مسجد شیخ علی البکاء

**مسجد شیخ علی البکاء** (به عربی: ) یک مسجد از سدهٔ سیزدهم میلادی در بخش شمال‌باختری شهر قدیم الخلیل در جنوب کرانه باختری در فلسطین است. این مسجد دومین مسجد کهن شهر الخلیل پس از مسجد ابراهیمی به‌شمار می‌رود. مسجد در محلهٔ حارة الشیخ (یا شیخ علی البکاء) جای دارد که نام خود را از همین مسجد گرفته‌است.

مسجد شیخ علی البکاء را حسام‌الدین طُرُنطای در سال ۱۲۸۲ میلادی (۶۸۱ هجری قمری) در دوران فرمانروایی سلطان منصور قلاوون از سلسلهٔ ممالیک بحری بنیاد نهاد. نام مسجد برگرفته از شیخ علی البکاء است که رهبری سرشناس از پیروان تصوف بود و در الخلیل زندگی می‌کرد. منارهٔ مسجد نمونه‌ای برجسته از معماری دوران مملوکی است و بر پایه‌ای چهارگوش با تنه‌ای شش‌ضلعی ساخته شده‌است.

## پیشینه و ساخت
مسجد شیخ علی البکاء در سال ۱۲۸۲ میلادی به فرمان حسام‌الدین طُرُنطای که نمایندهٔ سلطان مملوکی در اورشلیم بود بنا شد. ساخت مسجد در دوران فرمانروایی سلطان منصور قلاوون از سلسلهٔ ممالیک بحری انجام گرفت.

بر پایهٔ منابع عربی، ساخت مسجد در سه مرحله انجام شد: نخست زاویه‌ای (خانقاه) برای شیخ علی البکاء بنا شد؛ سپس این زاویه به مسجد تبدیل گردید و در مرحلهٔ سوم مناره‌ای بر آن افزوده شد. منارهٔ مسجد به دستور سیف‌الدین سَلار که نایب‌الملک و مرد نیرومند عملی سلطنت بود ساخته شد. سیف‌الدین سلار در سال ۱۳۱۰ میلادی درگذشت.

این مسجد در چندین منبع تاریخی یاد شده‌است، از جمله کتاب «الانس الجلیل بتاریخ القدس و الخلیل» اثر مجیرالدین حنبلی، کتاب «تاریخ الاسلام» اثر شمس‌الدین ذهبی و کتاب «البدایة و النهایة» اثر ابن‌کثیر.

## شیخ علی البکاء
مسجد به نام شیخ علی البکاء نام‌گذاری شده‌است. او یکی از رهبران صوفی بود که از سرزمین قفقاز به فلسطین آمد و در الخلیل ساکن شد. وی به پارسایی و عبادت و اطعام رهگذران و زائران شهرت داشت. لقب «البکاء» (بسیار گریان) به سبب گریهٔ فراوان او در هنگام عبادت و از روی خشیت الهی به وی داده شده‌است. شیخ علی البکاء در زاویه‌ای که بعدها مسجد بر آن ساخته شد اقامت داشت و در الخلیل ازدواج کرد و تا هنگام درگذشتش در سال ۱۲۷۱ میلادی در این شهر ماند.

## معماری
### مناره
بنای اصلی مسجد بیشتر ویران شده‌است؛ با این حال منارهٔ آن همچنان پابرجاست و نمونه‌ای برجسته از معماری مملوک شناخته می‌شود. مناره بر پایه‌ای مستطیل‌شکل بنا شده و تنهٔ آن شش‌ضلعی است. در پایهٔ مناره دالانی طاق‌دار وجود دارد که به حیاط مسجد راه می‌برد.

### بازسازی
در سال ۱۹۷۸ میلادی مسجد نوینی در همین مکان ساخته شد و بازمانده‌های مسجد اصلی در آن حفظ گردید. بر پایهٔ منابع عربی، در جریان بازسازی دههٔ ۱۹۸۰ اتاق‌هایی پیرامون مسجد ساخته شد که دربرگیرندهٔ دارالقرآن، کلاس فقه، دفاتر کمیتهٔ زکات الخلیل، درمانگاه پزشکی و کتابخانه‌ای با هزاران کتاب دینی است.

## جایگاه
مسجد شیخ علی البکاء در بخش شمال‌باختری شهر قدیم الخلیل جای دارد و در سمت شمالی مسجد ابراهیمی واقع شده‌است. فاصلهٔ آن تا مسجد ابراهیمی نزدیک به یک و نیم کیلومتر است. محلهٔ پیرامون مسجد به نام «حارة الشیخ» شناخته می‌شود که نام خود را از همین مسجد گرفته‌است.

## نگارخانه

File:Ali al-Bakka Mosque, Hebron 2017-1.jpg|مسجد شیخ علی البکاء
File:مئذنة مسجد الشيخ علي البكاء - مدينة الخليل.jpg|منارهٔ مسجد شیخ علی البکاء
File:Ali al-Bakka Mosque, Hebron 2017-2.jpg|گنبدهای مسجد شیخ علی البکاء
File:مدخل مسجد الشيخ علي البكاء - مدينة الخليل.jpg|ورودی مسجد شیخ علی البکاء
File:داخل مسجد الشيخ علي البكاء - مدينة الخليل.jpg|درون مسجد شیخ علی البکاء
File:مسجد الشيخ علي البكاء، الخليل.jpg|مسجد شیخ علی البکاء
File:جامع الشيخ علي البكاء، الخليل.jpg|ورودی مسجد
File:مسجد الشيخ علي البكاء من الداخل، الخليل.jpg|مسجد از درون


## جستارهای وابسته
* اسلام در فلسطین
* معماری مملوک

## منابع

* 
* 
* 

## خواندن بیشتر
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۲۸۲ (میلادی)
رده:ساختمان‌های مسجد دارای مناره در فلسطین
رده:صفحه‌هایی که از افزونه نقشه‌نگار استفاده می‌کنند
رده:پیوند رده انبار در ویکی‌داده‌است
رده:مقاله‌های خرد فلسطین
رده:مقاله‌های خرد ساختمان‌ها و سازه‌ها در خاورمیانه
رده:همه مقاله‌های خرد