نبرد امان (۱۹۷۰)

**نبرد امان** ()، در سپتامبر ۱۹۷۰ بین نیروهای سازمان آزادی‌بخش فلسطین (فدائیان) و ارتش اردن رخ داد. دولت حسین *[[بهانه جنگ]]* را ربودن هواپیماها توسط جبهه خلق در ۶ سپتامبر می‌دانست. در ۱۷ سپتامبر، ارتش حمله بزرگی را علیه پایگاه‌های کماندوهای فلسطینی در امان آغاز کرد.

ایالات متحده آمریکا طرفدار مداخله اسرائیل برای کمک به حسین بود، اما این مداخله غیرضروری از آب درآمد. خشونت پس از توافق طرفین بر سر آتش‌بس امضا شده در قاهره، مصر، پایان یافت.

## ریشه‌شناسی
سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز از آن به عنوان **قتل‌عام سپتامبر** یاد کرد.

## پیشینه
پس از شکست سنگین اسرائیل در جنگ شش‌روزه، دولت اردن اتحاد دو کرانه رود اردن، یعنی بین اردنی‌ها و فلسطینی‌ها را مجدداً تأیید کرد، پیوندی که به گفته نخست‌وزیر، تحت حکومت ملک حسین هرگز «گسسته» نخواهد شد. ظرف چند ماه، مرز اردن به پایگاهی محوری برای چریک‌ها جهت حمله به ارتش اسرائیل تبدیل شد.

اختلافات بین سازمان آزادیبخش فلسطین و ملک حسین از سال ۱۹۶۸ تشدید شد. تا سال ۱۹۷۰، نیروهای کماندویی فلسطینی تا جایی گسترش یافته بودند که مؤسسات آموزشی، نظامی و اجتماعی موازی را در اردن حفظ کردند. پادشاه از قدرت رو به رشد فلسطینی‌ها که ممکن بود منجر به سرنگونی نهایی او شود، بیم داشت. فدائیان فلسطینی آشکارا خواستار سرنگونی حسین شدند. تنها چند هفته قبل از شروع خصومت‌های بزرگ، شورای ملی فلسطین موافقت کرد که یک فرایند انقلابی را سازماندهی کند که منجر به ایجاد «حکومت ملی» در اردن شود. ارتش سلطنتی عمدتاً از بادیه‌نشینان شرق اردن تشکیل شده بود که به شدت به رژیم حسین وفادار بودند.

## رویدادها
در ۶ سپتامبر ۱۹۷۰، دو هواپیمای خارجی توسط جبهه خلق برای آزادی فلسطین ربوده شده و به داوسون فیلد در نزدیکی زرقا منتقل شدند. هواپیماربایان تهدید کردند که در صورت هرگونه تلاش برای حمله به هواپیماها، خود و هواپیماها را منفجر خواهند کرد. جبهه خلق به دولت سوئیس ۷۲ ساعت فرصت داد تا سه کماندوی فلسطینی را که به جرم حمله به یک شرکت هواپیمایی اسرائیلی در زوریخ در سال ۱۹۶۹ به ۱۲ سال زندان محکوم شده بودند، آزاد کند. تخمین زده می‌شود که ۹۰ آمریکایی و ۵۰ اسرائیلی در میان مسافران هواپیمای سوئیسی بوده‌اند.
بندانگشتی|پناهندگان در ویرانه‌های امان
دولت نیکسون مداخله را در نظر گرفت و ستاد مشترک ارتش درخواست اجازه برای قرار دادن ناو هواپیمابر *[[یواس‌اس ایندیپندس]]* در فاصله ۱۰۰ مایل دریایی از سواحل لبنان و اسرائیل را داشت. آمریکا در حال ارزیابی احتمال مداخله اسرائیل و خساراتی بود که ممکن بود در نتیجه آن به ملک حسین وارد شود. بریتانیا پیشنهاد تشکیل جلسه شورای امنیت سازمان ملل متحد برای بحث در مورد بحران هواپیماربایی را داد. در همین حال، نیروهای نظامی ایالات متحده در حال آماده‌سازی هواپیماها برای تخلیه بودند. شش هواپیمای سی-۱۳۰ به پایگاه هوایی اینجرلیک در ترکیه منتقل شدند. در ۹ سپتامبر، یک هواپیمای مسافربری سوم، یک هواپیمای بریتانیایی، ربوده و به اردن برده شد. اتحاد جماهیر شوروی از همه قدرت‌ها خواست تا از مداخله خودداری کنند. توافق پیشنهادی ممنوعیت هرگونه فعالیت نظامی در پایتخت و حملات هر طرف علیه طرف دیگر یا علیه غیرنظامیان و اموال را تصریح می‌کرد.

صبح روز ۱۶ سپتامبر، ارتش سلطنتی به پایگاه‌های فدائیان در امان حمله کرد. همزمان، فرودگاه اصلی و مرزهای کشور بسته شد. گزارش‌های متناقضی وجود داشت، زیرا فلسطینی‌ها ادعا می‌کردند که کل پایتخت تحت کنترل آنهاست. رادیو امان ادعا کرد که تا ۱۶ سپتامبر، پایتخت، امان، به جز بخش‌های کوچکی، در دست دولت بود. گروه‌های فلسطینی به حمایت اعراب، به ویژه از سوریه و عراق، امیدوار بودند، اما این اتفاق نیفتاد.

حسین در ۱۷ سپتامبر حکومت نظامی اعلام کرد و کابینه را ترمیم نمود. در همین حال، نیروهای سلطنتی به مقر فرماندهی فتح در کوه حسین در عمان حمله کردند. نیویورک تایمز در سپیده دم ۱۷ سپتامبر از درگیری شدید خبر داد و به نقل از فدائیان گفت که این «آخرین» رویارویی خواهد بود. گلوله‌های خمپاره «۷۰ یارد» از سفارت آمریکا به زمین افتادند.

تا ۱۹ سپتامبر، نبرد در شهر به صورت خانه به خانه توصیف می‌شد. با این حال، حتی با قدرت آتش برتر، از بین بردن تک تیراندازان فدائی دشوار بود.

امان تحت مقررات منع رفت و آمد کامل قرار گرفت و ارتش هشدار داد که هر کسی که در بیرون از ساختمان دیده شود، مورد اصابت گلوله قرار خواهد گرفت. هتل اینترکنتیننتال در امان، جایی که خبرنگاران مستقر بودند، هدف هر دو طرف متخاصم قرار گرفت. سفارت بریتانیا نیز مورد اصابت گلوله قرار گرفت.

تا ۲۲ سپتامبر، صلیب سرخ تعداد تلفات را بین ۵٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ نفر تخمین زد.

در ۲۴ سپتامبر، حسین با سفیر ایالات متحده ملاقات کرد.

چین حمایت خود را از سازمان آزادی‌بخش فلسطین ابراز کرد و به شدت بدرفتاری با فلسطینیان توسط سلطنت و دولت اردن را محکوم کرد و اظهار داشت که کمک نظامی آن به فتح به اوج خود رسیده است. کویت کمک‌های اقتصادی خود به اردن را به حالت تعلیق درآورد. لیبی نیز کمک‌های خود را به حالت تعلیق درآورد و روابط دیپلماتیک خود را قطع کرد. عبدالعزیز بوتفلیقه، وزیر امور خارجه الجزایر، حمله دولت به سازمان آزادی‌بخش فلسطین را محکوم کرد.

نبرد با اخراج چریک‌ها از پایتخت و اطراف آن پایان یافت.

## پیامدها
در پی این نبرد، فدائیان فلسطینی به شدت تضعیف شدند. پس از شکست در عمان، تمرکز سازمان آزادی‌بخش فلسطین بر کسب رسمیت بین‌المللی و دستیابی به راه‌حل دو کشور بود. جورج حبش، رهبر جبهه خلق، معتقد بود که مبارزان فلسطینی باید رژیم هاشمی را به عنوان یک نهاد استعماری با اهدافی مشابه اسرائیل در نظر می‌گرفتند.

صلاح خلف، یکی از اعضای فتح، معتقد بود که دولت اردن به‌طور مؤثری از نگرانی مردم نسبت به فدائیان سوءاستفاده کرده و آنها را به عنوان «بی‌دین، کافر و قانون‌شکن» طبقه‌بندی کرده است. با نگاهی به گذشته، او معتقد بود که «ضروری است که مقاومت فلسطین به صراحت نشان دهد که دشمن آنها نه عموم مردم، بلکه خانواده حاکم، چند فرد منتخب و نهاد حاکم بر ملت است». از نظر محققان برجسته فلسطینی، درگیری بین سازمان آزادی‌بخش فلسطین و دولت حسین این تصور را تقویت کرد که رژیم هاشمی «نامشروع، تحمیل شده توسط غرب و یک ساختار صهیونیستی مخفی» است. در بهار ۱۹۷۱، علیرغم وضعیت نظامی ضعیف خود، فلسطینی‌ها با صدور درخواست جدیدی برای سرنگونی دولت حسین، آرمان‌های سیاسی خود را تشدید کردند، در حالی که همچنین به چشم‌انداز تشکیل یک دولت در تبعید می‌اندیشیدند.

## جستارهای وابسته
* روابط اردن و فلسطین
* سرزمین فلسطین

## منابع

رده:اردن در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:سپتامبر سیاه