بوکس زنان

اگرچه زنان تقریباً از زمانی که این ورزش وجود داشته در ورزش بوکس حضور داشته‌اند، مبارزات زنان در بیشتر دوران تاریخ بوکس تا همین اواخر غیرقانونی بوده است، وفق اینکه اعضای هیئت‌های ورزشی از تصویب یا صدور مجوز برای بوکسورهای زن امتناع می‌کنند و اکثر کشورها رسماً این ورزش را برای زنان ممنوع کرده‌اند. گزارش‌ها مبنی بر ورود زنان به رینگ، به قرن هجدهم برمی‌گردد.

## نظر اجمالی بر تاریخچه

یکی از اولین موارد ذکر شده در مورد بوکس زنان، مربوط به سفرنامه یک مرد آلمانی است که در سال ۱۷۱۰ از لندن بازدید کرد. هنگام شرکت در مسابقه بوکس مردان، با زنی در میان حاضران مواجه شد که مدعی بود پیش از این با زن دیگری در همان محل بوکس بازی کرده است.

یکی از اولین مسابقات شناخته شده بوکس زنان که به صورت چاپی تبلیغ شده بود، در لندن بین الیزابت ویلکینسون و هانا هیفیلد در سال ۱۷۲۲ است. ویلکینسون و همسرش که خود را به عنوان «قهرمان اروپا» معرفی می‌کرد، با زوج‌های مختلط دیگر نیز به عنوان یک جفت مبارزه می‌کردند، وفق اینکه ویلکینسون با زن دیگر و شوهرش با مرد دیگر مبارزه می‌کردند. در آن روزها، قوانین بوکس لگد زدن، ضربه زدن و سایر روش‌های حمله که جزو قواعد امروزی نبود را مجاز می‌شمرد.

بوکس زنان اولین بار در سال ۱۹۰۴ در بازی‌های المپیک به عنوان یک ورزش نمایشی در شهر سنت لوئیس به نمایش درآمد.

در طول دهه ۱۹۲۰، پروفسور اندرو نیوتن یک باشگاه بوکس زنان در لندن تشکیل داد. با این حال بوکس زنان بسیار بحث‌برانگیز بود. در اوایل سال ۱۹۲۶، شورای محله شوردیچ برگزاری مسابقه نمایشگاهی (exhibition match) بین دو بوکسور به نام آنی نیوتن و مج بیکر، شاگرد دیگر استنلی را ممنوع کرد. تلاش برای برگزاری مسابقه در حوالی هکنی با ایجاد کمپینی به رهبری شهردار هکنی شکست خورد که نوشت: «من این نمایشگاه پیشنهادی بوکسورهای زن را به عنوان ارضای خواسته‌های نفسانی انبوهی از مردان مبتذل می‌دانم.» وزیر کشور سر ویلیام جوینسون-هیکس از جمله مخالفان این مسابقه بود و مدعی شد که «قانونگذار هرگز تصور نمی‌کرد که چنین نمایشگاه ننگینی در این کشور برگزار شود.» این ماجرا در سراسر کشور و حتی به صورت بین‌المللی گزارش شد.

در سال ۱۹۸۸، انجمن بوکس آماتور سوئد مسابقات را برای زنان مجاز اعلام کرد.

در سال ۱۹۹۷، انجمن بوکس آماتور بریتانیا اولین رقابت بوکس خود را برای زنان تصویب کرد. اولین رویداد قرار بود بین دو نوجوان سیزده ساله برگزار شود، اما یکی از بوکسورها به دلیل توجه رسانه‌های مخالف، کناره‌گیری کرد. یک ماه بعد، رویدادی بین دو نوجوان شانزده ساله برگزار شد.

هیئت نظارت بوکس بریتانیا از صدور مجوز برای زنان امتناع کرد تا اینکه در سال ۱۹۹۸ مجوزی را برای جین کوچ صادر کردند. با این وجود تا پایان قرن، آنها پنج مجوز از این نوع را صادر کردند. اولین مسابقه حرفه‌ای مجاز بین زنان در بریتانیا در نوامبر ۱۹۹۸ در استراتام لندن، بین جین کوچ و سیمونا لوکیچ برگزار شد. کوچ برنده مسابقه شد.

انجمن بین‌المللی بوکس (آماتور) قوانین جدیدی را برای بوکس زنان در پایان قرن بیستم پذیرفت و اولین جام اروپایی را برای زنان در سال ۱۹۹۹ و اولین مسابقات قهرمانی جهان برای زنان را در سال ۲۰۰۱ تصویب کرد. در ماه اکتبر ۲۰۰۱، اولین مسابقات قهرمانی بوکس آماتور زنان جهان به نام مسابقات جهانی بوکس آماتور زنان ۲۰۰۱ در اسکرانتون، در ایالات متحده برگزار شد.

بوکس زنان در بازی‌های المپیک ۲۰۰۸ حضور نداشت. با این حال، در روز ۱۴ اوت ۲۰۰۹، اعلام شد که هیئت اجرایی کمیته بین‌المللی المپیک برخلاف انتظار برخی از ناظران، الحاق رشته بوکس زنان در بازی‌های المپیک ۲۰۱۲ که در لندن برگزار خواهد شد را تصویب کرده است. در حول و حوش این جلسات (۲۰۰۹)، در ارتباط با AIBA (انجمن بین‌المللی بوکس)، کمیته بین‌المللی المپیک موافقت کرد که سه دسته وزن اضافی برای زنان در بازی‌های المپیک ۲۰۱۲ لندن گنجانده شود. در آن زمان لباس بوکس زنان «مناسب جنسیت» جدید در حال ایجاد بود که زنان (طبق قوانین AIBA) را ملزم به پوشیدن دامن (skirts) در طول مسابقات می‌کرد. این موضوع به‌طور گسترده توسط مردم نادیده گرفته شد تا اینکه بوکسور آماتور و دانشجوی لندنی الیزابت پلانک این موضوع را فاش کرد. او طوماری در سایت Change.com برای پایان دادن به یونیفرم‌های اجباری مبتنی بر جنسیت ایجاد کرد. در نهایت تصمیم گرفته شد (قبل از المپیک ۲۰۱۲) به زنان بوکسور امکان پوشیدن شلوارک یا دامن داده شود.

زنان برای اولین بار در بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۱۲ در لندن مجاز به حضور در رقابت‌های بوکس شدند و ۱۲ بوکسور زن برای اولین بار مدال المپیک در جهان را در اختیار گرفتند. نیکولا آدامز از بریتانیا اولین مدال طلای بوکس زنان المپیک جهان را به دست آورد.

در روز ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۴، سسیلیا برکهوس پس از شکست دادن ایوانا هابازین کرواتی، اولین زن نروژی و اولین زنی نام گرفت که تمام کمربندهای (belts) قهرمانی جهان را در دسته وزنی خود (سبک وزن) در تاریخ بوکس داشت.

در سال ۲۰۱۵ فدراسیون جهانی بوکس عناوین مختلف زنان را یکپارچه کرد تا تنها یک عنوان در اختیار داشته باشند.

در سال ۲۰۲۴، سیندی نگامبا اولین بوکسوری بود که به عضویت تیم المپیک پناهندگان درآمد. در اواخر همان سال، او با کسب مدال برنز در بوکس دسته ۷۵ کیلوگرم زنان، اولین مدال‌آور تیم المپیک پناهندگان در بازی‌های المپیک شد.
## بوکس زنان در ایران
از حدود سال ۲۰۱۵ در زمان ریاست یک تایوانی بر آیبا (فدراسیون جهانی بوکس آماتوری که بعدتر به ایبا تغییرنام داد) الزاماتی برای راه اندازی بوکس زنان در همه کشورها مطرح شد و حتی مقرر شد پوششی برای کشورهای اسلامی طراحی شود. او سفری به ایران هم داشت. از زنان بوکسور ایرانی در خارج کشور تا بوکس زیرزمینی زنان در ایران، بارها لباس طراحی شد و بارها به دلایل مختلف و متعدد موافقت و مخالفت شد ولی راه به جایی نبرد. در المپیک ۲۰۲۴ نخستین بار یک زن ایرانی‌تبار زیر پرچم استرالیا با حجاب در المپیک شرکت کرد.

از سال ۲۰۲۴ ایبا جایگاه جهانی خود را از دست داد چون زیر نظر روس‌ها بود و یک سازمان غربی (با راهبری انگلیس و آمریکا) بوکس با نام **ورلد بوکسینگ** راهبری بوکس جهانی آماتوری را بر عهده گرفت. نظیر این اتفاق در دوره جنگ سرد در برخی ورزش‌ها از جمله کشتی و سامبو افتاده بود یعنی راهبری یک ورزش توسط دولت‌های شرقی و غربی.

سرانجام در اکتبر ۲۰۲۵ (مهرماه ۱۴۰۴) برای اولین بار ۳ بوکسور دختر ایرانی به همراه ۵ بوکسور پسر ایرانی در بازی‌های آسیایی جوانان ۲۰۲۵ بحرین شرکت کردند و با وجود سه شکست به دو مدال برنز رسیدند. این اولین حضور رسمی بوکس زنان ایرانی در مسابقات بوکس آماتوری بود. دومین حضور آبان ۱۴۰۴ در بازی‌های کشورهای اسلامی در عربستان بود که با ۲ نفر و دو شکست به مدالی نرسیدند.

بوکس زنان رسماً در ایران استارت خورد/ نتایج نخستین دوره قهرمانی کشور

نخستین دوره مسابقات کشوری بوکس بانوان طی روزهای **ششم و هفتم آذرماه ۱۴۰۴** در سالن همت ورزشگاه شیرودی تهران برگزار شد؛ رویدادی که به‌عنوان نقطه عطفی در مسیر توسعه بوکس زنان در ایران شناخته می‌شود. در این رقابت‌ها ۸۰ بوکسور از استان‌های مختلف کشور حضور یافتند و طی دو روز، ۴۰ مبارزه برگزار شد تا در نهایت قهرمانان اوزان ده‌گانه مشخص شوند. مبارزات در سه راند یک دقیقه و ۳۰ ثانیه‌ای برگزار شد و ۹ داور رسمی مسئولیت قضاوت را بر عهده داشتند. این مسابقات با رعایت پوشش ورزشی بانوان و البته بدون حضور خبرنگاران برگزار شد. قهرمانان نخستین دوره مسابقات کشوری بوکس بانوان به ترتیب زیر بودند:

۴۸ کیلوگرم: کوثر احمدی (قم)

۵۱ کیلوگرم: سوزان جونکی (خوزستان)

۵۴ کیلوگرم: ستایش گل‌محمدی (اصفهان)

۵۷ کیلوگرم: کیانا بیابانی (مازندران)

۶۰ کیلوگرم: هلنا یزدان‌پرست (تهران)

۶۵ کیلوگرم: مبینا رضازاده (فارس)

۷۰ کیلوگرم: آیدا عزیزی (کیش)

۷۵ کیلوگرم: پارمیدا خوش‌خبر (تهران)

۸۰ کیلوگرم: فاطمه نوکنده (البرز)

۸۱+ کیلوگرم: فاطمه صادقیان (سمنان)

مسئولان فدراسیون با اشاره به استقبال گسترده ورزشکاران اعلام کردند که هدف از این رویداد، ایجاد ساختاری منسجم برای بوکس بانوان، تشکیل تیم‌های رسمی و فراهم‌کردن بستر حضور زنان در مسابقات ملی و بین‌المللی آینده است. در واقع این نخستین دوره رسمی مسابقات کشوری و آغاز فصل جدیدی برای بوکس زنان ایران بود.

## منابع

## پیوند به بیرون
* Women's Boxing Archive Network