چراغ‌های مهیا

[چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|چراغ‌های ماهیا که در سراسر [مناره‌های مسجد آبی استانبول کشیده شده‌اند، آرزوهای سنتی *[[عید فطر|ماه رمضان بایرامی]]* ("بیایید دوست بداریم، بگذارید دوست داشته شویم") را بیان می‌کنند.]]
**چراغ‌های مهیا** چراغ‌های تزئینی هستند که بین مناره‌های مساجد ترکیه آویزان می‌شوند تا در مناسبت‌های جشن مانند عید فطر (*رمضان بایرامی*)، عید قربان (*قربان بایرامی*)، شب‌های قندیل و در طول ماه مبارک رمضان، کلمات یا تصاویر نورانی تشکیل دهند.

چراغانی مهیا بخش منحصر به فردی از جشن‌های سنتی ترکیه است. همچنین گاهی می‌توان آنها را در برخی مساجد در بالکان، مانند بوسنی و هرزگوین، آلبانی، مقدونیه شمالی، شمال شرقی یونان و سایر کشورهایی که قبلاً بخشی از امپراتوری عثمانی بودند، مشاهده کرد.

## ریشه‌شناسی
کلمه *«مهیا»* از ترکی عثمانی «*ماهیه*» گرفته شده است که به معنای «ماهانه» یا «متعلق به ماه» است و در نهایت از «*ماه*» فارسی به معنای «ماه» گرفته شده است. این کلمه به چراغانی‌هایی که عمدتاً در ماه رمضان روشن می‌شوند اشاره دارد. در برخی منابع عربی، این کلمه به *صورت* «مهیا» نوشته شده است که اسمی مصطلح به معنای «زنده کردن (شب)» است. این شباهت تصادفی است و این دو کلمه از نظر ریشه‌شناسی هیچ ارتباطی با هم ندارند.

## تاریخچه
راست|بندانگشتی|210x210پیکسل|چراغ‌های مهیا اولیه، مانند این نقاشی اثر هنرمند حسنو تنگوز (۱۸۷۶–۱۹۵۰)، کلمات را با خط عربی، قبل از اصلاحات املایی دهه ۱۹۲۰، هجی می‌کردند. در اینجا چراغ‌های مهیا کلمه مرحبا / ''مرحبا'' ("سلام") را تشکیل می‌دهند.
اگرچه رسم روشن کردن چراغ‌های روغنی تزئینی در شب‌های مقدس به قرون اولیه اسلام برمی‌گردد، اما سنت مونتاژ چراغ‌ها بین مناره‌ها برای ایجاد کلمات، ظاهراً از عثمانی‌ها سرچشمه گرفته است.

دقیقاً مشخص نیست که چراغ‌های مهیا چه زمانی برای اولین بار به نمایش گذاشته شدند. با این حال، آنها در اوایل سال ۱۵۷۸ در سفرنامه شرق‌شناس آلمانی، سالومون شوایگر، *با عنوان «یک رئیس جدید در آلمان در قسطنطنیه و اورشلیم*» به تصویر کشیده شدند. در فوریه ۱۵۸۸، سلطان مراد سوم دستور داد که در شب‌های قندیل، مهیا روشن شود. چراغ‌های مهیا همچنین در دوران سلطنت سلیم دوم و احمد اول ثبت شده‌اند.

چراغ‌های مهیا حتی بر معماری برخی مساجد نیز تأثیر گذاشته‌اند. در سال ۱۷۲۳ در زمان سلطنت احمد سوم، وزیر اعظم نوشهیرلی، داماد ابراهیم پاشا، دستور داد که دو مناره بلند برای مسجد ایوب ساخته شود تا بتوان از آنها مناره‌های مهیا ساخت (این مسجد در ابتدا یک مناره کوچک داشت). گاهی به درخواست مردم، مناره دومی برای این منظور ساخته می‌شد، مانند مسجد مهرماه سلطان در منطقه اسکودار استانبول. یکی از *محیاچی‌های* برجسته، شاهزاده محمد سیف‌الدین، کوچک‌ترین پسر سلطان عبدالعزیز بود.

چراغ‌های ماهیا نمادی نمادین از جشن‌های عمومی ترکیه هستند و عمیقاً در فرهنگ ترکیه ریشه دوانده‌اند. در سال ۱۹۲۰، زمانی که جشن‌ها در طول دوره آتش‌بس و اشغال استانبول کمرنگ‌تر شدند، یعقوب قادری کارا عثمان اوغلو، رمان‌نویس ترک، با نگاهی نوستالژیک در روزنامه *«اِکدام»* برای بازگشت چراغ‌های ماهیا نوشت:

این چراغانی‌ها همچنین بر بازدیدکنندگان خارجی، مانند شاعر تئوفیل گوتیه، که در رمضان ۱۸۵۴ در استانبول بود، تأثیر گذاشت:

بازدیدکنندگان دیگر نیز این چراغ‌ها را با عباراتی به همان اندازه درخشان توصیف کردند و گفتند: «ترک‌ها موفق شده‌اند ستاره‌ها را از آسمان پایین بیاورند و از آنها برای نوشتن بین مناره‌ها استفاده کنند.»

در دوران مدرن، محیاها تقریباً منحصراً از چراغ‌های برقی تشکیل شده‌اند که جایگزین چراغ‌های نفتی قدیمی شده‌اند. امروزه به جای خط سنتی عربی که قبل از دهه ۱۹۳۰ غالب بود، از حروف لاتین بیشتر استفاده می‌شود.

## تغییرات
[راست|بندانگشتی|250x250پیکسل|مهیاس در [مسجد جدید، استانبول|مسجد جدید، همان‌طور که از پل گالاتا عکس گرفته شده است.]]
[چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|چراغ‌های مهیا در مسجد زکی آلتینداغ در [قونیه .]]
چراغ‌ها اغلب به گونه ای تنظیم می‌شوند که کلمات فداکاری اسلامی (*[[شهادتین|لا اله الا الله]]* - "لا اله الا الله")، آرزوهای خیر در فرا رسیدن ماه مبارک رمضان (*Hoş geldin، در bir ayın Sultanı* - "سلطان یازده ماهه خوش آمدید") یا جملات کوتاهی که در ترویج خیرات، صلح و حسن نیت *هستند ("İlutGo* be;" *Müminler kardeştir* - "همه مسلمانان با هم برادر هستند، *بیایید ما را دوست داشته باشند*، اجازه دهید ما را دوست داشته باشند").
[چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|نمونه‌ای از چراغ‌های مهیا در خارج از ترکیه: رمضان مبارک (''Gëzuar Ramazanin'') در [مسجد ادهم بیگ|مسجد اتم بیگ در تیرانا، آلبانی. از آنجایی که این مسجد تنها یک مناره دارد، محیاها به‌طور مناسبی بین مناره و برج ساعت تیرانا که در نزدیکی آن قرار دارد، کشیده شده‌اند.]]
محیاها همچنین می‌توانند از طرح‌های تصویری تشکیل شوند. نقوشی مانند گل رز، نرگس، برج دختر، قایق‌ها، کشتی‌ها، آلاچیق‌ها، فواره‌ها، پل‌ها، مساجد، ترامواها و حتی کالسکه‌های توپ به نمایش گذاشته شده‌اند. یک *محیاچی* ماهر می‌تواند تا جایی پیش برود که محیاهای «متحرک» را طراحی کند که به نظر می‌رسد در حال حرکت هستند و به کیفیت زیبایی‌شناختی آنها می‌افزاید.

مراسم‌های «مهیا» همیشه منحصر به اعیاد مذهبی نیستند. در مناسبت‌هایی مانند سفر رضاشاه ایران به استانبول، مراسم‌های ویژه‌ای برای بزرگداشت این رویداد برگزار می‌شد. مراسم‌هایی با پیام‌های میهن‌پرستانه خاص نیز در طول جنگ جهانی اول («هلال احمر را به یاد داشته باشید»؛ «عشق به میهن بخشی از ایمان است»؛ «مهاجرین را فراموش نکنید») و در طول جنگ استقلال ترکیه («زنده باد استقلال»؛ «زنده باد میثاق ملی») برپا می‌شدند. برای بزرگداشت تأسیس انجمن هوانوردی ترکیه، مناره‌های مسجد سلیمیه در ادیرنه با لوگوی این انجمن که یک هواپیمای طرح‌دار بود، مزین شدند. در طول همه‌گیری کووید-۱۹، پیام‌هایی مانند «رمضان ماه بهبودی است» دیده می‌شد.

در مساجدی که یک مناره دارند، می‌توان مناره‌ها را با طناب‌هایی که بین بالکن مناره و گلدسته گنبد کشیده شده‌اند، کمی شیب‌دار کرد. چنین مناره‌هایی، به دلیل فضای محدود، بنا به ضرورت، فقط می‌توانند پیام‌های کوتاه‌تری را در خود جای دهند. به عنوان یک روش جایگزین، می‌توان مناره را با چراغ‌های مناره از بالا به پایین، به سبکی که به «پوشش کفتان» (*kaftan giydirme*) معروف است، روشن کرد.

## جستارهای وابسته
* قندیل

## منابع

رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:فرهنگ در ترکیه
رده:لامپ‌ها
رده:مناسک اسلامی