جاده لعنت (فیلم)

**جاده لعنت** () یک فیلم آمریکایی در سبک پسا-آخرالزمانی محصول سال ۱۹۷۷ به کارگردانی جک اسمایت است که تا حدی بر اساس رمانی به همین نام (۱۹۶۹) نوشتهٔ راجر زلازنی ساخته شده است. موسیقی متن اصلی توسط جری گلدسمیت ساخته شده و فیلم‌برداری آن بر عهده هری استردلینگ، جونیور بوده است. در این فیلم جرج پپارد، یان-مایکل وینسنت، دومینیک ساندا، پل وینفیلد و جکی ارل هیلی به ایفای نقش پرداخته‌اند. با وجود استقبال ضعیف منتقدان و مخاطبان در زمان اکران، این فیلم از آن زمان به یک فیلم کالت تبدیل شده است.

## خلاصه داستان
ستوان یکم جیک تانر به همراه سرگرد یوجین «سام» دنتون در یک پایگاه موشکی نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در بیابان موهاوی واقع در شرق کالیفرنیا، مسئولیت نگهبانی از سیلوهای موشک بالستیک قاره‌پیما را بر عهده دارند. دنتون به تانر اطلاع می‌دهد که درخواست انتقال داده است، زیرا تانر را شریک مناسبی نمی‌بیند. در جریان تمرین‌های روتین، ایالات متحده شلیک موشک‌های هسته‌ای از سوی اتحاد جماهیر شوروی را شناسایی می‌کند. تانر و دنتون موشک‌های سیلوی خود را به عنوان بخشی از یک ضربه دوم گسترده پرتاب می‌کنند. با وجود تلاش موشک‌های رهگیر، ایالات متحده به شدت از حملات شوروی آسیب می‌بیند.

دو سال بعد، محور زمین بر اثر انفجارهای هسته‌ای جنگ جهانی سوم تغییر کرده است؛ سیاره درگیر طوفان‌های عظیم است و آسمان در وضعیت دائمی شبیه به شفق قطبی قرار دارد. تانر از ارتش کناره‌گیری کرده و در حال شناسایی مناطق اطراف بارستو (کالیفرنیا) است، در حالی که کیگان نیز استعفا داده تا در یکی از ساختمان‌های فرعی پایگاه به نقاشی مشغول شود. عقرب‌های غول‌پیکرِ جهش‌یافته منطقه را تهدید می‌کنند. یک انفجار تصادفی ناشی از بی‌احتیاطی یکی از کارکنان باعث مرگ اکثر ساکنان آسایشگاه از جمله فرمانده پایگاه، ژنرال لندرز می‌شود. کیگان، تانر، دنتون و ستوان تام پری زنده می‌مانند.

دنتون پیشنهاد سفر به آلبانی (نیویورک) را می‌دهد تا منشأ یک پیام رادیویی که از زمان جنگ به‌طور هفتگی پخش می‌شود را بررسی کنند. بازماندگان با دو خودروی ۱۲ چرخ بزرگ به نام «لندمستر» (Landmaster) که نفربر زرهی هستند راهی می‌شوند تا از «جاده لعنت» عبور کنند؛ مسیری که کمترین مقاومت را در برابر مناطق با تابش شدید رادیواکتیو دارد. پری در طوفانی که یکی از لندمسترها را از کار می‌اندازد کشته می‌شود و در ویرانه‌های سالت لیک سیتی، سوسک‌های جهش‌یافته کیگان را زنده زنده می‌خورند. دنتون و تانر دو بازمانده دیگر را پیدا می‌کنند: زنی به نام جنیس در لاس وگاس و نوجوانی به نام بیلی در خانه‌ای متروکه در دشت‌های مرتفع. آن‌ها در غرب میانه با کوه‌نشینان مسلح می‌جنگند و دنتون ساختمان‌های آن‌ها را با موشک‌انداز لندمستر نابود می‌کند.

لندمستر در نزدیکی دیترویت دچار مشکل در سیستم انتقال قدرت می‌شود. طوفانی به وسعت یک نیم‌کره شروع می‌شود و گروه در خودرو پناه می‌گیرند؛ در همین حال یک کلان‌سونامی آن‌ها را با خود می‌برد و در پهنه وسیعی از آب شناور می‌سازد. ناگهان آسمان صاف می‌شود و به نظر می‌رسد زمین به محور طبیعی خود بازگشته است.

آن‌ها لندمستر را که یک وسیله نقلیه آبی‌خاکی است به ساحل می‌رانند و یک پخش رادیویی همراه با موسیقی می‌شنوند. تانر و بیلی با موتورسیکلت برای یافتن منبع پخش حرکت می‌کنند. در صحنه پایانی، آن‌ها به حومه شهر آلبانی می‌رسند که به طرز شگفت‌انگیزی سالم مانده است و توسط ساکنان آن مورد استقبال قرار می‌گیرند.

## بازیگران
* یان-مایکل وینسنت در نقش ستوان یکم جیک تانر
* جرج پپارد در نقش سرگرد یوجین «سام» دنتون
* دومینیک ساندا در نقش جنیس
* پل وینفیلد در نقش کیگان
* جکی ارل هیلی در نقش بیلی
* کیپ نیون در نقش ستوان تام پری
* مارک ال. تیلور در نقش هاسکینز
* رابرت دانر در نقش مرد کوهستانی

## تولید
### توسعه
داستان اصلی راجر زلازنی برای فیلمنامه نهایی فیلم به میزان قابل توجهی تغییر کرد. در ابتدا زلازنی از پیش‌نویس اول لوکاس هلر (ژوئن ۱۹۷۵) بسیار راضی بود، اما وقتی پروژه به کارگردانان مختلف (از جمله رابرت وایز) و تیم‌های جلوه‌های ویژه (از جمله داگلاس ترامبل) ارائه شد، به دلیل حجم بالای جلوه‌های مورد نیاز که تکنولوژی آن در آن زمان وجود نداشت، ساخت آن غیرممکن تلقی شد. استودیو سپس آلن شارپ را برای بازنویسی فیلمنامه آورد تا این مشکل را به حداقل برساند، که باعث حذف بسیاری از عناصر کتاب زلازنی شد. زلازنی تا زمانی که فیلم را در سینما ندیده بود، متوجه این تغییرات نشده بود.

### فیلم‌برداری
فیلم‌برداری در ۲۱ ژوئن ۱۹۷۶ در شرق شهر بورگو اسپرینگز (کالیفرنیا) آغاز شد، جایی که دکور پایگاه موشکی در آنجا ساخته شده بود. مکان‌های دیگر شامل دهانه شهاب‌سنگ، پارک ایالتی دره آتش در نوادا، سالت لیک سیتی و بیابان موهاوی در کالیفرنیا بود. صحنه‌های دریاچه در دریاچه فلات‌هد در کلسپل (مونتانا) فیلم‌برداری شد. فیلم‌برداری صحنه‌های داخلی در ۱۳ اوت ۱۹۷۶ در استودیوهای قرن بیستم در لس آنجلس به پایان رسید.

تولید فیلم از ابتدا با مشکلات زیادی همراه بود. به دلیل بودجه زیاد، ساخت حشرات جهش‌یافته غول‌پیکر و مناظر ویران‌شده بسیار دشوار بود. سکانس حمله عقرب‌های غول‌پیکر ۸ متری ابتدا با استفاده از ماکت‌های بزرگ آزمایش شد اما نتیجه غیرقابل قبول بود؛ در نهایت از عقرب‌های واقعی استفاده شد که در پس‌تولید با فرایند کروما کی روی فیلم ترکیب شدند. در زمان فیلم‌برداری در فلگستف (آریزونا)، یان-مایکل وینسنت با مصرف الکل باعث سه روز تأخیر در تولید شد. به گفته جک اسمایت، کارگردان فیلم، در شرح حال خود، مدیر استودیو آلن لاد جونیور حدود یک‌چهارم از بودجه تولید این فیلم را برای تکمیل فیلم کم‌بودجه‌تر جرج لوکاس یعنی *[[جنگ ستارگان (فیلم)|جنگ ستارگان]]* اختصاص داد. اسمایت تا اواخر کار از این کاهش بودجه مطلع نبود، که باعث شد اکثر جلوه‌های ویژه باقی‌مانده به دلیل نبود بودجه با کیفیت پایینی ساخته شوند.

### پساتولید
برش کارگردان اصلی فیلم که در اواخر سال ۱۹۷۶ توسط جک اسمایت به استودیو تحویل داده شد، ۲ ساعت و ۱۵ دقیقه زمان داشت. با وجود اینکه کار روی جلوه‌های ویژه در آن زمان هنوز به پایان نرسیده بود، استودیو تغییرات جزئی در این نسخه اعمال کرد و منتظر تکمیل جلوه‌ها پیش از اکران ماند. در حالی که کار روی جلوه‌ها در جریان بود، بودجه اتمام کار به فیلم جنگ ستارگان اختصاص یافت که با مشکلات بودجه و تولید دست‌ و پنجه نرم می‌کرد؛ این موضوع باعث حذف چندین صحنه مهمِ دارای جلوه‌های ویژه شد که هنوز ساخته نشده بودند، از جمله سکانس‌های پرتاب موشک ال‌جی‌ام-۳۰ مینتمن، انفجار پایگاه و از همه مهم‌تر، طوفان و سونامی در پرده آخر فیلم. به دلیل حذف این صحنه‌ها، فاکس برای آن نماهای خاص به تصاویر آرشیوی فیلم‌های دیگر (و تصاویر مالکیت عمومی از پرتاب موشک‌ها و انفجارهای هسته‌ای) متکی شد.

به همین دلیل و تصمیم لحظه آخری برای اضافه کردن «آسمان‌های رادیواکتیو» با جلوه‌های ویژه، جاده لعنت به دلیل فرآیند دشوار انطباق تصویری جلوه‌های نوری روی آسمان در حدود ۳۰۰ نما (که بخشی از طرح اولیه نبودند و در نتیجه هنگام فیلم‌برداری برای آن‌ها برنامه‌ریزی نشده بود و اجرای ضعیفی داشتند)، بسیار فراتر از تاریخ اکران در نظر گرفته شده در دسامبر ۱۹۷۶، در مرحله پساتولید باقی ماند. این موضوع تاریخ اکران را از دسامبر ۱۹۷۶ به مارس ۱۹۷۷ و سپس به ژوئن ۱۹۷۷ تغییر داد. در طول همین تأخیر بود که استودیوهای قرن بیستم فیلم علمی تخیلی «دیگر» خود در سال ۱۹۷۷، یعنی جنگ ستارگان را اکران کرد. استودیو برنامه‌ریزی کرده بود که در آن سال تنها دو فیلم علمی تخیلی اکران کند و قرار بود جاده لعنت بلاک‌باستر اصلی باشد.

موفقیت عظیم و حماسی *جنگ ستارگان*، فاکس را مجبور کرد تا اکران فیلمِ در حال تقلا یعنی جاده لعنت را که همچنان در مرحله جلوه‌های ویژه پساتولید مانده بود، بیشتر به تأخیر بیندازد. در اوج سراسیمگی، تاریخ اکران به دسامبر ۱۹۷۷ موکول شد، اما وقتی استودیو متوجه شد که باید با اثر مورد انتظار استیون اسپیلبرگ یعنی برخورد نزدیک از نوع سوم رقابت کند، تاریخ را به اکتبر جلو انداخت. با این تأخیر اضافی، فاکس کل فیلم را دوباره تدوین کرد. اسمایت در این زمان درگیر پروژه دیگری بود، بنابراین فاکس تدوین مجدد را بر عهده گرفت. تصمیم بر این شد که طول فیلم برای اکران سینمایی به حداقل زمان یعنی ۹۰ دقیقه کاهش یابد و بخش‌های بزرگی از فیلم توسط استودیو حذف شد. این حذفیات شامل ۴۴ دقیقه از فیلم، از جمله یک طرح فرعی مهم درباره مثلث عشقی بین تانر، دنتون و جنیس بود. بسیاری از صحنه‌های ابتدایی فیلم در پایگاه موشکی نیز حذف شدند؛ سکانس‌هایی که فروپاشی نظم نظامی را نشان می‌دادند. ماری همیلتون در چندین صحنه که حذف شدند حضور پررنگی داشت (او نقش ژنرال الکلی و مستأصل مسئول پایگاه را بازی می‌کرد) که حذف آن‌ها باعث شد شخصیت او در نسخه نهایی عملاً «لال» به نظر برسد و هیچ دیالوگی نداشته باشد. به طور بحرانی، یک رویارویی فیزیکی بین تانر و دنتون پس از مرگ کیگان توسط «سوسک‌های قاتل» حذف شد (در این صحنه، تانر، دنتون را برای نجات ندادن دوستش مقصر می‌داند و متعاقباً تلاش می‌کند او را بکشد). با وجود این تدوین‌های گسترده، فاکس در پاسخ مستقیم به *جنگ ستارگان*، محتوای بیشتری را بر روی خودروی «لندمستر» و جلوه‌های ویژه متمرکز کرد. فیلم در این دوره چندین بار تغییر نام داد؛ از نام اصلی «جاده لعنت» به «راه رستگاری» و سپس «فرار برای بقا»، تا اینکه اندکی پیش از اکران دوباره به «جاده لعنت» (Damnation Alley) تغییر یافت.

برخلاف سنت هالیوود، این فیلم ابتدا در ۱۰ سپتامبر ۱۹۷۷ در ژاپن اکران شد. پس از اکران موفق در آنجا، در ۲۱ اکتبر ۱۹۷۷ در ایالات متحده به نمایش درآمد که در ابتدا با موفقیت کوتاه‌مدتی روبرو شد، اما نقدهای ضعیف منتقدان و تبلیغات منفیِ دهان‌به‌دهان باعث شکست آن در گیشه شد.

### لندمستر

یکی از جنبه‌های قابل توجه فیلم، خودروی لندمستر (Landmaster) بود که دارای یک بخش میانی مفصلی و مجموعه منحصربه‌فرد ۱۲ چرخ دوار است. لندمستر در سال ۱۹۷۶ توسط سفارشی‌ساز خودرو، دین جفریس، با هزینه ۳۵۰٬۰۰۰ دلار مخصوص این فیلم ساخته شد.

لندمستر در سال ۲۰۰۵ به یک مالک خصوصی فروخته شد و به شرایطی تغییر یافته بازسازی گشت که تا حدودی با آنچه در فیلم دیده می‌شد متفاوت بود. این خودرو پس از آن چندین سال در نمایشگاه‌های خودرو به نمایش درآمد. در سال ۲۰۰۷، این خودرو در «نمایشگاه خودروهای سفارشی سان فرانسیسکو» به عنوان بخشی از یک نمایشگاه ویژه در کنار دیگر خودروهای مشهور فیلم‌ها و سریال‌ها حضور داشت.

از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴، لندمستر در مالکیت جین وینفیلد، دیگر سفارشی‌ساز خودرو، بود. برای مدتی این خودرو در فروشگاه او پارک شده بود و از بزرگراه قابل مشاهده بود.

پس از درگذشت وینفیلد، دارایی‌های او از جمله لندمستر در سال ۲۰۲۴ به خریداری ناشناس در کالیفرنیا فروخته شد که در حال بازسازی خودرو به شرایط زمان فیلم‌برداری است.

### صدا ۳۶۰

تعدادی از اکران‌های اولیه *جاده لعنت* در شهرهای بزرگ با سیستم «صدا ۳۶۰» (Sound 360) ارائه شدند که یک فرآیند صدای فراگیر با تأثیر بالا بود.

موسیقی جری گلدسمیت از تفکیک استریوی گسترده‌ای که سیستم «صدا ۳۶۰» فراهم می‌کرد، به خوبی بهره برد؛ به ویژه در تم آغازین که فانفارها به نوبت از هر دو سمت سالن سینما به گوش می‌رسیدند.

## بازخورد
در اقدامی که برخلاف رویه معمول استودیوهای فیلم‌سازی در آن زمان بود، *جاده لعنت* در سپتامبر ۱۹۷۷ در ژاپن، یک ماه پیش از اکران در ایالات متحده و بیش از یک سال پس از اتمام فیلم‌برداری افتتاح شد. این فیلم در ۹ روز اول اکران خود در ۶۴ سینما ۱٬۲۵۰٬۹۵۶ دلار فروخت. پس از اکران در آمریکا، به دلیل عدم سودآوری کافی برای ماندن در سینماهای زنجیره‌ای، به سرعت از پرده‌ها کنار رفت. نادیده گرفته شدن فیلم مشهود بود، زیرا تحت‌الشعاع آثار پساآخرالزمانی قبلی مانند *روز پایان جهان* و *[[در ساحل (فیلم ۱۹۵۹)|در ساحل]]* قرار گرفت. در برخی سینماها در سال ۱۹۷۷، این فیلم به همراه انیمیشن فانتزی رالف بکشی یعنی *[[جادوگران (فیلم ۱۹۷۷)|جادوگران]]* نمایش داده می‌شد که از نظر مالی موفق بود.

در بریتانیا، *جاده لعنت* در ژانویه ۱۹۷۹ در یک برنامه دو فیلمه با فیلم *رعد و برق* (محصول ۱۹۷۷ فاکس قرن بیستم) اکران شد.

در وب‌سایت راتن تومیتوز، این فیلم بر اساس ۱۲ نقد، امتیاز ۴۲٪ را با میانگین ۴.۴/۱۰ به دست آورده است. در متاکریتیک نیز بر اساس ۷ نقد، میانگین امتیاز ۳۰ از ۱۰۰ به آن داده شده است که نشان‌دهنده «نقدهای عموماً نامطلوب» است.

### رسانه خانگی
نخستین پخش تلویزیونی این فیلم از شبکه ان‌بی‌سی در روز یکشنبه ۱۲ ژوئن ۱۹۸۳، شامل صحنه‌های جایگزین و اضافی بود که دوباره در فیلم گنجانده شده بودند (از جمله تصاویری از ماری همیلتون و جرج پپارد که در آن دنتون برای خروج از پایگاه اجازه می‌خواهد، و همچنین صحنه‌های اضافی با حضور دومینیک ساندا و پپارد که در آن‌ها دنتون درباره همسرش که در جنگ هسته‌ای کشته شده با جنیس صحبت می‌کند). این پخش تلویزیونی از نظر رتبه‌بندی موفق بود و در رتبه دوم بررسی‌های نیلسن برای آن هفته قرار گرفت.

*جاده لعنت* در سال ۱۹۸۳ در قالب‌های وی‌اچ‌اس، بتامکس و ویدئو ۲۰۰۰ در بریتانیا منتشر شد و در سال ۱۹۸۵ بر روی وی‌اچ‌اس و بتامکس در ایالات متحده عرضه گردید. شرکت شات! فکتوری (Shout! Factory) این فیلم را در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۱ در ایالات متحده بر روی دی‌وی‌دی و دیسک بلوری منتشر کرد. این نسخه دارای انتقال تصویر عریض آنامورفیک جدید و تفسیر صوتی توسط تهیه‌کننده پل ماسلانسکی است. میکس صوتی اصلی «صدا ۳۶۰» در نسخه‌های دی‌وی‌دی و بلوری وجود ندارد، زیرا عناصر اصلی صوتی بیش از حد آسیب دیده بودند و قابل بازیابی نبودند.

## منابع

* 

رده:آثار موسیقی جری گلدسمیت
رده:فیلم‌های ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:فیلم‌های اقتباس شده از رمان‌های مهیج
رده:فیلم‌های اقتباس‌شده از رمان‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های اقتباس‌شده از رمان‌های علمی-تخیلی
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های جاده‌ای آمریکایی
رده:فیلم‌های جاده‌ای دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های درباره جنگ و سلاح‌های هسته‌ای
رده:فیلم‌های علمی تخیلی ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:فیلم‌های علمی تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های فاجعه‌محور دهه ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های فاکس قرن بیستم
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در آریزونا
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در لس آنجلس
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در مونتانا
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در نوادا
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در یوتا
رده:فیلم‌های مرتبط با حوادث فاجعه‌انگیز و بلایای طبیعی آمریکایی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در بیابان‌ها
رده:فیلم‌های واقع‌شده در دیترویت
رده:فیلم‌های واقع‌شده در کالیفرنیا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در لاس وگاس
رده:فیلم‌های واقع‌شده در نیویورک
رده:فیلم‌های واقع‌شده در یوتا
رده:نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در فیلم