دیر الهوا

**دیر الهوا** () روستایی عربی فلسطینی در بخش اورشلیم بود. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۹ اکتبر ۱۹۴۸ به دست گردان چهارم تیپ هارئل و در چارچوب عملیات هَ-هار تخلیه شد. دیر الهوا در ۱۸٫۵ کیلومتری باختر اورشلیم جای داشت.

نام روستا به معنای «صومعه باد» است و گمان می‌رود این نام‌گذاری به سبب موقعیت مرتفع آن بوده باشد. روستا بر بلندی‌ای کوهستانی با ارتفاع نزدیک به ۶۵۰ متر از سطح دریا بنا شده بود و بر وادی اسماعیل مشرف بود. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۶۰ نفر و مساحت کل اراضی آن ۵٬۹۰۷ دونوم بود.

## پیشینه
### دوره عثمانی
دیر الهوا در اسناد دفترهای سده شانزدهم میلادی ذکر نشده و احتمالاً نخستین‌بار در دوره‌ای متأخرتر سکونت‌گاه شد.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون این روستا را دهکده‌ای «بلند» در لبه دره‌ای توصیف کرد. همچنین از آن به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه العرقوب در جنوب‌باختری اورشلیم یاد شده‌است. در سال ۱۸۵۶ روستا با نام  در نقشه فلسطین کیپرت نمایش داده شد.

ویکتور گِرَن که در سال ۱۸۶۳ از این روستا دیدن کرد، نوشت که دیر الهوا «احتمالاً نام خود، صومعه باد، را مدیون جایگاه مرتفعش است».

فهرست روستایی عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که دیر الهوا ۳۲ خانه و جمعیتی ۱۰۳ نفره داشت؛ هرچند این شمار تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۳ گزارش بررسی فلسطین باختری صندوق اکتشاف فلسطین روستا را چنین توصیف کرد: «روستایی بر فراز تپه‌ای بلند بر ستیغ مرتفعی با دره‌ای ژرف در شمال. خانه‌های بلند چندی در آن دیده می‌شود. در باختر چشمه‌ای نیکو جای دارد و زمین اطراف پوشیده از بوته‌زار است.»

در سال ۱۸۹۶ جمعیت روستا در حدود ۱۶۲ نفر برآورد شد.

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، دیر الهوا ۳۸ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به ۴۷ نفر در ۱۱ خانه افزایش یافت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۶۰ نفر مسلمان بود و مساحت کل اراضی آن ۵٬۹۰۷ دونوم بود. از این مقدار ۵۸ دونوم زمین آبی یا باغ، ۱٬۵۶۵ دونوم زمین زراعی غلات و ۴ دونوم زمین ساخته‌شده بود.

مسجدی در بخش باختری روستا و زیارتگاهی منسوب به حکیمی محلی به نام الشیخ سلیمان در آن جای داشت. در دوره جنگ ۱۹۴۸ روستا به دست شبه‌نظامیان محلی و گردان اخوان‌المسلمین وابسته به ارتش مصر پدافند می‌شد.

### موقعیت جغرافیایی
روستا بر بلندی کوهستانی با ارتفاع نزدیک به ۶۵۰ متر از سطح دریا بنا شده بود و بر وادی اسماعیل مشرف بود. خط آهن اورشلیم-یافا در نزدیک به دو کیلومتری شمال روستا و در امتداد بستر وادی کشیده شده بود. خانه‌های روستا از خشت و سنگ ساخته شده و به‌هم چسبیده بودند و کوچه‌های تنگی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کرد. نقشه روستا مستطیل‌شکل و کوچک بود و گسترش آن در راستای باختری-خاوری بود. آب آشامیدنی روستا از چاه البیار در یک کیلومتری جنوب‌خاوری و چشمه مرج اللبن در یک کیلومتری باختر تأمین می‌شد.


File:Deiraban 1945.jpg|دیر الهوا، نقشه‌برداری قیمومت، ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Allar 1945.jpg|دیر الهوا، ۱۹۴۵، ۱:۲۰٬۰۰۰


## تخلیه روستا
دیر الهوا یکی از نخستین روستاهایی بود که در آغاز عملیات «هَ-هار» و پس از پایان آتش‌بس دوم تسخیر شد. روستا در شب ۱۸ تا ۱۹ اکتبر ۱۹۴۸ (یا شب پس از آن) به دست گردان چهارم تیپ هارئل افتاد. پس از آنکه نیروهای اسرائیلی دیر آبان را از نیروهای مصری گرفتند، به سوی دیر الهوا که ۳۰۰ متر بالاتر از دیر آبان و در فاصله دو کیلومتری آن قرار داشت، پیش رفتند. بر پایه کتاب «تاریخ جنگ استقلال»: «صعود به روستا به خودی خود تلاش بسیاری می‌طلبید و اگر دشمن توان مقاومت داشت بی‌شک مشکلات فراوانی برای ما پدیدمی‌آورد؛ اما اینجا نیز رزمندگان پس از بمباران مکان عقب نشستند زیرا اعتماد به توان ایستادگی خود را از دست داده بودند.» تاریخ‌نگار اسرائیلی بنی موریس اشاره کرده که فرمانده عملیات، ییگال آلون، به احتمال زیاد به افسرانش گفته بود که هیچ گروه غیرنظامی نباید در منطقه اشغال‌شده باقی بماند.

## وضعیت کنونی روستا
آوار خانه‌ها با دیوارهای ویران‌شده پلکان‌های سنگی درهم آمیخته‌است. بخش‌هایی از محوطه با خاک یکسان شده و بقایا جمع‌آوری و به صورت توده‌ای بزرگ در یک سوی محوطه انباشته شده‌اند.

باغ‌های خرنوب و درختان زیتون پلکان‌های شمال، جنوب و باختر را پوشانده‌اند و در لبه جنوبی روستا صبر (کاکتوس) روییده‌است. صندوق ملی یهود بر روی زمین‌های این روستا و چند روستای همسایه پارک «دویست‌ساله» را ایجاد کرده و درختان کاج نوکاشت در کنار آن دیده می‌شود. جاده «هیوبرت هامفری» از میان این پارک و اراضی روستا می‌گذرد.

موشاو اسرائیلی نِس هاریم که در سال ۱۹۵۰ بنیاد شد، در نزدیکی لبه شمال‌خاوری محوطه روستا جای دارد؛ با این حال بر زمین‌های خود روستای دیر الهوا بنا نشده بلکه بر اراضی روستای بیت عطاب قرار گرفته‌است.

## باستان‌شناسی
سکه‌ها و سفال‌هایی از دوره بیزانس در این محل یافت شده‌اند. همچنین ویرانه‌های روستای کهن دربردارنده سنگ‌ها، ستون‌ها، دیوارهای فرو ریخته، آب‌انبارها، گورستان‌ها و کف‌های موزاییکی است.

## جستارهای وابسته
* سوزان ابوالهوا

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دیر الهوا در Palestine Remembered
* دیر الهوا در ذاکرات
* دیر الهوا در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ولسوالی اورشلیم