الشجره (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**الشجره** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سوی اسرائیل تخلیه شد و ساکنان آن به‌زور از خانه‌هایشان بیرون رانده شدند و آواره گشتند. این روستا در ۱۴ کیلومتری باختر طبریه بر سر شاهراه اصلی به‌سوی ناصره و در نزدیکی روستاهای لوبیا و حطین قرار داشت. فاصله روستا تا شهر ناصره در حدود ۵ کیلومتر بود و بلندای آن نزدیک به ۲۵۰ متر از سطح دریا بود.

الشجره از نظر مساحت چهارمین روستای بزرگ بخش طبریه به‌شمار می‌رفت. اقتصاد روستا بر پایه کشاورزی استوار بود؛ در سال ۱۹۴۴/۱۹۴۵ نزدیک به ۲٬۱۰۲ دونم (۵۰۵ جریب) زیر کشت غلات و ۵۴۴ دونم (۱۳۶ جریب) زمین آبی یا باغ‌های انجیر و زیتون بود.

الشجره زادگاه ناجی العلی، کاریکاتوریست نامدار فلسطینی، بود.

## پیشینه
سفالینه‌هایی از دوره بیزانس در این مکان یافت شده‌است. صلیبیون این روستا را «سِیِرا» (Seiera) می‌نامیدند. نام عربی روستا «اَش‌شَجَره» به معنای «درخت» است. همچنین در این منطقه گورهایی کنده‌شده در صخره و پایه‌های کلیسایی ویران و سنگ‌نبشته‌هایی یافت شده‌اند.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶ الشجره بخشی از ناحیه طبریه در امپراتوری عثمانی و زیرمجموعه لوای صفد بود. جمعیت آن ۶۰ خانوار مسلمان و ۱۲ مرد مجرد مسلمان بود. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، زیتون، میوه و پنبه می‌پرداختند. همچنین بر بز، کندوهای عسل، باغ‌ها و یک دستگاه فشار (روغن‌کشی زیتون یا انگور) مالیات وضع می‌شد که جمع آن به ۱۶٬۲۵۰ آقچه می‌رسید. ۵/۲۴ درآمد به وقف تعلق داشت و بقیه زمین زعامت بود.

بخشی از سواره‌نظام فرانسه ظاهراً در هنگام لشکرکشی ناپلئون در ۱۷۹۹ در این روستا مستقر بود. نقشه‌ای از همان لشکرکشی به‌دست این مکان را با نام «شاگارا» (Chagara) نشان می‌دهد.

دانشمند سوئیسی یوهان لودویگ بورکارت که با نام مستعار شیخ ابراهیم ابن عبدالله در سرزمین فلسطین سفر می‌کرد، در حدود سال ۱۸۱۲ از این ناحیه گذشت و نوشت که دشت پیرامون روستا پوشیده از کنگر وحشی بود. ویلیام مک‌کلور تامسون نیز گزارش داد که الشجره (سجره) یکی از چند روستای منطقه بود که پرچین‌های بسیار بلند کاکتوس آن را دربرگرفته بود. وی همچنین از جنگل‌های بزرگ بلوط در همسایگی روستا یاد کرد.

در سال ۱۸۷۵ از این مکان دیدن کرد و نوشت:

گوتلیب شوماخر در دهه ۱۸۸۰ گورهای کهن و دیگر آثار باستانی را در این ناحیه یافت. در اواخر سده نوزدهم الشجره روستایی سنگی با نزدیک به ۱۵۰ ساکن بود. زمین‌های کشاورزی پیرامون آن درختان انجیر و زیتون داشت و چشمه‌ای در جنوب روستا جریان داشت.

در سال ۱۹۰۷ ساکنان شهرک یهودی‌نشین سجره در نزدیکی روستا پس از خرید زمین از خاندان سرسق (نگاه کنید به خریدهای سرسق) به زمین‌هایی درون مرزهای روستا نقل مکان کردند. این رویداد واکنش ساکنان الشجره را برانگیخت و به درگیری انجامید.

در جریان جنگ جهانی اول یهودیان کُرد از موصل که از قحطی در شمال عراق گریخته بودند در الشجره ساکن شدند و در میان خانواده‌های عرب زندگی کردند. آنان تنها پس از آغاز شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) روستا را ترک کردند زیرا به‌عنوان یهودی با صهیونیست‌ها یکی انگاشته شدند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی حکومت قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد جمعیت الشجره ۵۴۳ نفر بود: ۳۹۱ مسلمان، ۱۰۰ یهودی و ۵۲ مسیحی. همه مسیحیان ارتدوکس بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به ۵۸۴ نفر رسید: ۵۵۹ مسلمان و ۲۸ مسیحی در ۱۲۳ خانه.

بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵ جمعیت الشجره به ۷۷۰ نفر رسیده بود که ۷۲۰ تن مسلمان و ۵۰ تن مسیحی بودند. در همان سال ۲٬۱۰۲ دونم زمین زیر کشت غلات و ۵۴۴ دونم آبی یا باغ بود و ۱۰۰ دونم منطقه ساخته‌شده (شهری) بود. از مجموع ۳٬۷۵۴ دونم زمین روستا ۶۱ دونم متعلق به یهودیان، ۲٬۷۵۷ دونم متعلق به عرب‌ها و ۹۳۶ دونم زمین عمومی بود.

در دوران قیمومت بریتانیا مدرسه‌ای پسرانه در روستا بنیاد نهاده شد.

یکی از ویژگی‌های اجتماعی الشجره آن بود که برخلاف زنان روستاهای همسایه، زنان این روستا برای فروش فراورده‌های مازاد خود مانند تخم‌مرغ، شیر و پنیر به بازار نمی‌رفتند. بخشی از مازاد تا پیش از شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) به ساکنان شهرک سجره فروخته می‌شد و بقیه را فلاحین برای مستمندان و مهمانان کنار می‌گذاشتند.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
جمعیت برآوردی الشجره در سال ۱۹۴۸ نزدیک به ۸۹۳ نفر بود.

الشجره نخستین‌بار در اواسط فوریه ۱۹۴۸ هدف حمله قرار گرفت؛ در ۱۷ فوریه نیروهای هاگانا شبانه به روستا نفوذ کرده و دو خانه را منفجر کردند. ارتش آزادی‌بخش عرب که برای دفاع از الشجره مستقر شده بود در اوایل مارس با نیروهای یه‌شو درگیر شد و آن‌ها را شکست داد.

در ۶ مه ۱۹۴۸ گردان دوازدهم تیپ گولانی روستا را تصرف کرد. تمامی ساکنان گریختند و بیست کشته بر جای گذاشتند. در همان هنگام واحد دیگری از هاگانا روستای لوبیا را محاصره کرد تا از رسیدن نیروهای کمکی به الشجره جلوگیری شود. پاتک نیروهای عرب محلی از سوی کفر کنا و طرعان ناکام ماند. ارتش آزادی‌بخش عرب چندین حمله دیگر برای بازپس‌گیری روستا ترتیب داد اما همه بی‌نتیجه ماند. در ۱۳ ژوئیه ۱۹۴۸ شاعر فلسطینی عبدالرحیم محمود در یکی از این حمله‌ها کشته شد.

ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرد:

در سال ۱۹۹۸ شمار کل آوارگان تبار الشجره نزدیک به ۵٬۴۸۵ نفر برآورد شد که در سوریه (شهر حمص و برخی روستاهای درعا)، لبنان، اردن و دیگر کشورها پراکنده بودند.

## چهره‌های سرشناس
* ناجی العلی، کاریکاتوریست فلسطینی که در سال ۱۹۸۷ در لندن ترور شد.
* ابوعرب (زادهٔ ۱۹۳۱)، شاعر و خواننده انقلاب فلسطین.
* فؤاد یاسین (زادهٔ ۱۹۳۲)، روزنامه‌نگار و دیپلمات فلسطینی.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Welcome to al-Shajara, Palestine Remembered
* al-Shajara، ذاکرات
* [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.06.jpg Survey of Western Palestine, Map 6]، ویکی‌انبار

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ناحیه طبریه