خالچایان

**خالچایان** () یک مکان باستانی است که گمان می‌رود یک کاخ کوچک یا یک تالار پذیرایی واقع در نزدیکی شهر مدرن دنوف در استان سرخان‌دریا در جنوب ازبکستان بوده باشد. این مکان در دره سرخان دریا، شاخه شمالی آمودریا (جیحون امروزی) قرار دارد.

## مجسمه‌های سفالی
این مکان معمولاً به کوشان‌های اولیه یا اجداد آنها یوئه‌ژی / تخاری‌ها نسبت داده می‌شود. این مکان بین سال‌های ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۳ توسط گالینا پوگاچنکووا کاوش شد. دیوارهای داخلی با مجسمه‌های گلی و نقاشی‌هایی مربوط به اواسط قرن اول پیش از میلاد تزئین شده‌اند، اما تصور می‌شود که آنها نمایانگر رویدادهایی از اوایل قرن دوم پیش از میلاد باشند. تابلوهای مختلفی صحنه‌هایی از زندگی کوشان‌ها را به تصویر می‌کشند: نبردها، ضیافت‌ها، و پرتره‌هایی از حاکمان.

تصور می‌شود برخی از صحنه‌های مجسمه‌سازی خالچایان، کوشان‌ها را در حال نبرد با قبیله‌ای از سکاها به تصویر می‌کشند. یوئه‌ژی‌ها با رفتاری باشکوه نشان داده شده‌اند، در حالی که سکاها معمولاً با ژست‌های عجیب و غریب و پهلوهایشان نشان داده شده‌اند.

### تصویری از یک پادشاه اشکانی
نیم‌تنه یک پادشاه اشکانی در میان مجسمه‌های خالچایان کشف شد و دوره زمانی و شباهت آن از روی سکه‌شناسی نشان می‌دهد که این ممکن است نمایانگر وردان یکم باشد که در دربار یوئه‌ژی به دنبال پناه و احتمالاً اتحاد در باختر بود. تاسیتوس روایت می‌کند که واردان پس از شکست در محاصره سلوکیه در حدود سال ۳۵ میلادی، «در میان باکتری‌ها پناه گرفت». این وقایع ممکن است *پایان* حدود ۴۵–۴۷ میلادی را برای پرتره خالچایان پادشاه اشکانی نشان دهد، دوره‌ای که حاکم معاصر کوشان ممکن است کوجولا کادفیسس بوده باشد.
پرونده:Kalchayan_Prince_warrior_(full).jpg|جایگزین=Yuezhi Prince from Khalchayan. At his feet, the trophy of a Saka cataphract armour with neck-guard. 1st century BCE. Museum of Arts of Uzbekistan, nb 40.|شاهزاده یوئه‌ژی از خالچایان. در پای او، نشان افتخار یک زره کاتافراکت سکا با محافظ گردن قرار دارد. قرن اول پیش از میلاد. موزه هنر ازبکستان ، شماره ۴۰.
پرونده:Kalchayan_Prince_profile.jpg|جایگزین=The Prince displays artificial cranial deformation.|شاهزاده دچار تغییر شکل مصنوعی جمجمه شده است.
پرونده:Khalchayan_statuette,_1st_century_BCE_(detail).jpg|جایگزین=Another terracotta statue from Khalchayan, 1st century BCE-1st century CE. Termez Archaeological Museum.|مجسمه سفالی دیگری از خالچایان، قرن اول پیش از میلاد تا قرن اول میلادی. موزه باستان‌شناسی ترمذ .
پرونده:Scythian_soldier,_Kalchayan_(side).jpg|جایگزین=Saka soldier, Kalchayan|سرباز سکا، کالچایان
پرونده:Kalchayan,_King_on_a_throne.jpg|جایگزین=Kalchayan, King on a throne|کالچایان، پادشاه بر تخت سلطنت
پرونده:Kalchayan_portrait.jpg|جایگزین=Kalchayan portrait. Museum of Arts of Uzbekistan|پرتره کالچایان. موزه هنرهای ازبکستان
پرونده:Khalchayan_Parthian_king.jpg|جایگزین=Portrait of a Parthian king, possibly Vardanes I.|تصویری از یک پادشاه اشکانی، احتمالاً وردان اول .
پرونده:Khalchayan_cherub.jpg|جایگزین=Khalchayan cherub.|کروب خالچایان.


## تأثیرات
به گفته بنجامین رولند، هنر کالچایان در پایان قرن دوم پیش از میلاد، در نهایت از هنر هلنیستی و احتمالاً از هنر شهرهای آی‌خانم و نسا گرفته شده است، اما شباهت‌هایی نیز با هنر یونانی و بودایی دارد و حتی ممکن است در آغاز توسعه آن بوده باشد.

رولند به ویژه به شباهت گونه‌های قومی نشان داده شده در خالچایان و در هنر گندهارا، و همچنین در سبک خودِ چهره‌نگاری توجه می‌کند. به عنوان مثال، رولند شباهت زیادی بین سر معروف یک شاهزاده یوئه‌ژی از خلچایان و سر بودیساتواهای گندهارا می‌یابد، که نمونه آن سر گندهارای یک بودیساتوا در موزه هنر فیلادلفیا است. شباهت بودیساتوا گندهارا با پرتره هرایوس، حاکم کوشان، نیز قابل توجه است. به گفته رولند، هنر باختری خالچایان به لطف حمایت کوشان‌ها، از طریق نفوذ خود در هنر گندهارا، برای چندین قرن زنده ماند.

به گفته محقق چینی، دوان چینگبو، سبک و تکنیک‌های ساخت مجسمه‌های خالچایان شباهت زیادی به مجسمه‌های ارتش سفالی قدیمی‌تر دارد که ممکن است نشان‌دهنده نوعی تأثیر هنری باشد.

## منابع

رده:شاهنشاهی کوشان
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در ازبکستان
رده:ولایت سرخان‌دریا