دالیة الروحاء

**دالیة الروحاء** (، به معنای «تاک‌ها یا داربست‌های انگور الروحاء») روستایی فلسطینی بود که در ۲۴٫۵ کیلومتری جنوب شرقی حیفا قرار داشت. این روستا در سدهٔ سیزدهم میلادی محل امضای پیمان آتش‌بس میان نیروهای ممالیک و صلیبیون بود. در اواخر سدهٔ نوزدهم، دهکده‌ای کوچک با نزدیک به ۶۰ ساکن مسلمان عرب بود و در سال ۱۹۳۹ کیبوتص دالیا بر زمین‌هایی که از روستا خریداری شده بود بنا شد. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ به ۶۰۰ نفر رسید: ۲۸۰ عرب و ۳۲۰ یهودی.

ساکنان عرب روستا در اواخر مارس ۱۹۴۸ در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا آوارهٔ شدند. آثار باقی‌ماندهٔ روستا در مرکز پارک راموت منشه وابسته به صندوق ملی یهود قرار دارد و کیبوتص هم‌نام آن را پوشانده‌است.

## ریشه‌شناسی نام
واژهٔ «دالیه» () به تاک یا داربست انگور اشاره دارد. بر پایهٔ نوشتهٔ پالمر در اواخر سدهٔ نوزدهم، نام کامل روستا به معنای «تاک‌های آویختهٔ الروحاء» است. ایلان پاپه و دانشنامهٔ مسئلهٔ فلسطین، نام روستا را «تاکستان‌های خوشبو» ترجمه کرده‌اند.

## جغرافیا
دالیة الروحاء در ۲۴٫۵ کیلومتری جنوب شرقی حیفا بر فراز یک فلات مشرف بر درهٔ میلق () واقع بود که ساحل را به مرج ابن عامر در شمال شرقی فلسطین پیوند می‌داد. روستا بر روی تپه‌ای کوچک میان دو وادی قرار داشت و چشمه‌ای پرآب در جنوب آن جریان داشت. از دیگر منابع آب روستا می‌توان به چشمه‌های عیون السلاف در نیم کیلومتری شرق، عیون الخزنه در یک کیلومتری جنوب و عین ام‌الدفوف در ۱٫۵ کیلومتری جنوب اشاره کرد. وادی الفوار از جنوب روستا می‌گذشت و یکی از سرشاخه‌های وادی الشقاق بود.

روستا شکلی مستطیلی داشت که از شرق به غرب کشیده شده بود. خانه‌ها از سنگ ساخته شده و با گل یا سیمان به یکدیگر متصل بودند و فاصلهٔ اندکی از هم داشتند.

## پیشینه
در سال ۱۲۸۱ میلادی، سلطان مملوک منصور قلاوون هنگام نبرد نیروهایش با صلیبیون در دالیة الروحاء اقامت گزید. بنا بر نوشتهٔ تقی‌الدین مقریزی، دو طرف پیمان آتش‌بس موقت (هُدنه) را در این روستا امضا کردند.

### دورهٔ عثمانی
در سال ۱۸۵۹ جمعیت روستا نزدیک به ۶۰ نفر برآورد شد که ۱۰ فدان زمین کشاورزی داشتند. در سال ۱۸۸۲، گزارش بررسی فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین دالیة الروحاء را روستایی متوسط توصیف کرد که در سمت غربی یک آبخیز قرار داشت و چشمه‌ای خوب در نزدیکی جنوب آن وجود داشت.

فهرست جمعیتی مربوط به حدود ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که روستا نزدیک به ۱۹۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در همان زمان خربة ام‌الدف () نزدیک به ۸۰ ساکن مسلمان داشت.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که به دست مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت دالیة الروحاء ۱۳۵ نفر و جمعیت ام‌الدفوف ۴۴ نفر ثبت شد؛ همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت دالیة الروحاء به ۱۶۳ مسلمان در ۴۶ خانه رسید و ام‌الدفوف ۴۹ مسلمان در ۱۰ خانه داشت.

در سدهٔ بیستم، عرب‌های دالیة الروحاء اجاره‌نشین () بودند. انجمن استعمار یهودی فلسطین (PICA) در سال ۱۹۳۶ مجموعاً ۱۰٬۰۷۳ دونوم زمین در دالیة الروحاء و روستای همسایه ام‌الدفوف را خریداری کرد. کیبوتص دالیا در سال ۱۹۳۹ در جنوب بافت مسکونی روستا بر زمین‌های آن بنا شد. در همان سال ۱۹۳۹، جمعیت ام‌الدفوف که پیشتر واحد اداری جداگانه‌ای بود، در دالیة الروحاء ادغام شد.

بر پایهٔ آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت عرب روستا ۲۸۰ نفر (مسلمان) بود و مساحت کل زمین‌ها ۱۰٬۰۰۸ دونوم بود که بیشتر آن در مالکیت یهودیان قرار داشت. عرب‌ها ۹۸ دونوم را برای باغ‌ها و زمین‌های آبی و ۵۶ دونوم را برای کشت غلات به کار می‌بردند. ۲۴ دونوم نیز بافت مسکونی بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
بنی موریس نوشته‌است که یوسف وایتس از ژانویهٔ ۱۹۴۸ نگران مسئلهٔ کشاورزان اجاره‌نشین عرب در این ناحیه بود. وایتس پس از دیداری با مسئولان صندوق ملی یهود در دفتر خاطراتش نوشت:

در مارس ۱۹۴۸ وایتس با هماهنگی ساکنان یهودی کیبوتص کفار مسریک اخراج کشاورزان عرب دالیة الروحاء و بُتیمات را سازمان‌دهی کرد.

بر پایهٔ گزارش نیویورک تایمز، روستا در ۱۴ آوریل ۱۹۴۸ در جریان نبرد میشمار هایمک تصرف شد. تا اواسط ژوئن ۱۹۴۸، بنا بر گفتهٔ داوید بن گوریون که بر گزارش وایتس استناد می‌کرد، دالیة الروحاء به دست مقامات اسرائیلی ویران شده بود و ویرانی بُتیمات و صبارین نیز در آستانهٔ آغاز بود. منبع فرانسوی نوشته‌است که ارتش اسرائیل از آتش‌بس برای انجام این تخریب‌ها بهره برد و ویرانی دالیة الروحاء کمتر از یک روز به درازا کشید.

به نوشتهٔ موریس، شهرک راموت منشه بلافاصله پس از آن بر زمین‌های روستا یا نزدیک به آن بنا شد. اما ولید خالدی می‌نویسد که راموت منشه در واقع بر زمین‌های روستای همسایه صبارین بنا شده‌است. بر پایهٔ دانشنامهٔ تعاملی مسئلهٔ فلسطین، تنها سه ماه پس از ویرانی روستا، شهرک راموت منشه در ۳۱ ژوئیهٔ ۱۹۴۸ بر زمین‌های آن ساخته شد.

در سال ۱۹۹۵ کمیته‌ای نمایندهٔ فلسطینیان آوارهٔ درون‌مرزی دالیة الروحاء به انجمن دفاع از حقوق آوارگان درون‌مرزی (ADRID) پیوست؛ سازمانی در اسرائیل که از حق بازگشت این آوارگان دفاع می‌کند. در سال ۱۹۹۸ شمار آوارگان دالیة الروحاء و فرزندانشان ۱٬۹۹۵ نفر برآورد شد.

## وضعیت کنونی روستا
از خانه‌های روستا تنها سنگ‌هایی بر جای مانده که زیر خاک و علف‌های هرز و بوته‌های خاردار پنهان شده‌اند. صبرهای فراوان بخش‌های بزرگی از محل روستا را پوشانده‌اند. شماری اندک از درختان زیتون، توت و صنوبر در گوشه و کنار محوطه پراکنده‌اند و در لبهٔ جنوبی آن یک درخت بزرگ اکالیپتوس دیده می‌شود. در چند متری شمال آن درخت، سنگ‌هایی میان بوته‌های صبر پراکنده‌اند که احتمالاً بقایای گورستان روستاست. در لبهٔ جنوبی محوطه، دیوارهای خانه‌ای با کف سنگی هنوز پابرجاست. کیبوتص دالیا که در ۱۹۳۹ بنا شده بود در جنوب محل روستا بر زمین‌هایی که اصالتاً متعلق به آن بود قرار دارد.

## جمعیت

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دالیة الروحاء در وبگاه فلسطین در یاد
* دالیة الروحاء در وبگاه ذاکرات
* دالیة الروحاء در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا