جهانگیر محمدوف

**جهانگیر محمدوف** (، متولد ۱ سپتامبر ۱۹۵۵) یا **جهانگیر محمد** زبان‌شناس، فرهنگ‌نویس، نویسنده، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی مسائل آسیای مرکزی است. او عضو سابق پارلمان ازبکستان و از نویسندگان اعلامیه استقلال ازبکستان است. نوشته‌ها، دوره تصدی او در پارلمان و سایر فعالیت‌های سیاسی‌اش اغلب با دولت ازبکستان در تضاد شدید بود. او دستگیر شد اما سال‌ها به تبعید گریخت. در سال ۲۰۰۵، او در تشکیل گروه اپوزیسیون دموکراتیک کنگره ازبکستان دموکراتیک (CDU) نقش مهمی داشت و اولین رئیس آن شد. نوشته‌های او هنوز در ازبکستان ممنوع است.

## در دوران شوروی
محمدوف در ۱ سپتامبر ۱۹۵۵ در استان سمرقند متولد شد، در سال ۱۹۸۰ ازدواج کرد و دو فرزند دارد. او از سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۹ در سمرقند و در دانشکده روزنامه‌نگاری دانشگاه دولتی تاشکند تحصیل کرد و تا سال ۱۹۸۱ در رشته روزنامه‌نگاری و زبان‌شناسی تحقیق کرد. او فعالیت روزنامه‌نگاری خود را در سال ۱۹۷۳ با روزنامه *حقیقت توشکند* آغاز کرد و سال بعد به روزنامه *قشلاق حقیقت* رفت و تا سال ۱۹۷۹ در آنجا ماند.

از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۱، محمدوف سردبیر شرکت رادیو تلویزیون دولتی بود. سپس از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۵ برای روزنامه *[[ولادیمیر لنین|لنین]] یولی* در استان سمرقند کار کرد.

از سال ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰ او به‌عنوان خبرنگار روزنامه «اوزبکستان اووزی» در استان سمرقند و «قشلاق حقیقتی» فعالیت داشت؛ جایی که پیش‌تر، بین سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۹ نیز کار کرده بود. همچنین به‌عنوان ستون‌نویس در مجله طنز «مشتم» قلم می‌زد. در این سال‌ها بیش از هزار مقاله طنز، انتقادی و تحلیل سیاسی از او منتشر شد. شماری از این نوشته‌ها در کتاب‌های «جوانی»، «سپیدهٔ پاک» و «۵۲۵ روزی که سمرقند را لرزاند» گردآوری شدند.

در سال ۱۹۹۰، در سن ۳۵ سالگی، محمدوف عنوان «روزنامه‌نگار افتخاری ازبکستان» را دریافت کرد. در همان سال، او از حوزه انتخابیه جام‌بای به مجلس شورای عالی ازبکستان (پارلمان) انتخاب شد، و تا سال ۱۹۹۳ به عنوان یک مقام عالی‌رتبه در کمیته گلاسنوست آن خدمت کرد. در این دوره، او کتاب *«قانون مطبوعات»* را نوشت و روزنامه *«خالق سوزی»*، نشریه اصلی پارلمان ازبکستان، را تأسیس کرد.

## استقلال ازبکستان
در ۲۰ ژوئن ۱۹۹۰، شورای عالی اعلامیه استقلال ازبکستان را صادر کرد. محمدوف یکی از نویسندگان این سند تاریخی بود.

محمدوف یک کمیسیون پارلمانی برای بررسی حوادث خشونت‌آمیز در بکوباد، بوکا، پارکنت تشکیل داد و به این نتیجه رسید که این حوادث توسط دولت ازبکستان طراحی شده‌اند. او شواهدی ارائه داد که نشان می‌داد کاگ‌ب پشت اقدامات تروریستی در میان ازبک‌ها و ترک‌های مسختی در منطقه پارکنت ولایت تاشکند بوده است. نتیجه‌گیری‌ها و اتهامات علنی او، دولت ازبکستان را خشمگین کرد و دولت او را تعقیب و آزار داد. کمیته مرکزی حزب کمونیست ازبکستان، محمدوف را به انتقاد از رئیس حزب، اسلام کریموف، متهم کرد. رئیس دادگاه عالی، در برنامه تلویزیونی خود، از هیئت رئیسه شورای عالی اجازه دستگیری محمدوف را خواست، اما این تلاش به دلیل عدم حمایت پارلمان رد شد.

در ۱۷ آگوست ۱۹۹۱، در اعتراض به کودتای نافرجام شوروی در مسکو در سال ۱۹۹۱ و مخالفت با برنامه اصلاحات میخائیل گورباچف و پیمان جدید اتحاد برای تمرکززدایی از قدرت شوروی و بازگرداندن آن به جمهوری‌ها، محمدوف به برخی از همکارانش در تظاهراتی در مقابل ساختمان پارلمان پیوست و گواهی عضویت خود در حزب کمونیست را علناً آتش زد. او بعداً به عنوان رئیس انجمن روزنامه‌نگاران ازبکستان نامزد شد و ادعا کرد که دولت نتایج انتخابات را جعل کرده است.

رئیس‌جمهور اسلام کریموف و متحدانش در پارلمان کمیته گلاسنوست را تعطیل کردند، اما به محض استعفای محمدوف، این کمیته دوباره برقرار شد.

در سال ۱۹۹۱، در هفتمین دوره پارلمان ازبکستان، محمدوف و برخی از نمایندگان دیگرش اقداماتی را در پارلمان برای محدود کردن تلاش‌های کریموف برای تبدیل شدن به یک دیکتاتور مطلق ارائه کردند. تحت فشار نمایندگان دموکرات، دولت ازبکستان مجبور شد اجازه تشکیل کمیته‌ای را برای تنظیم روابط بین رئیس‌جمهور ازبکستان و پارلمان صادر کند. محمدوف در آن کمیته مشاور ریاست جمهوری در امور روابط پارلمانی شد و متعاقباً به عنوان رئیس تلویزیون دولتی ازبکستان - معاون کمیته رادیو و تلویزیون دولتی منصوب شد.

## در مخالفت
در نتیجهٔ حملات دولت کریم‌اف به حقوق بشر و دموکراسی، از جمله رویدادهای خونین «شهر دانشجویی» در تاشکند، محمدوف در سال ۱۹۹۲ خود را ناگزیر دید که در اعتراض از سمت خود استعفا دهد. پیش از استعفا، او اعلام کرد که در ازبکستان دیکتاتوری حاکم است. این نخستین بار بود که یک مقام بلندپایهٔ دولتی آشکارا بیان می‌کرد که کناره‌گیری‌اش نشانهٔ اعتراض به کریم‌اف است.

در پارلمان، محمدوف همچنان رهبری گروهی از نمایندگان مخالف را بر عهده داشت که به شدت و آشکارا از دیکتاتوری نوظهور تحت حکومت کریموف انتقاد می‌کردند و همچنان به مبارزه برای دموکراسی ادامه می‌دادند. محمدوف به سرعت به عنوان رهبری در میان برجسته‌ترین منتقدان سیاست‌های دولتی رژیم کریموف ظهور کرد. او یکی از سازمان‌دهندگان مجمع ائتلاف دموکراتیک ازبکستان در ۲۸ مارس ۱۹۹۲ بود که در دفتر مرکزی حزب دموکرات ارک/لیبرتی برگزار شد.

پس از آن، محمدوف رهبری سازمان مردم‌نهاد تورون، یک سازمان تحقیقاتی زبان، را بر عهده گرفت. اگرچه فقط دیوان عالی ازبکستان قدرت تعطیلی تورون را داشت، وزارت دادگستری با نقض قانون، تورون را منحل و تمام اوراق، دارایی‌ها و سایر دارایی‌های آن را مصادره کرد.

در ۷ فوریه ۱۹۹۳، دولت ازبکستان روزنامه *ارک* (آزادی)، وابسته به حزب دموکرات ارک/آزادی، حزب اصلی اپوزیسیون سیاسی دموکراتیک، را توقیف کرد. در آن زمان، محمدوف سردبیر این روزنامه و همچنین معاون رئیس حزب بود. در ۱۳ فوریه، پلیس ازبکستان محمدوف و خانواده‌اش را به زور از خانه‌شان در تاشکند بیرون کرد. دولت خانه را توقیف کرد و محمدوف را مجبور به نقل مکان به زادگاهش، شهر سمرقند، کرد. او به انتقاد از رئیس‌جمهور کریموف در پارلمان به دلیل رفتار دیکتاتوری‌اش متهم شد. در ۱۷ آوریل، مقامات ازبکستان محمدوف را در سمرقند دستگیر کردند.

او بعدها کتاب *«بازی‌های کاخ»* را در مورد اقدامات کریموف نوشت. اگرچه دولت نسخه خطی آن را مصادره کرد، اما این سامیزدات بسیار محبوب شد. در سال ۱۹۹۴، حزب دموکرات ارک/لیبرتی این کتاب را به صورت سریالی در *ارک* منتشر کرد.

## در تبعید
با کمک هواداران، محمدوف توانست از ازبکستان فرار کند. همسرش، مادر چهار فرزند، تحت فشار قرار گرفت تا از او طلاق بگیرد، اما از این کار امتناع ورزید. او مجرم شناخته شد و به دو سال زندان محکوم شد.

محمدوف پس از آزادی خانواده‌اش و مهاجرت از ازبکستان، به ترکیه نقل مکان کرد. از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸، او در دانشگاه کوچ در استانبول، به عنوان خبرنگار سرویس ازبکی بی‌بی‌سی و ستون‌نویس روزنامه *ترکیه* کار کرد. در دوران اقامت در خارج از کشور، کتاب *«* *تبعید»* (سه‌گانه) خود را نوشت که در آن از رژیم استبدادی ازبکستان انتقاد شده بود.

دولت ازبکستان سه بار مأموران مخفی خود را برای کشتن محمدوف فرستاد که منجر به اعطای پناهندگی سیاسی به او از طریق سازمان ملل متحد در فوریه ۱۹۹۸ در ایالات متحده شد. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مارس ۲۰۱۹)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

محمدوف از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ به عنوان روزنامه‌نگار در سرویس ازبکی صدای آمریکا در ایالات متحده فعالیت خود را از سر گرفت. به دلیل گزارش‌های انتقادی او، دولت ازبکستان دستور دستگیری بستگانش، از جمله خواهرانش را صادر کرد. با فشار کنگره ایالات متحده، دولت ایالات متحده و سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر، بستگان محمدوف آزاد شدند.

در سال ۲۰۰۵، محمدوف رهبران اپوزیسیون دموکراتیک ازبکستان را که در ۱۵ سال گذشته قادر به هماهنگی مؤثر فعالیت‌ها نبودند، گرد هم آورد. کنگره ازبکستان دموکراتیک (CDU) که برای همه گروه‌ها و افراد اپوزیسیون آزاد بود، در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۵ تشکیل جلسه داد. محمدوف تا سال ۲۰۱۱ به عنوان رئیس آن خدمت کرد.

محمدوف همچنین در مدارس زبان، زبان ازبکی تدریس می‌کرد و از سال ۲۰۰۱ به عنوان زبان‌شناس ارشد در مرکز تحقیقات زبان (LRC) مشغول به کار بوده است.

## آثار
جهانگیر ممتوف نویسنده نزدیک به ۴۰ کتاب است. بسیاری از کتاب‌های او در ایالات متحده، ترکیه و آذربایجان منتشر شده‌اند، با این حال کتاب‌های او در ازبکستان اکیداً ممنوع هستند. او نویسنده شش کتاب زبان‌شناسی است که همگی در ایالات متحده منتشر شده‌اند.

او از سال ۲۰۰۱ وب‌سایت شخصی خود و وب‌سایت حزب دموکرات مسیحی را مدیریت می‌کند.

## منابع

## پیوند به بیرون

* 

رده:افراد زنده
رده:روزنامه‌نگاران اهل ازبکستان
رده:زادگان ۱۹۵۵ (میلادی)
رده:سیاستمداران اهل ازبکستان
رده:نویسندگان اهل ازبکستان