بیت ثول

**بیت ثول** () روستایی فلسطینی در بخش اورشلیم بود که در جریان عملیات نخشون در ۱ آوریل ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۱۵٫۵ کیلومتری باختر اورشلیم واقع بود و از موقعیت خود بر فراز قله‌ای در دامنه غربی تپه‌های اورشلیم به دریای مدیترانه مشرف بود.

بیت ثول میان دو دره ژرف جای داشت و به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می‌شد. در مرکز روستا مسجد، دکان‌ها و مقامی مقدس قرار داشت. بیشتر ساکنان به کشاورزی اشتغال داشتند و غلات، سبزیجات، زیتون و میوه پرورش می‌دادند. برابر آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۲۶۰ تن (همگی مسلمان) و مساحت زمین‌های آن ۴٬۶۲۹ دونوم بود.

## نام
در سال ۱۸۷۴ میلادی، شارل سیمون کلرمون-گانو شباهت نام «بیت ثول» را با بتولیای یادشده در کتاب جودیت متذکر شد. او همچنین نوشت که به گفته فلاحین محلی، مسیحیان پیش‌تر این شهرک را «قلعة فرتین» (دژ فرتین) می‌نامیدند. فرتین نام پادشاهی مسیحی یا بت‌پرست بود که زمانی بر سراسر منطقه فرمان می‌راند و سرانجام در طوفانی مهیب که از تنور ابوشوشه سرچشمه گرفت غرق شد و تمام ناحیه را زیر آب برد.

بیشتر مورخان بر آن‌اند که نام روستا از واژه آرامی «تولا» به معنای تل یا سایه گرفته شده‌است.

## تاریخ
### دوره عثمانی
بیت ثول همچون دیگر نقاط سرزمین فلسطین در سال ۱۵۱۷ میلادی به امپراتوری عثمانی پیوست. در سرشماری سال‌های ۱۵۳۸–۱۵۳۹ میلادی، بیت ثول در ناحیه قدس از لوای قدس ثبت شده بود. در سرشماری سال ۱۵۹۶ میلادی جمعیت روستا ۷ خانوار بود که همگی مسلمان بودند. روستاییان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی گوناگون مانند گندم، جو و درختان زیتون می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۱٬۸۶۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۳۸ میلادی بیت ثول به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه بنی‌مالک در باختر اورشلیم شناسایی شد.

در اوایل دهه ۱۸۷۰ کلرمون-گانو روستا را آباد یافت و از پذیرایی گرم ساکنان سخن گفت. او نوشت که روستا دو ولی (مقام) دارد: یکی زیارتگاه «شیخ انجیم» و دیگری «بدریه». در برابر مقام بدریه بازمانده‌های آبراهه‌ای کوچک از بناهای سنگی و دو تنه بزرگ ستون‌های باستانی دیده می‌شد. بر پایه روایت محلی، بدریه خواهر شیخ انجیم بود. کلرمون-گانو از یافته‌هایش نتیجه گرفت که ساختمان مهم مسیحی از دوره بیزانسی زمانی در آنجا برپا بوده‌است.

در سال ۱۸۸۳ گزارش «پیمایش فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین «پی‌ها و یک مقام» را در روستا ثبت کرد.

### خاندان‌های روستا
بر پایه منابع شفاهی، در سده هجدهم میلادی دو خاندان در بیت ثول ساکن بودند: خاندان علقم و خاندان شیخ‌علی که در حدود سال ۱۷۵۰ به آنجا آمدند. شیخ ابو غوش که در آن دوره بر نزدیک به سی روستای منطقه فرمان می‌راند، زمین‌هایی را به خاندان‌های تازه‌وارد واگذار می‌کرد. به نظر می‌رسد روستا در طول سده هجدهم خالی از سکنه شده بود تا آنکه شیخ ابو غوش این دو خاندان را در آنجا اسکان داد. خاندان علقم بنا بر روایت خانوادگی پس از رویداد قتلی در روستای اصلی‌شان نزدیک رام‌الله به ابو غوش پناه بردند. خاستگاه خاندان شیخ‌علی کمتر روشن است؛ برخی روایات آنان را از ام‌الفحم می‌دانند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، ۱۳۳ تن (همگی مسلمان) در روستا زندگی می‌کردند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به ۱۸۲ تن در ۴۳ خانه مسکونی رسید.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۲۶۰ مسلمان بود و مساحت کل زمین‌ها ۴٬۶۲۹ دونوم بود. از این مقدار ۵۵ دونوم زمین آبی و باغ، ۷۸۷ دونوم زمین غلات و ۱۳ دونوم زمین ساخته‌شده شهری بود.


File:Yalu 1943.jpg|بیت ثول ۱۹۴۳ — مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰ (سمت راست مرکز)
File:Yalu 1945.jpg|بیت ثول ۱۹۴۵ — مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰


### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین، روستا در ۱ آوریل ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات نخشون تخلیه شد. بر پایه روایت زقنان بیت ثول، مختار روستا از اعضای کیبوتص مجاور خواست تا ساکنان را از ترک خانه‌هایشان بازدارند؛ اما پس از کشتار دیر یاسین بسیاری از ساکنان به‌آبادی‌های همسایه گریختند با این امید که پس از پایان نبردها بازگردند. با این حال شبه‌نظامیان یهودی بر زمین‌ها دست یافتند و بازگشت ممکن نشد.

در اواخر اکتبر ۱۹۴۸ گردان بیت‌حورون ویرانی بیت ثول را آغاز کرد.


File:BaytThulDec162022 03.jpg|بازمانده‌های بیت ثول بر تپه غربی
File:BaytThulDec162022 01.jpg|بازمانده‌های بیت ثول بر تپه شرقی


هنگامی که نویسندگان مجموعه‌ای از تاریخ شفاهی فلسطینی همراه یکی از ساکنان پیشین به بیت ثول بازگشتند، توصیف کردند که آن زن — ام‌علی — چگونه آغاز به چیدن گیاهان و سبزه‌ها کرد: «او آن‌قدر برگ‌ها را چید تا بوته‌ای بزرگ از سینه‌اش سر برآورد. آن ام‌علی بود یا شاید آنچه ما به یاد داریم: درختی از سبزه‌های وحشی که با وقاری شگفت‌آور بر سنگ‌های روستاهای ویران‌شده گام برمی‌داشت و دلداری و آرامش می‌بخشید و نوادگان منتظرمان را به یادمان می‌آورد.»

## میراث باستان‌شناختی
روستای بیت ثول دربرگیرنده چندین محوطه باستانی بود. خربه مسمار در جنوب روستا شامل بازمانده‌های موزاییک و حظیره‌هایی از دوران رومی بود. خربه زبود در جنوب‌شرقی شامل ستون‌ها و بناهای باستانی رومی بود؛ نام آن احتمالاً از واژه سریانی «زبودیا» به معنای هبه گرفته شده بود. خربه جرابه (یا ذویقه) در پایین روستا بنیان‌ها و صخره‌های تراشیده رومی و آبانباری بزرگ داشت. خربه القصر در باختر روستا آبانباری تراشیده در سنگ داشت. خربه حرشه در باختر روستا غارها و چاه‌های آرتزین باستانی داشت و گفته می‌شد دهکده‌ای رومی بوده‌است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیت ثول در Palestine Remembered
* بیت ثول در ذاکرات
* بیت ثول در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ولسوالی اورشلیم