بخش اورشلیم (قیمومت بریتانیا بر فلسطین)

**زیربخش اورشلیم** (؛ ) یکی از بخش‌های فلسطین تحت قیمومت بریتانیا بود که در شهر اورشلیم و پیرامون آن قرار داشت. این زیربخش در بخش میانی سرزمین فلسطین واقع بود و از شمال با قضای نابلس و قضای رام‌الله، از جنوب با قضای الخلیل، از غرب با قضای رمله و از شرق با مرز اردن و دریای مرده هم‌مرز بود. پیش از سال ۱۹۴۴ فلسطین از ۱۸ قضا تشکیل می‌شد؛ اما در آن سال دولت قیمومت تصمیم گرفت قضای بیت‌لحم و قضای اریحا را در قضای اورشلیم ادغام کند و شمار قضاها به ۱۶ کاهش یافت.

پس از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، بخشی از این زیربخش که در سمت اسرائیلی خط سبز قرار گرفت در منطقه اورشلیم ادغام شد. در سوی دیگر، کرانه باختری به اردن الحاق شد و زیربخش اورشلیم با زیربخش رام‌الله ادغام گردید و استانداری اورشلیم را تشکیل داد که یکی از سه استانداری اردنی در کرانه باختری بود.

## شهرها و روستاها

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت زیربخش اورشلیم ۲۴۷٬۹۵۰ نفر بود که از این میان ۱۰۳٬۸۳۰ نفر مسلمان، ۱۰۰٬۲۰۰ نفر یهودی، ۴۳٬۷۷۰ نفر مسیحی و ۱۵۰ نفر از دیگر گروه‌ها بودند. شهر اورشلیم با ۱۵۷٬۰۸۰ نفر (شامل ۹۷٬۰۰۰ یهودی، ۳۰٬۶۳۰ مسلمان و ۲۹٬۳۵۰ مسیحی) بزرگ‌ترین مرکز جمعیتی این زیربخش بود.

### شهرها و روستاهای تخلیه‌شده

در جریان جنگ ۱۹۴۸ شمار زیادی از شهرها و روستاهای عربی این زیربخش تخلیه شدند:

## شهر اورشلیم در دوران حکومت بریتانیا

در سال ۱۹۱۷ پس از نبرد اورشلیم، نیروی زمینی بریتانیا به فرماندهی ژنرال ادموند آلنبی شهر را تصرف کرد. در سال ۱۹۲۲ جامعه ملل در کنفرانس لوزان اداره سرزمین فلسطین و ماوراء اردن همجوار و عراق را به بریتانیا سپرد.

بریتانیایی‌ها ناگزیر بودند با تعارض‌هایی دست‌وپنجه نرم کنند که ریشه در دوران عثمانی داشت. قراردادهایی برای تأمین آب، برق و ساخت شبکه تراموا — همه بر پایه امتیازنامه‌های اعطاشده از سوی مقامات عثمانی — میان شهر اورشلیم و یک شهروند یونانی به نام اوریپیدس ماوروماتیس در ۲۷ ژانویه ۱۹۱۴ امضا شده بود. کار بر پایه این امتیازنامه‌ها آغاز نشده بود و در پایان جنگ نیروهای اشغالگر بریتانیا از پذیرش اعتبار آنها خودداری کردند. ماوروماتیس ادعا می‌کرد که امتیازنامه‌هایش با امتیازنامه عوجا که دولت در سال ۱۹۲۱ به روتنبرگ واگذار کرده بود هم‌پوشانی دارد و حقوق قانونی‌اش سلب شده‌است. امتیازنامه ماوروماتیس — که با وجود تلاش‌های پیشین بریتانیا برای لغو آن همچنان معتبر بود — اورشلیم و دیگر نقاط (مانند بیت‌لحم) را در شعاع ۲۰ کیلومتری از کلیسای مقبره مقدس پوشش می‌داد.

از ۱۹۲۲ تا ۱۹۴۸ جمعیت کل شهر از ۵۲٬۰۰۰ به ۱۶۵٬۰۰۰ نفر افزایش یافت که دو سوم آن را یهودیان و یک سوم را عرب‌ها (مسلمانان و مسیحیان) تشکیل می‌دادند. روابط میان مسیحیان و مسلمانان عرب با جمعیت رو به رشد یهودی اورشلیم رو به وخامت گذاشت و به ناآرامی‌های مکرر انجامید. به‌ویژه در اورشلیم شورش‌های عربی در سال ۱۹۲۰ و ۱۹۲۹ رخ داد. در دوران بریتانیا محله‌های باغ‌شهری نوینی در بخش‌های غربی و شمالی شهر ساخته شد و نهادهای آموزش عالی مانند دانشگاه عبری اورشلیم بنیان‌گذاری شد.

### شهرسازی
نقشه ویلیام مک‌لین در سال ۱۹۱۸ نخستین طرح شهرسازی مدرن برای اورشلیم بود. مک‌لین می‌خواست شهر به سمت شمال، غرب و جنوب گسترش یابد و به دلیل محدودیت‌های اقلیمی و توپوگرافی توسعه به سمت شرق کمتر باشد. محدودیت‌های ساخت‌وساز در شهر قدیم و پیرامون آن و خواست حفظ خط آسمان شرقی سبب شد شهر عمدتاً به سوی غرب و جنوب غربی توسعه یابد. این سوگیری سرانجام تفاوت‌های آغازین میان بخش‌های شرقی و غربی شهر را پدیدآورد.

## جستارهای وابسته
* قیمومت بریتانیا بر فلسطین
* منطقه اورشلیم
* قضاهای قیمومت بریتانیا بر فلسطین
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:ولسوالی اورشلیم
رده:زیربخش‌های قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده