شورش زندان آتیکا

**شورش زندان آتیکا** در ایالت نیویورک از ۹ تا ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۱ رخ داد. حدود ۱٬۲۸۱ زندانی کنترل بخشی از زندان را به دست آوردند و ۴۲ نفر از کارکنان را گروگان گرفتند. این واقعه پس از چهار روز مذاکره با یورش نیروهای پلیس ایالتی و مأموران اصلاح و تربیت پایان یافت و به مرگ ۴۳ نفر انجامید: ۲۹ زندانی و ۱۰ گروگان در روز یورش کشته شدند؛ بررسی‌های پزشکی بعدی نشان داد تقریباً همهٔ قربانیان روز یورش با تیراندازی نیروهای دولتی جان باختند.

## زمینه و علل
شرایط زندان آتیکا پیش از شورش به‌شدت نامطلوب بود: ازدحام (۲٬۲۵۰ زندانی در فضایی طراحی‌شده برای حدود ۱٬۶۰۰ نفر)، محدودیت‌های شدید در نامه‌نگاری و مطالعه، دسترسی ناکافی به مراقبت‌های پزشکی، تبعیض نژادی و نابرابری در نظام عفو مشروط. ترکیب جمعیتی زندان عمدتاً سیاه‌پوست و لاتین‌تبار بود در حالی که همهٔ نگهبانان سفیدپوست بودند؛ این تضادها و نابرابری‌ها به تنش‌های فزاینده انجامید.

## آغاز شورش و تسخیر محوطه
جرقهٔ شورش پس از درگیری کوچکی در ۸ سپتامبر زده شد و صبح ۹ سپتامبر زندانیان با حمله به مرکز کنترل، بخشی از زندان را گرفتند؛ یک نگهبان (ویلیام کویین) در جریان تسخیر دچار آسیب مرگبار شد و دو روز بعد درگذشت. حدود ۱٬۳۰۰ زندانی در حیاط D تجمع کردند و گروگان‌ها را به آنجا آوردند. زندانیان به‌سرعت کمیتهٔ امنیت و هیئت مذاکره تشکیل دادند تا نظم را حفظ کرده و با مسئولان گفت‌وگو کنند.

## مطالبات و روند مذاکره
زندانیان بیانیه‌ای با ۲۸ مطالبه ارائه کردند که محور مذاکرات شد؛ کمیسر ادارهٔ اصلاحات نیویورک (راسل اوزوالد) با بسیاری از مطالبات موافقت کرد اما دو خواستهٔ کلیدی—اعطای عفو کامل و برکناری رئیس زندان—پذیرفته نشد. هیئت «ناظران» شامل رهبران مدنی، وکلا و روزنامه‌نگاران وارد زندان شد و نقش میانجی را ایفا کرد، اما بی‌اعتمادی و سوءتفاهم‌ها روند را فرساینده کرد.

## بن‌بست، عدم حضور فرماندار و یورش نهایی
با تشدید بن‌بست، گروگان‌ها، نمایندگان زندانیان و ناظران از فرماندار نلسون راکفلر خواستند شخصاً به زندان بیاید؛ او امتناع کرد. در صبح ۱۳ سپتامبر، پس از اولتیماتوم ناموفق برای آزادی گروگان‌ها، بالگردها گاز اشک‌آور پخش کردند و نیروها نزدیک به ۲٬۰۰۰ گلوله شلیک کردند تا محوطه را بازپس‌گیری کنند. نتیجهٔ یورش، کشته‌شدن ۲۹ زندانی و ۱۰ گروگان در همان روز بود؛ کمی بعد پزشک‌قانونی ایالت تأیید کرد که گروگان‌ها با گلولهٔ نیروهای دولتی کشته شده‌اند و گزارش‌های اولیهٔ «بریدن گلو» نادرست بوده است.

## تلفات و حقیقت‌یابی پزشکی
از ۴۳ مرگ مرتبط با واقعه، چهار مورد به‌دست زندانیان رخ داد (از جمله نگهبان کویین که پیش‌تر آسیب دیده بود)؛ تقریباً تمام مرگ‌های روز یورش ناشی از تیراندازی نیروهای پلیس و مأموران اصلاح و تربیت بود. این نتیجه‌گیری توسط آزمایش‌های پزشکی قانونی و گزارش‌های رسمی تأیید شد و روایت‌های اولیهٔ مقصر دانستن زندانیان را نقض کرد.

## پیامدهای حقوقی و کمیسیون مک‌کی
پس از واقعه، راکفلر کمیسیون ویژهٔ ایالتی برپایهٔ «قانون مورلند» تشکیل داد که به ریاست رابرت مک‌کی (Dean مدرسهٔ حقوق NYU) رویداد را بررسی کرد. گزارش کمیسیون در ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۲ منتشر شد و یورش را به‌عنوان «خونین‌ترین مواجههٔ یک‌روزه میان آمریکایی‌ها از زمان جنگ داخلی (جز کشتارهای سرخپوستان در قرن نوزدهم)» توصیف کرد؛ گزارش از برنامه‌ریزی ضعیف و توسل سریع به زور انتقاد کرد و اعلام نمود فرماندار نباید بدون حضور در صحنه دستور یورش می‌داد. به‌موازات آن، هیئت‌های منصفهٔ ویژه ده‌ها زندانی را در ارتباط با جرایم شورش متهم کردند و یک سرباز ایالتی نیز بعدها به خطرآفرینی بی‌پروا متهم شد.

## اصلاحات و میراث
شورش آتیکا به نماد تاریخی در جنبش حقوق زندانیان بدل شد. ادارهٔ اصلاحات نیویورک در سال‌های پس از واقعه بخشی از مطالبات را در سیاست‌های زندان‌ها منعکس کرد تا تنش‌ها کاهش یابد، هرچند بسیاری از این بهبودها در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ عقب‌گرد داشتند. آتیکا همچنان یکی از بدنام‌ترین و اثرگذارترین شورش‌های زندان در تاریخ ایالات متحده محسوب می‌شود و بحث‌ها دربارهٔ شرایط زندان، پاسخ دولت و عدالت کیفری را تا امروز زنده نگه داشته است.
## منابع