بیگاری قراردادی

**قرارداد بیگاری** یا **بیگاری قراردادی** (به انگلیسی: *Indentured servitude*، به فرانسوی: *engagisme*) شکلی از خدمت قراردادی بدون مواجب است که عمدتاً در نظام حقوقی انگلیسی در سده‌های ۱۶ تا ۱۸ رایج بود. کارگر با قرارداد بیگاری (*indentured servant*) کارگری بود که بر اساس یک قرارداد موظف بود برای یک شخص یا شرکت، برای یک دوره زمانی مشخص کار کند و اغلب در ازای آن دستمزدی دریافت نمی‌کرد. در مقابل، کارفرما محل اقامت، غذا، آموزش، یا هزینه سفر به کشور دیگر (مثلاً به مستعمرات) را برای او تأمین می‌کرد. پس از آنکه کارگر مدت زمان تعیین‌شده در قرارداد – که به‌طور سنتی هفت سال بود – کار می‌کرد، آزاد بود که برای خود مزرعه‌ای تأسیس کند یا کسب‌وکار شخصی داشته باشد. بسیاری از مهاجران تنگدست اروپایی برای تأمین مالی سفر خود از اروپا به آمریکا، چنین قراردادهایی را امضا می‌کردند.

## بیگاری قراردادی در آمریکای بریتانیا
**بیگاری قراردادی** (به انگلیسی: *Indentured servitude*) در مستعمرات آمریکاییِ بریتانیا، نظام اصلی کار پیش از برده‌داری بود. بستن قراردادهای بیگاری روشی بود که به مهاجران – اغلب جوانان اروپایی – امکان می‌داد از اوایل قرن هفدهم تا اوایل قرن بیستم خود را به قاره‌ی آمریکا برسانند. این مهاجران قراردادی امضا می‌کردند که طبق آن باید برای کارفرمایی (معمولاً یک مهاجر استعمارگر) در آمریکا، برای مدتی معین – معمولاً میان سه تا هفت سال، و اغلب سه سال – کار کنند. در عوض، کارفرما هزینه‌ی سفر آن‌ها را می‌پرداخت. کارفرما برای آنان خوراک و سرپناه فراهم می‌کرد، اما هیچ دستمزدی نمی‌داد؛ همچنین می‌توانست فعالیت‌های شخصی آنان را محدود کند (مثلاً ازدواج)، قراردادشان را بفروشد یا به کارفرمای دیگری منتقل کند، و اگر خدمت‌کار می‌گریخت، با مجازات‌های قانونی مانند زندان روبه‌رو می‌شد. در پایان مدت قرارداد، فرد آزاد می‌شد تا زندگی مستقلی در آمریکا آغاز کند یا اگر می‌خواست، در برابر دریافت مزد نزد همان کارفرما بماند. در بعضی موارد، هنگام آزادی، کارگر کالایی باارزش مانند قطعه‌زمینی کوچک یا لباس تازه دریافت می‌کرد.

در آن دوران، این نظام چنان برجسته بود که تقریباً نیمی از کل مهاجران سفیدپوست به مستعمرات بریتانیا تحت قرارداد بیگاری وارد می‌شدند − سهم آن‌ها در مستعمرات جنوبی اغلب بیش از نیمی از کل جمعیت مهاجر بود. با آغاز جنگ استقلال آمریکا در سال ۱۷۷۵، تنها حدود ۲ تا ۳ درصد نیروی کار در مستعمرات از کارگران قراردادی تشکیل می‌شد.

دیدگاه غالب میان تاریخ‌نگاران و اقتصاددانان این است که بیگاری قراردادی در سده‌ی هفدهم در مستعمرات سیزده‌گانه رواج یافت، زیرا در آنجا نیاز شدیدی به نیروی کار وجود داشت، در حالی‌که در اروپا مازاد نیروی کار وجود داشت و هزینه‌ی سفر دریایی سنگین بود، طوری که کارگران اروپایی از عهده‌ی آن برنمی‌آمدند. میان دهه‌ی ۱۶۳۰ تا زمان انقلاب آمریکا، بین نیم تا دوسوم مهاجران سفیدپوست به مستعمرات سیزده‌گانه با قرارداد بیگاری وارد شدند. نیم‌میلیون اروپایی دیگر – عمدتاً مردان جوان – نیز به کارائیب رفتند تا در مزارع، بر اساس قرارداد، کار کنند. در بسیاری موارد، فریب و حتی زور برای جذب کارگران به‌کار می‌رفت. در جنوب نیوانگلند و لانگ‌آیلند نیز نوعی نظام وابستگی بدهی که مشابه بیگاری قراردادی بود برای کنترل و همگون‌سازی سرخ‌پوستان بومی از دهه‌ی ۱۶۰۰ تا زمان انقلاب آمریکا استفاده می‌شد.

بیگاری قراردادی در آمریکای شمالی تا اوایل قرن بیستم ادامه یافت، اما شمار کارگران قراردادی به‌تدریج کاهش پیدا کرد. درباره‌ی دلایل این کاهش، میان پژوهشگران اتفاق نظر وجود ندارد، اما عوامل اصلی عبارتند از:

* تغییر اقتصادی و حقوقی: کاهش جذابیت بیگاری برای کارفرمایان، زیرا خرید بردگان آفریقایی در درازمدت سودآورتر بود. در عین حال، قوانین حقوقی وضع شده به نفع کارگران، استخدام آنان را تحت قرارداد بیگاری برای کارفرمایان سخت‌تر و پرریسک‌تر می‌کرد.
* شرایط بازار: افزایش توان مالی مهاجران برای پرداخت شخصی هزینه سفر، که نیاز آن‌ها به امضای قرارداد بیگاری را از بین برد.
* پیامدهای سیاسی: کاهش مهاجرت از بریتانیا پس از انقلاب آمریکا، که عمده‌ترین منبع نیروی کار بیگاری را قطع کرد.

در کارائیب، از قرن هفدهم شمار قراردادهای بیگاری اروپایی رو به کاهش گذاشت، زیرا اروپاییان از خشونت اربابان مزارع و مرگ‌ومیر بالای کارگران – عمدتاً بر اثر بیماری‌های گرمسیری – آگاه شده بودند. پس از لغو برده‌داری در امپراتوری بریتانیا در سال ۱۸۳۳، مالکان مزارع دوباره به نظام بیگاری قراردادی روی آوردند، این‌بار اما در قالب نظام بیگاری قراردادی در هند بریتانیا. این روند تا سال ۱۹۱۷ ادامه داشت، زمانی که دولت بریتانیا آن را رسماً ممنوع کرد.

## بیگاری قراردادی در کارائیب
بیگاری قراردادی (Indentured Servitude) در کارائیب، در قرون ۱۶ و ۱۷، روشی رایج بود که در آن اروپاییان فقیر (اغلب مردان جوان) در ازای پرداخت هزینه سفر و تأمین نیازهای اولیه، حدود هفت سال از آزادی خود را می‌فروختند. کارگر در طول قرارداد به مثابه دارایی مالک شمرده می‌شد، هرچند برخلاف برده حق مالکیت شخصی داشت و می‌توانست از مالک خود شکایت کند. پس از پایان قرارداد، 'حق آزادی' (پول نقد یا زمین) دریافت می‌کرد و آزاد می‌شد. در حالی که بیگاری قراردادی در قرن هفدهم بخشی قانونی از نظام حقوقی انگلستان بود، اما این سیستم برای اجبار نیز به کار گرفته می‌شد. بسیاری از ایرلندی‌ها و اسکاتلندی‌ها، به‌ویژه در طول لشکرکشی‌های الیور کرامول بین سال‌های ۱۶۴۹ تا ۱۶۵۵، به عنوان گروگان دستگیر و به کارائیب (اغلب به باربادوس) تبعید شدند. این عمل اجباری با اصطلاح *<nowiki/>'باربادوسی شدن' (barbadosed)* شناخته می‌شد و قربانیان آن را 'ردلگز' (Redlegs) (سرخ‌پاها) می‌نامیدند. 

در سال ۱۶۴۳، جمعیت اروپایی جزیره‌ی باربادوس حدود ۳۷٬۲۰۰ نفر بود (معادل ۸۶ درصد کل جمعیت). در دوران «جنگ‌های سه پادشاهی»، دست‌کم ۱۰ هزار اسیر جنگی ایرلندی و شماری اسکاتلندی و انگلیسی به‌عنوان کارگران بیگاری قراردادی به مستعمرات اعزام شدند.

باربادوس نمونه‌ای از مستعمره‌ای است که در آن جدایی میان آفریقایی‌های برده و «خدمت‌کاران» اروپایی در قالب قانون رسمیت یافت. در سال ۱۶۶۱، مجموعه‌ای از قوانین مستقل تصویب شد که هر یک از این دو گروه را به‌عنوان طبقه‌ای جداگانه در نظر می‌گرفت.

پیش از سال ۱۸۴۰، در مجموع حدود نیم میلیون اروپایی – عمدتاً در جزایر انگلیسی‌زبانِ کارائیب – به‌عنوان بیگاران قراردادی به منطقه‌ی کارائیب فرستاده شدند.

این سیستم پس از سال ۱۶۶۰ رو به زوال گذاشت، زیرا تقاضای کار به سمت بردگان آفریقایی متمایل شد. دلایل این تغییر عبارت بودند از: ناتوانی کارگران آزادشده در رقابت با مزارع بزرگ شکر، گزارش جنایات مالکان (که مهاجران جدید را می‌ترساند)، و نرخ مرگ‌ومیر فوق‌العاده بالا (۳۳ تا ۵۰ درصد) میان کارگران بیگاری بر اثر بیماری‌ها. اما پس از لغو برده‌داری در امپراتوری بریتانیا (۱۸۳۸)، مالکان بار دیگر از سیستم 'بیگاری قراردادی' استفاده کردند؛ با این تفاوت که این بار نیروی کار عمدتاً از هند و آسیا تأمین می‌شد و شرایط کاری، آن را به برده‌داری نزدیک‌تر کرد. این شکل نهایی بیگاری قراردادی تا سال ۱۹۱۷ ادامه یافت.

در میانه‌ی قرن نوزدهم، هزاران کارگر چینی ــ که اغلب با فریب یا اجبار توسط برده‌فروشان موسوم به «کریمپ‌ها» (crimps) به خدمت گرفته می‌شدند ــ برای کار در مزارعِ سراسر کارائیب، پرو و هاوایی به قرارداد گماشته شدند. این موج مهاجرت، پیامد مستقیمِ تلاش قدرت‌های استعماری برای یافتن نیروی کار ارزان پس از لغو برده‌داری بود؛ در همان زمان، بندرهای تجاری چین نیز در پی جنگ‌های تریاک و امضای قراردادهای نابرابر به روی خارجیان گشوده شده بود. این کارگران در شرایطی بسیار طاقت‌فرسا کار می‌کردند. یک مدیر آمریکاییِ مزرعه در هاوایی گفته بود:«*آن‌ها باید همیشه کار کنند — هیچ توجهی به شکایتشان از غذا یا چیزهای دیگر نمی‌شود؛ برده‌داری در برابر این وضع، هیچ است.*»این کارگران بخشی از نظام جدیدی بودند که پس از لغو رسمی برده‌داری، بردگی مالکیتی را با بردگی قراردادی جایگزین کرد. شهادت‌های بر جای‌مانده از کارگران چینی در کوبا، از آزار، کار بیش از حد، و نبودِ هیچ راه قانونی مؤثر برای دادخواهی حکایت دارد.

## نظام بیگاری قراردادی در هند بریتانیا
**نظام بیگاری قراردادی** **در هند** (به انگلیسی: *Indian indenture system*) نظامی از بردگی قراردادی بود که طی آن بیش از ۱/۶ میلیون کارگر از هندِ بریتانیا به مستعمرات اروپایی فرستاده شدند تا جایگزین بردگان آفریقایی شوند، پس از آنکه تجارت برده در اوایل قرن نوزدهم لغو شد.

اگرچه مقامات استعماری این جابه‌جایی را نوعی «مهاجرت آزاد» می‌نامیدند، اما در واقع بسیاری از کارگران با فریب، اجبار یا ربایش به خدمت گرفته می‌شدند؛ از همین‌رو تاریخ‌نگارانی مانند هیو تینکر (Hugh Tinker) این نظام را «شکل تازه‌ای از برده‌داری» دانسته‌اند.

این نظام با سفر کشتی *Atlas* به موریس در سال ۱۸۳۴ آغاز شد، اما از آن‌جا که در سفرهای اولیه، نرخ مرگ‌ومیر کارگران بیش از ۱۷ درصد بود دولت بریتانیا مقررات سخت‌گیرانه‌تری برای حمل‌ونقل دریایی وضع کرد.

نظام بیگاری قراردادی پس از لغو برده‌داری در امپراتوری بریتانیا (در ۱۸۳۳)، در مستعمرات فرانسه (در ۱۸۴۸) و در امپراتوری هلند (در ۱۸۶۳) گسترش یافت. در هند بریتانیا، این نظام تا دهه‌ی ۱۹۲۰ ادامه داشت و به پیدایش جمعیت‌های گسترده‌ی جنوب‌آسیایی در سراسر جهان انجامید – از جمله در کارائیب، ناتال (آفریقای جنوبی)، رئونیون، موریس و فیجی – که پایه‌گذار جوامع هندی‌تبار کارائیبی، موریسی، فیجیایی و آفریقای جنوبی شدند. اگرچه بسیاری از بازماندگانِ این کارگران امروز از پایداری و حفظ فرهنگ نیاکانشان سخن می‌گویند، اما تاریخ‌پژوهان بر رنج، آوارگی و زخم‌های جمعیِ ناشی از نظام بیگاری قراردادی تأکید دارند.

در کشورهایی چون سری‌لانکا، مالزی و میانمار نیز نظامی مشابه وجود داشت که نظام کانگانی نامیده می‌شد. بیشتر جمعیت‌های تامیل‌های سری‌لانکایی، هندی‌تباران مالزی و میانمار، و نیز هندی‌تباران سنگاپور از نسل همین کارگران کانگانی هستند. به‌طور مشابه، هندی‌تباران شرق آفریقا از نسل کارگرانی‌اند که برای ساخت راه‌آهن کنیا–اوگاندا به آن منطقه رفتند، هرچند آنان رسماً بخشی از نظام بیگاری قراردادی محسوب نمی‌شدند.

## منابع
رده:کارآموزی
رده:استعمار بریتانیا در ایالات متحده آمریکا
رده:تاریخ مستعمرگی ایالات متحده آمریکا