برون‌کوچی مسیحیان از اسرائیل و فلسطین

**برون‌کوچی مسیحیان از اسرائیل و فلسطین** پدیده‌ای تاریخی و همچنان ادامه‌دار است که طی آن جوامع مسیحی فلسطینی از سرزمین‌های فلسطین و اسرائیل مهاجرت می‌کنند. این برون‌کوچی به‌ویژه از شهرهایی چون بیت‌لحم، اورشلیم، ناصره، بیت جالا و بیت ساحور چشمگیر بوده‌است. پژوهشگران این پدیده را نه ناشی از آزار و اذیت دینی بلکه برآیند ساختاری درگیری سیاسی، فشارهای اقتصادی و شبکه‌های مهاجرتی می‌دانند.

پیش از نکبت، نزدیک به ۱۳۵٬۵۵۰ مسیحی در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا زندگی می‌کردند که از این شمار حدود ۱۱۰٬۲۰۰ تن (۸۱ درصد) در مناطقی ساکن بودند که امروز بخشی از اسرائیل و اورشلیم شرقی است و ۲۵٬۳۵۰ تن (۱۹ درصد) در سرزمین‌هایی که اکنون کرانه باختری و نوار غزه را تشکیل می‌دهند. بر پایه آخرین سرشماری‌ها، حدود ۱۸۰٬۳۰۰ مسیحی در اسرائیل (شامل اورشلیم شرقی) و ۴۶٬۸۵۰ مسیحی در سرزمین‌های فلسطینی زندگی می‌کنند. این پدیده بخشی از روند گسترده‌تر مهاجرت فلسطینیان است که به دلایل تاریخی در میان مسیحیان شدت بیشتری داشته و همچنین بخشی از الگوی عمومی‌تر مهاجرت مسیحیان عرب به‌شمار می‌رود.

## علل
### عوامل اقتصادی
مهاجرت مسیحیان اغلب در پی دستیابی به سطح زندگی بهتر صورت می‌گیرد و انگیزه‌های اقتصادی نقش نخست را ایفا می‌کنند. روزنامه جروزالم پست در سال ۲۰۰۹ نوشت که «کوچک شدن جامعه مسیحی فلسطینی در سرزمین مقدس پیامد مستقیم استانداردهای طبقه متوسط آن بوده‌است». پیمایشی در سال ۱۹۹۳ نشان داد که اکثریت قاطع کسانی که قصد مهاجرت داشتند وضعیت نامساعد اقتصادی را دلیل اصلی و شرایط سیاسی را دلیل دوم ذکر کرده‌اند. پیمایش سال ۲۰۲۰ نیز نتایج مشابهی به دست داد: «بیشترین درصد پاسخ‌دهندگان انگیزه مهاجرت خود را دلایل اقتصادی اعلام کردند».

در پژوهشی که سال ۲۰۲۰ دربارهٔ مهاجرت مسیحیان غزه انجام شد، عوامل مشابهی شناسایی گردید. مسیحیان غزه محاصره شدید، فروپاشی اقتصادی، ویرانی‌های ناشی از جنگ، کمبود برق و آب آشامیدنی سالم و احساس فراگیر ناامیدی را از مهم‌ترین دلایل ترک نوار غزه دانستند.

### مهاجرت زنجیره‌ای
مهاجرت زنجیره‌ای به‌ویژه از بیت‌لحم و شهرهای پیرامون آن که بزرگ‌ترین جوامع مسیحی فلسطینی برون‌مرزی را پدیدآورده‌اند، عاملی بسیار مؤثر بوده‌است. پژوهشگران یادآور شده‌اند که حواله‌های ارزی و بازدیدهای مهاجران از زادگاه تا اندازه‌ای از شدت کاهش جمعیت کاسته ولی روند آن را معکوس نکرده‌است.

شبکه‌های فراملی خانوادگی نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی الگوی مهاجرت مسیحیان فلسطینی داشته‌اند. پیشینه طولانی مهاجرت به قاره آمریکا شبکه‌های متراکم و ساختارهای تجارت خانوادگی پدیدآورد که پشتیبانی اقتصادی فراهم می‌کردند و خطرات جابه‌جایی را کاهش می‌دادند. این شبکه‌ها بر انتخاب مقصد مهاجران اثر گذاشتند و به ایجاد کانون‌های جدید مهاجرنشین انجامیدند. افزون بر این، مهاجرت گروه‌های کامل خانوادگی پیوندهای محلی را سست کرد و فشار بیشتری برای مهاجرت ایجاد نمود.

### نرخ زاد و ولد
سهم مسیحیان از کل جمعیت همچنین به دلیل نرخ پایین زاد و ولد در مقایسه با جوامع یهودی و مسلمان کاهش یافته‌است. در اسرائیل در سال ۲۰۲۴، نرخ باروری زنان یهودی و مسلمان به ترتیب ۳٫۱۰ و ۲٫۶۸ فرزند بود، در حالی که این نرخ در میان زنان مسیحی تنها ۱٫۶۲ فرزند گزارش شد.

### درگیری اسرائیل و فلسطین و روابط میان‌جامعه‌ای

واتیکان و کلیسای کاتولیک درگیری اسرائیل و فلسطین را عامل اصلی خروج مسیحیان از سرزمین مقدس و خاورمیانه دانسته‌اند.

در نظرسنجی سال ۲۰۰۶ از مسیحیان بیت‌لحم که مرکز پژوهش و گفت‌وگوی فرهنگی فلسطین انجام داد، ۹۰ درصد پاسخ‌دهندگان گفتند که دوستان مسلمان دارند، ۷۳ درصد موافق بودند که تشکیلات خودگردان فلسطین با میراث مسیحی شهر با احترام رفتار می‌کند و ۷۸ درصد ادامه مهاجرت مسیحیان از بیت‌لحم را به بحران اقتصادی ناشی از دیوار حائل کرانه باختری نسبت دادند. دنیل روسینگ، مسئول ارتباط وزارت ادیان اسرائیل با مسیحیان در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، اعلام کرد که وضعیت مسیحیان در غزه پس از پیروزی انتخاباتی حماس بسیار بدتر شده‌است. وی همچنین گفت که تشکیلات خودگردان فلسطین که برای دریافت کمک مالی به مسیحیان غربی متکی است با این اقلیت منصفانه رفتار می‌کند.

گزارش سال ۲۰۰۶ وزارت امور خارجه ایالات متحده دربارهٔ آزادی مذهبی، هم اسرائیل را به دلیل محدودیت‌های سفر به اماکن مقدس مسیحی و هم تشکیلات خودگردان فلسطین را به دلیل ناتوانی در مهار جرائم ضد مسیحی مورد انتقاد قرار داد. این گزارش همچنین اشاره کرد که اولی در خدمات شهروندی اساسی به یهودیان و دومی به مسلمانان رفتار ترجیحی می‌دهد. در عین حال، گزارش بیان داشت که روابط میان شهروندان عادی مسلمان و مسیحی به‌طور کلی خوب است، برخلاف روابط «تنش‌آلود» میان یهودیان و عرب‌ها. گزارش ۲۰۰۵ بی‌بی‌سی نیز روابط مسلمانان و مسیحیان را عموماً «صلح‌آمیز» توصیف کرد، هرچند یادآور شد که برخی مسیحیان از آزار و تبعیض شکایت دارند.

انجمن حقوق بشر عرب، یک سازمان غیردولتی عربی در اسرائیل، اعلام کرده‌است که مقامات اسرائیلی دسترسی مسیحیان فلسطینی در اسرائیل به اماکن مقدس را منع کرده، از تعمیرات لازم برای حفظ اماکن مقدس تاریخی جلوگیری نموده و به رهبران مذهبی حملات فیزیکی کرده‌اند. سازمان کایروس فلسطین در نامه‌ای به روزنامه وال‌استریت ژورنال توضیح داد: «در مورد بیت‌لحم، در واقع ساخت‌وساز مهارنشدنی شهرک‌های اسرائیلی، فشار خفه‌کننده دیوار جداسازی و مصادره زمین‌های فلسطینیان توسط دولت اسرائیل است که بسیاری از مسیحیان را به ترک وطن واداشته است.»

برخلاف برخی ادعاها، پدیده مهاجرت عمدتاً ناشی از روابط مسلمانان و مسیحیان نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که «ظهور بنیادگرایی اسلامی» عاملی در مهاجرت مسیحیان فلسطینی نبوده و با توجه به پیشینه روابط خوب مسلمانان و مسیحیان در فلسطین، جایی برای نگرانی دربارهٔ روابط بین‌مذهبی وجود ندارد. جروزالم پست نوشت که بنا بر گفته خود ساکنان مسیحی، فشار مسلمانان نقش عمده‌ای نداشته‌است. حنا سنیوره، فعال برجسته مسیحی فلسطینی حقوق بشر، آزار و اذیت علیه مسیحیان را به «گروهک‌های کوچک» اوباش نسبت داد و نه به دولت‌های حماس و فتح. نویسنده مسیحی فلسطینی امیل حبیبی در آخرین رمان خود بر زبان یکی از شخصیت‌هایش می‌نویسد: «فرقی میان مسیحی و مسلمان نیست؛ ما همه در گرفتاری‌مان فلسطینی هستیم.»

### ادعاهای سیاسی و رسانه‌ای
بازی سرزنش بر سر علل مهاجرت مسیحیان از فلسطین به ویژگی تکرارشونده‌ای در پوشش رسانه‌ای درگیری اسرائیل و فلسطین تبدیل شده‌است، زیرا هر طرف می‌کوشد افکار عمومی جوامع مسیحی غرب را به سود خود جلب کند.

در سال ۲۰۰۶ نمایندگان مایکل مک‌کال و جوزف کرالی لایحه‌ای پیشنهاد کردند که کاهش جمعیت مسیحیان را عمدتاً به ناکامی‌های ادعایی تشکیلات خودگردان فلسطین نسبت می‌داد. مفاد این قطعنامه در جامعه مسیحی بیت‌لحم با شوک و ناباوری روبه‌رو شد، چرا که نه رهبران جامعه و نه نمایندگان کلیسا مورد مشورت قرار نگرفته بودند. پروفسور دافنه تسیمحونی از تخنیون اعلام کرد که «تقریباً همه ادعاهای این لایحه یا اغراق‌آمیز، یا تحریف‌شده و یا ساختگی محض هستند». نمایندگان کلیساها در فلسطین نامه‌ای به کمیته روابط بین‌الملل مجلس نمایندگان آمریکا نوشتند و اعلام کردند که این قطعنامه با تأکید بر عوامل مذهبی یا سیاسی داخلی و نادیده‌گرفتن پیامدهای اشغال کرانه باختری توسط اسرائیل، از جمله محدودیت‌های تردد و تنگناهای اقتصادی، علل مهاجرت را تحریف کرده‌است. قطعنامه پس از این انتقادات بی‌سروصدا پس گرفته شد.

در سال ۲۰۱۲، برنامه ۶۰ دقیقه از شبکه سی‌بی‌اس نیوز گزارشی با عنوان «مسیحیان سرزمین مقدس» پخش کرد که باب سیمون خبرنگار آن را اجرا می‌کرد و به بررسی کاهش جوامع مسیحی در بیت‌لحم، اورشلیم و مناطق پیرامون می‌پرداخت. این گزارش مهاجرت را به شرایط مرتبط با درگیری اسرائیل و فلسطین، از جمله محدودیت‌های تردد و فشارهای اقتصادی نسبت داد. مایکل اورن، سفیر وقت اسرائیل در آمریکا، پیش از پخش تلاش کرد سی‌بی‌اس را به لغو گزارش ترغیب کند و استدلال کرد که سرزنش نامتناسبی متوجه اسرائیل می‌شود. سیمون با دفاع از گزارش خود در برنامه و مصاحبه‌های بعدی پاسخ داد و گفت که محتوای گزارش بازتاب شهادت ساکنان و روحانیان مسیحی محلی است و با پژوهش‌های تاریخی و تجربی موجود همخوانی دارد.

## پیشینه تاریخی
### مهاجرت نخستین
مهاجرت مسیحیان از فلسطین پیش از درگیری اعراب و اسرائیل آغاز شده بود. این روند از اواخر دوره عثمانی آغاز و در دوران قیمومت بریتانیا شدت گرفت، زمانی که خشکسالی، به‌حاشیه‌رانی اقتصادی و شبکه‌های فراملی خانوادگی آغازین مهاجرت گسترده به قاره آمریکا را تسهیل کردند. هزاران مسیحی فلسطینی «در دهه ۱۹۲۰ به آمریکای لاتین مهاجرت کردند، هنگامی که فلسطین تحت قیمومت دچار خشکسالی و رکود شدید اقتصادی شده بود». پژوهشگران این مهاجرت را ساختاری و نه رویدادی توصیف کرده‌اند و ریشه‌های آن را در دسترسی نابرابر به زمین، سرمایه و قدرت سیاسی جست‌وجو می‌کنند.

## آمار جمعیتی
بر پایه آمار سرشماری سال ۱۹۴۵، ۱۳۵٬۵۵۰ مسیحی در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا زندگی می‌کردند. از این شمار، ۱۱۰٬۲۰۰ تن در مناطقی بودند که امروز اسرائیل و اورشلیم شرقی را تشکیل می‌دهند و ۲۵٬۳۵۰ تن در کرانه باختری (بدون اورشلیم شرقی و شهرک‌های اسرائیلی) و نوار غزه ساکن بودند.

بر اساس آخرین سرشماری‌ها، ۱۸۰٬۳۰۰ مسیحی در اسرائیل (شامل اورشلیم شرقی) زندگی می‌کنند که نزدیک به ۱۴۱٬۹۰۰ تن (۷۹ درصد) آنان مسیحیان عرب (مسیحیان فلسطینی) هستند. شمار مسیحیان در سرزمین‌های فلسطینی ۴۶٬۸۵۰ تن گزارش شده‌است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* گزارش وزارت امور خارجه ایالات متحده درباره آزادی مذهبی در اسرائیل و سرزمین‌های اشغالی (۲۰۰۶)

رده:برون‌کوچی
رده:مسیحیان اهل فلسطین
رده:جمعیت‌شناسی مذهبی
رده:مسیحیان عرب
رده:پناهنده
رده:گروه‌های مسیحی در خاورمیانه