نبی روبین (روستای ویران‌شده فلسطینی در رمله)

**نبی روبین** (به عربی: ) روستایی فلسطینی بود در سرزمین فلسطین (اکنون اسرائیل) که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه خالی شد. این روستا در حدود ۱۴٫۵ کیلومتری غرب رمله و ۱۸ کیلومتری جنوب یافا بر کرانه جنوبی وادی الصرار (نحل سورک) در ارتفاع ۲۵ متری از سطح دریا واقع بود.

نام روستا از مقامی (زیارتگاه) گرفته شده که مسلمانان آن را آرامگاه روبین (رئوبن)، نخست‌زاده یعقوب، می‌دانند. نبی روبین در آغاز اردوگاه موقت بادیه‌نشینان قبیله ملالخه بود و در آغاز سده بیستم میلادی به سکونتگاهی دایمی تبدیل شد. در ۱ ژوئن ۱۹۴۸ نیروهای تیپ ۸۴ گیواتی روستا را تصرف کردند و ساکنانش را اخراج نمودند.

## نام
نام عربی این روستا،  (النبی روبین)، به‌معنای «پیامبر روبین» است. «روبین» شکل عربی نام عبری رئوبن (Re'uven) است که نخستین فرزند یعقوب و لیه بود.

## پیشینه
ولید خالدی می‌نویسد بنا بر باور محلی، زیارتگاه نبی روبین در همان جایی ساخته شده که پیش‌تر یک پرستشگاه کنعانی وجود داشته و جشنواره دینی (به عربی: ، مَوسِم) آن ریشه‌ای بت‌پرستانه دارد.

### دوره صلیبی
نبی روبین پیش از آنکه محل سکونت باشد، مکانی برای داد و ستد میان صلیبیون و مسلمانان بود. در سال ۱۱۸۴ میلادی بازاری در آنجا برپا شد که بازرگانان عرب دمشق در آن بردگان، اسبان پرورش‌یافته ایرانی و کُرد، سلاح و شمشیرهایی از یمن و هند را با مسیحیان عکا مبادله می‌کردند. این تجارت تا آغاز جنگ‌های ممالیک و صلیبیون در سده سیزدهم ادامه یافت.

### دوره مملوکی
موسم نبی روبین یکی از دو موسم بزرگ پیامبران عهد عتیق در فلسطین بود؛ دیگری موسم نبی موسی («پیامبر موسی») نزدیک اریحا.

مجموعه بناها دربرگیرنده یک مسجد، یک مناره (که بعدها ویران شد) و یک مقام بود و نیز دست‌کم نُه چاه در تپه‌های ماسه‌ای پیرامون آن پراکنده بود. کهن‌ترین بخش بنای کنونی همان مقام است که بنا بر سنگ‌نبشته‌ای، به فرمان والی مملوکی غزه، «تیمراز المؤیدی»، در سال‌های ۱۴۳۶–۱۴۳۷ میلادی ساخته شد.

قاضی مجیر الدین الحنبلی در سال ۱۴۹۵ نوشت که آنجا «آرامگاه روبین ماست» و بدین‌ترتیب باور محلی مسلمانان مبنی بر اینکه آن مکان گورگاه روبین پسر یعقوب و لیه است تثبیت شد. با این حال، ممکن است آرامگاه متعلق به یک شیخ عرب باشد. مجیر الدین همچنین از زیارتگاه بودن آن مکان یاد کرده‌است.

### دوره عثمانی
نبی روبین در اسناد عثمانی سده شانزدهم ذکر نشده‌است.

یک تالار طاق‌ضربی در بخش شرقی، احتمالاً در سده شانزدهم، و بقیه مجموعه در دوره عثمانی متأخر (به‌احتمال سده نوزدهم) ساخته شد. دست‌کم از سده هفدهم، مسلمانان یافا، رمله، لد و شهرها و روستاهای پیرامون آن‌ها برای برگزاری موسم به نبی روبین سرازیر می‌شدند.

در دوره عثمانی، بادیه‌نشینان قبیله «عرب السوارکه» (به عربی: ) در آنجا ساکن بودند. این کوچ‌نشینان که در تپه‌های ماسه‌ای زندگی می‌کردند، به دامداری، ترابری و کشاورزی ساده وابسته بودند. به سبب شیوه زندگی کوچ‌رو و دارایی‌های اندک مادی، حضور آنان تنها ردپاهای ناچیزی در اسناد باستان‌شناسی بر جای گذاشته‌است.

در سال ۱۸۱۶، چارلز لئونارد اربی، سیاح انگلیسی، از «آرامگاه شیخ روبین که دیواری چهارگوش و درختانی آن را دربر گرفته» دیدن کرد و نوشت که مردم در آنجا نذر می‌کنند و جشن‌ها برگزار می‌شود.

در ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن نوشت: «محوطه‌ای چهارگوش حیاطی را دربرمی‌گیرد که نزدیک به ده درخت توت کهنسال در آن کاشته شده و در این بیابان شنی، نوعی آبادانی کوچک پدیدآورده‌اند. آبانبارهایی آب آشامیدنی برای زائران فراهم می‌کنند… زیر گنبدی در انتهای حیاط، تابوت سنگی بزرگی با فرشی پوشانده شده قرار دارد.»

در اواخر سده نوزدهم، زمین‌های پیرامون زیارتگاه به‌عنوان وقف توسط خاندان شاهین اختصاص یافت. بادیه‌نشینان و فلاحین برای کشت زمین‌های شنی فراخوانده شدند و باغ‌ها و کشتزارهای فصلی (مواصی) را با بهره‌گیری از آب‌های زیرزمینی کم‌ژرفا پدیدآوردند. این مواصی در غرب زیارتگاه نزدیک ساحل مدیترانه در ناحیه‌ای به نام الحِلوه متمرکز بودند؛ نامی که از چشمه آب شیرین عَین الحِلوه گرفته شده بود.

روستای نبی روبین نخست به دست اعضای قبیله ابوسویریح که از بازماندگان قبیله بدوی الملیحه ساکن شبه‌جزیره سینا بودند، آباد شد.

فهرست روستاهای عثمانی حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که نبی روبین ۴۴ خانه و ۱۰۹ نفر جمعیت (تنها مردان) داشت و محل زیارت بود.

با این حال هنگامی که کلرمون-گانو در ۱۸۷۳–۱۸۷۴ از آنجا دیدن کرد، مکان را «کاملاً متروک» یافت. در ۱۸۸۱ «بخت» یار او بود و در جشنواره حاضر شد و «مراسم بسیار جالبی» را مشاهده کرد.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، «نبی روبین، ناحیه قبیله‌ای» دارای ۱۲۰ نفر جمعیت بود که همگی مسلمان بودند.

در سال ۱۹۳۳ در جریان جشن‌های موسم نبی روبین، اعراب دست به اعتصاب و شورش بر ضد حکومت قیمومتی بریتانیا زدند. نخستین فیلم فلسطینی، یک مستند ساخته‌شده در سال ۱۹۳۵، در جشنواره نبی روبین به نمایش درآمد. سالانه تا ۳۰ هزار نفر در ماه اوت (مرداد) به این زیارت می‌آمدند.

قهوه‌خانه‌ها، رستوران‌ها و دکه‌های موقت فروش خوراکی و کالا برپا می‌شد. مردم سرودهای مردم‌پسند — دینی و ملی‌گرایانه — می‌خواندند و دبکه می‌رقصیدند. درویشان صوفی حلقه‌های ذکر برگزار می‌کردند و زائران مسابقه اسب‌سواری، نمایش شعبده و سخنرانی امامان و شاعران را تماشا می‌کردند. زنان شهری که در زندگی روزمره تقریباً هیچ معاشرت اجتماعی بیرون از خانه نداشتند، شور فراوانی برای شرکت در این جشنواره داشتند و توفیق کنعان نوشته‌است که آنان به شوهرانشان می‌گفتند: «یا مرا به نبی روبین ببر، یا طلاقم بده.»

نویسنده اس. ییزهار که در کودکی از خانه‌اش در رخووت از میان تپه‌های شنی به نبی روبین می‌رفت، بعدها نوشت: «سرانجام به نبی روبین و مسجدش در مرکز می‌رسی تا در روشنایی آتش‌ها… یا حتی برق مولدهای قابل‌حمل، رقص‌ها و چرخش درویشان را تماشا کنی… و در کناره‌ها آواز همچنان ادامه دارد و تا ژرفای شب فرونمی‌نشیند.»

مساحت زمین‌های روستا که بیشتر آن را تپه‌های شنی پوشانده بود، پس از یبنا دومین مساحت بزرگ در بخش بود و به‌عنوان وقف اسلامی ثبت شده بود. شورای عالی مسلمانان تلاش می‌کرد منطقه را بیشتر آباد کند و اسناد ثبتی نشان می‌دهد که خاندان‌های محلی با وجود پیشروی تپه‌های ماسه‌ای، کشاورزی فصلی را ادامه دادند.

خانه‌هایی پراکنده و بدون هسته مرکزی در میان باغ‌های میوه ساخته شده بود. دکان‌ها و حتی یک سینما در کنار زیارتگاه برپا شده بود. ساکنان به کشاورزی و دامپروری می‌پرداختند و در فصل موسم از زائران پذیرایی می‌کردند. کشت غالب غلات بود و پس از آن مرکبات و میوه‌هایی چون انجیر و انگور.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵ جمعیت ۱٬۴۲۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین ۳۱٬۰۰۲ دونوم بود. از این میان ۶۸۳ دونوم به مرکبات و موز، ۴٬۳۵۷ دونوم به غلات و ۱۸۴ دونوم به باغ‌های آبی اختصاص داشت و ۲۵٬۷۷۰ دونوم زمین غیرقابل‌کشت بود.

در ۱۹۴۶ مدرسه‌ای پسرانه با ۵۶ دانش‌آموز در روستا تأسیس شد.

### جنگ ۱۹۴۸ و تخلیه

نبی روبین در منطقه‌ای قرار داشت که هدف عملیات باراک هاگانا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بود. هدف این عملیات وادار ساختن ساکنان عرب به ترک منطقه بود. در ۱۰ تا ۱۲ مه ۱۹۴۸ واحدهای ناحیه افرایم بارها روستا را خمپاره‌باران و حمله کردند اما ظاهراً موفق نشدند.

در ۱ ژوئن ۱۹۴۸ تیپ ۸۴ گیواتی روستا را در فاز دوم عملیات باراک تصرف کرد. بیشتر ساکنان اخراج شدند؛ شمار اندکی اجازه یافتند تا فصل برداشت پرتقال بمانند اما آنان نیز سپس رانده شدند. در ۲۴ اوت فرماندهی تیپ گیواتی دستور «عملیات پاک‌سازی» (به عبری: ) را صادر کرد تا منطقه تازه تسخیرشده از جمله نبی روبین پاکسازی شود. هر واحد مسلح نابود و هر غیرنظامی عرب اخراج می‌شد. عملیات در ۲۸ اوت انجام شد و ۱۰ عرب کشته، ۳ زخمی و ۳ تن اسیر شدند. نیروهای اسرائیلی تلفاتی نداشتند.

زمین‌های نبی روبین به کیبوتص بلماحیم (بنیان‌گذاری ۱۹۴۹) و شهرک گن سورک (بنیان‌گذاری ۱۹۵۰) واگذار شد.

بنا بر گزارش سلمان ابو سته، در سال ۱۹۹۸ شمار آوارگان فلسطینی برخاسته از نبی روبین یا فرزندانشان ۱۰٬۱۱۶ نفر بود.

### وضعیت کنونی
در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی نوشت: «زیارتگاه نبی روبین در میان بوته‌ها و رستنی‌های وحشی ایستاده‌است. مناره‌ای با سه ورودی نوک‌تیز در یک سوی آن قرار دارد. چند زیارتگاه کوچک‌تر از سنگ‌های بزرگ نیز بر پاست. نزدیک زیارتگاه سازه سیمانی متروکی به شکل یک اتاق جعبه‌مانند دیده می‌شود.»

زیارتگاه در بیشتر نیمه دوم سده بیستم رها شده بود و به‌تدریج ویران می‌شد. تا سال ۱۹۹۱ مناره مسجد فرو ریخته و درختان توت کهنسال حیاط نیز از میان رفته بود. سرانجام این زیارتگاه به‌عنوان مکان مقدس یهودی بازتخصیص یافت. در سال ۲۰۰۰ پرده سبزی که نوشته عربی «لا إله إلا الله و روبین نبیّه» بر آن بود از روی آرامگاه برداشته شد و پرده سرخی با عبارتی عبری از سِفر پیدایش (۴۹:۳) جایگزین آن گردید: «رئوبن، تو نخست‌زاده منی، نیرو و آغاز توانایی من.»

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* النبی صالح

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* نبی روبین در وبگاه Palestine Remembered

رده:مکان‌های مقدس اسلامی
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:آرامگاه‌های شخصیت‌های کتاب مقدس
رده:تاریخ سرزمین فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده