قهرمان خفته

[بندانگشتی|تندیس [اوژیه دانمارکی (به زبان دانمارکی:  هولگر دانسکه *Holger Danske*) در قلعه کرانبورگ، هلسینگور؛ گفته می‌شود اوژیه در قلعه به خواب رفته است تا روزی که دانمارک در خطر باشد، برخیزد.]]

**قهرمان خفته**, (D 1960.2 در شاخص بن‌مایه ادبیات عامیانه اثر استیت تامپسون) یک آرایه ادبی برجسته در فولکلور است که در بسیاری از قصه‌های عامیانه و افسانه‌ها یافت می‌شود. تامپسون آن را نوع **کیف‌هاوزر** (Kyffhäuser) نامید. برخی نام‌های دیگر آن عبارتند از: **پادشاه خفته در کوه**، **پادشاه در کوه**، **پادشاه زیر کوه**، یا **برگِنْتروْکونگ** (Bergentrückung به معنای «وجد کوهستان»).

نمونه‌های معتبر این بن‌مایه شامل افسانه‌های: شاه آرتور (در جزیره افسانه‌ای آوالون)، فریدریش یکم، امپراتور مقدس روم (در کوه کیف‌هاوزر در آلمان) ،اوژیه دانمارکی ( در کرانبورگ دانمارک)، کنستانتین یازدهم (در قسطنطنیه) و سبستیو یکم (پرتغال) هستند.

در دسته‌بندی‌های تخصصیِ اسطوره‌شناسی (نظام تامپسون)، دو الگوی «قهرمان فرهنگیِ خفته در کوه» (کد A 571) و «ارتش خفته» (کد E 502) بسیار به هم نزدیک هستند و گاهی هر دو در یک داستان واحد دیده می‌شوند؛ به این صورت که هم پادشاه و هم سپاهیانش با هم در غار به خواب رفته‌اند. یک روایت مشابه دیگر، افسانه «هفت خفتگان» است که به بن‌مایه «ریپ ون وینکل» نیز شهرت دارد؛ مشهورترین نمونه این نوع داستان، حکایت اصحاب کهف در شهر افسوس است (که در نظام طبقه‌بندی قصه‌ها با کد ۷۶۶ شناخته می‌شود).

## تعریف
**پادشاه خفته در کوه** (به آلمانی: Bergentrückung) یک بن‌مایه در فولکلور برجسته است که در افسانه‌ها و روایات بسیاری از فرهنگ‌ها یافت می‌شود. استیت تامپسون، فولکلورشناس آمریکایی، در شاخص بن‌مایه ادبیات عامیانه این الگو را با دو کد جداگانه طبقه‌بندی کرده است: کد **D 1960.2** برای «پادشاه خفته در کوه»  و **قهرمان خفته** که با کد **A571** طبقه‌بندی شده است. در این الگو یک قهرمان ملی یا فرهنگی نمرده، بلکه در مکانی دوردست — اغلب کوه، غار، تپه یا مکانی مرموز — به خواب رفته و روزی که ملتش به او نیاز داشته باشد بازخواهد گشت.

## ویژگی‌های عمومی
[بندانگشتی|200px|چپ|[فریدریش یکم، امپراتور مقدس روم  پسربچه را می‌فرستد تا ببیند آیا کلاغ‌ها هنوز در پروازند یا خیر.]]

داستان‌های قهرمان خفته شامل قهرمان‌های افسانه‌ای هستند که اغلب توسط همراهان مسلح احاطه شده‌اند و در مکان‌های دورافتاده از جمله غارهای قله‌های بلند، جزایر دوردست یا جهان‌های ماوراءطبیعی به خواب رفته‌اند. این قهرمان غالباً یک شخصیت تاریخی با اهمیت نظامی در تاریخ ملتی است که آن کوه در آن قرار دارد.

داستان‌هایی که توسط برادران گریم دربارهٔ فریدریش یکم، امپراتور مقدس روم و شارلمانی گردآوری شده‌اند، نمونه‌های بارز این دست حکایات هستند و بر بسیاری از گونه‌های دیگر و اقتباس‌های بعدی تأثیر گذاشته‌اند. حضور قهرمان در غار نامشخص است؛ تا زمانی که یک چوپان، معمولاً در جستجوی حیوان گم‌شده‌ای، به درون غار می‌رود و قهرمان را می‌بیند. در این داستان‌ها تقریباً همیشه به این جزئیات اشاره می‌شود که ریش قهرمان بسیار بلند شده است که نشان‌دهنده زمان طولانی خواب او در زیر کوه است.

در نسخه برادران گریم، قهرمان با چوپان سخن می‌گوید. گفتگوی آن‌ها معمولاً شامل این پرسش قهرمان است که: «آیا کلاغ‌ها هنوز بر فراز قله کوه چرخ می‌زنند؟» چوپان پاسخ می‌دهد: «بله، آن‌ها هنوز بر فراز قله می‌چرخند.» قهرمان می‌گوید: «پس باید صد سال دیگر بخوابم؛ زیرا زمان من هنوز فرا نرسیده است.»

چوپان در این داستان پس از این تجربه، به شکلی فراطبیعی آسیب می‌بیند: او به سرعت پیر می‌شود، با موهای سفید از غار خارج می‌شود و اغلب پس از بازگو کردن حکایت، می‌میرد. داستان در ادامه می‌گوید که پادشاه در کوه می‌خوابد و در انتظار فراخوان است تا با شوالیه‌های خود برخیزد و در زمان خطری مرگبار از ملت دفاع کند. نشانه‌ای که پیش‌درآمد قیام او خواهد بود، انقراض پرندگانی است که باعث بیداری او می‌شوند.

## نمونه‌هایی از اروپا
تعدادی از مونارک‌ها، حاکمان، شخصیت‌های داستانی و چهره‌های مذهبی اروپایی به این داستان پیوند خورده‌اند. نمونه‌های اصلی عبارتند از شاه آرتور در بریتانیا، شارلمانی در میان فرانک‌ها، و فریدریش بارباروسا امپراتور مقدس روم، و همچنین  اوژیه دانمارکی و گیوم تل (شخصیت).

### کشورهای بالتیک
در اساطیر لتونی، بن‌مایه‌ای کهن وجود دارد که طبق آن، قلعه‌ای باستانی در زمین یا اعماق یک دریاچه فرو رفته و تپه‌ای از خود به جای گذاشته است. در این افسانه‌ها، اگر کسی بتواند وارد این تپه شود، ساکنان قلعه را در وضعیتی شبیه به خواب می‌یابد؛ چنانچه بازدیدکننده بتواند نام صحیح قلعه را حدس بزند، ساختمان به سطح زمین بازگشته و ساکنانش بیدار می‌شوند.. مشهورترین نمود این باور، ترانه کرال «Gaismas pils» (قصر نور) است که در آن، قصر نمادی از عصر طلایی، خرد و آزادی مردم لتونی محسوب می‌شود. طبق اسطوره، این قصر برای آنکه به دست «نیروهای تاریکی» (اشغالگران یا اهریمنان) نیفتد، به اعماق آب‌ها فرو رفت تا روزی که ملت دوباره لایق آزادی شوند، سر از خاک برآورد. این افسانه امروزه بخشی جدایی‌ناپذیر از کانون فرهنگی و هویت ملی لتونی است. 
* به‌طور مشابه در فرهنگ لیتوانی نیز باورهای منجی‌گرایانه وجود دارد.برخی معتقدند ویتائوتاس در لیتوانی از قبر برمی‌خیزد تا در هنگام خطر از کشور دفاع کند.

### بریتانیا و ایرلند
* شاه آرتور قرن ششم میلادی، (بریتانیای کبیر و برتانی). طبق افسانه، آرتور به آوالون برده شد تا بخوابد تا زمانی که مردم بریتانیا به او نیاز پیدا کنند. چندین افسانه از چوپانی سخن می‌گویند که به غاری در بریتانیا برمی‌خورد و در آنجا آرتور را در حال خواب می‌یابد، در حالی که اغلب شوالیه‌هایش و شمشیر اکس‌کالیبور در کنارش هستند. در روایتی دیگر از این داستان، گاهی چوپانِ کاوشگر به جای خودِ آرتور، تنها شوالیه‌های او، یا لنسلات، گوئینویر و دیگر شوالیه‌ها را می‌بیند که در انتظار بازگشت منجی‌گونه شاه آرتور در خوابی جادویی فرورفته‌اند. در سنت‌های ولزی دربارهٔ بران برکت‌یافته یا «بران ولزی»، گفته می‌شود که سرِ جداشدهٔ او بر فراز تپه‌ای رو به سرزمین بریتانیا دفن شده و حضور فراطبیعی‌اش همچون نگهبانی جادویی از کشور محافظت می‌کند. برخی پژوهشگران شباهت این تصویرِ «سرِ نگهبان بر فراز تپه» را با الگوی آرتورِ خفته و بازگشت‌پذیر یادآور شده‌اند و پیشنهاد کرده‌اند که تصور آرتور به‌عنوان نگهبان ماوراییِ بریتانیا، در امتداد همین سنت‌های کهن حفاظت از سرزمین قرار می‌گیرد.
* مرلین از «ماهیت بریتن»، که توسط بانوی دریاچه در یک درخت بلوط زندانی شده است.
* در داستانی از مرزهای انگلستان و اسکاتلند، توماس رایمر در زیر تپه‌ای به همراه گروهی از شوالیه‌ها یافت می‌شود. به همین ترتیب، گفته می‌شد هنری پرسی (بی‌پروا) در حال شکار در تپه‌های چویوت بود که او و سگ‌هایش در غار «گودال جهنم» گرفتار شدند و در انتظار صدای صورِ شکار برای بیدار شدن از خواب هستند. روایت مرزی دیگری دربارهٔ گروهی از شکارچیان است که یک شوکا را در منطقهٔ چویوت تعقیب می‌کردند که موسیقی بسیار دلنشینی از هن‌هول (یک دره سنگی عمیق و تماشایی در سمت غربی کوه چویوت) شنیدند. با این حال، وقتی وارد شدند، گم شدند و تا به امروز در آنجا گرفتار مانده‌اند.

#### ولز
* بران برکت یافته. به عنوان محافظ جزایر و ناظر بر بریتانیا از او یاد شده است؛ سر او جدا گشته و روی پشته‌ای قرار گرفت. آرتور بعدها می‌گوید که آرزو دارد همین کار را انجام دهد و در ادبیات اولیه آرتوری، هر دو با هم از بریتانیا پاسداری می‌کنند.
* اوین لاگوخ، سرباز و نجیب‌زاده ولزی (قرن چهاردهم).
* اوین گلیندور، آخرین ولزی بومی که عنوان «شاهزاده ولز» را داشت؛ او پس از یک شورش طولانی اما در نهایت ناموفق علیه انگلیسی‌ها ناپدید شد. او هرگز دستگیر نشد، خیانتی به او صورت نگرفت و تمامی عفوهای سلطنتی را رد کرد.
* گفته می‌شود یک غول بی‌نام در پلینلیمون به خواب رفته است.

#### ایرلند
* گفته می‌شود فین مک‌کول در غار یا کوهی محصور توسط فیانا (Fianna) به خواب رفته است. روایت شده که روزی فرا خواهد رسید که صورِ «Dord Fiann» سه بار نواخته می‌شود و فیون و فیانا دوباره برخواهند خاست، در حالی که به اندازه همیشه قدرتمند و تندرست هستند. در روایت‌های دیگر، او به عنوان قهرمان بزرگ ایرلند به شکوه باز خواهد گشت.
* ارل سوم دزموند، که به همراه اسب نقره‌نشان خود در زیر لاخ گور چرت می‌زند.
* ارل هشتم کیلدر، که در زیر کوراخ در استراحتی موقت به سر می‌برد.
دانال نا نِگیملَخ او دُنخو (Dónall na nGeimhlach Ó Donnchú)، قهرمان یا سرور افسانه‌ای از خاندان او دُنخو در فولکلور شهرستان کری، که در روایت‌های محلی گفته می‌شود درون تپه‌ای به خواب رفته و روزی برای یاری مردم بازخواهد گشت.

#### انگلستان
* هارولد گادوینسن. در افسانه‌های آنگلوساکسون، او از نبرد هیستینگز جان سالم به در برده است و روزی برای آزادسازی انگلیسی‌ها از «یوغ نورمن‌ها» باز خواهد گشت.
* فرانسیس دریک. گفته می‌شود اگر انگلستان در خطری مرگبار باشد و بر «طبل دریک» کوبیده شود، سر فرانسیس دریک برای دفاع از انگلستان از دریا برخواهد خاست. طبق افسانه، صدای طبل دریک در زمان‌هایی که انگلستان در جنگ است یا رویدادهای ملی مهمی رخ می‌دهد، شنیده می‌شود. گفته می‌شود که کمی قبل از مرگش در سواحل پاناما در سال ۱۵۹۶، نذر کرد که اگر انگلستان در خطر باشد و طبل خطر به صدا درآید، برای دفاع از میهن خود باز خواهد گشت.
* شوالیه‌های خفته در الدرلی اج در چشایر. افسانه‌ای ماندگار از غاری مملو از شوالیه‌های زره‌پوش وجود دارد که در انتظار فراخوانی برای تعیین سرنوشت یک نبرد بزرگ برای انگلستان هستند. نام پادشاهی در این افسانه نیامده، اما یک جادوگر در آن نقش دارد که در نسخه‌های بعدی افسانه، به مرلین نسبت داده شده است.
* پادشاه دان‌میل مرگ ۹۴۵ میلادی. یک پادشاه کامبریایی در شمال غربی انگلستان کنونی که گفته می‌شود به دست ادموند یکم (انگلستان) و مالکوم (پادشاه اسکاتلند) شکست خورد. افسانه می‌گوید که تاج دانمیل دارای خاصیت جادویی مشروعیت بخشیدن به سلطنت صاحبش بود، بنابراین، پادشاه که به شدت زخمی شده بود و نگران بود که توسط ساکسون‌ها یا اسکاتلندی‌ها تصاحب نشود، درخواست کرد که آن را به دریاچه گریزدیل در همان نزدیکی بیندازند. او به افرادش گفت که روزی، وقتی کامبریا به او نیاز داشته باشد، برای گرفتن تاجش باز خواهد گشت. گفته می‌شود هر سال، ارواح جنگجویان او تاج را پس می‌گیرند و به دان‌میل رایز می‌روند تا از پادشاه خود بپرسند که آیا آماده است دوباره تاج را تصاحب کند، اما او هر سال پاسخ می‌دهد: «هنوز نه، هنوز نه؛ کمی صبر کنید، جنگجویان من».

### منطقه قفقاز
#### ارمنستان
* میهر (اسطوره ارمنی) (Mher) (رجوع کنید به حماسه دلاوران ساسون). میهر کوچک (Pokr Mher) پسر داوید ساسونی و نوهٔ شیر مهر است و قهرمان چهارمین و آخرین بخش از حماسهٔ ارمنی دلاوران ساسون به شمار می‌رود. نام او و نیایش شیر مهر هر دو برگرفته از میهر، ایزد پگان ارمنی نور آسمان و خورشید، است. داوید پیش از مرگ پسرش مهر را نفرین کرد و او را جاودانه و بی‌فرزند گذاشت. مهر کوچک که نه می‌توانست بمیرد و نه وارثی داشت، سرانجام به آگراواکار (صخرهٔ کلاغ) رفت، آن را دو نیم کرد، وارد غار درون آن شد و غار بر او بسته شد. او در آنجا زندانی ماند تا روزی که جهان از پلیدی پاک شود؛ چنان‌که در حماسه می‌گوید: «تا دروغ بر جهان فرمان می‌راند، از اینجا بیرون نخواهم آمد. آنگاه که زمین از هم بشکافد و از نو ساخته شود... آنگاه اجازه خواهم داشت از صخره بیرون بیایم.»
* آرتاوازد یکم. آرتاوازد در سنت فولکلوریک ارمنی نمونه‌ای از کهن‌الگوی « پادشاه خفته در کوه » به‌شمار می‌رود. بنا بر روایت یزنیک کوغباتسی/ازنیک کلبی (سده پنجم میلادی)، الهی‌دان ارمنی قرن پنجم، آرتاوازد توسط دیوان به زنجیر کشیده شده، هنوز زنده است و روزی از زنجیر رها خواهد شد و بر جهان فرمان خواهد راند. برخی پژوهشگران میان این سنت ارمنی و شخصیت هم‌نام او «Ašavazdah» در اوستا همانندی می‌بینند که نشان‌دهندهٔ تأثیرات فرهنگی مشترک میان ارمنستان باستان و ایران است.

#### گرجستان
* طبق افسانه‌ها، ملکه تامار  (1160-1235 میلادی) نمرده است، بلکه در تابوتی زرین در یک غار در اعماق قفقاز به خواب رفته است. بر اساس این باور، او روزی بیدار خواهد شد و عصر طلایی گرجستان را احیا خواهد کرد.

### قلمرو هلندی و آلمانی‌زبان

* دیتریک، قهرمان افسانه‌ای ژرمن، به قلمرو کوتوله‌ها برده شد تا در زمان نیاز مبرم بازگردد.
* شارلمانی، امپراتور آینده آلمان، فرانسه و کشورهای فرودست، در کوه اونترسبرگ در نزدیکی زالتسبورگ (اتریش) استراحت می‌کند.
* فریدریش یکم، امپراتور مقدس روم (بارباروسا)، امپراتور مقدس روم، در کوه کیف‌هاوزر خفته است و برای نجات امپراتوری (آلمان) برخواهد خاست.
* فریدریش دوم، امپراتور مقدس روم.
* هاینریش مرغ‌گیر، پادشاه (آلمان).

#### سوئیس
* گیوم تل (شخصیت) (سوئیس؛ در برخی افسانه‌ها به همراه دو هم‌نام دیگرش).

### یونان، هلنیستی و بیزانس
#### یونان باستان
* تسئوس (آتن). پژوهشگران حوزه فولکلور، مانند استیت تامپسون، در «نمایه موتیف‌های ادبیات عامیانه» )، میان «روح محافظ» (Guardian Spirit) و «پادشاه خفته در کوه» (Sleeping King) تفاوت قائل می‌شوند؛ تسئوس در منابع یونانی به عنوان یک قهرمان حامی (Tutelary Hero) شناخته می‌شود که پس از مرگ نیز از شهر خود دفاع می‌کند، اما لزوماً در دسته شخصیت‌هایی که در کوه به خواب رفته‌اند قرار نمی‌گیرد.

#### امپراتوری بیزانس
* کنستانتین یازدهم، آخرین امپراتور امپراتوری بیزانس؛ گفته می‌شود که او به مرمر تبدیل شده و از این رو به «مارمارومِنوس» (Marmaromenos) یا «پادشاه مرمرین» معروف بود. گفته می‌شد او در جایی زیر زمین پنهان شده است (برخی می‌گویند درون بخش‌های دیوارکشی شدهٔ دیوارهای قسطنطنیه) تا روزی که به عنوان امپراتور جاودان، بازگشتی شکوهمندانه داشته باشد.
* ژان سوم دوکاس واتاتزس (همچنین معروف به «کالوئیانیس سوم»).

### مجارها
* شاهزاده چابا، فرزند آتیلا که گفته می‌شود در زمان تهدید شدن سکی‌ها از میان راه شیری به پایین می‌تازد.
* ایشتوان یکم، لاسلوی یکم، ماتیاش یکم.

### ایتالیا
#### امپراتوری روم
* نرون (نرون دوباره زنده شده) مانند پادشاهان خفته، درباره نرون نیز این باور وجود داشت که او نمرده، بلکه در جایی دوردست (در شرق و نزد پارتیان) پنهان شده است و روزی برای بازپس‌گیری حق خود بازمی‌گردد.

### اسپانیا
* ردریک؛ گفته می‌شود که او از تهاجم موروها گریخت و در انتظار «زمانِ بیشترین نیاز» برای نجات مردمش است.

[بندانگشتی|چپ|تصویر سباستیو یکم. بر پایهٔ [سباستینیسم سبستیو یکم پادشاه پرتغال که در نبرد الکاسرکبیر در سال ۱۵۷۸ ناپدید شد، روزی بازخواهد گشت و پرتغال را از بحران نجات خواهد داد.]]

### پرتغال
* سبستیو یکم؛ سباستین‌باوران معتقدند او روزی در یک صبح مه‌آلود و در زمان نیاز باز خواهد گشت و تا آن زمان در جزیره‌ای مرموز و محصور در مه پنهان شده است.

### کشورهای نوردیک
[thumb|تندیسی که [شوالیه‌های البری/ اولبرگ را به تصویر می‌کشد.]]
* اوژیه دانمارکی (به دانمارکی: ، دانمارک). شوالیه افسانه‌ای فرانسوی شارلمانی که در فولکلور دانمارکی به قهرمان ملی هولگر دانسکه تبدیل شده و گفته می‌شود در زیرزمین‌های قلعه کرانبورگ (هلسینگور، دانمارک) خفته تا روزی که دانمارک در خطر افتد بیدار شده و آن را نجات دهد.
* اولاف دوم، پادشاه نروژ (نروژ)، معروف به سنت اولاف، پادشاه نروژی (۱۰۱۵–۱۰۲۸) که پس از مرگش به‌عنوان قدیس ملی نروژ گرامی داشته می‌شود؛ در فولکلور نروژی به‌عنوان پادشاه خفته در کوه منتظر بازگشت برای نجات ملت در زمان بحران به تصویر کشیده می‌شود.
* وایناموئینن، قهرمان اصلی حماسه ملی فنلاند یعنی کالوالا. سازنده کَنتِله (عود جادویی) و نماد خرد و موسیقی اساطیری فنلاندی‌ها که در پایان داستان از کشورش می‌رود اما وعده بازگشت در زمان نیاز را می‌دهد.
* شوالیه‌های البری (سوئد)، گروهی از شوالیه‌های خفته در کوه البری (جنوب سوئد) که در فولکلور سوئدی منتظر بیداری برای دفاع از کشور در برابر دشمنان خارجی، به‌ویژه روس‌ها، در زمان بحران ملی هستند.

### ملل اسلاو
#### اسلاو شرقی
* الکساندر سوورف (روسیه)؛ ژنرالیسیمو روسی در غاری عمیق که در آن صدای دعا شنیده می‌شود و قندیل شمایل می‌سوزد به خواب رفته است. افسانه می‌گوید سوورف برای نجات کشورش از خطری مرگبار باز خواهد گشت.
* تاراس شوچنکو (اوکراین)؛ شاعر و نقاش اوکراینی که اعتقاد بر این بود یک قهرمان ماوراءطبیعی (*charakternik*) است؛ گفته می‌شود در زیر تپه مزارش در کانیف یا حتی در پچرسک لاورا کی‌یف خفته است.

#### اسلاو جنوبی
* شاهزاده مارکو (صربستان، مقدونیه شمالی).
* ماتیا گوبتس (کرواسی).
* پادشاه ماتیاش (اسلوونی).
* ناپلئون بناپارت هنوز زنده است و در ایرکوتسک، روسیه، در حال گردآوری ارتشی برای بازگشت و فتح جهان پنهان شده، این باور در میان مردم وجود داشت. طبق گفته اسقف رومانی ملکیصدق، فرقه‌ای به زبان اسلاوی کلیسایی در رومانی وجود داشت که اعضایش این باور را داشتند و ناپلئون را به شکل گسترده‌ای می‌پرستیدند.

#### اسلاو غربی
* بولسواف یکم، پادشاه لهستان، همراه گروهی از شوالیه‌ها در غاری پنهان در گویونت به خواب رفته است؛ توده‌ای از کوه که خود گفته می‌شود شبیه به شوالیه‌ای خفته است. چندین روایت متفاوت از این افسانه وجود دارد که گاهی شخصیت تاریخی دیگری یا غار دیگری در کوه‌های تاترا را در بر می‌گیرد.
* واتسلاو (Václav) از بوهم (جمهوری چک). او در کوه بلانیک (همراه ارتش بزرگی از شوالیه‌های چک) به خواب رفته و در بدترین زمان برای محافظت از کشورش بیدار خواهد شد، در حالی که بر اسب سفیدش سوار است و شمشیر افسانه‌ای قهرمان برونکویک را در دست دارد.

## نمونه‌هایی از آسیا
### آسیای صغیر و خاورمیانه
#### ایران

* کی‌خسرو، شاه افسانه‌ای ایران. گفته می‌شود شهر شازند دارای مجموعه‌ای از غارهاست که کی‌خسرو به همراه دیگر جاودانان در آنجا پنهان شده است. طبق افسانه، او دوباره ظاهر خواهد شد تا به سوشیانت در آخرین جنگ در آستانه رستاخیز کمک کند. بنابر روایتهای اساطیری  در پایان جهان که کی‌خسرو به پذیره سوشیانت، سومین موعود زردشت می‌آمد، پرسش و پاسخی میان آنها صورت می‌گیرد. سوشیانت از او می‌پرسد: تو همان کی‌خسرو هستی که در کنار دریاچه چیچَست بتکده‌ها را برکَند؟ همان کی‌خسرو که در کنار این دریاچه افراسیاب تبهکار را از میان برداشت؟ وچون کی‌خسرو پاسخ مثبت می‌دهد سوشیانس او را به ستایش دین فرامی‌خواند و به پادشاهی هفت کشور می‌گمارد.

### شرق آسیا
#### مغولستان
* یک روایت سنتی دربارهٔ مرگ چنگیز خان می‌گوید که او در اثر جراحت و سقوط از اسب درگذشت، اما مشخص نیست که او واقعاً مرده است یا خیر و ممکن است صرفاً در حال استراحت باشد. گفته می‌شود هر بهار و پاییز، «کسانی که از رازِ» محل دفن چنگیز باخبرند، مجموعه‌ای از لباس‌های نو را در تابوت او قرار می‌دهند و لباس‌های قدیمی را که فرسوده و مندرس شده‌اند، خارج می‌کنند. فولکلور شواهد دیگری از بازگشت چنگیز گزارش می‌دهد: هر سال مراسم قربانی برای چنگیز خان در اوردوس برگزار می‌شود و دو اسب سفید (اسب‌های چنگیز خان) ظاهر می‌شوند. با این حال، در سال سوم جمهوری چین (۱۹۱۴)، تنها یک اسب ظاهر شد. وقتی اسب دوم چهار سال بعد آمد، آثار زخمِ زین روی بدنش داشت. این موضوع به عنوان مدرکی تعبیر شد که چنگیز خان از اسب استفاده می‌کرده و در حال آماده شدن برای ظهور دوباره است.

#### چین
* یک حکایت سنتی مبنی بر اینکه امپراتور چونگ‌جن از سقوط پکن جان سالم به در برده و دوباره ظاهر خواهد شد، در دوران دودمان چینگ به‌طور گسترده پخش شده بود.

#### ژاپن
* کوکای، بنیان‌گذار مذهب شینگون. گفته می‌شود او در معبدی در کوه کویا در استان واکایاما در مراقبه‌ای عمیق فرورفته و در انتظار آمدن مایتریا، بوداسف بعدی است.

#### فیلیپین
* برناردو کارپیو، «پادشاه مردم تاگالوگ»، گفته می‌شود در کوه‌های رودریگز، ریزال، در شرق کلانشهر مانیل در جزیره لوزون گرفتار شده است. طبق افسانه‌ها، کارپیو که مردی با قدرت فوق‌بشری است، هنگام تلاش برای رهایی از زنجیرهایش باعث ایجاد زمین‌لرزه می‌شود.

#### تبت
* حماسه گسار خان؛ تبتی‌ها معتقدند او روزی باز خواهد گشت تا نظم را بر روی زمین برقرار کند.

#### ویتنام
* تران هونگ دائو، فرمانده کل که تهاجمات قوبلای‌خان به ویتنام را شکست داد، صندوقچه‌ای حاوی شمشیر داشت که در صورت به خطر افتادن کشور به صدا درمی‌آمد، اما پیروزی‌ها را نیز پیش‌گویی می‌کرد.

## آفریقا و استرالیا
در فرهنگ بومیان استرالیا، اسطوره «پادشاه خفته» به شکل کلاسیک وجود ندارد؛ زیرا بنا بر مفهوم «دریم‌تایم» یا «رؤیا»، زمان نه خطی بلکه «همیشه‌وقت» (Everywhen) است — گذشته، حال و آینده همزمان وجود دارند و اجداد اسطوره‌ای هرگز نرفته‌اند تا نیازی به بازگشتشان باشد.

در اکثر فرهنگ‌های آفریقای زیر صحرا، اجداد و قهرمانان درگذشته به عنوان ارواح فعال و همیشه‌حاضر تلقی می‌شوند که در زندگی روزمره مداخله می‌کنند؛ از این رو نیازی به «بازگشت» آن‌ها احساس نمی‌شود و الگوی «پادشاه خفته در کوه» در این فرهنگ‌ها نمونه‌های کمتری دارد.

## نمونه‌هایی از قاره آمریکا
### ایالات متحده
* اعتقاد بر این است که مونتزوما، قهرمان-خدای مردمان پوئبلو، در دوران پیشاتاریخ یک پادشاه الهی بوده و در کوهی در آریزونا که تصویری شبیه به او دارد، معلق مانده است.
* گفته می‌شود کوه یوتی خفته  در کلرادو، «خدای جنگجوی بزرگی» بوده که هنگام بهبودی از جراحات نبرد بزرگ با «نیروهای شیطانی» به خواب رفته است (روایت‌های متعدد دیگری نیز از این افسانه وجود دارد).
* تکامسه از قبیله شاونی.
* چندین گروه مدنی منحل‌شده ادعا کرده‌اند که جاشوا آبراهام نورتون مقدر شده است زمانی که اتحاد جمهوری ایالات متحده در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد، بازگردد.
* برخی از پیروان تئوری توطئه کیو انان بر این باورند که شخصیت آمریکایی جان اف. کندی جونیور روزی باز خواهد گشت تا فساد را از دولت آمریکا پاک کند.

### پرو
* اینکاری (برگرفته از واژه اسپانیایی Inca Rey به معنای «پادشاه اینکا») در میان بومی‌های پرو، که روزی برای احیای امپراتوری اینکا باز خواهد گشت. دو نسخه اصلی از این اسطوره با چندین واریته محلی وجود دارد:
** در نسخه اول، اینکاری آخرین ساپا اینکا بود. او توسط اسپانیایی‌ها گردن زده شد و آن‌ها سرش را در مکانی نامعلوم دفن کردند. سر او نمرده است بلکه در وضعیت زمستان‌خوابی به سر می‌برد و در حال بازسازی بقیه بدن خود است. هنگامی که این بازسازی کامل شود، اینکاری باز خواهد گشت.
** در نسخه دوم، اینکاری و همسرش قویاری (Qollari) بنیان‌گذاران کوسکو بودند. آن‌ها به جنگل‌های آمازون (به مکانی به نام پایتیتی یا نام‌های مشابه) گریختند و در آنجا زیر صخره‌ها به خواب رفته‌اند و روزی باز خواهند گشت.

### برزیل
* واقعه قتل‌عام پدرا بونیتا، کشتاری بود که در آن فرقه‌ای از سباستین‌باوران دخالت داشتند که معتقد بودند پادشاه گمشده در یک پادشاهی پنهان در زیر محل سکونت آن‌ها دفن شده است.

## نمونه‌ها بر پایه دین
### یهودیت
* داوود در داستان «داوود شاه در غار» اثر حییم نحمان بیالیک، به تصویر کشیده شده است که به همراه جنگجویانش در اعماق یک غار به خواب رفته و منتظر دمیدن در شوفار است تا آن‌ها را از خواب هزار ساله‌شان بیدار کرده و برای رستگاری اسرائیل برانگیزاند. این نقش در سنت‌های قدیمی‌تر یهودی به شاه داوود نسبت داده نشده بود.
* گفته می‌شود پیکر گولم پراگ در اتاق زیرشیروانی کنیسه قدیمی-جدید پنهان شده است.

### مسیحیت
[280px|بندانگشتی|[اصحاب کهف در غاری که در آن خفته‌اند.]]
*  یوحنای انجیلی (یکی از حواریون مسیح)  – طبق کتاب افسانه طلایی نمرده، بلکه در مزار خود در افسوس  در ترکیه به خواب رفته است تا زمان ظهور ضدمسیح فرا برسد و به عنوان شاهد به او نیاز باشد.

* اصحاب کهف — بنا بر روایت مشترک مسیحی و اسلامی، گروهی از جوانان مؤمن حدود سال ۲۵۰ میلادی برای فرار از آزار امپراتور روم دسیوس به غاری در نزدیکی افسوس پناه بردند و حدود سیصد سال در خواب ماندند. این داستان در قرآن (سورهٔ کهف، آیات ۹–۲۶) و در سنت مسیحی آمده است. این روایت با بن‌مایهٔ «قهرمان خفته» پیوند دارد اما از آن متمایز است — اصحاب کهف پس از بیداری درگذشتند و دیگر بازنگشتند.

### اسلام
* حجت بن الحسن؛ بن‌مایه‌ای در مذهب شیعه که در باور دوازده‌امامی با فرزند حسن عسکری و در برخی انشعابات دیگر با شخصیت‌های متفاوتی نظیر طیب ابوالقاسم (در اسماعیلیه مستعلویه) تطبیق داده شده است. او که غالباً «قائم» یا «مهدی» نامیده می‌شود، در این باورها دارای طول عمر غیرطبیعی دانسته شده و گفته می‌شود در وضعیت غیبت به سر می‌برد تا در آخرالزمان برای برقراری عدالت بازگردد.
* عیسی در اسلام؛ مسلمانان معتقدند او در وضعیت غیبت (عروج) به سر می‌برد و در آخرالزمان در کنار مهدی باز خواهد گشت تا مسیح دروغین یعنی دجال را شکست دهد. اگرچه مسلمانان به بازگشت عیسی به زمین باور دارند، اما آن را یک رستاخیز (زنده شدن پس از مرگ) نمی‌دانند، زیرا طبق نص قرآن معتقد نیستند که عیسی روی صلیب کشته شده است؛ بلکه عموماً بر این باورند که عیسی زنده به آسمان عروج کرده است و پیش از پایان روزگار به زمین بازمی‌گردد. همچنین ببینید: دیدگاه اسلامی درباره مرگ عیسی و غیبت مهدی.

### دروز
* حاکم بأمرالله (که در سال ۱۰۲۱ میلادی در ۳۵ سالگی ناپدید شد)؛ دروزی‌ها معتقدند او نمرده بلکه در وضعیت غیبت به سر می‌برد و در پایان زمان باز خواهد گشت تا عصر جدیدی را آغاز کند.

### هندوئیسم
* ویشنو اغلب در حالت خوابیده به تصویر کشیده می‌شود که با درخواست خدایان دیگر برای کمک بیدار می‌شود. اوتار او، کریشنا، در کتاب *[[بهگود گیتا]]* به ارجن اطلاع می‌دهد که او به‌طور دوره‌ای برای برقراری نظم و عدالت به زمین بازمی‌گردد. کتاب‌های مقدس هندو، به‌ویژه ویشنو پورانا، به‌طور خاص ادعا می‌کنند که ویشنو در دهمین اوتار خود به نام کالکی ظاهر خواهد شد که هنوز نیامده است و در پایان عصر کالی یوگا برای ریشه‌کن کردن شر و برقراری دوباره عصر طلایی بازمی‌گردد.

## ضدقهرمان و شرور خفته
گاهی این نوع داستان یا کهن‌الگو به شخصیت‌های نه‌چندان قهرمانانه نیز نسبت داده می‌شود که یا ضدقهرمان ساده هستند یا کاملاً شرور؛ کسانی که بازگشت‌شان به معنای پایان جهان است یا خواب‌شان نمادی از یک اتفاق مثبت تلقی می‌شود. این نوع کهن‌الگو به عنوان کهن‌الگوی «شیطان زنجیرشده»  شناخته می‌شود. از جمله نمونه‌های این کهن‌الگو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* کوه غول خفته در کنتیکت ایالات متحده؛ مردم بومی کوئینیپیاک معتقد بودند این کوه در واقع دیوی به نام هوبوموک (Hobbomock) است که توسط روح بزرگ مهروموم شده است. بر اساس باورها، او روزی بیدار شده و جهان را نابود خواهد کرد.
* آرتاوازد یکم؛ که طبق گفته موسی خورنی، توسط پدرش آرتاشس یکم زنجیر شد و نفرین گشت تا برای همیشه در بند بماند.
* لوکی در اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی؛ او پس از طراحی نقشه مرگ بالدر، توسط خدایان به بند کشیده شد. پیش‌گویی شده است که با آغاز رگناروک، لوکی آزاد گشته و در کنار نیروهای یوتون علیه آسیر خواهد جنگید.
* یأجوج و مأجوج در مسیحیت و اسلام.
* دوکلیان (در اسطوره‌شناسی صربی).
* تایفون و انکلادوس در کوه اتنا.
* تامامو-نو-مائه (در افسانه سنگ کشتار یا سشو-سکی).
* سون ووکونگ (در داستان سیر باختر).

## در فرهنگ عامه
در بازی ویدئویی آندرتیل (محصول ۲۰۱۵)، قطعه موسیقی مرتبط با شخصیت آسگور, "Bergentrückung» (وجد کوهستان) نام دارد.

## جستارهای وابسته
* زیست تعویقی در داستان
* کاتولو
* بازگشت منجی‌گونه شاه آرتور
* حسرت
* اصحاب کهف
* زیست تعویقی
* ریپ ون وینکل

## منابع

رده:اسطوره‌شناسی مقایسه‌ای
رده:افسانه‌های قرون وسطی
رده:بن‌مایه‌های ادبی
رده:حاکمان افسانه‌ای
رده:کهن‌الگوها در اسطوره‌شناسی