دیر النخاس

**دیر النخاس** (، ) روستایی عربی فلسطینی بود که در ۲۰ کیلومتری شمال باختری الخلیل و مشرف بر وادی بیت جبرین در سمت شمال جای داشت. نام این روستا به معنای «صومعه گاوران» است.

دیر النخاس بر فراز تپه‌ای ساخته شده بود و دره‌ای باز از زمین‌های کشاورزی در پایین آن گسترده بود. در زمین‌های متعلق به این روستا نزدیک به ۱۵ محوطه باستان‌شناختی وجود داشت و خود روستا نیز بر بقایای یک سایت باستانی کهن‌تر بنا شده بود. در سرشماری سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۶۰۰ نفر (همگی مسلمان) و مساحت کل زمین‌های آن ۱۴٬۴۷۶ دونوم ثبت شد. روستا در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان جنگ اعراب و اسرائیل بر اثر حمله نظامی نیروهای اسرائیلی از سکنه تخلیه شد.

## جغرافیا
دیر النخاس در جاده الخلیل و در فاصله نزدیک به سه کیلومتر (دو مایل) شرقی بیت جبرین قرار داشت. روستا بر فراز تپه‌ای بلند و پرشیب جای گرفته بود و دره‌ای باز از زمین‌های غلات در زیر آن گسترده بود. این منطقه از نظر باستان‌شناختی بسیار غنی بود و در محدوده زمین‌های روستا نزدیک به ۱۵ محوطه باستانی شناسایی شده بود که خود روستا نیز یکی از آن‌ها به‌شمار می‌رفت.

## پیشینه
### دوره صلیبی
در دوران صلیبی‌ها این روستا با نام  شناخته می‌شد و به‌عنوان یک «کاساله» (روستای فئودالی) در اختیار شوالیه‌های مهمان‌نواز بود. این مالکیت در سال ۱۱۳۶ میلادی از سوی فولک، پادشاه اورشلیم تأیید شد.

### دوره عثمانی

در سرشماری سال ۱۵۹۶ میلادی برای امپراتوری عثمانی، دیر النخاس بخشی از ناحیه () حلیل (یعنی الخلیل یا الخلیل) در لوای (شهرستان) اورشلیم ثبت شده بود. جمعیت آن ۱۳ خانوار مسلمان با تخمین ۷۲ نفر بود. ساکنان بر محصولات گوناگونی از جمله گندم، جو و زیتون و همچنین بر بزها و کندوهای عسل مالیات می‌پرداختند که مجموع آن ۴۰۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۶۳ میلادی ویکتور گِرَن دربارهٔ این روستا نوشت: «این روستا بر کوهی جای دارد که دامنه‌هایش زمانی به‌عنوان معدن بهره‌برداری می‌شده‌است. بخش پایینی برخی خانه‌ها از سنگ‌های باستانی زیبا ساخته شده. چاه آبی بسیار ژرف که بخشی ساخته شده و بخشی در دل سنگ کنده شده نیز از دوران باستان است. بر دامنه‌های تپه‌ای که روستا بر قله آن جای گرفته، درختان زیتون و انجیر می‌رویند و جابه‌جا شمار قابل توجهی غار مصنوعی دیده می‌شود که زمانی به‌عنوان مسکن یا انبار به کار می‌رفته‌است.»

در پیمایش فلسطین باختری () متعلق به صندوق اکتشاف فلسطین نام روستا به صورت  آوانویسی و به معنای «صومعه گاوران» ترجمه شده‌است.

در سال ۱۸۸۳ پیمایش فلسطین باختری روستا را چنین توصیف کرد: «روستایی بسیار کوچک بر فراز تپه‌ای بلند و پرشیب که دره شمالی را زیر نظر دارد.» همچنین افزوده شده بود: «این مکان احتمالاً همان اِیر-ناحاش است (اول تواریخ ۴:۱۲).» در همان گزارش ذکر شده که روستا دربرگیرنده «یک بِرکه ویران و غاری با ۲۵۰ طاقچه» بود.

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت دیر النخاس ۳۳۶ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۴۵۱ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در مجموع ۸۶ خانه مسکونی داشتند.

روستا نقشه‌ای مستطیل‌شکل داشت و خانه‌هایش از سنگ ساخته شده بودند. روستا در امتداد جاده الخلیل و به سوی آن گسترش یافته بود. کودکان روستا برای تحصیل به مدارس روستاهای همسایه می‌رفتند.

بر اساس آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۶۰۰ نفر (همگی مسلمان) ثبت شد. در فصل کشت ۱۹۴۴/۱۹۴۵ از کل زمین‌های روستا، ۴٬۸۸۷ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۳۶۲ دونوم آبیاری‌شده یا به باغداری اختصاص یافته بود و ۲۲ دونوم نیز زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، دیر النخاس زیر حفاظت ارتش مصر بود. روستا در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۸ بر اثر حمله نظامی نیروهای اسرائیلی از سکنه تخلیه شد.

پس از جنگ، این منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد. زمین‌هایی که به دیر النخاس تعلق داشت بدون بهره‌برداری رها شد. مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ میلادی وضعیت روستا را چنین توصیف کرد: «از روستا چیزی جز چند خانه متروک و آوار خانه‌های دیگر بر جای نمانده‌است. یک خانه متروک از بتن ساخته شده و پنجره‌های مستطیلی و سقف صاف دارد. روی آن نوشته‌هایی (گرافیتی) به عربی دیده می‌شود و در میان علف‌های هرز بلند قرار گرفته. غاری حصارکشی‌شده نیز وجود دارد. زمین‌های پیرامون توسط کشاورزان اسرائیلی کشت می‌شود.»

بر اساس منبع عربی، بیشتر آوارگان این روستا در اردوگاه البقعه و اردوگاه شلنر (حطین) ساکن شدند.

## نگارخانه

File:Usheish sheikh 04.jpg|مقام شیخ عُشیش
File:Usheish sheikh 09 interior.jpg|درون مقام شیخ عُشیش
File:Beit Jibrin 1945 ii.jpg|دیر النخاس ۱۹۴۵ با مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:Deir Nakhkhas 1947.jpg|دیر النخاس ۱۹۴۷ با مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰


## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دیر النخاس در Palestine Remembered
* دیر النخاس در ذاکرات
* نقشه شماره ۲۰ پیمایش فلسطین باختری: IAA, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.20.jpg ویکی‌انبار]

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده