روابط برزیل و اسرائیل

**روابط برزیل و اسرائیل** به روابط دوجانبه میان جمهوری فدراتیو برزیل و دولت اسرائیل گفته می‌شود. این دو کشور در ۷ فوریه ۱۹۴۹ روابط دیپلماتیک خود را برقرار کردند. برزیل دارای سفارت در تل‌آویو و کنسولگری افتخاری در حیفا است و اسرائیل سفارت در برازیلیا و کنسولگری کل در سائو پائولو دارد. برزیل از نخستین کشورهایی بود که دولت اسرائیل را به رسمیت شناخت.

برزیل نهمین جامعه یهودی بزرگ جهان و دومین جامعه یهودی بزرگ آمریکای لاتین را در خود جای داده‌است که شمار آن نزدیک به ۱۲۰ هزار نفر برآورد می‌شود. همچنین بیش از ۲۵ هزار برزیلی در اسرائیل زندگی می‌کنند. روابط دو کشور بر پایه پیوندهای انسانی و فرهنگی چندصدساله بنا شده که ریشه در حضور یهودیان در برزیل از دوران استعمار و مهاجرت‌های سده‌های نوزدهم و بیستم دارد. همکاری اقتصادی میان دو کشور به‌ویژه در زمینه‌های صنایع دفاعی، فناوری، کشاورزی و امنیت سایبری رشد چشمگیری داشته‌است.

## نقش برزیل در تأسیس دولت اسرائیل

برزیل نقش برجسته‌ای در تأسیس اسرائیل ایفا کرد. اوسوالدو آرانیا، وزیر امور خارجه وقت برزیل، در سال ۱۹۴۷ ریاست مجمع عمومی سازمان ملل متحد را بر عهده داشت که طرح تقسیم سرزمین قیمومت بریتانیا بر فلسطین را به تصویب رساند. آرانیا از طرح تقسیم حمایت کرد و برای تصویب آن تلاش فراوانی نمود. با این حال، پژوهشگرانی مانند فلدبرگ خاطرنشان کرده‌اند که این رأی موافق تا حد زیادی سیاسی بود و برزیل در پی تقویت روابط خود با ایالات متحده که از طرح تقسیم پشتیبانی می‌کرد، چنین موضعی اتخاذ کرد. با وجود رأی مثبت در مورد تقسیم، برزیل در رأی‌گیری دربارهٔ حاکمیت اسرائیل رأی ممتنع داد.

امروزه خیابان‌هایی در شهرهای اسرائیلی مانند بئرشبع و رمت گن و میدانی در بیت‌المقدس به نام اوسوالدو آرانیا نام‌گذاری شده‌اند. در سال ۲۰۰۷ خیابانی در تل‌آویو نیز به افتخار وی نام‌گذاری شد.

برزیل در ۷ فوریه ۱۹۴۹ دولت اسرائیل را به رسمیت شناخت که کمتر از یک سال پس از منشور استقلال اسرائیل بود. نخستین سفارت اسرائیل در سال ۱۹۵۵ در ریو دو ژانیرو که آن زمان پایتخت برزیل بود، گشایش یافت و داوید شالتیل نخستین سفیر اسرائیل در برزیل شد.

## پیشینه روابط دیپلماتیک

روابط دیپلماتیک دوجانبه از سال ۱۹۵۱ با ایجاد نمایندگی برزیل در تل‌آویو آغاز شد و در سال ۱۹۵۸ این نمایندگی به سفارت ارتقا یافت. سفارت اسرائیل در فوریه ۱۹۷۱ از ریو دو ژانیرو به برازیلیا منتقل شد و ساختمان کنونی صدارت در ۱۱ مه ۱۹۷۸ افتتاح گردید.

برزیل و اسرائیل پیشینه‌ای دراز در همکاری فنی، علمی و فناورانه دارند. از دهه ۱۹۶۰ اسرائیل با انتقال فنون آبیاری به توسعه کشاورزی مناطق نیمه‌خشک شمال‌شرق برزیل کمک کرده‌است.

### رأی برزیل به قطعنامه ۳۳۷۹
در دوران حکومت نظامی برزیل، این کشور در ۱۰ نوامبر ۱۹۷۵ به قطعنامه ۳۳۷۹ مجمع عمومی سازمان ملل متحد رأی موافق داد که صهیونیسم را با نژادپرستی یکسان می‌شمرد. این رأی بر خلاف موضع اکثر کشورهای آمریکای لاتین بود که رأی ممتنع دادند. به دستور رئیس‌جمهور وقت ارنستو گیزل وزارت امور خارجه برزیل (ایتاماراتی) با هدف بهبود روابط با کشورهای عربی و بهره‌مندی از مزایای خرید نفت، به این قطعنامه رأی مثبت داد. این قطعنامه در ۱۶ دسامبر ۱۹۹۱ لغو شد.

### دیدار رئیس‌جمهور شازار (۱۹۶۶)
رئیس‌جمهور اسرائیل زالمان شائزیر در سال ۱۹۶۶ سفر رسمی هفت‌روزه‌ای به برزیل انجام داد. از ۱۸ تا ۲۵ ژوئیه، شازار میهمان رسمی رئیس‌جمهور کاستلو برانکو بود. به افتخار رئیس‌جمهور اسرائیل، لایحه‌ای در مجلس نمایندگان برزیل برای اعطای تابعیت افتخاری به وی ارائه شد. اداره پست برزیل نیز تمبر ویژه‌ای با تصویر شازار منتشر کرد.

## سده بیست‌ویکم
### دوره نخست لولا دا سیلوا (۲۰۰۳–۲۰۱۰)

در دوره ریاست‌جمهوری لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا، خاورمیانه به یکی از اولویت‌های سیاست خارجی برزیل تبدیل شد. این امر نه‌تنها نزدیکی با کشورهای عربی و اسلامی منطقه را به دنبال داشت بلکه روابط با اسرائیل نیز تعمیق یافت.

در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۷ پیمان تجارت آزاد میان اسرائیل و مرکوسور امضا شد و اسرائیل نخستین شریک فرامنطقه‌ای شد که چنین توافقی با این بلوک اقتصادی منعقد کرد. این پیمان زمینه‌های تجارت کالا، قواعد مبدأ، حفاظت‌ها، همکاری در استانداردهای فنی، بهداشتی و گمرکی را دربرمی‌گرفت.

در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۹ رئیس‌جمهور اسرائیل شیمون پرز سفر پنج‌روزه‌ای به برزیل آغاز کرد و از برازیلیا، سائو پائولو و ریو دو ژانیرو دیدن نمود. در جریان این سفر، وزارت خارجه اسرائیل بازگشایی کنسولگری کل اسرائیل در سائو پائولو را اعلام کرد.

لولا دا سیلوا در ۱۴ مارس ۲۰۱۰ نخستین سفر یک رئیس‌جمهور برزیل در دوران تصدی مقام به اسرائیل را انجام داد. وی با سیاستمداران اسرائیلی دیدار کرد، در کنست سخنرانی نمود و از موزه هولوکاست (ید وشم) بازدید کرد.

### بحران ۲۰۱۴ (عملیات لبه حفاظتی)
در ژوئیه ۲۰۱۴ برزیل «کاربرد نامتناسب زور از سوی اسرائیل در نوار غزه» را محکوم کرد و سفیر خود را از تل‌آویو فراخواند. اسرائیل در واکنش برزیل را «کوتوله دیپلماتیک» خواند و حتی شکست ۷ بر ۱ برزیل در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ را به تمسخر به میان کشید. رئیس‌جمهور برزیل دیلما روسف عملیات اسرائیل را «کشتار» توصیف کرد. در اوت ۲۰۱۴ رئیس‌جمهور اسرائیل رووین ریولین از دیلما روسف به خاطر این اظهارات عذرخواهی کرد و گفت آنها نماینده احساسات مردم اسرائیل نبودند.

### دوره ژائیر بولسونارو (۲۰۱۹–۲۰۲۲)

روابط برزیل و اسرائیل در دوران ریاست‌جمهوری ژائیر بولسونارو بهبود چشمگیری یافت. نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۸ نخستین سفر رسمی یک نخست‌وزیر اسرائیل به برزیل را آغاز کرد. نتانیاهو و همسرش سارا نتانیاهو در ریو دو ژانیرو توسط سفیر اسرائیل یوسی شلی، نماینده مجلس ادواردو بولسونارو و شهردار مارسلو کریولا مورد استقبال قرار گرفتند. نتانیاهو در اول ژانویه ۲۰۱۹ در مراسم تحلیف بولسونارو در برازیلیا شرکت کرد که رویدادی تاریخی در روابط دو کشور به‌شمار رفت.

به دعوت نتانیاهو، نخستین سفر رسمی بولسونارو به خارج از کشور در ۳۱ مارس ۲۰۱۹ به اسرائیل انجام شد. این سفر به انعقاد توافق‌هایی در زمینه‌های علم و فناوری، دفاع، امنیت عمومی، هوانوردی، امنیت سایبری و بهداشت انجامید. بولسونارو همچنین از دیوار ندبه بازدید کرد.

در دسامبر ۲۰۱۹ برزیل دفتر تجاری در بیت‌المقدس گشود. اتحادیه عرب این اقدام را محکوم کرد. برزیل همچنین انتقال سفارت خود از تل‌آویو به بیت‌المقدس را مورد بررسی قرار داد اما این کار عملی نشد.

### دوره دوم لولا دا سیلوا (از ۲۰۲۳)
در ۱۸ فوریه ۲۰۲۴ رئیس‌جمهور لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا در نشست خبری در آدیس آبابا در حاشیه اجلاس اتحادیه آفریقا عملیات نظامی اسرائیل در نوار غزه را محکوم کرد و وضعیت غزه را با هولوکاست مقایسه نمود. وی گفت: «آنچه در نوار غزه رخ می‌دهد جنگ نیست بلکه نسل‌کشی است» و افزود: «آنچه با مردم فلسطین می‌شود در هیچ برهه تاریخی دیگری وجود نداشته مگر زمانی که هیتلر تصمیم به کشتن یهودیان گرفت».

نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو این اظهارات را به‌شدت محکوم کرد و گفت: «رئیس‌جمهور برزیل یاد شش میلیون یهودی کشته‌شده به دست نازی‌ها را بی‌حرمت کرد… او باید از خود شرمنده باشد». وزیر خارجه اسرائیل، ایسرائل کاتز، نیز اعلام کرد که سفیر برزیل در تل‌آویو را احضار و توبیخ خواهد کرد.

در ۱۹ فوریه ۲۰۲۴ دولت اسرائیل رئیس‌جمهور برزیل را عنصر نامطلوب اعلام کرد و اعلام نمود تا زمانی که لولا از اظهاراتش عذرخواهی نکند در سرزمین اسرائیل پذیرفته نخواهد شد. در همان روز وزارت خارجه برزیل (ایتاماراتی) سفیر برزیل، فردریکو مایر، را از اسرائیل فراخواند. در ۲۸ مه ۲۰۲۴ سفیر برزیل به ژنو منتقل شد و از آن زمان برزیل سفیر جدیدی در اسرائیل معرفی نکرد.

روابط دو کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از پیش وخیم شد. دولت برزیل از صدور اگرمان (موافقت) برای گالی داگان، سفیر پیشنهادی اسرائیل، خودداری کرد. سلسو آموریم، مشاور ویژه رئیس‌جمهور در امور بین‌المللی، گفت که برزیل اگرمان را نپذیرفت زیرا اسرائیل سفیر پیشین برزیل را با احضار به موزه هولوکاست «در ملأ عام تحقیر کرده» بود. در ۲۵ اوت ۲۰۲۵ اسرائیل معرفی سفیر را پس گرفت و اعلام کرد سطح روابط دیپلماتیک با برزیل را کاهش می‌دهد.

## پیوندهای سیاسی
برخی از نمایندگان مجلس برزیل در «هم‌پیمانان اسرائیل» (به انگلیسی: ) مشارکت دارند که سازمانی فراملی برای بسیج نمایندگان هوادار اسرائیل در پارلمان‌های جهان است. برزیل عضو کامل اتحاد بین‌المللی بزرگداشت یاد هولوکاست است.

برزیل در برابر یهودستیزی موضع قاطعی دارد. بر پایه قانون کیفری برزیل، نگارش، ویرایش، نشر یا فروش آثاری که یهودستیزی یا نژادپرستی را ترویج کنند غیرقانونی است و مجازات آن تا پنج سال زندان پیش‌بینی شده‌است. همچنین در سال ۱۹۸۹ مجلس سنای برزیل قانونی را تصویب کرد که ساخت، تجارت و توزیع نمادهای نازی مانند صلیب شکسته را برای ترویج نازیسم ممنوع ساخت.

## توافق‌های همکاری

### انرژی
دو دولت بر همکاری در بخش‌هایی چون نفت و گاز، نیروگاه‌های حرارتی و انرژی‌های تجدیدپذیر توافق کردند. آنها همچنین نقش دگرگون‌کننده نوآوری، رباتیک و امنیت سایبری را در بخش انرژی و معدن به رسمیت شناختند.

### دفاع
دو کشور توافقنامه همکاری دفاعی امضا کردند که چارچوب حقوقی برای ابتکارهای نظامی مشترک فراهم می‌آورد. مجلس سنای برزیل این توافقنامه را در مارس ۲۰۲۲ تصویب کرد. همکاری صنایع دفاعی دو کشور در زمینه‌های تسلیحات، پهپادها و هوانوردی نظامی گسترش یافته‌است.

### علم و فناوری
در جریان سفر بولسونارو به اسرائیل در ۲۰۱۹ توافقنامه همکاری علمی و فناوری امضا شد.

### فرهنگ
در زمینه فرهنگی، در سال ۲۰۰۹ توافقنامه تولید مشترک سینمایی میان دو کشور در برازیلیا امضا شد. این توافقنامه در نوامبر ۲۰۱۶ به تصویب مجلس ملی برزیل رسید و در مه ۲۰۱۷ توسط رئیس‌جمهور میشل تمر ابلاغ گردید. ریو دو ژانیرو خواهرخوانده حیفا، تل‌آویو (از ۲۰۰۶) و رامات‌گان (از ۲۰۱۰) است و سائو پائولو و تل‌آویو از سال ۲۰۰۴ شهرهای خواهرخوانده‌اند.

### هوانوردی
دو کشور توافقنامه خدمات هوایی برای افزایش ارتباط هوایی و آزادی عمل شرکت‌های هواپیمایی امضا کردند.

### تجارت
پیمان تجارت آزاد اسرائیل-مرکوسور در دسامبر ۲۰۰۷ امضا شد و اسرائیل را نخستین شریک فرامنطقه‌ای مرکوسور ساخت. در حوزه گردشگری، در سال ۲۰۱۰ نزدیک به ۶۰ هزار برزیلی از اسرائیل دیدن کردند.

## مأموریت‌های کمک‌رسانی
### شکست سد برومادینیو

در ژانویه ۲۰۱۹ پس از شکست سد برومادینیو در ایالت مینا ژرایس که ۲۷۰ نفر را به کام مرگ کشاند، اسرائیل تنها کشوری بود که کمک ارائه داد. نخست‌وزیر نتانیاهو دستور اعزام نیرویی نزدیک به ۱۳۰ نفره از نیروهای دفاعی اسرائیل را صادر کرد. تیم اسرائیلی در چهار روز ۳۵ تن از مفقودان را شناسایی کرد، هرچند هیچ‌یک زنده نبودند. سفیر اسرائیل یوسی شلی شخصاً عملیات جستجو را همراهی کرد.

### آتش‌سوزی آمازون

در سپتامبر ۲۰۱۹ در پی آتش‌سوزی‌های جنگلی آمازون، اسرائیل تیمی ۱۱ نفره از کارشناسان اطفای حریق را به برزیل فرستاد. این تیم در ایالت روندونیا و شهر پورتو ولیو همراه با ۳۹ نظامی برزیلی به مقابله با آتش پرداخت و تجهیزات پیشرفته فناورانه به همراه آورد.

## جامعه یهودی برزیل
برزیل میزبان نزدیک به ۱۲۰ هزار یهودی است که نهمین جامعه یهودی بزرگ جهان و دومین در آمریکای لاتین پس از آرژانتین محسوب می‌شود. حضور یهودیان در برزیل به دوران استعمار و جوامع مسیحیان نو (به پرتغالی: ) بازمی‌گردد و سپس با مهاجرت یهودیان در سده‌های نوزدهم و بیستم ادامه یافت. بیش از ۲۵ هزار برزیلی نیز در اسرائیل زندگی می‌کنند که بیشتر آنها یهودیان برزیلی هستند.

در دوران وزارت خارجه اوسوالدو آرانیا (۱۹۳۸–۱۹۴۸) ویزاهای فراوانی به یهودیان اعطا شد. در سال ۱۹۳۹ بیش از ۴٬۶۰۰ ویزای دائم و موقت به یهودیان داده شد. آلبرت اینشتین نیز از آرانیا درخواست کمک برای صدور ویزا برای دوست یهودی آلمانی‌اش هلنه فابیان-کاتس کرد و برزیل این ویزا را صادر نمود، در حالی که دولت ایالات متحده درخواست مشابهی را رد کرده بود.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* سفارت اسرائیل در برزیل
* سفارت برزیل در اسرائیل

رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:روابط دوجانبه برزیل