برفیلیه

**برفیلیه** () روستایی فلسطینی بود که در فاصلهٔ ۱۰٫۵ کیلومتری خاور رمله قرار داشت و در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. این روستا بر فراز یک تل واقع بود و کاوش‌های باستان‌شناسی که از سال ۱۹۹۵ توسط باستان‌شناسان اسرائیلی در آنجا انجام شد، دست‌ساخته‌هایی متعلق به دورهٔ نوسنگی پیش از سفال آ (در حدود ۹٬۵۰۰ تا ۸٬۰۰۰ پیش از میلاد) را آشکار کرد.

برفیلیه بر سر راهی میان اورشلیم و لد قرار داشت که در دوران روم ساخته شده بود. در آغاز دوران عثمانی، روستایی کوچک با ۴۴ ساکن بود. تا سال ۱۹۴۵ و پیش از پایان قیمومت بریتانیا بر فلسطین و آغاز جنگ ۱۹۴۸، جمعیت آن به ۷۳۰ تن رسیده بود. برفیلیه در ۱۴ ژوئیه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه و سپس ویران شد.

## ریشه‌شناسی نام
برفیلیه نامی یونانی است که از واژهٔ Πορφυρίων/Πορφυρεών گرفته شده و نام پادشاهی اسطوره‌ای بود که خود بر پایهٔ واژه‌ای به معنای «ماهی ارغوانی» شکل گرفته بود. این نام در اسناد صلیبی به‌صورت یونانی آن یعنی Porphilia ثبت شده‌است و تا سال ۱۵۵۲ به شکل عربی امروزی آن درآمده بود. در منابع عبری دوران صلیبی، نام این مکان «پورفیریا» آمده که به معنای صنعت رنگ ارغوان بوده و شاید نشان‌دهندهٔ وجود مرکزی برای رنگرزی پارچه در آن دوره باشد.

## جغرافیا
برفیلیه در وادی جعار قرار داشت و روستاهای عنابه، البرج و بئر ماعین نیز در همین وادی جای داشتند. جاده‌ای بزرگ میان اورشلیم و یافا از برفیلیه و لد می‌گذشت و پس از عبور از دشت اَیالون و گذرگاه‌های بیت‌حورون ادامه می‌یافت. روستا بر فراز تپه‌ای به بلندای ۲۳۰ متر از سطح دریا واقع بود و از باختر به دشت لد و از خاور به کوه‌های اورشلیم مشرف بود.

## پیشینه
### دوران روم
در دوران فرمانروایی امپراتوری روم بر سرزمین فلسطین، راهی ساخته شد که لد را به اورشلیم پیوند می‌داد و از برفیلیه و روستاهایی مانند بیت‌لقیا، بیدو و بیت اکسا می‌گذشت. بر پایهٔ یافته‌های باستان‌شناسی، تپهٔ برفیلیه از دوران هلنیستی مسکون بوده و سکونت در آن در دوره‌های رومی، بیزانسی، سده‌های میانه و عثمانی ادامه یافته‌است.

### دوران صلیبی
صلیبیان برفیلیه را با نام  یا  می‌شناختند. در دورهٔ حکومت آنان، برفیلیه یکی از پنج روستایی بود که اسقف‌نشین لد را تشکیل می‌دادند. در نوامبر ۱۱۳۶ این روستا به تصرف رئیس و شمّاسان کلیسای مقبره مقدس درآمد. در سال‌های ۱۱۷۰–۱۱۷۱ اسقف محلی اجازهٔ ساخت کلیسایی در آنجا را صادر کرد، اما معلوم نیست آیا این کلیسا هرگز ساخته شد یا نه. نخستین پادشاهی اورشلیم که بر بخش بزرگی از فلسطین فرمان می‌راند پس از پیروزی نیروهای صلاح‌الدین ایوبی در نبرد حطین (۱۱۸۷) به پایان رسید.

### دوران عثمانی
برفیلیه مانند سراسر فلسطین از ۱۵۱۷ تا ۱۹۱۷/۱۹۱۸ زیر فرمان امپراتوری عثمانی بود. در سال ۱۵۹۶ این روستا بخشی از ناحیهٔ () الرمله در لوای () غزه به‌شمار می‌رفت. جمعیت آن ۸ خانوار و نزدیک به ۴۴ تن بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیاتی ثابت به میزان ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، کنجد و میوه و نیز بر بزها، کندوهای عسل و تاکستان‌ها می‌پرداختند؛ جمع درآمد مالیاتی روستا ۶٬۰۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۳۸ این روستا با نام «بورفیلیا» به‌عنوان آبادی مسلمان‌نشین در منطقهٔ ابن‌حُمار در قضای الرمله ثبت شد. در ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن جمعیت روستا را ۱۵۰ تن برآورد کرد.

فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌داد که «برفیلیجه» ۲۸ خانه و ۱۷۵ تن جمعیت داشت، هرچند شمارش جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت. در اواخر سدهٔ نوزدهم، برفیلیه دهکده‌ای کوچک بر دامنهٔ تپه‌ای در ارتفاع نزدیک به ۶۱۰ متر بالای دره توصیف شده بود و ساکنان آن زیتون می‌کاشتند.

در جریان نبرد سینا و فلسطین در جنگ جهانی اول، در آستانهٔ نبرد البرج (۱۹۱۷)، تیپ‌های سواره‌نظام سبک استرالیا به فرماندهی سرلشکر هاجسن در ۲۸–۲۹ نوامبر به برفیلیه رسیدند تا فشار نیروهای آلمانی و عثمانی را بر یگان‌های اتحادیه کشورهای مشترک‌المنافع کاهش دهند. بر پایهٔ منابع عبری، در دوران جنگ جهانی اول بریتانیایی‌ها از جادهٔ رومی که از شمال تپه می‌گذشت برای جابه‌جایی نیرو و آذوقه بهره بردند و اردوگاه نظامی اسکاتلندی در برفیلیه برپا شد.

### دوران قیمومت بریتانیا
پس از پایان جنگ، امپراتوری عثمانی تجزیه شد و جامعه ملل قیمومت فلسطین را به بریتانیا واگذاشت. در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت انجام دادند، جمعیت برفیلیه ۴۱۱ تن بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۵۴۴ تن رسید که همچنان همه مسلمان بودند و در ۱۳۲ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵، مساحت کل روستا ۷٬۱۳۴ دونوم بود و جمعیت آن یکسره مسلمان بود. بخش بزرگی از ساکنان در کشت غلات کار می‌کردند، هرچند بخشی از زمین‌ها نیز به آبیاری، باغداری و کشت زیتون اختصاص داشت.

۱۷ دونوم به‌عنوان مناطق ساخته‌شدهٔ عمومی طبقه‌بندی شده بود.


File:Innaba 1942.jpg|برفیلیه ۱۹۴۲ - نقشهٔ ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Kharruba 1942.jpg|برفیلیه ۱۹۴۵ - نقشهٔ ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:Lydda and Ramla area - 9 July 1948.PNG|روستاهای فلسطینی تخلیه‌شده در پیرامون لد و رمله (به رنگ سبز)


### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، برفیلیه برای مدت کوتاهی مقصد آوارگان فلسطینی از لد شد. حاج اسعد حسونه، یکی از بازماندگان تبعید فلسطینیان از لد و رمله، گزارش می‌دهد که هنگامی که یهودیان در ژوئیه ۱۹۴۸ به لد رسیدند، مردم را گرد هم آوردند و به آنان گفتند: «به برفیلیه بروید» که هنگ عربی هنوز در آنجا مستقر بود. تنها یک یا دو نفر از آنان می‌دانستند برفیلیه کجاست و با آنکه در شرایط عادی این فاصله را می‌شد در نزدیک به ۴ ساعت پیمود، گروهی مرکب از مردان، زنان، کودکان، سالخوردگان و بیماران سه روز در راه بودند. در گرمای سوزان تابستان و بدون آذوقهٔ کافی، بسیاری از تشنگی در راه جان سپردند.

خود برفیلیه در ۱۴ ژوئیه ۱۹۴۸ بر اثر حملهٔ نظامی نیروهای اسرائیلی از سکنه تخلیه شد. تیپ ۸ زرهی هاتیفا شمونه به همراه بخش‌هایی از تیپ کیریاتی روستا و دیگر آبادی‌های شمال بالادست لطرون را تصرف کردند. در ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۸، داوید بن گوریون خواستار ویرانی برفیلیه و شماری دیگر از روستاهای فلسطینی شد که ساکنانشان گریخته یا اخراج شده بودند. تمامی ۵۸ روستای فلسطینی قضای الرمله که زیر نظارت اسرائیل درآمدند در ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شدند و روستاهای نام‌برده در یادداشت بن‌گوریون به‌طور کامل یا ناقص ویران گردیدند.

بر پایهٔ منابع عبری، دولت اسرائیل تصمیم گرفت بازگشت ساکنان را ممنوع کند و در اکتبر ۱۹۴۹ ارتش اسرائیل خانه‌های روستا را ویران ساخت تا امکان بازگشت آوارگانی را که در منطقهٔ رام‌الله اقامت داشتند از بین ببرد. تا دههٔ ۱۹۸۰ محل روستا در محدودهٔ میدان تیر ارتش قرار داشت. امروزه بقایای روستا در گوشهٔ باختری شهر مودیعین-مکابیم-رعوت واقع است.

### ساکنان آواره
ساکنان آواره‌شدهٔ برفیلیه به اردوگاه‌های آوارگان از جمله اردوگاه قلندیا، جلزون، نویعمه، وحدات و جاهای دیگر پناه بردند.

## باستان‌شناسی
روستای برفیلیه بر فراز تل بزرگی واقع بود که یکی از مکان‌های احتمالی بئروت باستانی () به‌شمار می‌رفت؛ تل‌های دانیال و سیمزو نیز از دیگر گزینه‌ها بودند. از سال ۱۹۹۵ شیمون گیبسون و اگون لاس کاوش‌های نجات‌بخشی را در تپه‌های مودیعین در زمین‌های متعلق به «یکی از مهم‌ترین سکونتگاه‌های کهن منطقه» انجام داده‌اند که گیبسون آن را در «خربت البرج (تیتورا)، بئر ماعین (رعوت) و برفیلیه» شناسایی کرده‌است. بررسی باستان‌شناسی چشم‌انداز و کاوش‌ها تاکنون بقایای زیر را شناسایی کرده‌اند: ساختمان‌های کشاورزی، برج‌ها، آب‌انبارها، پراکنش پاره‌سفال‌ها، پراکنش سنگ چخماق دورهٔ نوسنگی پیش از سفال آ، جاده‌ها، پلکان‌های (تراس) کوهستانی، مرزهای سنگی، توده‌های سنگ‌چینی، خرمنگاه‌ها، غارها، گورها، کارگاه‌های فشردن انگور، نشانه‌های جام‌وار بر سنگ، معدن‌های سنگ، کوره‌های آهک و زغال‌سازی‌ها.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* برفیلیه در وبگاه Palestine Remembered
* برفیلیه در وبگاه ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:محوطه‌های نوسنگی آسیا
رده:مختصات در ویکی‌داده