گردشگری پزشکی در پاکستان

**گردشگری پزشکی** در پاکستان در ابتدا به شدت به گردشگری پزشکی ارزان قیمت مرتبط با پیوند عضو وابسته بود. تعداد قابل توجهی از بیماران جهانی در گذشته برای پیوند کلیه به پاکستان سفر می‌کردند. با این حال، این موارد پس از تصویب قانونی که به دنبال غیرقانونی کردن تجارت غیرقانونی کلیه بود، کاهش یافته است. به گفته کارشناسان پزشکی پاکستان، گردشگری پزشکی هنوز یک بازار بکر است که اگر دولت «بر مسائل کلیدی تمرکز کند» می‌تواند به یک فرصت بزرگ تبدیل شود.

## درمان‌ها
تعداد قابل‌توجهی از بیماران کشورهای همسایه برای دریافت خدمات درمانی به پاکستان سفر می‌کنند. همچنین بسیاری از افراد پاکستانی‌تبار که در خاورمیانه، بریتانیا یا ایالات متحده زندگی می‌کنند، به‌دلیل هزینه‌های بالای درمان یا نبود پوشش بیمه‌ای مناسب در کشورهای محل اقامت خود، ترجیح می‌دهند برای درمان به پاکستان بازگردند. از جمله خدمات پزشکی رایجی که این بیماران در پاکستان جست‌وجو می‌کنند می‌توان به جراحی قلب، درمان ناباروری، و جراحی‌های زیبایی اشاره کرد. این روند نشان‌دهندهٔ نقش فزایندهٔ پاکستان در گردشگری درمانی منطقه‌ای و بین‌المللی است.

### پیوند عضو
ورود اولیهٔ پاکستان به صنعت گردشگری درمانی عمدتاً بر پایهٔ ارائهٔ خدمات ارزان‌قیمت در حوزهٔ پیوند عضو، به‌ویژه پیوند کلیه، استوار بود. در گذشته، تعداد قابل‌توجهی از بیماران بین‌المللی برای انجام عمل پیوند کلیه به پاکستان سفر می‌کردند. با این حال، پس از تصویب قوانین سخت‌گیرانه برای مقابله با تجارت غیرقانونی کلیه، شمار این موارد به‌طور چشمگیری کاهش یافت. با وجود این افت، کارشناسان پزشکی در پاکستان معتقدند که گردشگری درمانی همچنان بازاری دست‌نخورده و بالقوه است که در صورت تمرکز دولت بر مسائل کلیدی، می‌تواند به فرصت اقتصادی بزرگی تبدیل شود. توسعهٔ زیرساخت‌های درمانی، تضمین کیفیت خدمات، و ایجاد چارچوب‌های قانونی شفاف از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند این صنعت را به‌سوی رشد پایدار هدایت کنند.

### درمان ناباروری
پاکستان به‌عنوان یکی از مقاصد ارزان‌قیمت در حوزهٔ گردشگری درمانی باروری شناخته شده است، به‌ویژه در زمینهٔ لقاح مصنوعی (IVF) و سایر درمان‌های ناباروری. بسیاری از پاکستانی‌های مقیم خارج، به‌دلیل هزینه‌های بسیار پایین‌تر، ترجیح می‌دهند این خدمات را در داخل کشور دریافت کنند. در سال ۱۹۹۸، تنها سه مرکز IVF در پاکستان فعال بودند؛ اما این تعداد اکنون به بیش از ۱۵ مرکز افزایش یافته است.

در حالی‌که هزینهٔ متوسط IVF در بسیاری از کشورها تا ۱۲٬۰۰۰ دلار آمریکا می‌رسد، هزینهٔ این خدمات در پاکستان بین حدود ۲۰۰٬۰۰۰ روپیه (معادل ۱٬۹۵۰ دلار) تا ۴۵۰٬۰۰۰ روپیه (معادل ۴٬۳۹۰ دلار) متغیر است. این تفاوت چشمگیر در هزینه‌ها، پاکستان را به گزینه‌ای جذاب برای درمان ناباروری در سطح منطقه و میان مهاجران پاکستانی تبدیل کرده است.

## امکانات
تا ماه مه ۲۰۲۵، کمیسیون مشترک بین‌المللی، یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در ایالات متحده، هفت مؤسسه را در پاکستان اعتباربخشی کرده است. در کراچی، بیمارستان دانشگاه آقاخان، کراچی، و مرکز و کلینیک تشخیصی کراچی؛ در لاهور، مؤسسه و مرکز تحقیقات کلیه و کبد پاکستان، بیمارستان و مرکز تحقیقات سرطان یادبود شوکت خانم، و صندوق یادبود شوکت خانم؛ در پیشاور، بیمارستان و مرکز تحقیقات سرطان یادبود شوکت خانم، پیشاور؛ و در اسلام‌آباد، بیمارستان‌های بین‌المللی شفا.

## کشورهای منبع
بیشتر بیماران پزشکی که برای درمان به پاکستان مراجعه می‌کنند، از کشورهای همسایه هستند. طبق آمار وزارت امور خارجهٔ پاکستان، حدود ۹۰ درصد از افغان‌هایی که برای درمان به خارج سفر می‌کنند، مقصدشان کشور همسایهٔ پاکستان است. اکثر این بیماران افغان از اقشار فقیر جامعه هستند و به خدمات درمانی رایگان در مراکز دولتی یا خیریه‌های پاکستانی دسترسی دارند. در بزرگ‌ترین بیمارستان دولتی شهر پیشاور، بیش از ۴۰ درصد از بیماران افغان‌هایی بودند که از افغانستان برای درمان به این شهر آمده بودند. تقریباً یک‌سوم از تمام ویزاهایی که سفارت و کنسولگری‌های پاکستان در افغانستان صادر کرده‌اند، مربوط به دلایل درمانی بوده است. در سال ۲۰۰۸، یکی از سازمان‌های خیریهٔ پاکستانی بیش از ۳۰٬۰۰۰ عمل جراحی رایگان چشم برای بیماران افغان انجام داد. این آمارها نشان‌دهندهٔ نقش مهم پاکستان در ارائهٔ خدمات درمانی فرامرزی و کمک به بیماران نیازمند در منطقه است.

## استراتژی دولت
دولت پاکستان گردشگری پزشکی را به عنوان یک اولویت در سیاست ملی گردشگری خود شناسایی کرده است. در سال ۲۰۱۰، یک کارگروه تحت نظر وزارت گردشگری برای تدوین استراتژی‌هایی برای ارتقای گردشگری پزشکی، سلامت، معنوی و تندرستی در کشور تأسیس شد. به عنوان بخشی از این تلاش‌ها، دولت پنجاب توسعه یک بیمارستان ۱۵۰ تختخوابی متخصص در پیوند کلیه و جراحی قلب را با هدف قرار دادن پاکستان به عنوان مقصدی برای گردشگران پزشکی بین‌المللی آغاز کرد.

وزیر گردشگری پاکستان برنامه‌هایی را برای توسعهٔ گردشگری درمانی در کشور اعلام کرده است. این برنامه‌ها شامل ارائهٔ خدمات پزشکی پیشرفته با هزینهٔ پایین به بیماران خارجی است. وزیر بر تخصص بالای پزشکان پاکستانی و وجود امکانات مدرن درمانی در کشور تأکید کرده و خاطرنشان ساخته که برخی از جراحی‌ها را می‌توان با هزینه‌ای کمتر از یک‌دهم هزینهٔ مشابه در اروپا یا ایالات متحده آمریکا انجام داد.

این رویکرد می‌تواند جایگاه پاکستان را در صنعت گردشگری درمانی منطقه‌ای و جهانی تقویت کند و فرصت‌های اقتصادی و اشتغال‌زایی جدیدی را در حوزهٔ سلامت، هتل‌داری، و خدمات پشتیبان ایجاد نماید.

## چالش‌ها
ادامهٔ تجارت غیرقانونی پیوند اعضا، به‌ویژه کلیه، تصویر صنعت گردشگری درمانی پاکستان را خدشه‌دار کرده است. در گذشته، تجارت کلیه—که عمدتاً غیرقانونی بود—به صنعتی میلیارد دلاری در این کشور تبدیل شده بود، تا اینکه قانونی برای مقابله با این فعالیت‌ها تصویب شد. با وجود این قانون، مواردی از ادامهٔ این تجارت همچنان گزارش می‌شود، از جمله بیمارانی خارجی که برای دریافت پیوند کلیه به پاکستان سفر کرده‌اند. از سوی دیگر، با وجود حضور گستردهٔ پزشکان در کشور، زیرساخت‌های درمانی پاکستان در مجموع با استانداردهای بین‌المللی قابل مقایسه نیستند. تنها تعداد محدودی از بیمارستان‌ها دارای تجهیزات مدرن و اعتبار جهانی هستند. علاوه بر این، مسائل امنیتی نیز مانعی جدی برای سفر خارجی‌ها به پاکستان با هدف درمانی محسوب می‌شود. این عوامل در کنار هم مانع از شکوفایی کامل ظرفیت‌های گردشگری درمانی کشور شده‌اند.

رشد این صنعت با چالش‌هایی از جمله نگرانی‌های امنیتی و محدودیت‌های موجود در زیرساخت‌های کلی مراقبت‌های بهداشتی کشور مواجه است.

پروفسور تیپو سلطان از دانشگاه بحریه معتقد است که با وجود تمرکز دولت پاکستان بر ارتقای کیفیت بیمارستان‌ها با هدف جذب گردشگران درمانی، مسئلهٔ تروریسم در کشور موجب ترس و دوری بیماران بالقوه خارجی شده است. او تأکید می‌کند که پاکستان توانایی ارائهٔ خدمات درمانی ارزان‌قیمت به بیماران خارجی در حوزه‌هایی مانند ارتوپدی، بینایی‌سنجی، گوش و حلق و بینی، قلب، و اورولوژی را دارد؛ همچنین امکاناتی نظیر آندوسکوپی، تصویربرداری با اشعه ایکس، ام‌آرآی، سی‌تی‌اسکن، قلب‌نگاری، و آرتروسکوپی نیز در کشور موجود است.

در خصوص بیماران پاکستانی‌تبار مقیم ایالات متحده که برای درمان به پاکستان می‌آیند و نه به هند، سلطان توضیح می‌دهد که هزینهٔ درمان در پاکستان برای این افراد بسیار پایین‌تر از هند است، به‌ویژه به‌دلیل کاهش ارزش روپیه در برابر دلار. با این حال، او خاطرنشان می‌کند که با وجود وجود بیمارستان‌های ملی با کیفیت، این مراکز علاقهٔ کافی به توسعهٔ گردشگری پزشکی نشان نداده‌اند. این اظهارات نشان‌دهندهٔ ظرفیت‌های بالقوهٔ پاکستان در این صنعت و نیاز به سیاست‌گذاری فعال‌تر در این زمینه است.

## جستارهای وابسته
* مراقبت‌های بهداشتی در پاکستان

## منابع

رده:رعایت بهداشت در پاکستان
رده:گردشگری در پاکستان