الدوایمه

**الدوایمه** () شهرکی فلسطینی بود که در بخش الخلیل از قیمومت بریتانیا بر فلسطین و در منطقه‌ای که اکنون لاکیش نام دارد، در نزدیک به ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی کریات گت جای داشت. بر پایه سرشماری ۱۹۴۵، جمعیت این شهرک ۳٬۷۱۰ نفر بود و زمین‌های آن ۶۰٬۵۸۵ دونوم مساحت داشت که نزدیک به نیمی از آن قابل کشت بود. ارقام جمعیتی این شهرک، جمعیت خُربه‌ها (روستاهای کهن) نزدیک را نیز دربرمی‌گرفت.

در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، کشتار دوایمه رخ داد که بر پایه برآورد صالح عبدالجواد، میان ۸۰ تا ۲۰۰ غیرنظامی از زن و مرد و کودک کشته شدند. بر پایه گزارش جان بگوت گلاب، ناظران سازمان ملل متحد از کشته شدن ۳۰ زن و کودک خبر دادند. روستا در ارتفاع ۳۵۰ متری از سطح دریا قرار داشت و از راه‌های فرعی به ادنا و القبیبه و از آنجا به جاده اصلی پیوند می‌خورد.

در سال ۱۹۵۵، ویرانه‌های شهرک با موشاو أماتسیا جایگزین شد.

## پیشینه
الدوایمه گاه با شهر *بُسقت* در عهد عتیق، زادگاه یدیدا مادر یوشیا (دوم پادشاهان، ۲۲:۱)، یکسان دانسته شده‌است، هرچند این همسان‌سازی پذیرش گسترده‌ای نیافته‌است.

بازمانده‌های تاریخی الدوایمه دوره‌ای بلند از عصر برنز تا دوره‌های ایرانی و هلنیستی و سرانجام دوره عثمانی را دربرمی‌گیرد. بولدوزر زدن بقایای روستای فلسطینی برای آماده‌سازی سکونتگاه نوین اسرائیلی، یک فشارگاه (پرس) زیتون کهن، یک غار گور لانه‌کبوتری، یک ویلای دوره معبد دوم اورشلیم و چندین میقوه و آب‌انبار را آشکار کرد.

«تیره اصلی» الدوایمه، خاندان اَحدیب بودند که ریشه خود را به فتح اسلامی و سکونت مسلمانان در فلسطین در سده هفتم میلادی بازمی‌گرداندند.

### دوره عثمانی
در اواخر دوره عثمانی، در ماه مه ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون در هنگام برداشت محصول از این روستا دیدن کرد. او الدوایمه را روستایی بر فراز تپه‌ای توصیف کرد که چشم‌اندازی به چندین روستا در شرق داشت. در آن فصل، شماری مسیحی از بیت جالا به‌عنوان کارگر در آنجا به کار گرفته شده بودند؛ برداشت جو رو به پایان بود و درو گندم تازه آغاز شده بود. رابینسون همچنین آن را روستایی مسلمان‌نشین میان کوه‌ها و غزه، اما تابع حکومت الخلیل شمرد.

در میانه سده نوزدهم، ساکنان الدوایمه زمین‌های پیش‌تر رها شده را کشت کردند و این زمین‌ها در جریان اصلاحات ارضی عثمانی به‌عنوان مِلک خصوصی بازطبقه‌بندی شدند. این فرایند بخشی از الگوی گسترده‌تر بازسکونت و گسترش روستایی در حاشیه‌های غربی جبل‌الخلیل بود.

در ۱۸۶۳، ویکتور گرن دو بار از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را ۹۰۰ تن برآورد کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت دوایمه را تنها ۸۵ نفر (فقط مردان) در ۳۴ خانه ثبت کرد.

در ۱۸۸۳، پیمایش غرب فلسطین از سوی صندوق اکتشاف فلسطین الدوایمه را روستایی بر ستیغی سنگی و بلند توصیف کرد که باغ‌های زیتون در دامنه آن قرار داشت و بر ستیغی بلندتر در غرب، زیارتگاهی با سنگی سفید بر بالای آن دیده می‌شد.


File:Ad Dawayima 1894.jpg|نقشه ۱۸۹۴ با الدوایمه در پایین و مرکز
File:Ed Dawayima 1933.jpg|الدوایمه ۱۹۳۳ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Dawayima 1945.jpg|الدوایمه ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰


مردم الدوایمه مسلمان بودند و چندین زیارتگاه مذهبی نگه‌داری می‌کردند که مهم‌ترین آن‌ها زیارتگاه شیخ علی بود. این زیارتگاه دارای حیاطی بزرگ، چندین اتاق و تالاری بزرگ برای نماز بود و درختان انجیر و خرنوب و کاکتوس آن را فراگرفته بود و بازدیدکنندگانی از روستاهای همسایه به آنجا می‌آمدند. مسجدی در مرکز روستا جای داشت که پیروان طریقت خلوتیه، فرقه‌ای صوفیانه بنیان‌گذاشته‌شده به‌دست شیخ عمر خلوتی (درگذشته ۱۳۹۷)، آن را اداره می‌کردند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، الدوایمه ۲٬۴۴۱ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۲٬۶۸۸ نفر در ۵۵۹ خانه رسید که همه مسلمان بودند.

روستاییان در دهه ۱۹۳۰ مسجد روستا را بازسازی و گسترش دادند و مناره‌ای بلند بر آن افزودند. همچنین در ۱۹۳۷ مدرسه‌ای ساخته شد و آب‌انبارهایی برای جمع‌آوری آب باران احداث گردید و در دهه ۱۹۴۰ چاه‌هایی نیز حفر شدند.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، الدوایمه ۳٬۷۱۰ نفر جمعیت مسلمان داشت با مساحت کل ۶۰٬۵۸۵ دونوم. در ۱۹۴۴/۴۵ از زمین‌های روستا ۲۱٬۱۹۱ دونوم به غلات، ۱٬۲۰۶ دونوم به کشت آبی یا باغ‌ها اختصاص داشت و ۱۷۹ دونوم ساخت‌وساز شده بود.

### جغرافیا و اقتصاد
روستا در ۱۸ کیلومتری الخلیل جای داشت و شکلی ستاره‌مانند داشت که به همه سو گسترش یافته بود، به‌ویژه در امتداد دو جاده فرعی. ساکنان عمدتاً غلات (گندم و جو)، ذرت و سبزیجات می‌کاشتند و باغ‌هایشان انجیر و انگور تولید می‌کرد. هر یک از ۲۷ تیره روستا گله‌ای از ۲۰۰ تا ۳۰۰ گوسفند و بز و شماری گاو و شتر نگه‌داری می‌کرد. صنایع دستی دربرگیرنده تولید چادر و کیسه غله، دباغی و حصیربافی بود. میان ۲۰ تا ۳۰ مغازه، ده قصابی و دو آسیاب آرد در روستا فعال بود. از ۱۹۴۴ بازار هفتگی جمعه که «سوق البرّین» (بازار دو سرزمین) نامیده می‌شد بازرگانانی از غزه تا الخلیل را جذب می‌کرد.

مؤسسه مطالعات فلسطین و موزه فلسطین دربارهٔ بافت ساخته‌شده شهرک چنین نوشته‌اند:

 «مغازه‌ها در محله‌های گوناگون مرکز روستا پراکنده بودند. خانه‌ها از سنگ و گِل ساخته شده و با کوچه‌های تنگ از هم جدا می‌شدند. خانه‌های قدیمی‌تر فشرده در کنار هم قرار داشتند. هر مجموعه خانه یک حوش (حیاط بزرگ) مشترک داشت که فضایی برای کارهای خانگی زنان، بازی کودکان و گردهمایی خانواده‌ها فراهم می‌کرد. با گسترش روستا، خانه‌های تازه‌تر و بزرگ‌تر از سنگ سفیدکاری‌شده در بیرون از هسته مرکزی ساخته شدند. هر خانه دو طبقه داشت: طبقه بالا برای خانواده و طبقه پایین برای دام‌ها.»

### جنگ ۱۹۴۸ و کشتار

الدوایمه در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۸، پنج روز پس از آغاز آتش‌بس، به‌دست گردان هشتاد و نهم فرماندهی (به فرماندهی دوو چسیس) از تیپ ۸ زرهی هاتیفا شمونه به رهبری بنیان‌گذار پالماخ، اسحاق سده، پس از عملیات یوآو تصرف شد. بر پایه گزارش شورای پناهندگان عرب، در اکتبر ۱۹۴۸ نزدیک به ۶٬۰۰۰ نفر در الدوایمه ساکن بودند زیرا فلسطینیان رانده‌شده از روستاهای همسایه به آنجا پناه آورده بودند.

در این رویداد که به کشتار دوایمه شناخته شده، میان ۸۰ تا ۲۰۰ غیرنظامی از جمله زنان و کودکان کشته شدند. برآوردهای گوناگونی از شمار قربانیان ارائه شده‌است: پلیس الخلیل تعداد کشته‌شدگان تنها در مسجد را ۲۰۰ نفر گزارش کرد؛ فرمانده پادگان مصری الخلیل مجموع قربانیان را ۵۰۰ نفر دانست؛ کنسول آمریکا در اورشلیم رقمی میان ۵۰۰ تا ۱٬۰۰۰ ارائه داد؛ و مختار روستا فهرستی از ۴۵۵ کشته تنظیم کرد.

به گفته ژنرال جان بگوت گلاب، افسر بریتانیایی مستقر در هنگ عربی در بیت‌لحم و الخلیل، این کشتار حساب‌شده بود تا روستاییان را به فرار وادارد و ناظران سازمان ملل کشته شدن ۳۰ زن و کودک را گزارش کردند. ایگال آلون این کشتار را دلیل توقف الحاقات تدریجی شامل بیت جبرین، القبیبه و تل مرشا دانست. از سوی اسرائیلی‌ها، این کشتار تلافی کشتار کفار عتصیون در ۱۳ مه ۱۹۴۸ نیز شمرده شد.

ناظران سازمان ملل پس از آگاهی از کشتار از طریق پناهندگان، سه بار درخواست بازدید از روستا کردند که اسرائیل رد کرد؛ هنگامی که سرانجام اجازه ورود یافتند، بوی استخوان سوخته از خانه‌های آتش‌زده به مشامشان رسید. سربازان اسرائیلی ادعا کردند خانه‌ها را «برای از بین بردن حشرات موذی» سوزانده‌اند. ورود به مسجد و بخش جنوبی روستا به آن‌ها ممنوع شد.

این کشتار در نشست دسامبر کابینه اسرائیل مطرح شد. تنها اهارون تسیزلینگ از حزب مپام آن را «اعمالی نازی‌گونه» خواند، اما سرانجام با تصمیم جمعی بر عدم شناسایی رسمی کشتار موافقت کرد.

### پس از ۱۹۴۸
موشاو أماتسیا در ۱۹۵۵ بر زمین‌هایی که به الدوایمه تعلق داشت بنا شد. بر پایه توصیف مورخ فلسطینی ولید خالدی: «محوطه حصارکشی شده‌است. گاوداری، مرغداری و انبارهای غله در مرکز آن ساخته شده و سمت جنوبی تراس‌های سنگی و بقایای یک خانه را دربردارد. سمت شرقی را منطقه مسکونی موشاو اشغال کرده‌است.»

در ۲۰۱۳ کل منطقه، جز برخی بازمانده‌های باستانی یهودی، بولدوزر شد تا زمینه برای ساخت سکونتگاه تازه‌ای به نام کرمی کتیف فراهم شود. این سکونتگاه در ۲۰۱۶ تکمیل شد و مهاجران تخلیه‌شده از شهرک‌های نوار غزه را جای داد.

## فرهنگ
یک تُب (جامه گشاد آستین‌دار) زنانه مربوط به نزدیک به ۱۹۱۰ که در الدوایمه تولید شده، بخشی از مجموعه موزه هنر مردمی بین‌المللی در سانتافه است. این جامه از کتان بافته‌شده دستی با رنگ آبی نیلی ساخته شده و سوزن‌دوزی آن به شیوه بخیه ضربدری عمدتاً با ابریشم قرمز همراه با بنفش، نارنجی، زرد، سفید، سبز و سیاه انجام شده‌است. نیمه بالای قبه (صفحه سینه) با ستون‌های لوزی متناوب (الگوی الفرّانه) و ستاره‌های هشت‌پر (قمر یا «ماه‌ها») تزیین شده و نیمه پایین آن الگوی قلاید («گردن‌بندها») دارد.

روستا بارها در آثار هنرمند فلسطینی عبدالحی مسلم زراره که در ۱۹۴۸ از آن رانده شد بازتاب یافته‌است.

### در فرهنگ عامه
در فیلم ۲۰۰۸ *نمک این دریا* ()، الدوایمه روستایی است که عماد، قهرمان مرد داستان، از آنجا برخاسته و ویرانه‌های روستا اقامتگاه موقت شخصیت‌های اصلی می‌شود. فیلم به یادبود کشتار دوایمه تقدیم شده‌است.

## جستارهای وابسته
* کشتار دوایمه
* جنگ ۱۹۴۸ فلسطین
* قیمومت بریتانیا بر فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* الدوایمه در دانشنامه تعاملی مسئله فلسطین

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده