دست مرده

بندانگشتی|300x300پیکسل|
**دست مرده**، همچنین به عنوان **محیط**، یک سیستم کنترل تسلیحات هسته‌ای خودکار یا نیمه‌خودکار دوران جنگ سرد است (مشابه مفهوم سیستم ارتباطات اضطراری موشکی AN/DRC-8 آمریکایی) که توسط اتحاد جماهیر شوروی طراحی و ساخته شد. این سیستم که همچنان در فدراسیون روسیه پس از فروپاشی شوروی در خدمت نیروهای مسلح می‌باشد نمونه‌ای از بازدارندگی نابودی تضمین‌شده متقابل و شکست‌ناپذیری است. دست مرده می‌تواند با ارسال یک دستور از پیش تعیین‌شده از بالاترین مقام ستاد کل نیروهای مسلح حتی با نابودی کامل عناصر فرماندهی مدیریت نیروی موشکی استراتژیک در اختیار بگیرد و به پست‌های فرماندهی و سیلوهای انفرادی، در صورت شناسایی حمله هسته‌ای توسط حسگرهای لرزه‌ای، نوری، رادیواکتیویته و فشار، فرمان پرتاب موشک‌های بالستیک قاره‌پیما روسیه (ICBM) را که از پیش مجهز به کلاهک‌های هسته ای شده‌اند را بدهد. طبق اکثر گزارش‌ها، این سیستم معمولاً خاموش است ولی در مواقع بحرانی مجدداً فعال می‌گردد. روایت‌ها در مورد اینکه آیا این سیستم، پس از فعال شدن توسط رهبری کشور، موشک‌ها را به‌طور کامل به صورت خودکار پرتاب می‌کند یا هنوز یک فرایند تأیید انسانی در آن دخیل است، متفاوت است و بر اساس منابع جدیدتر، دومی را پیشنهاد می‌دهند.

## مفهوم سیستم
«دست مرده» به عنوان یک سیستم جایگزین برای فرماندهی خودکار تمام واحدهای مسلح به سلاح‌های هسته‌ای ظاهر شد. این سیستم قرار بود به عنوان یک سیستم ارتباطی پشتیبان عمل کند، در صورتی که اجزای کلیدی سیستم فرماندهی «کازبک» و ارتباط با نیروهای موشکی استراتژیک در اثر یک حمله اولیه نابود شوند عمل کند.

برای اطمینان از عملکرد صحیح، این سیستم طوری طراحی شده بود که عمدتاً خودکار باشد و در صورت وقوع یک حمله همه‌جانبه هسته ای، بتواند بدون (یا با حداقل) دخالت انسان، حمله تلافی‌جویانه مناسبی را به تنهایی انجام دهد.

به گفته ولادیمیر یارینیچ، یکی از توسعه‌دهندگان این سیستم، به عنوان حائلی در برابر تصمیمات عجولانه مبتنی بر اطلاعات تأیید نشده توسط رهبری کشور عمل می‌کرد. رهبر پس از دریافت هشدار در مورد حمله هسته‌ای، می‌توانست سیستم را فعال کند و سپس منتظر تحولات بیشتر بماند، با این اطمینان که حتی نابودی تمام پرسنل کلیدی با اختیار فرماندهی پاسخ به حمله، هنوز نمی‌تواند از حمله تلافی‌جویانه جلوگیری کند؛ بنابراین، استفاده از این سیستم از نظر تئوری احتمال تلافی ناشی از آژیر کاذب را کاهش می‌دهد.

## انگیزه
هدف از سیستم دست مرده، همان‌طور که در کتابی با همین نام شرح داده شده است، حفظ قابلیت ضربه دوم بود، با اطمینان از اینکه نابودی رهبری شوروی مانع از استفاده ارتش شوروی از سلاح‌هایش نشود.

نگرانی شوروی در مورد این موضوع با توسعه سیستم‌های موشک بالستیک زیردریایی‌پایه (SLBM) بسیار دقیق ایالات متحده در دهه ۱۹۸۰ افزایش یافت. تا آن زمان، ایالات متحده بیشتر سلاح‌های هسته‌ای را توسط بمب‌افکن‌های دوربرد یا موشک‌های قاره‌پیما (ICBM) پرتاب می‌کرد. موشک‌های زیردریایی اولیه ایالات متحده، مانند UGM-27 Polaris مربوط به دهه ۱۹۶۰ و UGM-73 Poseidon مربوط به دهه ۱۹۷۰، برای یک حمله متقابل یا حمله اول پیش‌دستانه علیه سلاح‌های حریف، بسیار غیردقیق تلقی می‌شدند. همچنین موشک‌های بالستیک زیردریایی‌پایه برای حمله به شهرها در نظر گرفته شده بودند، جایی که دقت اهمیت کمتری داشت. در حالت اول، حریفی که رادار و نظارت ماهواره‌ای مؤثرتری داشت، می‌توانست انتظار هشدار ۳۰ دقیقه‌ای از حمله قبل از اولین انفجار را داشته باشد. این امر، یک حمله اول پیش‌دستانه مؤثر را دشوار می‌کرد، زیرا حریف زمان کافی برای پرتاب در زمان هشدار داشت تا خطر نابودی نیروهایش در زمین را کاهش دهد. توسعه SLBMهای بسیار دقیق، مانند Trident C4 و بعداً D5، این تعادل را برهم زد. موشک‌های Trident D5 به اندازه هر موشک بالستیک قاره‌پیمای زمینی دقیق در نظر گرفته می‌شوند؛ بنابراین، سیستم‌های زیردریایی ترایدنت ایالات متحده یا بریتانیا می‌توانند مخفیانه به ساحل دشمن نزدیک شوند و کلاهک‌های بسیار دقیقی را از فاصله نزدیک پرتاب کنند و زمان هشدار موجود را به کمتر از سه دقیقه کاهش دهند و حمله پیش‌دستانه هسته ای یا به اصطلاح حمله سربریدن را به سرعت امکان‌پذیر سازند.

اتحاد جماهیر شوروی گام‌هایی برداشت تا اطمینان حاصل کند که حتی اگر رهبری آن در یک حمله غافلگیرانه نابود شود، انتقام و ضربه متقابل هسته‌ای وجود داشته باشد تا بازدارندگی هسته ای را امکان‌پذیر سازد. در مقابل، تامپسون استدلال می‌کند که وظیفه دست مرده محدود کردن اقدامات نادرست رهبری سیاسی یا نظامی در بازه زمانی تصمیم‌گیری محدود بین پرتاب موشک‌های بالستیک زیردریایی/کروز و برخورد آنها بود. او از ژلزنیاکوف نقل قول می‌کند که هدف دست مرده «آرام کردن همه این افراد تندخو و افراطی بود. مهم نیست چه اتفاقی قرار است بیفتد، انتقام و ضربه متقابل همچنان وجود خواهد داشت.»

## اصول کار
پس از فعال شدن و تشخیص وقوع جنگ هسته‌ای، این سیستم یک موشک فرماندهی 15P011 با کلاهک ویژه 15B99 ارسال می‌کند که دستوراتی را برای باز کردن تمام سیلوها و تمام مراکز فرماندهی نیروی موشکی استراتژیک با گیرنده‌های مناسب در حال پرواز ارسال می‌کند. سیستم موشکی فرماندهی مشابه سیستم ارتباطات اضطراری موشکی ایالات متحده است.

## قطعات
### موشک فرماندهی
این تنها عنصر شناخته‌شده کل سیستم است. در این مجموعه، یک موشک 15P011 با شاخص 15A11 که توسط KB "Yuzhnoe" توسعه یافته و بر اساس موشک 15A16 (یا MR UR-100U) ساخته شده است، قرار دارد. این موشک با یک کلاهک رادیویی فرماندهی به نام 15B99 که توسط دفتر طراحی LPI طراحی شده است، انتقال دستورات پرتاب از پست فرماندهی مرکزی به تمام مجتمع‌های پرتاب موشک را تحت امپدانس انفجارهای هسته‌ای و ECMهای فعال در طول مرحله پرواز بدون موتور تضمین می‌کند. عملکرد فنی کاملاً مشابه عملکرد موشک پایه 15A16 است. پرتابگر 15P716 یک سیستم غیرفعال خودکار شفت شکل از نوع "تأسیسات پرتاب موشک" است که به احتمال زیاد یک تأسیسات ارتقا یافته با کد OS-84 است، اما احتمال قرارگیری موشک در انواع دیگر سیلوها را رد نمی‌کند. توسعه آن در سال ۱۹۷۴ به دستور وزارت دفاع آغاز شد. آزمایش‌های پروازی از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۶ در برد NIIP-5 (پایگاه بایکونور) انجام شد. در مجموع ۷ پرتاب (با شش موفقیت و یک موفقیت نسبی) انجام شد و این سیستم در ژانویه ۱۹۸۵ وارد خدمت شد وزن کلاهک ۱۵B۹۹ برابر با ۱۴۱۲ کیلوگرم

### سیستم فرماندهی و کنترل خودکار
این بخش از کل سیستم، کمتر مورد توجه عموم قرار گرفته و هیچ اطلاعات موثقی در مورد وجود آن وجود ندارد. گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه این سیستم کاملاً مجهز به انواع سیستم‌های ارتباطی و حسگرهایی است که وضعیت نظامی را رصد می‌کنند. اعتقاد بر این است که این سیستم قادر به ردیابی شدت ارتباطات در فرکانس‌های نظامی، دریافت سیگنال‌های تله‌متریک از پست‌های فرماندهی، اندازه‌گیری سطح تشعشعات در سطح و مجاورت آن است که همراه با تشخیص اختلالات لرزه‌ای کوتاه‌مدت، به عنوان یک حمله هسته‌ای چند کلاهکی استنباط می‌شود. این سیستم حتی ممکن است بتواند افرادی را که هنوز در پست‌های فرماندهی زنده هستند، ردیابی کند. سیستم همبستگی، پس از تجزیه و تحلیل این عوامل، ممکن است گام نهایی را برای پرتاب موشک‌ها بردارد.

فرضیه دیگر این است که از کلید «مرد مرده» استفاده می‌شود. فرمانده کل قوا پس از دریافت اطلاعات مربوط به پرتاب موشک، سیستم را فعال می‌کند که اگر سیگنالی برای توقف الگوریتم جنگی تشخیص ندهد، به‌طور خودکار موشک فرمانده را پرتاب می‌کند.

در مصاحبه‌ای غیررسمی با *[[وایرد|Wired]]*، والری یارینیچ، یکی از توسعه‌دهندگان، اطلاعات زیر را در مورد الگوریتمی که "Perimeter" روی آن کار می‌کند، فاش کرد:

ادعا شده است که پست فرماندهی این سیستم در یک پناهگاه در زیر کوه کوسوینسکی کامن در شمال اورال قرار دارد.

## عملیات
در سال ۱۹۶۷، اتحاد جماهیر شوروی برای اولین بار تلاش کرد سیستمی به نام «سیگنال» ایجاد کند که می‌توانستند از آن برای ایجاد ۳۰ دستور از پیش تعیین‌شده از ستاد خود به واحدهای موشکی استفاده کنند. اگرچه این سیستم هنوز کاملاً خودکار نبود، اما هدف آنها نیز تفاوتی نداشت.

در اوایل دهه ۱۹۹۰، چندین عضو ارشد سابق ارتش شوروی و کمیته مرکزی حزب کمونیست، در مجموعه‌ای از مصاحبه‌ها با پیمانکار دفاعی آمریکایی BDM، وجود دست مرده را پذیرفتند و اظهارات تا حدودی متناقضی در مورد استقرار آن ارائه دادند.

سرهنگ ژنرال وارفولومی کوروبوشین، معاون سابق رئیس ستاد نیروهای موشکی استراتژیک، در سال ۱۹۹۲ گفت که روس‌ها سیستمی دارند که فقط در مواقع بحرانی فعال می‌شود و به‌طور خودکار تمام موشک‌ها را که با ترکیبی از نور، رادیواکتیویته و فشار بیش از حد فعال می‌شوند، پرتاب می‌کند، حتی اگر هر مرکز فرماندهی هسته‌ای و تمام رهبری نابود شود.

سرهنگ ژنرال آندریان دانیلویچ، دستیار دکترین و استراتژی رئیس ستاد کل از سال ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۰، در سال ۱۹۹۲ اظهار داشت که طرح دست مرده در نظر گرفته شده بود، اما شوروی سیستم‌های ماشه خودکار را بسیار خطرناک می‌دانست. علاوه بر این، با ظهور سیستم‌های هشدار اولیه کارآمد و افزایش آمادگی موشکی، چنین سیستم‌هایی غیرضروری شدند، بنابراین این ایده رد شد.

در سال ۱۹۹۳، ویتالی کاتایف، مشاور ارشد رئیس دپارتمان صنایع دفاعی کمیته مرکزی حزب کمونیست در سال‌های ۱۹۶۷ تا ۱۹۸۵، مسئول سیاست استراتژیک تسلیحات و دفاع، مذاکرات کنترل تسلیحات و دکترین نظامی، تأیید کرد که دست مرده تا اوایل دهه ۱۹۸۰ «قطعاً عملیاتی» بوده است. به گفته کاتایف، این سیستم کاملاً خودکار نبود، بلکه قرار بود در مواقع بحرانی تهدیدآمیز به صورت دستی فعال شود. قرار بود این سیستم توسط حسگرهای متعدد حساس به نور، شوک لرزه‌ای، تشعشع یا چگالی جو فعال شود.

اگرچه هم کاتایف و هم کوروبوشین ادعا کردند که این مکانیزم قبلاً مستقر شده است، ویکتور سوریکوف، معاون مدیر مؤسسه تحقیقات علمی مرکزی برای ماشین‌سازی عمومی (TsNIIMash) در سال‌های ۱۹۷۶–۱۹۹۲، در سال ۱۹۹۳ تأیید کرد که شوروی‌ها سیستم پرتاب خودکار را با حسگرهای لرزه‌ای، نوری و تابشی طراحی کرده‌اند، اما گفت که این طرح در نهایت توسط مارشال سرگئی آکرومیف به توصیه کوروبوشین رد شده و هرگز عملی نشده است.

روایت‌ها در مورد میزان خودکارسازی Dead Hand متفاوت است. شماره‌ای از *[[نیویورک تایمز]]* در سال ۱۹۹۳ با بروس جی. بلر، عضو ارشد موسسه بروکینگز، مصاحبه‌ای انجام داد:

با این حال، منابع جدیدتر نشان می‌دهند که این سیستم نیمه‌خودکار بوده است. در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۷، ران روزنبام از بلر نقل قول می‌کند که دست مرده «برای تضمین تلافی نیمه‌خودکار در برابر یک حملهٔ مرگبار طراحی شده است». روزنبام می‌نویسد: «البته، بین یک دستگاه آخرالزمانی «نیمه‌خودکار» و یک دستگاه آخرالزمانی کاملاً خودکار - فراتر از کنترل انسان - تفاوت زیادی وجود دارد.»

پاول پودویگ، محقق هسته‌ای، همچنین اظهار می‌کند که این سیستم به عنوان آخرین اقدام ایمنی برای پرتاب موشک‌ها، به نیروی انسانی اضافی نیاز دارد (و دارد).

دیوید ای. هافمن در مورد ماهیت نیمه‌خودکار Dead Hand نوشت:

## کاربرد فعلی
در سال ۲۰۱۱، فرمانده نیروهای موشکی استراتژیک روسیه، سرهنگ ژنرال سرگئی کاراکایف، در مصاحبه‌ای با *[[کومسومولسکایا پراودا|روزنامه کومسومولسکایا پراودا]]*، وضعیت عملیاتی سیستم ارزیابی و ارتباطات پیرامونی را تأیید کرد.

در سال ۲۰۱۸، سرهنگ ژنرال ، رئیس سابق ستاد اصلی نیروهای موشکی استراتژیک روسیه، اظهار داشت که سیستم پیرامونی ممکن است در پی خروج ایالات متحده از پیمان نیروهای هسته‌ای میان‌برد، ناکارآمد شود.

در ۱ اوت ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پاسخ به توییت دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور سابق روسیه که به سیستم «دست مرده» اشاره کرده بود، در وب‌سایت Truth Social نوشت که دستور تغییر موقعیت دو زیردریایی هسته‌ای را داده است.

## جستارهای وابسته
## منابع

رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:کنترل و دستور هسته‌ای