آپولون و دافنه (برنینی)

***آپولون و دافنه*** مجسمه‌ای مرمرین در ابعاد واقعی انسان است که توسط جان لورنتسو برنینی در فاصله سال‌های ۱۶۲۲ تا ۱۶۲۵ خلق شده است. این اثر یکی از شگفتی‌های هنری دوران باروک به‌شمار می‌رود و در نگارخانه بورگیزه شهر رم نگهداری می‌شود. در این نگارخانه، مجموعه‌ای از مهم‌ترین آثار اولیه برنینی نیز به نمایش درآمده‌اند. این مجسمه اوج داستان اسطوره‌ای آپولون و دافنه (فوبوس و دافنه) را به تصویر می‌کشد و روایت آن در کتاب دگرگونی‌ها اثر اووید، شاعر رومی، آمده است. در این داستان، دافنه (پری جنگل) برای فرار از دست آپولون (خدای هنر)، به درخت برگ‌بو تبدیل می‌شود. برنینی با مهارت خود، لحظه‌ای از این دگرگونی را با سنگ مرمر جاودانه کرده است.

## تاریخچه
مجسمه آپولون و دافنه آخرین اثر از مجموعه آثاری بود که جان لورنتسو برنینی به سفارش کاردینال اسکیپیونه بورگیزه خلق کرد. این آثار نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری مجسمه‌سازی دوره باروک داشتند. پس از آن، برنینی به خدمت رهبران کلیسای کاتولیک درآمد. این مجسمه پس از آن سفارش داده شد که بورگیزه مجسمه ربودن پروسرپینا (۱۶۲۱–۱۶۲۲) را — که با هزینه خودش و به‌دست برنینی خلق شده بود — به کاردینال لودوویکو لودوویزی اهدا کرد. بورگیزه با این اقدام سخاوتمندانه امیدوار بود که نظر مساعد گریگوری پانزدهم، برادرزاده محبوب پاپ جدید، را جلب کند.

بخش عمده‌ای از مراحل اولیه ساخت مجسمه آپولون و دافنه در سال‌های ۱۶۲۲ تا ۱۶۲۳ انجام شد؛ اما کار برنینی روی مجسمه داوود (۱۶۲۳–۱۶۲۴) باعث توقف موقت پروژه شد. او در نهایت این اثر را در سال ۱۶۲۵ میلادی به پایان رساند و در ماه سپتامبر همان سال آن را به ویلای بورگیزه منتقل کرد. برنینی ساخت کل این مجسمه را شخصاً انجام نداد و همان‌طور که در آن زمان رایج بود، از کمک دستیاران و شاگردان خود در کارگاه بهره برد. جولیانو فینلی اجرای جزئیات ظریف مربوط به تبدیل دافنه از انسان به درخت را بر عهده داشت؛ از جمله شاخه‌ها و برگ‌هایی که از دستان او می‌رویند و موهایی که در باد پریشان شده‌اند. با این حال، برخی مورخان هنر نقش فینلی را کم‌اهمیت جلوه داده‌اند؛ چرا که او صرفاً تجسمی از دیدگاه خلاقانه برنینی را اجرا کرده است. مجسمه آپولون و دافنه از همان زمان رونمایی با استقبال پرشور هنردوستان روبه‌رو شد.

## توصیف اثر
پس از یک تعقیب‌وگریز طولانی، آپولون گمان می‌کند که سرانجام دافنه را به چنگ آورده است. دستش را بر جایی قرار گرفته که تصور می‌کند پهلوی دافنه است؛ بی‌آن‌که بداند بدن وی در همان لحظه در حال تبدیل شدن به تنه درخت است. پارچه‌های مواج و پرتحرک لباس آپولون، سرعت و شتاب او را در این تعقیب عاشقانه به‌خوبی نشان می‌دهند.

250px|بندانگشتی|جزئیات مجسمه از زاویه دیگر

اگرچه این مجسمه از زوایای مختلف قابل مشاهده است، اما برنینی آن را با در نظر گرفتن نمای جلو و عقب طراحی کرده است. او قصد داشت این اثر را از زاویه‌ای کمی مایل به راست به نمایش بگذارد؛ یعنی از نمایی که از درگاه ورودی محل نصب، بهترین دید را داشت. این زاویه به بیننده امکان می‌داد واکنش‌های آپولون و دافنه را هم‌زمان ببیند و داستان را در یک لحظه و بدون نیاز به جابه‌جایی درک کند.

در صورتی که مجسمه از سمت چپ دیده شود، چهره هیچ‌یک از شخصیت‌ها و بخش زیادی از بدن دافنه قابل مشاهده نیست. در عوض، توده‌ای از مو و اجزای حجاری‌شده دیده می‌شوند که برای پایداری ساختار با دقت به‌هم متصل هستند. اما از سمت راست، بسیاری از جزئیات به‌طرز شگفت‌انگیزی سبک، ظریف و شکننده به‌نظر می‌رسند. مجسمه در نهایت به مرکز اتاق منتقل شد تا از تمام زوایا قابل مشاهده باشد.

اثر آپولون و دافنه نیز همانند مجسمه ربودن پروسرپینا مزین به کارتوش با عبارتی اخلاقی از اوربان هشتم است. نسبت دادن ارزش‌های اخلاقی مسیحیان به موضوعی برگرفته از اساطیر یونانی، راهی برای توجیه حضور این مجسمه در ویلای بورگیزه بود.

## شمایل‌شناسی

آپولون (خدای هنر و موسیقی) مورد اصابت تیر جادویی از جانب کوپید (خدای عشق) قرار می‌گیرد و در آتش عشق می‌سوزد. در همان حال، چشمش به دافنه (پری جنگل) می‌افتد؛ دختری زیبا که فرزند پنه‌ئوس (خدای رودخانه) است. آپولون از زیبایی دافنه شگفت‌زده و دل‌باخته‌اش می‌شود. دافنه نیز توسط تیر دیگری از کوپید هدف قرار گرفته؛ که نه عشق، بلکه بیزاری از عشق را در دل او می‌نشاند. به همین دلیل، او هیچ علاقه‌ای به عشق مردان ندارد و از احساسات عاشقانه آپولون گریزان است.

آپولون بی‌وقفه در پی دافنه است. در مقابل، دافنه با تمام توان از آپولون می‌گریزد. در طول تعقیب، آپولون لحظه‌ای از زیبایی و قدرت خود سخن می‌گوید؛ لحظه‌ای دیگر با التماس از دافنه می‌خواهد که بایستد و عشقش را بپذیرد. آپولون در ادامه حتی وعده می‌دهد؛ از وفاداری تا جاودانگی، از شکوه الهی تا آرامش در کنار او. اما هیچ‌یک از این‌ها دافنه را متوقف نمی‌کند. زمانی که دافنه از رمق می‌افتد، با درماندگی از پدرش طلب یاری می‌کند.

آپولون، حتی در آن لحظه، هنوز عاشق دافنه است.

## بازخوردها
اهمیت و اثر مجسمه‌هایی که برنینی برای کاردینال اسکیپیونه بورگیزه خلق کرد، به‌سختی قابل اغراق است. این آثار نشان دادند که برنینی توانایی خلق تصاویری دارد که از نظر بصری خیره‌کننده‌اند؛ داستانی پرتنش و دراماتیک روایت می‌کنند و احساسات قدرتمندی را برمی‌انگیزند. این مجسمه‌ها واجد ویژگی‌هایی بودند که کلیسا در آن دوران به‌دنبالشان بود و همین امر موجب شد برنینی به چهره اصلی تبلیغات بصری نهضت ضداصلاحات و همچنین مهم‌ترین هنرمند دوران باروک در رم تبدیل شود. از آن‌جا که آثار برنینی با سبک باروک پیوندی ناگسستنی داشتند، انتقادات از او نیز اغلب با فراز و فرودهای این سبک هنری دستخوش تغییر می‌شد.

تحسین اثر آپولون و دافنه تا دهه‌ها ادامه یافت؛ حتی در زمانی که اعتبار هنری برنینی پس از مرگ وی رو به افول بود. یک جهان‌گرد فرانسوی در سال ۱۸۳۹ این گروه مجسمه‌ای را «از نظر فنون هنری و ظرافت اجرایی، شگفت‌انگیز و سرشار از جذابیت در کلیات و جزئیات» توصیف کرد. یکی از نشریات ادبی قرن نوزدهم نیز این اثر را تنها اثر برنینی دانست که شایسته ستایش همیشگی است. با این حال، برخی دیدگاه‌ها منفی بوده‌اند. یک نویسنده انگلیسی در سفرنامه‌ای مربوط به سال ۱۸۲۹، ضمن اذعان به مهارت فنی برنینی، اظهار کرد که این مجسمه «فاقد قضاوت، سلیقه و دانش هنری آن دوران» است و ظاهر آپولون را بیش از حد شبیه چوپان دانست؛ نه یک خدای اسطوره‌ای.

در مقابل، مورخان معاصر نگاه مثبتی به این اثر دارند. رابرت تورستن پیترسون آن را «شاهکاری خارق‌العاده» می‌نامد که «سرشار از انرژی است؛ انرژی‌ای که از نوک برگ‌های درخت برگ‌بو، دست آپولون و چین‌های پارچه جاری می‌شود». سی.دی. دیکرسون سوم نیز مجسمه‌های ربودن پروسرپینا، داوود و آپولون و دافنه را «نقاط اوج دوران کاری برنینی و حتی مجسمه‌سازی قرن هفدهم» می‌داند.

## منابع
### پانویس

### کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## منابع مفید

* Barolsky, Paul. "Ovid, Bernini, and the Art of Petrification". *Arion* 13, no. 2 (۱ اکتبر ۲۰۰۵): 149–162. .
* Bolland, Andrea. "Desiderio and Diletto: Vision, Touch, and the Poetics of Bernini's Apollo and Daphne". *The Art Bulletin* 82, no. 2 (۱ ژوئن ۲۰۰۰): 309–330. .
* Kenseth, Joy. "Bernini's Borghese Sculptures: Another View". *The Art Bulletin* 63, no. 2 (۱ ژوئن ۱۹۸۱): 191–210. .
* Wilkins, Ann Thomas. "Bernini and Ovid: Expanding the Concept of Metamorphosis". *International Journal of the Classical Tradition* 6, no. 3 (۱ دسامبر ۲۰۰۰): 383–408. .

رده:تندیس‌ها بر پایه دگردیسی‌ها (اوید)
رده:تندیس‌های دهه ۱۶۲۰ (میلادی)
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:تندیس‌های مرمر در ایتالیا
رده:تندیس‌های جیان لورنزو برنینی