روابط اسرائیل و رواندا

**روابط اسرائیل و رواندا** به پیوندهای دیپلماتیک، اقتصادی و فرهنگی دوجانبه میان دولت اسرائیل و جمهوری رواندا اشاره دارد. این روابط در دهه‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و با دیدارهای سطح بالا، گشایش سفارتخانه‌ها و امضای توافق‌نامه‌های دوجانبه مشخص شده‌است.

اسرائیل در سال ۱۹۶۲ از نخستین کشورهایی بود که استقلال رواندا را به رسمیت شناخت. پس از قطع روابط در سال ۱۹۷۳ به دنبال جنگ یوم کیپور، دو کشور در اکتبر ۱۹۹۴ و پس از نسل‌کشی رواندا روابط دیپلماتیک خود را از سر گرفتند. در دوران پس از نسل‌کشی، رواندا به یکی از نزدیک‌ترین متحدان اسرائیل در آفریقا تبدیل شده‌است.

## پیشینه
### دوران پیش از استقلال و دهه ۱۹۶۰
در سال ۱۹۵۵ اسرائیل یک کنسول افتخاری در کنگوی بلژیک منصوب کرد که حوزه مسئولیتش رواندا را نیز دربرمی‌گرفت. پیش از اعلام رسمی استقلال رواندا، نماینده اسرائیل در سازمان ملل با رهبران این کشور ارتباط برقرار کرد به این امید که رواندا از اسرائیل در سازمان ملل حمایت کند.

در سال ۱۹۶۲ اسرائیل از نخستین کشورهایی بود که استقلال رواندا را به رسمیت شناخت. در طول دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰، اسرائیل پیوندهای نیرومندی با بسیاری از کشورهای آفریقایی از جمله رواندا از راه برنامه‌های کمک توسعه‌ای و یاری فنی برقرار کرد. این برنامه‌ها بر زمینه‌هایی مانند کشاورزی، آموزش و بهداشت متمرکز بود.

در اکتبر ۱۹۶۲ وزیران امور خارجه و کشور رواندا از اسرائیل دیدن کردند و توافق‌نامه همکاری فنی میان دو کشور امضا شد. در پایان سال ۱۹۶۳ فرمانده گارد ملی رواندا به اسرائیل آمد و قراردادی برای کمک به ایجاد واحدهای نظامی-کشاورزی (به الگوی نحال) در رواندا امضا کرد. در سال ۱۹۶۵ اسرائیل یک نمایندگی دیپلماتیک در رواندا گشود.

### قطع روابط (۱۹۷۳)
در ۸ اکتبر ۱۹۷۳ رواندا به همراه بیشتر کشورهای آفریقایی روابط خود را با اسرائیل به دنبال جنگ یوم کیپور قطع کرد. این گسست تحت فشار کشورهای عربی و پویایی‌های ژئوپولیتیکی جنگ سرد صورت گرفت. رواندا نخستین کشور در موج قطع روابط کشورهای آفریقایی با اسرائیل بود.

با وجود قطع رسمی روابط، رهبر رواندا جووینال هابیاریمانا که در ژوئیه ۱۹۷۳ قدرت را در دست گرفته بود، برای مدتی پیوندهای نزدیکی با اسرائیل حفظ کرد. گزارش شده که اسرائیل در آموزش گارد ریاست‌جمهوری هابیاریمانا مشارکت داشت و معاملات تسلیحاتی نیز میان دو کشور انجام می‌شد؛ این صادرات پس از آغاز نسل‌کشی رواندا در ۱۹۹۴ متوقف گردید.

### ازسرگیری روابط (۱۹۹۴)
روابط دیپلماتیک در اکتبر ۱۹۹۴ و پس از پایان نسل‌کشی رواندا و جنگ داخلی رواندا از سر گرفته شد. نسل‌کشی که به کشتار گسترده توتسی‌ها به دست افراطیون هوتو انجامید، دگرگونی بنیادینی در سیاست خارجی رواندا زیر رهبری رئیس‌جمهور پل کاگامه پدیدآورد. دولت کاگامه درپی بازسازی کشور و برقراری مشارکت‌های بین‌المللی نوین از جمله با اسرائیل برآمد. در ژوئیه ۱۹۹۴ اسرائیل هیئت کمک پزشکی به رواندا فرستاد که «عملیات جوانه‌های امید» نام داشت.

ادعا شده که برقراری روابط با اسرائیل، پیوندی نمادین در افکار عمومی بین‌المللی میان اسرائیل به عنوان کشور یهودیان بازمانده از هولوکاست و حکومت نوین رواندا به عنوان نماینده قربانیان نسل‌کشی ایجاد کرد.

## روابط دیپلماتیک
### گشایش سفارتخانه‌ها
رواندا پس از ازسرگیری روابط، سفیری به اسرائیل فرستاد؛ اما به دلیل دشواری‌های مالی سفارت پس از شش سال بسته شد. در تابستان ۲۰۱۵ سفارت رواندا دوباره در تل‌آویو گشوده شد.

در آوریل ۲۰۱۹ اسرائیل سفارت خود را در کیگالی گشود که یازدهمین سفارت اسرائیل در قاره آفریقا بود. رونی آدام نخستین سفیر اسرائیل در رواندا شد؛ تا پیش از آن سفارت اسرائیل در آدیس‌آبابا مسئول روابط با رواندا بود. تصمیم گشایش سفارت از سال ۲۰۱۶ اتخاذ شده بود اما به دلایل مالی به تأخیر افتاد و سرانجام با بهره‌گیری از بودجه آزادشده پس از بسته‌شدن سفارت اسرائیل در پاراگوئه تأمین مالی شد.

### دیدارهای سطح بالا
در مه ۲۰۰۸ رئیس‌جمهور رواندا پل کاگامه از اسرائیل دیدار کرد و در جشن شصتمین سالگرد تأسیس اسرائیل شرکت نمود.

در سال ۲۰۱۳ کاگامه به دعوت شیمون پرز بار دیگر از اسرائیل دیدن کرد و در کنفرانس ریاست‌جمهوری شرکت نمود.

در ژوئن ۲۰۱۴ آویگدور لیبرمن، وزیر امور خارجه اسرائیل، در رأس هیئتی ۶۰ نفره از رواندا دیدن کرد و با همتای رواندایی خود لوئیز موشیکیوابو یادداشت تفاهمی برای ارتقای روابط امضا نمود. همچنین مرکز آموزشی و برتری کشاورزی با همکاری اسرائیل و وزارت کشاورزی رواندا افتتاح شد.

در ژوئیه ۲۰۱۶ بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از رواندا دیدار کرد؛ نخستین بازدید یک نخست‌وزیر اسرائیل از قاره آفریقا در سی سال گذشته. او در بنای یادبود نسل‌کشی تاج گل نهاد.

در مارس ۲۰۱۷ پل کاگامه نخستین رهبر آفریقایی شد که در کنفرانس سالانه سیاست‌گذاری ایپک سخنرانی کرد. او اعلام نمود که «رواندا بی‌شک دوست اسرائیل است» و از «حق اسرائیل به وجود و شکوفایی» حمایت کرد.

در ژوئیه ۲۰۱۷ کاگامه بار دیگر از اسرائیل بازدید رسمی کرد و با رئیس‌جمهور رووین ریولین و نخست‌وزیر نتانیاهو دیدار نمود. نتانیاهو رهبر رواندایی را «دوست بزرگ اسرائیل» خواند و از حمایت رواندا در سازمان‌های بین‌المللی سپاسگزاری کرد.

در مارس ۲۰۱۸ آویگدور لیبرمن، این‌بار به عنوان وزیر دفاع، از رواندا دیدار کرد؛ نخستین بازدید یک وزیر دفاع اسرائیل از این کشور.

در آوریل ۲۰۲۴ رئیس‌جمهور اسرائیل اسحاق هرتزوگ برای شرکت در مراسم سی‌امین سالگرد نسل‌کشی رواندا به این کشور سفر کرد.

### گروه دوستی پارلمانی
در اوت ۲۰۱۶ گروه دوستی پارلمانی اسرائیل و رواندا در کنست زیر نظر آوراهام نگیسه، نماینده اتیوپی‌تبار حزب لیکود، تشکیل شد. نگیسه همچنین رئیس کمیته پارلمانی تقویت روابط با کشورهای آفریقایی بود.

## رأی‌گیری‌ها در سازمان ملل
رواندا به طور معمول در رأی‌گیری‌های سازمان ملل دربارهٔ قطعنامه‌های مربوط به اسرائیل رأی ممتنع می‌دهد. برای نمونه در سال ۲۰۱۱ در رأی‌گیری یونسکو دربارهٔ اعطای عضویت به فلسطین و در سال ۲۰۱۲ در مجمع عمومی سازمان ملل دربارهٔ اعطای جایگاه دولت ناظر غیرعضو به فلسطین، رواندا رأی ممتنع داد.

در سال ۲۰۱۴ رواندا عضو غیردائم شورای امنیت سازمان ملل متحد بود. در یکی از رأی‌گیری‌ها رواندا به همراه نیجریه از رأی‌دادن خودداری کرد و بدین ترتیب فلسطینیان را از کسب نُه رأی لازم برای تصویب قطعنامه‌ای محروم ساخت که اسرائیل را ملزم به بازگشت به مرزهای ۱۹۶۷ می‌کرد. همچنین به سبب رأی ممتنع نماینده رواندا، قطعنامه تشکیل کشور فلسطینی با پایتختی بخش شرقی بیت‌المقدس تصویب نشد. سفیر رواندا در اسرائیل گفته بود که تصمیم رأی‌گیری در بالاترین سطح اتخاذ شده و نخست‌وزیر نتانیاهو روز پس از رأی‌گیری از رئیس‌جمهور کاگامه سپاسگزاری کرده بود.

در سپتامبر ۲۰۱۵ رواندا یکی از چهار کشور آفریقایی بود که در رأی‌گیری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دربارهٔ نظارت بین‌المللی بر تسلیحات هسته‌ای اسرائیل به سود اسرائیل رأی داد.

## همکاری‌ها
### کشاورزی
اسرائیل دانش خود در فناوری کشاورزی را با رواندا به اشتراک گذاشته و بر آبیاری، مدیریت محصول و شیوه‌های کشاورزی پایدار تمرکز کرده‌است. «مرکز برتری باغبانی رواندا-اسرائیل» با همکاری دو کشور تأسیس شد. نزدیک به ۶۰ درصد خاک رواندا زمین‌های کشاورزی است و همکاری دو کشور در زمینه آبیاری اهمیت ویژه‌ای دارد.

### فناوری و نوآوری
اسرائیل که به بخش فناوری پیشرفته‌اش شناخته می‌شود، با رواندا در توسعه صنعت فناوری همکاری کرده‌است. این همکاری نوآوری، پرورش شرکت‌های نوپا و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال را دربرمی‌گیرد. بازرگانان اسرائیلی به‌ویژه در حوزه‌های رسانه، اینترنت و زیرساخت در رواندا سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

### امنیت سایبری
اسرائیل تخصص خود در امنیت سایبری را به رواندا گسترش داده و به ساخت سازوکارهای دفاع سایبری یاری رسانده‌است. این همکاری شامل آموزش، انتقال دانش و ایجاد چارچوب‌های امنیت سایبری می‌شود.

### انرژی
دو کشور در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر از جمله انرژی خورشیدی و بیوگاز همکاری کرده‌اند. شرکت اسرائیلی «گیگاوات گلوبال» نیروگاه خورشیدی‌ای در نزدیکی کیگالی ساخته که قرار بود ۸ درصد برق مورد نیاز کشور را تأمین کند.

### آموزش
نهادهای اسرائیلی آموزش و بورسیه تحصیلی در اختیار دانشجویان رواندایی به‌ویژه در رشته‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات گذاشته‌اند.

### همکاری نظامی
همکاری نظامی میان دو کشور شامل مین‌زدایی و حفاظت از مرزها بوده‌است.

### حمل‌ونقل هوایی
در نوامبر ۲۰۱۸ توافق پروازهای مستقیم میان تل‌آویو و کیگالی اعلام شد. شرکت هواپیمایی ملی رواندا، رواندایر، بهره‌بردار این خط پروازی شد و کیگالی سومین مقصد آفریقایی با پرواز مستقیم از اسرائیل (پس از آدیس‌آبابا و ژوهانسبورگ) گردید. نخستین پرواز مستقیم در پایان ژوئن ۲۰۱۹ انجام شد.

## پیوندهای فرهنگی
تالی نیتس، شهروند اسرائیلی ساکن ژوهانسبورگ، مدیر «بنیاد هولوکاست و نسل‌کشی» است که هدفش برنامه‌های آموزشی برای گرامیداشت یاد تراژدی‌های دو ملت می‌باشد. در چارچوب برنامه‌های چهارماهه این بنیاد نزدیک به ۱۲۰ داوطلب آموزش می‌بینند و در مدارس سراسر قاره آفریقا دربارهٔ تاریخ نسل‌کشی سخنرانی می‌کنند.

در موزه یاد واشم در بیت‌المقدس هر ساله سمینارهایی با مشارکت بازماندگان نسل‌کشی رواندا برگزار می‌شود.

## بازگرداندن مهاجران غیرقانونی
رواندا به همراه اوگاندا از کشورهایی بود که اسرائیل با آنها توافق‌نامه‌ای برای بازگرداندن مهاجران غیرقانونی آفریقایی (عمدتاً از اریتره و سودان) امضا کرد. سازمان‌های حقوق بشر این توافق‌نامه را به‌شدت انتقاد کردند.

## جستارهای وابسته
* نسل‌کشی رواندا
* هولوکاست

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه وزارت امور خارجه اسرائیل
* وبگاه وزارت امور خارجه رواندا

رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:روابط دوجانبه رواندا