توپ افطار

**توپ افطار** () که به معنای واقعی کلمه به معنای «توپ برای افطار» است، یک سنت دیرینه است که در مصر آغاز شد و به سراسر امپراتوری عثمانی گسترش یافت. هر شب هنگام اذان مغرب (اذان غروب آفتاب)، یک توپ یک گلوله شلیک می‌کرد تا مردم را از آغاز افطار در ماه رمضان مطلع کند، زمانی که مسلمانان با غروب خورشید روزه خود را افطار می‌کنند.

## مبدأ
اگرچه این سنت امروزه در بیشتر نقاط جهان اسلام اجرا می‌شود، اما انفجار توپ برای اولین بار برای اطلاع‌رسانی به کل شهر از زمان افطار، قبل از اختراع ساعت‌های دقیق و رسانه‌های جمعی، مورد استفاده قرار می‌گرفت. توپ ابتدا برای اعلام آغاز ماه مبارک رمضان شلیک می‌شود و سپس هر روز برای اعلام افطار در نماز مغرب، افطار می‌کند. اکثر مورخان موافقند که این رسم از مصر سرچشمه گرفته است، و برخی ادعا می‌کنند که قدمت آن به قرن دهم میلادی برمی‌گردد، زمانی که یکی از خلفای فاطمی دستور داد توپی را بر روی تپه مقطم قاهره قرار دهند تا همه مسلمانان صدای آن را بشنوند و روزه خود را افطار کنند، اگرچه این امر بعید است زیرا توپ‌ها هنوز اختراع نشده بودند. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مارس ۲۰۲۲)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; مورخان دیگر ریشه این سنت را به سیف‌الدین خوشقدم، حاکم مملوک، در قرن پانزدهم میلادی نسبت می‌دهند، اما رایج‌ترین روایت، منشأ این رسم را در قرن نوزدهم، در زمان سلطنت محمدعلی، فرماندار عثمانی مصر، می‌داند.

یک داستان رایج این است که این رسم در زمان حاکم مملوک، خوش قدم، سرچشمه گرفته است. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مارس ۲۰۲۲)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; گفته می‌شود که به سلطان توپی داده شد و سربازانش آن را با شلیک در غروب آفتاب آزمایش کردند. تصادفاً، این اتفاق در پایان روزه‌داری در ماه رمضان رخ داد. وقتی مردم قاهره صدای غرش را شنیدند، آن را به عنوان نشانه‌ای برای پایان دادن به روزه خود در نظر گرفتند و از این ایده چنان هیجان‌زده شدند که برای تبریک به سلطان به کاخ هجوم آوردند. دخترش، حاجه فاطمه، که فرصتی را برای عزیز کردن پدرش نزد مردم می‌دید، از او خواست که هر روز برای افطار توپ شلیک کند. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مارس ۲۰۲۲)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; او موافقت کرد و سنت «مِدفَعِ الفِطار» با لقب محلی حاجه فاطمه متولد شد. تا به امروز، یک توپ جنگی در فلات مُقاتَم در نزدیکی ارگ برای اعلام افطار قرار داده می‌شود. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مارس ۲۰۲۲)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; با این حال، این داستان به عنوان تجدیدنظرطلبی تاریخ تلقی می‌شود و دلیل این تجدیدنظرطلبی، اجتناب از گذشته عثمانی است.

این رسم در قرن گذشته در سراسر جهان اسلام رواج یافته است. این رسم پس از فتح شهرهای مقدس مکه و مدینه در دهه ۱۹۲۰ توسط دولت سعودی اتخاذ شد و در اواسط قرن بیستم در شارجه و دبی نیز رواج یافت. طرح‌های مختلفی از توپ رمضان مورد استفاده قرار می‌گیرد، از دستگاه‌های شلیک گلوله مشقی مخصوص گرفته تا توپ‌های توپخانه‌ای متعارف، مانند توپ کیواف ۲۵-پوندر بریتانیایی که در امارات متحده عربی استفاده می‌شود. یک هویتزر ۷۵ میلی‌متری M1916 آمریکایی که توسط ارتش بریتانیا به مقامات مسلمان محلی هدیه داده شده است، در اورشلیم استفاده می‌شود. در قاهره، یک توپ صحرایی ۷۵ میلی‌متری کروپ آلمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این توپ به نام همسر سیف‌الدین خوشقدم، «الحاجة فاطمه» لقب گرفته است.

## کشورهای دیگر
*  - سه توپ در بحرین مستقر است که معمولاً هر روز در قلعه رفاع (Video), قلعه عراد و اِیوینیوز بحرین شلیک می‌شوند.
*  -توپ‌ها در سوق واقف، کتارا، مسجد امام محمد بن عبدالوهاب و سوق واقف قرار دارند و زیر نظر نیروهای مسلح قطر شلیک می‌شوند.
*  - چندین توپ در عربستان سعودی، به‌ویژه در شهرهای منطقه حجاز مانند مکه، جده و مدینه وجود دارند.
*  -نخستین توپ در قرن نوزدهم در شارجه و تحت حکومت سلطان بن صقر القاسمی شلیک شد.[۴] اکنون هر امارت دست‌کم یک توپ شلیک می‌کند و سه امارت پرجمعیت‌تر (ابوظبی، دبی و شارجه) چندین محل شلیک در سراسر شهر دارند.
*  - صدای توپ افطار زمانی در صنعا شنیده می‌شد، اما به‌دلیل جنگ داخلی مشخص نیست که این رسم همچنان ادامه دارد یا نه.
*  - کاخ نایف
*  - از کوه معبد توپ شلیک می‌شود.

## منابع

رده:رمضان
رده:فرهنگ در مصر
رده:فرهنگ عرب