رویداد جزیره گومون

**رویداد جزیره گومون** یا **رویداد بندر همیلتون** (؛ ) به اشغال نظامی جزیره گومون‌دو (بندر همیلتون) در جنوب کره به دست نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا از ۱۵ آوریل ۱۸۸۵ تا ۲۷ فوریه ۱۸۸۷ گفته می‌شود. این جزیره میان جزیره ججو و استان جئولا در تنگه‌ای راهبردی واقع شده بود و امپراتوری روسیه قصد داشت آن را به‌عنوان ایستگاه زغال‌گیری برای ناوگان خاور دور خود به کار گیرد.

زمینه این اشغال، رقابت گسترده بریتانیا و روسیه در چارچوب «بازی بزرگ» بود که از افغانستان و ترکیه تا شرق آسیا کشیده شده بود. دولت بریتانیا از شایعات مربوط به توافق محرمانه میان روسیه و کره نگران بود و می‌خواست در صورت جنگ با روسیه، بندری در خاور دور و بیرون از خاک چین در اختیار داشته باشد. پس از آنکه روسیه تعهد داد هیچ بخشی از خاک کره را اشغال نخواهد کرد، نیروهای بریتانیایی از جزیره عقب‌نشینی کردند.

میانجی‌گری دولت چینگ و به‌ویژه کوشش‌های لی هونگ‌جانگ، فرمانده بزرگ بی‌یانگ، نقش کلیدی در حل این بحران داشت و یکی از نمونه‌های نسبتاً موفق دیپلماسی دوره پایانی سلسله چینگ به‌شمار می‌رود.

## پیش‌زمینه

در دهه ۱۸۸۰ میلادی، رقابت بریتانیا و روسیه بر سر شبه‌جزیره کره شدت گرفته بود. امپراتوری روسیه که در پی دستیابی به بندری یخ‌نبسته در اقیانوس آرام بود، جزیره گومون‌دو را در مسیر ناوگان خاور دور خود ارزیابی می‌کرد و قصد داشت از آن به‌عنوان ایستگاه زغال‌گیری بهره ببرد.

پیشنهاد اشغال این جزایر پیش‌تر در ژوئیه ۱۸۷۵ از سوی کابینه بریتانیا (دولت دوم دیزرائیلی) بررسی شده بود، اما لرد دربی، وزیر امور خارجه وقت، آن را به دلیل ایجاد «سابقه‌ای نامطلوب» رد کرده بود.

در سال ۱۸۸۵، بحران پنجده در افغانستان تنش میان بریتانیا و روسیه را به اوج رسانده بود. ناوگان روسیه در ولادی‌وستوک گرد آمده بود و بریتانیا بیم آن داشت که روسیه به سمت جنوب پیشروی کند و بندری در ساحل دریای ژاپن (در ایالت گانگ‌وون) را اشغال نماید.

هرچند دولت بریتانیا از شایعات توافق محرمانه میان روسیه و کره هراسان بود، این شایعات تا پس از تصمیم‌گیری دربارهٔ اشغال گومون‌دو به کابینه نرسیده بود.

## اشغال بریتانیایی
در آوریل ۱۸۸۵، ناوگان شرقی بریتانیا به فرمان ستاد دریاداری سه کشتی جنگی شامل ناو زره‌پوش «آگاممنون»، اسلوپ «پگاسوس» و توپ‌بارانداز «فایربرند» را به گومون‌دو اعزام کرد. در ۱۵ آوریل، نیروهای بریتانیایی جزیره را اشغال کردند و به ساخت استحکامات و سنگرهای توپخانه پرداختند.

بریتانیا این اشغال را به دولت‌های چینگ و ژاپن اطلاع داد، ساکنان محلی را برای ساخت پادگان و تأسیسات دفاعی بسیج کرد و خط تلگراف میان جزیره و شانگهای را برقرار ساخت. هدف اصلی، تأسیس بندری بریتانیایی در خاور دور بیرون از خاک چین بود تا در صورت جنگ با روسیه، زیان‌های احتمالی بی‌طرفی چین کاهش یابد. از نگاه نظامی، این جزیره می‌توانست پایگاهی برای حمله به ولادی‌وستوک باشد.

در بیانیه‌های رسمی، دولت بریتانیا اعلام کرد که اشغال برای جلوگیری از الحاق جزایر به روسیه صورت گرفته‌است. اطلاع‌رسانی اشغال به دفتر امور خارجه کره (اوامون) در هان‌سونگ (سئول کنونی) از طریق سفیر بریتانیا در پکن و با ۴۰ روز تأخیر انجام شد.

## واکنش‌ها
### واکنش کره
دولت مین‌شی در پادشاهی چوسان که بدون هرگونه موافقت پیشین با اشغال ناگهانی جزیره روبه‌رو شده بود، به بریتانیا اعتراض کرد. اما بریتانیا این اعتراض را نادیده گرفت و اشغال را ادامه داد. دولت کره اوم سه‌یونگ (مقام ارشد دولتی) و پاول گئورگ فون مولندورف (مستشار آلمانی امور خارجه) را برای بررسی اوضاع و مذاکره با فرمانده نیروی دریایی بریتانیا به گومون‌دو و سپس به ناگاساکی فرستاد، اما پاسخ روشنی دریافت نکردند. بریتانیا در پی ایجاد عمل انجام‌شده بود و از جزیره به‌عنوان «هنگ‌کنگ دوم» یاد می‌کرد.

### واکنش روسیه
دیپلمات‌هایی همچون وزیرمختار فرانسه در ژاپن و روزنامه‌هایی چون «نووُیه وره‌میا» گمانه‌زنی کردند که روسیه در پاسخ به اقدام بریتانیا، بندر لازارف (وون‌سان) یا جزیره ججو را تصرف خواهد کرد. کارل ایوانوویچ وبر، وزیرمختار روسیه در کره، در سال ۱۸۸۶ اعلام کرد که روسیه ممکن است خلیج یونگ‌هونگ (در استان هامگیونگ) را اشغال کند.

### نقش دولت چینگ
دولت چینگ در آغاز اشغال را پذیرفت؛ نکته قابل توجه آنکه بریتانیا اشغال را نه به دولت کره بلکه به سفیر چین در لندن، تسنگ جی‌تسه، اطلاع داد و او نیز بدون هماهنگی با دولت کره، اشغال را تأیید کرد. اما با فشار روسیه و مخالفت شدید لی هونگ‌جانگ (فرمانده بزرگ بی‌یانگ)، دولت چینگ به موضع خواهان عقب‌نشینی بریتانیا چرخید. لی هونگ‌جانگ فرمانده نیروی دریایی دینگ ژوچانگ را با ناو جنگی «دینگ‌یوان» به آب‌های نزدیک گومون‌دو فرستاد و همزمان میانجی‌گری دیپلماتیک میان بریتانیا و روسیه را آغاز کرد.

## عقب‌نشینی بریتانیا
در سال ۱۸۸۶، لی هونگ‌جانگ مذاکرات مستقیم با سفیر روسیه در پکن را آغاز کرد و سرانجام تعهد روسیه مبنی بر حفظ وضع موجود کره و تجاوز نکردن به خاک آن را دریافت کرد. کاهش تهدید روسیه در افغانستان نیز بریتانیا را به سازش ترغیب کرد. در ۲۷ فوریه ۱۸۸۷، نیروی دریایی بریتانیا پس از تخریب تأسیسات نظامی از جزیره عقب‌نشینی کرد.

## ارزیابی
این رویداد نمونه‌ای بود که در آن حق حاکمیت دولت چینگ بر کره به‌عنوان سازوکار میانجی‌گری بین‌المللی در شرق آسیا کارآمد عمل کرد. با این حال، برخی پژوهشگران چینی بر آن‌اند که موفقیت نسبی این میانجی‌گری به دولت چینگ اعتماد به نفس کاذب بخشید و زمینه را برای شکست دیپلماتیک در جنگ چین و ژاپن (۱۸۹۴–۱۸۹۵) فراهم ساخت.

این رویداد بخشی از «بازی بزرگ» — مجموعه رقابت‌های گسترده بریتانیا و روسیه از افغانستان تا شرق آسیا — بود.

## جستارهای وابسته
* بازی بزرگ
* تاریخ کره

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ENGLAND'S NEW EASTERN PORT. نیویورک تایمز، ۲۷ نوامبر ۱۸۸۵

رده:تاریخچه نظامی بریتانیا در سده ۱۹ (میلادی)
رده:حادثه‌های دریایی بین‌المللی
رده:حوادث دیپلماتیک
رده:روابط بریتانیا و روسیه
رده:روابط بریتانیا و کره (کشور)
رده:بازی بزرگ
رده:نبردها و درگیری‌های بدون تلفات
رده:نظامی‌گری کره (کشور) اشغالی