روابط اسرائیل و بریتانیا

**روابط اسرائیل و بریتانیا** پیوندهای دیپلماتیک و بازرگانی میان پادشاهی متحد بریتانیا و اسرائیل است. سفارت بریتانیا در تل‌آویو در تل‌آویو جای دارد و بریتانیا یک کنسول افتخاری در ایلات و یک سرکنسولگری غیررسمی در اورشلیم دارد که نماینده بریتانیا در آن شهر و سرزمین‌های فلسطینی است. اسرائیل نیز سه نمایندگی در بریتانیا دارد: سفارتی در لندن و کنسولگری‌هایی در کاردیف و گلاسگو. بریتانیا با تصرف فلسطین از امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول و صدور بیانیه بالفور در ۱۹۱۷ نقشی کلیدی در شکل‌گیری دولت اسرائیل ایفا کرد. پس از دوره‌ای از تنش و حتی رویارویی نظامی در جنگ ۱۹۴۸، بریتانیا اسرائیل را به‌طور رسمی شناسایی کرد و از آن زمان دو کشور همکاری‌های گسترده اقتصادی، فرهنگی، دیپلماتیک و امنیتی برقرار کرده‌اند.

حجم بازرگانی دوجانبه در سال ۲۰۲۳ از ۱/۶ میلیارد پوند فراتر رفت و دو کشور در زمینه‌های پژوهش علمی، دفاعی و فناوری‌های نوین همکاری می‌کنند. بریتانیا از سال ۲۰۱۱ کوشیده‌است شرکت‌های بریتانیایی را با شرکت‌های فناوری پیشرفته اسرائیلی پیوند دهد و این همکاری‌ها ۲/۱ میلیارد پوند درآمد و ۱۶٬۰۰۰ شغل در بریتانیا پدیدآورده است. دو کشور در حال گفت‌وگو برای بازسازی یک پیمان آزاد تجاری هستند.

## پیشینه
### روابط بریتانیا و یه‌شو (۱۹۱۴–۱۹۴۸)

بریتانیا فلسطین را در جریان کارزار سینا و فلسطین در جنگ جهانی اول از امپراتوری عثمانی تصرف کرد. در این دوره همکاری نزدیکی میان بریتانیا و یه‌شو، جامعه نوپای یهودی در فلسطین پیش از تشکیل دولت اسرائیل، شکل گرفت. بریتانیا از شبکه جاسوسی یهودی نیلی (NILI) داده‌های اطلاعاتی دریافت می‌کرد که نیروهای بریتانیایی را در فتح فلسطین یاری رساند. افزون بر این، بیش از ۵۰۰۰ یهودی از کشورهای گوناگون در گردان یهودی ارتش بریتانیا خدمت کردند که در گالیپولی و کارزار فلسطین جنگید، هرچند برخی یهودیان فلسطینی نیز در ارتش عثمانی خدمت می‌کردند.

در سال ۱۹۱۷ بریتانیا بیانیه بالفور را صادر کرد که خواستار ایجاد یک «سرزمین ملی برای مردم یهود» در فلسطین بود. منابع آلمانی نشان می‌دهند که بریتانیا امیدوار بود یهودیان ایالات متحده آمریکا را به ترغیب آن کشور برای ورود به جنگ در کنار متفقین وادارند. شش هفته پس از آن، نیروهای بریتانیایی به فرماندهی ادموند آلنبی ارتش عثمانی را از اورشلیم بیرون راندند و بریتانیا بر فلسطین چیره شد.

در ۱۹۲۰ بریتانیا حاکمیت خود را بر پایه قیمومت فلسطین که جامعه ملل اعطا کرده بود برقرار ساخت و این امر در پیمان‌نامه سان‌رمو در ۱۹۲۲ تأیید شد. یک کمیسر عالی با دستور اجازه دادن به یهودیان برای ساختن سرزمین ملی‌شان گمارده شد. بریتانیا ۳۱ سال سرپرستی فلسطین تحت قیمومت را بر عهده داشت که در آغاز هر دو سوی رود اردن را دربرمی‌گرفت، هرچند بریتانیایی‌ها ماوراء اردن را سرزمینی جداگانه از فلسطین به‌شمار می‌آوردند.

پس از قیام ۱۹۲۰ جشنواره حضرت موسی، رهبران یه‌شو سازمان دفاعی سراسری هاگانا را بنیان نهادند. در جریان شورش اعراب در فلسطین (۱۹۳۶–۱۹۳۹)، هاگانا فعالانه ارتش بریتانیا را یاری رساند و بریتانیا نیز در برابر، نیروی پلیس یهودی به نام نوتریم را که زیر نظر هاگانا بود تأمین مالی کرد. سرکوب این شورش ترازوی قدرت در فلسطین را به‌طور قاطع به سود یه‌شو برهم زد.

در ۱۹۳۷ کمیسیون پیل طرحی برای ایجاد یک دولت یهودی و یک دولت عربی ارائه داد. پس از رد این طرح، کمیسر بریتانیایی منطقه جلیل، لوئیس یلاند اندروز، به دست تفنگداران عرب در ناصره ترور شد. در ۱۹۳۹ بریتانیا کتاب سفید ۱۹۳۹ را اعلام کرد که مهاجرت یهودیان و خرید زمین را به‌شدت محدود می‌ساخت و خواستار تشکیل یک دولت واحد در فلسطین بود. در واکنش به این کتاب سفید، گروه شبه‌نظامی یهودی ایرگون (انشعابی از هاگانا) عملیات‌هایی علیه بریتانیایی‌ها آغاز کرد.

جنگ جهانی دوم همکاری میان بریتانیا و نیروهای شبه‌نظامی یهودی در فلسطین را ضروری ساخت. ایرگون عملیات خود علیه بریتانیا را متوقف کرد و همکاری موقت را برگزید، از جمله مأموریتی برای یاری بریتانیا در جنگ عراق و انگلستان. بریتانیا برای آمادگی در برابر هجوم احتمالی محور به فلسطین، در ایجاد پالماخ یاری رساند؛ واحد تکاور ویژه‌ای که در خرابکاری و جنگ چریکی تخصص داشت. اعضای پالماخ در لشکرکشی سوری لبنانی در کنار بریتانیایی‌ها جنگیدند. پس از نبرد دوم العلمین، بریتانیا پشتیبانی خود از پالماخ را قطع کرد و کوشید آن را خلع سلاح کند که پالماخ به زیرزمین رفت. در ۱۹۴۴ بریتانیا تیپ یهودی را پدیدآورد؛ تشکیلات نظامی متشکل از داوطلبان یه‌شو که در کارزار ایتالیا جنگید. در مجموع ۳۰٬۰۰۰ یهودی فلسطینی در ارتش بریتانیا در جنگ جهانی دوم خدمت کردند.

با نزدیک شدن پایان جنگ جهانی دوم، ایرگون کارزار خود علیه بریتانیایی‌ها را از سر گرفت. از ۱۹۴۴ به بعد بریتانیایی‌ها با شورش فزاینده یهودی در فلسطین روبه‌رو شدند. ناکامی ارتش در شکست شورشیان، دولت بریتانیا را متقاعد ساخت که فلسطین بازی باخته‌ای است و مستقیماً به تصمیم عقب‌نشینی از این سرزمین انجامید. در فوریه ۱۹۴۷ دولت بریتانیا که پیش‌تر تصمیم به ترک هند گرفته بود، اعلام کرد قیمومت را به جامعه ملل بازمی‌گرداند. قیمومت بریتانیا رها شد و تأسیس دولت اسرائیل با قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأیید گشت. درگیری با شورشیان تا خروج آخرین سرباز بریتانیایی از فلسطین ادامه یافت؛ در پایان آوریل ۱۹۴۸ نیروهای بریتانیایی در عملیات حامتس نزدیک یافا نبردی کوچک با شبه‌نظامیان صهیونیست درگرفتند و موقتاً از تصرف یهودی شهر جلوگیری کردند.

### دوره استقلال اسرائیل (۱۹۴۸–۱۹۵۰)
روابط میان اسرائیل و بریتانیا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل خصمانه بود و در یک مقطع دو کشور را تا آستانه رویارویی نظامی مستقیم پیش برد. بریتانیا که نیروهای نظامی در مصر و اردن و پیمان‌های دفاعی با هر دو کشور داشت، مداخله نظامی به نفع آن‌ها را پیش‌بینی می‌کرد. در آغاز جنگ، پایگاه نیروی هوایی سلطنتی در امان در جریان حمله هوایی اسرائیل به آن شهر آسیب دید. بریتانیایی‌ها تهدید کردند که در صورت تکرار چنین اقدامی به نیروی هوایی اسرائیل حمله خواهند کرد.

در جریان نبردهای سینا، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا پروازهای شناسایی تقریباً روزانه بر فراز اسرائیل و سینا انجام می‌داد. هواپیماهای شناسایی بریتانیایی از پایگاه‌های هوایی مصر برمی‌خاستند و گاه در کنار هواپیماهای نیروی هوایی مصر پرواز می‌کردند. دولت بریتانیا عملیات نظامی‌ای علیه اسرائیل با نام رمز «عملیات کلاتر» برای احتمال حمله اسرائیل به مصر طراحی کرده بود.

در ۲۰ نوامبر ۱۹۴۸ یک هواپیمای شناسایی غیرمسلح دی هاویلند موسکیتو متعلق به نیروی هوایی سلطنتی به دست یک فروند پی-۵۱ ماستنگ نیروی هوایی اسرائیل سرنگون شد. در ۷ ژانویه ۱۹۴۹ چهار فروند سوپرمارین اسپیت‌فایر بریتانیایی بر فراز کاروانی اسرائیلی پرواز کردند که ۱۵ دقیقه پیش‌تر پنج اسپیت‌فایر مصری به آن حمله کرده بودند. نیروهای زمینی اسرائیل که بیم حمله قریب‌الوقوع داشتند به هواپیماهای بریتانیایی آتش گشودند و یکی را با مسلسل نصب‌شده بر تانک ساقط کردند. سه اسپیت‌فایر باقی‌مانده نیز توسط هواپیماهای اسرائیلی سرنگون شدند و دو خلبان کشته شدند. در واکنش، نیروی هوایی سلطنتی هواپیماهای خود را برای بمباران فرودگاه‌های اسرائیل آماده کرد، نیروهای بریتانیایی در خاورمیانه در حالت آماده‌باش کامل قرار گرفتند و به شهروندان بریتانیایی توصیه شد اسرائیل را ترک کنند. با این همه فرماندهان بریتانیایی فشارها برای تلافی را نپذیرفتند و از صدور مجوز هرگونه حمله‌ای خودداری کردند. پس از اولتیماتوم بریتانیا برای تخلیه سینا، نیروهای اسرائیل عقب نشستند و بدین‌سان از جنگ میان دو کشور جلوگیری شد.

در پی جنگ ۱۹۴۸–۱۹۴۹، اسرائیل و فرانسه با موفقیت در برابر برنامه‌های بریتانیایی-عراقی برای تصرف سوریه توسط عراق ایستادند.

### روابط پس از ۱۹۵۰

در ۱۹۵۶ مصر کانال سوئز را ملی کرد و تنگه تیران را بر روی کشتی‌های عازم اسرائیل بست و در همان حال حملات خشونت‌آمیز تروریستی را از غزه تحت کنترل مصر علیه اسرائیل تشویق می‌کرد. بریتانیا و فرانسه بر آن شدند کانال سوئز را با زور تأمین کنند. هرچند اسرائیل مشکلات خاص خود با مصر را داشت و خواهان حمله بود، بریتانیا از جنگ در کنار اسرائیلی‌ها اکراه داشت زیرا بیم آن می‌رفت که واکنش جهان عرب متحدان نزدیک لندن در بغداد و امان را تهدید کند. سرانجام دولت آنتونی ایدن با بی‌میلی اسرائیل را در برنامه‌های جنگی گنجاند. در نوامبر ۱۹۵۶ اسرائیل به مصر حمله کرد و بریتانیا و فرانسه بخش اعظم کانال سوئز را تصرف کردند، اما مداخله مالی و دیپلماتیک روسیه و ایالات متحده آمریکا آن‌ها را به توقف پیشروی واداشت. این مقطع بهترین نقطه روابط اسرائیل و بریتانیا به‌شمار می‌رود.

در ۱۹۵۸ انقلاب ۱۴ ژوئیه در عراق رخ داد که به کشته شدن ملک فیصل دوم و برپایی جمهوری عراق انجامید. ملک حسین با بیم از رویدادی مشابه در اردن از بریتانیا درخواست کمک کرد. اسرائیل که رسماً در حال جنگ با اردن بود اما در حفظ حسین بر تخت با بریتانیا منافع مشترکی داشت، اجازه داد نیروهای بریتانیایی از حریم هوایی اسرائیل عبور کنند.

در سراسر دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بریتانیا کشوری طرفدار اعراب تلقی می‌شد و روابط نزدیکی با اردن و کشورهای خلیج فارس داشت. با این حال در ۱۹۷۵ بریتانیا در سازمان ملل علیه قطعنامه‌ای که «صهیونیسم نژادپرستی است» رأی داد.

روابط در دهه ۱۹۸۰ تیره شد. در جریان جنگ ۱۹۸۲ لبنان، بریتانیا تحریم تسلیحاتی علیه اسرائیل وضع کرد که تا ۱۹۹۴ برداشته نشد. روابط بیش از پیش بدتر شد پس از آنکه اسرائیل در جریان جنگ فالکلند ۱۹۸۲ به آرژانتین سلاح فروخت.

همچنین دو رویداد دیپلماتیک مرتبط با عملیات‌های موساد در دهه ۱۹۸۰ رخ داد. در ۱۹۸۶ کیفی حاوی هشت گذرنامه جعلی بریتانیایی که کار موساد بود در یک باجه تلفن در آلمان غربی کشف شد. این گذرنامه‌ها برای سفارت اسرائیل در لندن و بهره‌گیری در عملیات‌های پنهانی در نظر گرفته شده بود. دولت بریتانیا با خشم از اسرائیل تعهد گرفت که دیگر گذرنامه‌هایش را جعل نکند. در ژوئن ۱۹۸۸ دو دیپلمات اسرائیلی از ایستگاه موساد در لندن اخراج و ایستگاه بسته شد، پس از آنکه فاش شد دانشجوی فلسطینی ساکن کینگستون اپان هال به نام اسماعیل صوان ده سال جاسوس دوجانبه موساد بوده‌است.

روابط در دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ به‌طور چشمگیری بهبود یافت. در ژوئن ۲۰۱۹ نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و نیروی هوایی اسرائیل نخستین رزمایش مشترک خود را برگزار کردند. در دسامبر ۲۰۲۰ دو کشور پیمانی دربارهٔ همکاری نظامی امضا کردند که متن آن به دلایل امنیت ملی بریتانیا منتشر نشده‌است.

## روابط دیپلماتیک

بریتانیا در رأی‌گیری مجمع عمومی سازمان ملل در نوامبر ۱۹۴۷ برای طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین که پیشنهاد برپایی دولت یهودی در بخشی از سرزمین قیمومت بریتانیا را دربرمی‌گرفت، رأی ممتنع داد. اسرائیل استقلال خود را در ۱۴ مه ۱۹۴۸ پس از پایان قیمومت بریتانیا اعلام کرد و بلافاصله درخواست عضویت در سازمان ملل داد. بریتانیا در رأی‌گیری شورای امنیت دربارهٔ عضویت اسرائیل در ۱۷ دسامبر ۱۹۴۸ و نیز در قطعنامه ۶۹ شورای امنیت (۴ مارس ۱۹۴۹) و قطعنامه ۲۷۳ مجمع عمومی (۱۱ مه ۱۹۴۹) رأی ممتنع داد و از وتو خودداری کرد.

با وجود این، بریتانیا اسرائیل را در ۲۹ ژانویه ۱۹۴۹ به‌طور بالفعل () شناسایی کرد و در ۲۸ آوریل ۱۹۵۰ به‌طور حقوقی () به رسمیت شناخت. سِر الکساندر ناکس هلم نخستین کاردار بریتانیا در اسرائیل بود که رتبه‌اش سپس به وزیرمختار ارتقا یافت و از ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۱ خدمت کرد. جانشین وی فرانسیس اوانز بود که رتبه‌اش در ۱۹۵۲ به سفیر ارتقا یافت. سفارت بریتانیا در اسرائیل در تل‌آویو قرار دارد، نه در اورشلیم که اسرائیل آن را پایتخت خود اعلام کرده‌است.

در ۲۰۱۳ هنگامی که دیوید کامرون نخست‌وزیر بود، دولت بریتانیا اعلام کرد «هیچ سیاست خارجی فوری‌تر از بازآغاز گفت‌وگوهای اسرائیلی-فلسطینی و پیشرفت واقعی به سوی چاره دوکشوری وجود ندارد» و نگرانی خود را از شهرک‌سازی بر زمین‌های اشغالی ابراز داشت.

### واکنش به حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳
در جریان حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، بریتانیا حمله را محکوم کرد و کمک به اسرائیل فرستاد و ناوهای نیروی دریایی سلطنتی را برای تقویت امنیت منطقه اعزام کرد. وزیر امور خارجه جیمز کلورلی در آن زمان در اسرائیل بود و پس از شلیک موشک‌های حماس به سمت پناهگاه دوید. شهردار لندن صادق خان از اسرائیل خواست خویشتن‌داری به خرج دهد و هشدار داد که محاصره نوار غزه می‌تواند به «رنج» غیرنظامیان فلسطینی بینجامد.

بر پایه منابع آلمانی، جنگ ۲۰۲۳ غزه سبب بدتر شدن روابط دو کشور زیر دولت کارگری کیر استارمر شد. دولت وی در ۲۰۲۴ اعلام کرد که حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی علیه بنیامین نتانیاهو به اتهام جنایات جنگی را محترم خواهد شمرد و بحث تحریم تسلیحاتی جدید علیه اسرائیل را آغاز کرد.

در سپتامبر ۲۰۲۵ بریتانیا فلسطین را به رسمیت شناخت.

## امنیت و مشارکت راهبردی
میان بریتانیا و اسرائیل چندین پیمان دفاعی وجود دارد. افزون بر مشارکت راهبردی امضاشده در نوامبر ۲۰۲۱، دو کشور در دسامبر ۲۰۲۰ پیمان همکاری نظامی امضا کردند که آموزش در زمینه پزشکی دفاعی، طراحی ساختارهای سازمانی و آموزش نظامی را رسمیت بخشید و ژرف‌تر ساخت. همچنین در مارس ۲۰۲۳ بریتانیا و اسرائیل «نقشه راه ۲۰۳۰» را برای روابط دوجانبه امضا کردند که هدف آن ژرف‌تر کردن همکاری در زمینه‌های امنیت، بازرگانی، فضای سایبری، علم و فناوری، پژوهش و توسعه، بهداشت، تغییرات آب‌وهوایی و برابری جنسیتی است.

## روابط اقتصادی و فناوری

بازرگانی دوجانبه سالانه در سال ۲۰۲۳ از ۱/۶ میلیارد پوند فراتر رفت و بیش از ۳۰۰ شرکت اسرائیلی در بریتانیا فعال هستند. اتاق بازرگانی بریتانیا-اسرائیل از ۱۹۵۰ پابرجاست و ریشه‌های بازرگانی دو کشور به دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین بازمی‌گردد.

در سال ۲۰۱۱ بریتانیا در سفارت خود در تل‌آویو مرکز فناوری‌ای به نام «مرکز فناوری بریتانیا-اسرائیل» () بنیان نهاد؛ تنها مرکزی از این دست در جهان که دولتی آن را در سفارت خود تأمین مالی می‌کند تا همکاری شرکت‌های فناوری‌برتر اسرائیلی و بریتانیایی را پیش ببرد. این همکاری تاکنون ۲/۱ میلیارد پوند درآمد و ۱۶٬۰۰۰ شغل بریتانیایی از ۲۵۰ مشارکت پدیدآورده است.

دو کشور همچنین در زمینه علم پیمان‌نامه‌ای نشانه‌ساز امضا کرده‌اند که بریتانیا را به بخش فناوری برتر اسرائیل پیوند می‌دهد. پس از برگزیت، دو کشور در ۲۰۲۲ گفت‌وگو برای دستیابی به پیمان آزاد تجاری آغاز کردند.

## افکار عمومی
بر پایه نظرسنجی ۲۰۱۴ که «گلوب‌اسکن» و «برنامه نگرش‌های سیاست بین‌المللی» برای سرویس جهانی بی‌بی‌سی انجام دادند، ۷۲ درصد شهروندان بریتانیایی نگاهی منفی به اسرائیل داشتند در برابر ۱۹ درصد مثبت، در حالی که ۵۰ درصد اسرائیلی‌ها نگاه مثبتی به بریتانیا داشتند در برابر ۶ درصد منفی.

نظرسنجی اکتبر ۲۰۱۵ به سفارش مرکز ارتباطات و پژوهش بریتانیا-اسرائیل (BICOM) نشان داد ۶۲ درصد بریتانیایی‌ها نگاه منفی به اسرائیل داشتند، اما ۵۲ درصد اسرائیل را «متحد بریتانیا» می‌دانستند.

## سیاست داخلی بریتانیا
در درون سپهر سیاسی بریتانیا، حزب محافظه‌کار به‌طور سنتی مواضع طرفدار اسرائیل اتخاذ کرده‌است؛ به‌عنوان نمونه وینستون چرچیل از پشتیبانان تأسیس دولت اسرائیل بود. در مقابل حزب کارگر به‌ویژه در سال‌های اخیر رویکردی انتقادی‌تر نسبت به سیاست‌های اسرائیل در قبال فلسطینیان داشته‌است.

در ۲۰۱۴ قانون‌گذاران بریتانیایی با اکثریت چشمگیر به سود شناسایی دولت فلسطین رأی دادند، هرچند این قطعنامه الزام‌آور نبود.

## نمایندگی‌های دیپلماتیک
* بریتانیا سفارتی در تل‌آویو و سرکنسولگری‌ای در اورشلیم (برای اورشلیم شرقی و سرزمین‌های فلسطینی) دارد.
* اسرائیل سفارتی در لندن و کنسولگری‌هایی در کاردیف و گلاسگو دارد.


UKEmbassy.jpg|سفارت بریتانیا در تل‌آویو
מבנה הקונסוליה הבריטית ,מבט על מגדל השמירה.JPG|سرکنسولگری بریتانیا در اورشلیم
Israeli embassy London.JPG|سفارت اسرائیل در لندن


## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه دولت بریتانیا درباره اسرائیل
* سفارت اسرائیل در لندن
* اتاق بازرگانی بریتانیا-اسرائیل

رده:روابط اسرائیل و بریتانیا
رده:روابط دوجانبه بریتانیا
رده:روابط دوجانبه اسرائیل