جنگ و حقوق محیط زیست

جنگ می‌تواند به شدت به محیط زیست آسیب برساند و کشورهای درگیر جنگ اغلب در طول جنگ، الزامات عملیاتی را بر نگرانی‌های زیست‌محیطی مقدم می‌دانند. برخی از حقوق بین‌المللی برای محدود کردن این آسیب زیست‌محیطی طراحی شده‌اند.
[بندانگشتی| سیل در [خرسون پس از انفجار سد کاخوفکا، که در زمان حمله روسیه به اوکراین تحت کنترل ارتش روسیه بود.]]
جنگ و فعالیت‌های نظامی پیامد زیست‌محیطی جنگ آشکاری بر محیط زیست دارند. تسلیحات، جابجایی نیروها، مین‌های زمینی، ایجاد و تخریب ساختمان‌ها، تخریب جنگل‌ها از طریق قطع درختان یا استفاده نظامی عمومی، مسمومیت منابع آب، تیراندازی به حیوانات برای تمرین، مصرف گونه‌های در معرض خطر از روی ناچاری و غیره، تنها برخی از نمونه‌هایی هستند که نشان می‌دهند چگونه فعالیت‌های نظامی در زمان جنگ و صلح (مانند آموزش، ساخت پایگاه و حمل و نقل تسلیحات) به محیط زیست آسیب می‌رسانند. «راهبرد زمین سوخته» و «سمی کردن چاه» نمونه‌های کلاسیک چنین تأثیری هستند. نمونه‌های اخیر شامل آلودگی نفتی جنگ خلیج فارس توسط عراق در کویت در سال‌های ۱۹۹۰/۱۹۹۱، استفاده ازاورانیوم ضعیف‌شده در کوزوو در سال ۱۹۹۹، و استفاده از سلاح گرمافشاری با سوخت هوایی در افغانستان از سال ۲۰۰۱ تاکنون است.

از دیدگاه حقوقی، حفاظت از محیط زیست در زمان جنگ و فعالیت‌های نظامی تا حدودی توسط حقوق محیط زیست مورد توجه قرار می‌گیرد. منابع بیشتری نیز در حوزه‌های حقوقی مانند حقوق بین‌الملل عمومی، قوانین جنگ، قانون بین‌المللی حقوق بشر و قوانین محلی هر کشور آسیب‌دیده یافت می‌شود. با این حال، این مقاله عمدتاً بر محیط زیست متمرکز است و به محض اینکه دو کشور در حال مبارزه با آن هستند، این موضوع به یکی از نگرانی‌های بین‌المللی تبدیل می‌شود؛ بنابراین، قانون بین‌المللی محیط زیست که شورای امنیت سازمان ملل متحد آن را اجرا می‌کند، در اینجا مورد توجه است. قانون جنگ در مقایسه با سایر حوزه‌های حقوق بین‌الملل، چندان توسعه‌یافته نیست. تنها شورای امنیت سازمان ملل متحد اقتدار و صلاحیت تنظیم توسعه و اجرای آن یا نظارت بر رعایت آن را دارد.

## منابع قوانین
### حقوق بین‌الملل عرفی و حقوق نرم
اسناد حقوق بین‌الملل عرفی و حقوق نرم، حفاظت از محیط زیست را در زمان درگیری‌های مسلحانه و فعالیت‌های نظامی مورد توجه قرار می‌دهند. کمیسیون حقوق بین‌الملل (ILC) پیش‌نویس قانون جرائم علیه صلح و امنیت بشریت (۱۹۵۴) را تهیه کرده است.

«انسان و محیط زیست او باید از اثرات سلاح‌های هسته‌ای و سایر ابزارهای کشتار جمعی در امان باشند. کشورها باید تلاش کنند تا در نهادهای بین‌المللی مربوطه، به توافق فوری در مورد حذف و نابودی کامل چنین سلاح‌هایی دست یابند»: اصل ۲۶  → فصل ۱۱ گزارش برانتلند: صلح، امنیت، توسعه و محیط زیست. منشور جهانی طبیعت ۱۹۸۲: «طبیعت باید در برابر تخریب ناشی از جنگ یا سایر فعالیت‌های خصمانه ایمن شود.»

«جنگ به‌ذات توسعه پایدار را تخریب می‌کند؛ بنابراین دولت‌ها موظف‌اند به حقوق بین‌الملل که حفاظت از محیط‌زیست در زمان‌های درگیری مسلحانه را تضمین می‌کند، احترام بگذارند و در صورت لزوم در توسعه بیشتر آن همکاری کنند.»

— اصل ۲۴ اعلامیه ریو ۱۹۹۲

→ بند ۳۹٫۶ برنامه ۲۱:

«اقدامات مطابق با حقوق بین‌الملل باید در نظر گرفته شود تا در زمان‌های درگیری مسلحانه، تخریب گسترده محیط‌زیست که تحت حقوق بین‌الملل قابل توجیه نیست، مورد رسیدگی قرار گیرد.»

قطعنامه ۴۷/۳۷ مجمع عمومی سازمان ملل متحد (۱۹۹۲) مقرر می‌دارد: «تخریب محیط زیست، که ضرورت نظامی آن را توجیه نمی‌کند و به‌طور خودسرانه انجام می‌شود، آشکارا مغایر با قوانین بین‌المللی موجود است.»

### قانون معاهدات
چندین معاهده سازمان ملل از جمله کنوانسیون ژنو چهارم، کنوانسیون میراث جهانی ۱۹۷۲ و کنوانسیون تغییر محیط زیست ۱۹۷۷، مقررات برای محدود کردن تأثیرات زیست محیطی جنگ یا فعالیت‌های نظامی را دارند.

عراق بر اساس حقوق بین‌المللی مسئول «زیان‌های زیست محیطی و تسکین منابع طبیعی» ناشی از حمله و اشغال غیرقانونی کویت بود: [قطعنامه ۶۸7 (1991) شورای امنیت سازمان ملل](https://undocs.org/S/RES/687(1991)).

"تخریب محیط زیست که به دلیل لزوم نظامی توجیه نشده و به طور بی هدف انجام می‌شود، کاملاً مخالف قانون بین المللی موجود است": قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل ۴۷/۳7 (1992).

## منابع

رده:پیامد زیست‌محیطی جنگ
رده:صفحه‌هایی که از نوار کناری با پارامتر فرزند استفاده می‌کنند
رده:قوانین جنگ