محمد فاضلی سقزی

**محمد فاضلی سقزی** (۲۰ مهر ۱۳۱۷ – ۲۶ آبان ۱۴۰۴) مترجم، نویسنده و استاد پیشکسوت و نامدار زبان و ادبیات عرب در دانشگاه فردوسی مشهد بود که بیش از نیم قرن مشغول به تدریس، آموزش و پژوهش در دانشگاه‌های مختلف کشور بود و آثار علمی مختلف و برجسته ای را تألیف نمود. بسیاری از اساتید دانشگاه‌ها، اهل قلم و پژوهشگران از دانشجویان او بوده‌اند.

## زندگی‌نامه
چپ|انگشتی|130px|محمد فاضلی در زمان تحصیل در دانشگاه تهران
محمد فاضلی در سال ۱۳۱۷ شمسی در روستای درگاه سلیمان از توابعِ شهرستان سقز چشم به جهان گشود. او فرزند «ملا احمد» و «جیران» بود. پدرش از روحانیون فرهیخته و نامدار منطقه کردستان بود. در سال ۱۳۴۰ تحصیل در رشته الهیات دانشگاه تهران را شروع کرد. او در سالهای اول تحصیل و به دلیل تنگناهای مالی و معیشتی همزمان در آزمون تربیت‌معلم یک ساله شرکت کرد و پس از استخدام در کنار تدریس معلمی در تهران به تحصیل در رشته الهیات ادامه داد. او در سال ۱۳۴۵ با احراز رتبه اول به اخذ مدرک لیسانس و مدال فرهنگی نایل گردید و تا سال ۱۳۵۱ موفق به گرفتن فوق لیسانس و دکترا در رشتهٔ زبان و ادبیات عرب شد.
محمد فاضلی از محضر اساتیدی چون شادروان عبدالحمید بدیع‌الزمانی، شادروان امیرحسین یزدگردی و ابوالقاسم گرجی بهره برده و استاد بدیع‌الزمانی استاد راهنمایش در دوره ارشد و دکتری بوده است. فاضلی در سال ۱۳۵۰ در آزمون جذب هیئت علمی برای دانشگاه مشهد پذیرفته شد و در تیرماه این سال، در رشته زبان و ادبیات عرب دانشکده الهیات دانشگاه مشهد شروع به تدریس کرد و همزمان به همراه همسر، فرزند و پدر و مادر ساکن مشهد شد.
چپ|انگشتی|130px|محمد فاضلی به همراه پدر در دهه شصت شمسی
او علاوه بر تدریس دوره‌های مختلف دانشگاه فردوسی و دانشگاه آزاد مشهد، با دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه علامه طباطبائی و دانشگاه الزهرای تهران به صورت استاد مدعو در مقاطع دکترا و کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عرب و فارسی همکاری داشته است و در طول نیم قرن، مسئولیتی را جز مدیریت گروه و تدریس نپذیرفت.
انجمن آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد خبردرگذشت استاد فاضلی را در ۲۶ آبان ۱۴۰۴ شمسی اعلام نمود و نوشت: «محمد فاضلی، استاد برجسته و عضو هیئت علمی رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد، در سن ۸۷ سالگی به رحمت ایزدی پیوست».

حسین سیمایی صراف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در پیامی درگذشت استاد محمد فاضلی سقزی را ضایعه بزرگ و جبران ناپذیری برای نظام علمی و آموزشی کشور برشمرد.
چپ|انگشتی|200px|نامه وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در چهارم آذر ماه ۱۴۰۴ به مناسبت درگذشت استاد محمد فاضلی
## آثار علمی
محمد فاضلی در طول سالیان فعالیت آموژشی و پژوهشی خود آثار متعددی را تألیف نمود که برخی از مهم‌ترین این آثار به شرح زیر می‌باشد:
* سیبویه پیشوای نحویان
* دراسه و نقد فی مسائل بلاغیّه هامه
* التعریف بالمتنبّی من خلال شعاره
* مختارات من روائع الادب العربیه
* تصحیح کتاب محاکمه انسان و حیوان از وقار شیرازی و سیبویه پیشوای نحویان (ترجمه از عربی)
* پژوهشی در برخی از شیوه‌های بیان قرآن کریم
* شرح الشّواهد الشّعریه فی جواهر البلاغه (سه جلد)
* مسئولیت شاعر در زندگی و شعر نسل امروز (ترجمه)
* از چشمه سار فضیلت (مجموعه از هشتاد مقاله در تفسیر، ادبیات عرب و ادبیات فارسی)
* الأدب الجاهلی
کتاب پژوهشی در برخی از شیوه‌های بیان قرآن کریم بعنوان طرح تحقیقاتی برنده جایزه جشنواره فارابی گردید که آن را به تعدادی طلبه‌های حجره‌های دینی سقز بخشید.

### تعدادی از مقالات
همچنین برخی از مقالات فاضلی که در مجلات مختلف منتشر شده‌اند عبارتند از:
* بحثی در صحّت و سقم اشعار جاهلی، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد شماره۴ سال۱۳۵۰
* ابن العمید وآثار او، مجلّه علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره۳سال ۱۳۵۳
* بحثی انتقادی در نحو عربی، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی، مشهد شماره۱سال ۱۳۵۴
* یادی از ابوالعلای معرّی، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره ۱ سال۱۳۵۲
* با سیبویه در الکتاب، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره۲ سال۱۳۵۳
* مقایسه ای بین ابوالعلای معرّی وخیام، مجلّه علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره۴سال۱۳۵۶
* نقدی بر کتابی در نقد نحو عربی، مجلّه علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره۴سال۱۳۶۵
* اسلوب اشتغال در نقد و داوری، مجلّه علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد شماره۷۸سال۱۳۶۶
* اسلوبهای ندا و نفی جنس در نقدوبررسی، مجلّه علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره۸۳سال۱۳۶۷
* مع المتنبّی فی تحلیل قصیده رثائیه، مجله علمی پژوهشی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، پاییز۱۳۶۸ (به زبان عربی)
* با ابن سِکیّت در (اصلاح المنطق) و (الالفاظ)، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره ۴ سال۱۳۷۰
* دیداری تازه با خاقانی، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، شماره۲۳ و۱۲۲سال۱۳۷۷
* دیداری دیگر باخاقانی، مجله علمی پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد سال، ۱۳۷۹
* به یاد استادم عبدالهادی افخم داده، فصلنامهٔ ادبیات دانشگاه تربیت معلم آذربایجان-تبریز۱۳۸۳
* واژهٔ قسط وکاربردهای قرآنی آن :مجله علمی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز شماره ۱، ۱۳۷۹
* با فخر رازی در حل عبارتی غامض از تفسیرش، مجله علمی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز شماره۲، ۱۳۷۹
* حیات فردی و علمی نجم الائمه، در آیینهٔ پژوهش و نقد:(مقاله مشترک) مجله علمی پژوهشی انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره ۶ ،۱۳۸۵
* سقز مدینه تتربّع علی عرش من الجمال: مجله الاخاء، شماره ۶۲/۱۳۴۴.(به زبان عربی)
* نظریه عبدالقاهر فی الاستعاره، مجلهٔ علمی ادبی انجمن اهل قلم کویت، شماره …… رمضان ۱۴۰۰(به زبان عربی)
* راز و رمزهایی از آیات قرآنی کنفرانس مرکز پژوهش‌های فرهنگ اسلامی، شیراز۱۳۸۳
* تأملی در برخی از اشعار شاهنامه، فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، مشهد ۱۳۹۴
* قرائتی تازه از جواهر البلاغه، مجله علمی پژوهشی انجمن زبان عربی دانشگاه تربیت مدرس تهران

## منابع

رده:استادان دانشگاه فردوسی مشهد
رده:اسلام‌شناسان اهل ایران
رده:اهالی سقز
رده:دانشگاه فردوسی مشهد
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
رده:درگذشتگان ۱۴۰۴
رده:زادگان ۱۳۱۷
رده:شافعیان ایران
رده:عالمان مسلمان
رده:کردهای اهل ایران
رده:مصححان اهل ایران
رده:مفسران قرآن
رده:نویسندگان دینی
رده:نویسندگان عربی سده ۲۰ (میلادی)
رده:نویسندگان کرد اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران