اثریه

**اثریسم** یا **اثریه** ( /  «اهل *اثار*» (به عربی: الاثار) یک مکتب کلامی در اسلام سنی است که از حلقه‌های اهل حدیث، گروهی که الهیات عقل‌گرایانه را رد می‌کردند و به جای آن به نص‌گرایی سختگیرانه در تفسیر قرآن و حدیث روی آوردند، توسعه یافت.

پیروان الهیات اثریه معتقدند که معنای ظاهر قرآن و حدیث تنها مرجع در مسائل عقیده و فقه اسلامی است؛ و استفاده از بحث منطقی، حتی اگر برای اثبات حقیقت باشد، ممنوع است. اثریان با استفاده از تفسیر استعاری در مورد توصیفات و صفات انسان‌انگارانه خداوند (تأویل) مخالفند و سعی نمی‌کنند معانی قرآن را با استفاده از اصول فلسفی مفهوم‌سازی کنند، زیرا معتقدند که حقایق آن‌ها باید فقط به خدا و محمد واگذار شود (تفویض). در اصل، آن‌ها ادعا می‌کنند که معنای تحت‌اللفظی قرآن و *حدیث* باید بدون «چگونگی» (یعنی «بی‌کیفه») پذیرفته شود.

الهیات اثریه در میان علمای حدیث ظهور کرد که سرانجام در جنبشی به نام *[[اهل حدیث]]* به رهبری احمد بن حنبل (۷۸۰–۸۵۵) گرد هم آمدند. در مسائل اعتقادی، آن‌ها در مقابل معتزله و دیگر جریان‌های کلامی اسلامی قرار گرفتند و بسیاری از نکات دکترین آن‌ها و همچنین روش‌های فلسفی مورد استفاده آن‌ها را محکوم کردند. مکتب الهیات اثریه، مکتبی است که حنبلی‌ها از آن استفاده می‌کنند.
## اصطلاحات

اصطلاحات متعددی برای اشاره به الهیات اثاری یا اثاریسم استفاده می‌شود. این اصطلاحات به طور متناقضی به کار می‌روند و برخی از آنها مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.

عنوان «الهیات سنت‌گرا» از کلمه «سنت» به معنای فنی آن به عنوان ترجمه اصطلاح عربی «حدیث» گرفته شده است. این اصطلاح در تعدادی از آثار مرجع یافت می‌شود. مارشال هاجسون (که اصطلاح «اهل حدیث» را ترجیح می‌داد) به دلیل پتانسیل آن برای سردرگمی بین معانی فنی و رایج کلمه «سنت» از آن انتقاد کرده است. اولیور لیمن همچنین در مورد تفسیر نادرست اصطلاحات «سنت‌گرایان» و «خردگرایان» به این معنی که اولی طرفدار غیرعقلانی بودن است یا دومی از حدیث استفاده نمی‌کند، هشدار می‌دهد. برخی از نویسندگان استفاده از این اصطلاحات را به عنوان برچسب برای گروه‌هایی از علما رد می‌کنند و ترجیح می‌دهند به جای آن از گرایش‌های «سنت‌گرا» و «خردگرایان» صحبت کنند. راشا العمری عنوان «الهیات سنت‌گرا» را به گونه‌ای به کار برده است که هم اشعری‌گرایی و هم ماتریدی را شامل می‌شود.

«اثری» (از کلمه عربی «اثر» به معنای «باقیمانده» یا «تاثیر») اصطلاح دیگری است که برای الهیات سنت‌گرا به کار رفته است. اصطلاح «سنت‌گرایی» نیز به همین معنا به کار رفته است، اگرچه بنیامین آبراهاموف اصطلاح «سنت‌گرایان» را برای علمای حدیث به کار می‌برد و آن را از سنت‌گرایی به عنوان یک جریان کلامی متمایز می‌کند. اصطلاح «اهل حدیث» («اهل سنت») توسط برخی از نویسندگان به همان معنای «اثری» به کار می‌رود، در حالی که برخی دیگر آن را به مراحل اولیه این جنبش محدود می‌کنند، یا آن را به معنای وسیع‌تری برای اشاره به اشتیاق خاص به ادبیات حدیث به کار می‌برند.

از آنجایی که اکثریت قریب به اتفاق علمای مسلمان در مکتب فقهی حنبلی به باور اثر (عقیده) پایبند بوده‌اند، بسیاری از منابع از آن به عنوان «الهیات حنبلی» یاد می‌کنند، اگرچه محققان غربی اسلام‌شناسی اظهار می‌کنند که مترادف دانستن مذهب اثر و حنبلی نادرست است، زیرا علمای حنبلی بوده‌اند که صریحاً الهیات اثر را رد و با آن مخالفت کرده‌اند. با این حال، دیگران خاطرنشان می‌کنند که برخی از علمای شافعی نیز به این مکتب کلامی تعلق داشتند، در حالی که برخی از حنبلی‌های حقوقی، مکتب عقل‌گرایانه‌تری را در الهیات اتخاذ کردند. علاوه بر این، اشکال افراطی سنت‌گرایی در حنبلی‌گری محدود نشده بود و همچنین بخشی از مکاتب مالکی، شافعی و حنفی است. برخی از نویسندگان از الهیات سنت‌گرا به عنوان «سلفی‌گری کلاسیک» یا «سلفیه کلاسیک» (از سلف، به معنای «اجداد (صالح)») یاد می‌کنند. هنری لوزیر استدلال کرده است که اگرچه مذهب اکثریت حنبلی گاهی در منابع دوران کلاسیک به عنوان «سلفی» شناخته می‌شد، استفاده از اسامی مربوطه در این زمینه نابهنگام است.

همچنین به عنوان الهیات سنت‌گرا یا الهیات کتاب مقدس شناخته می‌شود. این مذهب به عنوان یک مکتب الهیاتی در اواخر قرن هشتم میلادی از محافل علمی اهل حدیث، یک جنبش مذهبی اولیه اسلامی که فرمول‌بندی آموزه‌های اسلامی مشتق شده از الهیات اسلامی عقل‌گرا (کلام) را رد می‌کرد و به نفع نص‌گرایی سختگیرانه در تفسیر قرآن و حدیث بود، ظهور کرد. این نام از «سنت» به معنای فنی آن به عنوان ترجمه کلمه عربی «اثار» گرفته شده است. پیروان آن با نام‌های مختلفی مانند «اهل اثار»، «اهل حدیث» و غیره شناخته می‌شوند.

## انتقادها
ابن حجر هیتمی، عالم اشعری قرن شانزدهم، دیدگاه‌های کلامی اثریه را به دلیل ارتباط با آموزه‌های ابن تیمیه رد کرد.

## جستارهای وابسته
* فسلفه اسلامی
## منابع

رده:تسنن
رده:مذاهب اسلامی
رده:مذهب