دیر سنید

**دیر سنید** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش غزه بود که در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت. این روستا در بلندای ۵۰ متری از سطح دریا در جلگه ساحلی جنوبی سرزمین فلسطین واقع شده بود و مساحت کل زمین‌های آن ۶٬۰۸۱ دونوم بود. دیر سنید پیش از تخلیه جمعیتش در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۵ دارای ۷۳۰ ساکن بود.

بخش نخست نام روستا یعنی «دیر» به معنای «صومعه» است که نشان‌دهنده وجود یک نهاد رهبانی یا جمعیت مسیحی در گذشته‌های دور در این مکان است. «سنید» نیز نام یکی از قبایل عرب منطقه بوده‌است. موقعیت روستا از نظر ارتباطی اهمیت داشت زیرا ایستگاهی از خط آهن رفح–حیفا در آن قرار داشت و راه‌های خاکی آن را به روستاهای همسایه پیوند می‌داد.

## پیشینه
### دوره عثمانی
بر پایه اسناد مالیاتی امپراتوری عثمانی در سال ۱۵۹۶ میلادی، دیر سنید در ناحیه غزه از سنجق غزه ثبت شده و ۱۲ خانوار با جمعیت تخمینی ۶۶ نفر داشت که همگی مسلمان بودند. ساکنان روستا مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، میوه، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند که جمع آن ۴٬۶۰۰ آقچه بود.

در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه دیر سنید دچار فرایند چشمگیر افول سکونتگاهی شد که ناشی از فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی بود. ساکنان روستاهای متروکه به سکونتگاه‌های باقی‌مانده مهاجرت کردند، اما زمین‌ها همچنان به دست روستاهای همسایه کشت می‌شد. با این حال روستا پابرجا ماند و با نام «دیر اسنی» بر نقشه‌ای که پیر ژاکوتن از داده‌های گردآوری‌شده در سال ۱۷۹۹ ترسیم کرد ظاهر شد.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون آن را با نام «دیر اسنید» یادداشت کرد؛ روستایی مسلمان‌نشین در قضای غزه.

در سال ۱۸۶۳، پژوهشگر فرانسوی ویکتور گرن روستا را با نام «دیر اسنید» بازدید کرد و جمعیت آن را ۱۵۰ نفر ثبت کرد. باغ‌های روستا بیشتر به درختان انجیر اختصاص داشت. فهرست روستایی عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۱۴۴ نفر (تنها مردان) در ۵۱ خانه ثبت کرده‌است.

در اواخر سده نوزدهم، دیر سنید روستایی میانه‌اندازه و مستطیل‌شکل بود که دو راه عمود برهم آن را به چهار بخش تقسیم می‌کردند. خانه‌های روستا از خشت ساخته شده بودند و هشت چاه آب، باغ‌ها، یک آبگیر و مسجدی در مرکز آن وجود داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا

در حدود سال ۱۹۲۰، دولت قیمومتی بریتانیا ایستگاه راه‌آهنی در روستا بر خط قنطره–حیفا برپا کرد که هم برای مسافران و هم برای بار به کار می‌رفت. در نزدیکی ایستگاه، خط آهن از روی پلی بر فراز وادی حسی (نحل شقما) می‌گذشت و بریتانیایی‌ها بعدها پادگان نظامی‌ای در اطراف ایستگاه ساختند.

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، دیر سنید ۳۵۶ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۴۷۵ نفر در ۱۰۳ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

تا پایان دوره قیمومت بریتانیا، روستا به سوی غرب و به سمت بزرگراه ساحلی گسترش یافته بود. در سال ۱۹۴۵ مدرسه‌ای با ۶۳ دانش‌آموز در آن گشایش یافت و چندین دکان کوچک نیز دایر شد. کشاورزی منبع درآمد اصلی بیشتر ساکنان بود و بازرگانی در رتبه دوم قرار داشت.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت دیر سنید ۷۳۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند و مجموع زمین‌های روستا ۶٬۰۸۱ دونوم بود. از این میان ۱۵۸ دونوم به مرکبات و موز، ۵۱۲ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۴٬۸۶۳ دونوم به غلات اختصاص داشت و ۱۳ دونوم زمین ساخته‌شده بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

دیر سنید از نخستین مراحل جنگ شاهد درگیری بود. پس از ۱۵ مه ۱۹۴۸ نیروهای مصری و یهودی بر سر تصرف روستا و شهرک نزدیک یاد مردخای جنگیدند. جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور بعدی مصر که در آن زمان افسری در این جبهه بود، در خاطراتش نوشت: «تخت‌های پیرامون من در بیمارستان نظامی غزه پر از مجروحان ما از نبرد دیر سنید بود که هنوز ادامه داشت.» عبدالناصر از راهبرد فرماندهی مصری در این نبرد انتقاد کرد اما به گفته خودش نبرد با «قربانی‌های سنگین» به پیروزی مصریان انجامید. همکارش عبدالحکیم عامر نیز در این نبرد شرکت داشت.

تاریخ دقیق تصرف دیر سنید مشخص نیست، اما به احتمال زیاد نیروهای اسرائیلی روستا را در اواخر اکتبر یا اوایل نوامبر ۱۹۴۸ گرفتند. بر پایه گزارش مورخ اسرائیلی بنی موریس، روستا در ۱۵ تا ۱۶ اکتبر در جریان عملیات یوآو زیر بمباران هوایی و رگبار مسلسل هواپیماها قرار گرفت. نیویورک تایمز گزارش داد که روستا در ۲۱ اکتبر بار دیگر بمباران شد.

در فوریه ۱۹۴۸ بریتانیایی‌ها پادگان نظامی نزدیک دیر سنید را تخلیه کرده بودند.

پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل الحاق شد. بر پایه پژوهش مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲، از دیر سنید تنها «یک پل راه‌آهن، بخش‌هایی از ریل بلااستفاده و سه ساختمان ایستگاه قطار» برجای مانده بود. پل سنگی بر فراز یک وادی ساخته شده و از چهار دهانه طاقی گذر می‌کرد و ساختمان‌های ایستگاه متروکه و رو به ویرانی بودند.

بنا بر منابع عربی، ۴۸۳ دونوم از زمین‌های روستا در دوره قیمومت به یهودیان واگذار شده بود و پس از جنگ، اسرائیل بر زمین‌های دیر سنید و روستای همسایه هربیا شهرک «یاد مُردخای» را بنا کرد و در حاشیه روستا شهرک «عزر» (ایزر) را برپا ساخت. در سال ۱۹۹۸ شمار پناهندگانی که خانواده‌هایشان از این روستا بودند نزدیک به ۵٬۲۰۰ نفر برآورد شد.

## جمعیت

## جستارهای وابسته
* جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
* عملیات یوآو
* یاد مردخای

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دیر سنید در Palestine Remembered
* دیر سنید در ذاکرات
* Survey of Western Palestine, Map 19: [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.19.jpg Wikimedia commons]

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی