بریر (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**بریر** () که **بوریر** نیز نوشته شده‌است، روستایی عرب فلسطینی در بخش غزه بود که در ۱۸ کیلومتری شمال‌شرق غزه قرار داشت. جمعیت آن در سال ۱۹۴۵ برابر با ۲٬۷۴۰ نفر بود. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین و به‌عنوان بخشی از اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان تخلیه و ویران شد. ارتفاع میانگین آن نزدیک به ۱۰۰ متر از سطح دریا بود.

بریر بر زمینی ناهموار در جلگه ساحلی جنوبی واقع بود و وادی‌القاعه از کنار شرقی آن می‌گذشت. جاده اصلی ساحلی فلسطین که غزه را در جنوب به یافا و حیفا در شمال متصل می‌کرد، از شرق روستا عبور می‌کرد. در جریان تصرف روستا توسط نیروهای یه‌شو، ده‌ها نفر از ساکنان کشته شدند و این رویداد به‌عنوان یکی از کشتارهای جنگ ۱۹۴۸ شناخته می‌شود.

## باستان‌شناسی
در سال ۲۰۱۳ بررسی باستان‌شناختی در محل روستا توسط هاردین دبلیو. جیمز، ریچل هالوت و بنجامین آدام سعیدل از سوی دانشگاه ایالتی میسیسیپی انجام شد. بر پایه سفال‌های فلیسطی متعلق به سده‌های دهم یا نهم پیش از میلاد که از کاوش‌های تل به دست آمده‌اند، جفری بلیکلی، باستان‌شناس دانشگاه ویسکانسین-مدیسن، بر این باور است که بریر ممکن است محل یک روستای فلیسطی هم‌زمان با دژهای یهودایی مجاور بوده باشد.

چهار محوطه باستانی در قلمرو بریر شناسایی شده‌اند که شامل خربه شعرتا، تل‌المشنقه، خربه‌المرشان و خربه‌ام‌قس هستند.

## پیشینه
### دوران باستان
پیشنهاد شده‌است که نام بریر بازتاب نام شهر یهودی «برور حایل» است که در تلمود ذکر شده و خاخام یوحنان بن زکای در سده نخست میلادی در آنجا زندگی می‌کرد و ریاست دادگاه خاخامی را بر عهده داشت. ویرانه‌های کنونی نزدیک به ۴۰۰ متر شمال‌شرق کیبوتس برور حایل قرار دارند.

در منابع بیزانسی این روستا «بوریرون» نامیده شده و سفالینه‌هایی از دوره بیزانس نیز در این مکان یافت شده‌اند.

### سده‌های میانه
نام کنونی روستا به دوره فتح عربی فلسطین در سده هفتم میلادی بازمی‌گردد. کتیبه‌های فاطمی متعلق به سده دهم میلادی در ویرانه‌های روستا کشف شده‌اند.

در دوره حکومت ممالیک، بریر بر شاهراه اصلی میان غزه و بیت جبرین قرار داشت که از بیت حانون از مسیر راه ماریس منشعب می‌شد. بریر منبع آب مستقلی داشت که آن را به استراحتگاهی مطلوب برای مسافران تبدیل کرده بود. در سال‌های ۱۴۷۲–۱۴۷۳ میلادی، سلطان قایتبای بریر را به نفع مدرسه خود در اورشلیم وقف کرد.

### دوره عثمانی
بریر در سال ۱۵۱۷ میلادی به امپراتوری عثمانی الحاق شد. در اسناد مالیاتی دفتر سال ۱۵۹۶، این روستا زیر اداره ناحیه غزه و بخشی از سنجق غزه بود. جمعیت آن ۲۱۰ خانوار و نزدیک به ۱٬۱۵۵ نفر برآورد شده‌است. همه ساکنان مسلمان بودند. روستاییان مالیاتی به نرخ ۴۰ درصد بر محصولات کشاورزی مانند گندم، جو، میوه، کندوی عسل و بز می‌پرداختند که مجموع آن ۳۲٬۰۰۰ آقچه بود. ۵/۲۴ درآمدها به وقف اختصاص داشت.

در سده‌های هفدهم و هجدهم، منطقه بریر با کاهش چشمگیر جمعیت روبه‌رو شد که ناشی از فشار کوچ‌نشینان بر اجتماعات محلی بود. ساکنان روستاهای متروک‌شده به‌آبادی‌های باقی‌مانده کوچ کردند اما زمین‌ها همچنان کشت می‌شدند.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون بریر را «روستایی پررونق که گونه‌ای نقطه مرکزی در دشت را تشکیل می‌دهد» توصیف کرد و افزود که «چاه آب عمومی بزرگی دارد که شترها با کمک ساقیه یا چرخ آب کوزه‌دار از آن آب می‌کشند». او همچنین آن را روستایی مسلمان‌نشین در بخش غزه معرفی کرد.

در سال ۱۸۶۳، ویکتور گرن بریر را «روستایی بزرگ و پررونق با هزار نفر جمعیت» توصیف کرد که همه خانه‌هایش از خشت ساخته شده بودند، به‌جز خانه شیخ روستا که سنگی بود. او همچنین نوشت: «پیرامون چاه که پهن و ژرف است، ده ستون باستانی از سنگ مرمر خاکستری‌سفید در بنایی تعبیه شده و آبشخور تشکیل می‌دهند».

فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که بریر ۱۶۷ خانه و ۵۷۹ نفر جمعیت مرد داشته‌است. در سال ۱۸۸۳، بررسی صندوق اکتشاف فلسطین این روستا را بزرگ توصیف کرد و به چرخ آبی در شرق، حوضچه‌ای در شمال و باغی در جنوب اشاره کرد.

نزدیک به سال ۱۹۰۴ آسیاب آردی توسط بازرگان یهودی غزه به نام الخداجه حییم در بریر ساخته شد که با آب چاهی مجاور خنک می‌شد.

بریر از نظر راهبردی در جنگ جهانی اول اهمیت داشت و در ۹ نوامبر ۱۹۱۷ از نخستین مکان‌هایی بود که نیروهای متفقین از امپراتوری عثمانی گرفتند و تسلط بریتانیا بر مسیرهای رسیدن به یافا و اورشلیم را تحکیم کردند.

### دوره قیمومت بریتانیا

در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، بریر به سمت غرب گسترش یافت. مسجدی در مرکز روستا همراه با درمانگاه و آسیاب غلات ساخته شد. دو مدرسه ابتدایی—یکی برای دختران و یکی برای پسران—در سال ۱۹۲۰ بنیان‌گذاری شد و در سال ۱۹۴۷ حدود ۲۴۱ دانش‌آموز داشت. آب روستا از سه چاه درونی تأمین می‌شد و در اواخر دوره قیمومت، ساکنان چاه‌های آرتزین نیز حفر کردند.

اقتصاد محلی در دهه ۱۹۴۰ رونق گرفت؛ زمانی که شرکت نفت عراق در نزدیکی بریر نفت کشف کرد و چاه نفتی در نزدیک به یک کیلومتری شمال روستا حفر شد. بازار هفتگی چهارشنبه روستا ساکنان روستاهای مجاور و بادیه‌نشینان را جذب می‌کرد. کشاورزی و دامداری شغل بیشتر ساکنان بود و محصولات اصلی مرکبات، انگور و انجیر بودند.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت بریر ۱٬۵۹۱ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت به ۱٬۸۹۴ نفر در ۴۱۴ خانه رسید که همچنان همگی مسلمان بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت بریر ۲٬۷۴۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت زمین‌های آن ۴۴٬۲۲۰ دونوم بود. از این میان، ۴۰۹ دونوم باغ و زمین آبی، ۴۳٬۳۱۹ دونوم زمین غلات و ۱۳۰ دونوم زمین ساخته‌شده بود. در سال ۱۹۴۵ از مجموع زمین‌ها، ۴۴٬۲۲۰ دونوم در مالکیت عرب‌ها، ۶۱۸ دونوم در مالکیت یهودیان و ۱٬۳۴۶ دونوم زمین دولتی بود.

### جنگ ۱۹۴۸: تخلیه و ویرانی
#### درگیری‌های نخستین

در ۲۹ ژانویه ۱۹۴۸، نیروهای یه‌شو با پنج خودروی زرهی وارد روستا شدند اما بدون تلفات عقب رانده شدند. در ۱۴ فوریه، کاروانی اسرائیلی با شبه‌نظامیان محلی درگیر شد و عقب‌نشینی کرد. روستاییان سنگری در ورودی روستا ساختند که روز بعد توسط نیروهای بریتانیایی تخریب شد.

در سال ۱۹۴۶، نزدیک به ۵۰۰ دونوم زمین در ۱٫۵ کیلومتری بریر توسط صندوق ملی یهود خریداری شده بود. در شب ۱۸ تا ۱۹ آوریل ۱۹۴۸ پاسگاه کوچکی در آنجا برپا شد که عرب‌ها آن را «الواکر» (پنهان) و یهودیان «برور حایل» نامیدند. این پاسگاه با دیوار حصاری، خانه‌های پیش‌ساخته و برج دیده‌بانی مجهز بود و به‌عنوان پایگاه عملیات تخلیه روستا به کار رفت.

#### کشتار و تخلیه
در ۱۲ آوریل ۱۹۴۸، رهبران یه‌شو برنامه‌هایی برای شهرک‌سازی در بریر تهیه کردند، در حالی که روستا هنوز مسکونی بود.

در مه ۱۹۴۸، روستا توسط تیپ ۱۲ نگب وابسته به پالماخ و تیپ ۸۴ گیواتی در چارچوب عملیات باراک تصرف شد. در ۱۲ مه، کاروان زرهی از شمال به پاسگاه الواکر رسید. سربازان هاگانا با لباس مبدل سربازان بریتانیایی کوشیدند مذاکره کنند و در همان حال استحکامات دفاعی روستا را شناسایی کردند. بامداد ۱۳ مه، نیروهای هاگانا از غرب، جنوب و شرق روستا را محاصره کردند. ساکنان با آتش خمپاره و مسلسل بیدار شدند و هواپیمایی بر فراز روستا پرواز کرد. ۳۸ نفر از شبه‌نظامیان محلی و داوطلبان اخوان‌المسلمین در غرب روستا تا آخرین فشنگ جنگیدند. در نیمروز، هواپیما اعلامیه‌هایی امضاشده از سوی ناحوم ساریگ فرمانده تیپ نگب پخش کرد و خواستار تسلیم ساکنان شد. ساکنان که از کشتار دیر یاسین اخیر وحشت‌زده بودند به سمت شمال گریختند.

ده‌ها نفر از مردان در سن جنگ ظاهراً اعدام شدند و دختر نوجوانی ظاهراً مورد تجاوز قرار گرفت و کشته شد. ساکنان باقی‌مانده به غزه گریختند. مورخ صالح عبدالجواد شمار کشته‌شدگان غیرنظامی را ۵۰ نفر برآورد کرده‌است. سلمان ابوسته در سال ۲۰۲۱ با بهره‌گیری از فهرست اسمی که معلم مدرسه روستا تهیه کرده بود، بیلان کشته‌شدگان را ۱۲۵ نفر (۲۰ رزمنده و ۱۰۵ غیرنظامی) اعلام کرد.

مسجد روستا با مواد منفجره ویران شد و خانه‌ها یکی‌یکی بازرسی شدند و نارنجک به درون خانه‌هایی که هنوز ساکن داشتند پرتاب شد. بریر سه روز سوخت و کشتزارها نیز آتش زده شدند، درختان میوه بریده شدند و چاه‌ها نابود شدند.

#### گواهی‌ها
در سال ۱۹۹۴، رامی روزن با شماری از کهنه‌سربازان هاگانا مصاحبه کرد. بیشتر آنان واژه «کشتار» () را رد کردند اما «کشتن» () را پذیرفتند. سیمحا شیلونی، یکی از آنان، گفت: «فکر نمی‌کنم بتوان آنچه رخ داد را «کشتار» نامید… ولی عملاً انحلال [] برخی مردان بزرگسال مسلح صورت گرفت». موشه گیواتی نبردی و سپس کشتاری را توصیف کرد.

### پس از جنگ
پس از جنگ، منطقه به اسرائیل الحاق شد. پاسگاه برور حایل به شهرک تبدیل شد و موشاو‌های تلامیم و حلتص در سال ۱۹۵۰ بر زمین‌های روستا پایه‌گذاری شدند. سده داوید در ۱۹۵۵ و زوهر در ۱۹۵۶ نیز بر همین زمین‌ها ساخته شدند.

در سال ۱۹۹۲، محل روستا چنین توصیف شده‌است: «کاکتوس‌های پراکنده و برخی درختان کنار و چنار در محل می‌رویند. بقایای خانه‌ها از جمله بخش کوچکی از دیواری سیمانی در میان چند درخت اوکالیپتوس در ورودی یکی از خانه‌ها دیده می‌شود. برخی کوچه‌های روستا هنوز نمایان‌اند. زمین‌های پیرامون زیر کشت‌اند».

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* نکبت (فلسطین)
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بریر در وبگاه فلسطین در خاطره‌ها
* بریر در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین