حیات وحش اردن

[بندانگشتی|پوشش گیاهی بیابانی در [وادی رم، جنوب اردن.]]
**حیات وحش اردن** شامل گیاهان و جانوران و زیستگاه‌های طبیعی آنها می‌شود. اگرچه بخش عمده‌ای از این کشور بیابانی است، اما دارای چندین منطقه جغرافیایی است که هر کدام دارای تنوعی از گیاهان و جانوران سازگار با زیستگاه‌های خاص خود هستند. یافته‌های فسیلی نشان می‌دهد که در دوران پارینه سنگی، این منطقه دارای خرس‌های قهوه‌ای سوری، شیرهای آسیایی و فیل‌های سوری بوده است، اما اکنون همه این گونه‌ها در این منطقه منقرض شده‌اند.

اخیراً، در قرن بیستم، پلنگ عربی و غزال عربی به دلیل شکار در محل منقرض شدند و چندین گونه از گوزن و غزال به جمعیت‌های باقی‌مانده کاهش یافتند. انجمن سلطنتی حفاظت از طبیعت در سال ۱۹۶۶ برای حفظ منابع طبیعی اردن تأسیس شد، تعدادی منطقه حفاظت‌شده ایجاد شد و اقدامات حفاظتی و برنامه‌های پرورش در اسارت اجرا شد که منجر به افزایش تعداد این حیوانات شد. در سال ۱۹۷۸، ۱۱ غزال عربی از ایالات متحده به اردن آورده شدند. آنها در منطقه حفاظت‌شده حیات وحش شاماری نگهداری شدند. از آن زمان، نه تنها جمعیت غزال به ۲۰۰ رأس رسیده است، بلکه اردن غزال را به کشورهای دیگر نیز عرضه می‌کند. بسیاری از پستانداران دیگر در اردن یافت می‌شوند، بیش از چهارصد گونه پرنده به این کشور سفر می‌کنند یا در آن زندگی می‌کنند و بیش از دو هزار گونه گیاهی در اینجا ثبت شده است. در مجموع ۲۲۰ گونه پرنده از اروپا، آسیا و آفریقا به اردن مهاجرت می‌کنند و از آنجا برمی‌گردند. علاوه بر این، ۱۵۰ گونه بومی اردن هستند.

## جغرافیا
[بندانگشتی|[ذخیره‌گاه زیست‌کره ضانا|ذخیره‌گاه زیست‌کره دانا در جنوب مرکزی اردن.]]
اردن، به جز بخش بسیار کوتاهی از خط ساحلی در خلیج عقبه، تقریباً کاملاً محصور در خشکی است. بخش عمده‌ای از آن از یک فلات مرتفع با ارتفاع  تشکیل شده است. ارتفاع دارد و توسط دره‌ها و تنگه‌ها به رشته‌کوه‌هایی تقسیم شده است. بخش شرقی کشور بیابانی است و با صحرای سوریه و بخش شمالی صحرای عربستان ادغام می‌شود. در اینجا چند واحه و چند نهر فصلی وجود دارد. بخش غربی کشور کوهستانی‌تر است و پوشش گیاهی طبیعی آن جنگل‌های همیشه سبز مدیترانه‌ای است. مرز غربی، دره ریفت اردن است، جایی که رودخانه اردن و دریای مرده صدها فوت پایین‌تر از سطح دریا قرار دارند و مرز بین اردن در شرق و اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی در غرب را تشکیل می‌دهند.

بخش شمالی دره اردن حاصلخیزترین منطقه کشور است. دریای مرده آب را از رودخانه اردن و نهرهای فصلی در وادی‌ها دریافت می‌کند، اما هیچ خروجی ندارد. آب آن از طریق تبخیر از دست می‌رود، بسیار شور است و هیچ گونه حیات جانوری یا گیاهی را پشتیبانی نمی‌کند. در جنوب، مرز غربی کشور توسط پرتگاه لبه دره بزرگ ریفت که به سمت جنوب تا خلیج عقبه ادامه دارد، تشکیل شده است. آب و هوا در تابستان گرم و خشک و در زمستان، زمانی از سال که تمام بارندگی رخ می‌دهد، سرد است.

## فلورا
[بندانگشتی|[ماحص|ماحیص در شمال غربی اردن]]
اردن دارای طیف وسیعی از زیستگاه‌های متنوع زیستی است و بیش از دو هزار گونه گیاهی در این کشور ثبت شده است؛ این شامل حدود ۱۵۰ خانواده گیاهی و ۷۰۰ جنس است. تنها سه مورد از این گیاهان بازدانگان هستند؛ کاج حلب، سرو مدیترانه‌ای و ارس فنیقی. چیزی بین پنج تا ده گونه سرخس و همچنین حدود ۱۵۰ گونه قارچ و گلسنگ ثبت شده است.

بسیاری از گیاهان گلدار در بهار پس از باران‌های زمستانی شکوفه می‌دهند و نوع پوشش گیاهی تا حد زیادی به میزان بارندگی بستگی دارد. مناطق کوهستانی در شمال غربی پوشیده از جنگل‌های طبیعی کاج، بلوط برگریز، بلوط همیشه سبز، پسته و زیتون وحشی است. در جنوب و شرق، پوشش گیاهی بیشتر بوته‌زار می‌شود و به پوشش گیاهی استپی تبدیل می‌شود و مرکز و شرق کشور عمدتاً هامادا، یک فلات بیابانی سخت با شن کم است.
بندانگشتی|برنت خاردار
دامنه‌های مشرف به دره ریفت مملو از وادی‌هایی است که در زمستان آب در آنها جریان دارد و از رشد سرسبز درختان و بوته‌ها در زمین‌های غیرقابل سکونت پشتیبانی می‌کند. در دره ریفت، منطقه حفاظت‌شده فیفا شامل نمکزارها و مناطقی با پوشش گیاهی نیمه‌گرمسیری است. در جنوب، منطقه حفاظت‌شده قطر، نزدیک به خلیج عقبه قرار دارد و این منطقه در تمام طول سال خشک است و دارای پوشش گیاهی استپی با درختان *اقاقیا* است.

## جانوران
[چپ|بندانگشتی|[تیزشاخ عربی|غزال عرب]]
شکار یک ورزش سنتی در اردن است و در دهه ۱۹۳۰، غزال عربی در این کشور تا حد انقراض شکار شد. سه گونه غزال، دورکا، غزال گواتردار و غزال کوهستانی نیز شکار شدند و تعداد آنها به شدت کاهش یافت. در سال ۱۹۷۳، قانونی برای کنترل شکار تصویب شد که شامل یک فصل شکار ممنوع و تعیین سهمیه شکار بود. منطقه حفاظت شده حیات وحش شائوماری، منطقه‌ای حصارکشی شده در بیابان‌های مرکزی اردن، از آن زمان در یک برنامه پرورش و معرفی مجدد غزال عربی، و همچنین گونه‌های دیگری مانند شترمرغ سومالیایی، گورخر ایرانی و غزال‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. حیوانات دیگری که در طبیعت رها شده‌اند عبارتند از بز کوهی نوبی، گراز وحشی، گوزن زرد و گوزن کوچک.
[بندانگشتی|[خدنگ مصری]]
[بندانگشتی|[خروس‌کلی اجتماعی|مرغ عشق اجتماعیِ در معرض خطر انقراض]]
پستانداران گوشتخوار در اردن شامل کفتار راه راه، کاراکال، گربه جنگلی، گربه شنی، گربه وحشی آفریقایی، گرگ عربی، شغال طلایی، روباه فنک، روباه قرمز عربی، روباه بلانفورد، روباه روپل، خدنگ مصری، راسو کوچک، گورکن قفقازی، گورکن عسل‌خوار و سمور آبی اروپایی هستند. حدود بیست گونه خفاش و تعداد مشابهی جوندگان از جمله سنجاب قفقازی، موش زمستان‌خواب باغی آسیایی، موش دوپا فراتی، موش کور کور خاورمیانه و انواع ول‌ها، جیردها، موش‌ها، موش‌های صحرایی، موش‌های خاردار، جربیل‌ها و همسترها در اردن وجود دارد. سایر پستاندارانی که در زیستگاه مناسب یافت می‌شوند عبارتند از گراز وحشی، خرگوش اروپایی، خرگوش شنل‌پوش، تشی هندی، خرگوش کوهی، جوجه تیغی اروپایی، جوجه تیغی گوش‌دراز و جوجه تیغی بیابانی.

تقریباً ۴۲۶ گونه پرنده در اردن ثبت شده است. بسیاری از این گونه‌ها نادر یا تصادفی به این کشور آمده‌اند و برخی دیگر پرندگان مهاجری هستند که بین محل تولید مثل و محل زمستان‌گذرانی خود در حال گذر هستند. برخی دیگر زمستان را در اردن می‌گذرانند و برخی دیگر در این کشور تولید مثل می‌کنند. برخی از آنها در معرض خطر جهانی هستند و این گونه‌ها شامل اردک سرسفید، مرغ باران اقیانوس اطلس، لک‌لک شمالی، کرکس مصری، کرکس گریفون، کرکس صورت‌لپه، جغد فرعون، جغد انبار، عقاب طلایی، عقاب استپی، عقاب خالدار بزرگ، عقاب امپراتوری شرقی، هوبره مک‌کویین، درنای سیبری، هدهد اجتماعی، شاهین بالابان، اردک مرمری، سسک آبی و سهره سوری می‌شوند. چهار پرنده شکاری بزرگ، عقاب مارخور پنجه کوتاه، سارگپه پابلند، شاهین بربری و عقاب بونلی، در ذخیره‌گاه زیست‌کره مجیب یافت می‌شوند و دلیجه کوچک که در معرض خطر جهانی است، در آنجا پرورش می‌یابد. از دیگر گونه‌های پرندگان رایج در اردن می‌توان به کلاغ ابلق، جیجاق اوراسیایی، هدهد، فاخته معمولی، سار تریسترام، کلاغ خانگی و بلبل عینکی سفید اشاره کرد.

پنج گونه لاک‌پشت از اردن شناخته شده است و انواع مارها، عمدتاً کلوبریدها و افعی‌ها، اما با نمایندگانی از هفت خانواده مار وجود دارد. خزندگان دیگر شامل گکوها، اسکینک‌ها، مارمولک‌های آگامید، مارمولک‌های دیواری، بزمجه صحرایی و مار شیشه‌ای (مارمولک بدون پا) هستند. دوزیستان به یک گونه سمندرک، سمندرک نواری جنوبی، و چهار گونه قورباغه و وزغ محدود می‌شوند.

تعداد گونه‌های ماهی آب شیرین محدود است، اما ۲۵ گونه ماهی بومی و وارداتی در هشت خانواده در رودخانه اردن و دریاچه‌ها و سدهای مختلف وجود دارد. ماهی سیم اردنی گونه‌ای از ماهی است که بومی رودخانه‌ها و دریاچه‌های حوزه رودخانه اردن است. این ماهی به چندین دریاچه و مخزن آب در منطقه از جمله ذخیره‌گاه تالاب ازرق معرفی شده است، اگرچه این واحه در صحرای شرقی به دلیل استخراج بیش از حد آب‌های زیرزمینی در حال خشک شدن است. ماهی کپور دندان‌خوار ازرق که در معرض خطر انقراض است نیز در این مکان واحد به حیات خود ادامه می‌دهد و جمعیتی بالغ بر چند هزار عدد از آن تخمین زده می‌شود.

## منابع

رده:حیات وحش بر پایه کشور
رده:زیواگان اردن
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده