برقه (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**برقه** () روستایی فلسطینی بود که در ۳۷ کیلومتری شمال غزه و در نزدیکی شهر امروزی اشدود در اسرائیل قرار داشت. یونانیان این مکان را «بَرکا» و رومیان آن را «بَرِکا» می‌نامیدند. در سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۸۹۰ نفر و مساحت کل زمین‌هایش ۵٬۲۰۶ دونوم بود.

برقه در ۱۳ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات باراک که تهاجمی از سوی نیروهای یه‌شو در جنوب سرزمین فلسطین و اندکی پیش از آغاز جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بود، اشغال و تخلیه شد. ویرانه‌های روستا پس از آن در محدودهٔ شهرک غن عونه در اسرائیل قرار گرفت.

## پیشینه
برقه احتمالاً بر جایگاه شهر یونانی بَرکا ساخته شده بود که رومیان آن را بَرِکا می‌خواندند. ساکنان روستا مسلمان بودند و در پیرامون مسجد روستا چند آرامگاه وجود داشت که اهالی آن‌ها را مزار شیخ محمد، شیخ زروق و نبی برق می‌نامیدند.

در کاوش‌های باستان‌شناسی در برقه یک اتاق دفن با چهار آرکوسولیوم (arcosolium) کشف شده‌است که دربرگیرندهٔ سه چراغ سفالی متعلق به اواخر دورهٔ روم یا دورهٔ بیزانس و دو ظرف شیشه‌ای بیزانسی از سدهٔ پنجم میلادی بود. این روستا در دورهٔ بیزانس مرکزی مهم بود؛ در سال ۵۱۱ میلادی یک کلیسای باسیلیکا با تزئینات غنی و کف معرق‌کاری در آنجا ساخته شد که تا سدهٔ هفتم میلادی مورد بهره‌گیری بود.

### موقعیت جغرافیایی
روستا بر زمینی هموار در منطقهٔ دشت ساحلی واقع بود و نزدیک به ۷ کیلومتر با دریا فاصله داشت. یک راه فرعی آن را به جادهٔ اصلی ساحلی متصل می‌کرد و از آن طریق به غزه و مراکز شهری شمال دسترسی داشت. شکل روستا نامنظم بود و خانه‌هایش که بیشتر از آجر ساخته شده بودند، نزدیک به هم قرار داشتند و تنها کوچه‌های تنگی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کرد.

### دورهٔ عثمانی
برقه همچون دیگر نقاط فلسطین در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. بر پایهٔ سرشماری سال ۱۵۹۶ میلادی، روستا در ناحیهٔ غزه از لوای غزه واقع بود و ۱۲ خانوار مسلمان داشت. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، محصولات تابستانی، درختان میوه و کنجد می‌پرداختند که مجموع آن ۲٬۱۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون «بورکا» را به عنوان روستایی مسلمان در ناحیهٔ غزه گزارش کرد. در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن از روستا بازدید کرد و در کنار چاهی چندین تنهٔ ستون از سنگ مرمر خاکستری و نیز یک قبه (کوبه) اختصاص‌یافته به «نبی بارک» را در میان آرامگاه‌ها توصیف کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت برقه را ۲۰۲ نفر (تنها مردان) با ۸۰ خانه ثبت کرد.

در سال ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی که از سوی صندوق اکتشاف فلسطین انجام شد، برقه را روستایی «معمولی» با آرامگاه نبی برق وصف کرد.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا

بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، «بورقه» ۴۴۸ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۶۰۰ نفر رسید: ۵۹۳ مسلمان، ۶ یهودی و ۱ مسیحی در مجموع ۱۲۳ خانه.

بر پایهٔ آمار روستایی سال ۱۹۴۵، جمعیت برقه ۸۹۰ نفر (همگی مسلمان) بود و مساحت کل زمین‌ها ۵٬۲۰۶ دونوم بود. از این میان ۶۶۷ دونوم به مرکبات و موز، ۴۷ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۴٬۰۳۱ دونوم به غلات و ۲۶ دونوم به بافت مسکونی اختصاص داشت. کشاورزی ستون اقتصاد روستا بود و ترکیبی از محصولات پایه مانند غلات و سبزیجات با میوه و به‌ویژه مرکبات را دربرمی‌گرفت. اهالی چندین چاه برای آبیاری حفر کرده بودند، هرچند بیشتر کشاورزی دیم بود. کودکان روستا در مدرسهٔ روستای بطانی غربی مجاور آموزش می‌دیدند.

بنا بر منبع عبری، در سال ۱۹۳۱ شرکت «آحوزا آلف نیویورک» بخشی از زمین‌های روستا را خریداری کرد و مستعمرهٔ غن عونه را بر آن بنا نهاد.

### ۱۹۴۸ و پس از آن
برقه در ۱۳ مه ۱۹۴۸ پس از حملهٔ نظامی تیپ گیواتی از نیروهای یه‌شو در چارچوب عملیات باراک تخلیه شد. عملیات باراک نخست بزرگ‌ترین روستای منطقه یعنی بیت دراس را هدف قرار داد؛ روستاهای پیرامون از جمله برقه در دفاع از بیت دراس مشارکت می‌کردند، اما به دلیل نداشتن توپخانه و خودروهای زرهی سرانجام شکست خوردند. این ناحیه سپس به دولت اسرائیل ملحق شد و زمین‌های ساکنان پیشین به عنوان «اموال غایبان» مصادره و به شهرک غن عونه واگذار گردید.

در سال ۱۹۹۲ سازه‌های باقی‌ماندهٔ روستا چنین توصیف شد:
«دو خانه هنوز در محل برپاست. یکی که به انبار تبدیل شده از بتن ساخته شده و ایوان سرپوشیده‌ای در دو طرف دارد. دیگری خانه‌ای سنگی با درها و پنجره‌های مستطیلی و سقف تخت است که متروک در میان پوشش گیاهی وحشی ایستاده‌است. محوطه پوشیده از علف‌های هرز درهم‌آمیخته با بوته‌های صبر، درختان اکالیپتوس و نخل است. اسرائیلی‌ها زمین‌های پیرامون محوطه را کشت می‌کنند.»

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* برقه در وبگاه Palestine Remembered
* برقه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل