جبول

**جبول** () روستایی فلسطینی عربی‌نشین بود که در ۷ کیلومتری شمال بیسان قرار داشت. این روستا در جریان عملیات گدعون توسط تیپ ۱ گولانی اشغال و تخلیه شد. جبول اکنون یکی از روستاهای تخریب‌شده و خالی از سکنه فلسطین به‌شمار می‌رود.

جبول بر فراز تپه‌ای در لبه دره بیسان و مشرف بر وادی یُبلا در جنوب غربی ساخته شده بود. خانه‌های روستا از سنگ و خشت بنا شده بودند و نقشه دایره‌ای‌شکلی داشتند که خانه‌ها از مرکز روستا به بیرون گسترش می‌یافتند. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ میلادی ۲۵۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان جبول عمدتاً به کشاورزی و کشت غلات می‌پرداختند.

پیشینه سکونت در این محل به دوران روم باستان و امپراتوری بیزانس بازمی‌گردد و صلیبیون نیز آن را به نام «گِبول» می‌شناختند. روستا در دوره عثمانی و سپس در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین آباد بود تا اینکه در ۱۸ مه ۱۹۴۸ در جریان جنگ اعراب و اسرائیل تخلیه و ویران شد.

## موقعیت جغرافیایی
جبول بر فراز تپه‌ای در لبه دره بیسان قرار داشت و از جنوب غرب بر وادی یُبلا مشرف بود. وادی العشّه از جنوب زمین‌های روستا می‌گذشت و از بلندی‌های غربی سرچشمه گرفته و پس از گذر از دره بیسان به رود اردن می‌پیوست. جاده‌ای فرعی این روستا را به بزرگراه بیسان–اریحا متصل می‌کرد و راه‌های دیگری نیز آن را به روستاهای اطراف از جمله کوکب الهوا و الحمیدیه پیوند می‌داد.

ارتفاع روستا نزدیک به ۱۰۰ متر بالاتر از سطح دریا بود. چشمه‌ای در شرق روستا آب آشامیدنی ساکنان را تأمین می‌کرد.

## پیشینه
### دوران باستان
این محل احتمالاً در دوران رومی به نام «گِبول» یا به احتمال بیشتر «گِبولا» شناخته می‌شد. بقایای سفالی متعلق به دوره‌های رومی و بیزانسی در این مکان یافت شده‌است. صلیبیون نیز از آن با نام «گِبول» یاد می‌کردند که ممکن است از واژه عبری به معنای «مرز» گرفته شده باشد.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶ میلادی، جبول مزرعه‌ای بود که به دولت عثمانی مالیات می‌پرداخت.

در سال ۱۸۸۲ میلادی، گزارش «بررسی فلسطین غربی» که توسط صندوق اکتشاف فلسطین تهیه شد، روستا را در زمین پست توصیف کرد و ساختمان‌های آن را از سنگ و خشت دانست.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جمعیت جبول ۲۳۱ نفر بود؛ ۲۳۰ مسلمان و ۱ مسیحی. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت اندکی کاهش یافت و به ۲۱۸ نفر رسید که همگی مسلمان بودند و در ۵۰ خانه زندگی می‌کردند.

روستا نقشه‌ای دایره‌ای داشت و خانه‌ها از مرکز به بیرون پراکنده بودند. شبکه‌ای از کوچه‌های باریک خانه‌ها را به یکدیگر و به خیابان‌های دایره‌ای اطراف مرکز روستا متصل می‌کرد. تمام ساکنان مسلمان بودند و روستا دارای مسجدی کوچک با زیارتگاهی گنبددار در جنوب خانه‌ها بود. روستا چند مغازه نیز داشت اما برای آموزش، بهداشت، بازرگانی و دیگر خدمات عمدتاً به بیسان و روستای کوکب الهوا وابسته بود.

بر اساس آمار سال ۱۹۴۵، روستا ۲۵۰ ساکن مسلمان داشت. از مجموع زمین‌ها، ۴٬۳۶۷ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۵ دونوم آبیاری می‌شد یا برای باغداری به کار می‌رفت. زمین‌های مرتفع اطراف روستا برای چرای دام بهره‌گیری می‌شد و ۳۳ دونوم ساخت‌وساز شده بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن
در ۷ ژوئن ۱۹۴۸، یک دسته از نیروهای تیپ زرهی باراک به فرماندهی ایتسخاک شوسترمن به این روستا و چند روستای دیگر منطقه یورش بردند. نیروها با اتوبوس رسیدند و در نقطه‌ای مرتفع در حاشیه روستا مستقر شدند و چند گلوله خمپاره دو اینچی به مرکز روستا شلیک کردند و سپس وارد آن شدند و روستا را بازرسی کردند. نیروها با کشاورزانی روبرو شدند که پا به فرار گذاشتند و «آتش گشودند اما به کسی اصابت نکرد». عرب‌ها نیز از خود روستا گریختند و دسته «محصولات آنها را سوزاند و چند خانه را به آتش کشید».

در سپتامبر ۱۹۴۸، ناحوم هورویتز از کفار گلعادی در نامه‌ای درخواست کرد که اجازه تخریب جبول، کوکب الهوا، البیره و الحمیدیه داده شود؛ زیرا بیم آن می‌رفت که عرب‌ها از این روستاها برای عملیات نظامی بهره‌گیری کنند. او همچنین خواستار تصرف زمین‌های روستا شد «چون عرب‌ها نخواهند توانست به آنجا بازگردند».

### وضعیت کنونی
ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ سازه‌های بازمانده روستا را چنین توصیف کرد: «خانه‌ها به ویرانه تبدیل شده‌اند و درختان، خار و علف‌های هرز آنها را پوشانده‌است. زمین‌های اطراف محل کشت می‌شوند.»

هیچ شهرکی اسرائیلی بر روی زمین‌های روستا ساخته نشده‌است. با این حال، شهرک «بِیت یوسف» که در سال ۱۹۳۷ بر زمین‌های روستای زبعه بنا شده، در ۲ کیلومتری جنوب شرقی جبول قرار دارد و ساکنان آن از زمین‌های جبول بهره‌برداری می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* روستاهای فلسطینی تخلیه‌شده در سال ۱۹۴۸

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Welcome To Jabbul
* Jabbul در ذاکرات
* Jabbul

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده