طول سطر

**طول سطر** () در تایپوگرافی عرض یک بلوک متنِ حروف‌چینی‌شده است که معمولاً بر حسب واحدهای طول مانند اینچ یا پوینت یا بر حسب تعداد نویسه در سطر اندازه‌گیری می‌شود. هر بلوک متن یا پاراگراف دارای حداکثر طول سطری است که در طرح معیّن جای می‌گیرد. اگر سطرها بیش از حد کوتاه باشند متن ناپیوسته می‌شود و اگر بیش از حد بلند باشند خواننده در یافتن آغاز هر سطر دچار مشکل شده و ریتم خوانش مختل می‌گردد.

طول سطر بر پایهٔ پارامترهای تایپوگرافیک و بر اساس شبکه و الگوی صفحه‌بندی تعیین می‌شود و اهدافی چون تعادل، کارکرد، خوانایی و زیبایی‌شناسی حروف‌نگاری را دنبال می‌کند. حروف‌چین‌ها طول سطر را برای بهبود خوانایی یا تناسب متن تنظیم می‌کنند. متن می‌تواند چپ‌چین با لبهٔ راست ناهموار، راست‌چین با لبهٔ چپ ناهموار یا تراز دوطرفه باشد که در آن همهٔ سطرها هم‌طول‌اند. در حروف‌چینی تراز دوطرفه و لبه ناهموار، حروف‌چین‌ها می‌توانند طول سطر را تنظیم کنند تا از خط‌پیوندهای ناخواسته، «رودخانه‌های» فضای سفید و واژه‌ها یا نویسه‌های یتیم در پایان سطر جلوگیری شود.

## متن چاپی
پژوهش‌های سنّتی دربارهٔ طول سطر که به متن چاپی محدود بودند نتایج گوناگونی ارائه دادند، اما به‌طور کلی پذیرفته شده است که طول سطر مطلوب برای متن چاپی بین ۴۵ تا ۷۵ نویسه در سطر (cpl) قرار می‌گیرد و عدد ایده‌آل ۶۶ نویسه در سطر (شامل حروف و فاصله‌ها) است. در کتاب‌های متعارف، طول سطر معمولاً ۳۰ برابر اندازهٔ قلم است، اما بین ۲۰ تا ۴۰ برابر نیز قابل‌قبول شمرده می‌شود (برای مثال ۳۰ × قلم ۱۰ پوینتی = سطر ۳۰۰ پوینتی). پژوهش‌های اولیه، طول سطر ۵۹ تا ۹۷ میلی‌متر (حدود ۵۷ نویسه در سطر) را برای قلم ۱۰ پوینتی بهینه دانستند. برای آثار چاپی چندستونی، ۴۰ تا ۵۰ نویسه در سطر اغلب مناسب‌تر است. در متن‌های تراز دوطرفهٔ انگلیسی‌زبان، حداقل تعداد نویسه در سطر ۴۰ است؛ کمتر از ۳۸ تا ۴۰ نویسه معمولاً به لکه‌های فضای سفید (رودخانه) یا خط‌پیوندهای بیش از حد منجر می‌شود. سطرهای بلند (۸۵ تا ۹۰ نویسه) ممکن است برای متن‌های ناپیوسته مانند کتاب‌شناسی‌ها یا پانویس‌ها قابل‌قبول باشند، اما برای متن پیوسته، سطرهای بیش از ۸۰ نویسه ممکن است بیش از حد بلند باشند. متن‌های کوتاه مانند یادداشت‌های حاشیه‌ای می‌توانند تنها ۱۲ تا ۱۵ نویسه در سطر داشته باشند.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که سطرهای کوتاه اغلب بیش از سطرهای بلند مورد ترجیح شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرند؛ احتمالاً به این دلیل که خوانندگان با این قالب احساس راحتی بیشتری می‌کنند. این یافته با پژوهش‌هایی که نشان می‌دهند سطرهای بلندتر برای خوانش سریع بهتر هستند در تناقض است.

ترجیحاً نشانه‌گذاری باید به شیوهٔ نقطه‌گذاری آویزان بیرون از عرض ستون قرار گیرد. به‌طور کلی اگر عرض ستون زیاد باشد باید فاصلهٔ سطرها (پیشگام) افزایش یابد و اگر عرض ستون کم باشد می‌توان آن را کاهش داد. متن معکوس (سفید بر زمینهٔ سیاه) نیز به فاصلهٔ سطر بیشتری نیاز دارد.

### تجربهٔ خواننده
تجربهٔ خواننده نیز عامل مؤثری در تعیین تعداد نویسه‌های هر سطر است. برای خوانندگان مبتدی، سطرها باید بین ۳۴ تا ۶۰ نویسه داشته باشند و عدد بهینه ۴۵ نویسه است. متن‌های مخاطبان ماهر می‌توانند بین ۴۵ تا ۸۰ نویسه در سطر داشته باشند و عدد بهینه ۶۰ نویسه است.

## متن الکترونیکی
خواندن از روی صفحهٔ نمایش چالش‌های بیشتری ایجاد می‌کند و استفاده از یافته‌های سنّتی طول سطر برای قالب‌های دیجیتال را دشوار می‌سازد. بر خلاف متن چاپی، طراحی برای رسانه‌های دیجیتال باید عواملی مانند تابش، سوسوزدن صفحه و پیمایش یا صفحه‌گردانی را در نظر بگیرد.

### واحد ch در سی‌اس‌اس
در طراحی وب، «اندازه» (measure) تعداد نویسه در یک سطر از ستون متن است. با استفاده از سی‌اس‌اس می‌توان عرض یک جعبهٔ متنی را روی `66ch` تنظیم کرد تا اندازه به حدود ۶۶ نویسه در سطر ثابت شود، زیرا واحد `ch` به عرض نویسهٔ صفر (U+0030) در قلم عنصر تعریف شده است. برای مرورگرهایی که از واحد `ch` پشتیبانی نمی‌کنند می‌توان از مقدار `33em` استفاده کرد، زیرا به‌طور میانگین هر نویسه حدود ۰٫۵ «اِم» تایپوگرافیک را اشغال می‌کند.

### سرعت خوانش و دقت
پژوهش‌های خوانایی متن دیجیتال نشان داده‌اند که همانند متن چاپی، طول سطر می‌تواند بر سرعت خوانش تأثیر بگذارد. اگر سطرها بیش از حد بلند باشند بازگشت سریع چشم به ابتدای سطر بعدی (ساکاد) دشوار می‌شود و اگر بیش از حد کوتاه باشند پیمایش بیشتری لازم است.

پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که سطرهای بلندتر برای مرور سریع و سطرهای کوتاه‌تر برای دقت خوانش مناسب‌ترند. یک پیشنهاد مشخص آن است که برای دستیابی به بهترین تعادل بین سرعت خوانش و درک مطلب در متن رایانه‌ای، حدود ۵۵ نویسه در سطر به‌کار رود. از سوی دیگر، برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که متن دیجیتال با ۱۰۰ نویسه در سطر می‌تواند سریع‌تر از متن با سطرهای ۲۵ نویسه‌ای خوانده شود و همان سطح درک مطلب حفظ گردد.

### ترجیحات ذهنی
عوامل ذهنی نیز در انتخاب طول سطر متن دیجیتال نقش دارند. یک پژوهش نشان داد که تعداد نویسه در سطر تأثیر اندکی بر خوانایی (شامل سرعت و درک مطلب) دارد، اما هنگام پرسش دربارهٔ ترجیحات، ۶۰ درصد پاسخ‌دهندگان کوتاه‌ترین (۳۵ نویسه) یا بلندترین (۹۵ نویسه) سطرها را ترجیح دادند. در عین حال ۱۰۰ درصد پاسخ‌دهندگان یکی از همین دو گزینه را نامطلوب‌ترین انتخاب دانستند.

## تغییر طول سطر
طول سطر را می‌توان از دو راه تغییر داد. نخست با افزایش فاصلهٔ میان واژه‌ها می‌توان سطر را به طول کامل رساند؛ این فرایند در حروف‌چینی تراز دوطرفه کاربرد دارد. همچنین فاصلهٔ میان حروف را می‌توان با فاصله‌گذاری بین‌حرفی افزایش یا کاهش داد.

## روش‌های محاسبه

چندین روش برای محاسبهٔ طول سطر بر اساس میانگین مطلوب تعداد نویسه‌ها وجود دارد. اغلب این روش‌ها از طول الفبای کوچک (، LCA) به‌عنوان مرجع استفاده می‌کنند. الفبای کوچک (اندازه‌گیری آرایهٔ نویسه‌های الفبای لاتین از *a* تا *z* بر حسب پوینت) گاه در دفترچه‌های نمونه‌حروف درج می‌شد. در صورت نبود آن، نخستین گام اندازه‌گیری LCA در اندازهٔ قلمی‌است که نهایتاً استفاده خواهد شد.

### روش ماتریسی
نخستین روش شامل یک ماتریس است که مقدار LCA بر حسب پوینت را در محور افقی و طول سطر بر حسب پایکا را در محور عمودی قرار می‌دهد. با یافتن نزدیک‌ترین عدد به LCA در ستون سمت چپ و سپس حرکت در ردیف تا ستون مربوط به تعداد نویسه‌های مطلوب، ردیف بالای آن ستون طول سطر ایده‌آل را نشان می‌دهد.

### روش فرمول نسبت
روش دوم فرمولی مبتنی بر قاعدهٔ سه‌گانه است. از آنجا که الفبای کوچک لاتین ۲۶ نویسه دارد، ضرب LCA در ۱٫۷۵ تقریباً تعداد بهینهٔ نویسه‌ها را برای خوانندگان مبتدی به دست می‌دهد (26 × 1.75 = 45.5 ≈ ۴۵). ضرب عدد بهینه در ۰٫۷۵ حداقل تعداد نویسه‌ها را (45.5 × 0.75 ≈ ۳۴) و ضرب آن در ۱٫۵ حداکثر تعداد را (45.5 × 1.5 ≈ ۶۰) می‌دهد.

### روش فرمول پنیا
روش سوم فرمولی به شکل LCA′ × Cρ × S = Ll است که در آن LCA′ الفبای کوچک به‌اضافهٔ یک فاصله، Cρ تعداد نویسه‌های مطلوب و S ثابت ۰٫۰۳۴۵ است.

## جستارهای وابسته
* تایپوگرافی
* حروف‌چینی
* صفحه‌آرایی

## منابع


## پیوند به بیرون
* Choose a comfortable measure — در وبگاه The Elements of Typographic Style Applied to the Web

رده:تایپوگرافی
رده:حروف‌چینی