الطیره (روستای ویران‌شده فلسطینی در حیفا)

**الطیره** (، همچنین **طیرة اللوز** به معنای «طیره بادام‌ها» یا **طیرة حیفا** برای تمایز از دیگر روستاهای هم‌نام) شهرکی فلسطینی بود که در ۷ کیلومتری جنوب حیفا و بر دامنه‌های غربی کوه کرمل جای داشت. این شهرک از پنج خربه تشکیل شده بود که یکی از آن‌ها «خربة الدیر» با ویرانه‌های صومعه سنت بروکاردوس و مجموعه‌ای از غارها با تونل‌های طاق‌دار بود.

ساکنان الطیره در جریان نکبت در سال ۱۹۴۸ به‌زور از خانه‌هایشان رانده شدند و شهر اسرائیلی طیره کرمل در سال ۱۹۴۹ بر زمین‌های آن بنا شد. الطیره از معدود روستاهای فلسطینی بود که هم به دست شبه‌نظامیان محلی و هم با پشتیبانی ارتش رهایی‌بخش عرب به صورت نظامی دفاع شد. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت الطیره ۵۲۷۰ نفر و مساحت کل زمین‌هایش ۴۵۲۶۲ دونوم بود.

## پیشینه
برخی پژوهشگران بر این باورند که نام «طیره» بازتاب پیشینه این شهرک به‌عنوان جایگاه نخستین شهر باستانی صور است.

صلیبیون الطیره را «سن یوهان دو تیر» می‌نامیدند و در سده سیزدهم میلادی صومعه‌ای ارتدوکس یونانی به نام یوحنای تعمیددهنده در این روستا برپا بود. در سال ۱۲۸۳ میلادی، الطیره به‌عنوان بخشی از قلمرو صلیبیون در پیمان آتش‌بس (هدنه) میان صلیبیون و سلطان مملوکی منصور قلاوون یاد شده‌است.

### دوره پیش‌ازتاریخ
یک محوطه باستان‌شناختی از دوره پارینه‌سنگی (پالئولیتیک) در جنوب روستا گواه سکونت انسان در این منطقه در دوران پیش‌ازتاریخ است. همچنین محوطه باستان‌شناسی زیرآبی عتلیت یام در نزدیک به ۴۰۰ متری ساحل الطیره و در ژرفای ده متری آب قرار دارد. این روستای نوسنگی (هزاره هفتم پیش از میلاد) در دهه ۲۰۰۰ کاوش شد و نشانه‌هایی از کشت زیتون و تولید روغن در آن یافت شد.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ میلادی، الطیره همراه با دیگر نقاط فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی، طیرة اللوز به امارت طوربای (۱۵۱۷–۱۶۸۳) تعلق داشت که مرج ابن عامر، حیفا، جنین، دره بیت شیان و بخش شمالی دشت شارون را نیز دربرمی‌گرفت.

در سال ۹۸۷ هجری قمری (۱۵۷۹ میلادی) ثبت شده که «اسف» (سنجاق بیگ لجون) از خاندان طوربای، مسجدی در روستا بنا کرد.

در سال ۱۵۹۶ میلادی، الطیره روستایی با ۵۲ خانوار مسلمان و جمعیتی برآوردی در حدود ۲۸۶ تن بود که به ناحیه شفا از سنجاق لجون وابسته بود. ساکنان مالیاتی به نرخ ثابت ۲۵ درصد بر محصولات کشاورزی‌شان شامل گندم، بز، کندوی عسل و تاکستان‌ها می‌پرداختند که جمعاً ۲۶٬۰۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۷۹۹ میلادی در جریان لشکرکشی ناپلئون به مصر و شام، الطیره با نام «ال کنیسه» در نقشه‌ای که پیر ژاکوتن ترسیم کرد آمده، هرچند جایگاهش نادرست نشان داده شده بود.

ویکتور گرن در سال ۱۸۷۰ از روستا بازدید کرد و نوشت: «نخست مسجد کوچکی را بررسی کردم که پیشتر کلیسایی مسیحی بوده‌است. از غرب به شرق کشیده شده و تنها یک ناوه دارد و به سوی شرق به یک محراب کلیسایی ختم می‌شود. ورودی آن دری مستطیلی با نعل درگاه یکپارچه زیباست. این بنا با سنگ‌های تراشیده بسیار منظم ساخته شده و طاق‌های اندکی تیزدار دارد.»

پس از سربازگیری سنگین عثمانیان در ۱۸۷۲، شکوفایی روستا کاهش یافت اما بعدتر بهبود پیدا کرد.

فهرست جمعیتی در حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که طیره نزدیک به ۲۵۵۵ نفر ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.


File:El Tireh.jpg|الطیره (ال طیره) نقشه صندوق اکتشاف فلسطین، ۱۸۷۵
File:Et Tira 1932.jpg|الطیره (ات تیرا) ۱۹۳۲ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Haifa 1945.jpg|الطیره (تیرا) ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰


الطیره دو مسجد داشت: مسجد قدیم و مسجد نو. مسجد قدیم پیشتر کلیسا بوده و تا سال ۱۹۳۲ از کاربرد افتاده بود. مسجد نو هنوز پابرجاست اما به کنیسه تبدیل شده‌است. دربارهٔ تاریخ ساخت مسجد نو اتفاق‌نظر وجود ندارد؛ پرینگل آن را همان مسجد ساخته‌شده به دست اسف در ۱۵۷۹ میلادی می‌داند. اما پترسن که در ۱۹۹۴ آن را بررسی کرد، این نظر را نادرست دانست و بر پایه کتیبه‌ای به خط نسخ در طاقچه‌ای کنار ورودی نمازخانه، ساخت مسجد را به اسحاق بن امیر در سال ۶۸۷ هجری قمری (۱۲۸۸–۱۲۸۹ میلادی) نسبت داد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت «طیره» ۲۳۴۶ نفر بود: ۲۳۳۶ مسلمان فلسطینی، ۱ یهودی و ۹ مسیحی که از میان مسیحیان ۱ کاتولیک رومی و ۸ ارتدوکس بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت به ۳۱۹۱ نفر رسیده بود: ۳۱۷۳ مسلمان، ۱۷ مسیحی و ۱ درزی در ۶۲۴ خانه.

در سال ۱۹۴۳، الطیره بیش از هر روستای دیگری در بخش حیفا زیتون و روغن زیتون تولید می‌کرد. فراوانی درختان بادام در الطیره لقب «طیرة اللوز» (طیره بادام‌ها) را برایش به ارمغان آورد. تا سال ۱۹۴۵، ۵۲۴۰ مسلمان و ۳۰ مسیحی دو دبستان داشتند: یکی برای پسران و دیگری برای دختران. اقتصاد روستا بر کشت غلات، سبزی و میوه استوار بود که از چشمه‌های طبیعی آبیاری می‌شدند. سه آسیاب مکانیکی برای تولید روغن زیتون به کار می‌رفت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت الطیره ۵۲۷۰ نفر (۳۰ مسیحی و ۵۲۴۰ مسلمان) و مساحت کل زمین‌هایش ۴۵۲۶۲ دونوم بود. از این مقدار، ۱۶۲۱۹ دونوم به کشت غلات و ۳۵۴۳ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی اختصاص داشت و ۹۰۱ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود. از نظر مالکیت زمین، ۲۳۹۴۰ دونوم متعلق به عرب‌ها، ۶۵۵۳ دونوم متعلق به یهودیان و ۱۴۷۶۹ دونوم زمین مشاع بود.

### پاکسازی قومی ۱۹۴۸

اندکی پس از آغاز جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، در شب ۱۱ تا ۱۲ دسامبر ۱۹۴۷ (هم‌زمان با جشن حنوکا) سازمان تروریستی ایرگون به الطیره حمله کرد. نزدیک به بیست مهاجم نخست بمبی آتش‌زا به خانه‌ای در حاشیه روستا پرتاب و سپس روستا را به رگبار بستند. سیزده نفر از ساکنان که به گفته مورخ ایلان پاپه «بیشترشان کودکان و سالخوردگان» بودند کشته و ده نفر زخمی شدند. شش روستای دیگر نیز در همان شب از سوی ایرگون مورد حمله قرار گرفتند.

در ۵ فوریه ۱۹۴۸ حمله آزاردهنده‌ای به مدت یک ساعت و نیم بدون تلفات انجام شد. هاگانا در شب ۲۱–۲۲ آوریل ۱۹۴۸ به الطیره یورش برد که باعث فرار شماری از زنان و کودکان شد. در سپیده‌دم ۲۵ آوریل، هاگانا روستا را با خمپاره و مسلسل کوبید و در ساعات نخست ۲۶ آوریل حمله شدیدی آغاز کرد. یک گروهان پیاده به حاشیه روستا رسید اما ظاهراً با آتش نیروهای بریتانیایی متوقف شد. بریتانیایی‌ها جمعیت غیرنظامی را تخلیه کردند و چند صد مرد مسلح برای دفاع ماندند.

در ۵ مه، نزدیک به ۶۰۰ نفر دیگر از ساکنان به جنین و نابلس منتقل شدند. در ۱۳ مه، تیپ الکساندرونی هاگانا در تصرف روستا ناکام ماند و این شکست به تعویق افتادن عملیات تصرف قلقیلیه بر پایه نقشه دالت انجامید. الطیره سرانجام در ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان ده‌روزه نبردهای میان دو آتش‌بس جنگ به دست نیروهای اسرائیلی افتاد. در این عملیات سه تیپ الکساندرونی، گولانی و کرملی شرکت داشتند و برای نخستین‌بار از بمباران دریایی به وسیله ناوچه «ایلات» پشتیبانی شد.

ساکنانی که بیش از دو ماه محاصره را تاب آورده بودند یا به کرانه باختری (مثلث جنین–نابلس–طولکرم) رانده شدند یا در اردوگاه‌های اسرای جنگی بازداشت شدند. برخی دیگر به روستای عین غزال مجاور پناه بردند. بر پایه گزارش دبیرکل اتحادیه عرب، پیکر ۲۸ تن از آوارگان الطیره در اواخر ژوئیه توسط ارتش اسرائیل سوزانده شد؛ اتحادیه عرب آن را کشتار خواند، اما اسرائیل ادعا کرد اجساد متعلق به کسانی بود که به دلایل دیگر جان باخته و به دلیل فساد سوزانده شده بودند.

### دوره اسرائیل
پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد. فرایند شهرک‌سازی پیش از سقوط کامل روستا آغاز شده بود؛ در ژوئن ۱۹۴۸ کیبوتص هَحوتریم در جنوب روستا بنیاد نهاده شد. سپس خانه‌های الطیره در فوریه ۱۹۴۹ با مهاجران یهودی پُر شد و تا آوریل همان سال جمعیت به ۲۰۰۰ نفر رسید. در ۱۹۴۹ شهر طیره کرمل و شهرک مگادیم بر زمین‌های روستا بنا شدند. در ۱۹۵۲ شهرک کفار گالیم و در ۱۹۵۳ مدرسه دینی (یشیوا) و شهرک کفار تسوی سیترین نیز بر همین سرزمین پدید آمدند. بسیاری از آوارگان الطیره به اردن و به‌ویژه اربد گریختند.

پس از جنگ، پناهندگان فلسطینی رانده‌شده از الطیره روستای وادی العین را بنیاد نهادند. این جامعه تا اوایل دهه ۱۹۷۰ دوام آورد، اما مقامات اسرائیلی ساکنان را به‌زور بیرون راندند تا منطقه به پارک ملی کوه کرمل (تعیین‌شده از ۱۹۶۰) ملحق شود. خانه‌های این روستای کوچک تخریب نشد و تا امروز خالی برجاست.

ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را چنین توصیف کرد: «برخی خانه‌ها همچون خانه عرسان الذیب هنوز برپاست. گورستان رها شده و چندین سنگ‌قبر شکسته‌اند. بقایای دو زیارتگاه دیده می‌شود و ساختمان مدرسه هم از سوی دانشجویان فلسطینی و هم یهودی به کار می‌رود. جنگل‌ها و برخی خانه‌های مسکونی در بخش کوهستانی زمین‌های پیرامون وجود دارد.»

در سال ۱۹۹۸ شمار پناهندگان فلسطینی بازمانده از ساکنان رانده‌شده ۱۹۴۸ بیش از ۳۷٬۰۰۰ تن برآورد شد. تا سال ۲۰۱۱، چهار کتاب دربارهٔ پیشینه این روستای فلسطینی منتشر شده بود.


File:Al-Tira, Haifa former Mosque.jpg|مسجد پیشین الطیره که اکنون کنیسه است
File:Al-Tira, Haifa, old school building.png|ساختمان مدرسه قدیمی الطیره حیفا
File:Al-Tira, Haifa, Police station.png|ایستگاه پلیس الطیره حیفا


## جمعیت

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* الطیره در Palestine Remembered
* الطیره (حیفا) در ذاکرات
* [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.05.jpg نقشه ۵ پیمایش فلسطین غربی در ویکی‌انبار]

رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل