انفجار ساحل غزه (۲۰۰۶)

**انفجار ساحل غزه (۲۰۰۶)** رویدادی است که در ۹ ژوئن ۲۰۰۶ در ساحلی نزدیک شهرک بیت‌لاهیا در شمال نوار غزه رخ داد و به کشته‌شدن هشت فلسطینی و زخمی‌شدن دست‌کم سی تن دیگر انجامید. هفت تن از کشته‌شدگان اعضای خانوادهٔ غالیه بودند که سه کودک را نیز دربرمی‌گرفت. علت انفجار همچنان مورد مناقشه است؛ منابع فلسطینی و سازمان دیده‌بان حقوق بشر شواهد قوی بر مسئولیت توپخانهٔ اسرائیل ارائه کردند، در حالی که نیروهای دفاعی اسرائیل پس از بررسی داخلی مسئولیت را رد کرد و انفجار مین زمینی یا گلولهٔ منفجرنشدهٔ پیشین را مطرح ساخت.

پیامدهای این رویداد در نوار ویدئویی ضبط شد که دختر یازده‌سالهٔ خانواده، هدی غالیه، را در حالت پریشانی پس از ازدست‌دادن خانواده‌اش نشان می‌داد. این فیلم در شبکه‌های خبری سراسر جهان پخش شد و هدی غالیه را به نمادی از رنج مردم فلسطین تبدیل کرد. در پی این رویداد، شاخهٔ نظامی حماس آتش‌بس شانزده‌ماهه با اسرائیل را شکست و پرتاب راکت به خاک اسرائیل را از سر گرفت.

## زمینه
انفجار ساحل غزه در بستری از تنش‌های فزاینده رخ داد. پیمان آتش‌بس فوریهٔ ۲۰۰۵ میان محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و آریئل شارون نخست‌وزیر اسرائیل هنوز رسماً پابرجا بود، هرچند هر دو طرف بارها آن را نقض کرده بودند.

در ژانویهٔ ۲۰۰۶ حماس در انتخابات مجلس قانون‌گذاری فلسطین پیروز شد و ۷۶ کرسی از ۱۳۲ کرسی را به‌دست‌آورد. این نتیجهٔ غیرمنتظره شوک بزرگی برای دولت‌های غربی و اسرائیل بود. «کوارتت» دیپلماتیک (ایالات متحده، اتحادیه اروپا، روسیه و سازمان ملل) تهدید به قطع کمک‌ها کرد و تحریم‌های اقتصادی اعمال شد که تنش‌های میان‌فلسطینی را تشدید کرد.

در ماه‌های پیش از انفجار، درگیری‌های گسترده‌ای میان جناح‌های فلسطینی در غزه روی داد. همزمان فعالان فلسطینی هر روز راکت به سوی اسرائیل شلیک می‌کردند و اسرائیل نیز در دو ماه پیش از رویداد بیش از ۶٬۰۰۰ گلولهٔ توپخانه به غزه شلیک کرده بود.

### ترور جمال ابوسمهدانه
در ۸ ژوئن ۲۰۰۶ اسرائیل سیاست ترور هدفمند رهبران حماس را از سر گرفت و جمال ابوسمهدانه را ترور کرد. ابوسمهدانه در ۲۰ آوریل ۲۰۰۶ به سمت معاون وزارت کشور و امنیت ملی در دولت جدید حماس منصوب شده بود. ارتش اسرائیل اعلام کرد که ابوسمهدانه و دیگر شبه‌نظامیان هدف‌گرفته‌شده در حال برنامه‌ریزی حمله به اسرائیل بودند.

در واکنش به ترور ابوسمهدانه، فلسطینیان ساعاتی پس از مرگ وی دو راکت به شهرک سدیروت در جنوب اسرائیل شلیک کردند که تلفات جانی نداشت. در ۹ ژوئن اسرائیل در پاسخ به پرتاب راکت‌ها، سکوهای پرتاب را در ساحلی که بعدتر محل انفجار مرگبار شد بمباران کرد.

## انفجار
در ۹ ژوئن ۲۰۰۶ بین ساعت ۴:۳۱ و ۴:۵۰ بعدازظهر، توپخانهٔ اسرائیل و یک قایق توپدار نیروی دریایی مجموعاً ۸ گلولهٔ توپخانه به سوی ساحل شمال غزه شلیک کردند. بنا بر گزارش دیده‌بان حقوق بشر، دو گلولهٔ آخر در فاصلهٔ ۲۰۰ متری از خانوادهٔ غالیه فرود آمدند. ارتش و مقام‌های اسرائیلی در آغاز مسئولیت را پذیرفتند و سخنگوی ارتش ابراز تأسف عمیق کرد و اعلام نمود شلیک توپخانه تا روشن‌شدن علت انفجار متوقف می‌شود.

## قربانیان
در بعدازظهر ۹ ژوئن ۲۰۰۶ هفت تن از اعضای خانوادهٔ غالیه بر اثر انفجار در ساحل سودانیه نزدیک بیت‌لاهیا کشته شدند: علی (عیسی)، ۴۹ ساله؛ رئیسه، ۳۶ ساله؛ عالیه، ۲۴ ساله؛ الهام، ۱۵ ساله؛ صبرین، ۷ ساله؛ هنادی، ۲ ساله؛ و هیثم، ۸ ماهه. یک غیرنظامی فلسطینی دیگر نیز کشته شد. هدی غالیه ۱۲ ساله از بازماندگان بود.

سه تن از خواهران و یک برادر زخمی برای درمان به بیمارستان‌های اسرائیل منتقل شدند. ایهم غالیه ۲۱ ساله و رالیا نهام که به‌شدت زخمی شده بودند در مرکز پزشکی سوراسکی تل‌آویو بستری شدند. ادهم غالیه که از ترکش آسیب دیده بود پس از درمان در مرکز درمانی و پژوهشی سوروکا در بئرشبع برای ادامهٔ درمان به ایالات متحده منتقل شد.

## بررسی‌ها
### بررسی نیروهای دفاعی اسرائیل
ارتش اسرائیل اعلام کرد هدف شلیک، سکوهای پرتاب راکت قسام بوده و گلوله‌ها ۲۵۰ متر دورتر از محل انفجار و ده دقیقه پیش از آن به زمین‌خورده‌اند. بررسی نظامی اسرائیل که در ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶ اعلام شد نتیجه گرفت که خانوادهٔ غالیه بر اثر گلوله‌باران اسرائیل آسیب ندیده‌اند.

ارتش توضیح داد شش گلولهٔ توپخانه در اطراف محل شلیک شده و محل فرود پنج گلولهٔ آخر در فاصلهٔ ۲۵۰ متری شناسایی شده اما محل فرود گلولهٔ نخست مشخص نشده‌است. با این حال ارتش مدعی شد این گلوله دست‌کم هشت دقیقه پیش از انفجار شلیک شده و امکان اصابت به ساحل را نداشته‌است. سرلشکر دان حالوتس رئیس ستاد ارتش اسرائیل گفت: «ما قاطعانه می‌توانیم بگوییم که ارتش مسئول این رویداد نیست.»

ارتش اسرائیل مسئولیت انفجار را بر عهدهٔ حماس گذاشت و مدعی شد حماس ساحل را برای جلوگیری از عملیات آبخاکی کماندوهای اسرائیلی مین‌گذاری کرده بود. حماس این ادعا را رد کرد.

در ۱۷ ژوئن روزنامهٔ تایمز گزارش داد که ارتش اسرائیل نقصی در گزارش خود پذیرفته و اعتراف کرده‌است دو گلولهٔ ۷۶ میلی‌متری دریایی را که در ساعت‌های ۴:۲۴ و ۴:۵۵ بعدازظهر شلیک شده بودند در گزارش ذکر نکرده بود. ارتش اسرائیل اصرار داشت این دو گلوله بسیار دور از محل انفجار فرود آمده‌اند.

در پی این اعتراف، ارتش اسرائیل پذیرفت که علت انفجار ممکن است گلولهٔ توپخانهٔ ۱۵۵ میلی‌متری منفجرنشده از گلوله‌باران پیشین بوده باشد اما ادعا کرد احتمالاً فلسطینیان از آن به‌عنوان بمب دست‌ساز بهره‌گیری کرده‌اند.

#### ادعای اظهارات الهام غالیه
سرلشکر مئیر کلیفی رئیس کمیتهٔ بررسی ارتش اعلام کرد نهاد امنیتی اسرائیل گزارشی دریافت کرده مبنی بر اینکه الهام غالیه گفته‌است: «بابا چیزی را لمس کرد و بعد انفجار رخ داد.» ارتش این سخن منسوب را مؤید ادعای خود دانست. اما روز بعد هاآرتص گزارش داد که این گزارش تأییدنشده و میزان اعتبار آن نامشخص است و ارتش ضبط صوتی از گفته‌های دختر در اختیار ندارد. منابع دیگر الهام را در زمرهٔ کشته‌شدگان فوری انفجار ذکر کرده‌اند. در سال ۲۰۰۹ هاآرتص گزارش داد که ارتش این ادعا را کنار گذاشته‌است.

### گروه تخریب فلسطینی
سخنگوی وزارت کشور تشکیلات خودگردان فلسطین گزارش اسرائیل را «دروغ و تلاشی برای فرار از مسئولیت اخلاقی کشتار یک خانوادهٔ کاملاً بی‌گناه» خواند. سرهنگ صالح ابوالعظم از گروه تخریب فلسطینی اعلام کرد قطعات متعددی از پوکهٔ مسی گلولهٔ توپخانهٔ ۱۵۵ میلی‌متری ارتش اسرائیل از نوعی که همان روز به سمت منطقه شلیک شده بود از ساحل بازیابی شده‌است.

### بیرون‌آوردن ترکش‌ها
پزشکان فلسطینی پیش از انتقال قربانیان به بیمارستان‌های اسرائیل تقریباً تمام ترکش‌ها را از بدن مجروحان خارج کرده بودند. نمایندگان مرکز پزشکی سوراسکی تل‌آویو اعلام کردند پزشکان فلسطینی در بیمارستان الشفاء در غزه بُرش‌های غیرضروری متعددی بر بدن یکی از زنان زخمی ایجاد کرده بودند تا همهٔ ترکش‌های قابل‌دسترس جراحی را خارج کنند و گفتند پیش از آن هرگز بیماری دریافت نکرده بودند که تمام ترکش‌های ممکن از بدنش بیرون آورده شده باشد.

### گزارش دیده‌بان حقوق بشر
در ۳۰ ژوئن ۲۰۰۶ سازمان دیده‌بان حقوق بشر گزارشی ارائه کرد و نتیجه گرفت که شواهد گردآوری‌شده توسط پژوهشگران سازمان و خبرنگاران مستقل در غزه نشان می‌دهد غیرنظامیان در بازهٔ زمانی گلوله‌باران کشته شده‌اند. این شواهد دربرگیرندهٔ سوابق رایانه‌ای بیمارستان بود که نشان می‌داد کودکان زخمی‌شده در ساحل تا ساعت ۵:۱۲ بعدازظهر تحت درمان قرار گرفته و سوابق دست‌نویس نشان‌دهندهٔ پذیرش آن‌ها در ساعت ۵:۰۵ بود. با توجه به فاصلهٔ بیست‌دقیقه‌ای رفت‌وبرگشت میان بیمارستان و ساحل، انفجار باید در بازهٔ زمانی گلوله‌باران اسرائیل رخ داده باشد.

مارک گارلاسکو تحلیلگر ارشد نظامی و کارشناس ارزیابی آسیب جنگی دیده‌بان حقوق بشر اعلام کرد ماهیت جراحت‌ها با توضیح اسرائیل مبنی بر انفجار جسمی مدفون در خاک سازگار نیست. وی گزارش داد ترکش‌هایی به قطر ۱۰ تا ۱۲ سانتی‌متر در شعاع ۹۰ متری پراکنده شده بودند که بر برخی از آن‌ها عدد «۵۵» و واژهٔ «mm» حک شده بود. همچنین در ۱۶ ژوئن گزارش شد که وی قطعه‌ترکشی را از شکم یکی از قربانیان بررسی کرده و آن را بخشی از چاشنی گلولهٔ توپخانه شناسایی کرده‌است.

در ۱۹ ژوئن گارلاسکو بررسی ارتش اسرائیل را فاقد اعتبار خواند و گفت: «بررسی‌ای که از نگاه‌کردن به شواهد متناقض سر باز می‌زند به‌سختی می‌تواند معتبر شمرده شود. رویکرد جانبدارانهٔ ارتش اسرائیل بر ضرورت بررسی مستقل بین‌المللی تأکید می‌کند. [...] اگر ادعاهای اسرائیل دربارهٔ دستکاری شواهد باور شود، بسیاری از فلسطینیان باید در توطئه‌ای فوری و گسترده برای جعل داده‌ها مشارکت کرده باشند.»

بر پایهٔ گزارش تایمز، گارلاسکو پس از دیدن جزئیات بررسی تسلیحاتی و الگوی انفجار ارتش اسرائیل نخست پذیرفت که احتمالاً مهمات منفجرنشده در شن علت کشتار بوده‌اند اما دفتر مرکزی دیده‌بان حقوق بشر در نیویورک این اعتراف را نپذیرفت و فردای آن روز با بیانیه‌ای مطبوعاتی آن را پس گرفت.

گزارش نهایی دیده‌بان حقوق بشر که در ژوئیهٔ ۲۰۰۷ منتشر شد تحلیل مفصلی ارائه داد و نتیجه گرفت که فرضیهٔ بمب دست‌ساز کم‌احتمال‌ترین سناریو از میان سه سناریوی ممکن است. سازمان اعلام کرد: «در دسترس بودن شواهد مهمی که ارتش اسرائیل بررسی نکرده یا در نظر نگرفته‌است تردید جدی بر نتیجه‌گیری‌های آن وارد می‌سازد و بر ضرورت بررسی مستقل تأکید می‌کند.» تشکیلات خودگردان فلسطین از این پیشنهاد حمایت کرد اما دولت اسرائیل از مشارکت سر باز زد.

## واکنش‌ها
امیر پرتز وزیر دفاع اسرائیل برای کشته‌شدن اعضای خانوادهٔ فلسطینی ابراز تأسف کرد بدون آنکه مسئولیت ارتش را بپذیرد. اسماعیل هنیه نخست‌وزیر فلسطین رویداد را «جنایت جنگی» و محمود عباس آن را «کشتار خونین» خواند و سه روز عزای عمومی اعلام کرد.

در واکنش به این رویداد شاخهٔ نظامی حماس آتش‌بس شانزده‌ماههٔ خود با اسرائیل را شکست و شلیک راکت قسام از غزه به سوی اسرائیل را از سر گرفت. سخنگوی حماس غازی حمد اعلام کرد این کشتار «قواعد بازی» را تغییر داده‌است.

کوفی عنان دبیرکل سازمان ملل متحد نتایج بررسی داخلی ارتش اسرائیل را «بسیار عجیب» خواند اما سپس عقب‌نشینی کرد و گفت در واکنش به «گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای» سخن گفته و منتظر نتایج نهایی بررسی است.

رسانه‌های بین‌المللی و اسرائیلی به‌طور کلی مسئولیت انفجار را به ارتش اسرائیل نسبت دادند.

## گزارش‌های رسانه‌ای
### گاردین
روزنامهٔ گاردین گزارش‌های میدانی متعددی از غزه منتشر کرد و نتایج بررسی داخلی ارتش اسرائیل را زیر سؤال برد. گاردین مدعی شد ارتش شواهدی را پنهان کرده‌است.

### زوددویچه تسایتونگ
روزنامهٔ آلمانی‌زبان زوددویچه تسایتونگ پژوهشی منتشر کرد که اصالت تصاویر ویدئویی منتشرشده از هدی غالیه را زیر سؤال برد.

## جستارهای وابسته
* جنگ ۲۰۱۴ غزه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* گزارش دیده‌بان حقوق بشر: آتش بی‌رویه – بررسی موردی: رویداد ساحل غزه
* گزارش بی‌بی‌سی: کشته‌شدن فلسطینیان در ساحل غزه
* شاهد عینی بی‌بی‌سی: گلوله‌باران ساحل غزه

رده:فاجعه‌ها در سرزمین فلسطین
رده:استان شمال غزه
رده:فلسطین در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:مختصات در ویکی‌داده