انتخابات در عراق

**انتخابات در عراق** از نخستین سال‌های شکل‌گیری دولت مدرن عراق تا امروز پیشینه‌ای طولانی دارد. بر پایهٔ قانون اساسی ۱۹۲۵، عراق یک پادشاهی مشروطه با قوهٔ مقننهٔ دومجلسی بود که مجلس نمایندگان آن هر چهار سال از سوی مردان واجد شرایط انتخاب می‌شد و نخستین پارلمان آن در ۱۹۲۵ تشکیل جلسه داد. ده دوره انتخابات عمومی پیش از سرنگونی پادشاهی در ۱۹۵۸ برگزار شد. میان سال‌های ۱۹۵۸ تا ۲۰۰۳ عراق زیر فرمان حکومت‌های دیکتاتوری گوناگون اداره شد و پس از سقوط حکومت صدام حسین در سال ۲۰۰۳ دوران تازه‌ای از انتخابات آغاز گردید.

از سال ۲۰۰۳ به بعد، عراق چندین فرایند رأی‌گیری مهم را پشت سر گذاشته‌است: انتخابات مجلس ملی انتقالی در ژانویه ۲۰۰۵، همه‌پرسی قانون اساسی در اکتبر همان سال و انتخابات پارلمانی دائمی در دسامبر ۲۰۰۵. پس از آن نیز انتخابات پارلمانی ۲۰۱۰، ۲۰۱۸، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۵ و همچنین انتخابات شوراهای استانی و انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شده‌است.

## پیشینهٔ تاریخی
بر پایهٔ قانون اساسی ۱۹۲۵ عراق، این کشور پادشاهی مشروطه‌ای با نظام پارلمانی دومجلسی بود که دربرگیرندهٔ مجلس نمایندگان انتخابی و مجلس سنای انتصابی می‌شد. مجلس سفلا هر چهار سال یک‌بار با رأی مردان بالغ انتخاب می‌شد و زنان حق رأی نداشتند. ده دوره انتخابات عمومی پیش از کودتای ۱۹۵۸ و سرنگونی نظام پادشاهی برگزار شد.

میان سال‌های ۱۹۵۸ تا ۲۰۰۳ عراق زیر حکومت‌های دیکتاتوری سوسیالیستی، عرب‌گرا و سپس بعثی اداره شد. احمد حسن البکر در ۱۹۶۸ و سپس صدام حسین در ۱۹۷۹ قدرت را به دست گرفتند. در ۱۶ اکتبر ۲۰۰۲ پس از یک همه‌پرسی نمایشی، مقامات عراقی اعلام کردند که صدام حسین با ۱۰۰ درصد آرا از میان بیش از ۱۱ میلیون رأی‌دهندهٔ واجد شرایط دوباره به ریاست‌جمهوری برگزیده شده‌است. دولت‌های خارجی این رأی‌گیری را فاقد اعتبار دانستند.

## انتخابات پارلمانی
### انتخابات پارلمانی ژانویه ۲۰۰۵

پس از حملهٔ نیروهای چندملیتی به عراق در ۲۰۰۳ و سرنگونی حکومت صدام حسین، دولت موقتی بر سر کار آمد. پل برمر تلاش اولیه برای برگزاری انتخابات محلی را لغو کرد.

نخستین رأی‌گیری پس از سقوط صدام در ۳۰ ژانویه ۲۰۰۵ برگزار شد و عراقیان ۲۷۵ عضو مجلس ملی انتقالی (مجلس نمایندگان عراق موقت) را برگزیدند. گروه‌های بین‌المللی و جناح‌های پیش‌تر محروم، این انتخابات را نخستین انتخابات آزاد در پیشینهٔ عراق با نمایندگی عادلانهٔ همهٔ گروه‌ها خواندند. مخالفان اشغال از جمله گروه‌های شورشی آن را آزاد و عادلانه ندانستند، اما کریگ جنس، مشاور سازمان ملل متحد در کمیسیون انتخابات عراق، شکایت‌ها را ناچیز ارزیابی کرد و گفت چیزی نمی‌بیند که نیاز به برگزاری دوبارهٔ انتخابات باشد.

### انتخابات پارلمانی دسامبر ۲۰۰۵

سومین رأی‌گیری در سلسله انتخابات عراق در ۱۵ دسامبر ۲۰۰۵ برگزار شد. هدف این انتخابات گزینش ۲۷۵ عضو مجلس نمایندگان عراق دائمی بود تا حکومتی با اختیارات قانون اساسی کامل برای دوره‌ای چهارساله تشکیل دهند و جایگزین حکومت‌های موقت پیشین شوند.

### درخواست انتخابات ملی ۲۰۰۹
پس از انتخابات دسامبر ۲۰۰۵ بحثی حقوقی دربارهٔ تفسیر مادهٔ ۵۶ قانون اساسی عراق پیش‌آمد. بر پایهٔ این ماده، دورهٔ انتخاباتی مجلس نمایندگان چهار سال تقویمی است که از نخستین نشست آغاز می‌شود و انتخابات جدید باید ۴۵ روز پیش از پایان دوره برگزار گردد. دادگاه بر این نظر بود که نشست سوگند ۱۶ مارس ۲۰۰۶ «نخستین نشست» به‌شمار می‌آید؛ بنابراین پایان سال چهارم ۱۵ مارس ۲۰۱۰ و تاریخ انتخابات ۳۰ ژانویه ۲۰۱۰ خواهد بود. دادگاه همچنین تصریح کرد که منظور از «سال تقویمی» سال ۳۶۵روزهٔ میلادی است نه سال ۳۶۰روزهٔ هجری.

### انتخابات پارلمانی ۲۰۱۰

انتخابات پارلمانی عراق در سال ۲۰۱۰ برگزار شد و از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی پس از خروج نیروهای آمریکایی بود.

### انتخابات پارلمانی ۲۰۱۸

انتخابات پارلمانی ۲۰۱۸ با رقابت ائتلاف‌ها و احزاب گوناگون برگزار شد.

### انتخابات پارلمانی ۲۰۲۱

انتخابات زودهنگام پارلمانی عراق در ۲۰۲۱ در پی اعتراضات گستردهٔ مردمی برگزار گردید.

### انتخابات پارلمانی ۲۰۲۵

در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۵ کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق اعلام کرد که ائتلاف بازسازی و توسعه به رهبری نخست‌وزیر محمد شیاع السودانی با ۴۶ کرسی در صدر نتایج نهایی مجلس نمایندگان ۳۲۹ کرسی‌ای قرار گرفته‌است. پس از آن حزب تقدم (پیشرفت) به رهبری محمد الحلبوسی با ۳۶ کرسی و ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری المالکی با ۲۹ کرسی جای گرفتند. پس از اعلام نتایج، چارچوب هماهنگی شیعی اعلام کرد که با متحد ساختن احزاب تشکیل‌دهنده‌اش بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی را شکل داده و خود را نیروی محوری در تشکیل دولت معرفی کرد.

## همه‌پرسی‌ها
### همه‌پرسی پادشاهی ۱۹۲۱

نخستین همه‌پرسی عراق در ۱۹۲۱ برای تأیید پادشاهی برگزار شد.

### همه‌پرسی ریاست‌جمهوری ۱۹۹۵

در ۱۹۹۵ همه‌پرسی‌ای برای تمدید دورهٔ ریاست‌جمهوری صدام حسین برگزار شد که طبق اعلام رسمی ۹۹٫۹۶ درصد آرا را به خود اختصاص داد.

### همه‌پرسی ریاست‌جمهوری ۲۰۰۲

در ۱۶ اکتبر ۲۰۰۲ مقامات عراقی ادعا کردند صدام حسین با ۱۰۰ درصد آرا دوباره به ریاست‌جمهوری برگزیده شده‌است.

### همه‌پرسی قانون اساسی ۲۰۰۵

دومین رأی‌گیری در سلسله انتخابات پس از سقوط صدام حسین در ۱۵ اکتبر ۲۰۰۵ به صورت همه‌پرسی بر سر قانون اساسی عراق برگزار شد. پیش‌بینی می‌رفت که شیعیان و کردها که نزدیک به سه‌چهارم از حدود ۱۵ میلیون رأی‌دهنده را تشکیل می‌دادند، اکثریت لازم برای تصویب قانون اساسی را تأمین کنند، اما بر پایهٔ قانون ادارهٔ دولت عراق، رأی منفی دوسوم رأی‌دهندگان در سه استان از هجده استان عراق می‌توانست مانع تصویب شود.

حکومت عراق تدابیر امنیتی شدیدی اتخاذ کرد. وزیر کشور بیان باقر صولاغ سلسله‌ای از اقدامات امنیتی از جمله تعطیلی رسمی سراسری، ممنوعیت حمل سلاح برای غیرنظامیان و ممنوعیت کامل تردد خودروها در روز رأی‌گیری اعلام کرد. مرزهای عراق نیز به‌جز برای خودروهای حامل مواد غذایی، آب یا سوخت بسته شد. سفیر آمریکا در عراق زلمی خلیل‌زاد موفقیت همه‌پرسی را عنصری کلیدی برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق دانست.

در ۲۵ اکتبر ۲۰۰۵ کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق اعلام کرد که نزدیک به ۷۸ درصد رأی‌دهندگان به قانون اساسی رأی مثبت و حدود ۲۱ درصد رأی منفی داده‌اند. نرخ مشارکت ۶۳ درصد گزارش شد. استان انبار با ۹۶ درصد و استان صلاح‌الدین با ۸۱ درصد رأی منفی دادند، اما استان نینوا که تعیین‌کنندهٔ سرنوشت قانون اساسی بود تنها با ۵۵ درصد رأی منفی داد که کمتر از دوسوم لازم بود و در نتیجه قانون اساسی تصویب شد.

رأی منفی بالا در استان‌های دارای اکثریت مردم عرب عمدتاً ناشی از نگرانی از ایجاد نظام فدرالی بود که مناطق نفت‌خیز شمال و جنوب را جدا ساخته و مرکز و غرب عراق را از درآمدهای نفتی محروم کند.

#### نتایج نهایی همه‌پرسی به تفکیک استان
درصد آرای مثبت (بله) در هر استان به شرح زیر بود:

## انتخابات ریاست‌جمهوری
### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۴

نخستین انتخابات ریاست‌جمهوری پس از سقوط صدام حسین در ۲۰۰۴ برگزار شد.

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۵

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۶

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۰

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۴

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۸

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۲

### انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۶

انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۶ قرار است در این سال برگزار شود. دو نامزد اصلی فؤاد حسین از حزب دموکرات کردستان و نزار عمدی از اتحادیه میهنی کردستان هستند.

## انتخابات شوراهای استانی
### انتخابات شوراهای استانی ۲۰۰۵

### انتخابات شوراهای استانی ۲۰۰۹

### انتخابات شوراهای استانی ۲۰۱۳

انتخابات شوراهای استانی ۲۰۱۳ در ۲۰ آوریل برگزار شد. نرخ مشارکت ۵۱ درصد بود که مشابه انتخابات ۲۰۰۹ گزارش شد. شمار رأی‌دهندگان ثبت‌نام‌شده نزدیک به ۱۳٬۸۰۰٬۰۰۰ نفر بود و ۶٬۴۰۰٬۷۷۷ نفر در پای صندوق‌ها حاضر شدند. انتخابات در ۱۲ استان از ۱۸ استان برگزار شد؛ چهار استان بخشی از منطقهٔ خودمختار کردستان بودند و دو استان انبار و نینوا به دلایل امنیتی خواستار به تعویق افتادن رأی‌گیری شدند. در مجموع ۳۷۸ کرسی شورای استانی مورد رقابت ۸۱۳۸ نامزد (از جمله ۲۲۰۵ زن) از ۲۵۶ حزب و ۵۰ ائتلاف سیاسی بود.

### انتخابات شوراهای استانی ۲۰۲۳

## جستارهای وابسته
* کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق
* تاریخ عراق
* قانون اساسی عراق

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق

رده:انتخابات در عراق