ترابین

**ترابین** () مهم‌ترین قبیلهٔ عرب بدوی شبه‌جزیره سینا در سدهٔ نوزدهم میلادی و بزرگ‌ترین قبیلهٔ بدوی نگو بود. امروزه اعضای این قبیله در شبه‌جزیرهٔ سینا و نیز در قاهره، اسماعیلیه، جیزه، شرقیه، سوئز، اسرائیل (نگو)، اردن، عربستان سعودی و نوار غزه زندگی می‌کنند. ترابین با بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ عضو بزرگ‌ترین قبیلهٔ بدوی نگو، سینا و سراسر مصر به‌شمار می‌رود. شهرکی به نام تیرابین السنا در سال ۲۰۰۴ در اسرائیل ویژهٔ اعضای طایفهٔ السنا از قبیلهٔ ترابین ساخته شد.

در دورهٔ حکومت ممالیک، طوایفی مانند عایدی به‌منظور کاهش نفوذ طوایف کوچک‌تر در فلسطین به ترابین ملحق شدند. خاندان عثمانی، قیمومیت بریتانیا و جانشینانشان نیز این سیاست را ادامه دادند. قانون عثمانی ۱۸۷۵ قبایل دیگری ساکن نگو را نیز در ترابین ادغام کرد: عزازمه، تیاها، جبارات، حناجره و حویطات.

## خاستگاه
ترابین تبار خود را به شخصی به نام عطیه از قبیلهٔ قریش می‌رسانند که در تربه در شرق مکه می‌زیست. بر پایهٔ روایت‌ها، عطیه در سدهٔ چهاردهم میلادی به سینا مهاجرت کرد و در «وادی وتیر» نزدیک نویبع در جنوب سینا به خاک سپرده شد. روستایی به نام «الشیخ عطیه» در کنار آرامگاهش پدید آمد.

عطیه پنج پسر داشت که طوایف گوناگون ترابین نسب خود را به آن‌ها می‌رسانند: مساعد نیای قُصار، حسبل نیای حسابله، نبعه نیای نبعات و ساری نیای سرایعه بود. این چهار شاخه در سینا ساکن بودند.

نسّابان و مورخان دربارهٔ نسب ترابین اختلاف‌نظر دارند. جزیری (درگذشتهٔ ۱۵۷۰ م) آنان را از بنو عطیه دانسته؛ برکاتی ایشان را از حویطات و قبیلهٔ قحطانی شمرده و ماکس فون اوپنهایم (۱۹۳۹) ترابین را از شاخهٔ «حرام» قبایل سینایی به‌حساب آورده‌است. نسّابهٔ عرب حمد الجاسر نیز نوشته‌است: «ترابین از بنی عطیه از جذام‌اند … و بنو عطیه قبیله‌ای است اصیل از جذام قحطانی».

### نام‌گذاری
به گفتهٔ یاقوت حموی، منطقهٔ نگو به نام «تربان» شناخته بود و قبیله نام خود را از همین سرزمین گرفته‌است. ابوالطیب متنبی نیز در سفر خود به مصر از تربان یاد کرده‌است.

### شاخه‌های قبیله
ترابین به پنج شاخهٔ اصلی بخش می‌شود: نبعات، قُصار، نجمات، غوالیه و حسابله. حسابله در اصل از نبعات بودند اما مشیخت مستقل یافتند و غوالیه نیز فرزندان نجم هستند که خود مشیخت جداگانه‌ای تشکیل دادند.

## ترابین سینا
بدویان ترابین سینا هم‌اکنون در شمال نویبع ساکن‌اند و نزدیک به ۳۰۰ سال پیش به این شبه‌جزیره آمدند. در ۱۸۷۴ نام آن‌ها در فهرست بدویان تهیه‌شده توسط صندوق اکتشاف فلسطین با عنوان «در بیابان تیه» ثبت شده‌است.

دگرگونی‌های محیطی و ساخت شهرهای تفریحی نوین مانند شرم‌الشیخ شیوهٔ زندگی بدوی را دگرگون کرده و به فرسایش ارزش‌های سنتی، بیکاری و اختلافات ارضی انجامیده‌است. با شهرنشینی و فرصت‌های آموزشی بهتر، بدویان آغاز به ازدواج با بیرون از قبیله کردند که پیش‌تر ناپسند شمرده می‌شد.

بدویان ساکن سینا به سبب دستمزد پایین از کار در رونق ساختمان‌سازی سر باز زدند و به‌جای آنان کارگران سودانی و مصری به کار گرفته شدند. با شکوفایی صنعت گردشگری، بدویان محلی به مشاغل خدماتی مانند رانندگی تاکسی، راهنمای گردشگری و مدیریت اردوگاه و کافه روی آوردند.

در تابستان ۱۹۹۹ ارتش مصر اردوگاه‌های گردشگری بدوی در شمال نویبع را در چارچوب مرحلهٔ پایانی توسعهٔ هتل‌سازی ویران کرد. مدیر آژانس توسعهٔ گردشگری اعلام کرد که بدویان پیش از ۱۹۸۲ در ساحل نمی‌زیسته‌اند.

بدویان ترابین ساکن مرز مصر و اسرائیل در قاچاق اسلحه و کمک‌رسانی فرامرزی به اعضای قبیله در غزه دخالت داشته‌اند.

رابطهٔ قبیلهٔ ترابین با دولت مصر در سال‌های اخیر بهبود یافته‌است؛ به‌ویژه به این دلیل که قبیله به رهبری ابراهیم العرجانی، رئیس قبیله در مصر، در کنار ارتش مصر علیه داعش در شورش در صحرای سینا جنگید.

## ترابین غزه
حضور ترابین در نوار غزه عمدتاً در بخش جنوبی نوار متمرکز است.

در جریان جنگ غزه در ۲۰۲۴، یاسر ابوشباب از اعضای قبیلهٔ ترابین با باند خود کاروان‌های کمک‌رسانی را غارت کرد. گزارش شده که باندها در یک روز ۹۸ کامیون از ۱۰۹ کامیون کمکی را ربوده‌اند.

در نوامبر ۲۰۲۴ درگیری نیروهای پلیس تحت فرماندهی حماس با باند ابوشباب به کشته‌شدن ۲۰ عضو این باند انجامید.

در ۳۰ مه ۲۰۲۵ حماس ویدئویی از انفجار بمب کنار جاده‌ای علیه گروهی مسلح منتشر کرد که آنان را عوامل اسرائیلی خواند؛ گزارش‌ها از غزه نشان می‌داد این گروه وابسته به یاسر ابوشباب بود. بنا بر گزارش تایمز اسرائیل، اسرائیل بدون تأیید کابینهٔ امنیتی اما با دستور نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو اسلحهٔ کلاشنیکف در اختیار گروه مسلح طایفهٔ ابوشباب گذاشته بود.

اعضای خانوادهٔ ابوسنیمه که شاخهٔ دیگری از ترابین در غزه هستند یاسر ابوشباب را در کمینی در رفح کشتند. این درگیری پس از بازداشت جمعه ابوسنیمه به اتهام انتقال مواد غذایی به حماس رخ داد.

## نگرش مقامات مصری
پس از انقلاب ۲۰۱۱ مصر، بدویان سینا به سبب بی‌ثباتی سیاسی در کشور خودمختاری غیررسمی یافتند. با این حال مقامات مصری به‌طور سنتی با بدگمانی به پیوندهای فرامرزی بدویان با اسرائیل، اردن و عربستان سعودی می‌نگرند.

## ترابین نگو

فرزندان نجم، پسر عطیه، در اطراف بئرشبع در منطقه‌ای که اکنون نگو نامیده می‌شود ساکن بودند. نجم دو پسر داشت که دو شاخهٔ ترابین نگو نسب خود را به آن‌ها می‌رسانند: نجمات و غوالی. نجمات طایفهٔ برتر شمرده می‌شدند و بنا بر سنت در هنگام جنگ رهبری کل قبیله را برعهده می‌گرفتند.

در دوران نوین، در ۱۹۱۵ حماد پاشا الصوفی رهبر نجمات نیرویی ۱۵۰۰ نفره از بدویان را زیر فرماندهی عثمانی در حملهٔ نخست به کانال سوئز هدایت کرد. او رئیس ادارهٔ عثمانی در بئرشبع بود و در ۱۹۲۴ درگذشت.

غوالی نُه زیرشاخه داشت. برجسته‌ترین آن‌ها ساتوت بود که در ۱۸۷۳ به رهبری شیخ صقر بن دحشان ابوستّه پس از خون‌خواهی ناچار به ترک سرزمین سنتی‌اش شد و در جنگ میان تیاها و ترابین به سوی تیاها گروید. یکی از رهبران ساتوت، عاقب صقر، به فرماندهی نظامی شهرت داشت و خدیو اسماعیل به او زمینی در بخش فاقوس بخشید. عثمانیان او را به اورشلیم تبعید کردند و در آنجا درگذشت. پسرش دحشان در جنگ با عزازمه به‌ویژه در «نبرد رمضان» درخشید و سپس با شماری از جنگاورانش به ماوراء اردن مهاجرت کرد و به بنی‌صخر پیوست.

### یکجانشینی
بدویان نگو پیش از تأسیس اسرائیل جامعه‌ای نیمه‌کوچ‌نشین بودند که از دورهٔ عثمانی فرایند یکجانشینی را آغاز کرده بودند. تا ۱۹۳۱ نزدیک به ۱۷٬۰۰۰ نفر از آنان در فلسطین ساکن بودند و حدود ۹۰ درصدشان به کشاورزی می‌پرداختند.

پس از ۱۹۴۸ تنها نزدیک به ۱۱٬۰۰۰ بدوی از جمعیت پیش‌جنگی ۶۵٬۰۰۰ تا ۹۵٬۰۰۰ نفری در نگو باقی ماندند. ارتش اسرائیل آنان را به منطقه‌ای در شرق و جنوب‌شرقی بئرشبع به نام «سیاگ» منتقل کرد.

میان ۱۹۶۹ تا ۱۹۸۹ هفت شهرک بدوی با زیرساخت‌های شهری برای شهرنشین‌کردن ترابین و دیگر قبایل بدوی ساخته شد؛ اما این سیاست تنها بخشی موفق بود زیرا بدویان زندگی روستایی را بر شهری ترجیح می‌دادند.

نزدیک به نیمی از ۱۷۰٬۰۰۰ بدوی نگو در ۳۹ روستای به‌رسمیت‌نشناخته‌شده بدون اتصال به شبکهٔ برق، آب و تلفن زندگی می‌کنند.

### طایفهٔ عایدی
در دورهٔ سلطنت ممالیک، طایفهٔ عایدی نگو بدون پیوند خونی به قبیلهٔ ترابین الحاق شد. هدف از این کار کاهش نفوذ بدوی در فلسطین با ادغام طوایف کوچک در قبایل بزرگ‌تر و کنترل‌پذیرتر بود. قانون عثمانی ۱۸۷۵ شمار قبایل را به شش کاهش داد: ترابین، عزازمه، تیاها، جبارات، حناجره و حویطات.

خاندان العاید ریشه در تباری کهن بدوی دارد که به بنو عاید یا بنو عائد بازمی‌گردد. آنان بخشی از قبایل جذام و قحطان‌اند که خاستگاهشان در جنوب عربستان (یمن کنونی) بوده و به «عرب العاربه» تعلق داشته‌اند.

شاخه‌ای از این قبیله در ۵۴۲ میلادی یمن را ترک کرد و در عراق، شام، مصر، سودان، مغرب و جنوب اسپانیا مستقر شد. نوزده خانواده در نگو اقامت گزیدند و تا ۱۹۴۸ در آنجا ماندند. شاخهٔ مصری این خاندان معمولاً با نام اباظه شناخته می‌شود.

دست‌نوشته‌ای از احمد المقریزی (۱۴۳۷ م) نگهداری‌شده در دانشگاه لایدن تأیید می‌کند که عایدی از فرزندان جذام بوده و در جنوب فلسطین و مناطق میان قاهره و عقبه ساکن بوده‌اند.

### وظایف اصلی طایفهٔ عایدی
#### نگهبانی راه حج به مکه
در ۱۲۶۳ میلادی امیری به نام محمد العایدی بزرگ مسئولیت حفاظت از راه حج مصر به مکه را بر پایهٔ توافق با سلطان الملک الظاهر بیبرس، چهارمین سلطان مملوکی بحری، بر عهده گرفت. دست‌نوشتهٔ مقریزی (۱۴۳۷) گسترش این نگهبانی از اسکندریه تا عقبه از راه قاهره را نیز یاد کرده‌است. این وظیفه تا بازشدن کانال سوئز بر دوش طایفهٔ عایدی باقی ماند.

#### حکمرانی منطقه‌ای و تسهیل بازرگانی
در ۱۳۷۰ سلطان ناصرالدین محمد بن قلاوون شیخ ابراهیم احمد العایدی را به نمایندگی دولت مصر در شرقیه، سینا و فلسطین گماشت. روستایی در شرقیه به نام «قُری کفور العاید» نام این خاندان را بر خود دارد. شیخ همچنین مسئول تنظیم قراردادهای بازرگانی تجارت شتر بود.

#### میانجی‌گری قضایی و داوری قبیله‌ای
بدویان شمال سینا و جنوب فلسطین مسئولیت اجتماعی ارزشمندی را به شیوخ عایدی سپرده بودند. از پیش از دورهٔ عثمانی تا پایان قیمومیت بریتانیا، آنان برای صدور حکم در دادرسی‌های قبیله‌ای پیچیده که شاهدی در دسترس نبود فراخوانده می‌شدند.

#### نگهبانی صومعهٔ سنت‌کاترین
طایفهٔ عایدی مستقر در مصر و فلسطین پاسداری از صومعهٔ سنت‌کاترین در سینا را نیز بر عهده داشت. آنان ضامن اجرای قراردادهای میان صومعه و قبایل بدوی طور (منطقهٔ کوه سینا) بودند. سی‌وپنج قبیلهٔ بدوی مسئول تأمین امنیت راهبان و زائران در مسیرهای میان مصر و شام بودند. صومعه بایگانی‌هایی میان ۱۵۹۲ تا ۱۸۵۱ نگاه داشته که این نقش را دست‌کم از ۱۵۴۰ گزارش می‌کند.

#### پزشکی سنتی
شاخهٔ عایدی نگو در منطقه به مهارت در پزشکی سنتی بدوی با بهره‌گیری از تعویذ، طلسم، سنگ، دانه و گیاه شناخته شده‌است. یکی از معانی «العایدی» شخصی است که بیمار را شفا می‌دهد. نخستین ذکر این نام خانوادگی به ۱۴۱۸ بازمی‌گردد. با گسترش پزشکی نوین در سدهٔ هجدهم، زنان قبیله برای تکمیل تحصیلات پزشکی به شهرهای مجاور (قاهره، اسکندریه، استانبول، بغداد، دمشق) فرستاده می‌شدند و سپس به نگو بازمی‌گشتند.

دو مقام (زیارتگاه) در نگو به یاد پزشکان سرشناس خاندان عایدی برپا شده‌است. در مقام ابوعیاده، شیخ ابوعاید پزشکی آرمیده که در دورهٔ عثمانی در الشلاله نزدیک وادی شریعه طبابت می‌کرد.

## ترابین خوخر
ترابین خوخر زیرشاخه‌ای از قبیلهٔ خوخر هستند که ثابت شده از بدوی قرشی به نام عطیه سرچشمه گرفته‌اند. سلیمان، نوهٔ نجم بن عطیه، به دلیل خون‌خواهی با قبیله‌ای رقیب از سینا به شام مهاجرت کرد و فرزندانش راه خود را به سوی شرق ادامه دادند تا سرانجام در سرزمین‌های رودخانه‌ای پنجاب اقامت گزیدند. قدرت بدنی بدویان ترابین آنان را به سربازان مطلوبی برای سلاطین ایران و شبه‌قارهٔ هند بدل کرد. نسل‌های پسین به پاس افتخاراتی که یافتند نام خود را از ترابین به ترابین خوخر تغییر دادند و شجره‌نامه‌های دست‌نخورده‌ای که تبارشان را تا عطیه از شاخهٔ نجم ردیابی می‌کند تا امروز باقی‌است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Metropolitan Bedouins: Tarabin tribe living in Cairo between urbanization and Bedouin traditions — 

رده:عرب‌های بدوی
رده:شهروندان عرب اسرائیل
رده:بادیه‌نشینان عرب در اسرائیل