تأثیر اقتصادی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و اقدامات تلافی‌جویانه بعدی ایران، پیامدهای اقتصادی جهانی و منطقه‌ای داشت. این درگیری منجر به افزایش فوری قیمت نفت و گاز، اختلالات گسترده در هوانوردی و گردشگری، کاهش بازارهای سهام و افزایش نوسانات در بازارهای مالی شد. تحلیلگران پیش‌بینی کردند که در صورت ادامه اختلالات، به ویژه از طریق بسته شدن مسیرهای کلیدی کشتیرانی مانند تنگه هرمز، احتمال افزایش تورم جهانی و خطرات رکود اقتصادی وجود دارد. این حملات شامل ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، بود که میلیون‌ها دلار تجهیزات نظامی ایالات متحده را شامل می‌شد و عدم قطعیت‌های اقتصادی را تشدید می‌کرد.

این درگیری تقریباً ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت که از تنگه هرمز عبور می‌کرد را مختل کرد و باعث شد قیمت نفت برنت در بازار ظرف چند روز از حدود ۷۰ دلار به بیش از ۸۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد. بسته شدن حریم هوایی در امارات متحده عربی، قطر، کویت و سایر کشورهای خلیج فارس منجر به لغو هزاران پرواز شد و بر شرکت‌های هواپیمایی بزرگی مانند هواپیمایی امارات تأثیر گذاشت و خسارات قابل توجهی به درآمد گردشگری وارد کرد. بازارهای سهام با کاهش مواجه شدند و میانگین صنعتی داو جونز در ۱۱ اسفند بیش از ۴۰۰ واحد سقوط کرد. پیش‌بینی‌های اقتصادی گسترده‌تر در مورد فشارهای تورمی و کند شدن رشد جهانی در صورت طولانی شدن درگیری هشدار دادند.

## پیشینه
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه رهبری و زیرساخت‌های نظامی ایران، از جمله حمله‌ای که منجر به ترور علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران شد، آغاز شد. این عملیات که توسط آمریکا با نام رمز «عملیات خشم حماسی» نامگذاری شده بود، شامل تجهیزات نظامی پیشرفته‌ای به ارزش میلیون‌ها دلار، مانند مهمات هدایت‌شونده دقیق و هواپیماهای رادارگریز بود. ایران با حملات موشکی و پهپادی به اهداف آمریکایی و اسرائیلی و همچنین کشورهای خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی بودند، تلافی کرد و منجر به بسته شدن حریم هوایی و حمله به زیرساخت‌ها شد.

پیش از درگیری، اقتصاد ایران تحت فشار تحریم‌ها، اعتراضات و کاهش ارزش ریال قرار داشت و تورم در سال ۱۴۰۴ از ۴۰ درصد فراتر رفت. حملات این فشارها را تشدید کرد، در حالی که بازارهای جهانی به ترس از اختلال در زنجیره تأمین واکنش نشان دادند.

## بازارهای انرژی
این درگیری باعث نوسانات فوری در بازارهای انرژی شد و قیمت نفت خام برنت تا ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ با ۱۰ تا ۱۳ درصد افزایش به حدود ۸۰ تا ۸۲ دلار در هر بشکه رسید. بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و حجم قابل توجهی از ال‌ان‌جی را مختل کرد. تحلیلگران پیش‌بینی کردند که در صورت ادامه اختلالات، قیمت‌ها می‌تواند به ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد و به‌طور بالقوه ۰٫۸ درصد به تورم جهانی اضافه کند. صادرات از این منطقه معمولاً به کشورهای آسیایی می‌رود و چین، هند، ژاپن و کره جنوبی ۷۵ درصد از صادرات نفت و ۵۹ درصد از صادرات گاز مایع را تشکیل می‌دهند.

قیمت گاز طبیعی در اروپا پس از حملات به تأسیسات قطر ۳۸ درصد افزایش یافت و نگرانی‌هایی را در مورد امنیت انرژی و هزینه‌های کود ایجاد کرد. ایالات متحده، که با تولید داخلی خود در وضعیت مناسبی قرار دارد، با تأثیر مستقیم کمتری مواجه شد، اما شاهد افزایش روزانه ۵ تا ۱۰ سنت در هر گالن بنزین بود.

## هوانوردی و گردشگری
پس از حملات اولیه در ۹ اسفند، فضای هوایی ایران عمدتاً خالی از هواپیماهای غیرنظامی بود، زیرا کشورهای منطقه حریم هوایی خود را بستند. بحرین، عراق، اسرائیل، کویت، قطر، سوریه و امارات متحده عربی پس از این حملات، حریم هوایی خود را بستند و چندین هواپیمای تجاری به مقاصد دیگر هدایت شدند. خطوط هوایی بین‌المللی مانند ایر ایندیا، بیمان بنگلادش ایرلاینز، بریتیش ایرویز، کاتای پاسیفیک، ایندی‌گو، لوفت‌هانزا، ویرجین آتلانتیک و ویز ایر، به دلیل درگیری، خدمات خود را به خاورمیانه به حالت تعلیق درآوردند، همان‌طور که خطوط هوایی مستقر در منطقه، از جمله کویت ایرویز و هواپیمایی قطر نیز همین کار را کردند.

بسته شدن حریم هوایی در امارات، قطر، کویت، بحرین و دیگر کشورهای خلیج فارس منجر به لغو بیش از ۴۰۰۰ پرواز روزانه و سرگردانی صدها هزار مسافر شد. فرودگاه بین‌المللی دبی و ابوظبی در اثر حملات ایران آسیب دیدند، در حالی که هواپیماها در کویت پس از حملات به فرودگاه، زمین‌گیر شدند. هواپیمایی امارات پروازهای خود را از دبی تا ۱۲ اسفند به حالت تعلیق درآورد. هواپیمایی اتحاد و هواپیمایی قطر نیز با اختلالات مشابهی روبرو شدند که منجر به خسارات میلیاردی شد. گردشگری در امارات متحده عربی و قطر آسیب دید، رزرو هتل‌ها به شدت کاهش یافت و مراکز اقتصادی مانند دبی با فلج شدن مواجه شدند. طبق تحلیل‌ها، طولانی شدن این درگیری به معنای «فاجعه» برای کشورهای عربی خلیج فارس مانند قطر و امارات متحده عربی خواهد بود.

## بازارهای مالی
بازارهای سهام جهانی کاهش یافتند، به طوری که شاخص داو جونز بیش از ۴۰۰ واحد و شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ در ۲ مارس ۰٫۷ درصد کاهش یافت شاخص‌های اروپایی و آسیایی ۱ تا ۲ درصد کاهش یافتند که نشان‌دهنده ترس از تورم و مشکلات زنجیره تأمین بود. قیمت طلا به عنوان یک دارایی امن افزایش یافت، در حالی که سهام شرکت‌های هواپیمایی مانند یونایتد ایرلاینز ۶ درصد کاهش یافت.

درگیری طولانی مدت، خطر رکود جهانی را به همراه داشت، چرا که هزینه‌های بالاتر انرژی، هزینه‌های مصرف‌کننده و رقابت‌پذیری صنعتی را کاهش می‌داد. اقتصادهای در حال توسعه با فشارهای ارزی مواجه بودند، در حالی که بانک‌های مرکزی در بحبوحه تورم با تصمیمات نرخ بهره دست و پنجه نرم می‌کردند.

بازارهای مالی شاهد نوسانات بودند، به طوری که شاخص‌های سهام مانند نیکی ژاپن بیش از ۲ درصد کاهش یافتند، در حالی که دارایی‌های امن مانند طلا افزایش یافتند. بازارهای نوظهور فشارهای ارزی ناشی از تقویت دلار آمریکا را تجربه کردند. شاخص کاسپی کره جنوبی بزرگ‌ترین سقوط خود را از زمان بحران مالی ۲۰۰۸ تجربه کرد و در یک روز تا ۱۲ درصد کاهش یافت و در ۴ مارس باعث قطع مدار شد.

## تأثیرات منطقه‌ای
### کشورهای درگیر
در ایالات متحده، تولید انرژی داخلی شوک‌های فوری را خنثی کرد، اما عدم قطعیت، چشم‌انداز رشد ۲۰۲۶ را تضعیف کرد. اروپا با تهدیدات امنیت انرژی مواجه شد، به طوری که رشد منطقه یورو به‌طور بالقوه ۰٫۱٪ کاهش یافت و تورم ۰٫۵٪ افزایش یافت. واردکنندگان آسیا، مانند چین، شاهد افزایش هزینه‌ها بودند، در حالی که اقتصادهای خاورمیانه از تعلیق هوانوردی و گردشگری رنج می‌بردند.

اقتصاد ایران که پیش از این تحت تأثیر تحریم‌ها در حال انقباض بود، با آسیب‌های زیرساختی بیشتر و کاهش درآمد مواجه شد.

### آسیای مرکزی و جنوبی
برای کشورهای آسیای مرکزی (که همگی کشورهای محصور در خشکی هستند)، این درگیری به مسیرهای تجاری آنها به بازارهای جنوبی آسیب رساند و تجارت آنها با سایر نقاط جهان از طریق اقیانوس هند از بنادر ایران (که برای جغرافیای تجاری آسیای مرکزی برای رسیدن به اروپا و جنوب آسیا ضروری هستند) را به خطر انداخت. عواقب فوری آن، افزایش خطرات تورمی برای واردکنندگان و خطر وابستگی به کریدورهای هوایی و دریایی شمالی آنها از طریق دریای خزر از کانال ولگا–دن روسیه بوده است (که به کریدورهای زمینی جنوبی آنها که شبکه‌های ریلی و بندری آسیای مرکزی را به ترکیه متصل می‌کنند نیز آسیب می‌رساند). اگرچه کشورهایی مانند قزاقستان (با ذخایر نفتی) ممکن است در کوتاه‌مدت به دلیل افزایش قیمت نفت خام، درآمدهای صادراتی قوی‌تری را تجربه کنند. در درازمدت، حق بیمه‌های بالاتر ریسک مستقیماً در نرخ حمل و نقل در مسیرهای مورد استفاده صادرکنندگان آسیای مرکزی منعکس خواهد شد و با ارزیابی مجدد ریسک جنگ توسط بیمه‌گران، شرکت‌های حمل و نقل کوچکتر و اقتصادهای محصور در خشکی ابتدا هزینه را متحمل خواهند شد.

هند که برای واردات نفت خود به شدت به کشورهای خلیج فارس وابسته است، وضعیت را زیر نظر دارد، زیرا انتظار می‌رود کاهش قابل توجه ذخایر نفتی این کشور باعث ضربه اقتصادی قابل توجه، افزایش تورم و تشدید اختلالات زنجیره تأمین محلی شود. از سوی دیگر، هم افغانستان و هم پاکستان اعلام کرده‌اند که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران می‌تواند بر کل منطقه تأثیر منفی بگذارد و از احتمال ادغام جنگ جاری خود با جنگ نیابتی ایران و اسرائیل و بحران ایران و آمریکا می‌ترسند. دولت پاکستان به دلیل بی‌ثبات شدن مرزهای غربی خود با ایران، به شدت نگران درگیری‌های مرزی در بلوچستان (اثرات سرریز، تنش‌های فرقه‌ای یا فعالیت‌های نیابتی و تروریستی) است، زیرا این امر آنها را در معرض خطر یک جنگ دو جبهه‌ای قرار می‌دهد که نمی‌توانند از عهده آن برآیند و می‌تواند بر منافع آنها در مرزهای شرقی‌شان در درگیری هند و پاکستان تأثیر منفی بگذارد.

همچنین منافع چین در جنوب آسیا به نفع منافع هند (در چارچوب رقابت آنها) به دلیل مشارکت متضاد پاکستان و چین (که شامل ایران به عنوان شریک اقتصادی بود) با مشارکت اسرائیل و هند (که افغانستان و کشورهای عربی خلیج فارس را فقط از نظر اقتصادی به خود جلب کرد) تهدید شده است، زیرا هر دو جنگ در خلیج فارس و پشتونستان با بیگانه کردن کشورهایی که از نظر سیاسی با ایران و پاکستان دشمنی دارند، به ابتکار کمربند و جاده (که ثبات آن به میانجیگری چین بین طرف‌های درگیر در جنگ نیابتی ایران و عربستان سعودی و درگیری افغانستان وابسته بود) آسیب می‌رساند. چین رسماً خود را کشور بی‌طرف اعلام کرد و نمی‌خواست هرگونه تغییر رژیم احتمالی در ایران را نیز بیگانه کند، زیرا ایران سومین تأمین‌کننده بزرگ نفت خام چین است (با توجه به افزایش هزینه‌های واردات انرژی چین و فشارهای کلی تورمی) و چین بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار آمریکا در پروژه‌های انرژی و زیرساختی در ایران سرمایه‌گذاری کرده است (که می‌تواند با جنگ یا تحریم‌های ایالات متحده علیه سیستم تسویه حساب رنمینبی بین چین و ایران متوقف شود).

### شمال شرقی آفریقا و یمن
بندر بربره در سومالی‌لند (متحد اسرائیل و امارات متحده عربی که در این منطقه حضور نظامی دارند) توسط حوثی‌ها (و متحدان الشباب آنها) به عنوان یک هدف نظامی در نظر گرفته شده است. به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل شامل بحث‌هایی در مورد داشتن یک پایگاه نظامی اسرائیل در بربره بود، و حوثی‌ها پس از این به رسمیت شناختن هشدار دادند که «دارایی‌های اسرائیل در سومالی‌لند اهداف نظامی مشروع خواهند بود» که ثبات منطقه‌ای در شاخ آفریقا را به خطر می‌اندازد.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:منابع معتبر|<span title="The material near this tag relies on an unreliable source. Reputation for inaccuracies and poor fact checking (see WP:EURASIANTIMES) (مارس ۲۰۲۶)">منبع غیرقابل اعتماد</span>]]* &#x5D; اسماعیل عمر غیله، رئیس‌جمهور جیبوتی و متحد عربستان سعودی، این موضوع را که اسرائیل و امارات متحده عربی در حال تغییر جهت‌های استراتژیک در سراسر شمال شرقی آفریقا هستند، محکوم کرد که خطر تشدید درگیری‌های فعلی (مانند جنگ داخلی سومالی، جنگ داخلی سودان، شورش در چاد، بحران لیبی و غیره) و ادغام احتمالی آنها با جنگ نیابتی ایران و اسرائیل را به همراه دارد. حوثی‌ها تهدیدهای مشابهی را متوجه شورای رهبری ریاست‌جمهوری رقیب کرده‌اند و تهدید کرده‌اند که در صورت وقوع جنگ داخلی فعلی، به هرگونه تأسیسات نظامی آمریکا یا عربستان سعودی در یمن حمله خواهند کرد.

## جستارهای وابسته
* تأثیر اقتصادی جنگ دوازده روزه
* بحران ۱۴۰۴ تنگه هرمز
* بحران اقتصادی ایران

## منابع

رده:اسرائیل در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:اقتصاد اسرائیل
رده:اقتصاد ایالات متحده آمریکا
رده:اقتصاد ایران
رده:ایالات متحده آمریکا در ۲۰۲۳ (میلادی)
رده:ایران در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:تاریخ اقتصاد ایالات متحده آمریکا
رده:تاریخ اقتصاد ایران
رده:جنگ اقتصادی
رده:جنگ‌های اسرائیل
رده:جنگ‌های ایالات متحده آمریکا
رده:جنگ‌های ایران
رده:روابط ایران و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط بین‌الملل
رده:علم اقتصاد در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:تأثیرات جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران