طرح پیشنهادی اسرائیل برای شهرک‌سازی در نوار غزه

**طرح پیشنهادی اسرائیل برای شهرک‌سازی در نوار غزه** به مجموعه‌ای از پیشنهادها و جنبش‌هایی اشاره دارد که از سوی برخی گروه‌های سیاسی و شهرک‌نشینان اسرائیلی برای بازگرداندن شهرک‌نشینان یهودی به نوار غزه مطرح شده‌است. اسرائیل در سال ۲۰۰۵ در جریان خروج یک‌جانبه از نوار غزه پس از ۳۸ سال حضور شهرک‌نشینان، تمامی شهرک‌های خود را در این منطقه برچید. نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو اعلام کرده‌است که «اسرائیل قصد اشغال دائمی غزه یا جابه‌جایی جمعیت غیرنظامی آن را ندارد».

با این حال، در بستر جنگ غزه، برخی از اسرائیلی‌ها اخراج فلسطینیان از این منطقه یا ایجاد شرایطی که به مهاجرت اجباری آنان بینجامد و موج تازه‌ای از شهرک‌سازی در نوار غزه را ممکن سازد پیشنهاد داده‌اند. این طرح‌ها با واکنش گسترده بین‌المللی روبه‌رو شده و منتقدان آن‌ها را نوعی پاکسازی قومی خوانده‌اند. از سوی دیگر، خانواده‌های گروگان‌های اسرائیلی نیز نسبت به ابزاری شدن بحران برای پیشبرد اهداف شهرک‌سازی خشم خود را ابراز کرده‌اند.

## پیشینه

شهرک‌های اسرائیلی جوامع غیرنظامی هستند که اسرائیل در سراسر سرزمین‌های تحت اشغال اسرائیل بنا کرده و تقریباً به‌طور انحصاری توسط یهودیان اسرائیلی بر زمین‌هایی که از زمان جنگ شش‌روزه در ۱۹۶۷ به اشغال اسرائیل درآمده‌اند سکونت دارند. گسترش شهرک‌ها اغلب با مصادره زمین‌ها و منابع فلسطینیان همراه بوده و به جابه‌جایی جوامع فلسطینی و افزایش تنش و درگیری انجامیده‌است. شهرک‌ها معمولاً تحت حفاظت نیروهای دفاعی اسرائیل قرار دارند و بارها کانون خشونت علیه فلسطینیان بوده‌اند. دیده‌بان حقوق بشر و دیگر سازمان‌های ناظر به‌طور منظم گزارش‌هایی دربارهٔ خشونت شهرک‌نشینان اسرائیلی منتشر می‌کنند که به رویدادهای سنگ‌پرانی و تیراندازی شهرک‌نشینان اسرائیلی علیه فلسطینیان اشاره دارد.

طرح خروج از شهرک‌های نوار غزه نخستین‌بار در سال ۲۰۰۳ از سوی نخست‌وزیر آریئل شارون پیشنهاد و در سال ۲۰۰۵ به تصویب کنست رسید. این طرح در اوت ۲۰۰۵ اجرا شد؛ بسته‌های جبرانی به کسانی که داوطلبانه خانه‌های خود را ترک می‌کردند پیشنهاد شد، اما شماری دیگر به‌اجبار توسط نیروهای ارتش اسرائیل تخلیه شدند. در سال خروج، ۸٬۴۷۵ شهرک‌نشین از غزه جابه‌جا شدند، در حالی که در همان سال شمار شهرک‌نشینان جدید در کرانه باختری ۱۵ هزار نفر افزایش یافت.

جامعه بین‌المللی احداث شهرک‌های اسرائیلی در سرزمین‌های اشغالی را بر پایه یکی از دو استدلال غیرقانونی می‌داند: نقض ماده ۴۹ کنوانسیون چهارم ژنو یا نقض اعلامیه‌ها و قطعنامه‌های بین‌المللی. سازمان ملل متحد، سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر و بسیاری از پژوهشگران حقوقی نوار غزه را همچنان تحت اشغال نظامی اسرائیل می‌دانند، هرچند اسرائیل این ادعا را رد می‌کند.

اعتراضات و جنبش‌های مخالف خروج و تخلیه شهرک‌نشینان اندکی پس از اعلام طرح خروج آغاز شد و در طول سال‌ها ادامه یافت. در اکتبر ۲۰۰۴ صد هزار اسرائیلی در شهرهای گوناگون اسرائیل با شعار «۱۰۰ شهر از گوش قطیف و سامریه حمایت می‌کنند» راه‌پیمایی کردند. در سال ۲۰۱۴ فعالانی یک گروه فیسبوکی با نام «بازگشت به گوش قطیف» تأسیس کردند که بعدها به «خانه – بازگشت به نوار غزه» (به عبری: ) تغییر نام یافت. تا دسامبر ۲۰۲۳ این گروه بیش از ۱۰ هزار دنبال‌کننده داشت.

## اظهارنظرهای مقامات
در ۱۴ دسامبر ۲۰۲۳، عمیحای شیکلی، وزیر برابری اجتماعی، اعلام کرد که برپایی شهرک‌های اسرائیلی در نوار غزه «در بخش‌های مشخصی که منطقی باشد» امکان‌پذیر است. در ۳۰ دسامبر، وزیر دارایی اسرائیل بتسلئیل اسموتریچ گفت که «آینده» شهرک‌های غزه پس از جنگ تعیین خواهد شد. اسموتریچ در بیانیه‌ای دیگر تأکید کرد که حضور شهرک‌نشینان اسرائیلی در غزه به «شکوفایی صحرا» کمک خواهد کرد.

در ۴ ژانویه ۲۰۲۴، وزیر دفاع اسرائیل یوآو گالانت اعلام کرد که اسرائیل پس از جنگ «حضور غیرنظامی» در نوار غزه نخواهد داشت، اما آزادی عمل نظامی نامحدود خود را حفظ خواهد کرد. در ۷ ژانویه، ایتامار بن گویر شهرک‌سازی اسرائیلی در نوار غزه را «نیاز روز» خواند. در ۸ ژانویه نیز گزارش شد که گروهی از اعضای کنست با نتانیاهو دربارهٔ برنامه‌های ساخت شهرک‌های یهودی آینده در نوار غزه دیدار کردند.

## طرح پایگاه‌های نظامی دائمی
در اواخر ژانویه ۲۰۲۴، یک افسر ناشناس ارتش اسرائیل گزارش داد که نتانیاهو و دیگر اعضای دولت از برخی نظامیان خواسته‌اند که «پایگاه‌های دائمی» در نوار غزه برپا کنند. بنا بر گزارش‌ها، این دستورها شفاهی و به‌صورت فردی به‌شمار اندکی از افراد داده شده بود. برخی مقامات نظامی به‌صورت ناشناس با این طرح مخالفت کردند و گفتند چنین شهرک‌هایی «هدف‌هایی آسان» خواهند بود و به مشارکت امنیتی با نهادهایی مانند تشکیلات خودگردان فلسطینی نیاز خواهند داشت. یسرائیل کاتس، وزیر امور خارجه اسرائیل، نیز در ژانویه ۲۰۲۴ ایده ساخت جزیره مصنوعی در برابر ساحل نوار غزه را که تحت کنترل اسرائیل باشد مطرح کرد.

## نشست‌ها و گردهمایی‌ها
تا نوامبر ۲۰۲۳، پویشی با نام «بازگشت به خانه» آغاز به کار کرده بود. در ۲۲ نوامبر، نشستی در اشدود برگزار شد که سازمان‌های مردمی گوناگونی در آن گرد هم آمدند. در این رویداد نه‌تنها سیاستمداران راست افراطی مانند لیمور سون هارملک از حزب قدرت یهودی سخنرانی کردند بلکه دو نماینده از حزب لیکود نتانیاهو یعنی آریل کالنر و تالی گوتلیو نیز حضور داشتند. سون هارملک اعلام کرد که «گریزی از بازگشت و کنترل کامل بر نوار غزه نیست» و منظور از کنترل کامل «شهرک‌نشینی گسترده و شکوفا» است بر خلاف شهرک‌های گوش قطیف که متمرکز بودند. گوتلیو نیز خواستار برپایی فوری دیوار و برج در بخش شمالی غزه شد. یکی دیگر از سخنرانان، یوسی داگان، رهبری یک لابی پرنفوذ در کمیته مرکزی لیکود را بر عهده داشت. داگان فعال سرشناس شهرک‌سازی بود که در سال ۲۰۰۵ ناگزیر شهرکش را در بخش کوچکی از کرانه باختری که هم‌زمان با غزه تخلیه شد ترک کرده بود.

در نوامبر ۲۰۲۳، ۱۱ سازمان پیشرو راستگرا «ائتلاف سازمان‌ها برای بازگشت به نوار غزه و همه شهرک‌های شمال سامریه» را در مجموعه‌ای از نشست‌های محرمانه راه‌اندازی کردند. این ائتلاف تازه قصد داشت از اسرائیلی‌ها بخواهد به هسته‌های شهرک‌سازی (گارعینیم) بپیوندند و جوامع یهودی پیشین گوش قطیف را از شمال نوار غزه و شمال سامریه بازسازی کنند.

در دسامبر ۲۰۲۳، صدها فعال شهرک‌نشین در مرکز اسرائیل برای نشست دیگری با عنوان «آمادگی عملی برای بازگشت به غزه» گرد هم آمدند.

### نشست «شهرک‌نشینی امنیت می‌آورد»، ژانویه ۲۰۲۴
در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۴، نشستی با نام «شهرک‌نشینی امنیت می‌آورد» (به عبری: ) با حمایت مالی سازمان شهرک‌نشین راستگرای «نخالا» در اورشلیم برگزار شد. در بحبوحه جنگ در نوار غزه، دوازده وزیر کابینه اسرائیل از جمله چندین نفر از حزب لیکود نخست‌وزیر در این نشست شرکت کردند. دانیلا ویس، مدیر نخالا، با اشاره به حملات ۷ اکتبر و جنگ جاری به خبرنگاران گفت: «این پایان حضور عرب‌ها در غزه است. پایان است… به‌جای آن‌ها یهودیان بسیار بسیاری به شهرک‌ها بازخواهند گشت و شهرک‌های تازه‌ای خواهند ساخت.» هنگامی که ایتامار بن گویر، وزیر امنیت ملی از جناح راست افراطی، گفت فلسطینیان ساکن غزه باید «از اینجا بروند»، برخی حاضران فریاد زدند «فقط اخراج!».

این نشست خواستار ساخت شهرک‌های تازه اسرائیلی در غزه و تشویق جابه‌جایی فلسطینیان ساکن آنجا شد. نقشه‌ای از شهرک‌های پیشنهادی در این نشست ارائه شد که بر پایه آن چندین شهرک در نوار غزه برنامه‌ریزی شده بود: شهرک «یشای» در حاشیه ویران‌شده بیت‌حانون، «معوز» در ساحل جنوبی غزه و «دروازه‌های غزه» در «شهر ویران‌شده خان‌یونس»؛ همچنین منطقه‌ای ویژه شهرک‌نشینی حریدی به نام «حسد لَاَلافیم» در جنوب رفح پیش‌بینی شده بود. نزدیک به ۵ هزار اسرائیلی که بیشترشان مذهبی بودند در نشست شرکت کردند و حضور چشمگیر کودکان و نوجوانان نیز دیده می‌شد.

### حضور وزیران کابینه و پیامدهای آن
۱۱ نفر از ۳۷ وزیر کابینه در کنار ۱۵ نماینده کنست از ائتلاف حاکم در نشست شرکت کردند. حضور این شمار از اعضای دولت نشان‌دهنده ارتقای جنبش بازاسکان از حاشیه سیاست به جایگاهی برجسته بود. آلون پینکاس، مشاور پیشین نخست‌وزیرهای ایهود باراک و شیمون پرز، در روزنامه هاآرتص نوشت:

## واکنش‌ها
### واکنش خانواده‌های گروگان‌ها
خانواده‌های گروگان‌های اسرائیلی که در حملات ۷ اکتبر ربوده شده بودند خشم خود را از برگزاری نشست بازاسکان ابراز کردند. آن‌ها شرکت‌کنندگان را متهم کردند که «بر خون آن‌ها می‌رقصند» و جنگ را برای پیشبرد اهداف ایدئولوژیک شهرک‌سازی ابزار قرار داده‌اند.

### واکنش بین‌المللی
فراخوان‌ها برای بازاسکان نوار غزه با محکومیت گسترده بین‌المللی روبه‌رو شد. تحلیلگران این اقدامات را فراخوان آشکار برای پاکسازی قومی خواندند.

## جایگاه حقوقی
بر پایه حقوق بین‌الملل، انتقال جمعیت غیرنظامی قدرت اشغالگر به سرزمین‌های اشغالی نقض ماده ۴۹ کنوانسیون چهارم ژنو به‌شمار می‌رود. قطعنامه ۴۶۵ شورای امنیت سازمان ملل متحد مصوب ۱ مارس ۱۹۸۰ از اسرائیل خواسته‌است «شهرک‌های موجود را برچیند و به‌ویژه به‌فوریت از احداث، ساخت و برنامه‌ریزی شهرک‌ها در سرزمین‌های عربی اشغال‌شده از سال ۱۹۶۷ از جمله بیت‌المقدس دست بردارد». قطعنامه‌های مجمع عمومی سازمان ملل از سال ۱۹۶۹ عملیات تهجیر را محکوم و برپایی شهرک‌ها را به‌طور مداوم نکوهش کرده‌اند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* صفحه فیسبوک «خانه – بازگشت به نوار غزه»

رده:شهرک یهودی‌نشین
رده:تاریخ نوار غزه
رده:پاکسازی قومی در آسیا
رده:درگیری اسرائیل و غزه
رده:جنایت‌های جنگی اسرائیل در جنگ غزه
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند