تولید پنبه در ازبکستان

بندانگشتی|پوست کندن دسته پنبه (شهرستان بوکا، استان تاشکند، ازبکستان)
**تولید پنبه در ازبکستان** برای اقتصاد ملی این کشور اهمیت دارد. این محصول، محصول اصلی درآمدی ازبکستان است که ۱۷ درصد از صادرات آن را در سال ۲۰۰۶ تشکیل می‌دهد. با تولید سالانه حدود ۱ میلیون تن الیاف پنبه (۴ تا ۵ درصد از تولید جهانی) و صادرات ۷۰۰۰۰۰ تا ۸۰۰۰۰۰ تن (۱۰ درصد از صادرات جهانی)، ازبکستان هشتمین تولیدکننده بزرگ و یازدهمین صادرکننده بزرگ پنبه در جهان است. لقب پنبه در ازبکستان «طلای سفید» است ().

تا سال ۲۰۱۷، صنعت پنبه در ازبکستان به‌صورت متمرکز و تحت کنترل دولت اداره می‌شد. هر ساله حدود دو میلیون نفر دربرداشت پنبه مشارکت داشتند که بسیاری از آن‌ها به اجبار به کار گرفته می‌شدند و دستمزد اندکی دریافت می‌کردند یا اصلاً حقوقی نمی‌گرفتند. در اقتصادی که در رتبهٔ هشتاد و دوم جهان قرار دارد، پنبه نقش حیاتی دارد و یکی از محصولات کلیدی صادراتی کشور محسوب می‌شود.

تولید پنبه در طول سال‌ها کاهش یافته است. تولید پنبه در سال ۱۹۸۸ به اوج خود یعنی ۸۰۰۰ عدل رسید و تا سال ۲۰۱۲ حدود ۴۵۰۰ عدل (۱ میلیون تن) است. این روند نزولی به اولویت دادن به محصولات غذایی، که یک نیاز اساسی است، نسبت داده می‌شود. صادرات پنبه عمدتاً به چین، بنگلادش، کره و روسیه انجام می‌شود. ازبکستان از طریق تقویت زنجیره‌ها و کارخانه‌های فرآوری پنبه، تلاشی برای توسعه تولید منسوجات پنبه‌ای آغاز کرده است. صنعت پنبه ازبکستان همچنین پس از گزارش‌های حقوق بشر مبنی بر شرایط کاری شامل کار کودکان و کار اجباری و همچنین تحریم به دلیل تخریب دریای آرال از طریق انحراف آب از آن، تحت تأثیر تحریم پنبه توسط بسیاری از شرکت‌های جهانی قرار گرفته است.

در مارس ۲۰۲۲، کمپین پنبه به درخواست خود برای تحریم پنبه ازبکستان پایان داد. این اقدام پس از اصلاحات گسترده در ازبکستان توسط رئیس‌جمهور فعلی ، شوکت میرضیایف، صورت گرفت که از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۶ متعهد به غیرقانونی کردن کار اجباری در ازبکستان شده است. در سال ۲۰۲۲، سازمان بین‌المللی کار (ILO) اعلام کرد که صنعت پنبه ازبکستان عاری از کار کودکان و کار اجباری است. در سپتامبر ۲۰۲۲، رئیس‌جمهور گفت که سیستم سهمیه‌بندی برای کشاورزان لغو شده است و پنبه دیگر صادر نمی‌شود و در عوض در داخل کشور فرآوری می‌شود.

## تاریخچه
چپ|بندانگشتی|مردی که داوطلبانه پنبه را برداشت می‌کند، ۲۰۱۲
کشت پنبه در زمین‌های ازبکستان نزدیک به ۲۰۰۰ سال پیش توسط چینی‌ها ثبت شده است. تولید پنبه در دوران شوروی سابق و جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان به‌طور چشمگیری افزایش یافت، به طوری که جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان ۷۰ درصد از تولید شوروی را تشکیل می‌داد. دولت به شدت این صنعت را کنترل می‌کرد و سهمیه‌هایی را برای تضمین تولید کارآمد در مزارع اشتراکی (*کلخوزها*) وضع کرده بود.

بین سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۳، رهبران وقت ازبکستان با بزرگ‌نمایی دروغین میزان برداشت پنبه، بانک مرکزی اتحاد جماهیر شوروی را فریب دادند و بدین ترتیب «رسوایی پنبه» شکل گرفت؛ این ماجرا به‌عنوان بدنام‌ترین رسوایی دوران ریاست شرف رشیدوف شناخته می‌شود و موجب بی‌اعتباری نخبگان سیاسی ازبکستان شد. پس از استقلال، نظام سهمیه‌بندی به سبک شوروی همچنان حفظ شده و دولت ازبکستان کماکان کنترل صنعت ملی پنبه را در دست دارد.

به دلیل خطرات مرتبط با اقتصاد تک محصولی و ملاحظات امنیت غذایی برای جمعیت، ازبکستان در حالی که تولید پنبه را کاهش می‌دهد، به سمت تنوع بخشیدن به تولید خود به غلات حرکت کرده است؛ بنابراین، مساحت زیر کشت پنبه از ۱٫۸ میلیون هکتار در سال ۱۹۹۰ به ۱٫۴ میلیون هکتار در سال ۲۰۰۶ کاهش یافت، در حالی که مساحت زیر کشت غلات از ۱٫۰ میلیون هکتار به ۱٫۶ میلیون هکتار افزایش یافت (که بخشی از آن به قیمت از دست رفتن مناطق اختصاص داده شده به محصولات علوفه‌ای تمام شد). یکی دیگر از دلایل پشت اقدامات برای تنوع‌بخشی ممکن است زیست‌محیطی باشد، زیرا مقادیر زیاد آبیاری و کوددهی مورد نیاز برای تولید پنبه به خشک شدن دریای آرال و آلودگی شدید خاک در مناطق اطراف آن کمک کرده است.

## کشاورزی
پنبه در ازبکستان از اواسط آوریل تا اوایل ماه مه کشت می‌شود و در ماه سپتامبر برداشت می‌گردد. مزارع پنبه عمدتاً در اطراف دریاچه آیدار در نزدیکی حیدرکول متمرکز هستند و تا حدودی در منطقه تاشکند در امتداد رود سیردریا و همچنین در امتداد رود آمودریا در نواحی مرزی با ترکمنستان گسترش یافته‌اند. در سال زراعی ۲۰۱۰–۲۰۱۱، سطح زیر کشت پنبه حدود ۱٫۳ میلیون هکتار بود و عملکرد الیاف پنبه به‌طور متوسط ۷۵۲ کیلوگرم در هر هکتار گزارش شد. اُکدار ۶، نامنگان ۷۷ و تاشکند ۶ ارقام رایج پنبه هستند که در کشور کشت می‌شوند. با این حال، در حالی که نیاز به معرفی ارقام بهتر با عملکرد بالاتر و زودرس مورد توجه است، ارقام جدیدی از سال ۲۰۰۹ به کار گرفته شده‌اند؛ این ارقام عبارتند از: بخارا ۱۰۲، بخارا ۸، اندیجان ۳۵ و خوارزم ۱۵۰. بیشتر مزارع پنبه آبیاری می‌شوند اما نیاز به بازسازی سیستم تأمین آب وجود دارد تا هدررفت آب کاهش یابد. آفات به‌طور مناسب با روش‌های زیستی کنترل می‌شوند.

## کار اجباری
کار اجباری کودکان در تولید پنبه در ازبکستان یک رویه است و دولت ازبکستان مدت‌هاست که کودکانی از ۹ سال را در این صنعت به کار می‌گیرد. از سنین بسیار پایین، کودکان طوری تربیت می‌شوند که مشتاقانه منتظر زمان برداشت محصول، معروف به «پاهتا» باشند و از برداشت پنبه به عنوان «فرصتی برای کمک به رونق ملت خود» لذت ببرند. بسیاری از کشاورزان مجبور به تولید پنبه هستند، اما دولت سود حاصل از صادرات آن را درو می‌کند. اگر کارمندان و متخصصان دولتی از کار کردن امتناع کنند، ممکن است با کاهش درآمد جریمه شوند و کودکان کارگر مورد ضرب و شتم قرار گیرند.

سازمان بین‌المللی مبارزه با برده‌داری، شرایط صنعت پنبه در این کشور را «وحشتناک» توصیف می‌کند. کمپین پنبه در سال ۲۰۰۷ در واشینگتن دی سی برای بهبود حقوق بشر در ازبکستان تأسیس شد. آنها ادعا می‌کنند که دولت کریموف «شهروندان ازبک را که خواستار به رسمیت شناختن حقوق بشر هستند، بازداشت، شکنجه و تبعید می‌کند، حقوق بشر آنها را نقض می‌کند و آزادی بیان و مطبوعات را سلب می‌کند» و اینکه سیستم کار اجباری در این کشور «حقوق بشر شهروندان ازبک را نقض می‌کند و نسل‌های آینده را به چرخه فقر محکوم می‌کند» و «به‌طور آشکار کنوانسیون بین‌المللی علیه قاچاق انسان و اعلامیه جهانی حقوق بشر را نقض می‌کند.» کمپین پنبه به‌طور فعال به دنبال تغییر دولت در احترام به حقوق بشر و اجازه دادن به سازمان بین‌المللی کار برای نظارت بر تولید در کشور است.

در نتیجه گزارش‌های حقوق بشری دربارهٔ تخلفات در ازبکستان، چندین شرکت مانند اچ اند ام، تسکو، ایکه‌آ، آدیداس و مارکس اند اسپنسرخود را از این کشور جدا کرده و اعلام کرده‌اند که تمام تلاش خود را برای اجتناب و تحریم استفاده از پنبه ازبکستانی در محصولاتشان به کار می‌گیرند. یوسفین ثورِل، سخنگوی ایکیه، گفت: «ما تمام تلاش خود را می‌کنیم تا اطمینان حاصل کنیم که پنبه ازبکستانی در محصولات ما استفاده نشود، اما فرایند ردیابی در صنعت پنبه کامل نیست. به عنوان مثال در بنگلادش، جایی که بخش عمده پنبه استفاده شده در تولید به‌طور سنتی از ازبکستان تأمین می‌شود، تأمین‌کنندگان ایکیه ملزم هستند که پنبه را از هند خریداری کنند.» در اکتبر ۲۰۱۴، تسکو به بیانیه شبکه تأمین مسئولانه پیوست و متعهد شد که پنبه از ازبکستان تأمین نکند. جایلز بولتون، مدیر تأمین مسئولانه در تسکو، گفت: «تسکو یکی از اولین خرده‌فروشان بود که در سال ۲۰۰۷ استفاده از پنبه ازبکستانی در زنجیره تأمین را ممنوع کرد و اکنون بسیار مفتخریم که به بیانیه پنبه پیوسته‌ایم. حذف پنبه برداشت شده با کار اجباری یک گام حیاتی در فرایند تأمین مسئولانه است.»

در پاسخ به فشارهای بین‌المللی و تهدید این صنعت از تحریم پنبه، شرایط در این کشور به تدریج در حال بهبود است. در اوایل سال ۲۰۱۲، شوکت میرضیایف، نخست‌وزیر ازبکستان (که از آن زمان به جای کریموف به ریاست جمهوری ازبکستان رسیده است) فرمانی مبنی بر ممنوعیت کار کودکان در مزارع پنبه صادر کرد. با این حال، بسیاری از متخصصان از جمله معلمان، اساتید دانشگاه، پزشکان و پرستاران هنوز مجبور به کار در مزارع در زمان برداشت محصول هستند. بوتیفوس برگ‌ریز که اکنون غیرقانونی شده است، مسئول مرگ و میر نوزادان و نرخ بالای نقص مادرزادی در بین کودکانی است که از زنانی که در مزارع پنبه کار می‌کنند، متولد می‌شوند.

در دسامبر ۲۰۱۴، *[[فهرست کالاهای تولیدی کودکان کار یا کار اجباری|فهرست کالاهای تولید شده توسط کار کودکان یا کار اجباری]]* که توسط وزارت کار ایالات متحده منتشر شد، گزارش داد که صنعت پنبه هنوز از کودکان زیر سن قانونی و کارگران قراردادی استفاده می‌کند.

النا اورلائوا، فعال حقوق بشر ازبک، که در سال‌های ۲۰۱۵، ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ به دلیل افشاگری در مورد کار اجباری در صنعت پنبه دستگیر و در بیمارستان‌های روانی بازداشت شد، نقش مهمی در کمپین تحریم پنبه ازبکستان ایفا کرد.

## لغو ممنوعیت پنبه
در مارس ۲۰۲۲، کمپین پنبه فراخوان خود برای تحریم پنبه ازبکستان را خاتمه داد. این اقدام پس از اصلاحات گسترده در ازبکستان توسط رئیس‌جمهور کنونی، شوکت میرضیایف صورت گرفت، که از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۶ متعهد شده است کار اجباری در ازبکستان را ممنوع کند. در سال ۲۰۲۲، سازمان بین‌المللی کار (ILO) اعلام کرد که صنعت پنبه ازبکستان عاری از کار کودکان و کار اجباری است. طبق اعلام این سازمان، «کشور در دوره تولید پنبه ۲۰۲۱ موفق به ریشه‌کنی کار اجباری سیستماتیک و کار کودکان سیستماتیک شده است.» در سپتامبر ۲۰۲۲، دولت ایالات متحده نیز ممنوعیت واردات پنبه را لغو کرد. این تصمیم به دلیل حذف پنبه ازبکستان از لیست کالاهای تولید شده با کار کودکان یا کار اجباری اتخاذ شد. این تنها مانع قانونی بود که مانع از واردات پنبه و محصولات ساخته شده از پنبه از ازبکستان توسط نهادهای آمریکایی می‌شد.

## صنعت پنبه ازبکستان امروز
از مارس ۲۰۲۰، ازبکستان با فرمان ریاست جمهوری، بازار پنبه را آزاد کرد. از فصل برداشت ۲۰۲۰، مقررات دولتی تولید پنبه، قیمت و طرح فروش اجباری لغو می‌شود. مساحت تولید پنبه برای سال بازاریابی (MY) 2020/21، ۹۸۰٬۰۰۰ هکتار و میزان تولید حدود ۳٫۱ میلیون عدل (حدود ۶۷۰٬۰۰۰ تن) تخمین زده می‌شود. در این مرحله، انتظار می‌رفت که صادرات پنبه ازبکستان به دلیل سیاست دولت برای افزایش تولید نخ و پارچه با ارزش افزوده و توسعه صنعت نساجی داخلی، در حداقل سطح نگه داشته شود.

دولت منابع قابل توجهی را به افزایش فرآوری پنبه و تولید منسوجات اختصاص داده است. طبق آمار دولت، از سال ۲۰۱۷، فرآوری پنبه از ۴۰ درصد محصول پنبه در سال ۲۰۱۷ به ۱۰۰ درصد در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است. در سپتامبر ۲۰۲۲، رئیس‌جمهور گفت که سیستم قیمت‌گذاری برای کشاورزان لغو شده است و پنبه دیگر صادر نمی‌شود و در عوض در داخل کشور فرآوری می‌شود.

سرمایه‌گذاری خارجی قابل توجهی نیز در صنعت پنبه ازبکستان صورت گرفته است. به‌طور قابل توجه، در سال ۲۰۱۸ شرکت آمریکایی سیلورلیف سرمایه‌گذاری زیادی برای توسعه یک خوشه پنبه در منطقه جیزک ازبکستان انجام داد. این شرکت در تلاش است تا فناوری‌های مدرن و پایدار را به بخش پنبه ازبکستان، از جمله قابلیت ردیابی کامل محصولات، معرفی کند. دن پترسون، مدیر کل سیلورلیف، در سال ۲۰۲۲ نشان دوستی را از رئیس‌جمهور شوکت میرضیایف دریافت کرد

صادرات پنبه ازبکستان به موضوع یک رسوایی مرتبط با جنگ روسیه و اوکراین و تحریم‌های اعمال‌شده بر صنایع نظامی روسیه تبدیل شده است.

## منابع

رده:اقتصاد ازبکستان
رده:تولید پنبه
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:کشاورزی در اتحاد شوروی
رده:کشاورزی در ازبکستان