محله الزیتون

**الزیتون** (همچنین **زیتون** یا **حارة الزیتون**؛ ؛ به معنای «محلهٔ درختان زیتون») بزرگ‌ترین محلهٔ شهر قدیم غزه است که در بخش جنوب غربی آن جای دارد. پیش از ویرانی دیوارهای شهر قدیم، الزیتون یکی از سه محلهٔ درون‌حصار غزه بود؛ دو محلهٔ دیگر تفاح در شمال شرقی و الدرج در شمال غربی بودند. خیابان عمر مختار که شاهراه اصلی شهر غزه است، الزیتون را از الدرج جدا می‌کند.

محلهٔ الزیتون نام خود را از باغ‌های زیتون فراوانی گرفته که تا دوران معاصر بخش‌های جنوبی آن را پوشانده بودند. این محله در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ میلادی با گسترش غزه به فراتر از مرکز تاریخی‌اش توسعه یافت. محله‌های مسیحی‌نشین و یهودی‌نشین غزه نیز بخشی از الزیتون بودند و کلیسای قدیس پرفیریوس متعلق به سدهٔ پنجم میلادی در این محله واقع است. پس از جنگ عربی-اسرائیلی ۱۹۴۸ و سرازیر شدن آوارگان فلسطینی، جمعیت الزیتون به‌شدت افزایش یافت.

الزیتون در جریان جنگ‌های متعدد اسرائیل و غزه، به‌ویژه جنگ ۲۰۰۸–۲۰۰۹ و جنگ ۲۰۲۳ به بعد، آسیب‌های گسترده‌ای دید و کانون درگیری‌ها و عملیات نظامی بود.

## پیشینه
بخش شمال غربی الزیتون به «دار الخُضَر» (خانهٔ سبزیجات) شناخته می‌شد که بازار روبازی به نام «سوق الخُضَر» را در خود جای داده بود. بر پایهٔ سرشماری‌های عثمانی، در سال ۱۵۲۵ میلادی دار الخضر ۴۳ خانوار داشت، در حالی که بخش جنوب شرقی (زیتون) ۵۴ خانوار و ۳۰ مرد مجرد داشت و بخش نصارا در نزدیکی کلیسای قدیس پرفیریوس ۸۲ خانوار را در خود جای داده بود.

کلیسای قدیس پرفیریوس که متعلق به فرقهٔ ارتدکس یونانی است، در کنار مسجد کاتب الولایه از سدهٔ چهاردهم میلادی قرار دارد و فاصلهٔ برج ناقوس کلیسا تا منارهٔ مسجد تنها دو متر است. گورستان قدیمی مسیحیان نیز در مجاورت کلیسا واقع شده‌است. مسجد الشمعه نیز در الزیتون جای دارد.

آخرین ساکنان یهودی الزیتون پس از شورش‌های ۱۹۲۹ فلسطین توسط ارتش بریتانیا تخلیه شدند.

### گسترش در سدهٔ بیستم
الزیتون در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ با گسترش غزه به فراتر از محدودهٔ مرکز تاریخی‌اش توسعه یافت. بخش بزرگی از بودجهٔ ساخت‌وساز نخستین به نهادهای خارجی مانند بیمارستان‌های تبشیری نسبت داده می‌شود. پس از جنگ عربی-اسرائیلی ۱۹۴۸ و سرازیر شدن آوارگان فلسطینی، جمعیت الزیتون به‌سرعت افزایش یافت. خانوادهٔ احمد یاسین در دهه ۱۹۵۰ در این محله ساکن شدند.

## نقاط دیدنی
افزون بر کلیسای قدیس پرفیریوس و مسجد کاتب الولایه، باغ‌وحش شهر غزه نیز در الزیتون قرار داشت که در جنگ ۲۰۰۸–۲۰۰۹ توسط نیروهای اسرائیلی ویران شد؛ از مجموع نزدیک به ۴۰۰ جانور تنها ده جانور زنده ماندند. همچنین حمام السمره که تنها حمام ترکی فعال در نوار غزه بود، در این محله واقع بود و در جنگ ۲۰۲۳ بر اثر بمباران اسرائیل ویران شد. بیمارستان الاهلی عرب نیز از مراکز درمانی مهم واقع در این محله است.

## جنگ غزه ۲۰۰۸–۲۰۰۹

در جریان جنگ غزه ۲۰۰۸–۲۰۰۹، نیروهای دفاعی اسرائیل عملیات زمینی در الزیتون انجام دادند و محله را اشغال کردند. در این دوره ۴۸ فلسطینی که بیشترشان از سه خانواده بودند کشته شدند. بدترین رویداد در ۵ ژانویهٔ ۲۰۰۹ رخ داد که ۴۸ تن از اعضای خانوادهٔ سمونی بر اثر بمباران خانه‌هایشان جان باختند. افزون بر آن، ۲۷ خانه، شماری از مزارع و یک مسجد ویران شدند.

## جنگ غزه (۲۰۲۳ به بعد)

محلهٔ الزیتون در جریان جنگ غزه به یکی از کانون‌های اصلی حملات ارتش اسرائیل تبدیل شد. در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳، نیروی هوایی اسرائیل کلیسای تاریخی قدیس پرفیریوس را بمباران کرد و ۱۹ غیرنظامی کشته شدند. در ۱۴ اکتبر نیز یک حملهٔ هوایی تمامی ۲۶ عضو یک خانواده از جمله پدربزرگ‌ها، مادربزرگ‌ها، والدین، نوه‌ها و یک زن باردار را کشت و تنها یک کودک دو ساله زنده ماند.

در ۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۴ بمباران اسرائیل ده‌ها غیرنظامی که بیشترشان زنان و کودکان بودند را در الزیتون کشت. با آنکه اسرائیل در اواخر ژانویه الزیتون را منطقهٔ آرام‌شده اعلام کرده بود، در ۲۱ فوریه دستور تخلیهٔ کامل ساکنان محله را صادر کرد.

در سال ۲۰۲۴، گردان ۷۴۹ ارتش اسرائیل به جنوب شهر غزه از جمله الزیتون اعزام شد. ویدئویی که یکی از اعضای گروهان بولدوزر D9 منتشر کرد، ویرانی چندین خانه در الزیتون را نشان می‌داد. این ویدئو با عنوان «کار ما صاف‌کردن غزه است. هیچ‌کس جلوی ما را نمی‌گیرد» در حساب رسمی گروهان بازنشر شد. سازمان عفو بین‌الملل این تصاویر و ویرانی زیرساخت‌های غیرنظامی را محکوم کرد و خواستار پیگرد جنایت جنگی شد.

در ۱۰ مه ۲۰۲۴ پنج سرباز اسرائیلی در نبردهای الزیتون کشته شدند. کلیسای نیمه‌ویران قدیس پرفیریوس در مه ۲۰۲۴ با تهاجم تازهٔ اسرائیل دوباره در معرض خطر قرار گرفت.

در سپتامبر ۲۰۲۴ و در هفتمین تهاجم اسرائیل به محله، جنگنده‌های اسرائیلی یک مدرسهٔ تبدیل‌شده به پناهگاه را بمباران کردند و بیش از ده تن کشته شدند. در ۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۴ گلولهٔ تانک اسرائیلی ۱۷ نفر را در بازار مواد غذایی محله کشت.

تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده توسط نیویورک تایمز نشان داد که اسرائیل بخش بزرگی از الزیتون را در اوت ۲۰۲۵ به‌طور منظم ویران کرد. الی کوهن، یکی از اعضای کابینهٔ اسرائیل، اعلام کرد: «شهر غزه باید مانند رفح شود که ما آن را به شهر ویرانه‌ها تبدیل کرده‌ایم.»

## جغرافیا و محله‌های همجوار
الزیتون در بخش جنوب غربی شهر قدیم غزه واقع است و بزرگ‌ترین محلهٔ آن به‌شمار می‌رود. خیابان عمر مختار که در جنگ جهانی اول به فرمان جمال پاشا و با تخریب بخش بزرگی از خان الزیت ساخته شد، مرز شمالی الزیتون با الدرج را تشکیل می‌دهد. سه محلهٔ تفاح، الدرج و الزیتون درون دیوارهای شهر قدیم قرار داشتند، در حالی که محلهٔ شجاعیه عمدتاً بیرون از این دیوارها شکل گرفت.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

* [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.19.jpg نقشهٔ بررسی فلسطین غربی، نقشه ۱۹]

رده:محله‌های غزه
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در دهه ۱۹۳۰ (میلادی)