خدیجه بیگم (همسر کریم خان زند)

**خدیجه بیگم** قاجار همسر کریم خان زند و دختر فتحعلی خان قجار ایلخان ایل قاجار در دوره شاه سلطان حسین صفوی و از سرداران شاه تهماسب دوم است.خدیجه خانم زنی که سیاستش باعث برقراری سلطنت قاجار شد. فتحعلی خان قاجار پس از کشته شدن شاه سلطان حسین صفوی به حمایت از شاه تهماسب در مقابل افغان‌ها برآمد و از سوی شاه به نیابت سلطنت و فرماندهی ارتش وی منصوب شد. اما با ورود نادر افشار به جمع نزدیکان شاه تهماسب دوم از محبوبیت فتحعلی خان قاجار کاسته و در توطئه‌ای در سال ۱۱۳۹ قمری کشته شد. پسر فتحعلی خان قاجار محمدحسن خان پس از فوت پدر از بیم نادر شاه مدت‌ها پنهان بود و با فوت نادر شاه برای رسیدن به تخت سلطنت اقدام کرد اما حال با کریم خان زند رو به رو بود. محمدحسن خان درسال ۱۱۷۲ در یکی از این درگیری‌ها کشته شد و سرش را برای خان زند در تهران فرستادند. با مرگ محمدحسن خان اهالی حرم او به تهران منتقل شدند. خدیجه بیگم خواهر محمدحسن خان نیز به عقد کریم خان درآمد و پس از اقامتی کوتاه در تهران به دربار کریم خان در شیراز رفت.

یک سال از اقامت خدیجه بیگم در حرمسرا نگذشته بود که خان زند را از رابطه نامشروع چند تن از مقربانش با همسران خان آگاه ساخت. پس از آن که صحت این موضوع بر کریم ثابت شد، دستور مجازات مجرمان را که عبارت بودند از آقا محسن بروجردی، رستم سلطان، و کاظم سلطان زند صادر کردخدیجه بیگم بار دیگر در سال ۱۱۷۷ ق کریم خان را از خیانت اطرافیان خود باخبر کرد، کریم خان از طریق خواهر محمدحسن خان قاجار متوجه شد که میرزا عقیل وزیر دیوان اعلی و تراب خان چگنی خراسانی مستوفی الممالک با زکی خان زند که بر ضد کریم خان فعالیت می‌کرد ارتباط دارند: «ایشان در بعضی شبها به رهنمایی طالب خان و آن چند ضعیفه مکاره قدم به اندرون حرم، موسوم به هشت آیین، که محل آرامش ذات سعادت قرین بود، می‌گذاشتند و … از اتفاقات حسنه، همشیره محمدحسن خان قاجار، حرم بزرگ حضرت ظل‌اللهی گیتی پناهی، .... این معنی را دریافته به حضرت اعلی اعلام نمود».

او در ۱۱۷۳، به هنگام سفر تفریحی بهاره کریم خان در ابهر، اطلاعاتی دربارهٔ رفتار ناشایست زنان حرم با برخی از درباریان به دست آورد و به اطلاع خان زند رساند. کریم خان پس از مشورت با همسر برادرش، زکی خان زند، و صحت ادعای خدیجه بیگم، عاملان را به مجازات رساند

گرچه خدیجه بیگم از کریم خان فرزندی نداشت، حضور فعال او در حرم سرای زند نشان از نفوذ وی دارد

چند ماهی بعد از این واقعه در ۱۱۷۷فرزندان محمدحسن خان قاجار به دستور کریم خان از دامغان به تهران منتقل و آقا محمدخان به همراه برادر دیگر خود در معیت خدیجه بیگم خانم به دربار خان زند شیراز منتقل شدندخدیجه خانم که حال در نزد کریم خان سابقه‌ای روشن داشت به راحتی می‌توانست برادرزاده‌هایش را تحت پوشش حمایتی خود قرار دهد و " جانب برادرزاده آزاده خود جناب آقا محمد خان را رعایت همی کرد.

خدیجه بیگم به واسطه سلیمان خان (پسر محمدخان قاجار، حاکم استرآباد) که طفلی بیش نبود، آقامحمدخان را در جریان رویدادهای دربار قرار می‌داد

کریم خان زند سابقه بیماری سل داشت و در صفر ۱۱۹۳ حال او رو به وخامت رفت. خدیجه بیگم خانم از طریق غلام بچه خود سلیمان خان قاجارقوینلو خبر شدت بیماری کریم خان را به گوش آقا محمد خان رساند و به او توصیه کرد شیراز را ترک کند تا در درگیری‌های جانشینان کریم خان آسیبی به وی نرسد. آقا محمد خان توصیه عمه خود را پذیرفت و دراین ایام هر روز به بهانه شکار از شیراز خارج و شب هنگام بازمی‌گشت. در روز ۱۳ صفر حین بازگشت از شکار متوجه فوت کریم خان زند شد و مسیر خود را به سوی استرآباد تغییر داد. پس از نبردهای طولانی با جانشینان کریم خان زند سرانجام در ۱۲۰۹ حکومت قاجاریه به وسیله آقا محمدخان قاجار در سراسر ایران مستقر شد و در این واقعه نمی‌توان هشیاری و ذکاوت خدیجه بیگم قاجار را نادیده گرفت.
## منابع

رده:فرزندان فتحعلی‌شاه