تپه اوچولار

[بندانگشتی|یک گردنبند طلا از تپه اوچولار، قدیمی‌ترین جواهر قفقاز جنوبی. نمایشگاه در [مرکز فرهنگی حیدر علیف|مرکز حیدر علی‌اف، باکو، ۲۰۱۸]]
**تپه اوچولار (Ovçular Tepesi)** یک سکونتگاه باستانی است که در انتهای شمالی دیزه، روستای شرور در شهرستان شرور جمهوری آذربایجان، در ساحل چپ آرپا (رودخانه) واقع شده است. قدمت آن به هزاره پنجم پیش از میلاد می‌رسد و تا هزاره سوم پیش از میلاد ادامه داشته است.

## مکان
این نقطه، نقطه‌ای استراتژیک در دامنه ارتفاعات است؛ این مکان در تقاطع مسیرهای تجاری اصلی قرار دارد که فلات ایران را به آناتولی (شرق به غرب) و قفقاز را به شمال بین‌النهرین (شمال به جنوب) متصل می‌کند.

این بنای تاریخی بر روی تپه‌ای طبیعی واقع شده است. مساحت این بنای تاریخی حدود ۱۰ هکتار است. ویژگی بارز این محوطه این است که لایه کورا-ارس توسط هیچ لایه فرهنگی از دوره‌های بعدی پوشیده نشده است.

## حفاری‌ها
اولین عملیات حفاری در این محل توسط سیدوف در سال ۱۹۸۰ و سپس توسط علی‌اف انجام شد. همچنین آشوروف در سال ۲۰۰۱ این محل را بررسی کرد

در طول دوره ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۱، یک هیئت مشترک آذربایجانی-فرانسوی، بررسی‌هایی از این مکان انجام داد. ساکنان آن به کشاورزی، دامداری، ماهیگیری و سایر فعالیت‌های کشاورزی مشغول بودند.

در سال ۲۰۱۰، مقداری مواد مربوط به دوره عبید پیدا شد.

آثار باستانی کشف شده مشابه کولتپه آذربایجان، ماختا کولتپه و سایر بناهای دوران مس و سنگ هستند.

طبق گفته کاترین مارو (۲۰۲۲)، اوکولار نمایانگر توسعه اولیه سرامیک‌های لیلا تپه (فرهنگ لیلا-تپه) است که به ۴۴۰۰–۳۹۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد. این با سفال‌های معاصر بیوک کسیک (بویوک کسیک)، یکی دیگر از محوطه‌های لیلا تپه واقع در حوضه کورا، مطابقت دارد.

همچنین، محوطه اوچان آگیل شباهت‌های قابل توجهی با اوکولار دارد. به گفته مارو، مجموعه سفال‌های مس‌سنگی متأخر اوچان آگیل عمدتاً کاه‌کوبیده و کاه‌صورت است. این سفال‌ها از بسیاری جهات شبیه اوکولار هستند، اما نسخه‌ای کمی قدیمی‌تر از آن را نشان می‌دهند. همچنین، برخی از اشکال سفالی اوچان آگیل و سایر ویژگی‌ها، در مجموعه سفال‌های تپه اوکولار ناشناخته هستند و احتمالاً قدیمی‌تر هستند.

## متالورژی
در اوکولار، سه تبر مسی بزرگ در یک کوزه تدفین نوزاد پیدا شد که مربوط به اواخر دوره مس‌سنگی (۴۴۰۰–۳۹۵۰ پیش از میلاد) است. همچنین، قطعاتی از سنگ معدن مس، بقایای بوته و برخی مصنوعات فلزی کوچک یافت شد. چنین ابزارهای مسی بزرگی در هیچ جای دیگری در جنوب غربی آسیا شناخته نشده است. متالورژی در اینجا و در سایر مکان‌های این منطقه رواج داشته است.

## قدیمی‌ترین گردنبند
گردنبند طلایی مربوط به دوره انئولیتیک/ مس‌سنگی در سال ۲۰۰۸ در نزدیکی روستای دیزه، شهرستان شرور جمهوری خودمختار نخجوان، طی کاوش‌های باستان‌شناسی در سکونتگاه باستانی اوچولار تپه‌سی (تپه شکارچیان) کشف شد. این گردنبند قدیمی‌ترین قطعه جواهر یافت شده در قفقاز جنوبی است. پیش از این کشف، قدیمی‌ترین قطعه جواهر طلای قفقاز جنوبی طی کاوش‌های گرجستان کشف شده بود و به عنوان اثری از اوایل عصر برنز در نظر گرفته می‌شد. این گردنبند اکنون در مرکز حیدر علی‌اف در باکو به نمایش گذاشته شده است.

## جستارهای وابسته
* کولتپه، جمهوری آذربایجان
* تاریخ آذربایجان

## منابع

## کتابشناسی
* 
* نیکولاس گیلارد، مایکل بوده، ولی بخشعلیف و کاترین مارو (۲۰۲۱)، جنبش‌های نامرئی متالورژی: تعاملات بین عشایر و فلز - شواهدی از نخجوان (آذربایجان) در دوران مس‌سنگی و اوایل عصر برنز. در - دربارهٔ نمک، مس و طلا. کاترین مارو، ویراستاران توماس استولنر.
رده:آسیای دوره نوسنگی
رده:جمهوری آذربایجان پیشاتاریخ
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در جمهوری آذربایجان