قورباغه چابک ایتالیایی

**قورباغه چابک ایتالیایی** (***Rana latastei***)، که با نام **قورباغهٔ لاته‌ست** نیز شناخته می‌شود، یک گونه از قورباغه در خانوادهٔ قورباغگان است. این گونه بومی جنوب اروپا بوده و عمدتاً در حوضه رودخانه پو در ایتالیا یافت می‌شود. این قورباغه یکی از در معرض خطرترین دوزیستان در اروپا است که جمعیت آن در سال‌های اخیر به‌طور چشمگیری کاهش یافته و موضوع چندین برنامه حفاظتی قرار گرفته است.

## ریشه‌شناسی
نام ویژه، *latastei*، به افتخار دوزیست‌شناس فرانسوی فرنان لاته‌ست انتخاب شده است.

## توصیف
ممکن است طول سر تا بدن این قورباغه به  برسد. ماده‌ها معمولاً اندکی از نرها بزرگ‌تر هستند. بیشتر قورباغه‌ها پوزه‌های نوک‌تیز دارند، هرچند در برخی نمونه‌ها پوزه‌های گرد نیز دیده شده است. مانند بسیاری از قورباغه‌های رایج اروپایی، *R. latastei* عمدتاً به رنگ خاکستری یا قهوه‌ای مایل به قرمز با شکم سفید است و تقریباً هیچ گونه تفاوت رنگی بر اساس موقعیت جغرافیایی دیده نمی‌شود. گلو تیره است و یک نوار باریک روشن از مرکز آن به سمت سینه ادامه می‌یابد. برخی از نرهای فعال از نظر جنسی دارای لکه‌های قهوه‌ای یا قرمز تیره روی گلو، رنگ نارنجی-قرمز در زیر ران‌ها و بالشتک‌های شست روی اندام‌های جلویی خود هستند.
بندانگشتی|قورباغه چابک ایتالیایی قورباغه‌ای کوچک و قهوه‌ای‌رنگ است که تفاوت ریخت‌شناسی اندکی میان زیستگاه‌های مختلف نشان می‌دهد.

## زیستگاه و پراکندگی
### زیستگاه
*قورباغه چابک ایتالیایی* گونه‌ای است که به‌طور قطعی دشت‌زی است و به ندرت بالاتر از ۴۰۰ متر از سطح دریا یافت می‌شود و تنها تا دامنه‌های پایین کوه‌ها بالا می‌رود؛ جایی که سرمای بیشتر موجب تأخیر در رشد و دگردیسی نوزادان می‌شود. قورباغه چابک ایتالیایی در جنگل‌های دشتی که تحت سلطهٔ بلوط و اَسپید (hornbeam) هستند، جنگل‌های رطوبت‌دوست و جنگل رودکناری که مشخصهٔ آن درختان صنوبر سپید و بید سفید است، زندگی می‌کند. این نوع جنگل‌ها ممکن است به‌طور منظم توسط سیلاب‌ها زیر آب بروند. همچنین گزارش‌هایی از حضور آن در زیستگاه‌های بازمانند چمنزار مرطوب یا تورب‌زار، و نیز مزارع صنوبر یا جوی‌های کشاورزی که پوشش گیاهی کافی دارند، وجود دارد.

گزارش‌هایی نیز از زندگی قورباغه چابک ایتالیایی در غارهای ایتالیا و کرواسی ثبت شده است، هرچند ممکن است میان غارها و جنگل‌ها جابه‌جا شوند. پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که این قورباغه‌ها یا توسط سیلاب‌ها – که در بیشتر زیستگاه‌های مورد علاقهٔ قورباغه چابک ایتالیایی بسیار رایج است – به درون غار شسته می‌شوند یا خودشان برای اجتناب از شکارچیان، یافتن غذا یا تأمین رطوبت به غارها حرکت می‌کنند. مشخص نیست که آیا این گونه در این زیستگاه‌های زیرزمینی نیز تولیدمثل می‌کند یا خیر.

قورباغه چابک ایتالیایی نواحی مرطوب با مقادیر زیاد مواد گیاهی پوسیده را ترجیح می‌دهد و در نزدیکی رودها، جویبارها، دریاچه‌ها و سایر منابع آب شیرین باقی می‌ماند که برای تولیدمثل و زادآوری گونه ضروری هستند. این قورباغه‌ها بیشترین فعالیت را در ساعات اولیهٔ صبح و هنگام غروب دارند و از هوای خشک اجتناب می‌کنند؛ در این زمان‌ها به منابع آب نزدیک‌تر شده و فعالیت خود را تا عصر کاهش می‌دهند. در فصل جفت‌گیری (بین فوریه و آوریل)، بالغ‌ها بیشتر در نزدیکی آب یافت می‌شوند و در اواخر بهار و تابستان که رطوبت جنگل‌ها افزایش می‌یابد، بیشتر در جنگل‌ها دیده می‌شوند. فعالیت این گونه پس از پایان فصل جفت‌گیری بهاری در تابستان و اوایل پاییز به اوج می‌رسد. خواب زمستانی بر روی خشکی در اکتبر آغاز می‌شود و قورباغه‌ها در بهار برای جفت‌گیری ظاهر می‌شوند.

### پراکندگی جغرافیایی
*قورباغه چابک ایتالیایی* اندمیک دشت‌های شمال ایتالیا، نوک جنوبی سوئیس، منطقهٔ ایستریای اسلوونی و بخش‌های مجاور کرواسی است. در ایتالیا، جمعیت‌هایی از این گونه در چهار ناحیه گزارش شده‌اند: لمباردی، ونیزیا، پیه‌مونته و فریولی-ونتسیا جولیا، اما بیشترین فراوانی در دو مورد نخست دیده می‌شود. پراکندگی این گونه عمدتاً از دشت‌های رود پو و شاخه‌های آن پیروی می‌کند.

## حفاظت
فهرست سرخ IUCN این گونه را به‌عنوان گونه آسیب‌پذیر (VU) طبقه‌بندی کرده است. گزارشی در سال ۲۰۰۶ نشان داد که تنها حدود ۲۵۰ جمعیت از *از این گونه* در طبیعت باقی مانده است که جمعیت‌های غربی کوچک‌تر بوده و در معرض خطر بیشتری برای انقراض قرار دارند. جمعیت‌های باقی‌مانده کوچک، جداافتاده و دچار از دست‌دادن تنوع ژنتیکی هستند. تهدیدهای اصلی برای بقای این گونه شامل نابودی، تخریب و تکه‌تکه‌شدن زیستگاه است، زیرا این گونه به‌شدت به جنگل‌های سیلابی در حوضه رود پو سازگار شده است.

### نابودی زیستگاه
پمپاژ آب برای آبیاری محصولات به‌ویژه مضر بوده است، زیرا زیستگاه‌ها را برای تولیدمثل نامناسب‌تر می‌کند. قورباغه چابک ایتالیایی جابه‌جایی‌های طولانی‌مدت ندارد و به ندرت از نزدیک‌ترین محل تولیدمثل فاصله می‌گیرد؛ بنابراین، تکه‌تکه‌شدن زیستگاه‌های جنگلی همچنین باعث کاهش تنوع ژنتیکی در میان این گونه شده است. پیش‌بینی شده که این مسئله باعث افزایش آسیب‌پذیری گونه در برابر آلودگی به راناویروس‌ها و دیگر پاتوژن‌ها شود. همچنین تصور می‌شود انزوای ژنتیکی باعث تفاوت‌های قابل‌توجه در اندازهٔ میان جمعیت‌های مختلف این گونه شود. ورود گونه‌های مهاجم شکارچی – شامل Percottus glenii، قورباغه گاوی آمریکایی و خرچنگ‌ها – قورباغه چابک ایتالیایی را بیشتر در معرض خطر قرار داده است.

افزایش رسوب ریزپلاستیک‌ها در محیط نیز به یک نگرانی جدید برای بقای قورباغه چابک ایتالیایی تبدیل شده است. نوزادان قورباغه به‌طور غیرگزینشی تغذیه می‌کنند که آن‌ها را در معرض خطر بیشتر بلعیدن ذرات پلاستیکی کوچک قرار می‌دهد. افزایش مواجهه با ریزپلاستیک با کاهش رشد، فعالیت و نرخ بقا در نوزادان *این گونه* ارتباط دارد. ذرات ریزتر پلاستیک بیشترین اثر منفی را بر این گونه دارند. احتمالاً دلیل آن این است که قطعات و الیاف کوچک پلاستیک می‌توانند موجب انسداد و تجمع در رودهٔ نوزادان شوند. برخی پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که نوزادان بزرگ‌تر و تکامل‌یافته‌تر در برابر اثرات منفی ریزپلاستیک‌ها بر رشد و فعالیت مقاوم‌تر هستند. در حال حاضر مشخص نیست که ریزپلاستیک‌ها چگونه بر قورباغه‌های بالغ تأثیر می‌گذارند.

### تلاش‌های حفاظتی
برای تقویت حفاظت از این گونه، چندین منطقهٔ حفاظتی در ایتالیا پیشنهاد شد و نوزادان پرورشی قورباغه به زیستگاه‌های مناسب منتقل شدند. منطقهٔ لمباردی بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ برنامه‌ای حفاظتی برای این گونه آغاز کرد که شامل بازسازی تالاب‌های تخریب‌شده و به‌شدت آلوده، و همچنین بازگردانی نوزادان به تالاب‌های طبیعی و مصنوعی بود. با این حال، این تلاش‌ها تنها تا حدی موفقیت‌آمیز بودند، زیرا بسیاری از نوزادان در زیستگاه‌هایی رهاسازی شدند که فاقد پوشش گیاهی مورد نیاز قورباغهٔ چابک ایتالیایی بودند. فعالیت‌های انسانی مانند کشاورزی، آلودگی آب و گردشگری، و همچنین ورود شکارچیان جدید مانند خرچنگ قرمز، از دیگر عواملی هستند که بر این اقدامات حفاظتی تأثیر منفی گذاشته‌اند.

یک برنامهٔ عملی در سال ۲۰۰۶ توسط کمیتهٔ دائمی کنوانسیون برن خواستار حفاظت و بهبود مدیریت زیستگاه‌های *قورباغه چابک ایتالیایی و* همچنین ریشه‌کنی شکارچیان مهاجم شد. سایر اقدامات حفاظتی شامل بازسازی زیستگاه‌ها، نقشه‌برداری از زیستگاه‌های بالقوه در اروپا، گسترش پژوهش‌ها، بررسی پراکنش، و ارزیابی حمایت‌های قانونی موجود از قورباغهٔ چابک ایتالیایی بوده است.

## تغذیه
قورباغه‌های بالغ در لایه‌های برگ‌های پوسیدهٔ جنگل، لانه‌ها و حاشیهٔ رودخانه‌ها به دنبال غذا می‌گردند که شامل حشراتی مانند سوسک‌ها، سن‌ها و گوش‌خیزک‌ها، همچنین کرم‌ها، حلزون‌ها، صدپایان و چندین گونهٔ عنکبوتیان است. نوزادان از جلبک‌ها و ذرات خوراکی و غیرخوراکی تغذیه می‌کنند.

## تولیدمثل و چرخهٔ زندگی
### بارورسازی
فعالیت‌های تولیدمثلی در آبگیرهای کوچک دائمی یا موقت با پوشش گستردهٔ گیاهان آبزی یا مواد گیاهی غوطه‌ور، مانند برکه‌ها، جویبارها یا گودال‌های دشت سیلابی انجام می‌شود. قورباغهٔ چابک ایتالیایی مکان‌های تخم‌ریزی متفاوتی از دیگر قورباغه‌های هم‌پراکنش خود انتخاب می‌کند، زیرا آن‌ها بیشتر مناطق آفتاب‌گیر با پوشش جنگلی کمتر را ترجیح می‌دهند. ماده‌ها تخم‌ها را در یک تودهٔ فشرده و در فاصلهٔ حداکثر ۵۰ سانتی‌متری از سطح آب می‌گذارند، معمولاً طی ۲ تا ۱۵ روز پس از جفت‌گیری. در هر فصل تخم‌ریزی فقط یک دسته تخم گذاشته می‌شود که معمولاً دور از مناطق مستعد سیلاب قرار دارد. تعداد تخم‌ها در هر دسته معمولاً بین ۶۷۶ تا ۲۷۲۰ عدد است و به‌طور میانگین حدود ۱۲۷۸ عدد گزارش شده است. تخم‌های این قورباغه لایه‌های ژلاتینی نازک‌تری – فقط ۶ تا ۷ میلی‌متر – نسبت به دیگر گونه‌های قورباغه دارند. حداقل دمای لازم برای تخم‌گذاری ۲ درجهٔ سانتی‌گراد گزارش شده و تخم‌ها پس از ۱۰ تا ۱۵ روز باز می‌شوند. تعداد دسته‌های تخم در سال بسته به دما، رطوبت و دیگر عوامل محیطی به‌شدت متغیر است.

مانند دیگر قورباغه‌های اروپایی جنس *Rana*، دگردیسی طی ۲ تا ۳ ماه کامل می‌شود. بچه‌قورباغه‌ها در حدود ۱۳ تا ۱۵ میلی‌متر طول دارند و در اواخر ژوئن یا ژوئیه از آب خارج می‌شوند. ماده‌ها بلافاصله پس از تخم‌گذاری مکان تولیدمثل را ترک می‌کنند، در حالی که نرها و نابالغ‌ها تا ۵ هفته در آنجا باقی می‌مانند. نرها و ماده‌ها قادرند در نخستین فصل تولیدمثل پس از دگردیسی، جفت‌گیری کنند، اما بلوغ کامل جنسی تا سال دوم حاصل نمی‌شود. نرها معمولاً حدود ۳ سال و ماده‌ها ۴ سال عمر می‌کنند، که قورباغهٔ چابک ایتالیایی را به یکی از کوتاه‌عمرترین گونه‌های قورباغهٔ اروپایی بدل می‌کند. در حالی که دیگر گونه‌های قورباغه در ارتفاعات و عرض‌های جغرافیایی بالاتر بیشتر عمر می‌کنند، هنوز مشخص نیست که آیا این موضوع دربارهٔ قورباغهٔ چابک ایتالیایی نیز صادق است یا خیر. این طول عمر کوتاه و الگوی تولیدمثل انفجاری باعث می‌شود اندازهٔ جمعیت‌ها از سالی به سال دیگر به‌شدت نوسان داشته باشد.

## دشمنان
### شکارچیان
شکارچیان اصلی قورباغهٔ چابک ایتالیایی شامل مارها، حواصیلها، قرقاولها، اردکها و باکلان‌های سفید می‌شوند. نوزادها توسط پرندگان آبزی، همچنین ماهی‌ها و برخی بی‌مهرگان همچون خارچنگ شکار می‌شوند. نوزادها برای جلوگیری از شناسایی توسط شکارچیان یا در جای خود ثابت می‌مانند یا به‌صورت زیگ‌زاگ به جلو و عقب حرکت می‌کنند تا شکارچیان نتوانند مکان بعدی آن‌ها را به‌دقت پیش‌بینی کنند. همچنین نشان داده شده است که آن‌ها با حس کردن بوی لاروهای سنسبه‌ها ــ یکی از رایج‌ترین شکارچیانشان ــ سطح فعالیت خود را کاهش می‌دهند. این توانایی در تغییر انعطاف‌پذیر رفتار در پاسخ به حضور سنسبه‌ها، قورباغهٔ چابک ایتالیایی را از دیگر گونه‌های *Rana* متمایز می‌سازد.

نوزادها در برابر شکارچیان مهاجم همچون خرچنگ رودخانه رفتار خود را به‌طور ضعیف‌تری تغییر می‌دهند. این موضوع بحث‌برانگیز است که آیا حضور شکارچیان بر زمان تفریخ تخم‌ها اثر می‌گذارد یا خیر. با این حال، نشان داده شده که خرچنگ‌های رودخانهٔ مهاجم می‌توانند باعث رشد سریع‌تر جنینی شوند: جنین‌هایی که در معرض شکارچیان مهاجم قرار می‌گیرند، سریع‌تر به مرحلهٔ ۲۵ مراحل رشد گاسنر می‌رسند نسبت به آن‌هایی که در محیط بدون شکارچیان مهاجم قرار دارند. همچنین نوزادها تمایل دارند در پاسخ به شکارچیان مهاجم، زودتر دگردیسی کنند، که این امر به تأمین نیازهای انرژی لازم برای فرار و گریز کمک می‌کند. با این حال، این رشد سریع‌تر ممکن است پیامدهای منفی نیز داشته باشد: قورباغه‌هایی که سریع‌تر رشد می‌کنند، معمولاً استخوان‌های درشت‌نی-نازک‌نی کوچکتری دارند نسبت به همتایان کندتر رشد کردهٔ خود، که احتمالاً ناشی از زمان زودتر دگردیسی است. استخوان‌های درشت‌نی-نازک‌نی کوچکتر ــ و در نتیجه پاهای عقبی کوچکتر ــ توانایی جهش را کاهش می‌دهند، بنابراین قورباغه‌هایی که دیرتر رشد می‌کنند، پاهای عقبی بلندتر و توانایی جهش بهتری خواهند داشت. این عملکرد ضعیف‌تر در جهش ممکن است توانایی فرار قورباغه‌های بالغ از شکارچیان را کاهش دهد و همچنین توانایی آن‌ها در شکار طعمه را محدود کند.

### رقیبان
قورباغه چابک اغلب زیستگاه‌های خود را با گونهٔ نزدیک به آن، به اشتراک می‌گذارد، اما به‌طور معمول برای منابع یا پناهگاه با آن رقابت نمی‌کند، چرا که دارای زیستگاه‌ها و رفتارهای تولیدمثلی تخصصی‌تری است. با این حال، قورباغهٔ چابک ایتالیایی در محیط‌هایی با جمعیت بالای قورباغه‌ها کاهش موفقیت تولیدمثلی را تجربه می‌کند. احتمالاً دلیل این امر آن است که ماده‌های *قورباغهٔ چابک ایتالیایی* که با نرهاجفت‌گیری می‌کنند، قادر به تولید نسل زنده نیستند. نوزادهای قورباغهٔ چابک ایتالیایی همچنین در صورت شناسایی حضور رقیبان ــ به‌ویژه نوزادها ــ رفتار خود را به‌طور انعطاف‌پذیر افزایش می‌دهند، در حالی که نوزادهار حضور همتایان *قورباغهٔ چابک ایتالیایی* خود رفتارشان را به همان میزان تغییر نمی‌دهند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* دوزیستان اروپا
* گونه‌های دوزیستان جهان

رده:دوزیستان اروپا
رده:زیاگان بومی ایتالیا
رده:قورباغه‌های برکه
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های آسیب‌پذیر