زخاریا

**زخاریا** () یک موشاو در مرکز اسرائیل است که بر روی ویرانه‌های روستای فلسطینی **زکریا** () بنا شده‌است. این روستا در نزدیکی بیت شمش واقع شده و زیر نظر منطقه آماری ماتیه یهودا قرار دارد. ساکنان عرب روستای زکریا در سال ۱۹۵۰ اخراج شدند و پس از آن موشاو یهودی زخاریا در این مکان بنیان‌گذاری شد.

پیشینهٔ سکونت در این منطقه به عصر آهن بازمی‌گردد. در دورهٔ رومی شهرکی به نام بیت زکریا بر روی تپهٔ مجاور قرار داشت که بنا بر روایات، محل دفن پیامبر زکریا بود. در دورهٔ مملوکی روستا به یک آبادی مسلمان‌نشین تبدیل شده بود و با نام‌های گوناگونی از جمله زکریا البطیخ، کفر زکریا و الزکریا شناخته می‌شد. هرچند این روستا در طرح تقسیم سازمان ملل در ۱۹۴۷ به کشور عربی تخصیص یافته بود، نیروهای اسرائیلی در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل منطقه را اشغال کردند و جمعیت باقیماندهٔ عرب در سال ۱۹۵۰ اخراج شد.

## جغرافیا

زخاریا در کنار جادهٔ میان بیت غوفرین و بزرگراه اورشلیم–یافا قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۶۸ متر است. از سوی جنوب‌شرق به درهٔ اِلا محدود می‌شود و در حدود ۵ کیلومتری جنوب‌غربی بیت شمش جای گرفته‌است. کوه عزقه از جنوب روستا قابل رؤیت است.

تل بر فراز تپه‌ای بلند قرار دارد، حال آنکه روستا بر بخش نسبتاً مرتفعی از دره در سمت شمال‌غربی تپه بنا شده بود. این تپه تا ارتفاع ۳۷۲ متر از سطح دریا بالا می‌رود. آبراهه‌های وادی عجور و السرارا چند کیلومتری شمال روستا جریان داشتند.

## پیشینه
### دوران باستان
بیت زکریا (بر تپه‌ای مجاور) در دورهٔ رومی وجود داشته‌است. بر پایهٔ روایات، پیکر پیامبر زکریا در سال ۴۱۵ میلادی در اینجا یافت شد و کلیسا و صومعه‌ای به همین نام در روستای پایینی بنیان نهاده شد. نقشهٔ مادبا شهرک پایینی را به‌عنوان مدفن پیامبر زکریا نمایش می‌دهد.

یک آرامگاه متعلق به آغاز عصر آهن در اینجا کاوش شده‌است. در میان سفالینه‌های یافت‌شده در گور، پیکرکی نمایانگر عشتروت وجود داشت.

بنا بر گزارش سوزومن، پیکر پیامبر زکریا در سال ۴۱۵ میلادی در این مکان کشف شد و کلیسا و صومعه‌ای بنا گردید. روستا از نظر اداری زیر نظر بیت جبرین بود.

### دورهٔ مملوکی
در ۲۹ آوریل ۱۳۰۹ (۱۸ ذوالقعده ۷۰۸ هجری قمری) در آغاز دورهٔ مملوکی، دو نمایندهٔ الزکریا تعهد دادند که درآمدهای روستا به قبةالصخره و مسجد الاقصی اختصاص یابد.

با این حال، تا پایان دورهٔ مملوکی روستا وابسته به الخلیل شده بود و بخشی از موقوفات مسجد ابراهیمی را تشکیل می‌داد. روستاییان آب آشامیدنی خود را از دو چاه عمومی تأمین می‌کردند: چاه «السفلانی» در کنار وادی عجور و چاه «السرارا» در شمال روستا.

در دههٔ ۱۴۸۰ میلادی، فلیکس فابری شرح داد که در «مهمان‌خانه‌ای جادار» در کنار «مسجدی زیبا» در روستا اقامت کرده‌است.

### دورهٔ عثمانی
در سال ۱۵۱۷ الزکریا همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ این روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی با نام «زکریا البطیخ» در ناحیهٔ قدس (اورشلیم) ثبت شده بود. جمعیت آن ۴۷ خانوار مسلمان (حدود ۲۵۹ نفر) بود و مالیات ثابتی به میزان ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، زیتون، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند؛ در مجموع ۱۱٬۰۰۰ آقچه. تمام درآمد به یک وقف تعلق داشت.

اسناد دادگاه شرعی اورشلیم حاکی از درگیری‌های مکرر در سدهٔ هفدهم میلادی میان روستاهای زکریا و عجّور است که شامل حملات، نابودی محصولات و کشتار بود.

مقام زیارتی (مقام) پیامبر زکریا در روستا را ادوارد رابینسون در سال ۱۸۳۸ گزارش کرد. وان‌ده‌فلده در دههٔ ۱۸۵۰ نام آن را «کفر زکریا» ثبت کرد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرن جمعیت روستا را پانصد نفر برآورد کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ نشان داد که الزکریا ۴۱ خانه و ۱۲۸ نفر جمعیت مردانه داشت.

در سال ۱۸۸۳ بررسی فلسطین غربی توسط صندوق اکتشاف فلسطین زکریا را روستایی بر شیب تپه‌ای بالای دره‌ای پهناور احاطه‌شده از باغ‌های زیتون توصیف کرد. در سال ۱۸۹۶ جمعیت روستا حدود ۶۳۶ نفر برآورد شد.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت زکریا ۶۸۳ نفر بود که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۷۴۲ نفر (همگی مسلمان) در ۱۸۹ خانهٔ مسکونی افزایش یافت.

بر پایهٔ آمار ۱۹۴۵ جمعیت به ۱٬۱۸۰ نفر (همگی مسلمان) رسید و مساحت کل زمین‌ها ۱۵٬۳۲۰ دونم بود. از این میان ۶٬۵۲۳ دونم به غلات، ۹۶۱ دونم به باغ‌ها و زمین‌های آبی (شامل ۴۴۰ دونم زیتون‌زار) و ۷۰ دونم به مناطق مسکونی اختصاص داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

روستا در محدودهٔ سرزمین اختصاص‌یافته به کشور عربی در طرح تقسیم ۱۹۴۷ واقع بود.

در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، الزکریا پایدارترین جامعهٔ عربی در دالان جنوبی اورشلیم بود. روستا در اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات هاهار تصرف شد؛ ارتش اسرائیل روستا را توپ‌باران کرد و شبانه به آن یورش برد. در جریان عملیات یوآو، گردان ۵۴ از تیپ ۸۴ گیواتی روستا را «تقریباً خالی» یافت زیرا بیشتر ساکنان موقتاً به تپه‌های اطراف گریخته بودند. دو نفر از ساکنان به دست سربازان اسرائیلی اعدام شدند. بسیاری از روستاییان پس از پایان درگیری‌ها به خانه‌هایشان بازگشتند. در دسامبر ۱۹۴۸ ارتش حدود ۴۰ «پیرمرد و پیرزن» را به کرانه باختری اخراج کرد.

در مارس ۱۹۴۹ وزارت کشور اسرائیل خواستار اخراج «حدود ۱۴۵» روستایی باقی‌مانده شد؛ مسئول منطقهٔ اورشلیم اعلام کرد که خانه‌های خوب بسیاری در روستا وجود دارد که می‌توان برای اسکان صدها مهاجر یهودی از آن‌ها بهره برد. در ژانویهٔ ۱۹۵۰ داوید بن گوریون، موشه شارت و یوسف وایتس تصمیم به اخراج روستاییان گرفتند، «اما بدون اجبار».

در ۱۹ مارس ۱۹۵۰ انتقال اعراب زکریا تصویب شد و آخرین اخراج در ۹ ژوئن ۱۹۵۰ انجام گرفت. بیشتر اخراج‌شدگان به اردوگاه‌های پناهندگان العروب و الدهیشه در کرانه باختری (که در آن زمان تحت اشغال اردن بود) منتقل شدند. بسیاری از اخراج‌ها در ۱۷ مه ۱۹۵۰ توسط ارتش صورت گرفت: پانزده خانوار (۶۵ نفر) به رمله منتقل شدند و بقیه (حدود ۱۳۰ نفر) به نزدیکی مرز اردن برده شدند و دستور یافتند پیاده از مرز عبور کنند. برای تسریع این فرایند «سربازان چند بار هوایی تیراندازی کردند».

### دولت اسرائیل

دو هفته پس از تخلیهٔ روستا، آژانس یهود خانواده‌هایی از مهاجران یهودی کُرد را در نزدیکی روستا اسکان داد و سپس آن‌ها را به درون روستای سابق فلسطینی منتقل کرد تا ساکنان موشاو جدیدی با نام عبری‌شدهٔ زخاریا شوند.

در دههٔ ۱۹۶۰ بیشتر ساختمان‌های قدیمی روستا فرسوده و ناامن بودند و برای ساخت مسکن تازه تخریب شدند. برخی این اقدام را بخشی از برنامه‌ای ملی برای «تسطیح» روستاهای تخلیه‌شده می‌دانند.

در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی بازمانده‌های روستای عربی را چنین توصیف کرد: «مسجد و شماری خانه، برخی در تصرف ساکنان یهودی و برخی متروک، بر جای مانده‌اند. بخش‌های بزرگی از محل پوشیده از پوشش گیاهی وحشی است. مسجد رها شده و پرچم اسرائیل بر فراز مناره نصب شده‌است. [...] بخش‌هایی از زمین‌های پیرامون توسط کشاورزان اسرائیلی کشت می‌شود.»

## بناهای شاخص
آرامگاه زکریا که هم به پیامبر زکریا و هم به زکریا پدر یحیی نسبت داده شده، در محوطهٔ موشاو و درون مسجد قرار دارد. این مکان از سدهٔ چهارم میلادی در نوشته‌های سوزومن و نیز در نقشهٔ مادبا آمده‌است.

در دههٔ ۱۹۷۰ علاقهٔ دوبارهٔ یهودیان به این زیارتگاه برانگیخته شد و یهودیان کردستان، عراق، ایران، کوچین و دیگر نقاط هند به آنجا زیارت می‌آمدند و شمع روشن می‌کردند.

## فرهنگ
روستای زکریا به لباس‌های سنتی فلسطینی‌اش شناخته بود. یک لباس عروس از زکریا (حدود ۱۹۳۰) در مجموعهٔ موزهٔ هنرهای عامیانهٔ بین‌المللی در سانتافه نگهداری می‌شود.

## نگارخانه

File:Ajjur 1945.jpg|الزکریا ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:Ajjur 1947.jpg|الزکریا ۱۹۴۷ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Bayt Jibrin ii.jpg|الزکریا ۱۹۴۸
File:Mosque in Zakariah, June 2015.jpg|مسجد الزکریا، ۲۰۱۵، دربرگیرندهٔ آرامگاه زکریا
File:Residence_in_Zakariah,_June_2015.jpg|خانه‌ها در موشاو زخاریا
File:Mosque_in_Zakariah,_June_2015.jpg|بقایای مناره و مسجد
File:Zachariah2.jpg|الزکریا، پیش از ۱۹۲۶
File:Synagogue_in_Zakariah,_June_2015.jpg|کنیسهٔ اصلی
File:Zakariah,_General_view_from_southeast,_June_2015.jpg|نمایی از جنوب‌شرق و درهٔ اِلا
File:Residential_area_of_Zakariah,_June_2015.jpg|محلهٔ مسکونی بر تپهٔ مجاور
File:House_and_garden_in_Zakariah,_June_2015.jpg|خانه‌ای در زخاریا
File:Green_lawn_at_a_public_park_in_Zakariah,_June_2015.jpg|پارک عمومی


## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:منطقه آماری ماتیه یهودا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مناطق مسکونی در استان اورشلیم
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند