open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مول منتر

**مول منتر** () نخستین سروده در کتاب مقدس سیکان، یعنی *[[گورو گرانت صاحب]]*، است. این سروده از دوازده واژه به زبان پنجابی و به خط گورموخی نوشته شده و شناخته‌شده‌ترین متن نزد سیکان به‌شمار می‌رود. مول منتر چکیدهٔ آموزه‌های بنیادین گورو نانک و بیانیه‌ای فشرده از آموزهٔ آیین سیک است.

ترجمهٔ این سروده همواره با چالش همراه بوده و به‌ویژه تفسیر دو واژهٔ نخست آن محل اختلاف است. برخی آن را بیانگر یکتاپرستی و برخی دیگر بازتاب یگانه‌گرایی دانسته‌اند. دیدگاه رایج تفسیر یکتاپرستانه را ترجیح می‌دهد، اما نه به مفهوم یکتاپرستی ابراهیمی، بلکه بیان آگاهی عرفانی گورو نانک از یگانگی خداوند است.

## ریشه‌شناسی
واژهٔ «منتر» به معنای «فرمول، سخنان مقدس فشرده با مفهوم معنوی» است. واژهٔ «مول» نیز به معنای «ریشه، اصلی یا بنیادین» است؛ بنابراین مول منتر به معنای «فرمول ریشه‌ای» یا بیانیهٔ بنیادین آیین سیک است.

## متن و ترجمه
متن مول منتر به خط گورموخی چنین است:

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ

ترجمهٔ این متن بر پایهٔ ترجمه‌های گوناگون چنین است: «خدای یگانه، نامش حقیقت است، آفریدگار، بی‌بیم، بی‌کینه، فراتر از زمان، فراتر از زاد و مرگ، خودْبود، و به لطف گورو شناخته می‌شود.»

این سروده پیش از بسیاری از سرودهای (شابَدها) در گورو گرانت صاحب تکرار شده‌است. مول منتر در سدهٔ شانزدهم میلادی نسخه‌های گوناگونی داشت و شکل نهایی آن را گورو ارجن در سدهٔ هفدهم تدوین کرد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* مول منتر در تارنمای دمدمی تکسال

رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان پنجابی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان پنجابی
رده:نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده
پاتیموکها

**پاتیموکها** (به پالی: ) مجموعه بنیادین احکام رهبانی در بودیسم ترواده است که دربرگیرندهٔ ۲۲۷ قانون برای راهبان مرد (بهکشو) و ۳۱۱ قانون برای راهبان زن (بیکشونی) است. این مجموعه در بخش سوتَّه‌ویبهنگه از وینیه‌پیتکه (سبد انضباط) در تریپیتکه جای دارد. پاتیموکها ستون اصلی نظام انضباطی سانگها (انجمن رهبانی بودایی) به‌شمار می‌رود.

قوانین پاتیموکها به چند رسته بخش‌بندی شده‌اند که از سنگین‌ترین مجازات (اخراج) تا سبک‌ترین (اعتراف شفاهی) را دربرمی‌گیرند. این قوانین در روزهای اوپوسته (روزهای تعهد) در گردهمایی رهبانی خوانده می‌شوند و هر راهب باید پایبندی خود را به آن‌ها اعلام کند.

## رسته‌های قوانین
مهم‌ترین رستهٔ قوانین پاتیموکها، **پاراجیکا** (به معنای «شکست‌ها») است که چهار قانون را دربرمی‌گیرد. نقض هر یک از این قوانین به اخراج دائمی راهب از سانگها می‌انجامد و فرد دیگر در سراسر زندگی‌اش اجازهٔ بازگشت به رهبانیت ندارد. این چهار قانون عبارت‌اند از: پرهیز کامل از آمیزش جنسی، دزدی، کشتن انسان و دروغ‌گویی دربارهٔ دستاوردهای معنوی. این چهار مورد در واقع شرح دقیق‌تر چهار قانون نخست از پنج دستور بودایی هستند.

پس از پاراجیکا، سیزده قانون **سَنگهادیسِسه** قرار دارد که نقض آن‌ها دورهٔ کیفری و آزمایشی را در پی دارد و بازگشت راهب تنها با تأیید دست‌کم بیست راهب ممکن است. رسته‌های دیگر شامل سی قانون **نیسَّگّیه پاچیتّیه** (اعتراف همراه با واگذاری کالا)، نود و دو قانون **پاچیتّیه** (اعتراف ساده)، هفتاد و پنج قانون **سِکهیَه‌وَتّه** (آداب رفتاری راهب) و هفت قانون **اَدهیکَرَنه‌سَمَتهه** (حل‌وفصل اختلافات حقوقی) است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* متن کامل قوانین از انجمن بودایی استرالیای غربی
* قانون رهبانی بودایی ۱ — قوانین پاتیموکها، ترجمه و شرح از تانیسارو بیکهو

رده:منشور اخلاقی
کنداکا

**کَنداکا** (به پالی: ) دومین کتاب از وینایا پیتاکای تراوادایی است. این کتاب دربرگیرندهٔ دو بخش اصلی است: **ماهاواگّا** (Mahāvagga) و **چولّاواگّا** (Cūḷavagga). ماهاواگّا شامل گزارش‌هایی دربارهٔ روشنیدگی گوتاما بودا و ده شاگرد بزرگ او و نیز قواعد مربوط به روزهای اوپوسَتَه و رسامت رهبانی است. چولّاواگّا نیز شامل گزارش‌هایی دربارهٔ شورای نخست و دوم بودایی و بنیادگذاری جامعهٔ بیکشونی‌ها و همچنین قواعد رسیدگی به تخلفات درون سانگها است.

## خاستگاه
بر پایهٔ سنت بودایی، کَنداکا در نخستین شورای بودایی گردآوری شد و گزارش شورای نخست در شورای دوم و گزارش شورای دوم در شورای سوم به آن افزوده شد. پژوهشگران این روایت را به‌طور تحت‌اللفظی نمی‌پذیرند؛ اریش فراوالنر در سال ۱۹۵۶ میلادی استدلال کرد که نسخهٔ اصلی این کتاب در شورای دوم بودایی تدوین شده‌است و این نظریه هنوز در میان بسیاری از پژوهشگران جدی انگاشته می‌شود.

## ساختار
**ماهاواگّا** دارای ۱۰ فصل است که نخستین فصل آن با روایتی از پس از روشنیدگی بودا آغاز می‌شود و به آغاز موعظه و بنیادگذاری نظام رهبانی می‌پردازد. دیگر فصل‌ها به زمینه‌هایی چون خواندن پاتیموکّه، اعتکاف سه‌ماههٔ فصل بارانی، داروها، فرایند دوخت جامهٔ رهبانی (کتینا) و حل اختلافات رهبانی اختصاص دارد.

**چولّاواگّا** دارای ۱۲ فصل است و به زمینه‌هایی مانند رسیدگی به رهبانان متخلف، دورهٔ آزمایش، قواعد حل اختلاف، مسکن رهبانان و داستان دوَداتّا می‌پردازد. فصل دهم آن دربارهٔ بنیادگذاری نظام بیکشونی‌ها و فصل یازدهم دربارهٔ شورای نخست بودایی به ریاست مهاکاشیه‌په و فصل دوازدهم دربارهٔ شورای دوم بودایی است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* «ماهاواگّا (متون گزیده)» در وبگاه Access to Insight
* «چولّاواگّا (متون گزیده)» در وبگاه Access to Insight

رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده
پریوارا

**پریوارا** (به  به چم «ضمیمه») سومین و واپسین کتاب از وینایا پیتاکای تروادهای است. این کتاب دربرگیرندهٔ خلاصه و تحلیل‌های گوناگون از قواعد رهبانی است که در دو کتاب نخست وینایا پیتاکا، یعنی سوتّه‌ویبهنگه و کهاندهاکا، آمده‌اند. هدف اصلی پریوارا آموزشی است و به‌گونه‌ای تنظیم شده که بررسی و یادگیری قواعد انضباطی را آسان‌تر سازد.

از آنجا که پریوارا فهرست بلندی از استادان در سیلان (سری‌لانکا) را دربرمی‌گیرد، برخی پژوهشگران بر این باورند که این اثر در شکل کنونی‌اش پس از شورای چهارم بودایی در سیلان در سدهٔ پایانی پیش از میلاد نوشته شده‌است؛ زمانی که متون دینی پالی از سنت شفاهی به نوشتار درآمد.

## ساختار
پریوارا دارای ۱۹ فصل است که از جمله دربرگیرندهٔ موارد زیر می‌شود:
* پرسش و پاسخ دربارهٔ قواعد پاتیموکّهای راهبان و راهبه‌ها
* خلاصهٔ منظوم خاستگاه‌های قواعد (شش خاستگاه بر پایهٔ تن، گفتار و نیّت)
* فهرست‌های عددی (همانند آنگوتارا نیکایا)
* مجموعه‌ای از بندهای منظوم دربارهٔ دعاوی حقوقی و سرزنش
* فرایند کَتینا (دوختن جامه‌های رهبانی)
* پرسش‌های اوپالی از بودا با پاسخ‌هایی در قالب فهرست‌های پنج‌گانه
* «بندهای عرق‌ریزان»: مجموعه‌ای از معماها بدون پاسخ که احتمالاً برای آزمون رهبانان تدوین شده‌اند

## برگردان‌ها
* ، برگردان آی.بی. هورنر، جلد ششم، ۱۹۶۶، انجمن متون پالی، آکسفورد.

## منابع

* 

## جستارهای وابسته
* وینایا پیتاکا
* متون دینی پالی
* ترواده

رده:مقاله‌های خرد کتاب مطالعات مذهبی
رده:مقاله‌های خرد بوداگرایی
رده:همه مقاله‌های خرد
خطابه‌های مد روز

***خطابه‌های مد روز: انشا و ایراد شده با تأدیبِ تَرکه توس*** () اثری پورنوگرافیک بود که در ابتدا در قرن هجدهم منتشر شد و حوالی سال ۱۸۷۲ توسط جان کامدن هاتن به عنوان جلد ۷ از مجموعه *[[کتابخانه روشنگر پیشرفت اجتماعی]]* (با تاریخ جعلی ۱۷۷۷) مجدداً به چاپ رسید. هاتن ادعا کرد که آن‌ها را در کتابخانه هنری توماس باکل (۱۸۲۱–۱۸۶۲) یافته است، اما هنری اسپنسر اشبی مدعی شد که آن‌ها در واقع متعلق به مجموعه او بوده‌اند. چاپ اول حدود سال ۱۷۵۰ منتشر شد و بار دیگر در دهه ۱۷۸۰ همراه با تصویرگری‌های ویلیام هالند به چاپ رسید.

موضوع این اثر تازیانه‌زنی توسط زنان سلطه‌گری است که در مناصب قدرت قرار دارند. این کتاب اسامی بانوانی را تبلیغ می‌کرد که این خدمات را در یک اتاق خطابه و با استفاده از ترکه‌ها و تازیانه‌های نُه‌رشته ارائه می‌دادند.

## منابع

* 

رده:ادبیات بی‌دی‌اس‌ام
رده:پورنوگرافی بریتانیا
رده:کتاب‌های ۱۸۷۲ (میلادی)
رده:کتاب‌های پورنوگرافی
رودیاد

***رودیاد*** () یا تازیانه‌نامه، منظومه‌ای پورنوگرافیک با موضوع تازیانه‌زنی است که در سال ۱۸۷۱ توسط جان کامدن هاتن منتشر شد، هرچند به دروغ تاریخ ۱۸۱۰ بر آن درج شده بود. این اثر هنگام چاپ، به کذب به جرج کلمن نسبت داده شد. نویسنده واقعی آن ریچارد مونکتون میلنز، نخستین بارون هوتون بود. هندرسون این اثر را در مجموعه *[[کتابخانه روشنگر پیشرفت اجتماعی]]* قرار می‌دهد که حوالی سال ۱۸۷۲ (با تاریخ جعلی ۱۷۷۷) منتشر گشت، اما نام آن در فهرستِ هنری اسپنسر اشبی نیامده است.

***بتولیاد*** ()، نسخه‌ای خطی در کتابخانه بریتانیا از ماترکِ اشبی، با منظومه *رودیاد* یکسان است. این اثر با همین عنوان نزد سِر ریچارد برتون شناخته می‌شد که در ۲۲ ژانویه ۱۸۶۰ طی نامه‌ای به میلز، آن را ستوده بود.

جان گلاسکو، نویسنده کانادایی، انتساب دروغین این اثر به جرج کلمن را تکرار کرد و با انتسابی به همان اندازه ساختگی، منظومه خود با نام «*ارباب هاردمن*» را که در سال ۱۹۶۷ به چاپ رسید، به آن افزود.

## منابع

* 
* 

رده:پورنوگرافی بریتانیا
رده:جعل‌های ادبی
رده:شعرهای ۱۸۷۱ (میلادی)
هاینریش مایبوم

**یوهان هاینریش مایبوم** (؛   – ) شاعر، پزشک، کالبدشناس استاد دانشگاه و پژوهشگر اهل آلمان بود.

## زندگی
هاینریش مایبوم (پسر) از خاندان کهن نیدرزاکسنیِ مایبوم و فرزند پزشک، یوهان هاینریش مایبوم (۱۵۹۰–۱۶۵۵) و همچنین نوهٔ شاعر، هاینریش مایبوم (پدر) بود. او در ابتدا تحت تعلیم خصوصی قرار گرفت و سپس در مدرسه‌ای در لوبک به تحصیل پرداخت. در سال ۱۶۵۵ تحصیلات خود را در دانشگاه هلمشتت آغاز کرد و در کلاس‌های درس گئورگ کالیکست حاضر شد. در سال ۱۶۵۸ بر تحصیل در رشته پزشکی متمرکز گشت و بیش از همه نزد تاپن، کونرینگ و فوگلر تلمذ کرد. در سال ۱۶۵۹ تحصیلات خود را در هلند ادامه داد و برای این منظور از دانشگاه خرونینگن و دانشگاه لیدن دیدن کرد.

پس از بازگشت به زادگاهش، در سال ۱۶۶۱ به عنوان استاد فوق‌العادهٔ پزشکی در هلمشتت منصوب گردید و متعاقب آن سفرهای علمی به ایتالیا، فرانسه و انگلستان انجام داد. در سال ۱۶۶۳ درجه دکتری خود را در آنژه (فرانسه) کسب نمود. او در سال ۱۶۶۴ کرسی استادی فوق‌العاده خود را در هلمشتت رسماً عهده‌دار شد. در سال بعد به رتبهٔ استادی تمام (ارشد) ارتقا یافت. در سال ۱۶۷۸، علاوه بر آن، به سمت استادی تاریخ و شعر نیز برگزیده شد. وی این مناصب را تا زمان مرگش در سال ۱۷۰۰ حفظ کرد. او همچنین در وظایف سازمانیِ آموزش عالی هلمشتت مشارکت داشت؛ چنان‌که دوازده بار رئیس دانشکده پزشکی و هفت بار نایب‌رئیس (رکتور) دانشگاه بود. او در کلیسای اشتفانی در هلمشتت به خاک سپرده شد، جایی که سنگ مزارش همچنان پابرجاست.

## آثار
مایبوم ۵۷ رسالهٔ پزشکی به رشتهٔ تحریر درآورد. او به‌واسطهٔ کشف غدد چربی پوست در پلک چشم که به نام او «غدد مایبومین» نامیده می‌شوند، شناخته شده است.

فراتر از آن، وی اشعاری به زبان لاتین سرود که آن‌ها را به‌همراه پدربزرگ هم‌نامش، هاینریش مایبوم، منتشر کرد: سه کتاب از *پارودی‌های هوراتی* و دو کتاب از *سیلوا*، ۱۵۸۸، که در سال ۱۶۸۸ تحت عنوان «*نویسندگان امور آلمان*» به چاپ رسید.

## منابع

## پیوند به بیرون
* 

رده:پزشکان سده ۱۷ (میلادی) اهل آلمان
رده:درگذشتگان ۱۷۰۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۶۳۸ (میلادی)
رده:شاعران اهل آلمان
رده:شاعران مرد اهل آلمان
رده:نویسندگان سده ۱۷ (میلادی) اهل آلمان
رده:نویسندگان مرد سده ۱۷ (میلادی) اهل آلمان
ایستگاه چوئو-رینکان

**ایستگاه چوئو-رینکان** (), (، *Chūō-rinkan-eki*) یک ایستگاه تبادلی مسافری راه‌آهن است که در شهر یاماتو، استان کاناگاوا، ژاپن واقع شده است. این ایستگاه توسط دو شرکت خصوصی توکیو کورپوریشن و راه‌آهن الکتریکی اوداکیو بهره‌برداری می‌شود.

## موقعیت
ایستگاه چوئو-رینکان در خط انوشیما اوداکیو قرار دارد و انتهای غربی خط دن-ان-توشی توکیو را تشکیل می‌دهد؛ خطی که از ایستگاه شیبویا (یا ایستگاه اوشیاگه با احتساب خط هانزومون) در توکیو امتداد می‌یابد. این ایستگاه ۳۵٫۳ کیلومتر با ایستگاه شینجوکو، پایانه توکیویی خط انوشیما اوداکیو، فاصله دارد.

## ساختار
بخش اوداکیوی ایستگاه در سطح زمین قرار دارد و دارای دو سکوی کناری مقابل هم است که به دو خط سرویس می‌دهند. خروجی مرکزی به سمت غرب ساختمان ایستگاه منتهی می‌شود و به بخش دن-ان-توشی متصل است. همچنین یک گیت کوچک بدون مأمور در انتهای شمالی سکوی غربی وجود دارد.

بخش توکیوی ایستگاه زیرزمینی است و دارای یک سکوی جزیره‌ای است که به دو خط سرویس می‌دهد. گیت ورودی به سمت شرق ساختمان ایستگاه و محل تبادل با خط اوداکیو منتهی می‌شود.

ایستگاه از دو ساختمان تشکیل شده که یک گذرگاه پیاده‌رو کوچک و سرپوشیده آن‌ها را به هم متصل می‌کند.

## تاریخچه
این ایستگاه در ابتدا با نام **ایستگاه چوئو-رینکان‌توشی** () در تاریخ ۱ آوریل ۱۹۲۹ بر روی خط انوشیما اوداکیو افتتاح شد. در تاریخ ۱۵ اکتبر ۱۹۴۱ نام آن به نام کنونی تغییر یافت. خط دن-ان-توشی توکیو در تاریخ ۹ آوریل ۱۹۸۴ به این ایستگاه تمدید شد.

## آمار مسافران
در سال مالی ۲۰۱۹، بخش اوداکیوی ایستگاه به‌طور متوسط روزانه ۹۹٬۱۲۲ مسافر داشت. در همین دوره، بخش توکیوی ایستگاه به‌طور متوسط روزانه ۱۰۷٬۰۸۶ مسافر داشت.

## خدمات جانبی
* **تاکسی** — جایگاه تاکسی در میدان خارج از سمت شرق ساختمان ایستگاه (نزدیک گیت خط دن-ان-توشی) وجود دارد.
* **اتوبوس شاتل** — باشگاه گلف ساگامی کانتری کلاب سرویس اتوبوس منظم از خروجی شمالی اوداکیو دارد.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:ایستگاه‌های شرکت راه‌آهن اوداکیو
رده:ایستگاه‌های شرکت راه‌آهن توکیو
رده:ایستگاه‌های راه‌آهن در استان کاناگاوا
خط سیبو سایاما

**خط سیبو سایاما** (به ژاپنی: 西武狭山線، Seibu Sayama-sen) یک خط راه‌آهن حومه‌ای در استان سایتاما، ژاپن است که توسط شرکت خصوصی راه‌آهن سیبو بهره‌برداری می‌شود. این خط به طول ۴٫۲ کیلومتر (۲٫۶ مایل) از ایستگاه نیشی-توکوروزاوا در خط سیبو ایکه‌بوکورو تا ایستگاه سیبوکیوجو-ماه در توکوروزاوا، سایتاما امتداد دارد.

تمامی ایستگاه‌های این خط در شهر توکوروزاوا، سایتاما واقع شده‌اند.

## سرویس‌های قطار

انواع سرویس‌های موجود در این خط عبارتند از:

* **محلی** (各停، Kakutei): در تمام ایستگاه‌ها توقف می‌کند.
* **نیمه‌سریع** (準急، Junkyū)
* **سریع** (快速، Kaisoku)
* **اکسپرس** (急行، Kyūkō)
* **اکسپرس محدود** (特急، Tokkyū): از ایکه‌بوکورو تا سیبو چیچیبو، با قطارهایی به نام‌های چیچیبو (ちちぶ) و موساشی (むさし)؛ این سرویس نیازمند پرداخت هزینه اضافی اکسپرس محدود است.

## ایستگاه‌ها

## تاریخچه

این خط و دو ایستگاه ابتدایی آن در **۱ مه ۱۹۲۹** افتتاح شدند و در ابتدا با ولتاژ ۱٬۲۰۰ ولت جریان مستقیم برق‌رسانی می‌شد. این مقدار در سال **۱۹۵۲** به ۱٬۵۰۰ ولت جریان مستقیم افزایش یافت.

## پیوند به بیرون

رده:خطوط راه‌آهن بازشده در ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:راه‌آهن برقی ۱۵۰۰ ولت جریان مستقیم
رده:راه‌آهن در استان سایتاما
رده:ایستگاه‌های شرکت راه‌آهن سیبو
خط توکیو شین-یوکوهاما

**خط توکیو شین-یوکوهاما** ()، 
 یک خط قطار حومه‌ای است که توسط شرکت راه‌آهن توکیو بهره‌برداری می‌شود و ایستگاه هیوشی در خط توکیو تویوکو و خط توکیو مگورو را به ایستگاه شین-یوکوهاما در خط سوتتسو شین-یوکوهاما متصل می‌کند. توکیو نام شرکت خود را به‌عنوان بخشی رسمی از نام این خط قرار داده است که برای توکیو دومین بار است؛ پیش از این نیز در خط توکیو تاماگاوا چنین کاری صورت گرفته بود.

این خط بخشی از برنامه راهبردی پیوند ریلی شرق کاناگاوا برای بهبود اتصال شبکه ریلی استان کاناگاوا است. زیرساخت‌های این خط ریلی توسط آژانس ساخت، حمل‌ونقل و فناوری راه‌آهن ژاپن (JRTT) نگهداری می‌شود. توکیو درآمد حاصل از بهره‌برداری را جمع‌آوری کرده و بابت استفاده از زیرساخت‌های ریلی به JRTT پرداخت می‌کند؛ سپس JRTT از این پرداخت برای نگهداری زیرساخت‌ها و بازپرداخت وام ساخت این خط استفاده می‌نماید.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۲۳ (میلادی) در ژاپن
رده:خط‌های شرکت راه‌آهن توکیو
رده:راه‌آهن در استان کاناگاوا
ستیز حوروس و ست

**ستیز حوروس و ست** (به انگلیسی: ) داستانی اسطوره‌ای از دوران دودمان بیستم مصر است که در شانزده صفحهٔ نخست پاپیروس چستربیتی یکم آمده‌است. این متن به نبردها و رقابت‌های میان حوروس و ست برای جانشینی اوزیریس بر تخت پادشاهی می‌پردازد.

پاپیروس چستربیتی یکم به دوران فرمانروایی رامسس پنجم (حدود ۱۱۴۹–۱۱۴۵ پیش از میلاد) تعلق دارد و احتمالاً بخشی از مجموعهٔ شخصی یک دبیر بوده‌است. خاستگاه این پاپیروس شهر طیبه است و اکنون در کتابخانه چستربیتی در دوبلین نگهداری می‌شود.

## داستان
درونمایهٔ اصلی این متن، ستیز میان حوروس و ست بر سر جانشینی اوزیریس است. داستان در زمانی آغاز می‌شود که نبردها به‌گونه‌ای موقت متوقف شده و دو ایزد دعوای خود را نزد نه‌گانهٔ بزرگ (اِنِآد) برده‌اند. در آغاز داستان، هر دو طرف دلایل خود را بیان می‌کنند و ایزدان نه‌گانه نظرهایشان را می‌گویند. سپس حوروس و ست در رقابت‌های گوناگون با یکدیگر روبه‌رو می‌شوند و حوروس هر بار پیروز می‌شود. سرانجام پس از چندین نبرد درازمدت، حوروس بر ست چیره می‌شود و به پادشاهی می‌رسد.

## اهمیت
این داستان از دید پادشاهی مصر باستان اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا الگوی مرسوم جانشینی از پدر به پسر را بازتاب می‌دهد. همچنین این متن سه‌گانهٔ اوزیریس (پادشاه درگذشته)، حوروس (پادشاه زندهٔ زمین) و ایزیس (مادر پادشاه) را بنیان می‌نهد که برای مفهوم پادشاهی الهی در مصر باستان بنیادین است. برخی مصرشناسان این داستان را دارای خاستگاه سیاسی و تاریخی دانسته‌اند که به کشمکش‌های قبیله‌ای پیش از یکپارچگی مصر بازمی‌گردد؛ درحالی‌که دیگران آن را صرفاً اسطوره‌ای دینی می‌شمارند.

## جستارهای وابسته
* ادبیات مصر باستان
* دین مصر باستان
* اسطوره‌شناسی مصری

## منابع

* 

رده:دین مصر باستان
رده:متون مصر باستان
رده:رامسس پنجم
رده:حوروس
رده:ابزارها در مصر باستان
سرود بزرگ آتون

**سرود بزرگ آتون** بلندترین چامه‌سرود از مجموعه سروده‌هایی است که برای آتون، ایزد گوی خورشید در دین مصر باستان سروده شده‌است. این سرود در میانه سده چهاردهم پیش از میلاد سروده شده و نگارش آن را به آخناتون، فرعون دودمان هجدهم مصر، یا درباریان او نسبت می‌دهند. آخناتون دین سنتی مصر را دگرگون کرد و آتون‌پرستی را جایگزین آن ساخت. این سرود شباهت چشمگیری با مزمور ۱۰۴ از مزامیر کتاب مقدس دارد.

متن کامل این سرود بلند در آرامگاه آیی، درباری آخناتون و فرعون پسین مصر، در عمارنه (آخت‌آتون باستانی) یافت شده‌است. گونه کوتاه‌تری از آن نیز با عنوان «سرود کوتاه آتون» در پنج آرامگاه صخره‌ای دیگر در عمارنه به‌دست آمده‌است.

## پیشینه
این چامه‌سرود نمایانگر هنر دینی دوره عمارنه است که در ادبیات، معماری معابد نوین و ساخت پایتخت تازه‌ای در جایگاه عمارنه کنونی بازتاب یافته‌است. مصرشناس توبی ویلکینسون آن را «یکی از برجسته‌ترین و باشکوه‌ترین سروده‌هایی که از جهان پیشاهومری بر جای مانده» خوانده‌است. اصلاحات دینی آخناتون که پرستش خدایان دیگر را ممنوع کرد، پس از مرگش بدعت‌آمیز شمرده شد و در دوره توت‌عنخ‌آمون واژگون گردید. برخی پژوهشگران این اصلاحات را یکتاپرستانه و برخی دیگر تک‌خداگزینانه دانسته‌اند.

## سنجش با مزمور ۱۰۴
جیمز هنری بریستد نخستین‌بار شباهت سرود بزرگ آتون را با مزمور ۱۰۴ کتاب مقدس مطرح کرد و باور داشت که مزمور از این سرود الهام گرفته‌است. در برابر، میریام لیختهایم این شباهت‌ها را برآیند همانندی کلی میان سرودهای مصری و مزامیر عبری دانست و وابستگی ادبی مستقیم را نامحتمل شمرد. مارک اس. اسمیت نیز یادآور شد که شور و شوق برای پذیرش تأثیر مستقیم در دهه‌های اخیر کاهش یافته، هرچند برخی مصرشناسان همچون یان آسمان و دونالد بی. ردفورد همچنان از تأثیر مصری بر مزمور ۱۰۴ دفاع می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* موسی و یکتاپرستی
* هرمتیکا
* آتون‌پرستی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:آخناتون
رده:آثار با پدیدآور نامشخص
رده:ادبیات سده ۱۴ (پیش از میلاد)
سرود کج‌بیل

**سرود کج‌بیل** (به زبان سومری) که با نام‌های **آفرینش کلنگ** و **ستایش کلنگ** نیز شناخته می‌شود، یک اسطوره آفرینش سومری است که بر روی لوح‌های رسی متعلق به سده پایانی هزاره سوم پیش از میلاد نوشته شده‌است.

این سروده یکی از مناظره‌های سومری شناخته‌شده به‌شمار می‌رود و در زیرگونه‌ای ویژه به‌عنوان شعر مناظره یک‌سویه جای می‌گیرد. درونمایه اصلی چامه، ستایش کج‌بیل به‌عنوان ابزار آفرینش و تمدن‌سازی است که انلیل، ایزد زمین، با آن آسمان را از زمین جدا می‌کند و انسان را می‌آفریند.

## درونمایه و داستان
چامه با بهره‌گیری فراوان از واژه سومری «آل» (به معنای کج‌بیل) سروده شده و صورت‌های فعلی و اسم‌های آن نیز پیوسته با هجای «آل» یا «آر» آغاز می‌شوند که نشان‌دهنده سرشت طنزآمیز یا زبان‌پیچانِ متن است. سروده با اسطوره‌ای آفرینشی آغاز می‌شود که در آن انلیل آسمان را از زمین از نقطه محور جهان (دورانکی) جدا می‌سازد. سپس انلیل با کج‌بیل زرین خود که تیغه‌اش از لاجورد ساخته شده، روشنایی روز را پدیدمی‌آورد و انسان متمدن را از قالب خشت می‌آفریند. آنوناکی او را ستایش می‌کنند و ایزدان دیگر مانند انکی، نیسابا، نینهورساگ و اینانا نیز به ساختن شهرها و پرستشگاه‌ها می‌پردازند. چامه با ستایش گسترده از کج‌بیل، انلیل و نیسابا پایان می‌یابد.

## کتیبه‌ها و ترجمه‌ها
سه لوح از این اسطوره در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. دو لوح در موزه لوور در پاریس و یک لوح در موزه خاور نزدیک برلین و سه لوح در مجموعه بابل‌شناسی دانشگاه ییل موجود است. بخش‌هایی از متن نیز از کاوش‌های کتابخانه پرستشگاه نیپور به دست آمده‌است که ساموئل نوآ کریمر و ادوارد کیرا آن‌ها را مستند کرده‌اند. تازه‌ترین متن ترکیبی و ترجمه آن در سال ۱۹۹۶ توسط اچ. بهرنس، ب. یاگرسما و یواخیم کرشر تدوین شد.

## جستارهای وابسته
* مناظره بین گوسفند و غله
* مناظره بین پرنده و ماهی
* سرود انلیل
* مرثیه برای اور
* اسطوره آفرینش سومری
* ادبیات سومری
* دین سومری

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* متن و ترجمه سرود کج‌بیل در پیکره متون الکترونیکی ادبیات سومری (ETCSL)

رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
رده:افسانه‌های آفرینش
رده:کیهان‌شناسی دینی
رده:اسطوره‌شناسی مقایسه‌ای
رده:لوح‌های رسی
مناظره بین زمستان و تابستان

**مناظره بین زمستان و تابستان** یا **اسطوره اِمِش و اِنتِن** یکی از اسطوره‌های آفرینش سومری است که به گونه ادبی «مناظره‌های سومری» تعلق دارد. این اثر بر روی لوح‌های رسی در اواسط تا اواخر هزاره سوم پیش از میلاد نوشته شده‌است. داستان به شکل چکامه‌ای رقابتی میان دو برادر به نام‌های اِمِش (تابستان) و اِنتِن (زمستان) روایت می‌شود که هر یک برتری خود را در برابر دیگری ادعا می‌کند.

این مناظره یکی از هفت «مناظره» شناخته‌شده در ادبیات سومری است. نمونه‌های دیگر این‌گونه ادبی عبارت‌اند از مناظره بین گوسفند و غله و مناظره بین پرنده و ماهی. انلیل، خدای بزرگ سومری، سرانجام داوری می‌کند و زمستان را برنده مناظره اعلام می‌کند.

## درونمایه داستان
در این داستان انلیل با تپه‌ای («حورسَگ») آمیزش می‌کند و از آن دو برادر به نام‌های اِمِش (تابستان) و اِنتِن (زمستان) زاده می‌شوند. سرنوشت هر یک از آنان تعیین می‌شود: تابستان شهرها و روستاها را بنیان می‌نهد و محصول فراوان به ارمغان می‌آورد و زمستان سیلاب‌های بهاری و آب فراوان برای آبیاری فراهم می‌کند.

دو برادر هدایای خود را به «اِ-نَمتیلا» (خانه زندگی انلیل) می‌برند و در آنجا مناظره‌ای دربارهٔ برتری‌های خود آغاز می‌کنند. تابستان ادعا می‌کند که زمستان مردم را به سرما و سختی دچار می‌سازد و زمستان پاسخ می‌دهد که بر آبیاری فرمان می‌راند و انبارهای غله را انباشته کرده‌است. سرانجام انلیل زمستان را پیروز مناظره اعلام می‌کند و دو برادر با یکدیگر آشتی می‌کنند. بِنت آلستر توضیح می‌دهد که زمستان بر تابستان چیره می‌شود زیرا آبی را فراهم می‌کند که برای کشاورزی در اقلیم گرم بین‌النهرین باستان ضروری بوده‌است.

## پیوندهای ادبی
ساموئل نوآ کریمر اشاره کرده‌است که این اسطوره نزدیک‌ترین متن موازی سومری با داستان هابیل و قابیل در سفر پیدایش است. همچنین پژوهشگران شباهت‌هایی میان ساختار مناظره‌ای این اثر و گفت‌وگوهای ایوب با یارانش در سفر ایوب یافته‌اند. ام.ال. وِست نیز همانندی‌هایی با افسانه «مناظره بین زمستان و بهار» از ازوپ مشاهده کرده‌است.

## جستارهای وابسته
* مناظره بین پرنده و ماهی
* مناظره بین گوسفند و غله
* اسطوره آفرینش سومری
* سرود انلیل
* مرثیه برای اور
* ادبیات سومری
* دین سومری

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* ترجمه انگلیسی متن (پیکره متون الکترونیکی ادبیات سومری، دانشگاه آکسفورد)
* حرف‌نویسی متن (پیکره متون الکترونیکی ادبیات سومری، دانشگاه آکسفورد)

رده:لوح‌های رسی
رده:اسطوره‌شناسی مقایسه‌ای
رده:افسانه‌های آفرینش
رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
رده:کیهان‌شناسی دینی
رده:آثار درباره فصل‌ها
انمرکار و ان‌سوحگیرانا

**انمرکار و ان‌سوحگیرانا** (همچنین شناخته‌شده با نام **انمرکار و انسوخکشدانا**) متنی در ادبیات سومری است که دنبالهٔ داستان *[[انمرکار و فرمانروای ارته]]* به‌شمار می‌رود. این اثر دومین متن از مجموعهٔ چهارگانه‌ای است که رقابت‌های آراتا با انمرکار، فرمانروای اونوگ و کولابا، و جانشین او لوگالباندا، پدر گیلگمش، را بازمی‌گوید.

در این متن برای نخستین بار نام فرمانروای آراتا آشکار می‌شود که در متن پیشین ذکر نشده بود. داستان بر محور پیکار جادویی و دیپلماتیک میان دو شهر اونوگ و آراتا استوار است و نقش ایزدبانو اینانا در آن برجسته است.

## چکیده
داستان با مقدمه‌ای کوتاه آغاز می‌شود که نام فرمانروای آراتا، انسوخکشدانا، و نیز نام وزیران هر دو فرمانروا را معرفی می‌کند: «انسیگاریا» وزیر انسوخکشدانا و «نامنا-توما» وزیر انمرکار.

انسوخکشدانا پیامی تهدیدآمیز برای انمرکار می‌فرستد و از او می‌خواهد تسلیم آراتا شود و مدعی می‌شود که پیوندش با ایزدبانو اینانا از پیوند انمرکار برتر است. انمرکار در پاسخ، ادعاهای او را رد می‌کند و می‌گوید اینانا در پرستشگاه او می‌ماند و حتی برای پنج یا ده سال به آراتا نخواهد رفت.

پس از شکست دیپلماتیک انسوخکشدانا، جادوگری به نام «اورگیرینونا» از سرزمین شکست‌خوردهٔ خمازی به آراتا می‌آید و به وزیر انسیگاریا قول می‌دهد که انمرکار را به تسلیم وادارد. او به اِرِش، شهر نیسابا، می‌رود و به شیوه‌ای جادویی به دام‌های انمرکار آسیب می‌رساند.

چوپانان به درگاه اوتو، خدای خورشید، دعا می‌کنند و جادوگر زنی از اِرِش به نام «ساگبورو» ظاهر می‌شود. ساگبورو در رشته‌ای از رقابت‌های جادویی بر اورگیرینونا چیره می‌شود: هر بار که او جانوری را با افکندن تخم ماهی از آب بیرون می‌آورد، ساگبورو درنده‌ای را به همان شیوه پدیدمی‌آورد که جانور او را می‌بلعد. سرانجام ساگبورو او را در رود فرات غرق می‌کند. با شنیدن این خبر، انسوخکشدانا شکست خود را می‌پذیرد و تسلیم انمرکار می‌شود.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* متن انمرکار و ان‌سوحگیرانا در مجموعه متون الکترونیکی ادبیات سومری

رده:ادبیات سومری
رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
لوگالباندا در غار کوهستان

**لوگالباندا در غار کوهستان** (همچنین **لوگالباندا یکم** یا **لوگالباندا در بیابان**) یک روایت اسطوره‌ای سومری است. این داستان یکی از چهار روایت شناخته‌شده‌ای است که به چرخه درگیری‌های میان انمرکار، پادشاه اوروک، و پادشاهی بی‌نام از سرزمین آراتا تعلق دارد. دنبالهٔ این داستان روایتی است با نام لوگالباندا و پرندهٔ آنزو که این دو با هم یک داستان کامل را تشکیل می‌دهند.

این روایات از دیدگاه سراینده در گذشته‌ای دور جای می‌گیرند. پژوهشگران بر این باورند که این متون در دورهٔ سلسله سوم اور (سدهٔ بیست‌ویکم پیش از میلاد) سروده شده‌اند، هرچند نزدیک به همهٔ نسخه‌های بازمانده از دورهٔ ایسین-لارسا (سده‌های بیستم تا هجدهم پیش از میلاد) به دست آمده‌اند. لوح‌های دربردارندهٔ این داستان‌ها در جای‌جای جنوب عراق و به‌ویژه در شهر نیپور یافت شده‌اند و بخشی از برنامهٔ آموزشی مدارس کاتبان سومری در دورهٔ بابل کهن (سده‌های بیستم تا هفدهم پیش از میلاد) بوده‌اند.

## خلاصهٔ داستان
انمرکار، پادشاه سومری، قصد تسخیر سرزمین آراتا را دارد. او سپاه خود را گرد می‌آورد و به سوی آراتا که در بلندی‌های شرقی جای دارد لشکر می‌کشد. در میان سربازان لوگالباندا نیز حضور دارد که به بیماری سختی دچار می‌شود و برادرانش او را با اندکی آذوقه در غاری رها می‌کنند تا زنده بماند یا بمیرد. لوگالباندا دو روز بیمار می‌افتد و نزد ایزدان شمش، اینانا و نانا نیایش می‌کند و سرانجام شفا می‌یابد. چند روز پس از آن یک گاو وحشی و دو بز کوهی شکار می‌کند و سپس خوابی می‌بیند که در آن فرمان قربانی کردن این جانوران به او داده می‌شود و او چنین می‌کند.

## جایگاه ادبی
در سنت‌های جداگانهٔ سومری، به‌ویژه در فهرست پادشاهان سومری، لوگالباندا جانشین انمرکار بر تخت اوروک شناخته می‌شود، اما در این داستان‌ها چنین اشاره‌ای نیست و لوگالباندا تنها یکی از سربازان انمرکار است. در روایات دیگر لوگالباندا پدر قهرمان اسطوره‌ای گیلگمش دانسته شده‌است.

در میان روایات ادبی سومری، «لوگالباندا در بیابان» و دنبالهٔ آن «لوگالباندا و پرندهٔ آنزو» با درازای مجموعاً ۱۰۰۰ سطر و نمادپردازی پیچیده و عناصر نیرومند اسطوره‌ای از پرداخته‌ترین و پیچیده‌ترین متون دورهٔ خود به‌شمار می‌روند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

* ترجمهٔ انگلیسی حماسه در مجموعهٔ متون الکترونیکی ادبیات سومری

رده:ادبیات سومری
رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
رده:اوروک
لوگالباندا و مرغ آنزو

**لوگالباندا و مرغ آنزو** (همچنین **لوگالباندا ۲** یا **بازگشت لوگالباندا**) یک روایت اسطوره‌ای سومری است. این داستان بخش دوم از روایت‌های پیرامون قهرمان لوگالباندا است و بخش نخست آن با نام لوگالباندا در غار کوهستان شناخته می‌شود. این دو داستان بخشی از یک چرخه چهارگانه هستند که درگیری‌های میان انمرکار، شاه اوروک، و شاه آراتا را بازگو می‌کنند.

متن‌های این داستان به دوره سلسله سوم اور (سده بیست‌ویکم پیش از میلاد) بازمی‌گردند، اما بیشتر نسخه‌های بازمانده از دوره ایسین-لارسا (سده‌های بیستم تا هجدهم پیش از میلاد) هستند.

## چکیده داستان
داستان با تنها ماندن لوگالباندا در کوهستان‌های لولوبی آغاز می‌شود. او جوجه پرنده غول‌پیکر آنزو را می‌یابد که به شکل عقابی با سر شیر توصیف شده‌است و تصمیم می‌گیرد به جوجه خوراک دهد. هنگامی که مرغ آنزو بازمی‌گردد، نخست از واکنش نشان ندادن جوجه‌اش به صدایش نگران می‌شود، اما پس از آگاهی از ماجرا، از لوگالباندا خشنود می‌گردد و به پاس این نیکی، نیروی جابه‌جایی با سرعتی باورنکردنی را به او ارزانی می‌دارد.

لوگالباندا با این توانایی تازه به همراهانش می‌رسد که شهر آراتا را در محاصره دارند. اما انمرکار پس از یک سال ناکامی در محاصره، تصمیم می‌گیرد از اینانا که در اوروک است یاری بخواهد. سرانجام لوگالباندا داوطلب این سفر می‌شود و فاصله هفت رشته‌کوه را در یک روز می‌پیماید. اینانا در پاسخ، با تمثیلی به انمرکار می‌آموزد که چگونه بر آراتا و منابع آن چیره شود.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

* برگردان انگلیسی حماسه در پیکره الکترونیکی متون ادبی سومری

رده:ادبیات سومری
رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
انگیم

**انگیم** (به سومری: ) با عنوان «بازگشت نینورتا به نیپور» چکامه‌ای اسطوره‌ای و ستایشی در ۲۱۰ سطر از ادبیات بین‌النهرین باستان است که بازگشت نینورتا، ایزد جنگاور، را از لشکرکشی به کوهستان‌ها به نیپور بازمی‌گوید. در این سروده، نینورتا از پیروزی‌هایش بر «سرزمین‌های شورشی» در برابر انلیل در معبد اکور می‌بالد و سپس به پرستشگاه اشومشه بازمی‌گردد تا «فرمانروایی و اقتدار خود را آشکار سازد».

این حماسهٔ کهن سومری در هزارهٔ دوم پیش از میلاد با برگردان میان‌سطری به اکدی همراه شد.

## درونمایه و متن
سه نسخه از نیپور این سروده را «شیر-گید-دا» (šìr-gíd-da) یعنی «سرود بلند» نینورتا نامیده‌اند که واژهٔ «بلند» شاید به کوک ساز همراه سرود اشاره دارد. متن به‌صورت تک‌زبانهٔ سومری از دورهٔ بابل کهن در نیپور برجای مانده و پس از آن نسخه‌های دوزبانه از دوره‌های کاسی، آشوری میانه و نوآشوری و نوبابلی شناخته شده‌است. انگیم همراه با سرودهٔ همتایش، لوگال-اِ، تنها سرودهٔ سومری غیر از افسون‌ها و ضرب‌المثل‌هاست که از دورهٔ بابل کهن تا هزارهٔ نخست پیش از میلاد در سنت ادبی برجای مانده‌است. عنوان از سطر آغازین برگرفته شده: «همچون آن آفریده شد، همچون انلیل آفریده شد».

در روایت، نینورتا هیولاهایی را که شکست داده بر گردونهٔ درخشان خود می‌آویزد. شمار این غنیمت‌ها یادآور یازده هیولای فرزندان تیامات در انوما الیش است که مردوک بر آن‌ها چیره شده بود. از جمله این غنیمت‌ها: گاوهای وحشی، قوچ شش‌سر، بَشمو، کوساریکو، پرندهٔ آنزو و مار هفت‌سر بودند. نینورتا با همراهانش در رژه‌ای هراس‌انگیز به نیپور می‌رود. نوسکو به او هشدار می‌دهد که ایزدان و آنوناکی را ترسانده و اگر آرام‌تر رفتار کند، انلیل به او پاداش خواهد داد. در معبد اکور، نینورتا غنیمت‌هایش را به ایزدان — از جمله برادرش سین، پدرش انلیل و مادرش نین‌لیل — نشان می‌دهد و سپس در سرودی بلند خود را می‌ستاید تا آیین پرستش ویژه‌ای برایش برپا شود.

کاربرد کهن این متن روشن نیست؛ شاید در مراسم آیینی مانند جابه‌جایی سالانهٔ پیکرهٔ نینورتا میان پرستشگاه‌های اشومشه و اکور خوانده می‌شده‌است.

## پیوند به بیرون
* متن انگیم در پیکرهٔ متن الکترونیکی ادبیات سومری (ETCSL)

## منابع

* 

رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
رده:ادبیات سومری
سرود آگوشایا

**سرود آگوشایا** یا **آواز آگوشایا** یک اثر ادبی بابلی کهن به زبان اکدی است که در ستایش ایزدبانو ایشتار سروده شده‌است. ایشتار در این سرود با ایزد مار ایرنینا یکی دانسته شده‌است. این اثر بر روی دو لوح گلی بدون تبار مشخص بر جای مانده و گمان می‌رود که برای پادشاه حمورابی (فرمانروایی در حدود ۱۷۹۲ تا ۱۷۵۰ پیش از میلاد) به عنوان سرودی حماسی سروده شده باشد.

## درونمایه
این سرود از دشوارترین متون ادبی دوره بابلی کهن به‌شمار می‌رود. متن با عبارت  به معنای «بگذار بزرگ‌ترین را بستایم» آغاز می‌شود. ایشتار، ایزدبانوی باروری و جنگ، با رفتارهای وحشیانه و سرکش خود خدایان را به هراس می‌افکند.

ایزد اِآ که از رفتار ایشتار خشمگین شده، موجودی به نام صالتوم (به معنای «ستیزه») را از چرک زیر ناخن‌هایش می‌آفریند تا حریف او باشد؛ این مضمون یادآور آفرینش انکیدو در حماسه گیلگمش است. دو حریف در رقصی چرخان و جنگ‌آمیز درگیر می‌شوند. سرانجام ایشتار از اِآ می‌خواهد او را از این هیولا نجات دهد. با رام شدن ایشتار، اِآ برگزاری جشنواره‌ای سالانه برای ایشتار را پیشنهاد می‌کند و بدین ترتیب خاستگاه رقص چرخشی «گوشتوم» که در جشن‌های ایشتار اجرا می‌شد توضیح داده می‌شود.

سرود در ده بند (به اکدی: ، به اکدی: ) و شش تناوب‌خوانی (به اکدی: ) تنظیم شده‌است. لوح دوم (لوح ب) در ستون پنجم، سطر بیست‌وششم، درخواست زندگی جاودانه برای حمورابی را دربردارد. لوح نخست (لوح الف) در موزه خاور نزدیک برلین نگهداری می‌شود.

## منابع

* 

رده:سرودهای روحانی
رده:ادبیات اکدی
رده:لوح‌های رسی
رده:ادبیات سده ۱۸ (پیش از میلاد)
رده:اسطوره‌های بین‌النهرین
رده:اینانا
لوح‌های پیرگی

**لوح‌های پیرگی** (به ) سه صفحهٔ زرین هستند که متنی دوزبانه به زبان فنیقی و زبان اتروسکی بر آن‌ها حک شده‌است. تاریخ این لوح‌ها به نزدیک به ۵۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد و کهن‌ترین اسناد تاریخی شناخته‌شده از ایتالیا پیش از چیرگی روم به‌شمار می‌روند. این لوح‌ها در سال ۱۹۶۴ میلادی در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در محل شهر باستانی پیرگی در کرانهٔ دریای تیرنی در ناحیهٔ لاتیوم کشف شدند.

متن این لوح‌ها بنیادگذاری یک پرستشگاه و وقف آن به عشتروت، ایزدبانوی فنیقی، را گزارش می‌دهد. در متن اتروسکی، عشتروت با یونی، ایزدبانوی بزرگ اتروسک‌ها، یکسان انگاشته شده‌است. ساخت این پرستشگاه به تفاریه ولیاناس، فرمانروای شهر نزدیک کایره نسبت داده شده‌است. این لوح‌ها اکنون در موزهٔ ملی اتروسک در ویلا جولیا در رم نگهداری می‌شوند.

## پیشینه و اهمیت
دو لوح از این سه لوح به زبان اتروسکی و لوح سوم به زبان فنیقی نوشته شده‌است. وجود متن دوزبانه به پژوهشگران امکان می‌دهد از دانش زبان فنیقی برای تفسیر زبان اتروسکی بهره ببرند. افزون بر این، لوح‌ها گواهی بر نفوذ فنیقی یا پونی در بخش غربی دریای مدیترانه هستند.

این لوح‌ها ممکن است با گزارش پولیبیوس دربارهٔ پیمان‌نامه‌ای کهن میان رومیان و کارتاژیان مرتبط باشند که او تاریخ آن را به دوران کنسولی لوکیوس یونیوس بروتوس و لوکیوس تارکوئینیوس کولاتینوس (۵۰۹ پیش از میلاد) نسبت داده‌است. هرودوت نیز به دخالت کارتاژیان در نبرد آلالیا اشاره کرده‌است و لوح‌های پیرگی نخستین اسناد هم‌زمان از این منطقه هستند که این گزارش‌ها را پشتیبانی می‌کنند.

## سرشت فرمانروایی ولیاناس
سرشت فرمانروایی تفاریه ولیاناس درون‌مایهٔ بسیاری از بحث‌های پژوهشی بوده‌است. در متن فنیقی ریشهٔ  به کار رفته که به فرمانروایی یگانه و اغلب پادشاهی اشاره دارد؛ اما متن اتروسکی به‌جای واژهٔ اتروسکی «پادشاه» () از واژهٔ «قاضی» یا «مقام اداری» () بهره گرفته‌است. این امر نشان می‌دهد که ولیاناس شاید جباری از گونهٔ رایج در برخی شهرهای یونانی آن دوره بوده باشد. ساخت پرستشگاه، ادعای ارتباط با ایزدان و برقراری پیوند با نیروهای بیگانه همگی شاید راه‌هایی برای استوارسازی و مشروعیت‌بخشی به قدرت وی بوده‌اند.

## دین و آیین
متن لوح‌ها برای شناخت دین در مرکز ایتالیا در نزدیک به ۵۰۰ پیش از میلاد نیز ارزشمند است. عبارت فنیقی  («در روز به خاک سپردن ایزد») به احتمال زیاد به آیین بزرگداشت مرگ آدونیس اشاره دارد. این یافته همراه با شواهد مربوط به آیین آدونیا در «کتاب کتانی زاگرب» نشان می‌دهد که این آیین دست‌کم از نزدیک به ۵۰۰ پیش از میلاد تا سدهٔ دوم پیش از میلاد در بخش جنوبی اتروریا برگزار می‌شده‌است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* بررسی دوبارهٔ متن فنیقی لوح‌های پیرگی در ریسرچ‌گیت

رده:زبان اتروسکی
رده:اشیاء طلایی
رده:اکتشافات باستان‌شناسی در ایتالیا
هوانگدی یین‌فوجینگ

**هوانگدی یین‌فوجینگ** () یا به‌کوتاهی **یین‌فوجینگ** یک متن مقدس تائوئیستی است که پیدایش آن به سدهٔ هشتم میلادی بازمی‌گردد و با اخترشناسی چینی و کیمیاگری درونی (نیدان) پیوند دارد. افزون بر این، هوانگدی یین‌فوجینگ نام یک متن فنگ‌شویی دربارهٔ راهبرد نظامی نیز هست.

## متن و زمان نگارش
از متن تائوئیستی هوانگدی یین‌فوجینگ دو نسخه بر جای مانده‌است: نسخهٔ کوتاه‌تر با ۳۳۲ نویسهٔ چینی در یک بخش و نسخهٔ بلندتر با ۴۴۵ نویسه در سه بخش. هر دو نسخه به تناظرهای کیهان‌شناختی، دائوی آسمان، یین و یانگ و وو شینگ می‌پردازند. این متن از مهم‌ترین آثار کلاسیک چینی در سنت تائوئیستی شمرده می‌شود و از نظر اهمیت تنها پس از دائودِجینگ جای می‌گیرد.

زمان نگارش این اثر نامعلوم است. برخی پژوهشگران آن را پیش از دودمان ژو (۱۱۲۲–۲۵۶ پیش از میلاد) می‌دانستند، اما بیشتر پژوهشگران امروزی بر این باورند که لی چوان (به چینی: )، فرماندهٔ نظامی دودمان تانگ (حدود ۷۴۳ میلادی) آن را جعل کرده‌است؛ زیرا هیچ ارجاعی به این متن در منابع پیش از دودمان تانگ یافت نمی‌شود. بر پایهٔ روایت سنتی، در سال ۴۴۱ میلادی کو چیانژی اصلاح‌گر تائوئیست این متن را در غاری نزدیک کوه سونگ پنهان کرد و لی چوان آن را یافت و همراه با شرح خود منتشر ساخت.

در دوران دودمان سونگ، مکتب کوانژن این متن را در شمار آثار معتبر کیمیاگری درونی پذیرفت و شرح‌های گوناگونی بر آن نوشته شد. در دورهٔ دودمان چینگ نیز لیو ییمینگ (به چینی: )، یازدهمین پدرسالار فرقهٔ لونگ‌من، شرحی دانشمندانه بر آن نگاشت.

## برگردان‌ها
هوانگدی یین‌فوجینگ به زبان‌های گوناگونی از جمله انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، روسی و ژاپنی ترجمه شده‌است. نخستین برگردان‌های انگلیسی در دوره ویکتوریا منتشر شدند؛ فردریک بالفور در سال ۱۸۸۴ و جیمز لگ در سال ۱۸۹۱ آن را به انگلیسی ترجمه کردند. توماس کلیری نیز ترجمه‌ای همراه با شرح لیو ییمینگ منتشر کرد.

## منابع

* 

رده:کتاب‌های فلسفی
رده:فلسفه تائوئیستی
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی
شی‌شنگ‌جینگ

**شی‌شنگ‌جینگ** () یک متن تائوئیستی متعلق به اواخر سدهٔ پنجم میلادی است که خاستگاه آن صومعهٔ لوگوان (樓觀) در نزدیکی چانگ‌آن، پایانهٔ خاوری جاده ابریشم، بوده‌است. بر پایهٔ سنت تائوئیستی، لوگوان نزدیک جایی بود که لائوتسه اثر دائو ده جینگ را به یین‌شی (尹喜)، نگهبان گذرگاه، آموخت. این متن ادعا می‌کند اصول تائوئیستی را که لائوتسه پیش از رفتن به هند به یین‌شی سپرد، ثبت کرده‌است.

## نسخه‌ها و نام‌های دیگر
دائوزانگ (مجموعهٔ آثار تائوئیستی) دو نسخهٔ دورهٔ دودمان سونگ از این متن را دربردارد: یکی «شی‌شنگ‌جینگ جی‌ژو» (西昇經集注) گردآوری شرح‌های چن جینگ‌یوان (درگذشتهٔ ۱۰۹۴ میلادی) و دیگری نسخهٔ امپراتور هوئی زونگ (فرمانروایی ۱۱۰۰–۱۱۲۵ میلادی). زمان نگارش اصلی این اثر نامشخص است و پژوهشگران آن را به «اواخر سدهٔ پنجم» یا «سدهٔ ششم» میلادی نسبت می‌دهند.

این متن با دو نام دیگر نیز شناخته می‌شود: «لائوجون شی‌شنگ‌جینگ» (老君西昇經) به معنای «کتاب فرازرفتن لائوجون به باختر» و «شی‌شنگ‌جی» (西升記) به معنای «یادنامهٔ فرازرفتن به باختر».

## پیوند با هوآهوجینگ
شی‌شنگ‌جینگ از نظر متنی با «هوآهوجینگ» (化胡經) پیوند دارد؛ متنی که مدعی بود لائوتسه به هند سفر کرد و در آنجا بودیسم را بنیان نهاد. بودائیان چینی این ادعا را که لائوتسه همان گوتاما بودا بود به‌شدت رد کردند و هر دو متن را جعلی دانستند.

## ساختار
متن کنونی شی‌شنگ‌جینگ ۳۹ بخش در ۵ قسمت دارد. بخش نخست زمینهٔ کلی داستان و مشق یین‌شی را شرح می‌دهد؛ بخش دوم به جایگاه تائو در جهان می‌پردازد؛ بخش سوم آموزش‌های نظری و عملی از جمله مراقبه را دربرمی‌گیرد؛ بخش چهارم دربارهٔ برآیندهای این مشق و زندگی فرزانه‌وار است؛ و بخش پنجم به مفهوم «بازگشت» (فان 反) و بازگشت همه‌چیز به سرچشمهٔ خود اختصاص دارد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
*  متن لائوجون شی‌شنگ‌جینگ به خط سنتی چینی
*  متن شی‌شنگ‌جینگ به خط ساده‌شدهٔ چینی

رده:تائوئیسم در چین
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی
هوآهوجینگ

**هوآهوجینگ** (به چینی: ) یک نوشتار تائوئیستی است که به‌گونهٔ سنتی به لائوتسه نسبت داده می‌شود. از این اثر هیچ نسخهٔ کاملی بر جای نمانده‌است و تنها بخش‌هایی از آن در نسخهٔ خطی ناقصی که در غارهای موگای در دون‌هوانگ چین کشف شده یافت می‌شود. نام کامل و احترامی این اثر  به معنای «کلاسیک والای گنجینهٔ مینوی لائوتسه در دگرگون‌سازی بربرها» است.

بر پایهٔ سنت تائوئیستی، لائوتسه این اثر را با هدف گرواندن بوداییان به تائوئیسم نگاشت. تائوئیست‌ها از هوآهوجینگ برای پشتیبانی از این ادعا بهره می‌بردند که لائوتسه پس از ترک چین به سوی باختر تا هند رفت و در آنجا بودا را به کیش خود درآورد یا خود بودا شد و بدین‌سان بودیسم شاخه‌ای دگرگون‌شده از تائوئیسم بود.

## پیشینه و اصالت
برخی پژوهشگران هوآهوجینگ را جعلی می‌دانند؛ زیرا هیچ اشاره‌ای تاریخی به آن پیش از آغاز سدهٔ چهارم میلادی وجود ندارد. گمان می‌رود که وانگ فو (به چینی: )، راهب تائوئیست، نخستین گردآورندهٔ این اثر در نزدیک به ۳۰۰ میلادی بوده باشد.

در سال ۷۰۵ میلادی، امپراتور ژونگ‌زونگ از دودمان تانگ پخش این نوشتار را ممنوع کرد. در سدهٔ سیزدهم میلادی، منگوقاآن فرمان داد همهٔ نسخه‌های آن نابود شود؛ این فرمان پس از آن صادر شد که تائوئیست‌ها در مناظره‌ای با بوداییان شکست خوردند.

## نسخهٔ خطی دون‌هوانگ
بخش‌هایی از فصل‌های ۱، ۲، ۸ و ۱۰ هوآهوجینگ در میان نسخه‌های خطی دون‌هوانگ یافت شده و در تایشو تریپیتاکا، نسخهٔ خطی ۲۱۳۹ نگهداری می‌شود. تاریخ‌گذاری این نسخهٔ خطی از اواخر سدهٔ چهارم یا آغاز سدهٔ پنجم تا سدهٔ ششم میلادی برآورد شده‌است.

## منابع

* 

رده:بوداگرایی در چین
رده:تائوئیسم در چین
رده:کتاب‌های سده ۴ (میلادی)
رده:دین در سده ۴ (میلادی)
رده:جمهوری خلق چین در سده ۴ (میلادی)
بائوپوتزی

**بائوپوتزی** () اثری ادبی-فلسفی نوشتهٔ **گه هونگ** () (۲۸۳–۳۴۳ میلادی) است که در دوران پرآشوب دودمان جین نگاشته شده‌است. این کتاب به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: «فصل‌های درونی» () که به آموزه‌های باطنی تائوئیسم می‌پردازد و «فصل‌های بیرونی» () که برای درک عموم نوشته شده‌است.

فصل‌های درونی درونمایه‌هایی چون شیوه‌های دستیابی به جاودانگی (سن نین)، کیمیاگری چینی، اکسیرها و شیطان‌شناسی را بررسی می‌کنند. فصل‌های بیرونی به ادبیات چینی، قانون‌گرایی، سیاست و جامعه از دیدگاه کنفسیوس‌گرایی می‌پردازند.

## عنوان
عنوان نام‌بخشی بائوپوتزی از تخلص گه هونگ گرفته شده‌است. بائوپوتزی به معنای «استادی که سادگی را در آغوش می‌گیرد» است و از سه واژهٔ چینی ترکیب شده‌است: «بائو» () به معنای «در آغوش گرفتن»؛ «پو» () به معنای «چوب نتراشیده» که استعاره‌ای تائویی برای سرشت ناب آدمی است؛ و «تزی» (子) به معنای «استاد». واژهٔ «بائوپو» اشاره‌ای کلاسیک به دائو ده جینگ (فصل ۱۹) دارد.

## پیشینه و ساختار
گه هونگ نگارش بائوپوتزی را در دوران جیانوو (به چینی: )، ۳۱۷–۳۱۸ میلادی، هنگامی که امپراتور یوان جین دودمان جین شرقی را بنیان نهاد، به پایان رساند. وی سپس در دوران شیانهه (به چینی: )، ۳۲۶–۳۳۴ میلادی، کتاب را بازنگری کرد.

بائوپوتزی از ۷۰ فصل (به چینی: ) تشکیل شده‌است: ۲۰ «فصل درونی» و ۵۰ «فصل بیرونی». جوزف نیدم آن را «نه یک کتاب بلکه دو کتاب با درونمایه‌های کاملاً متفاوت» توصیف کرده‌است. این دو بخش تا پیش از چاپ «دائوزانگ» (به چینی:  «فرنامهٔ تائویی») در دوران دودمان مینگ (۱۴۴۴–۱۴۴۵ میلادی) به‌صورت جداگانه انتشار می‌یافتند.

فصل‌های درونی شیوه‌های دستیابی به جاودانگی را شرح می‌دهند که دربرگیرندهٔ کیمیاگری درونی (به چینی: ) و کیمیاگری بیرونی (به چینی: )، مراقبه، گیاه‌درمانی و طلسم‌نویسی است. فصل‌های بیرونی جستارهایی دربارهٔ فلسفه چینی، اخلاق، سیاست و جامعهٔ دودمان جین هستند و زندگی‌نامهٔ خودنوشت گه هونگ را نیز دربرمی‌گیرند.

## منابع

* 

رده:فلسفه تائوئیستی
رده:کتاب‌های سده ۴ (میلادی)
رده:اسناد کیمیاگری
رده:پیشینه شیمی
رده:علم و فناوری در چین
رده:افزایش طول عمر
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی سنتی
فهرست متون لینگ‌بائو

**فهرست متون لینگ‌بائو** فهرستی از آثار گردآوری‌شده در مجموعهٔ آیین لینگ‌بائو (به چینی: ) است. این فهرست را لو شیوجینگ در سال ۴۳۷ میلادی در فهرست‌نامهٔ مکتب لینگ‌بائو در چین تدوین کرد. لینگ‌بائو یکی از مکاتب مهم آیین دائو است و متون آن از مهم‌ترین نوشتارهای دائویی به‌شمار می‌روند.

## متون
جدول زیر فهرست ۲۹ متن موجود در این مجموعه را نشان می‌دهد. برخی از این متون از میان رفته‌اند:

این جدول تنها نمونه‌ای از متون مهم‌تر این مجموعه است. فهرست کامل دربرگیرندهٔ ۲۹ متن است که سه متن آن (شمارهٔ ۱۰، ۲۸ و ۲۹) از میان رفته‌اند.

## اهمیت
مهم‌ترین متن این مجموعه «ووفوجینگ» (به چینی: ) است که در متن شمارهٔ ۲۰ (پیشگفتار پنج طلسم لینگ‌بائو) جای دارد. همچنین متن شمارهٔ ۱۵ (کتاب رستگاری بی‌کران) از شناخته‌شده‌ترین نوشتارهای دائویی است که به انگلیسی نیز ترجمه شده‌است.

## منابع

* 

رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده
شیانگ ار

**شیانگ ار** () یک شرح و تفسیر بر کتاب دائو ده جینگ است که به‌عنوان یکی از کهن‌ترین متون بازمانده از فرقهٔ استادان آسمانی در تائوئیسم شناخته می‌شود. معنای عنوان آن مورد بحث است اما می‌توان آن را «اندیشیدن به تو» ترجمه کرد.

این متن احتمالاً میان سال‌های ۱۹۰ تا ۲۲۰ میلادی نوشته شده و یکی از منابع مهم برای شناخت اندیشه و آیین‌های نخستین فرقهٔ استادان آسمانی به‌شمار می‌رود. نسخهٔ موجود از این اثر در غارهای موگای در دون‌هوانگ کشف شده‌است.

## پیشینه
شیانگ ار به احتمال زیاد میان سال‌های ۱۹۰ تا ۲۲۰ میلادی نوشته شده‌است؛ دوره‌ای که استادان آسمانی حکومتی دینی را در سی‌چوان برقرار کرده بودند. منابع کهن نشان می‌دهند که این متن را ژانگ لو، سومین استاد آسمانی و نوهٔ ژانگ دائولینگ بنیان‌گذار این فرقه نوشته‌است.

نسخهٔ موجود این اثر در آغاز سدهٔ بیستم میلادی در غارهای بودایی موگای در دون‌هوانگ کشف شد و بخشی از مجموعه‌ای بود که همراه اورل اشتاین به لندن منتقل شد. با این حال تنها شرح فصل‌های سوم تا سی‌وهفتم دائو ده جینگ در این نسخه باقی مانده و بخش دوم آن از میان رفته‌است. نسخهٔ یافت‌شده در دون‌هوانگ احتمالاً به سدهٔ پنجم یا ششم میلادی تعلق دارد.

## درونمایه‌ها
شیانگ ار دربارهٔ راه‌های دست‌یابی به جاودانگی سخن می‌گوید. بر پایهٔ این متن، بدن انسان جایگاه ارواحی است که در حضور چی زنده می‌مانند و برای رسیدن به جاودانگی باید این ارواح درونی را پرورش داد و نگاه داشت. این متن همچنین از آداب جنسی تائوئیسم انتقاد می‌کند و خوانندگان خود را از انجام آن‌ها بازمی‌دارد.

افزون بر اندرزهای فردی، شیانگ ار پندهایی نیز برای فرمانروایان دارد. بر پایهٔ این متن، حاکمان باید جامعه را بر الگوی تائوئیسم بنا کنند؛ جامعه‌ای که نه بر آز ثروت و شهرت بلکه بر بیم و احترام نسبت به آسمان استوار باشد.

## منابع

* 

رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی سنتی
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی ساده‌شده
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده
زووانگ‌لون

**زوُوانگ‌لون** (به چینی: ) یک متن مراقبه‌ای تائوئیستی است که سیما چنگژن (۶۴۷–۷۳۵)، پدرسالار مکتب شانگ‌چینگ، آن را نگاشته‌است. تائوئیسم در دوران دودمان تانگ (۶۱۸–۹۰۷) بسیاری از شیوه‌های بودایی را در خود جای داد و زوُوانگ‌لون روش‌های مراقبه‌ای تائوئیستی مانند «زوُوانگ» (نشستن و فراموشی) و «گوان» (مشاهده) را با شیوه‌های بودایی «شَمَتَه» (آرامش) و «ویپَشیَنا» (بینش) و نیز مفهوم کنفوسیوسی «ژنگ‌شین چنگ‌یی» (راست‌کردن دل و پاک‌کردن نیّت) درآمیخت.

## نویسنده
سیما چنگژن (司馬承禎؛ ۶۴۷–۷۳۵) که با نام‌های دائویین (道隐 «گوشه‌نشین تائو») و بایوون‌زی (白雲子 «استاد ابر سفید») نیز شناخته می‌شود، زادهٔ هه‌نان بود. او از تبار خاندان شاهی دودمان جین (۲۶۶–۴۲۰) بود و خانواده‌اش دانش‌پژوهان بلندپایه‌ای را در بر می‌گرفت. سیما با آنکه آموزش سنّتی در کلاسیک‌های کنفوسیوسی را پشت سر گذاشت، به تائوئیسم گرایید و در سال ۶۶۹ در مکتب شانگ‌چینگ (بالاترین روشنایی) دستیاری یافت. او در سال ۶۸۴ به مقام استاد بزرگ شانگ‌چینگ رسید و نزد دربار و اشراف محبوبیت فراوانی یافت. راسل کرکلند او را «شاید مهم‌ترین تائوئیست دوران تانگ» خوانده‌است.

## درونمایه
زوُوانگ‌لون هفت گام را شرح می‌دهد که از آگاهی عادی آغاز شده و سرانجام به «ده‌دائو» (得道 «دست‌یابی به تائو؛ روشن‌بینی») می‌رسد:
# جینگ‌شین (敬信) «احترام و ایمان»
# دوان‌یوان (斷緣) «بریدن از کارما»
# شوُشین (收心) «مهار ذهن»
# جیان‌شی (簡事) «رها شدن از امور»
# ژن‌گوان (真觀) «مشاهدهٔ راستین»
# تای‌دینگ (泰定) «تمرکز ژرف»
# ده‌دائو (得道) «دست‌یابی به تائو»

این هفت گام شیوه‌های گوناگونی از جمله تمرکز، مشاهده و جذب الهام‌گرفته از بودیسم را دربرمی‌گیرد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* متن زوُوانگ‌لون در پروژهٔ متن چینی 
* دربارهٔ نشستن در فراموشی در DaoInfo

رده:مراقبه
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی
یون‌جی چی‌چیان

**یون‌جی چی‌چیان** (به چینی: ) یک گلچین ادبی از متون تائویی است که در حدود سال ۱۰۲۹ میلادی گردآوری شده‌است. این اثر را دانش‌پژوه-رسمی تائویی به نام جانگ جون‌فانگ از متون مجموعه دائوزانگ (آیین‌نامهٔ تائویی) ویرایش ۱۰۱۶ برای امپراتور ژنزونگ از دودمان سونگ فراهم آورد.

یون‌جی چی‌چیان بسیاری از نوشته‌های کهن تائویی را ثبت کرده که از سدهٔ یازدهم میلادی به بعد از میان رفته‌اند و از این رو منبعی ارزشمند برای شناخت تائوئیسم دورهٔ میانه به‌شمار می‌رود. نام دیگر این اثر «دائوزانگ کوچک» (به چینی: ) است.

## پیشینه

یون‌جی چی‌چیان برآیند فرعی ویرایش مجموعهٔ دائوزانگ ۱۰۱۶ بود. در سال ۱۰۱۲، امپراتور ژنزونگ (فرمانروایی: ۹۹۷–۱۰۲۲) دستور گردآوری ویرایش تازه‌ای از آیین‌نامهٔ تائویی را صادر کرد و وانگ چین‌روئو، صدراعظم، را سرپرست این کار ساخت. جانگ جون‌فانگ (حدود ۹۶۱–۱۰۴۲) که جایگزین چی گوان شده بود، ویرایش نهایی را در سال ۱۰۱۶ با ۴٬۵۶۵ جوان (به چینی:  «طومار») به پایان رساند. سپس جانگ متون برگزیده‌ای از این مجموعه را برای یون‌جی چی‌چیان گرد آورد و آن را به ژنزونگ تقدیم کرد و به امپراتور رنزونگ (فرمانروایی: ۱۰۲۲–۱۰۶۳) عرضه داشت.

## درونمایه
یون‌جی چی‌چیان در نسخهٔ موجود دارای ۳۷ بخش، ۱۲۲ فصل (جوان) و نقل‌قول از بیش از ۷۰۰ متن کهن تائویی است. مواد منبع آن تقریباً به‌طور کامل از آثار تائویی دورهٔ شش سلسله (۲۲۰–۵۸۹) و دودمان تانگ (۶۱۸–۹۰۷) گرفته شده‌است. شیپر این اثر را دستنامهٔ تائوئیسم عرفانی و یانگ‌شنگ (به چینی:  «پرورش زندگی») دورهٔ تانگ توصیف کرده و آن را کلیدی برای درک هنر و ادبیات آن دوره دانسته‌است.

کهن‌ترین نسخهٔ کامل شناخته‌شدهٔ یون‌جی چی‌چیان در ویرایش ژنگ‌تونگ دائوزانگ (۱۴۴۵) از دورهٔ دودمان مینگ موجود است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* 
* ، نسخهٔ رقمی‌شدهٔ سیکو چوانشو (۱۷۸۲)، بایگانی اینترنت 

رده:کتاب‌های فلسفی
رده:فلسفه تائوئیستی
ووژن پیان

**ووژن پیان** (به چینی: ؛ ) یک متن کلاسیک تائوئیستی در زمینهٔ کیمیاگری درونی (نیدان) است که در سال ۱۰۷۵ میلادی نگاشته شده‌است. نویسندهٔ این اثر، جانگ بودوان (به چینی: ؛ حدود ۹۸۷–۱۰۸۲ میلادی) دانشمندی از دوران دودمان سونگ بود که در هر سه آموزهٔ کنفسیوس‌گرایی، تائوئیسم و بوداگرایی چینی تبحر داشت.

عنوان این اثر را می‌توان «دفترهای بیداری به حقیقت» یا «درک واقعیت» ترجمه کرد. ووژن پیان یکی از مهم‌ترین متون کیمیاگری درونی تائوئیستی به‌شمار می‌رود و از واژگان کیمیاگری بیرونی به‌صورت استعاری بهره می‌گیرد.

## نویسنده
جانگ بودوان، همچنین شناخته‌شده با نام جانگ زیانگ (به چینی: )، زادهٔ شهرستان تیانتای در استان ژجیانگ کنونی بود. او پس از گذراندن آزمون‌های حکومتی، به خدمت دیوانی پرداخت اما به مناطق مرزی در لینگنان تبعید شد و در آنجا به عنوان فرماندهٔ نظامی خدمت کرد. جانگ سپس به گویلین و چنگدو منتقل شد و در سال ۱۰۶۹ میلادی ادعا می‌شود که از یک استاد تائوئیست آموزش کیمیاگری درونی (نیدان) را دریافت کرد.

منابع زندگی‌نامه‌ای بر درگذشت جانگ بودوان در سال ۱۰۸۲ میلادی در دوران فرمانروایی امپراتور شنزونگ (سونگ) اتفاق نظر دارند، اما دربارهٔ سال تولد او (۹۸۳، ۹۸۴ یا ۹۸۷) اختلاف وجود دارد. او همچنین صاحب‌نظر در بودیسم چان بود.

مکتب تائوئیسم کوانژن در سدهٔ دوازدهم میلادی پدید آمد و در سدهٔ سیزدهم، جانگ بودوان به‌صورت پس‌مرگ به عنوان دومین پدر بنیان‌گذار جنوبی (نانزونگ؛ ) شناخته شد. در شنشی، هنگ کنگ و سنگاپور پرستشگاه‌هایی به نام «ژنرن گونگ» (به چینی: ) به یاد او برپا شده‌است.

## متن
متن ووژن پیان دارای پیش‌گفتاری با تاریخ ۱۰۷۵ و پس‌گفتاری با تاریخ ۱۰۷۸ میلادی است که هر دو به نام جانگ بودوان ثبت شده‌اند. هستهٔ اصلی اثر شامل ۸۱ شعر است: ۱۶ شعر هفت‌هجایی لوشی، ۶۴ رباعی هفت‌هجایی جوئه‌جو و یک شعر پنج‌هجایی دربارهٔ تایی (به چینی: ؛ «وحدت بزرگ»). اعداد ۱۶ و ۶۴ دارای اهمیت عددشناختی هستند؛ عدد ۱۶ نمایانگر دو پیمانهٔ برابر از یین و یانگ و عدد ۶۴ برابر با شصت و چهار شش‌خطی «یی‌جینگ» است.

ووژن پیان بر این اندیشه استوار است که کیمیاگری بیرونی (وایدان) ضروری نیست زیرا بدن انسان خود دربرگیرندهٔ اجزای بنیادین است. این سه گنجینه عبارت‌اند از: جینگ، چی و شن. از راه پالایش کیمیایی جینگ و چی در بدن، گویا می‌توان به یکپارچگی با سرشت شن دست یافت.

## منابع

* 

رده:کتاب‌های فلسفی
رده:فلسفه چینی
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده