پیشنهاد تحویل بشار اسد به سوریه

[چپ|بندانگشتی|[بشار اسد در کنار ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۱۷]]
پیشنهاد تحویل بشار اسد به سوریه از روسیه، جایی که به اسد پناهندگی اعطا شده بود، پس از سقوط رژیم او در سوریه در سال ۲۰۲۴ به یک مسئله فوری تبدیل شده است دولت سرپرست سوریه و بعداً دولت انتقالی، خواستار استرداد او شدند تا او به جرم جنایت علیه بشریت و احتمالاً سایر اتهامات ناشی از سرکوب خشونت‌آمیز انقلاب سوریه محاکمه شود.

## پیشینه
بشار اسد از سال ۲۰۰۰ تا زمان سرنگونی‌اش در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ رئیس‌جمهور سوریه بود. دوران ریاست جمهوری او با حکومت استبدادی و سرکوب مخالفان سیاسی همراه بود. دولت او با انتقادات فزاینده‌ای به دلیل فساد، نقض حقوق بشر و سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات سال ۲۰۱۱ مواجه شد که در نهایت منجر به وقوع جنگ داخلی سوریه شد.

این جنگ بازیگران بین‌المللی متعددی را درگیر کرد، از جمله کشورهایی مانند روسیه و ایران که از رژیم اسد حمایت می‌کردند، در حالی که گروه‌های اپوزیسیون از حمایت قدرت‌های غربی و منطقه‌ای برخوردار بودند. در ۸ دسامبر ۲۰۲۴، پس از یک سری حملات توسط اپوزیسیون، اسد سرنگون شد و به همراه همسرش اسما اسد در مسکو، روسیه، تبعید خودخواسته‌ای را تحمیل کرد و در آنجا به همراه خانواده‌اش پناهندگی گرفت.

بلافاصله پس از سقوط دمشق، نیروهای شورشی در حال پیشروی، تیم‌های شناسایی را برای یافتن و دستگیری اسد اعزام کردند و جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری برای اطلاعاتی که منجر به دستگیری او شود، اعلام کردند.

## تبعید
در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۵، در حالی که بشار اسد در تبعید در مسکو بود، در شرایط بحرانی در بیمارستان بستری شد. دیدبان حقوق بشر سوریه ادعا کرده است که او در خانه‌اش مسموم شده است، هرچند مشخص نکرده است که آیا این عمدی بوده یا تصادفی. او سرانجام نه روز بعد مرخص شد. در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، گزارش‌های مربوط به مسمومیت اسد را تکذیب کرد و گفت که روسیه به دلایل بشردوستانه به اسد و خانواده‌اش پناهندگی داده است و اسد «هیچ مشکلی برای زندگی در پایتخت ما ندارد.»

در ۸ اکتبر ۲۰۲۵، روزنامه آلمانی *[[دی تسایت]]* گزارش داد که اسد و خانواده‌اش در یک آپارتمان لوکس آسمان‌خراش مستقر شده‌اند، جایی که طبق گزارش‌ها، او گاهی به یک مرکز خرید سر می‌زد و بیشتر وقت خود را صرف بازی‌های آنلاین می‌کرد، در حالی که تحت حمایت و کنترل پوتین بود. گاردین گزارش داد که اسد احتمالاً در محله مرفه روبلیووکا ساکن است. همچنین گزارش داد که او به آموزش پزشکی خود بازگشته و در کلاس درس چشم‌پزشکی مشغول است.

## مطالبات مربوط به تحویل
بنا به گزارش‌ها، اولین درخواست از روسیه برای تحویل بشار اسد در ژانویه ۲۰۲۵، در جریان اولین سفر هیئت روسی به سوریه پس از سقوط رژیم اسد، مطرح شد. گفته می‌شود این درخواست توسط احمد الشرع، رهبر *بالفعل وقت* سوریه که بعدها رئیس‌جمهور شد، به هیئت روسی به رهبری میخائیل بوگدانوف، معاون وزیر امور خارجه، ارائه شده است. کرملین از اظهار نظر در این مورد خودداری کرد.

در فوریه ۲۰۲۵، از مرهف ابوقصره، وزیر دفاع سوریه، در مصاحبه‌ای با *[[واشینگتن پست]]* پرسیده شد که آیا رئیس‌جمهور الشرع رسماً درخواست استرداد اسد را کرده است یا خیر. او از تأیید این موضوع خودداری کرد، اما اذعان کرد که بحث‌هایی در مورد پاسخگو کردن اسد صورت گرفته است.

در اوایل مارس ۲۰۲۵، *[[رویترز]]* گزارش داد که در جریان جلسه ژانویه، مقامات سوری به طور خلاصه احتمال بازگشت اسد به سوریه را مطرح کردند، اما آن را مانع بزرگی برای احیای روابط ندانستند. یک مقام ارشد روسی اظهار داشت که مسکو با استرداد اسد موافقت نخواهد کرد و رسماً از او چنین درخواستی نشده است. در ۱۰ مارس ۲۰۲۵، الشرع در مصاحبه‌ای با *رویترز*، از تأیید اینکه آیا چنین درخواستی را به مسکو ارائه کرده است یا خیر، خودداری کرد.

در همین حال، در ۶ مارس ۲۰۲۵، *[[وال‌استریت ژورنال]]*، به نقل از مقامات سوری و اروپایی، گزارش داد که روسیه در حال مذاکره برای توافق با سوریه برای حفظ پایگاه‌های نظامی خود و تضمین قراردادهای مختلف سرمایه‌گذاری است. به عنوان بخشی از این مذاکرات، ظاهراً دمشق درخواست واگذاری قدرت از اسد را مطرح کرده است، اما روسیه از بحث در مورد این موضوع خودداری کرده است.

در ۲۲ مارس ۲۰۲۵، *[[العربیه]]* به نقل از منابع ناشناس گزارش داد که الشرع از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، خواسته است که اسد را برای محاکمه به سوریه تحویل دهد. در ۷ آوریل ۲۰۲۵، البروس کوتراشف، سفیر روسیه در عراق، به *[[ایرنا]]* گفت که استقرار اسد در مسکو منوط به کناره‌گیری کامل او از فعالیت‌های رسانه‌ای و سیاسی است. وی افزود که پناهندگی اعطا شده به اسد و خانواده‌اش شخصاً توسط پوتین دستور داده شده و بدون تغییر باقی خواهد ماند.

الشرع در مصاحبه‌ای با *[[نیویورک تایمز]]* در آوریل ۲۰۲۵ گفت که مقامات سوریه از روسیه درخواست کردند که اسد را به عنوان شرطی برای اجازه حضور نظامی آنها در سوریه تحویل دهد، اما روسیه این درخواست را رد کرد.

در ۵ اوت ۲۰۲۵، عبدالباسط عبداللطیف، رئیس کمیسیون ملی عدالت انتقالی در سوریه، در مصاحبه‌ای با *العربیه* اظهار داشت که این کمیسیون در حال همکاری با اینترپل و تمام نهادهای بین‌المللی مربوط برای پیگرد قانونی بشار اسد، برادرش ماهر اسد - فرمانده سابق لشکر چهارم زرهی - و افراد دیگر است.  با این حال، فاضل عبدالغنی، مدیر شبکه حقوق بشر سوریه، به *تلویزیون سوریه* گفت که کمیسیون ملی عدالت انتقالی مرجع ذیصلاح برای همکاری با اینترپل در مورد پیگرد قانونی رئیس‌جمهور سابق نیست. او توضیح داد که اینترپل فقط چنین درخواست‌هایی را از طریق دفتر مرکزی ملی هر کشور عضو، که در سوریه تحت صلاحیت وزارت کشور است، پردازش می‌کند. عبدالغنی افزود که تماس مستقیم از سوی نهادهای غیرمجاز، چه از طریق ایمیل و چه مکاتبات رسمی، هیچ بار قانونی ندارد و معمولاً فقط منجر به تأیید رسمی دریافت می‌شود. او این وضعیت را با مواردی مقایسه کرد که افراد یا سازمان‌ها اسنادی را به دادگاه کیفری بین‌المللی ارائه داده‌اند و چیزی بیش از تأیید ارائه بدون اثر حقوقی دریافت نکرده‌اند.
در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، دادگاهی در سوریه حکم بازداشت اسد را به دلیل حوادث ۲۰۱۱ درعا صادر کرد و راه را برای انتشار آن از طریق اینترپل و پیگرد قانونی بین‌المللی هموار کرد. این حکم بازداشت به اتهاماتی مانند قتل عمد، شکنجه منجر به مرگ و سلب آزادی اشاره داشت و بر اساس دادخواست‌هایی بود که توسط خانواده‌های قربانیان در استان درعا به دلیل وقایع نوامبر ۲۰۱۱ ارائه شده بود.

الشرع در مصاحبه‌ای با *برنامهٔ «[[۶۰ دقیقه]]»* در سپتامبر ۲۰۲۵ گفت که همچنان قصد دارد از طریق روش‌های قانونی، عدالت را علیه اسد دنبال کند.

در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵، الشرع از مسکو، روسیه، بازدید کرد و در آنجا با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار کرد. به گفته مقامات سوری، انتظار می‌رفت که در طول این دیدار، درخواست تحویل اسد نیز مطرح شود. در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۵، دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، از اظهار نظر در مورد اینکه آیا استرداد اسد در طول مذاکرات مطرح شده است یا خیر، خودداری کرد و گفت: «ما اینجا چیزی برای گزارش در مورد اسد نداریم؛ ما در این زمینه چیزی برای گزارش نداریم». اشهد صلیبی، معاون مدیر بخش روسیه و اروپای شرقی در وزارت امور خارجه و مهاجران سوریه، در مصاحبه‌ای با رسانه‌های سوری اظهار داشت که الشرع در دیدار خود با پوتین صراحتاً خواستار استرداد اسد شده است. در ۵ نوامبر ۲۰۲۵، البروس کوتراشف، سفیر روسیه در عراق، به *شبکه رسانه‌ای [[روداو]]* گفت که استرداد بشار اسد در طول سفر احمد الشرع مطرح نشده است. سفیر گفت که اسد به دلایل بشردوستانه در این کشور است، از فعالیت‌های سیاسی و رسانه‌ای منع شده است و نمی‌توان او را به دلیل در خطر بودن جانش مسترد کرد.

الشرع در مصاحبه‌ای با *[[فاکس نیوز]]* در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۵ گفت که روسیه نظر متفاوتی در مورد بازگرداندن افراد تحت تعقیب به سوریه دارد، اما تأکید کرد که عدالت باید از طریق یک کمیته عدالت انتقالی اجرا شود تا پاسخگویی همه عاملان، از جمله اسد، تضمین شود. الشرع در مصاحبه‌ای با *واشینگتن پست* در نوامبر ۲۰۲۵ گفت که موضوع بشار اسد برای روسیه همچنان حساس است، زیرا رابطه سوریه با مسکو هنوز در مراحل اولیه خود است و تأکید کرد که «سوریه حق خود را برای درخواست محاکمه اسد حفظ خواهد کرد.»

## تحلیل
در اوت ۲۰۲۵، حسام طالب، تحلیلگر سوری، به *عنب بلدی* گفت که بعید است روسیه بشار اسد را به دمشق تحویل دهد و توضیح داد که از آنجایی که به او پناهندگی اعطا شده است، مسکو قصد استرداد او را ندارد و در عوض ممکن است بر بازپس‌گیری وجوه غارت‌شده سوریه یا محدود کردن فعالیت‌های اسد، خانواده و نزدیکانش تمرکز کند.

در اکتبر ۲۰۲۵، *[[گاردین]]* گزارش داد که بعید است مسکو اسد را مسترد کند و به سابقه مسکو به عنوان پناهگاه فراریانی مانند ویکتور یانوکویچ، رئیس‌جمهور سابق اوکراین و یان مارسالک، مدیر اجرایی سابق وایرکارد اشاره کرد. عمر الحریری، روزنامه‌نگار سوری، به *[[تی‌آرتی ورلد]]* گفت که روسیه هرگز اسد را به سوریه تحویل نخواهد داد، «زیرا این موضوع عمیقاً شخصی به نظر می‌رسد و مستقیماً به خود ولادیمیر پوتین، که از طریق یک تصمیم شخصی به اسد پناهندگی داده است، مرتبط است.»

## جستارهای وابسته
* دستگیری و محاکمه صدام حسین
* کشته‌شدن معمر قذافی

## یادداشت‌ها

## منابع

رده:بشار اسد
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:روابط روسیه و سوریه