چهارچوب‌های کلینتون

**چهارچوب‌های کلینتون** یا **پارامترهای کلینتون** (به انگلیسی: The Clinton Parameters
؛ به عربی: ؛ به عبری: ، میتوه کلینتون) رهنمودهایی برای دستیابی به توافق وضعیت نهایی جهت حل درگیری اسرائیل و فلسطین بود که در هفته‌های پایانی دوره ریاست‌جمهوری بیل کلینتون و انتقال قدرت به جرج دبلیو بوش پیشنهاد شد.

پس از تعلیق نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید در ژوئیه ۲۰۰۰، مذاکراتی میان اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها از ۱۹ تا ۲۳ دسامبر ۲۰۰۰ برگزار شد. چهارچوب‌ها تفاوقات سازش‌آمیزی بودند که کلینتون آن‌ها را بهترین راه‌حل ممکن در چارچوب مواضع دو طرف می‌دانست و قرار بود پایه‌ای برای مذاکرات بیشتر باشند. این طرح در ۲۳ دسامبر ارائه شد. در ۲۸ دسامبر، دولت اسرائیل رسماً آن را با تحفظاتی پذیرفت و در ۲ ژانویه ۲۰۰۱، یاسر عرفات نیز در دیداری در کاخ سفید رسماً با تحفظاتی آن را پذیرفت. کاخ سفید روز بعد در بیانیه‌ای اعلام کرد که «هر دو طرف اکنون ایده‌های رئیس‌جمهور را با برخی نکات پذیرفته‌اند». کلینتون در سال ۲۰۰۵ نوشت که نکات اسرائیل را در چارچوب و نکات فلسطینی‌ها را فراتر از چارچوب‌ها می‌داند. برخی دیگر استدلال می‌کنند که چهارچوب‌های کلینتون حقوق قانونی فلسطینی‌ها بر اساس حقوق بین‌الملل، از جمله حاکمیت بر تمامی کرانه باختری و اورشلیم شرقی و حق بازگشت آوارگان فلسطینی را نادیده می‌گرفت.

نشست طابا سه هفته پس از پاسخ فلسطینی‌ها برگزار شد اما پیش از انتخابات نخست‌وزیری اسرائیل در سال ۲۰۰۱ بدون نتیجه پایان یافت.

## پیشینه
پیش‌زمینه چهارچوب‌های کلینتون شکست نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید، آغاز انتفاضه دوم (انتفاضه الاقصی)، نزدیک شدن انتخابات اسرائیل که نظرسنجی‌ها شکست احتمالی نخست‌وزیر وقت ایهود باراک را نشان می‌دادند و پایان دوره ریاست‌جمهوری کلینتون بود که می‌خواست هشت سال تلاش برای صلح خاورمیانه را با دستاوردی موفق به پایان برساند.

مذاکرات که در ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۰ متوقف شده بودند، در ۱۹ دسامبر در پایگاه هوایی بولینگ در واشینگتن از سر گرفته شدند. در ۲۱ دسامبر، رئیس‌جمهور کلینتون طرحی برای توافق وضعیت نهایی بر پایه گفت‌وگوهای پیشین ارائه کرد. چون دو طرف نتوانستند به توافق برسند، کلینتون پیشنهادهای پل‌زنی ارائه داد که بعدها «چهارچوب‌های کلینتون» (یا پارامترهای کلینتون) نام گرفت.

در نوامبر ۲۰۰۰، باراک پیشنهاد ایجاد دولت فلسطینی بر ۷۵ درصد نوار غزه و ۳۳ درصد کرانه باختری را داده بود که فلسطینی‌ها آن را رد کردند.

این طرح را دنیس راس، فرستاده ویژه آمریکا برای مسئله اسرائیل و فلسطین، تهیه کرده بود؛ اما بازتاب‌دهنده گفت‌وگوهای سپتامبر میان راس و دیگر اعضای تیمش شامل ارن دیوید میلر، جمال هلال، جان شوارتز و رابرت مالی بود. رئیس‌جمهور کلینتون در تنظیم این طرح مشورت نشده بود.

## مفاد چهارچوب‌ها
چهارچوب‌های کلینتون به‌صورت غیرقابل‌مذاکره و با مهلت چهار روزه برای پذیرش به‌عنوان شرط ادامه حمایت کلینتون، در ۲۳ دسامبر ۲۰۰۰ به‌صورت شفاهی ارائه شدند.

کلینتون پیشنهاد کرد: تشکیل دولت فلسطینی شامل ۹۴ تا ۹۶ درصد کرانه باختری؛ الحاق بلوک‌های شهرک‌های اسرائیلی به اسرائیل با ۸۰ درصد جمعیت شهرک‌نشینان؛ در اورشلیم شرقی، مناطق عربی‌نشین برای فلسطینی‌ها و مناطق یهودی‌نشین برای اسرائیل؛ حضور موقت بین‌المللی و اسرائیلی در دره اردن و حضور درازمدت سه ایستگاه هشدار زودهنگام زیر نظر اسرائیل؛ حاکمیت فلسطینی بر فضای هوایی خود؛ و بازگشت آوارگان تنها به دولت فلسطینی.

مفاد این پارامترها نخست اشاره‌ای به نوار غزه نداشتند، اما کلینتون در ۷ ژانویه ۲۰۰۱ اعلام کرد که دولت فلسطینی شامل نوار غزه نیز خواهد بود. درصد پیشنهادی کرانه باختری برای فلسطینی‌ها ابهام داشت، زیرا اسرائیلی‌ها مناطق الحاق‌شده در اورشلیم شرقی، منطقه بی‌طرف و بخش فلسطینی دریای مرده را در محاسبه نگنجانده بودند که پیشنهاد اسرائیل را نزدیک به ۵ درصد کاهش می‌داد.

### سرزمین
چهارچوب‌های کلینتون دولت فلسطینی متشکل از ۹۴ تا ۹۶ درصد کرانه باختری و تمام نوار غزه را پیشنهاد می‌کرد. اسرائیل زمین‌های باقی‌مانده شامل شهرک‌های اسرائیلی با ۸۰ درصد جمعیت شهرک‌نشینان را الحاق می‌کرد. اسرائیل در عوض ۱ تا ۳ درصد از خاک خود را به‌عنوان تبادل سرزمینی به فلسطینی‌ها واگذار می‌کرد. دولت فلسطینی باید یکپارچه و پیوسته می‌بود و سرزمین‌ها و جمعیت فلسطینی تحت تأثیر الحاق باید تا حد ممکن کمینه می‌شد.

طرح کلینتون نقشه‌ای مشخص ارائه نکرد بلکه تعیین نقشه را بر اساس معیارهای یادشده به دو طرف واگذاشت.

### اورشلیم
بر پایه پارامترها، اسرائیل حاکمیت بر دیوار ندبه را به دست می‌آورد. فلسطینی‌ها حاکمیت بر بقیه کوه معبد را کسب می‌کردند و اسرائیل «مالکیت نمادین» بر آن می‌داشت؛ هر دو طرف در مورد حفاری‌های زیر کوه معبد حاکمیت مشترک داشتند. اورشلیم شرقی و شهر قدیم آن بر اساس خطوط قومی تقسیم می‌شد: حاکمیت بر شهرک‌های یهودی‌نشین به اسرائیل و حاکمیت بر محله‌های عربی‌نشین به فلسطینی‌ها تعلق می‌گرفت.

### آوارگان
پارامترها از فلسطینی‌ها می‌خواست که ادعای خود مبنی بر «حق بازگشت» نامحدود به اسرائیل را کنار بگذارند و از اسرائیل می‌خواست «رنج مادی و معنوی وارد شده بر مردم فلسطین در جنگ ۱۹۴۸ و ضرورت کمک به جامعه بین‌المللی برای رسیدگی به این مشکل» را بپذیرد. بر این اساس، کمیسیون بین‌المللی برای اجرای همه جنبه‌های مربوط به آوارگان در چارچوب توافق صلح دائم تشکیل می‌شد. دولت فلسطینی همه آوارگانی را که خواستار سکونت در قلمروش بودند می‌پذیرفت. آوارگان باقی‌مانده در کشورهای میزبان بازتوانی می‌شدند، می‌توانستند به کشورهای ثالث مهاجرت کنند و شمار محدودی نیز در صورت موافقت اسرائیل در آن کشور ساکن می‌شدند. دو طرف توافق می‌کردند که قطعنامه ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد اجرا شده‌است.

### امنیت
نیروهای دفاعی اسرائیل ظرف ۳۶ ماه عقب‌نشینی می‌کردند و به‌تدریج نیروی بین‌المللی جایگزین آن‌ها می‌شد. اسرائیل حضور نظامی کوچکی در مواضع ثابت در دره اردن زیر نظر نیروی بین‌المللی برای ۳۶ ماه دیگر حفظ می‌کرد. این دوره در صورت کاهش تهدیدهای منطقه‌ای قابل تقلیل بود. اسرائیل همچنین سه تأسیسات رادار (ایستگاه‌های هشدار زودهنگام) در کرانه باختری حفظ می‌کرد که دارای افسر رابط فلسطینی بودند و هر ده سال بازنگری می‌شدند.

دولت فلسطینی حاکمیت بر فضای هوایی خود را با رعایت نیازهای آموزشی و عملیاتی اسرائیل به دست می‌آورد. دولت فلسطینی «دولت غیرنظامی‌شده» تعریف می‌شد و نیروهای نظامی متعارف نمی‌داشت اما «نیروی امنیتی قدرتمند» مجاز بود. نیروی بین‌المللی مسئول امنیت مرزی و بازدارندگی بود.

در صورت تهدید نظامی به امنیت ملی اسرائیل و اعلام وضعیت اضطراری، اسرائیل اجازه داشت نیروهای نظامی را در مناطق و مسیرهایی که پیشاپیش بر روی نقشه مشخص شده بودند مستقر کند و نیروی بین‌المللی را پیشاپیش مطلع سازد.

### پایان درگیری
پارامترها ایجاب می‌کرد که این توافق به درگیری و هرگونه ادعای دیگر پایان دهد. این هدف می‌توانست از طریق قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل اعلام‌کننده اجرای قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ محقق شود.

## پذیرش‌ها و انتقادات
در ۳ ژانویه ۲۰۰۱، کاخ سفید بیانیه رسمی‌ای صادر کرد مبنی بر اینکه هر دو طرف پارامترهای رئیس‌جمهور را با نکاتی پذیرفته‌اند. به گفته بیل کلینتون و دنیس راس، نکات باراک «در چارچوب» پارامترها بود، در حالی که نکات عرفات «فراتر» از آن‌ها بود. با این حال، به نظر جرمی پرسمن، نکات اسرائیل با پارامترها در تناقض بود؛ به‌ویژه رد حاکمیت فلسطینی بر کوه معبد توسط باراک. افزون بر این، اسرائیلی‌ها خواستار مسیری از اورشلیم شرقی تا رود اردن بودند (که از تونل یا پل عبور کند) و احتمالاً مسیر دیگری تا آریئل که کرانه باختری را قطعه‌قطعه می‌کرد. در مقابل، از نکات فلسطینی تنها موضوع آوارگان بنیادین به نظر می‌رسید.

دنیس راس نقل کرد که شاهزاده بندر بن سلطان، سفیر عربستان سعودی در آمریکا، در جریان مذاکرات دسامبر گفته بود: «اگر عرفات آنچه را که اکنون در دسترس است نپذیرد، این تراژدی نخواهد بود؛ جنایت خواهد بود.»

### اسرائیل
چهارچوب‌های کلینتون در اسرائیل با ترکیبی از حمایت و انتقاد روبه‌رو شد. برخی اعضای دولت و شهردار اورشلیم با آن مخالف بودند و نگرانی‌هایی دربارهٔ تصویب نشدن طرح در همه‌پرسی عمومی و نقض احتمالی آن توسط فلسطینی‌ها وجود داشت.

با وجود آنکه برخی مفاد مربوط به اورشلیم با وعده‌های انتخاباتی نخست‌وزیر ایهود باراک در تناقض بود، کابینه اسرائیل در بامداد ۲۸ دسامبر با ۱۰ رأی موافق در برابر ۲ رأی مخالف آن را با نکاتی و به شرط پذیرش فلسطینی‌ها تصویب کرد. تنها رونی میلو از وزیران در اعتراض به تصویب طرح استعفا داد. شائول موفاز، رئیس ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل، به‌شدت با پارامترها مخالفت کرد و هشدار داد که عقب‌نشینی اسرائیل از دره اردن (حتی با جایگزینی نیروی بین‌المللی) امنیت اسرائیل را تهدید می‌کند.

در ۳۱ دسامبر، باراک اعلام کرد که اسرائیل پیشنهادهای کلینتون را پذیرفته اما حق بازگشت فلسطینی‌ها به اسرائیل و حاکمیت بر کوه معبد را نمی‌پذیرد. باراک نامه ۲۰ صفحه‌ای نکات خود را به کلینتون فرستاد که دو نکته اصلی آن عبارت بود از اینکه «هیچ سندی را که حاکمیت کوه معبد را به فلسطینی‌ها منتقل کند امضا نخواهد کرد» و «هیچ نخست‌وزیر اسرائیلی حتی یک آواره را بر اساس حق بازگشت نخواهد پذیرفت». باراک همچنین در گفت‌وگوی تلفنی با کلینتون خواستار حفظ حاکمیت اسرائیل بر «حوضه مقدس» شد؛ کل منطقه بیرون شهر قدیم شامل شهر داوود و مقبره‌های پیامبران در مسیر کوه زیتون که در پارامترها ذکر نشده بود.

بنا بر گزارش آهرون برگمن، سه روز پس از پذیرش پارامترها، باراک به کلینتون تلفن زد و گفت: «قصد ندارم پیش از انتخابات هیچ توافقی را امضا کنم.»

### فلسطینی‌ها
در نامه ۲۷ دسامبر ۲۰۰۰، عرفات از کلینتون خواست که برخی نکات طرح را روشن کند. او نوشت که به پاسخ‌های روشن دربارهٔ محاسبه نسبت‌های سرزمینی الحاق و تبادل، مکان دقیق این سرزمین‌ها، تعریف دیوار ندبه و مرزها و تأثیر آن بر حاکمیت فلسطینی بر حرم شریف نیاز دارد. او همچنین نگرانی خود را دربارهٔ بازگشت آوارگان، طولانی بودن دوره عقب‌نشینی اسرائیل و نیاز به نقشه‌ها و جزئیات بیشتر ابراز داشت.

به گفته کلیتون سوییشر، نامه عرفات «افسانه‌ای دیگر از ردگرایی فلسطینی را سوراخ می‌کند… مبنی بر اینکه اسرائیل [پارامترها را] پذیرفت در حالی که فلسطینی‌ها آن‌ها را رد کردند… راس با جدیت این افسانه را پراکند، همان‌طور که خود رئیس‌جمهور نیز چنین کرد.»

نشست با عرفات و باراک روز بعد در مصر لغو شد. در ۱ ژانویه، تیم مذاکره‌کننده فلسطینی نامه سرگشاده‌ای منتشر کرد و دلایل ناکامی طرح در تأمین شرایط صلح پایدار را توضیح داد. آن‌ها مدعی شدند که پارامترها دولت فلسطینی از جمله اورشلیم شرقی را به کانتون‌ها و جزیره‌های جداگانه تقسیم می‌کند و به واگذاری حق بازگشت آوارگان و نبود روشنی و جزئیات اعتراض کردند. فلسطینی‌ها همچنین به الحاق بلوک‌های شهرک‌نشین در کرانه باختری اعتراض داشتند و معتقد بودند که اسرائیل بر منابع طبیعی آن‌ها مسلط می‌شود و در عوض زمین‌های کم‌ارزش‌تری در حاشیه کرانه باختری و غزه به آن‌ها واگذار می‌کند.

در ۲ ژانویه ۲۰۰۱، عرفات در دیداری در کاخ سفید موافقت مشروط خود با پارامترها را اعلام کرد. واحد پشتیبانی مذاکرات فلسطینی در یادداشتی به او هشدار داده بود که «پیشنهادها به‌طور کلی بیش از اندازه مبهم و نامشخص هستند تا چارچوب قابل قبولی برای توافق شکل دهند».

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* نقشه طرح کلینتون بر اساس دنیس راس
* متن کامل پارامترهای کلینتون (به انگلیسی)

رده:تلاش برای صلح در خاورمیانه
رده:اسرائیل در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:ریاست‌جمهوری بیل کلینتون
رده:درگیری اسرائیل و اعراب
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:روابط اسرائیل و ایالات متحده آمریکا
رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین