زبان لیبورنی

**زبان لیبورنی** ()یا زبان مردم لیبورن (Liburnians) در دوران کلاسیک در اصل ناشناخته و طبقه‌بندی‌نشده است.
گمان می‌رود که این زبان از خانواده‌ی هندواروپایی بوده، اما دارای عناصر قابل‌توجهی از زبان‌های پیشاهندواروپایی منطقه‌ی وسیع مدیترانه‌ی باستان نیز بوده است.
با توجه به فقدان شواهد کافی، وجود زبانی مستقل به نام «زبان لیبورن» در حال حاضر باید فرضی و غیرقطعی تلقی شود.
## طبقه بندی
هیچ نوشته‌ای به زبان لیبورن (Liburnian) تاکنون شناخته نشده است. تنها بازمانده‌های زبانیِ فرضیِ لیبورن شامل نام‌های جغرافیایی (توپونیم‌ها) و برخی نام‌های خانوادگی و شخصی در سرزمین لیبورنیـا (Liburnia) است که تصور می‌شود ریشه‌ی بومی داشته و در شکل لاتینی‌شده از قرن اول میلادی باقی مانده‌اند. تفاوت‌های کوچک موجود در یافته‌های باستان‌شناسی نواحی مختلف لیبورنیـا تا حدودی در همین بازمانده‌های اندک زبانی نیز بازتاب یافته‌اند. این امر سبب گمانه‌زنی‌های فراوان درباره‌ی زبان لیبورن شده است، اما هیچ قطعیتی در این زمینه وجود ندارد.

ویژگی‌های مشترک میان زبان لیبورن و دیگر زبان‌ها در آثار به‌جامانده از نام‌ها و توپونیم‌های لیبورن مشاهده شده‌اند که به دوران آهن تا آغاز عصر مشترک (میلادی) بازمی‌گردند. با این حال، این شواهد برای طبقه‌بندی دقیق زبان‌شناختی کافی نیستند و تنها نشان می‌دهند که این زبان پایه‌ای هندواروپایی داشته، اما احتمالاً عناصر قابل‌توجهی از زبان‌های پیشاهندواروپایی را نیز در خود جای داده است. به نظر می‌رسد این ترکیب زبانی با روابط اجتماعی و فرهنگی آن‌ها، انزوای جغرافیایی و خاستگاه قومی ترکیبی‌شان ارتباط داشته است.

در پی پژوهش‌های اُنامَستیکی (مطالعه‌ی نام‌ها) درباره‌ی استان رومی دالماتیا (Dalmatia)، پژوهشگر گِزا آلفولدی (Géza Alföldy) پیشنهاد کرده است که لیبورن‌ها و هیستری‌ها (Histri) به حوزه‌ی زبانی وِنِتیک (Venetic) تعلق داشتند. به‌ویژه، برخی از نام‌های شخصی لیبورن شباهت‌های آشکاری با زبان ونتیک نشان می‌دهند، از جمله ریشه‌ها و ساختارهای مشابهی چون Vols-, Volt- و Host- (از ریشه‌ی هندواروپایی ghos-ti- به‌معنای «بیگانه، مهمان، میزبان»). گاهی نیز نام‌های لیبورن و ونتیک در پسوندهایی چون -icus و -ocus اشتراک دارند.

یورگن اونترمان (Jürgen Untermann)، که درباره‌ی نام‌های لیبورن و ونتیک پژوهش کرده، بر این باور است که تنها لیبورن‌های ساکن سواحل شمال‌شرقی ایستریا ارتباط قوی با ونتیک‌ها داشتند. او سه گروه از نام‌های لیبورن را تشخیص داده است:
۱. گروهی که از نظر ساختار به نام‌های ونتیک‌ها و هیستری‌ها شباهت دارد؛
۲. گروهی مرتبط با دلمات‌ها، یاپودها (Iapodes) و دیگر ایلیری‌های جنوب لیبورنیـا؛
۳. گروهی از نام‌ها که در سراسر لیبورنیـا رایج بودند و هیچ ارتباطی با همسایگانشان نداشتند.

برخی نام‌های دیگر مانند نام خدایان محلی و نام‌های جغرافیایی نیز در نواحی مختلف توزیع متفاوتی داشتند. طبق نظر رادو کاتیتچیچ (R. Katičić)، توپونیم‌های لیبورن از نظر ساخت و صورت، تأثیرات گوناگونی را نشان می‌دهند — از جمله عناصر پیشاهندواروپایی، هندواروپایی و ویژگی‌های صرفاً محلی. او همچنین اشاره کرده که این نام‌ها بر اساس خطوط قومی و زبانی جداگانه توزیع یافته‌اند.

به گفته‌ی س. چاچه (S. Čače)، به دلیل کمبود شواهد نمی‌توان تعیین کرد که زبان لیبورن به گروه زبانی شمال آدریاتیک (ونتیک و هیستری) نزدیک‌تر بوده یا به زبان‌های یاپودها و دلمات‌ها. هرچند لیبورن‌ها از نظر فرهنگی و قومی تفاوت‌هایی قابل‌توجه با هیستری‌ها و ونتیک‌ها داشتند، اما از نظر آداب تدفین با دلمات‌ها پیوندهایی نشان می‌دهند.

شباهت‌های دیگری در نام‌های جغرافیایی و شخصی میان لیبورنیـا و مناطق مختلفی از ایلیریا و آسیای صغیر مشاهده شده است — از جمله لیکیا، لیدیا، کاریـا، پیسیدیا، ایسائوریا، پامفیلیا، لیکائونیا و کیلیکیـا — و همچنین شباهت‌هایی در عناصر سازمان اجتماعی مانند نظام مادرسالاری (gynaikokratia) و ساختار عددی تقسیم سرزمین. این ویژگی‌ها در سراسر منطقه‌ی آدریاتیک، به‌ویژه در اتوریا، مساپیا و جنوب ایتالیا نیز دیده می‌شوند.
ارتباط نام‌شناختی با آسیای صغیر ممکن است نشانگر حضور لیبورن‌ها در میان اقوام دریانورد موسوم به «مردمان دریا» (Sea Peoples) نیز باشد.

نام باستانی لیبورنوم (Liburnum) در منطقه‌ی لیگوریا (Liguria) نیز ممکن است پیوندی میان نام لیبورن و اتروسک‌ها (Etruscans) و همچنین با خانواده‌ی زبانی پیشنهادی «تیرسنیایی (Tyrsenian) برقرار کند.

لیبورن‌ها در سال ۳۵ پیش از میلاد به‌دست رومیان فتح شدند و پس از آن، فرآیند رومی‌سازی (Romanization) را پشت سر گذاشتند. زبان لیبورن به‌تدریج جای خود را به لاتین داد و در نهایت در اواخر دوران باستان از میان رفت (مرگ زبانی). با این حال، لیبورن‌ها برخی از سنت‌های فرهنگی خود را تا قرن چهارم میلادی، به‌ویژه در شهرهای بزرگ، حفظ کردند — موضوعی که یافته‌های باستان‌شناسی آن را تأیید می‌کند.

## جستارهای وابسته
* زبان‌های ایتالی
* زبان‌های ایلیری

## منابع

* 

رده:زبان‌های منقرض‌شده در اروپا