فهرست میراث‌های فرهنگی ناملموس در فلسطین

**فهرست میراث‌های فرهنگی ناملموس در فلسطین**  دربرگیرندهٔ مواردی از میراث فرهنگی ناملموس است که از سوی یونسکو در فهرست‌های میراث فرهنگی ناملموس بشری برای فلسطین ثبت شده‌اند. یونسکو موارد میراث فرهنگی ناملموس را سنت‌ها و شیوه‌های غیرمادی‌ای می‌داند که یک ملت انجام می‌دهد و بخشی از میراث فرهنگی آن کشور به‌شمار می‌رود؛ از جمله جشن‌ها، آیین‌ها، نمایش‌ها، فرهنگ شفاهی، موسیقی و صنایع دستی. فلسطین کنوانسیون حراست از میراث فرهنگی ناملموس را در ۸ دسامبر ۲۰۱۱ تصویب کرد و از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ عضو کمیتهٔ میان‌دولتی حراست از میراث فرهنگی ناملموس بوده‌است.

حکایه فلسطینی نخستین عنصر فلسطینی بود که در سال ۲۰۰۸ از سوی یونسکو ثبت شد و هنر سوزن‌دوزی فلسطینی در سال ۲۰۲۱ به ثبت رسید. ثبت‌های مشترک با دیگر کشورهای عربی نیز انجام شده‌است؛ از جمله خوشنویسی عربی در ۲۰۲۱ و دانش و مهارت‌های مرتبط با نخل خرما در ۲۰۲۲. دبکه و سنت صابون‌سازی نابلسی در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ ثبت شدند و حکاکی بر فلزات و حنا نیز به‌صورت مشترک با کشورهای عربی دیگر به ترتیب در ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ ثبت شدند. در سال ۲۰۲۵ نیز سرمهٔ عربی در یک نامزدی فراملی به ثبت رسید. تا فوریهٔ ۲۰۲۶، فلسطین ۹ عنصر ثبت‌شده در فهرست نمایندهٔ میراث فرهنگی ناملموس بشری دارد.

فلسطین همچنین یک فهرست ملی به نام «فهرست میراث‌های فرهنگی ناملموس در فلسطین» نگهداری می‌کند که در سال ۲۰۱۷ دارای ۱۸ عنصر بود. بر پایهٔ کنوانسیون، وجود فهرست‌های ملی برای نامزد کردن موارد در فهرست‌های یونسکو الزامی است.

## پیشینه
در سال ۱۹۹۳، در پی پیمان اسلو، سرمایه‌گذاری چشمگیری در حفاظت از میراث فرهنگی فلسطینی صورت گرفت. ثبت میراث فرهنگی فلسطینی در فهرست‌های یونسکو به این شیوه‌ها بازشناسی بین‌المللی بخشید.

با این حال، پژوهشگران استدلال کرده‌اند که میراث فرهنگی ناملموس فلسطین در شرایط اشغال اسرائیل برای بقا در تقلا بوده‌است. این مسئله به‌ویژه در ساخت مرزهای داخلی که دسترسی به زمین را ممنوع می‌کنند آشکار است و پیامد آن بازداشتن شیوه‌های کشاورزی سنتی و شیوهٔ زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی برخی جوامع بوده‌است. همچنین ازآن‌خودسازی فرهنگی نظام‌مند میراث فلسطین گزارش شده‌است؛ از جمله بهره‌گیری از سوزن‌دوزی سنتی فلسطینی در صنعت مُد اسرائیل.

در برخی موارد، میراث فلسطینی به دست نیروهای اشغالگر نابود شده‌است. برای نمونه، در تپه‌های جنوبی الخلیل، خانه‌های غاری فلسطینی از سوی نیروهای اسرائیلی مصادره و ساکنان آنها اخراج شدند. این امر جوانان منطقه را از میراثشان جدا کرد؛ برای بازپیوند با هویت خود، آنان تاریخ شفاهی مربوط به شیوهٔ زندگی غارنشینی را گردآوری کردند. پشتیبانی از میراث فرهنگی ناملموس به‌عنوان راهی برای پرورش پایداری اقتصادی و زیست‌محیطی نیز پیشنهاد شده‌است؛ برای نمونه در روستای بتیر.

برای بسیاری از فلسطینیان، تداوم پیوند با میراث فرهنگی‌شان گونه‌ای از مقاومت به‌شمار می‌رود. به گزارش تی‌آرتی ورلد در سال ۲۰۲۳، طرح‌های حنای فلسطینی بار دیگر محبوبیت یافته‌اند و زنان به‌ویژه از نقش‌های زیتون به‌عنوان کنشی مقاومتی بهره می‌گیرند.

دیگر گونه‌های میراث فرهنگی ناملموس که ثبت نشده‌اند یا نامزد ثبت نبوده‌اند عبارت‌اند از: تهیهٔ قهوه عربی، مقلوبه، معماری فلسطینی، پنیر نابلسی، گواهی‌های شفاهی از تپه‌های جنوبی الخلیل، آواز سنتی و نیز شیوه‌های غذایی مانند ماست خشک و شیره انگور. دانش بوم‌شناختی سنتی کاربرد گیاهان وحشی در ارطاس (نزدیک بیت‌لحم) نیز گونه‌ای دیگر از میراث فرهنگی ناملموس فلسطینی شناخته شده‌است.

## میراث فرهنگی ناملموس بشری
میراث فرهنگی ناملموس بشری یونسکو سه فهرست دارد: فهرست نمایندهٔ میراث فرهنگی ناملموس بشری، فهرست میراث فرهنگی ناملموس نیازمند حفاظت فوری و دفتر ثبت شیوه‌های خوب حفاظتی. فلسطین تنها دارای موارد ثبت‌شده در فهرست نمایندگی است.

### فهرست نمایندگی
هدف این فهرست نمایندگی میراث فرهنگی ناملموس فلسطین در سطح جهان و افزایش آگاهی دربارهٔ اهمیت آن است.

## نامزدهای در دست بررسی
تا فوریهٔ ۲۰۲۶، فلسطین دو نامزدی برای فهرست نمایندگی دارد که قرار است در بیست‌ویکمین نشست کمیته در نوامبر یا دسامبر ۲۰۲۶ بررسی شوند:
* عود: شیوه‌ها، مهارت‌ها و هنرهای نمایشی (فراملی)
* کعک القدس (نان کنجدی بیت‌المقدس)

همچنین در همان نشست ممکن است حنا به هند به‌عنوان کشور طرف معاهده گسترش یابد.

افزون بر این، فلسطین سه عنصر فراملی دارد که در «اولویت صفر» قرار گرفته‌اند، به این معنا که پس از دور جاری نامزدی‌ها در نخستین فرصت بررسی خواهند شد:
* اسب‌های عربی: سنت‌های پرورش و هنرهای وابسته
* قایق بادبانی سنبوق: صنایع دستی و سنت‌های اجتماعی
* شعر نبطی عربی: هنر بیانی شفاهی

## فهرست ملی
فلسطین فهرست ملی موارد میراث فرهنگی ناملموس خود را نگهداری می‌کند. این فهرست در سال ۲۰۱۷ دربرگیرندهٔ ۱۸ عنصر بود. بر پایهٔ کنوانسیون، نگهداری فهرست‌های ملی پیش‌نیاز نامزد کردن موارد برای فهرست‌های یونسکو است.

## یادداشت‌ها

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* صفحهٔ فلسطین در وبگاه میراث فرهنگی ناملموس یونسکو

رده:میراث فرهنگی ناملموس بشری
رده:فهرست‌های میراث فرهنگی ناملموس
رده:فرهنگ فلسطین
رده:فهرست‌های برگزیده
رده:شاهکارهای شفاهی و ناملموس میراث بشری