انحصار خشونت

**انحصار خشونت**  یا **انحصار استفاده قانونی از زور**، در فلسفه سیاسی، از اختیارات حکومت است. آن تنها نهادی است که می‌تواند در حوزه قضایی خود به طور مشروع از زور استفاده کند و بنابراین مرجع عالی آن حوزه است.

اگرچه انحصار خشونت به عنوان مفهوم تعیین‌کنندۀ دولت نخستین بار در جامعه‌شناسی توسط ماکس وبر در مقاله‌اش با عنوان «سیاست به مثابه حرفه» (۱۹۱۹) توصیف شد ولی انحصار استفادۀ مشروع از زور فیزیکی، مفهوم اصلی حقوق عمومی مدرن است که به اثر حقوقدان و فیلسوف سیاسی فرانسوی ژان بودن در سال ۱۵۷۶ با عنوان «شش کتاب جمهوری» و کتاب فیلسوف انگلیسی توماس هابز در سال ۱۶۵۱ با عنوان «لویاتان» برمی‌گردد. وبر ادعا می‌کند دولت «تنها «گمنشافت» انسانی است که ادعای انحصار استفاده از نیروی فیزیکی مشروع را دارد. به این ترتیب، دولت‌ها می‌توانند برای جلب رضایت مردم از حکومت خود و در نتیجه حفظ نظم، به ابزارهای قهری مانند حبس، سلب مالکیت، تحقیر و تهدید به مرگ متوسل شوند. با این حال، این انحصار به یک منطقه جغرافیایی خاص محدود می‌شود و در واقع این محدودیت به یک منطقه خاص یکی از چیزهایی است که یک دولت را تعریف می‌کند.» به عبارت دیگر، وبر دولت را به عنوان هر سازمانی توصیف می‌کند که موفق به داشتن حق انحصاری استفاده، تهدید یا مجاز کردن نیروی فیزیکی علیه ساکنان قلمرو خود می‌شود. به گفته وبر، چنین انحصاری باید از طریق فرآیندی از مشروعیت رخ دهد.

## نظریه ماکس وبر
ماکس وبر در «سیاست به مثابه حرفه» نوشته است که یکی از ویژگی‌های اساسی دولت‌بودگی، ادعای چنین انحصاری است. تعریف گسترده‌تری در کتاب «اقتصاد و جامعه» آمده است:
::یک سازمان سیاسی اجباری با فعالیت‌های مستمر، «دولت» نامیده می‌شود [اگر و] تا جایی که کارکنان اداری آن با موفقیت ادعای «انحصار» استفاده «مشروع» از نیروی فیزیکی () را در اجرای نظم خود حفظ کنند.

وبر چند نکته را در مورد این تعریف لحاظ کرد:
* او این جمله را به عنوان یک مشاهده معاصر در نظر داشت و خاطرنشان کرد که ارتباط بین دولت و استفاده از زور فیزیکی همیشه تا این حد نزدیک نبوده است. وی از مثال‌های فئودالیسم استفاده می‌کند، که در آن جنگ خصوصی تحت شرایط خاصی مجاز بود، و از دادگاه‌های مذهبی که صلاحیت انحصاری بر برخی از انواع جرائم، به ویژه بدعت و جرایم جنسی داشتند (بنابراین لقب "دادگاه‌های بی‌بندوباری" را دارند). صرف نظر از این، دولت در هر جایی وجود دارد که یک مرجع واحد بتواند به طور مشروع خشونت را مجاز کند.
* به همین دلایل، "انحصار" به این معنی نیست که فقط دولت می‌تواند از زور فیزیکی استفاده کند، بلکه به این معناست که دولت آن جامعه انسانی است که با موفقیت ادعا می‌کند که تنها منبع مشروعیت برای همه اجبارهای فیزیکی یا قضاوت در مورد اجبار است. برای مثال، قانون ممکن است به افراد اجازه دهد که برای دفاع از خود یا اموال خود از زور استفاده کنند ولی این حق از اقتدار دولت ناشی می‌شود. این امر مستقیماً با اصول روشنگری حاکمیت فردی که قدرت را با رضایت به دولت واگذار می‌کند، و مفاهیم قانون طبیعی که باورمندند حقوق فردی ناشی از مالکیت ذاتی بر خود، پیش از دولت وجود داشته و فقط توسط دولت به رسمیت شناخته و تضمین می‌شوند، در تضاد است که ممکن است توسط قانون اساسی از محدود کردن آنها منع شود.

## ارتباط با ظرفیت ایالت

ظرفیت یک ایالت اغلب بر اساس مالی و ظرفیت قانونی آن سنجیده می‌شود، ظرفیت مالی به معنای توانایی ایالت در وصول مالیات و ظرفیت قانونی به معنای برتری ایالت به عنوان تنها داور حل اختلاف و اجرای قرارداد است. بدون نوعی اجبار، ایالت در غیر این صورت قادر به اعمال مشروعیت خود در حوزه نفوذ مورد نظر خود نخواهد بود. در کشورهای اولیه و در حال توسعه، این نقش اغلب توسط «راهزن ساکن» ایفا می‌شد که از روستاییان در برابر راهزنان سیار دفاع می‌کرد، به این امید که این حمایت، روستاییان را به سرمایه‌گذاری در تولید اقتصادی ترغیب کند و راهزن ساکن در نهایت بتواند از قدرت قهری خود برای سلب مالکیت بخشی از آن ثروت استفاده کند.

در مناطقی که دولت کنترل کامل خشونت را در دست ندارد، کنشگران غیردولتی همانند مافیای سیسیل در جنوب ایتالیا، بازاری برای حمایت خصوصی ایجاد و آن را پر می‌کنند.

در بازارهای غیرسازمان‌یافته و زیرزمینی، در غیاب راه‌حل‌های قانونی قابل دسترس برای حل اختلافات، از خشونت برای اجرای قراردادها استفاده می‌شود. چارلز تیلی این مقایسه را ادامه می‌دهد تا بگوید که جنگ‌افروزی و دولت‌سازی در واقع بهترین بازنمایی‌ها از آن چیزی هستند که جرایم سازمان‌یافته می‌توانند به آن تبدیل شوند. رابطه بین دولت، بازارها و خشونت به عنوان رابطه‌ای مستقیم ذکر شده است که در آن از خشونت به عنوان نوعی اجبار استفاده می‌شود. آنارشیست‌ها رابطه‌ی مستقیمی بین سرمایه‌داری، اقتدار و دولت می‌بینند؛ مفهوم انحصار خشونت تا حد زیادی با فلسفه آنارشیستی رد هرگونه سلسله مراتب ناموجه مرتبط است.

## دیگران
* به گفته ریمون آرون، روابط بین‌الملل با فقدان مشروعیت گسترده پذیرفته شده در استفاده از زور بین کشورها مشخص می‌شود.
* مارتا لیزابت فلپس ایده‌های وبر در مورد مشروعیت امنیت خصوصی را یک گام فراتر می‌برد و ادعا می‌کند که استفاده از کنشگران خصوصی توسط دولت مشروع باقی می‌ماند اگر و تنها اگر پیمانکاران نظامی به عنوان تحت کنترل دولت تلقی شوند.
* جان دی. وایزمن در «دایره‌المعارف خشونت، صلح و تضاد» اشاره می‌کند که انحصار خشونت در یک دولت توسط مردم آن دولت در ازای حفاظت از جان و مالشان اعطا می‌شود، که به نوبه خود به دولت‌ها این توانایی را می‌دهد که از طریق مثلاً مالیات، مردم را مجبور به اعمال زور و استثمار کنند.

## جستارهای وابسته
* اجبار
* ضد شورش
* حل منازعه
* کنترل غیرنظامی نیروهای نظامی
* تعریف تروریسم
* دولت شکست‌خورده
* ظرفیت مالی
* شورش
* مشروعیت
* بازیگر غیردولتی
* اصول پیلی
* خشونت پلیس
* مشروعیت پلیس
* توان رفاه‌گستری
* قدرت سیاسی از لوله تفنگ بیرون می‌آید
* قدرت
* ارتش خصوصی
* دولت‌سازی
* بی‌دولتی

## پانویس

رده:ماکس وبر
رده:مفاهیم حقوقی
رده:مفهوم‌های فلسفه سیاسی
رده:اصطلاحات جامعه‌شناسی