حمله به عجلون

**حمله به عجلون**، که با نام **نبرد بوته‌زار** نیز شناخته می‌شود، یک درگیری نظامی بزرگ بین اردن و سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جریان درگیری سپتامبر سیاه در سال ۱۹۷۱ بود. نیروهای اردنی هزاران فدائیان فلسطین را محاصره کرده و آنها را مجبور به تخلیه منطقه کردند.

## پیشینه

در سپتامبر ۱۹۷۰، نبرد سنگینی بین نیروهای اردنی و فداییان فلسطینی درگرفت. به اصرار دیگر سران کشورهای عربی، ملک حسین، پادشاه اردن، و یاسر عرفات، رهبر فلسطین، در ۲۷ سپتامبر ۱۹۷۰ در قاهره، مصر، توافقنامه آتش‌بس امضا کردند. این توافقنامه خواستار عقب‌نشینی سریع نیروهای چریکی فلسطینی از تمام شهرها و شهرستان‌های اردن و جابجایی آنها به مواضع «مناسب» برای ادامه نبرد با اسرائیل بود. همچنین خواستار آزادی زندانیان در بند هر دو طرف شد. اکثر رهبران سازمان آزادی‌بخش فلسطین تصمیم گرفتند که ماندن در اردن دیگر یک گزینه نیست و تصمیم گرفتند جنبش را به کشورهای دیگر پراکنده کنند. تعدادی از فرماندهان سازمان آزادی‌بخش فلسطین، برجسته‌ترین آنها ابو علی ایاد، با این نظر مخالف بودند و در عوض تصمیم گرفتند برای ادامه جنگ به حومه خشن شمال غربی اردن نقل مکان کنند.

از دسامبر ۱۹۷۰، ارتش سلطنتی اردن یک «حمله خزنده» را برای بیرون راندن فداییان از مواضعشان در شمال و غرب امان و همچنین قطع تدارکات خارجی آنها آغاز کرد. با وخامت اوضاع نظامی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، عرفات برای بازسازی نیروهای خود به سوریه گریخت. در همین حال، اردنی‌ها آماده نابودی آخرین پایگاه‌های سازمان آزادی‌بخش فلسطین در اردن شدند. در آوریل ۱۹۷۱، وصفی التل، نخست‌وزیر اردن، به سازمان آزادی‌بخش فلسطین دستور داد تا تمام پایگاه‌های خود را از عمان به جنگل‌های بین عجلون و جرش منتقل کند. فدائیان در ابتدا قصد داشتند در برابر این دستور مقاومت کنند، اما به طرز ناامیدکننده‌ای از نظر تعداد و سلاح ضعیف‌تر بودند.

## حملهٔ اردن
در ۱۲ ژوئیه ۱۹۷۱، دولت اردن به فدائیان فلسطینیِ به دام افتاده دستور داد تا تل العقرع، کوه استراتژیک در قلب دژ عجلون، را تخلیه کنند. فرماندهی میدانی محلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، از جمله ابو علی ایاد، این درخواست را رد کرد. پاتریک سیل، روزنامه‌نگار و محقق، استدلال کرد که تصمیم به مقاومت در عجلون یک «مأموریت انتحاری» بود، زیرا فدائیان هیچ توانایی برای مقاومت در برابر نیروهای زرهی اردن در زمین‌های بازنداشتند.

صبح روز ۱۳ ژوئیه، نیروهای مسلح اردن با بمباران شدید توپخانه، حملهٔ گسترده‌ای را علیه ۲۵۰۰ شبه‌نظامی دژ عجلون آغاز کردند که با حملات هوایی نیز تقویت می‌شد. سپس اردنی‌ها با استفاده از یک لشکر پیاده‌نظام، یک تیپ تانک، دو گردان کماندویی و ۱۰۰۰۰ شبه‌نظامی از «ارتش مردمی» از سه طرف شروع به پیشروی به سمت مواضع فدائیان کردند. علاوه بر این، سه گردان دیگر اردنی به حدود ۵۰۰ جنگجوی سازمان آزادی‌بخش فلسطین که هنوز در دره رود اردن مستقر بودند، حمله کردند. این نبرد وحشیانه بود و شبه‌نظامیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین گزارش دادند که تانک‌های اردنی از روی فدائیان زخمی عبور کرده‌اند.

تا ۱۴ ژوئیه، اردنی‌ها بیشتر میدان نبرد را در دست داشتند. صبح روز ۱۶ ژوئیه، ارتش اردن اعلام کرد که پس از کشته شدن حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ جنگجوی فدائی، و متحمل شدن حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ تلفات، کنترل کل منطقه را به دست گرفته است. حدود ۵۰۰ فدائی موفق به عقب‌نشینی از منطقه و رسیدن به سوریه همسایه شدند. اردنی‌ها حدود ۲۳۰۰ فدائی را اسیر کردند. حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر از شبه‌نظامیان سازمان آزادی‌بخش فلسطین ترجیح دادند از رود اردن عبور کنند تا به نیروهای اسرائیلی تسلیم شوند تا به اردنی‌ها. هنگامی که نیروهایش مورد هجوم قرار گرفتند، ابو علی ایاد مردی را با نامه‌ای از جیب عجلون به رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین فرستاد. در این پیام، او به شدت مافوق‌های خود را به خاطر ترک جنگ محکوم کرد و اعلام کرد که «ما روی پاهای خود خواهیم مرد تا اینکه زانو بزنیم».

عملیات پاکسازی به مدت دو روز ادامه یافت، زیرا اردنی‌ها به دنبال فراریان سازمان آزادی‌بخش فلسطین بودند. در همین حال، شبه‌نظامیان تعدادی از افسران اردنی را که در سپتامبر ۱۹۷۰ به آنها پیوسته بودند، اعدام کردند. بنا به گزارش‌ها، در ۲۳ ژوئیه، ابو علی ایاد در اطراف عجلون کشته شد. جسد او هرگز پیدا نشد.

## پیامدها
پس از نابودی استحکامات عجلون، ملک حسین در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که حاکمیت اردن احیا شده است. بقایای نیروی ابو علی ایاد همچنان برای او احترام زیادی قائل بودند و سوگند یاد کردند که انتقام او را بگیرند؛ یکی از آنها وصفی التل را در نوامبر ۱۹۷۱ به قتل رساند.

## منابع

### آثار مورد استناد

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

رده:اردن در ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:سپتامبر سیاه
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عربی