تخریب گورستان‌ها و خشونت علیه مردگان فلسطینی توسط اسرائیل

**تخریب گورستان‌ها و خشونت علیه مردگان فلسطینی توسط اسرائیل** به مجموعه‌ای از اقدامات نیروهای اسرائیلی در تخریب و بی‌حرمتی به گورستان‌های فلسطینی در نوار غزه و کرانه باختری اشاره دارد. بر پایه بررسی‌های سی‌ان‌ان، نیویورک تایمز و دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه، دست‌کم ۱۶ گورستان در نوار غزه در جریان جنگ غزه آسیب دیده یا ویران شده‌اند. ارتش اسرائیل ۴۰ گورستان از ۶۰ گورستان نوار غزه را در طول جنگ تخریب کرده‌است. نیروهای دفاعی اسرائیل اعلام کرده‌اند که برخی از این اقدامات در چارچوب عملیات نظامی و جستجوی پیکر گروگان‌های اسرائیلی صورت گرفته‌است.

گزارش‌هایی نیز از اشکال گوناگون خشونت علیه مردگان فلسطینی (نکروخشونت) در کرانه باختری و نوار غزه وجود دارد. این اقدامات دربرگیرنده بی‌حرمتی یا تخریب گورها، خودداری از تحویل پیکر درگذشتگان به خانواده‌هایشان برای برگزاری مراسم سوگواری و بهره‌گیری از گورهای شماره‌دار بدون نام و نشانی هویتی است که اقداماتی غیرانسانی توصیف شده‌اند.

## تخریب گورستان‌ها در نوار غزه
اسرائیل اقدامات گوناگونی در گورستان‌های غزه انجام داده‌است از جمله برپایی پایگاه‌های نظامی و به گفته نیروهای دفاعی اسرائیل نبش قبر برای یافتن پیکر گروگان‌ها. ارتش اسرائیل اعلام کرده که «عملیات دقیق نجات گروگان‌ها را در مکان‌هایی که داده‌ها نشان می‌دهد پیکر گروگان‌ها ممکن است در آنجا باشد» انجام می‌دهد.

تخریب عمدی اماکن مذهبی بدون ضرورت نظامی می‌تواند جنایت جنگی محسوب شود.

### گزارش نیویورک تایمز
در دسامبر ۲۰۲۳، نیویورک تایمز گزارش داد که نیروهای اسرائیلی شش گورستان را در نوار غزه با خاک یکسان کرده‌اند:
* در شجاعیه، نیروهای اسرائیلی بخشی از گورستان تونسی را تخریب کردند.
* خودروهای نظامی اسرائیل ده‌ها قبر را در گورستانی کوچک‌تر در شجاعیه نابود کردند.
* نیروهای اسرائیلی به گورستان الفالوجا در جبالیا آسیب رساندند.
* گورستان بیت حانون در شمال غزه آسیب دید.
* گورستانی در شیخ عجلین ویران شد.
* گورستانی در بیت‌لاهیا در شمال نوار غزه تخریب شد.

روزنامه‌نگاران بخش بررسی‌های تصویری نیویورک تایمز این تخریب‌ها را از راه تحلیل تصاویر ماهواره‌ای و ویدئو شناسایی کردند. نیویورک تایمز از ارتش اسرائیل توضیح خواست اما پاسخی دریافت نکرد.

### گزارش دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه
در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۴، دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه از تخریب و بی‌حرمتی به گورستان‌های بیشتری نسبت به آنچه نیویورک تایمز گزارش کرده بود خبر داد (تا ۱۲ گورستان، هرچند ۹ مورد را نام برد). این سازمان همچنین گزارش داد که در پی حملات مکرر اسرائیل حفره‌های بزرگی در گورستان‌ها پدید آمده و ده‌ها قبر را بلعیده و بقایای برخی اجساد پراکنده یا ناپدید شده‌است. افزون بر این، گزارش شد که در گورستان الفالوجا قبرهای فعالان فلسطینی نبش و اجساد آنها ربوده شده‌است.

رامی عبدو، مدیر دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه، از بی‌حرمتی به گورستان تفاح به دست ارتش اسرائیل خبر داد و گفت بولدوزرهای اسرائیلی بی‌رحمانه گورستان را حفاری و تخریب کرده‌اند. دولت فلسطینی در غزه ارتش اسرائیل را به خاطر برهم زدن ۱٬۱۰۰ قبر و سرقت ۱۵۰ جسد محکوم و این اقدام را «جنایتی هولناک» خواند.

گورستان‌های نام‌برده در این گزارش عبارت‌اند از:
# گورستان تفاح
# گورستان البطش — این گورستان در اکتبر ۲۰۲۳ برای دفن اجساد ناشناس مجتمع بیمارستان الشفاء ایجاد شد. نیروهای اسرائیلی در اوایل ژانویه ۲۰۲۴ آن را با خاک یکسان کردند و بیشتر اجساد «بیرون آورده، قطعه‌قطعه و غارت شدند».
# گورستان شیخ شعبان در میدان فلسطین غزه (۱۷ تا ۲۰ دسامبر ۲۰۲۳ که شامل لگدمال کردن اجساد نیز بود)
# گورستانی ۱٫۷ کیلومتری شرق مرکز خان یونس در ۲۰ دسامبر ۲۰۲۳
# گورستان الفالوجا در شمال نوار غزه
# گورستان علی بن مروان
# گورستان شیخ رضوان
# گورستان کلیسای سنت پورفیریوس در غزه
# گورستان الشهداء در بیت‌لاهیا

### گورستان مرکزی خان یونس
در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۴، تنها یک روز پس از گزارش دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه، شبکه ان‌بی‌سی گزارش داد که در اوایل آن هفته نیروهای اسرائیلی گورستان مرکزی خان یونس نزدیک بیمارستان ناصر را به‌شدت آسیب رسانده و با بولدوزر ویران کرده و سنگ‌های قبر را خرد و گورها را شکافته‌اند و بقایای انسانی را آشکار ساخته‌اند. ارتش اسرائیل اعلام کرد این اقدام بخشی از تلاشی دقیق برای یافتن و بازیابی پیکر گروگان‌های ربوده‌شده توسط حماس بوده‌است. رامی عبدو، رئیس دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه، اعلام کرد که این حمله با توجه به حملات پیشین به گورستان‌های فلسطینی نشان می‌دهد که اسرائیل «به‌طور نظام‌مند حرمت درگذشتگان و گورهایشان را نقض می‌کند».

### گزارش سی‌ان‌ان: آسیب‌دیدگی ۱۶ گورستان
سی‌ان‌ان در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۴ گزارش داد که در مجموع شانزده گورستان غزه آسیب دیده‌اند و تصاویر پیش و پس از تخریب چند گورستان را منتشر کرد. هفت گورستان مشخصاً نام برده شدند:
# گورستان مرکزی خان یونس
# گورستانی در شجاعیه
# گورستان بنی سهیلا در شرق خان یونس («تخریب عامدانه و تدریجی و ساخت استحکامات دفاعی در طول دست‌کم دو هفته در اواخر دسامبر و اوایل ژانویه»)
# گورستان نو بریج در اردوگاه البریج در مرکز غزه («قبرها در دو سوی جاده خاکی تازه‌ساخته دیده می‌شدند»)
# گورستان الفالوجا در جبالیا
# گورستان تفاح
# گورستانی در محله شیخ عجلین

سی‌ان‌ان گزارش داد که در گورستان‌های الفالوجا، تفاح و شیخ عجلین «سنگ قبرهای ویران‌شده و رد چرخ‌های سنگین نشان‌دهنده عبور خودروهای زرهی یا تانک‌ها از روی قبرها بود».

در این گزارش، یانینا دیل، هم‌مدیر مؤسسه حقوق، اخلاق و درگیری‌های مسلحانه دانشگاه آکسفورد، اعلام کرد که حمله به گورستان‌ها یا تخریب آنها نقض حقوق بین‌الملل است مگر در شرایط بسیار محدودی که خود گورستان یک هدف نظامی باشد.

### واکنش و ادعاهای اسرائیل
ارتش اسرائیل در آغاز دلایل تخریب گسترده گورستان‌ها یا حضور خودروهای نظامی در مناطقی که پیش‌تر گورستان بودند را روشن نکرد. ارتش اسرائیل گفت سیاستی برای تبدیل گورستان‌ها به پایگاه نظامی ندارد.

در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴ ارتش اسرائیل مدعی کشف اتاق فرماندهی حماس در تونلی زیرزمینی شد که به گفته آنها در ۲۰ متری زیر گورستان بنی سهیلا در خان یونس قرار داشت. ارتش اسرائیل به سی‌ان‌ان اجازه بازدید از گورستان و اطراف آن را داد اما اجازه نداد تونل ادعایی زیر گورستان را ببیند. سی‌ان‌ان تنها به تونلی در بیرون محوطه گورستان دسترسی یافت و نتوانست تعیین کند آیا تونلی زیر گورستان وجود دارد یا نه. ارتش اسرائیل مدعی شد تخریب محوطه گورستان برای یافتن و نابودی تونل ضروری بوده‌است.

### نبش قبر برای یافتن ران گویلی
در ژانویه ۲۰۲۶ ارتش اسرائیل نزدیک به ۲۵۰ قبر در گورستان البطش را برای یافتن پیکر ران گویلی، پلیس اسرائیلی، حفاری کرد. به گزارش الجزیره، این اقدام با بهره‌گیری از ماشین‌آلات سنگین انجام شد و سنگ قبرها را نابود و چهره گورستان را به‌شدت دگرگون کرد. اسرائیل همچنین «عملیات گسترده» برای یافتن پیکر آخرین گروگان باقی‌مانده را آغاز کرد.

### گورهای متفقین
بر پایه گزارشی از گاردین، نیروهای اسرائیلی بخشی از گورستان تفاح را که دربرگیرنده گورهای نیروهای متفقین کشته‌شده در جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم بود تخریب کردند. بخش‌های آسیب‌دیده عمدتاً شامل گورهای نیروهای استرالیایی جنگ جهانی دوم و نیروهای بریتانیایی جنگ جهانی اول بود. قطعه‌ای متعلق به صلح‌بانان کانادایی سازمان ملل نیز به‌طور کامل ویران شده به نظر می‌رسید. سخنگوی ارتش اسرائیل هم گفت که گورستان «منطقه جنگی فعال» بوده و هم اینکه «زیرساخت تروریستی زیرزمینی در گورستان شناسایی شده» بود. سرپرست پیشین گورستان گفت که گورستان «پس از عقب‌نشینی ارتش اسرائیل از منطقه» با بولدوزر ویران شده‌است.

## دیگر اشکال خشونت علیه مردگان فلسطینی
### در درگیری غزه و اسرائیل
نیروهای اسرائیلی در سال ۲۰۲۰ در درگیری غزه به خشونت علیه مردگان متهم شدند از جمله برداشتن خشونت‌آمیز جسدی با بولدوزر. در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴ پیکرهای ۱۰۰ نفر که نیروهای اسرائیلی آنها را برده بودند در گوری جمعی در رفح دوباره به خاک سپرده شدند و منابع پزشکی گزارش دادند که برخی اجساد اندام‌هایی کم داشتند.

### خودداری از تحویل اجساد
در سال ۲۰۱۹، دادگاه عالی اسرائیل اجازه داد پیکر مهاجمان ادعایی فلسطینی از خانواده‌هایشان دریغ شود. سازمان دفاع بین‌المللی از کودکان اعلام کرد که مقامات اسرائیلی با ضبط پیکر یک نوجوان ۱۴ ساله فلسطینی در کرانه باختری حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حقوق بشر بین‌المللی را نقض کرده‌اند.

### رویدادهای دیگر
در فوریه ۲۰۲۴ سازمان غیردولتی امق شاوه متشکل از باستان‌شناسان اسرائیلی اعلام کرد که یهودیان ارتدوکس در اورشلیم غربی یک زیارتگاه اسلامی را تصرف و گورهای مسلمانان را تخریب کرده‌اند.

در مارس ۲۰۲۴ حمله هوایی یک جنگنده اف-۱۶ اسرائیلی به گورستانی تازه‌ساخته در جبالیا سبب شد بقایای انسانی از خاک بیرون بیاید و نیاز به دفن مجدد داشته باشد.

در ۷ مارس ۲۰۲۴ اسرائیل پیکر ۴۷ نفر را که در جریان محاصره بیمارستان ناصر بیرون آورده بود بازگرداند.

در ۹ مارس ۲۰۲۴ شهرک‌نشینان اسرائیلی هنگام شکستن و تخریب سنگ قبرها در گورستان باب‌الرحمه در بیت‌المقدس شرقی ضبط شدند.

### بازگرداندن اجساد در چارچوب آتش‌بس ۲۰۲۵
آتش‌بس ۲۰۲۵ با تبادل پیکرهای کشته‌شدگان فلسطینی و اسرائیلی همراه بود. پیکرهایی که اسرائیل بازگرداند هیچ شناسایی یا آگاهی دربارهٔ چگونگی مرگ همراه نداشتند. به دلیل نبود ابزارهای فناورانه پیشرفته، فرایند شناسایی اجساد بر دوش خانواده‌های قربانیان بود. بسیاری از اجساد نشانه‌هایی از شکنجه، بی‌حرمتی پس از مرگ و اعدام‌های احتمالی فراقانونی داشتند.

## جستارهای وابسته
* جنگ غزه
* بحران گروگان‌گیری جنگ غزه
* نوار غزه

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:جنگ غزه
رده:نوار غزه در جنگ غزه
رده:جنایت‌های جنگی اسرائیل در جنگ غزه
رده:جنگ‌های اسرائیل
رده:درگیری اسرائیل و غزه
رده:خرابکاری و بی‌حرمتی به قبرستان‌ها
رده:خشونت علیه مردگان
رده:درگیری‌ها در ۲۰۲۳ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۲۳ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۲۴ (میلادی)