ادبیات داستانی اسلامی

ادبیات داستانیِ اسلامی یا داستان اسلامی ژانری ادبی است که مضامین، ارزش‌ها و جهان‌بینی‌های اسلامی را در روایت‌های داستانی گنجانده است. این ژانر اغلب عناصر فرهنگی، اخلاقی و معنوی اسلام را منعکس می‌کند و هدف آن سرگرمی در عین ترویج آموزه‌های اخلاقی و مذهبی یا نمایاندن مسلمانان است.

## تعریف
ادبیات داستانیِ اسلامی به کتاب‌های داستانی خلاقانه، تخیلی و غیر موعظه‌گرانه اشاره دارد که توسط مسلمانان نوشته شده و در درجه اول برای مسلمانان به بازار عرضه می‌شوند. داستان اسلامی ممکن است به بازارهای بین‌المللی نیز عرضه شود. محتوای این کتاب‌ها احتمالاً شامل برخی از محتواها و مضامین مذهبی خواهد بود و ممکن است شامل محتوای تاریخی یا واقعی اسلامی غیر داستانی با یا بدون اشاره مستقیم به قرآن یا سنت محمد نیز باشد. داستان‌ها همچنین ممکن است شامل موقعیت‌های زندگی واقعی و معضلات اخلاقی مدرن باشند.

نویسندگان ادبیات داستانی اسلامی قصد دارند خوانندگان هنگام خواندن داستانهای اسلامی، نکته مثبتی در مورد اسلام بیاموزند.

داستان اسلامی نمی‌تواند شامل محتوای مضر باشد: زبان مبتذل، محتوای صریح جنسی، اعمال غیر اسلامی که به عنوان غیر اسلامی شناخته نمی‌شوند، یا محتوایی که اسلام را به شیوه‌ای منفی به تصویر می‌کشد.

در حالی که داستانهایی مثل هزار و یک شب در تمام طول تاریخ مسلمانان تولید شده است، اصطلاح داستان اسلامی تا همین اواخر مورد استفاده قرار نگرفته است. در سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶، اتحادیه نویسندگان اسلامی (IWA)، یک سازمان حرفه‌ای مسلمان مستقر در ایالات متحده با عضویت بین‌المللی، کار تعریف داستان اسلامی و تعیین معیارهایی را برای ایجاد آن به عنوان زیرمجموعه‌ای از داستان‌های بزرگسالان و نوجوانان بر عهده گرفت. سپس این مرکز، فرایند شناسایی کتاب‌های داستان اسلامی منتشر شده را که در آن زمان به عنوان کتاب‌های تألیفی مسلمانان یا کتاب‌های کودکان در صنعت کتاب مسلمانان توصیف می‌شدند، آغاز کرد. این کار به این دلیل انجام شد که بسیاری از کتاب‌ها در روش‌های طبقه‌بندی قبلی توسط سیستم BISAC از دست می‌رفتند، که نیاز به ایجاد یک طبقه‌بندی تخصصی واضح و مشخص برای این سبک از ادبیات احساس شد و در نتیجه اقداماتی برای یکسان‌سازی تعریف انجام شد.

## ظهور به عنوان یک قالب ادبی
در حال حاضر داستان اسلامی توسط سیستم کدگذاری BISAC به عنوان یک دسته شناخته نمی‌شود. با این حال، آثاری از سایر ژانرهای داستانی جریان اصلی، معیارها را برآورده می‌کنند. به عنوان مثال، رمان «سال فیل» نوشته لیلا ابوزید (نسخه عربی ۱۹۸۳، ترجمه انگلیسی ۱۹۸۹)، اولین اثر نوشته شده توسط یک زن مراکشی که به انگلیسی ترجمه شده است، به عنوان یکی از زیرشاخه‌های رمان فمینیستی و به دلیل تصویرسازی شخصیت اصلی و دیگر شخصیت‌های مسلمان، به عنوان کسانی که به احکام اسلام عمل می‌کنند، داستان اسلامی شناخته شده است.

در میان اولین موج داستان‌های اسلامی (همان‌طور که در اینجا تعریف شده است) که به زبان انگلیسی به‌طور خاص برای مخاطبان مسلمان نوشته شده است، داستان‌های نوجوانانه، از جمله مجموعه «عبدالله شکست‌ناپذیر» که در ابتدا از سال ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۵ توسط عزیزه و عثمان هاچینسون منتشر شد، و مجموعه «احمد دین» (۱۹۹۶) نوشته یحیی امریک، قرار داشت. اولین مجموعه‌های رمان‌های داستانی اسلامی به زبان انگلیسی که برای نوجوانان و بزرگسالان نوشته شده است، سه‌گانه «تامیکا داگلاس» اثر ام زکیه است که با «اگر باید صحبت کنم» (۲۰۰۱) آغاز می‌شود و مجموعه «پژواک» نوشته جمیله کولوکوترونیس که با «پژواک‌ها» (۲۰۰۶) آغاز می‌شود. اولین عنوان داستان اسلامی انتشارات کولوکوترونیس، «مردم بی‌گناه» در سال ۲۰۰۳ به صورت خودچاپ منتشر شد. در سال ۲۰۰۴، ایروینگ کارچمار رمان صوفیانه «استاد جن» را منتشر کرد. لیندا دی. دلگادو، نویسنده پرکار داستان‌های اسلامی علاوه بر آثار متنوع دیگر، نوشتن و انتشار مجموعه «رز اسلامی» برنده جایزه را در سال ۲۰۰۵ آغاز کرد و آخرین نسخه این مجموعه آخرین بار در اوایل سال ۲۰۱۲ منتشر شد.

## ارزیابی مسلمانان
در حالی که دانش اسلامی ارائه شده در داستان‌های اسلامی ممکن است مستقیماً از قرآن و سنت‌های محمد و همچنین از تاریخ اسلام گرفته شده باشد، اما همه محتوای اسلامی موجود در این کتاب‌ها توسط همه خوانندگان مسلمان، واقعی یا قابل قبول تلقی نمی‌شود. این به دلیل تفاوت‌های بین یک خواننده مسلمان و نویسندگان، ویراستاران و ناشران در رابطه با اعمال، باورها و دانش شخصی و همچنین تأثیر مکاتب فکری، فرهنگ‌ها و سنت‌های آنها است.

تعیین صحت و مجاز بودن محتوای اسلامی بر عهده هر خواننده مسلمان بالغ است. این امر ممکن است با توجه به تفاوت‌های فردی در مکتب فکری و عملی متفاوت باشد. همه والدین، سرپرستان، معلمان و مدیران مدرسه مسلمان باید تعیین کنند که آیا محتوای یک کتاب برای فرزندان و دانش‌آموزانشان حلال است یا خیر. این یادآوری اسلامی در مورد همه مطالبی که یک مسلمان می‌خواند صادق است.

## زیرژانرها
آثار داستانی اسلامی در ژانرهای داستانی مختلفی نوشته شده‌اند. رمان نوجوان/بزرگسال مریم «ام جویریه» سالیوان با عنوان «اندازه یک دانه خردل» (۲۰۰۹) اولین عنوان شناخته شده داستان اسلامی شهری است. عنوان داستان اسلامی نوجوانانه ناجیه دیانا هلوانی با عنوان "دفترچه خاطرات سوفیا: پیچ و تاب زمان ۱۸۵۷" (۲۰۰۸) هم به عنوان یک رمان تاریخی و هم به عنوان علمی تخیلی طبقه‌بندی شده است. مجموعه داستان‌های نوجوانانه مهم «عبدالله شکست‌ناپذیر» و «احمد دین» هر دو به سبک معمایی نوشته شده‌اند. MuslimMatters.org، یک وبلاگ محبوب چند نویسنده‌ای مسلمان، مجموعه‌ای از رمان‌های ترکیبی ژانری نوشته وائل عبدالجواد را منتشر کرده است که از دسته‌های داستان اسلامی، اکشن، معمایی و هیجان‌انگیز گرفته شده‌اند.

## داستانهای کوتاه
برخی از داستان‌های کوتاه اسلامی را می‌توان در میان آثار دیگر در گلچین‌های جریان اصلی یا خاص، مانند مجموعه آثار نویسندگان عرب یا جنوب آسیا، یافت، اما گلچین‌ها و رویدادهای بسیار کمی منحصراً به نمایش داستان‌های کوتاه و شعر اسلامی می‌پردازند. اتحاد نویسندگان اسلامی (IWA) دو عنوان گلچین از داستان و شعر اسلامی، «صداهای شاعرانه بسیار، یک ایمان» (۲۰۰۸) و «صداهای بسیار، یک ایمان II - داستان‌های تخیلی اسلامی» (۲۰۰۹) منتشر کرده است. IWA همچنین یک مجله آنلاین فصلی به نام مجله IWA (که قبلاً با نام جوهر اسلامی شناخته می‌شد) منتشر می‌کند که داستان‌های اسلامی را به نمایش می‌گذارد. گلچین دیگری به نام «بین عشق، امید و ترس» که در سال ۲۰۰۷ توسط انتشارات النجم انگلستان منتشر شد، مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه، شعر و مقالات نوشته شده توسط مسلمانان از سراسر جهان است. مجله زنان مسلمان آمریکایی، عزیزه، مرتباً آثار کوتاه اصلی داستان و شعر اسلامی را به نمایش می‌گذارد. دامازین یک مجله ادبی آنلاین فصلی است که داستان‌های مرتبط با مسلمانان (از جمله داستان‌های اسلامی)، آثار غیرداستانی خلاقانه و شعر منتشر می‌کند.

## جوایز
چندین سازمان مسلمان با برگزاری جوایز سالانه برای هنرهای ادبی اسلامی، خلق داستان‌های اسلامی و سایر آثار خلاقانه را تشویق می‌کنند. اتحادیه نویسندگان اسلامی (IWA) در سال ۲۰۰۵ حمایت از مسابقات شعر برای کودکان و بزرگسالان را آغاز کرد. به عنوان بخشی از تلاش‌های خود در جهت ترویج سوادآموزی با تأکید بر ادبیات اسلامی، IWA همچنین به‌طور سنتی جوایز سالانه را به شکل اهدای کتاب به کتابخانه‌های مدارس اسلامی اعطا می‌کند. در سال ۲۰۰۹، IWA یک بخش داستان‌های اسلامی برای نوجوانان و بزرگسالان به مسابقه خود اضافه کرد و در سال ۲۰۱۱، یک بخش مقالات غیرداستانی را نیز اضافه کرد که توسط بنیاد زکات آمریکا با همکاری IWA حمایت مالی می‌شد. از سال ۲۰۰۶، جوایز نویسندگان مسلمان میزبان یک مسابقه سالانه نویسندگان مسلمان است که آثاری را برای شعر، داستان، فیلمنامه و سایر اشکال ادبی، از جمله دسته‌های جوانان مسلمان، می‌پذیرد. آثار برندگان منتخب جوایز نویسندگان مسلمان در IslamOnline منتشر می‌شود.

## نویسندگان برجسته
اگرچه اصطلاح «داستان اسلامی» در محافل ادبی و مسلمانان نسبتاً جدید است، اما هنر داستان اسلامی در واقع چندان جدید نیست. «روایت‌های مسلمانان و گفتمان انگلیسی»، مطالعه‌ای که توسط امین مالک نوشته شده و توسط انتشارات دانشگاه ایالتی نیویورک، آلبانی، در سال ۲۰۰۵ منتشر شده است، مستند می‌کند که اولین اثر داستانی به زبان انگلیسی توسط یک نویسنده مسلمان در اوایل سال ۱۹۰۵ منتشر شده است. برخی از این نویسندگان داستان‌های اسلامی را منحصراً برای کودکان می‌نویسند، در حالی که برخی دیگر آثار خود را به مخاطبان مسن‌تر یعنی نوجوانان می‌رسانند.

اگرچه روزانه نویسندگان بیشتری کشف می‌شوند که آثاری نوشته و منتشر کرده‌اند که در طبقه‌بندی داستان اسلامی قرار می‌گیرند، و بنابراین هیچ فهرستی کاملاً انحصاری نیست، برای مشاهده فهرست جامع‌تر این نویسندگان، لطفاً به پیوندهای خارجی ذکر شده در بخش پیوندهای خارجی این صفحه مراجعه کنید.
* احمد علی (نویسنده)
* جمیله کولوکوترونیس
* لیلا ابوالعلا
* لیلا ابوزید
* سمینا علی
* وائل عبدالجواد
* یحیی امریک

## اختلاف نظر
در میان مسلمانان، دیدگاه‌های متناقضی در مورد حلال یا غیر حلال بودن خواندن و نوشتن داستان‌های تخیلی در اسلام وجود دارد. در فقه، اگرچه به‌طور کامل حرام (غیرمجاز) تلقی نشده است، اما «ترک اشتغال به [داستان‌های تخیلی] ترجیح داده می‌شود» و داستان‌های تخیلی به عنوان راهی بیهوده برای استفاده از وقت یک مسلمان تلقی می‌شوند. تفسیر دیگر این است که داستان‌های تخیلی برای اهداف دعوت و کمک به مردم در یادگیری اسلام مجاز و حتی تشویق می‌شوند، تا زمانی که نویسنده روشن کرده باشد که داستان واقعی نیست. همچنین، نوشته باید به سبک داستان‌های تخیلی اسلامی باشد.

## جستارهای وابسته
* ادبیات اسلامی
* داستان الهیاتی
* هنر اسلامی

## منابع

## پیوند به بیرون
* Resources for Muslim Writers: Fiction
* Islamic Fiction Books 
* Muslimah Writers Alliance
* 
* 
* Islam and Science Fiction
* An-Najm Publishers UK
* Muslim Writers Publishing
* List of Authors at Islamicfictionbooks.com
* 
* List of Authors at Ummah Reads

رده:ادبیات اسلامی
رده:اسلام در خیال
رده:نویسندگان داستان‌های اسلامی