روابط روسیه و فلسطین

روابط دوجانبه بین روسیه و فلسطین (و قبل از سال ۱۹۹۲، اتحاد جماهیر شوروی) تاریخچه‌ای پیچیده دارد که عمیقاً با روابط روسیه و شوروی با تشکیلات خودگردان اسرائیل، ملی‌گرایی فلسطینی و جنگ‌های آزادی‌بخش ملی جهان سوم در هم تنیده شده است. بین سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۹۰، روابط شوروی و فلسطین بخشی از جنگ سرد بود که در آن زمان ادامه داشت.

## تاریخچه
امیر فلسطین، ظاهر العمر، در دهه ۱۷۷۰ به همراه روس‌ها به امارت جبل لبنان حمله کرد. بیروت پیش از آنکه عثمانی‌ها دوباره کنترل آن را به دست گیرند، بیش از یک بار اشغال شد.

پس از انقلاب روسیه که ولادیمیر لنین و حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی را به قدرت رساند، اتحاد جماهیر شوروی به عنوان یک دولت سوسیالیستی تأسیس شد. در سال ۱۹۳۰، کمیته اجرایی بین‌الملل کمونیست، صهیونیسم را «بیانگر استثمار و تلاش‌های سرکوبگرانه قدرت‌های بزرگ بورژوازی یهودی» توصیف کرد. همچنین، به حزب کمونیست فلسطین، که توسط مهاجران یهودی در سال ۱۹۱۹ تأسیس شد، پس از پذیرش در کمینترن، اکیداً توصیه شد که «از آزادی ملی جمعیت عرب در برابر اشغال بریتانیا-صهیونیستی حمایت کند.» اما با این وجود، حزب کمونیست فلسطین قدرت سیاسی کمی داشت. علاوه بر این، اتحاد جماهیر شوروی تحت رهبری ژوزف استالین تأثیر کمی بر سیاست خاورمیانه داشت.

با این حال، هنگامی که جنگ جهانی دوم به پایان رسید، اتحاد جماهیر شوروی به عنوان یکی از پیروزمندان ظهور کرد و به یک ابرقدرت تبدیل شد. اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۴۷ به طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین رأی مثبت داد.

اتحاد جماهیر شوروی اولین دولتی بود که سه روز پس از منشور استقلال در ۱۷ مه ۱۹۴۸، دولت اسرائیل را *[[دوژور]]* به رسمیت شناخت.

از اواخر سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۸ و حتی بعد از آن، ژوزف استالین سیاست خارجی طرفدار صهیونیستی را اتخاذ کرد، ظاهراً معتقد بود که کشور جدید سوسیالیستی خواهد شد (همان‌طور که دولت‌های چپ‌گرا برای چندین دهه کشور را رهبری کرده بودند) و کاهش نفوذ بریتانیا در خاورمیانه را تسریع خواهد کرد.

دولت شوروی در دهه ۱۹۶۰ نسبت به سازمان آزادی‌بخش فلسطین (تأسیس شده در سال ۱۹۶۴) و حزب فتح (تأسیس شده در سال ۱۹۵۸) بسیار محتاط بود. دولت شوروی از دو رهبر اول ساف ناراضی بود. با این وجود، اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۶۴ با رهبری ساف ارتباط برقرار کرد؛ در سال ۱۹۶۵، آنها با اتحادیه کل دانشجویان فلسطین و اتحادیه عمومی زنان فلسطینی ارتباط برقرار کردند. کمی بعد، در سال ۱۹۶۹، یاسر عرفات رئیس ساف شد.

تا دهه ۱۹۷۰، با از دست رفتن نفوذ شوروی در مصر، اتحاد جماهیر شوروی به دنبال روابط بهتر با شبه‌نظامیان فلسطینی بود و تسلیحات و آموزش‌های شوروی در اختیار گروه‌های شبه‌نظامی قرار گرفت.

کاگ‌ب مسئول تسلیح و آموزش اکثر گروه‌های شبه‌نظامی بود. کاگ‌ب تصمیم می‌گرفت که کدام گروه‌ها باید پول و سلاح دریافت کنند. تا سال ۱۹۷۲، شوروی‌ها جنبش فلسطین را به عنوان پیشگام جنبش آزادی‌بخش عرب اعلام کرده بودند. در تابستان ۱۹۷۴، سفارت سازمان آزادی‌بخش فلسطین در مسکو افتتاح شد. در این مدت یاسر عرفات در سازمان ملل سخنرانی کرد و به زودی در سال ۱۹۷۴ به سازمان آزادی‌بخش فلسطین جایگاه ناظر در سازمان ملل اعطا شد. در سال ۱۹۷۵، اتحاد جماهیر شوروی از قطعنامه ۳۳۷۹ مجمع عمومی سازمان ملل متحد که صهیونیسم را با نژادپرستی برابر می‌دانست، حمایت کرد و به آن رأی مثبت داد، اما این موضع را با حمایت و رأی مثبت هر دو کشور در سال ۱۹۹۱ از قطعنامه ۴۶۸۶ تغییر داد.

در مارس ۱۹۸۵، میخائیل گورباچف قدرت را به دست گرفت و برنامه‌های گلاسنوست و پرسترویکا را آغاز کرد که منجر به تغییرات بسیاری شد. اتحاد جماهیر شوروی شروع به کاهش حمایت خود از جنبش‌های چریکی جهان سوم و دیگر چپ‌گرایان کرد و آنها را به پذیرش آشتی ترغیب نمود. اتحاد جماهیر شوروی همچنین (هرچند ناموفق) یاسر عرفات و سازمان آزادیبخش فلسطین را تشویق کرد تا اسرائیل را قبل از بیانیه استقلال فلسطین در ۱۵ نوامبر ۱۹۸۸ در الجزیره، پایتخت الجزایر، به رسمیت بشناسند.

در طول و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل دهه ۱۹۹۰، روسیه شروع به بهبود روابط خود با اسرائیل کرد که پس از جنگ شش‌روزه قطع شده بود.

در طول جنگ خلیج فارس در اوایل سال ۱۹۹۱، بسیاری از عناصر سازمان آزادیبخش فلسطین، به همراه عرفات، از صدام حمایت کرده بودند. انزوای دیپلماتیک باعث شد اتحاد جماهیر شوروی حمایت خود از سازمان آزادیبخش فلسطین را کاهش دهد. اتحاد جماهیر شوروی در دسامبر ۱۹۹۱، چند ماه پس از کودتای اوت، منحل شد. سازمان آزادیبخش فلسطین با کودتاچیان همدردی می‌کرد و این امر گورباچف و رهبران شوروی را به شدت خشمگین کرده بود.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (نوامبر ۲۰۲۳)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; این امر باعث شد که دولت شوروی حمایت خود را از سازمان آزادیبخش فلسطین قطع کند. در نتیجه، سازمان آزادیبخش فلسطین کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید آغاز کرد. این وقایع، همراه با روند رو به رشد اسلام‌گرایی در جامعه فلسطین و ستیزه‌جویی، گروه‌های شبه‌نظامی فلسطینی طرفدار شوروی را که اکثر آنها خط مشی مارکسیستی-لنینیستی سرسختانه‌ای اتخاذ کرده بودند، تضعیف کرد.

## روابط فعلی
بندانگشتی|پوتین و محمود عباس در مراسم یادبود یاسر عرفات، آوریل ۲۰۰۵‏
پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، فدراسیون تازه تأسیس روسیه به حمایت از شبه‌نظامیان ادامه داد، هرچند به شکلی تا حدودی محدود.

روسیه در سال ۱۹۹۳ به پیمان اسلو رأی مثبت داد. یاسر عرفات در طول دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۱ مرتباً به مسکو سفر می‌کرد. شبه‌نظامیان فلسطینی آموزش‌دیده توسط روسیه در جنگ‌های نخست و دوم چچن تحت رهبری مجاهدین در چچن درگیر بودند.

محمود عباس با روی کار آمدن پس از مرگ عرفات در سال ۲۰۰۴، ارتباطات خود را با روسیه تقویت کرد. با تأکید بر این موارد، عباس مدرک خود را از دانشگاه دوستی ملل در مسکو دریافت کرد، جایی که مدرک کاندیدای علوم (معادل پی‌اچ‌دی شوروی) را دریافت کرده بود. عباس به سفرهای خود به روسیه ادامه داده و چندین بار با رهبران روسیه دیدار کرده است.

در مارس ۲۰۰۶، پس از پیروزی حماس در انتخابات فلسطین در اوایل همان سال، مذاکرات روسیه و حماس آغاز شد، زیرا سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، با خالد مشعل، رهبر حماس، دیدار کرد تا در مورد آینده فرایند صلح اسرائیل و فلسطین گفتگو کند. (حماس اکثریت کرسی‌ها را در شورای قانونگذاری تشکیلات خودگردان فلسطین به دست آورده بود). پیش از این جلسه، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به گفته آندری کولسنیکوف، روزنامه‌نگار *[[کامرسانت]]* و یک عضو پارلمان اسپانیا، در مصاحبه‌ای در ۱۰ فوریه ۲۰۰۶ گفت که حماس را یک سازمان مبارز آزادی‌بخش نمی‌داند. این در حالی است که منشور حماس بر جهاد تأکید دارد. در طول مذاکرات مارس ۲۰۰۶، لاوروف از حماس خواست تا به تعهدات قبلی امضا شده توسط سازمان آزادی‌بخش فلسطین عمل کند و این الزامات را تکرار کرد. حماس قول داد که به «اقتدار و صلاحیت‌های» عباس احترام بگذارد. *عزیز دویک،* مقام ارشد حماس، در مصاحبه‌ای با روزنامه اتریشی کوریر، به این سؤال که آیا راه‌حل دو کشوری امکان‌پذیر است یا خیر، پاسخ داد: «اگر اسرائیل نگرش خود را نسبت به فلسطینی‌ها تغییر دهد، اگر تا حد امکان شیوه اشغالگری خود را نرم‌تر کند، همه چیز تغییر خواهد کرد. اسرائیل باید اولین قدم را بردارد.» در ۷ مارس ۲۰۰۶، روسیه ابراز امیدواری کرد که حماس حمایت از نقشه راه برای صلح و ابتکار صلح عربی را در نظر بگیرد. این دعوت و مذاکرات باعث جنجال در مورد تغییر دیدگاه روسیه نسبت به درگیری اسرائیل و فلسطین شد. این موضوع توسط مفسران در ایالات متحده، به ویژه در میان نومحافظه‌کاران، مورد سؤال قرار گرفت. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۱)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

روسیه از جنگ غزه (۲۰۰۸–۲۰۰۹) انتقاد کرد و اقدامات اسرائیل را محکوم کرد. علاوه بر ۶۰ تن کمک شامل چادر، دارو و غذا، رئیس‌جمهور مدودف دستور ارسال کمک‌های بشردوستانه اضافی به فلسطینی‌ها را صادر کرد.[بندانگشتی|[محمود عباس و ولادیمیر پوتین، ۱۸ آوریل ۲۰۱۶ در کرملین.]]فلسطین پس از یک نبرد ۲۰۰۷ غزه، در نوار غزه (حماس) و کرانه باختری (فتح) دولت‌های جداگانه‌ای دارد. پس از دیدار سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، و ریاض المالکی، وزیر امور خارجه فلسطین (فتح) در ۹ دسامبر ۲۰۰۹، روسیه و فلسطین اعلام کردند که روابطشان نزدیک و دوستانه است و روسیه به کمک به فلسطین در همه زمینه‌ها ادامه خواهد داد. در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۰، محمود عباس با دمیتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار کرد تا در مورد وضعیت خاورمیانه گفتگو کند. او گفت که اگرچه پیشرفت‌هایی در زمینه صلح حاصل شده است، اما هنوز حل نشده است. رئیس‌جمهور مدودف گفت که امیدوار است از نفوذ روسیه برای حل مناقشه خاورمیانه استفاده کند. او همچنین به روابط دیرینه، دوستانه و ریشه‌دار بین روسیه و فلسطین اشاره کرد. در ۱۹ مارس ۲۰۱۰، گروه چهارجانبه درباره خاورمیانه که متشکل از اتحادیه اروپا، روسیه، آمریکا و سازمان ملل متحد بود، خواستار از سرگیری مذاکرات صلح بین اسرائیل و فلسطین شد. این گروه چهارجانبه همچنین از اسرائیل خواست تا ساخت و ساز شهرک‌ها را متوقف کرده و مذاکرات صلح با فلسطین را از سر بگیرد. پس از حمله به کاروان کمک‌رسانی غزه در ۳۱ مه ۲۰۱۰، دمیتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه، خواستار تحقیقات کامل در مورد این حادثه شد و گفت که در هر صورت، مرگ مردم غیرقابل جبران است. ولادیمیر پوتین، نخست‌وزیر، این حمله را محکوم کرد و از انجام آن در آب‌های بین‌المللی ابراز نگرانی کرد. در ۸ ژوئن، پوتین این اقدامات را محکوم کرد و خواستار بررسی ویژه آن شد، به ویژه به این دلیل که در آب‌های بین‌المللی رخ داده است. در نمایشی نادر از وحدت، وزارتخانه‌های امور خارجه روسیه و اتحادیه اروپا بیانیه مشترکی در مورد حمله به ناوگان تصویب کردند که با فعالیت شورای امنیت سازمان ملل در این وضعیت مرتبط است. وزارت امور خارجه روسیه همچنین «محکومیت و نگرانی عمیق» خود را در مورد این حادثه ابراز کرد و خواستار تحقیقات کامل شد. این وزارتخانه اظهار داشت که «استفاده از سلاح علیه غیرنظامیان و توقیف کشتی‌ها در آب‌های آزاد بدون هیچ گونه مبنای قانونی، نقض فاحش هنجارهای حقوقی بین‌المللی پذیرفته شده است.» کنستانتین کوساچف، رئیس کمیته امور خارجه دومای دولتی روسیه، خواستار «نشست فوری» گروه چهارجانبه درباره خاورمیانه برای بحث در مورد این حادثه شد.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (دسامبر ۲۰۲۰)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; در ۲۸ آوریل ۲۰۱۱، پس از آنکه گروه‌های رقیب فلسطینی، فتح و حماس، پیش از انتخابات ملی، توافقی (که در نهایت محقق نشد) برای تشکیل دولت وحدت ملی امضا کردند، الکسی سازونوف، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، گفت که روسیه از این واقعیت که فلسطینی‌ها توانستند به توافق برسند، خرسند است و روسیه امیدوار است که با اجرای این توافق، امیدی برای صلح در خاورمیانه وجود داشته باشد. او همچنین گفت که روسیه همیشه از آرمان‌های ملی مردم فلسطین حمایت می‌کند.
[بندانگشتی|[اسماعیل هنیه، رهبر حماس، در جلسه‌ای در مسکو، ۲۰۲۰.]]
در ۲۷ نوامبر ۲۰۱۱، مدودف، رئیس‌جمهور روسیه، نامه‌ای رسمی به عباس، رئیس‌جمهور فلسطین، ارسال کرد و در آن از تشکیل کشور فلسطین حمایت نمود.

در جریان جنگ ۲۰۱۲ غزه، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، پس از دیدار با وزرای امور خارجه کشورهای عربی خلیج فارس در ریاض، خواستار پایان خشونت شد. الکساندر لوکاشویچ، سخنگوی وزارت امور خارجه، گفت: «حملات به جنوب اسرائیل و همچنین گلوله‌باران نامتناسب اسرائیل کاملاً غیرقابل قبول است. ما از همه طرف‌ها می‌خواهیم که فوراً به رویارویی نظامی پایان دهند و از دور جدیدی از خونریزی در نوار غزه جلوگیری کنند.» پس از مکالمه تلفنی بین رئیس‌جمهور پوتین و نتانیاهو، سرویس مطبوعاتی ریاست جمهوری اعلام کرد که «رئیس‌جمهور روسیه از طرفین خواست که خویشتنداری کنند و از مسیر تشدید خشونت، که قربانیان آن شامل غیرنظامیان نیز می‌شود، اجتناب کنند و تمام تلاش خود را برای بازگشت اوضاع به روند عادی خود انجام دهند.» در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲، روسیه به قطعنامه ۶۷/۱۹ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مورد ارتقاء فلسطین به وضعیت ناظر غیر عضو در سازمان ملل متحد رأی مثبت داد. در جریان جنگ ۲۰۱۴ غزه، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در تماس تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از او خواست تا عملیات در غزه را که «منجر به… منجر به مرگ چندین غیرنظامی شد." در این بیانیه اضافه شده است که "این گفتگو به درخواست طرف اسرائیلی انجام شده است." ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در یک مکالمه تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در ۲۳ ژوئیه گفت که ادامه جنگ در غزه منجر به وخامت چشمگیر اوضاع انسانی و تلفات و رنج بیشتر در میان غیرنظامیان خواهد شد. پوتین تأکید کرد که «هیچ جایگزینی برای آتش‌بس و حل و فصل سیاسی وجود ندارد» و آمادگی خود را برای «تسهیل تلاش‌های میانجیگرانه و اجرای ابتکارات صلح، از جمله در چارچوب سازمان ملل متحد» تکرار کرد. میخائیل مارگلوف، رئیس کمیته امور خارجه شورای فدراسیون، در مجلس اعلای روسیه، گفت که روسیه آماده است تا آشتی بین فلسطین و اسرائیل را تسهیل کند. او همچنین گفت که "برای ما بسیار مهم است که طرفین از قطعنامه‌های سازمان ملل متحد پیروی کنند. موضع ما بدون تغییر باقی مانده است: ما می‌خواهیم مردم یهودی و عرب در صلح و هماهنگی زندگی کنند. ما آماده هستیم تا روند صلح را در سطح دوجانبه و در سازمان‌های بین‌المللی تسهیل کنیم. در بحبوحه عملیات زمینی در غزه، منطق وقایع بر مصلحت سیاسی غلبه دارد. در غزه، گروه‌های مختلفی وجود دارند که با هم ارتباط ندارند. وضعیت توسط یک مرکز واحد کنترل نمی‌شود. این امر تلاش‌ها برای یافتن یک راه‌حل سیاسی را پیچیده می‌کند.» در ۲۵ ژوئیه، وزارت امور خارجه روسیه پیامی منتشر کرد که خواستار آتش‌بس فوری در غزه تحت ابتکار مصر شد و گفت: «وقایع غزه نگرانی فزاینده‌ای را برانگیخته است. ما مرگ افراد بی‌گناه، در درجه اول کودکان، را در جریان حمله به مدرسه سازمان ملل در بیت حانون محکوم می‌کنیم.»
[بندانگشتی|محمود عباس به همراه ولادیمیر پوتین در [نوو اوگاریوو، روسیه، ۱۳ اوت ۲۰۲۴]]
در اکتبر ۲۰۲۲، طی دیداری با پوتین در قزاقستان، عباس نقش ایالات متحده در درگیری اسرائیل و فلسطین را رد کرد و تمایل خود را برای ایفای نقش محوری‌تر روسیه به عنوان میانجی ابراز داشت، که این امر انتقاد واشینگتن را برانگیخت. یک دیپلمات ارشد فلسطینی به *[[عرب نیوز]]* گفت که روسیه «کشوری بزرگ، دوست و حامی حقوق مردم فلسطین و به‌طور جدی از آرمان آن حمایت می‌کند.»

پوتین حملات ۷ اکتبر که منجر به جنگ غزه شد را محکوم کرد و گفت اسرائیل حق دفاع از خود را دارد، اما همچنین از واکنش اسرائیل انتقاد کرد و گفت اسرائیل نباید نوار غزه را به شیوه‌ای که آلمان نازی لنینگراد را محاصره کرد، محاصره کند. پوتین پیشنهاد داد که روسیه می‌تواند در این درگیری میانجی‌گری کند.

در دسامبر ۲۰۲۳، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، گفت که اهداف روسیه از «غیرنظامی‌سازی» و «نازی‌زدایی» در اوکراین مشابه اهداف اعلام‌شده اسرائیل برای شکست حماس و افراط‌گرایی در غزه است.

## جستارهای وابسته

* روابط خارجی روسیه
* روابط خارجی فلسطین
* روسیه و جنگ نیابتی ایران و اسرائیل

## منابع

## پیوند به بیرون
*  Documents on the Palestine–Russia relationship at the Russian Ministry of Foreign Affairs

### ماموریت‌های دیپلماتیک
*  Embassy of the State of Palestine in Moscow

رده:روابط دوجانبه روسیه
رده:روابط دوجانبه فلسطین