مشکلات بهداشت عمومی در منطقه دریای آرال

پس از اینکه پروژه‌های آبیاری آب را از دریای آرال منحرف کردند، آن دریا شروع به خشک شدن کرد و نمک‌ها، مواد معدنی دیگر و سموم را در خاک باقی گذاشت. این‌ها نه تنها خاک را آلوده می‌کردند بلکه توسط بادها و طوفان‌ها به جا می‌رفتند و به مناطق دیگر، از جمله زمین‌های کشت شده، رفتند. این باعث افزایش مشکلات بهداشتی مانند بیماری‌های تنفسی و سرطان شده است. تغییر در اندازه آرال همچنین بر آب و هوا محلی تأثیر گذاشته است و منجر به افزایش رخ دادن و بدتر شدن طوفان شده است.

## پیشینه
بی‌تردید خشک شدن دریای آرال پیامدهای جدی بر سلامت جوامع محلی بر جای گذاشته است. با این حال، دربارهٔ میزان تأثیر مستقیم این فاجعه زیست‌محیطی بر بروز مشکلات سلامت همچنان اختلاف‌نظر وجود دارد. آثار کامل این بحران ممکن است در طول یک نسل به‌تدریج آشکار شود و الگوهای تازه‌ای از بیماری‌ها و مشکلات بهداشتی پدید آید. از مهم‌ترین عوامل رنج شدید منطقه دریای آرال می‌توان به آبیاری بیش از حد و مدیریت نادرست منابع آب اشاره کرد. اثرات زیست‌محیطی ناشی از تغییرات در منطقه دریای ارال که می‌تواند بر سلامت انسان تأثیر بگذارد، «ملح سطح آب، آفت کش‌ها در محیط زیست و زنجیره غذایی طوفان‌های گرد و غبار و کیفیت هوا» است.

در دوران اتحاد جماهیر شوروی، آب رودخانه‌های آمودریا و سیردریا که پیش‌تر به دریای آرال می‌ریختند، برای آبیاری مزارع پنبه در ازبکستان منحرف شدند. چراگاه‌ها و زمین‌های حاصل‌خیز این دو رودخانه زمینه اشتغال بیش از ۱۰۰ هزار نفر را در بخش‌های مرغداری، دامداری و برداشت محصولات کشاورزی فراهم می‌کردند. با تداوم کشت تک‌محصولی پنبه در این منطقه، خاک‌ها به‌تدریج از مواد معدنی و عناصر مغذی طبیعی تهی شدند. در نتیجه، استفاده از آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی برای جبران این کمبودها افزایش یافت. این مواد شیمیایی در نهایت وارد خاک، منابع آبی و سپس به دریای آرال راه پیدا کردند. چنین شیوه‌های کشاورزی در کنار سوءمدیریت منابع طبیعی، منجر به فرسایش گسترده خاک، آلودگی شیمیایی و کاهش کیفیت و کمیت منابع آبی در منطقه شد.

زیرساخت‌های بهداشتی، از جمله بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، در منطقه دریای آرال به ابزارهای پزشکی اساسی و سایر تجهیزات برای بهبود خدمات بهداشتی نیاز دارند. کادر پزشکی شرایط لازم برای انجام موفقیت‌آمیز کار خود را ندارند.

## تأثیرات بر میزان مرگ و میر نوزادان
با خشک شدن دریا، آلاینده‌ها روی سطح دریا قرار می‌گیرند و وارد خاک می‌شوند، ضمن اینکه در هوا نیز پخش می‌شوند. این امر بر سلامت ساکنان محلی تأثیر منفی گذاشته است. حدود ۳۵ میلیون نفر در نزدیکی حوضه دریای آرال زندگی می‌کنند که ۳٫۵ میلیون نفر از آنها در منطقه فاجعه دیده زندگی می‌کنند.کوچک شدن دریای آرال با افزایش چشمگیر بسیاری از بیماری‌ها و اختلالات جسمی در منطقه ارتباط دارد. نوزادان و کودکان بیش از سایر گروه‌ها در معرض خطر ناشی از آلودگی‌ها و سموم محیطی قرار دارند، امری که به بالا رفتن نرخ مرگ‌ومیر نوزادان در این ناحیه انجامیده است. بر اساس تعریف نیوبولد، نرخ مرگ‌ومیر نوزادان به صورت «تعداد مرگ نوزادان زیر یک‌سال به ازای هر هزار تولد زنده» سنجیده می‌شود.

میزان مرگ و میر نوزادان از دهه ۱۹۷۰ در این منطقه رو به افزایش بوده است، در حالی که در سایر نقاط جهان به‌طور کلی رو به کاهش بوده است. ساکنان منطقه دریای آرال «در معرض آلودگی‌های صنعتی مانند ترکیبات پلی‌کلرین بی‌فنیل (PCB) و فلزات سنگین و همچنین آفت‌کش‌ها» قرار گرفته‌اند. این امر منجر به افزایش میزان مرگ و میر نوزادان شده است: تا سال ۱۹۹۳ در قزاقستان، این میزان به ۷۰ در هر ۱۰۰۰ نفر رسیده است. سموم را می‌توان با تنفس از هوا، آب آشامیدنی و غذا جذب کرد. مشخص شده است که این آلاینده‌ها می‌توانند از طریق تغذیه با شیر مادر منتقل شوند و «در تعدادی از مناطق، پزشکان توصیه می‌کنند که نوزادان از شیر مادر تغذیه نکنند، زیرا شیر مادر سمی است.»

جدول نشان می‌دهد که نرخ مرگ‌ومیر نوزادان در دیگر کشورهای اطراف نیز افزایش یافته است. هرچند عوامل گوناگونی در نرخ مرگ‌ومیر نوزادان تأثیر دارند، اما وضعیت زیست‌محیطی منطقه بدون شک نقش مهمی در افزایش این نرخ‌ها دارد. مقایسه این ارقام با کشورهای توسعه‌یافته، تفاوت در سطح خدمات بهداشتی و میزان دسترسی به مراقبت‌های درمانی میان مناطق را به‌خوبی نشان می‌دهد.

## میزان مرگ و میر نوزادان، ۱۹۸۵–۲۰۰۸
منابع:

## فهرست اثرات نامطلوب بر سلامتی
تنها در ترکمنستان، ۵۰ درصد از کل بیماری‌های گزارش‌شده در کودکان مربوط به مشکلات سیستم تنفسی است. اثرات این وضعیت بسیار گسترده است و افراد را در طیف وسیعی از بیماری‌ها تحت تأثیر قرار می‌دهد. در زیر لیستی از مشکلات سلامتی که در مرگ و میر بالای نوزادان، مرگ و میر و پایین آمدن سطح زندگی در منطقه دریای آرال نقش دارند، آورده شده است:
* بیماری‌های اسهالی
* بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن مانند سل
* کمبودهای تغذیه‌ای
* عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی
* تراتوژنز
* اختلال غدد درون ریز
* اثرات عصبی-رشدی
* اثرات رفتاری
* گاستروانتریت
* تب تیفوئید
* هپاتیت
* سرطان مری
* سرطان‌های مختلف دیگر
* فشار خون بالا
* بیماری قلبی
* کم خونی
* بیماری کلیوی
* بیماری چشم

## راهکارها
یکی از نگرانی‌های بزرگ در مورد اصلاح این منطقه، کاهش نمک و مواد معدنی معلق در بستر دریا است. برخی از راه‌حل‌ها شامل ساخت خاکریز برای کنترل جریان آب و محدود کردن میزان آب منحرف شده برای آبیاری است. با این حال، اثرات بهداشتی آن از قبل احساس شده است و حتی اگر وضعیت در آینده بسیار نزدیک تغییر کند، برای مدت طولانی ادامه خواهد داشت.

## منابع

رده:بهداشت در قزاقستان
رده:تندرستی در تاجیکستان
رده:دریاچه آرال
رده:سلامت در ازبکستان
رده:سلامت در افغانستان
رده:سلامت در ترکمنستان
رده:سلامت در قرقیزستان
رده:فاجعه‌های بهداشتی در آسیا