مسیحیان غزه

**مسیحیان غزه** مسیحیان فلسطینی ساکن نوار غزه هستند که بخشی از سرزمین‌های اشغالی فلسطین به‌شمار می‌رود. این جامعه یکی از کهن‌ترین جوامع مسیحی جهان است. بیشتر مسیحیان غزه ساکنان بومی این سرزمین‌اند و بقیه بازماندگان پناهندگان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین هستند.

جامعه مسیحی غزه در شهر غزه متمرکز است. بر پایه برآوردهای سال ۲۰۲۵، شمار آنان در حدود ۱٬۰۰۰ نفر است که کمتر از یک درصد کل جمعیت نوار غزه را تشکیل می‌دهد. بمباران‌های اسرائیل در جریان جنگ غزه (۲۰۲۳ تاکنون) این جامعه را در آستانه نابودی قرار داده‌است.

## فرقه‌ها و کلیساها
در نوار غزه تنها سه کلیسا وجود دارد که همگی در شهر غزه قرار دارند و هرکدام به یکی از شاخه‌های مسیحیت خدمت می‌کنند: ارتدکس شرقی، کاتولیک و پروتستان.

### ارتدکس یونانی
کلیسای قدیس پورفیریوس که اکنون ویران شده، محل عبادت مسیحیان ارتدکس یونانی غزه بود. ارتدکس‌ها اکثریت مسیحیان نوار غزه را تشکیل می‌دهند. این کلیسا در محله زیتون شهر غزه واقع بود.

### کاتولیک
شمار کاتولیک‌های نوار غزه در حدود ۱۴۰ نفر است که همگی کاتولیک لاتین هستند. کلیسای خانواده مقدس تنها کلیسای کاتولیک در این سرزمین است و در محله ریمال شهر غزه واقع شده‌است. در سال ۱۹۷۴، پاتریارک لاتین اورشلیم مدرسه خانواده مقدس را تأسیس کرد که بیش از ۱٬۲۰۰ دانش‌آموز دارد. در سال ۲۰۰۰، خواهران رُزاری مدرسه دیگری (کودکستان و دبستانی) با نزدیک به ۸۰۰ دانش‌آموز بنیاد نهادند. این مدارس بدون توجه به دین به کودکان آموزش می‌دهند و بسیاری از مسلمانان محلی فرزندان خود را به این مدارس می‌فرستند.

### باپتیست
غزه دارای یک جامعه باپتیست نیز هست که محور آن کلیسای معمدانی غزه است و در سال ۱۹۵۴ تأسیس شد. بر پایه گفته شبان کلیسا، حنا مسعد، پیش از جنگ غزه شمار باپتیست‌های غزه‌ای تنها «مشتی» بود. با این حال، در جریان جنگ شمار باپتیست‌ها ۶۰ نفر گزارش شده‌است. مسعد از سال ۲۰۰۸ در تبعید در اردن زندگی می‌کند؛ زمانی که کلیسا بر اثر حمله هوایی اسرائیلی به هدفی متعلق به حماس در آن سوی خیابان آسیب دید. این کلیسا نخستین کتابخانه عمومی مسیحی غزه را در سال ۲۰۰۶ بنیاد نهاد.

## پیشینه

### دوران باستان و اواخر عهد کهن
مسیحیت در غزه در دوره رومی ریشه دارد. بر پایه گزارش دوروتئوس تیری، نخستین اسقف اسقف‌نشین غزه شخصی به نام فیلیمون بود که از هفتاد شاگرد عیسی و مورد اشاره پولس رسول شمرده می‌شد.

مسیحیت از اواخر سده سوم میلادی در شهر غزه و پیرامون آن گسترش یافت. قدیس هیلاریون که بنیان‌گذار رهبانیت فلسطینی شناخته می‌شود، در سال ۲۹۱ در تباتا (اکنون تل‌ام‌العمر) در جنوب شهر غزه زاده شد. اسقفی نخستین به نام سیلوانوس گفته می‌شود که با سی‌ونه شهید دیگر در معادن مس فائنو در حدود سال ۳۱۰ کشته شد. در اولین شورای نیقیه در سال ۳۲۵، شهر غزه با نمایندگی اسقف خود آسکلپاس حضور داشت.

ساکنان مایوماس، بندر اصلی باستانی شهر غزه، در سال ۳۳۱ به‌صورت دسته‌جمعی به مسیحیت گرویدند. در سال ۳۳۵، امپراتور کنستانتین بزرگ مایوماس را به پاس پذیرش مسیحیت «کنستانتیا» نامید و آن را به شهری مستقل با اسقف خود ارتقا داد.

نوشته‌های بازمانده از سده چهارم اندیشمندان مسیحی غزه‌ای، روایت‌های کتاب مقدسی آفرینش را به سبک گفتگوهای افلاطونی به تصویر می‌کشند و فلسفه نوافلاطونی را با تفسیرهای مسیحی درمی‌آمیزند.

در اواخر سده چهارم، درگیری میان بت‌پرستان و مسیحیان در منطقه آغاز شد. در آغاز سده پنجم، سنت پورفیریوس که به‌عنوان اسقف شهر غزه گماشته شده بود، فرمان امپراتور آرکادیوس را برای ویرانی همه پرستشگاه‌های بت‌پرستی شهر دریافت کرد.

بت‌پرستی در غزه همچنان نیرومند بود و گرویدن گسترده به مسیحیت تا سده پنجم رخ نداد. هنگامی که پورفیریوس اسقف شد، جمعیت مسیحی کمتر از ۳۰۰ نفر در برابر کل جمعیت ۲۰٬۰۰۰ تا ۲۵٬۰۰۰ نفری غزه بود. پذیرش مسیحیت در این دوره از راه کوشش‌های پورفیریوس و دیگر مردان مقدس و نیز درآمیختن آیین‌های بومی با مراسم کلیسایی پیش رفت. در سال ۴۰۷، پورفیریوس کلیسای بزرگ مرکزی «ادوکسیانا» (به نام همسر درگذشته آرکادیوس، ملکه ادوکسیا) را در شهر غزه تقدیس کرد.

مورخ و حقوقدان بیزانسی برجسته سوزومن از بیت‌لاهیا در شمال غزه برخاسته بود. برجسته‌ترین اندیشمند مسیحی غزه‌ای پروکوپیوس غزه‌ای بود که «کاتنا» ()، شکلی از تفسیر کتاب مقدس، را ابداع کرد. او همچنین به خاطر اکفراسیس خود از ساعت پیچیده مکانیکی شهر غزه شناخته می‌شود. تا پایان سده ششم، مسیحیت در سراسر منطقه غزه پذیرفته شده بود.

### فتح اسلامی تا دوران نوین
خلافت راشدین شهر غزه را در تابستان سال ۶۳۷ میلادی، در جریان فتح گسترده‌تر شام از امپراتوری بیزانس، تسخیر کرد. روستاهای پیرامون شهر غزه برای همیشه متروک شدند و «دوره تازه‌ای از توزیع جمعیتی آغاز شد». بیشتر جمعیت منطقه طی سده‌های پس از آن به‌تدریج از مسیحیت به اسلام گرویدند، اما اقلیتی مسیحی در شهر غزه تا به امروز پایدار مانده‌است. هرچند الکل در اسلام ممنوع بود، جوامع یهودی و مسیحی اجازه ادامه موکاری را داشتند؛ انگور که محصول نقدی مهم شهر بود به‌ویژه به مصر صادر می‌شد.

سلیمان غزّی شاعر و اسقف مسیحی غزه‌ای در دوره فاطمیان (۹۰۹–۱۱۷۱) بود. آثار او روشنگر زندگی مسیحیان ملکی در فلسطین در دوران آزارهای خلیفه حاکم بأمرالله است و دیوان او کهن‌ترین مجموعه شناخته‌شده شعر عربی با درونمایه‌های ویژه دینی مسیحی است.

مسیحیان غزه در سده دوازدهم میلادی زیر فرمانروایی صلیبیون دوره‌ای کوتاه از شکوفایی را تجربه کردند. پس از فتح فلسطین مملوکی به دست امپراتوری عثمانی در سال ۱۵۱۷، جمعیت مسیحی شوبک (در اردن کنونی) به غزه مهاجرت کرد و آن را به بزرگ‌ترین مرکز مسیحی منطقه تبدیل نمود.

### دوره معاصر

در زمان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین که طی آن هم دولت اسرائیل و هم نوار غزه (به‌عنوان تحت‌الحمایه سراسری فلسطین) پدید آمدند، شمار مسیحیان غزه ۳۵٬۰۰۰ نفر بود. اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان سبب ورود پناهندگان مسیحی فلسطینی به غزه شد که بیشترشان از رمله آمده بودند. به‌زودی پس از آن، شمار زیادی از مسیحیان از غزه مهاجرت کردند. تا دهه ۱۹۶۰، شمار مسیحیان غزه به ۶٬۰۰۰ نفر کاهش یافته بود.

به سبب بلندی ساختمان کلیسای معمدانی غزه، نیروهای فتح و حماس بارها آن را در سال‌های نخست درگیری فتح و حماس (آغازشده در ۲۰۰۶) به‌عنوان پست دیده‌بانی مصادره کردند. این امر سبب شد برخی از کارکنان کلیسا در آتش متقاطع گرفتار شوند؛ در یک مورد کتابدار کلیسا بر اثر تیراندازی زخمی شد و در مورد دیگری، راننده اتوبوس کلیسا، جوانی ۲۲ ساله و تازه‌داماد، کشته شد. پلیس فتح در فوریه ۲۰۰۷ به کلیسا یورش برد و آن را به‌طور موقت تصرف کرد.

در سال ۲۰۰۷ که حماس کنترل غزه را به دست گرفت، جمعیت مسیحی غزه ۳٬۰۰۰ نفر بود. محاصره اسرائیل بر نوار غزه مهاجرت مسیحیان را شتاب بخشید؛ بسیاری به کرانه باختری، ایالات متحده آمریکا، کانادا یا دیگر کشورهای جهان عرب رفتند.

کلیسای معمدانی غزه در جریان جنگ غزه (۲۰۰۸–۲۰۰۹) بر اثر حمله هوایی اسرائیل آسیب دید. در جریان جنگ ۲۰۱۴ غزه، مدرسه و دفتر کشیش کلیسای خانواده مقدس بر اثر حمله هوایی اسرائیل به‌طور جزئی ویران شد. در حدود ۲٬۰۰۰ فلسطینی در جریان بمباران‌ها در کلیسای قدیس پورفیریوس پناه گرفتند. مدرسه خواهران رُزاری در جریان بحران ۲۰۲۱ اسرائیل و فلسطین نیز بر اثر حمله هوایی آسیب دید. در سال ۲۰۲۲ در حدود ۱٬۱۰۰ مسیحی در نوار غزه زندگی می‌کردند که نسبت به بیش از ۱٬۳۰۰ نفر در سال ۲۰۱۴ کاهش یافته بود.

## جنگ غزه (۲۰۲۳ تاکنون)
هر سه کلیسای نوار غزه در جریان جنگ غزه (۲۰۲۳ تاکنون) مورد حمله نیروهای دفاعی اسرائیل قرار گرفته‌اند و نزدیک به ۳ درصد مسیحیان غزه بر اثر حملات هوایی یا تیراندازی اسرائیل کشته شده‌اند. کلیسای معمدانی غزه در سال ۲۰۲۳ به‌شدت آسیب دید.

در دسامبر ۲۰۲۳، دو مسیحی غزه‌ای به نام‌های ناهده آنتون و دخترش سمر آنتون در کلیسای خانواده مقدس به دست تک‌تیرانداز اسرائیلی کشته شدند. در ژوئیه ۲۰۲۵ خود کلیسا هدف آتش تانک قرار گرفت. مدرسه خواهران رُزاری در نوامبر ۲۰۲۳ بمباران شد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه کلیسای خانواده مقدس غزه در پاتریارک لاتین اورشلیم

رده:اجتماعات مسیحی
رده:مسیحیان اهل فلسطین
رده:گروه‌های مسیحی در خاورمیانه