کوکبا (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**کوکبا** ، که در دوران جنگ‌های صلیبی به نام **Coquebel** شناخته می‌شد، روستایی فلسطینی-عرب بود که در جریان عملیات یوآو در جنگ عرب و اسرائیل ۱۹۴۸ توسط اسرائیل اشغال و از سکنه تخلیه شد. نام این روستا در عربی به معنای ستاره، کوه، یا برج نظامی است.

## موقعیت
روستا بر زمینی ناهموار با خاک قهوه‌ای مایل به قرمز در دشت ساحلی جنوبی واقع بود. این روستا بر جاده‌ای قرار داشت که بریتانیایی‌ها در طول جنگ جهانی دوم احداث کرده بودند و موازی با بزرگراه ساحلی کشیده می‌شد. فاصله کوکبا از شهر غزه حدود ۲۵ کیلومتر و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۰۰ متر بود. زمین‌های روستا در مجاورت اراضی روستاهای بیت طیما، حلیقات، بریر و دیگر روستاهای منطقه واقع بودند.

## تاریخ
### دوران صلیبی و باستان
محوطه روستا در دوران جنگ‌های صلیبی به نام Coquebel (کوکبیل) شناخته می‌شد. کوکبا دارای یک محوطه باستانی بود که شامل یک حوض، آب‌انبارها، پی‌های ساختمان‌ها، ستونها و سرستونهای شکسته می‌شد. در شمال آن خرابه‌ای به نام «خربت کمَس» قرار داشت که همان Camsa دوران صلیبی شناسایی شده و برخی آثار باستانی در آن به دست آمده‌است.

### دوران عثمانی
کوکبا در سال ۱۵۱۷ همراه با بقیه سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. در دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا با نام *کوکب* ثبت شده و جمعیت آن ۱۶ خانوار مسلمان (تخمیناً ۸۸ نفر) بود. ساکنان این روستا نرخ مالیات ثابت ۳۳٫۳ درصد بر محصولاتی از قبیل گندم، جو، کنجد، درختان میوه و تاکستان‌ها می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۲٬۶۴۰ آقچه بود که ۶/۲۴ از درآمد آن به وقف تعلق می‌گرفت.

در طول قرن‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه کوکبا با فرایند قابل توجهی از کاهش جمعیت روبرو شد که ناشی از فشار گروه‌های کوچ‌نشین بر جوامع محلی بود. ساکنان روستاهای متروک به سکونتگاه‌های بازمانده کوچ کردند، اما زمین‌ها همچنان توسط روستاهای همجوار کشت می‌شد.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون (محقق) *کاوکابا* را به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه غزه ثبت کرد.

در سال ۱۸۶۳، ویکتور گرن دریافت که جمعیت روستا به پانصد نفر می‌رسد. در درون یک اولیایی منسوب به *شیخ محمد*، وی یک ستون مرمر سفید خاج‌دار مشاهده کرد که در کنار یک سرستون کورینتی قرار داشت. او همچنین کنار چاه آب، دو ستون باستانی یافت؛ یکی از مرمر سفید و دیگری از گرانیت خاکستری که به گفته وی در همان منطقه کشف شده بودند.

فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که *کوکابه* دارای ۷۲ نفر جمعیت (مردان) در ۲۰ خانه بود.

در سال ۱۸۸۲، بررسی *نقشه‌برداری از فلسطین غربی* متعلق به صندوق اکتشاف فلسطین آن را روستایی کوچک با خانه‌هایی از خشت توصیف کرد که دارای یک چاه در غرب و حوضی در شمال بود. روستا طرحی مستطیلی در امتداد جاده مذکور داشت و در راستای شمالی-جنوبی گسترش یافته بود.

### دوران قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، که توسط مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت *کوکابا* به ۴۳۹ نفر رسید که همه مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۵۲۲ نفر، همچنان همه مسلمان، در ۱۲۱ خانه افزایش یافت.

کوکبا یک مدرسه ابتدایی را با روستاهای بیت طیما و حلیقات به اشتراک می‌گذاشت. خانه‌های روستا از خشت و سیمان ساخته شده بودند و مغازه‌ها در مرکز روستا، در سمت غربی جاده قرار داشتند. در بخش شرقی روستا دو منبع آبی وجود داشت: یک چشمه و یک چاه آب به عمق ۷۰ متر. ساکنان روستا به کشاورزی دیمی می‌پرداختند و غلات، سبزیجات زمستانی و تابستانی کشت می‌کردند. در اواخر دوره قیمومت بریتانیا، آن‌ها در تمام زمین‌های خود به جز سمت غرب، میوه‌هایی مانند انجیر و انگور نیز کشت می‌کردند.

در آمار ۱۹۴۵، جمعیت *کاوکابا* به ۶۸۰ نفر مسلمان رسید، در حالی که مساحت کل زمین‌ها ۸٬۵۴۲ دونوم بود. از این مقدار، ۱۶۶ دونوم برای باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۸٬۱۶۶ دونوم برای غلات و ۴۰ دونوم به عنوان مناطق مسکونی استفاده می‌شد.

### ۱۹۴۸ و پس از آن
روستا در جریان عملیات یوآو در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل توسط اسرائیل اشغال شد. پیش از سقوط کوکبا، رویدادهایی در روستای مجاور بریر اتفاق افتاد که در آن تیپ ۹ عودید هاگانا ظاهراً تعداد زیادی از مردان فلسطینی را اعدام کرد. ساکنان کوکبا پیشنهاد تسلیم به نیروهای یهودی را داده بودند، اما هاگانا آخرین ساکنان را در ۲۷ و ۲۸ مه ۱۹۴۸ بیرون راند.

روستا در طول تابستان ۱۹۴۸ در خط مقدم جبهه بین ارتش‌های اسرائیلی و مصری بود و به نظر می‌رسد چندین بار دست به دست شده‌است. بر اساس روایت‌های مصری و اسرائیلی، اسرائیل این روستا را برای اولین بار در ۱۴ ژوئن ۱۹۴۸ اشغال کرد. کتیبه دوم پیاده مصری روستا را در ۸ ژوئیه با کمک یک گردان عربستانی پس گرفت. روستا تا پایان هدنه دوم در اواسط اکتبر ۱۹۴۸ در دست نیروهای عرب باقی ماند. روزنامه نیویورک تایمز در ۲۰ اکتبر ۱۹۴۸ گزارش داد که ارتش اسرائیل سقوط کوکبا را اعلام کرد. بدین ترتیب، روستا در طول جنگ حداقل سه بار بین طرفین دست به دست شد و احتمالاً ساکنان آن به تدریج آواره شدند. طبق گزارش روزنامه «فلسطین»، در ۱۱ ژانویه ۱۹۴۸ درگیری‌هایی در جاده خارج از روستا رخ داد که در آن مبارزان عرب به کاروانی مسلح یهودی حمله کردند.

در عملیات آن-فار نیز کوکبا در اسناد ذکر شده‌است.

پس از جنگ، منطقه در اسرائیل ادغام شد و در سال ۱۹۵۰، موشاو کوخاو میخائل بر زمین‌های روستا، در جنوب شرقی محل روستا، بنیان‌گذاری شد.

بر اساس گزارش خالدی در سال ۱۹۹۲:

## چهره‌های برجسته از کوکبا
* خانواده محمد ضیف پیش از جنگ ۱۹۴۸ در کوکبا ساکن بود.

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* کوکبا در Palestine Remembered
* کوکبا، ذاکرات
* نقشه‌برداری از فلسطین غربی، نقشه ۲۰: IAA, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.20.jpg ویکی‌مدیا کامنز]
* کوکبا از مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده
رده:صفحه‌های دارای تابع تجزیه‌گر آرایش‌عدد با آرگومان غیرعددی