قسطینه

**قسطینه** (به عربی: ) روستایی فلسطینی بود که در ۳۸ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و ویران گردید.

قسطینه بر فراز نقطه‌ای بلند در دشت ساحلی فلسطین و بر سر راه میان المجدل (عسقلان) و شاهراه اورشلیم–یافا جای داشت. یک اردوگاه نظامی بریتانیایی به نام بیر توویا در ۳ کیلومتری جنوب غربی روستا واقع بود. ساکنان روستا همگی مسلمان بودند و معیشت آنان عمدتاً بر پایه کشاورزی، دامداری و کار در اردوگاه نظامی بریتانیا استوار بود. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۸۹۰ نفر و مساحت کل زمین‌های آن ۱۲٬۰۱۹ دونم بود.

در ۹ ژوئیه ۱۹۴۸ نیروهای تیپ ۸۴ گیواتی در چارچوب عملیات آن-فار به روستا حمله کردند و پس از فرار ساکنان، بیش از ۱۴۷ خانه روستا به‌طور کامل ویران شد. پس از جنگ، چندین شهرک اسرائیلی بر زمین‌های قسطینه بنا گردید.

## موقعیت جغرافیایی
قسطینه بر بلندی نسبی در بخشی عموماً هموار از دشت ساحلی جنوبی فلسطین واقع بود. این روستا بر سر شاهراه میان المجدل (عسقلان) در جنوب غربی و جاده عمومی اورشلیم–یافا قرار داشت. اردوگاه نظامی بریتانیایی بیر توویا در ۳ کیلومتری جنوب غربی روستا جای داشت.

روستاهای همسایه قسطینه عبارت بودند از تل الترمس، یاصور، البطانی الشرقی، المسمیه الکبیرة، المسمیه الصغیرة و السوافیر الشرقیة و السوافیر الشمالیة.

## پیشینه
### دوره عثمانی
قسطینه در سال ۱۵۱۷ همراه با دیگر بخش‌های سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. بر پایه دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا در ناحیه (نَهیه) غزه زیر لوای (لیوا) سنجق غزه جای داشت و ۵۵ خانوار و ۱۵ مرد مجرد (برآوردِ نزدیک به ۳۸۵ نفر) در آن زندگی می‌کردند. همه روستاییان مسلمان بودند و مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو، کنجد، میوه و همچنین بز، کندوهای عسل و تاکستان‌ها می‌پرداختند؛ جمعاً ۱۳٬۱۰۰ آقچه. پنج‌ششم این درآمد به وقف اختصاص داشت.

مصطفی البکری الصدیقی (۱۶۸۸–۱۷۴۸/۹)، فقیه و جهانگرد صوفی سوری، گزارش داده‌است که در نیمه نخست سده هجدهم میلادی هنگام سفر به سوی المسمیه الکبیرة از این روستا گذشته‌است.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون روستای «الکستینه» را در شمال غربی تل صافی که در آن اقامت داشت مشاهده کرد و آن را روستایی مسلمان‌نشین در قضای غزه ثبت نمود.

در سال ۱۸۶۳، جهانگرد فرانسوی ویکتور گرن از روستا بازدید کرد و جمعیت آن را چهارصد نفر گزارش نمود. در نزدیکی دهانه چاه آب، بقایای یک ستون باستانی از سنگ مرمر خاکستری-سفید وجود داشت و دو نخل و سه اقاقیا سایه بر گورستان می‌انداختند.

فهرست روستاهای عثمانی مربوط به حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که قسطینه ۱۵۲ خانه و ۴۶۹ نفر جمعیت داشت، هرچند این شمار تنها مردان را دربرمی‌گرفت. در سال ۱۸۸۲، بررسی صندوق اکتشاف فلسطین قسطینه را روستایی توصیف کرد که در راستای شمال‌غربی–جنوب‌شرقی بر زمینی هموار گسترده شده و دارای ساختمان‌های خشتی، چاه آب و باغ‌ها بود.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا برگزار کردند، جمعیت روستا ۴۰۶ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۵۹۳ مسلمان در ۱۴۷ خانه افزایش یافت.

روستاییان یک مسجد داشتند و در سال ۱۹۳۶ مدرسه ابتدایی مشترکی با روستای همسایه تل الترمس بنیان نهاده شد که تا میانه دهه ۱۹۴۰ دارای ۱۶۱ دانش‌آموز بود. بنا بر منابع عربی، مدرسه شش کلاس داشت و چهار آموزگار در آن تدریس می‌کردند که هزینه سه تن از آنان را خود روستا می‌پرداخت. در مجموع ۵۰ مرد روستا خواندن و نوشتن می‌دانستند.

در سال ۱۹۳۹ موشاو کفار واربورگ بر زمین‌هایی که به‌طور سنتی متعلق به روستا بود و در ۳ کیلومتری جنوب غربی آن قرار داشت تأسیس شد. در دوران جنگ جهانی دوم، روستا میزبان عناصر گوناگونی از نیروهای متفقین بود، از جمله ستاد فرماندهی لشکر ۶ استرالیا در آنجا مستقر شد. همچنین بر پایه منابع فرانسوی، در ماه مه ۱۹۴۱ اردوگاه نظامی بیر توویا پس از بی‌استفاده شدن به محل گردهمایی نیروهای فرانسه آزاد پیش از نبرد سوریه تبدیل شد و شارل دوگل در ۲۶ مه ۱۹۴۱ نیروهای خود را در آنجا سان دید.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۸۹۰ نفر و همگی مسلمان بودند و زمین‌های آن جمعاً ۱۲٬۰۱۹ دونم مساحت داشت. زندگی روستاییان بیشتر بر کشاورزی استوار بود و افزون بر آن به پرورش دام و مرغداری و کار در اردوگاه نظامی بریتانیایی بیر توویا می‌پرداختند.

در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ جمعاً ۲۳۵ دونم به کشت مرکبات و موز، ۷٬۳۱۷ دونم به غلات، و ۷۷۰ دونم به آبیاری یا باغ‌های میوه اختصاص داشت و ۳۷ دونم زمین مسکونی شهری بود.

### جنگ ۱۹۴۸
قسطینه در محدوده سرزمینی قرار داشت که بر اساس طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین در سال ۱۹۴۷ به دولت عربی اختصاص یافته بود. پس از اعلام استقلال اسرائیل در ۱۵ مه ۱۹۴۸، ارتش‌های کشورهای عربی همسایه وارد جنگ شدند و موجی از آوارگی غیرنظامیان آغاز گردید. مردان روستای قسطینه زنان و کودکان را به تل صافی فرستادند، اما آنان به دلیل کمبود آب در روستای میزبان بازگشتند.

در ۲۹ ژوئن ۱۹۴۸، گردان ۵۱ تیپ ۸۴ گیواتی فرمان مقدماتی تصرف قسطینه و روستاهای همجوار (مسمیه الکبیره، مسمیه الصغیره، التینه و تل الترمس) را صادر کرد. به نوشته بنی موریس، این سند «تخلیه» () دو روستای مسمیه و «سوزاندن» () بقیه را توصیه می‌کرد.

در ۹ ژوئیه ۱۹۴۸، نیروهای اسرائیلی در چارچوب عملیات آن-فار به روستا یورش بردند و پس از فرار ساکنان، روستا و بیش از ۱۴۷ خانه آن را به‌طور کامل ویران کردند. قسطینه سپس به‌عنوان نقطه تجمع گردان هفتم تیپ ۸ زرهی هاتیفا شمونه پس از حمله ناکام به عراق المنشیه در جریان عملیات یوآو (تلاش اسرائیل برای گشودن راهی به سوی نقب) به کار رفت.

بر پایه منابع عربی، قسطینه در «خطه دالت» (طرح د) نیز نام برده شده بود که هدف آن تصرف روستاهای متعدد فلسطینی بود. فرمانده تیپ گیواتی، شمعون آویدان، دستور اخراج غیرنظامیان را صادر کرده بود و ساکنان احتمالاً به سمت جنوب به سوی غزه رانده شدند.

### پس از ۱۹۴۸
در آغاز سال ۱۹۴۹ امدادگران کویکر گزارش دادند که بسیاری از ساکنان چادرنشین اردوگاه آوارگان مغازی از قسطینه آمده‌اند.

پس از جنگ، منطقه به اسرائیل ملحق شد و چندین شهرک بر زمین‌های قسطینه بنا گردید: عروگوت و کفار آحیم در ۱۹۴۹، افیغدور در ۱۹۵۰ و کریات ملاخی در ۱۹۵۱ تأسیس شدند. بیر توویا نیز که از ۱۸۸۷ پایه‌گذاری شده بود، در مجاورت روستا قرار داشت و خود نیز به نام قسطینه شناخته می‌شد.

در سال ۱۹۹۲، ولید خالدی دربارهٔ وضعیت روستا نوشت:

امروزه نام «قسطینه» به‌طور رایج برای تقاطع ملاخی به کار می‌رود.

## جمعیت
ساکنان قسطینه همگی فلسطینیان مسلمان بودند. بر پایه منابع عربی، تبار آنان به حوران، المجدل و روستای بَشیت بازمی‌گشت و شمار اندکی ریشه مصری داشتند.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* پایگاه هوایی قسطینه

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* قسطینه در پایگاه Palestine Remembered
* قسطینه در ذاکرات
* قسطینه در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده