. برخلاف شمشیرهای فرهنگ‌های دیگر، این شمشیر دارای سازوکار قفل جداگانه‌ای بود و حتی در هنگام فعالیت شدید بدنی احتمال بسیار اندکی داشت که شمشیر به‌خودی‌خود از غلاف بیرون بیاید. در آغاز دوره جوسون، سازوکار قفلی به نام «بینیوجانگ» (비녀장) رایج بود. واژه «بینیو» (비녀) به معنای سنجاق موی سنتی کره‌ای است. این سازوکار برای جلوگیری از افتادن شمشیر از غلاف طراحی شده بود و سوراخ پشت محافظ برای ایمن کردن شمشیر با بینیوجانگ بود.

## شمشیر ژاپنی در کره

در جریان جنگ ایمجین (۱۵۹۲–۱۵۹۸)، ارتش جوسون شمشیرهای ژاپنی را ضبط کرد. با این حال، شمشیر ژاپنی معرفی‌شده در این دوره خاستگاه هواندو نبود. هواندو و شمشیر ژاپنی در ظاهر شبیه هستند اما در دوره جوسون تمایز روشنی میان آن دو وجود داشت.

بر اساس آثار تاریخی، هواندو و شمشیر ژاپنی از دوره دودمان گوریو به‌طور مستقل تکامل یافتند و پیش از جنگ ایمجین شکل‌هایی مشابه کاتانا به خود گرفتند. این پدیده را می‌توان فرگشت هم‌گرا توصیف کرد و اسناد تاریخی نشان می‌دهند که هواندو تحت تأثیر سابر آسیای مرکزی قرار گرفت که از راه دودمان یوآن به دودمان گوریو رسیده بود.

## گونه‌شناسی
### مفاهیم پایه
«گوم» (검؛ 劍) واژه کره‌ای برای «شمشیر» است و معمولاً برای شمشیرهای دولبه به کار می‌رود اما گاه به شمشیرهای یک‌لبه نیز اطلاق می‌شود. «یه‌دو» (예도؛ 銳刀) اصطلاح ویژه شمشیر یک‌لبه است.

عناصر شمشیر کره‌ای دربرمی‌گیرد: «گومجیپ» یا غلاف که اغلب لاکی است؛ «هیول‌جو» یا شیار خون (بیشتر شمشیرهای اصیل کره‌ای شیار خون نداشتند)؛ «هواندو ماگی» یا حلقه اتصال؛ «کودونگی» یا محافظ دست؛ سر دسته حلقوی؛ منگوله؛ و محافظ شمشیر گرد و پهن یا با طرح نیلوفر مستقیم.

### نمونه‌های گوناگون
گونه‌های بسیار متنوعی از «دو» و «گوم» وجود دارد که از شکل‌های بسیار ساده موجود در بسیاری از ملل تا طرح‌های یگانه و هنری ویژه کره متغیر است:
* **جیکدو** (): به معنای «شمشیر مستقیم».
* **جانگ‌گوم** (؛ 長劍): به معنای «شمشیر بلند».
* **جینگوم** (): به معنای «شمشیر حقیقی»؛ معمولاً برای تیغه‌ای که برای نبرد و نه مراسم آیینی ساخته شده به کار می‌رود.
* **چانگ‌پوگوم** (): شمشیری به نام گیاه اکوروس (چانگ‌پو در کره‌ای) با تیغه دولبه باریک‌شونده.
* **[[چرخ حلقه‌ای|هواندودائدو]]** (؛ 環頭大刀): شمشیر یک‌لبه با سر دسته حلقوی که در دوره سه پادشاهی کاربرد داشت.
* **گوم** (): علاوه بر معنای عام «شمشیر»، به شمشیر دولبه مستقیم کوتاه‌تر با نوک نسبتاً کُند نیز اشاره دارد. به عنوان نشان مقام و نه سلاح، گوم اغلب با نقوش و کتیبه‌های فراوان بر غلاف، دسته و تیغه آراسته می‌شد.
* **دو** () یا هواندو: شمشیر یک‌لبه که به عنوان سلاح جانبی سرباز کره‌ای تا سده نوزدهم به کار می‌رفت. طول آن ۶۱ تا ۸۶ سانتی‌متر بود. از فولاد کربنی با تیغه خمیده یک‌لبه، محافظ شمشیر و دسته چوبی ساخته می‌شد.
* **سانگ‌سودو** (؛ 雙手刀): شمشیر یک‌لبه دودسته که برای مدت محدودی در اواخر سده شانزدهم و اوایل سده هفدهم کاربرد داشت. منابع چینی پذیرش آن را به ژنرال چی جیگوانگ (۱۵۲۸–۱۵۸۸) نسبت می‌دهند که گفته می‌شود اسیران دزدان دریایی واکو را در لشکرکشی‌هایش در جنوب چین گرفته بود. طول کلی این شمشیر نزدیک به ۱۸۳ سانتی‌متر بود.
* **هیوپ‌دو** (؛ 俠刀): سلاح تیغه‌دار بزرگ هلالی‌شکل مشابه «پودائو» چینی اما پهن‌تر و ضخیم‌تر با منگوله‌ای در انتهای تیغه.
* **اونگ‌گوم** (): شمشیر بلند یک‌لبه که با یک یا دو دست به کار می‌رفت و سلاح جانبی رایج دیگری در دوره جوسون بود.

* **وول‌دو** (؛ 月刀): سلاح نیزه‌ای تیغه‌دار شبیه همتای چینی آن یائویین‌دائو. بر اساس «مویه‌دوبوتونگجی»، طول دسته حدود ۱۹۵ سانتی‌متر و طول تیغه حدود ۸۵ سانتی‌متر بود.
* **سانگ‌دو** یا **سانگ‌گوم** (؛ 雙刀 / ؛ 雙劍): به معنای «شمشیرهای دوقلو». سواره‌نظام کره‌ای به بهره‌گیری از فن شمشیر دوقلو سواره معروف بود. «سانگ‌یونگ‌گوم» شمشیرهای دوقلویی هستند که در یک غلاف حمل می‌شوند.
* **چیل‌سونگ‌گوم** (؛ 七星劍): نام این شمشیر «شمشیر هفت‌ستاره» معنا می‌دهد و یک‌لبه یا دولبه بود. بیشتر برای کاربرد آیینی بودایی شناخته شده و تقریباً همه نمونه‌های آن حکاکی صورت فلکی (معمولاً دب اکبر) بر تیغه دارند.
* **ساین‌چام‌ساگوم**: نام این شمشیر به معنای «شمشیر بزرگ چهار ببر» است. شمشیری تشریفاتی که در آیین‌های شمنی و دفع ارواح به کار می‌رفت. شمشیرهای «اینگوم» (شمشیرهای ببر) همگی بر اساس سال، ماه، روز و ساعت ببر ساخته می‌شدند.
* **سام‌جونگ‌دو** (؛ 三精刀): شمشیری که هر ساله از سوی وزارت دفاع ملی به ژنرال‌های تازه‌ارتقایافته اهدا می‌شود.
* **[[شمشیر هفت‌شاخه]]**: نمونه‌ای ویژه که در بکجه به فرمان پادشاه ساخته شده‌است.

## شمشیربازی کره‌ای
پژوهش دربارهٔ شمشیر کره‌ای به عنوان یک سامانه رزمی معمولاً «گوم‌بوپ» () یا «گوم‌سول» () نامیده می‌شود. برای دانشجویان هنرهای رزمی که فرم‌های شمشیر می‌آموزند، بیشتر از شمشیرهای چوبی تمرینی یا «مُک‌گوم» () و سپس شمشیرهای بامبوی کربنیزه یا «جوک‌دو» () بهره می‌گیرند. در شمشیرزنی نوین، معمولاً از تیغه‌های پلاستیکی استفاده می‌شود.

## نگارخانه

File:Korea-Bronze.age-Daggers-02.jpg|خنجرهای کره‌ای عصر برنز
File:Korea-Proto.3.Kingdoms-Swords-01.jpg|شمشیر دوره پیشا-سه پادشاهی کره
File:Korea-Broze.age-Buyeo-Weapons-01.jpg|سلاح‌های عصر برنز پادشاهی بویو
File:Korea-Bronze.age-Daggers-01.jpg|خنجرهای آهنی کره‌ای
File:Korea-Baekje-sword-01.jpg|شمشیر دوره سه پادشاهی - ساخت بکجه


## جستارهای وابسته
* شمشیر
* تاریخ کره
* چرخ حلقه‌ای
* شمشیر هفت‌شاخه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Swords of Korea

رده:سلاح‌های برنده
رده:صفحه‌های دارای محتوای کره‌ای