ایتالیای مرکزی

**ایتالیای مرکزی** () یکی از پنج منطقه آماری رسمی ایتالیا است که توسط مؤسسه ملی آمار، یک منطقه سطح اول NUTS با کد ITI و یک حوزه انتخابیه پارلمان اروپا استفاده می‌شود. این منطقه تا سال ۲۰۲۵، ۱۱٬۷۰۴٬۳۱۲ نفر جمعیت دارد.

## مناطق
ایتالیای مرکزی شامل چهار منطقه از ۲۰ منطقه این کشور است:
* لاتزیو
* مارکه (مارکس)
* توسکانی (توسکانا)
* اومبریا
شرقی‌ترین و جنوبی‌ترین بخش‌های لاتزیو (شهرستان‌های سیتادوکاله، آماتریس، سورا، کاسینو، ایسولا دل لیری، اسپرلونگا، فوندی، گائتا و فورمیا، و همچنین جزایر پونزا و ونتوتن) گاهی اوقات به دلایل فرهنگی و تاریخی به جنوب ایتالیا متصل می‌شوند، زیرا زمانی بخشی از پادشاهی دو سیسیل بودند و گویش‌های ایتالیایی جنوبی در آنها صحبت می‌شود.

با این حال، به عنوان یک منطقه جغرافیایی، ایتالیای مرکزی ممکن است شامل مناطق آبروتزو و مولیس نیز باشد، که در غیر این صورت به دلایل اجتماعی-فرهنگی، زبانی و تاریخی بخشی از جنوب ایتالیا محسوب می‌شوند.

## جغرافیا
ایتالیای مرکزی توسط رشته‌کوه‌های آپنین شمالی و مرکزی عبور می‌کند و از شرق توسط دریای آدریاتیک، از غرب توسط دریای تیرنی و از غرب توسط دریای لیگوریا شسته می‌شود. رودخانه‌های اصلی این بخش از قلمرو، آرنو و تیبر با شاخه‌های آنها (مانند آنیین) و لیری-گاریگلیانو هستند. مهم‌ترین دریاچه‌ها عبارتند از دریاچه تراسیمنو، دریاچه مونته‌دوگلیو، دریاچه بولسنا، دریاچه براچانو، دریاچه ویکو، دریاچه آلبانو و دریاچه نمی. از دیدگاه ارتفاع‌سنجی، ایتالیای مرکزی دارای سرزمینی عمدتاً تپه‌ای (۶۸٫۹٪) است. مناطق کوهستانی و مسطح به ترتیب معادل ۲۶٫۹٪ و ۴٫۲٪ از توزیع ارضی هستند.

## تاریخچه
قرن‌ها پیش از اتحاد ایتالیا که در سال ۱۸۶۱ رخ داد، ایتالیای مرکزی به دو ایالت تقسیم شده بود: ایالت‌های پاپ و دوک‌نشین بزرگ توسکانی.

### ایالت‌های پاپ
ایالت‌های پاپ، که رسماً ایالت کلیسا نامیده می‌شوند، مجموعه‌ای از سرزمین‌ها در شبه‌جزیره ایتالیا بودند که از سال ۷۵۶ تا ۱۸۷۰ تحت حکومت مستقیم پاپ قرار داشتند. آن‌ها از قرن هشتم تا زمان اتحاد ایتالیا، بین سال‌های ۱۸۵۹ تا ۱۸۷۰، جزو ایالت‌های اصلی ایتالیا بودند.

ریشه‌های این ایالت به ظهور مسیحیت در سراسر ایتالیا و به همراه آن، افزایش نفوذ کلیسای مسیحی برمی‌گردد. در اواسط قرن هشتم، با افول امپراتوری بیزانس در ایتالیا، دستگاه پاپ عملاً به یک حکومت مستقل تبدیل شد. چندین حاکم مسیحی، از جمله پادشاهان فرانکی، شارلمانی و پپین کوتاه، زمین‌های بیشتری را برای اداره توسط کلیسا اهدا کردند. در طول رنسانس، قلمرو پاپ به شدت گسترش یافت و پاپ به یکی از مهم‌ترین حاکمان سکولار ایتالیا و همچنین رئیس کلیسا تبدیل شد. در اوج خود، ایالت‌های پاپ بیشتر مناطق مدرن ایتالیا در لاتزیو را پوشش می‌دادند که شامل رم؛ مارکه؛ اومبریا؛ رومانیا؛ و بخش‌هایی از امیلیا می‌شود. این دارایی‌ها به عنوان مظهر قدرت دنیوی پاپ در نظر گرفته می‌شدند، برخلاف برتری کلیسایی او.

تا سال ۱۸۶۱، بخش زیادی از قلمرو ایالت‌های پاپ توسط پادشاهی ایتالیا فتح شده بود. فقط لاتزیو، از جمله رم، تحت کنترل دنیوی پاپ باقی ماند. در سال ۱۸۷۰، پاپ لاتزیو و رم را از دست داد و هیچ قلمرو فیزیکی به جز شهر لئونین رم نداشت، که دولت جدید ایتالیا با وجود الحاق لاتزیو، آن را به صورت نظامی اشغال نکرد. در سال ۱۹۲۹، بنیتو موسولینی، رهبر فاشیست ایتالیا و رئیس دولت ایتالیا، با مذاکره در مورد پیمان لاتران که توسط دو طرف امضا شد، به مشکل «زندانی در واتیکان» که ایتالیای متحد و واتیکان را درگیر می‌کرد، پایان داد. این پیمان، حاکمیت واتیکان را بر یک نهاد منطقه‌ای بین‌المللی تازه تأسیس، یک دولت-شهر در رم که محدود به یک قلمرو نمادین بود و شهر واتیکان شد، به رسمیت شناخت.

### دوک‌نشین بزرگ توسکانی
دوک‌نشین بزرگ توسکانی یک پادشاهی ایتالیایی بود که با وقفه‌هایی، از سال ۱۵۶۹ تا ۱۸۶۰ وجود داشت و جایگزین جمهوری فلورانس شد. پایتخت این دوک‌نشین بزرگ، فلورانس بود. در قرن نوزدهم، جمعیت این دوک‌نشین بزرگ حدود ۱٬۸۱۵٬۰۰۰ نفر بود.

کوزیمو اول د مدیچی که پس از فتح جمهوری سینا تقریباً تمام توسکانی را تحت کنترل خود درآورده بود، در ۲۷ اوت ۱۵۶۹ توسط فرمان پاپ پیوس پنجم به دوک‌نشین بزرگ توسکانی ارتقا یافت. دوک‌نشین بزرگ تا زمان انقراض شاخه ارشد آن در سال ۱۷۳۷ توسط خاندان مدیچی اداره می‌شد. اگرچه این دوک‌نشین به اندازه جمهوری قدیم از شهرت بین‌المللی برخوردار نبود، اما در دوران مدیچی رونق داشت و شاهد موفقیت‌های اقتصادی و نظامی بی‌سابقه‌ای در دوران کوزیمو اول و پسرانش بود تا زمان سلطنت فردیناندو دوم که شاهد آغاز افول اقتصادی طولانی مدت ایالت بود و در زمان کوزیمو سوم به اوج خود رسید.

فرانسیس استفان اهل لورن، از نوادگان مدیچی، جانشین خانواده شد و بر تخت اجداد مدیچی خود نشست. توسکانی در تمام دوران حکومت خود توسط نایب‌السلطنه، مارک دو بوو-کرون، اداره می‌شد. نوادگان او تا پایان حکومت خود در سال ۱۸۵۹ در دوک‌نشین بزرگ حکومت و اقامت داشتند، به جز یک وقفه، زمانی که ناپلئون بناپارت توسکانی را به خاندان بوربون-پارما (پادشاهی اتروریا، ۱۸۰۱–۱۸۰۷) داد و بعداً آن را مستقیماً به امپراتوری اول فرانسه ضمیمه کرد. پس از فروپاشی ناپلئون در سال ۱۸۱۴، دوک‌نشین بزرگ احیا شد. استان‌های متحد ایتالیای مرکزی، که دولتی وابسته به پادشاهی ساردینیا بود، در سال ۱۸۵۹ توسکانی را ضمیمه خود کرد. توسکانی در سال ۱۸۶۰، پس از یک همه‌پرسی قاطع که در آن ۹۵٪ از رأی‌دهندگان رأی موافق دادند، رسماً به عنوان بخشی از اتحاد ایتالیا به ساردینیا ملحق شد.

## زبان‌ها
ایتالیای مرکزی تحت سلطه ایتالیایی مرکزی و گویش توسکانی است. زبان‌های دیگری که صحبت می‌شوند عبارتند از گالو-پیسنو ("گالو-ایتالیک مارکه" یا "گال-مارکه")، یک زبان گالو-ایتالیک که در استان‌های پزارو و اوربینو و در بخش شمالی استان آنکونا، منطقه مارکه و ناپولی که در جنوب لاتزیو و در جنوب مارکه و همچنین حاشیه‌های شرقی اومبریا صحبت می‌شود.

ایتالیایی مرکزی به گویش‌های ایتالیایی-رومانس که در منطقه به اصطلاح مدیانا صحبت می‌شود، اشاره دارد که بخشی از ایتالیای مرکزی را پوشش می‌دهد. مدیانا همچنین به معنای محدودتری برای توصیف بخش جنوبی استفاده می‌شود که در این صورت می‌توان از بخش شمالی به عنوان منطقه پری‌مدیانا یاد کرد، تمایزی که در سراسر این مقاله به آن اشاره خواهد شد. این دو منطقه در امتداد خطی که تقریباً از رم در جنوب غربی تا آنکونا در شمال شرقی امتداد دارد، تقسیم شده‌اند.

در اوایل قرون وسطی، زبان ایتالیایی مرکزی به سمت شمال تا رومانیا گسترش یافت و تمام لاتزیو، ابروتزو و مولیزه امروزی را دربر گرفت. با این حال، از آن زمان، گویش‌های رایج در آن مناطق به ترتیب در گالو-ایتالیک و ایتالو-رومانس جنوبی ادغام شده‌اند. علاوه بر این، گویش روم از قرن پانزدهم به بعد دستخوش توسکانی شدن قابل توجهی شده است، به طوری که بسیاری از ویژگی‌های ایتالیایی مرکزی خود را از دست داده است.

گویش توسکانی مجموعه‌ای از گونه‌های ایتالیایی-دالماتیایی زبان رومی است که در توسکانی، کورسیکا و ساردینیا صحبت می‌شود. ایتالیایی استاندارد بر اساس زبان توسکانی، به ویژه گویش فلورانسی آن است و به دلیل اعتبار آثار دانته آلیگیری، پترارچ، جووانی بوکاچیو، نیکولو ماکیاولی و فرانچسکو گوئیچاردینی، به زبان فرهنگ در سراسر ایتالیا تبدیل شد. این زبان بعدها به زبان رسمی تمام ایالت‌های ایتالیا و پادشاهی ایتالیا در زمان تشکیل آن تبدیل شد. زبان کورسی در جزیره کورسیکا و گونه‌های انتقالی کورسو-ساردینیایی که در شمال ساردینیا صحبت می‌شوند (گالوری و ساساری) توسط محققان به عنوان شاخه‌ای مستقیم از زبان توسکانی قرون وسطی طبقه‌بندی می‌شوند، اگرچه اکنون یک گروه زبانی مجزا را تشکیل می‌دهند.

## سیاست
مارکه، توسکانی و اومبریا، به همراه امیلیا-رومانیا، چپ‌گراترین مناطق ایتالیا محسوب می‌شوند و با هم به عنوان «کمربند قرمز» نیز شناخته می‌شوند.

## اقتصاد
تولید ناخالص داخلی این منطقه در سال ۲۰۱۸، ۳۸۰٫۹ میلیارد یورو بود که ۲۱٫۶٪ از تولید اقتصادی ایتالیا را تشکیل می‌دهد. سرانه تولید ناخالص داخلی تعدیل‌شده برای قدرت خرید، ۳۱۵۰۰ یورو یا ۱۰۵٪ از میانگین EU27 در همان سال بود.

## فرهنگ
مناطق مرکزی ایتالیا به دلیل سکونت اقوامی مانند سلت‌ها، اتروسک‌ها، پیکن‌های شمالی، پیکن‌های جنوبی، اومبری‌ها، لاتین‌ها، رومی‌ها، بیزانسی‌ها و لومباردها، در معرض تأثیرات تاریخی مختلفی قرار گرفته‌اند. برخی از جنگل‌ها و کوه‌های آن در چندین پارک ملی حفظ شده‌اند؛ نمونه اصلی آن پارک ملی آبروتزو، لاتزیو و مولیس است که در آبروتزو واقع شده و بخش‌های کوچکتری در لاتزیو و مولیس قرار دارد. این پارک قدیمی‌ترین پارک در کوه‌های آپنین و دومین پارک قدیمی در ایتالیا است و نقش مهمی در حفظ گونه‌های بومی مانند گرگ ایتالیایی، بز کوهی آبروتزو و خرس قهوه‌ای مارسیکان دارد.

ایتالیای مرکزی جاذبه‌های گردشگری مهمی دارد که بسیاری از آنها توسط یونسکو محافظت می‌شوند. ایتالیای مرکزی احتمالاً پربازدیدترین منطقه در ایتالیا است و شامل جاذبه‌های محبوب و همچنین مناظر پرطرفدار بسیاری است. رم به شگفتی‌های باقی‌مانده از امپراتوری روم و برخی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی جهان، مانند کولوسئوم، می‌بالد. فلورانس، که به عنوان زادگاه رنسانس ایتالیا شناخته می‌شود، پربازدیدترین شهر توسکانی است و شهرهای نزدیک مانند سینا، پیزا، آرتزو و لوکا نیز دارای میراث فرهنگی غنی هستند. جمعیت اومبریا کم است، اما شهرهای مهم زیادی مانند پروجا و آسیزی دارد. به دلایل مشابه، لاتزیو و توسکانی از پربازدیدترین مناطق ایتالیا و اهداف اصلی اکوتوریسم هستند. این منطقه به خاطر مناظر زیبا شناخته شده است و گردشگرانی از سراسر جهان، از جمله خود ایتالیا را به خود جذب می‌کند. مناظر بکر به عنوان یکی از انگیزه‌های اصلی گردشگران برای بازدید از مرکز ایتالیا عمل می‌کنند، اگرچه موارد دیگری مانند تاریخ غنی هنر نیز وجود دارد.

غذاهای رومی از شهر ایتالیایی رم می‌آیند. این غذاها شامل مواد اولیه تازه، فصلی و به سادگی تهیه شده از کامپانیای رومی هستند. سپس نخود فرنگی، کنگر فرنگی و باقلا، صدف، بره و بز شیرده و پنیرهایی مانند پکورینو رومانو و ریکوتا را در نظر بگیرید. روغن زیتون بیشتر برای طعم دادن به سبزیجات خام استفاده می‌شود و استروتو (چربی خوک) و چربی پروسکوتو برای سرخ کردن ترجیح داده می‌شوند. محبوب‌ترین شیرینی‌ها در رم، شیرینی‌های کوچک تک نفره به نام پاستیچینی، ژلاتو و شکلات‌ها و آب‌نبات‌های دست‌ساز هستند. غذاهای مخصوص اغلب برای روزهای مختلف هفته رزرو می‌شوند. به عنوان مثال، گنوچی پنجشنبه‌ها، باکالا (ماهی کاد نمک‌سود) جمعه‌ها و تریپا شنبه‌ها خورده می‌شود.

## مرزها
ایتالیای مرکزی از شمال با ایتالیای شمالی و سان مارینو، از جمله شهر واتیکان، و از جنوب شرقی با ایتالیای جنوبی هم‌مرز است. این مرز اخیر تقریباً از مرز پیش از اتحاد بین ایالت‌های پاپ و پادشاهی دو سیسیل پیروی می‌کند، با اضافات زیر:

ناحیه سابق سیتادوکاله: از سال ۱۹۲۷ در استان ریتی ادغام شده است، که قبلاً بخشی از ابروتزو اولتریوره دوم بود؛
ناحیه‌های سابق سورا و گائتا: که قبلاً بخشی از استان ترا دی لاورو بود و از سال ۱۹۲۷ در استان رم ادغام شد.

در مقابل، قلمرو هیئت نمایندگی سابق پاپ بنونتو، که تا سال ۱۸۶۰ یک منطقه برون‌بومی پاپ در پادشاهی دو سیسیل بود، به کامپانیا و در نتیجه به ایتالیای جنوبی منتقل شد.

## اقتصاد
با استفاده از تمایز آرنالدو باگناسکو بین سه ایتالیای صنعتی، بخش عمده‌ای از ایتالیای مرکزی بخشی از «ایتالیای سوم» خواهد بود که با صنعت مشخص می‌شود، به استثنای چند شرکت چندملیتی بزرگ که توسط شرکت‌های کوچک و متوسط ​​با وابستگی کم به کمک‌های دولتی بیان می‌شوند. گردشگری (طبیعی، هنری، تجاری و ورزشی) در سراسر کشور بسیار توسعه یافته است.

ترنی در بخش آهن و فولاد، به ویژه در فولاد ضد زنگ، پیشرو است. قطب صنعتی آن دومین و از نظر بهره‌وری اولین در ایتالیا است. فابریانو (AN) به دلیل تولید کاغذ (کارخانه‌های کاغذ میلیانی فابریانو، موزه کاغذ و واترمارک و بایگانی تاریخی کارخانه‌های کاغذ میلیانی فابریانو) و کارخانه‌های خانواده مرلونی: شرکت ایندزیت، گروه آریستون و آنتونیو مرلونی مشهور است. بنابراین، به لطف تولید لوازم خانگی و هودهای استخراج، این شهر به لطف صنایعی مانند الیکا، بست و فابر، یک قطب صنعتی مهم است.

در دره تیبر علیا، شهر کاستلو به خاطر چاپخانه‌اش که در اواخر قرن نوزدهم آغاز به کار کرد و صنایع نساجی، چوب و فلزکاری‌اش با چندین برند مشهور بین‌المللی، بسیار شناخته شده است. صنایع آهن نیز اهمیت زیادی دارد. شهر همسایه، سانسپولکرو، محل استقرار شرکت‌های بزرگ غذایی از جمله بویتونی و آبوکا است که به ترتیب در سال‌های ۱۸۲۷ و ۱۹۷۸ در اینجا تأسیس شدند و اکنون شهرت جهانی دارند، یک مرکز تحقیقاتی نستله و شرکت‌های نساجی و پوشاک متوسط ​​و کوچک متعددی در آن فعالیت دارند. صنایع دستی شامل طلاسازی، نجاری و توری‌سازی می‌شود.

## جمعیت‌شناسی

----

### مناطق

### پرجمعیت‌ترین شهرها

## جستارهای وابسته
* مرکز ملی آمار
* اولین سطح کد جغرافیایی اتحادیه اروپا
* جنوب ایتالیا

## منابع

* 

رده:جغرافیای ایتالیا