اسلام و انسانیت

**آموزه‌های اسلامی در مورد انسانیت و رفاه انسان** در کتاب مقدس اصلی آن، قرآن، که مسلمانان معتقدند از سوی خدا برای بشریت نازل شده است، تدوین شده است. این آموزه‌ها اغلب توسط پیامبر اسلام، حضرت محمد، در سخنان و اعمال او، به تصویر کشیده شده‌اند. برای مسلمانان، اسلام همان چیزی است که قرآن به انجام آن دستور داده و نحوه‌ای که محمد آنها را به عمل درآورده است؛ بنابراین، درک هر موضوع اسلامی عموماً به این دو متکی است.

## رفاه اجتماعی در اسلام
در سنت اسلامی، مفهوم رفاه اجتماعی به‌عنوان یکی از ارزش‌های اصلی مطرح شده است و انجام خدمات اجتماعی در اشکال گوناگون آن توصیه و تشویق گردیده است. زندگی دینی یک مسلمان بدون خدمت به بشریت ناقص تلقی می‌شود. آیهٔ زیر از قرآن معمولاً برای بیان خلاصهٔ دیدگاه اسلام دربارهٔ رفاه اجتماعی نقل می‌شود:

به همین ترتیب، وظایفی نسبت به والدین، همسایگان، اقوام، بیماران، سالمندان و اقلیت‌ها در اسلام تعریف شده است. در حدیثی طولانی که در حدیث قدسی ثبت شده است، آمده است که خداوند در روز قیامت از کسانی که به بیماران اهمیت نمی‌دهند و به درخواست‌کنندگان غذا نمی‌دهند، خشمگین خواهد شد. خداوند از آنها بازجویی می‌کند و از آنها توضیح می‌خواهد. این حدیث به عنوان یادآوری تعهد انسان به پاسخگویی به نیازهای دیگران تلقی می‌شود. فرد، خانواده، دولت، سازمان‌های غیردولتی و حکومت - همه مسئول انجام مسئولیت‌های اجتماعی و ارتقای رفاه اجتماعی هستند. قرآن می‌گوید که مؤمنان برای بهبود بشریت فرستاده شده‌اند، که آنها امر به معروف را ترویج و از امر به معروف جلوگیری می‌کنند (). با این حال، این امر باید به بهترین شکل ممکن انجام شود: هیچ آبرویی نباید آسیب ببیند و هیچ آسیبی نباید از آن ناشی شود. در سنت اسلامی، خانواده نقش بزرگتری در آموزش صحیح اعضای خود و فراهم کردن زمینه‌های اخلاقی برای تبدیل آنها به اعضای خوب جامعه دارد. دولت مسئولیت حفظ حقوق بشر شهروندان خود را بر عهده دارد، در حالی که نهادهای مختلف غیردولتی در یک جامعه مدنی باید خدمات عمومی و کارهای خیریه انجام دهند.

## حقوق گروه‌های مختلف در اسلام
### حقوق والدین و خویشاوندان
در اسلام، خدمت به والدین و رعایت حقوق آنان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. احترام و اطاعت از پدر و مادر به‌عنوان یک تکلیف دینی مقرر شده و بدرفتاری با آنان در فقه و سنت اسلامی ممنوع است. در خصوص حقوق والدین، قرآن کریم فرمان می‌دهد که باید با آنان به نیکی رفتار کرد، در دوران پیری مراقبشان بود، به آنان تندی نکرد و بیشترین احترام را نسبت به ایشان نشان داد. این دستور حتی در مورد والدین غیرمسلمان نیز صادق است؛ یعنی یک مسلمان موظف است والدین خود را محترم بدارد و به آنان خدمت کند، خواه مسلمان باشند یا نه. در احادیث نبوی نمونه‌های فراوانی وجود دارد که پیامبر اسلام یاران خود را به نیکی و مهربانی با والدین و خدمت صادقانه به آنان توصیه کرده است. اهانت یا بدرفتاری با والدین از گناهان کبیره شمرده شده است. در عین حال، مادر در مقایسه با پدر، در دریافت احترام و خدمت از سوی فرزندان، اولویت دارد. جایگاه بلند مادر در اسلام در سخن پیامبر به‌خوبی آشکار است که فرمود:

«بهشت زیر پای مادران است.»

همچنین اسلام بر حقوق خویشاوندان نیز تأکید فراوان دارد. دو وظیفهٔ اصلی در این زمینه مطرح است:

۱. حفظ روابط نیکو و صله‌رحم

۲. یاری مالی در صورت نیاز

در احادیث، حفظ پیوند خویشاوندی مورد تأکید و قطع رحم مورد نکوهش قرار گرفته است. پیامبر (ص) فرمود: «کسی که پیوند خویشاوندی را قطع کند، وارد بهشت نخواهد شد.»

### حقوق همسایگان

### حقوق کودکان
احکام اسلامی و حدیث، حقوق کودکان در اسلام را بیان کرده‌اند. کودکان حق دارند تا رسیدن به سن بلوغ، تغذیه، پوشاک و حمایت شوند؛ حق دارند با خواهران و برادران خود به‌طور مساوی رفتار کنند؛ حق ندارند توسط والدین ناتنی یا والدین اصلی خود مجبور شوند؛ و حق تحصیل دارند. والدین همچنین مسئول آموزش باورهای اساسی اسلامی، وظایف دینی و ویژگی‌های اخلاقی خوب مانند رفتار مناسب، صداقت، راستگویی، حیا و سخاوت به فرزندان خود هستند. قرآن رفتار خشن و ظالمانه با کودکان یتیم را منع می‌کند و در عین حال مهربانی و عدالت نسبت به آنها را توصیه می‌کند. همچنین کسانی را که به کودکان یتیم احترام نمی‌گذارند و به آنها غذا نمی‌دهند، محکوم می‌کند (قرآن ).

محمد به‌طور کلی به عنوان فردی بسیار علاقه‌مند به کودکان توصیف شده است. در یک روایت اسلامی، محمد در یک بازی به دنبال حسین، نوه‌اش، دوید تا او را گرفت. او کودکی را که بلبل خانگی‌اش مرده بود، دلداری داد. محمد بازی‌های زیادی با کودکان انجام می‌داد، با آنها شوخی می‌کرد و با آنها دوست می‌شد. محمد همچنین به کودکان سایر ادیان عشق می‌ورزید. یک بار او به دیدار پسر همسایه یهودی‌اش رفت که بیمار بود.

### حقوق اقلیت‌ها
امروز حقوق اقلیت‌ها در چندین کشور مسلمان به‌طرز شدیدی محدود شده است. طبق آموزهٔ قرآن (توبه ۹:۲۹)، یهودیان و مسیحیانی که «اهل کتاب» خوانده می‌شوند باید تا هنگامی که جزیه بپردازند و «خود را تحت‌سلطه احساس کنند» در مناطقی که اسلام برتری دارد با آنها جنگ شود. با این حال از نظر تاریخی، اقلیت‌های غیرمسلمان اغلب در سرزمین‌های اسلامی از آزادی بیشتری برخوردار بوده‌اند. این امر از آغازین‌ترین دوره‌ها تا خلافت‌های بعدی، از جمله امپراتوری‌های عثمانی و گورکانی (مغولی)، مشهود است. این آزادی‌ها شامل اهل کتاب و همچنین دیگر اقوام غیرمسلمان نیز می‌شد که بسیاری از آن‌ها تا امروز پس از بیش از ۱۳۰۰ سال حکومت مسلمانان همچنان در این سرزمین‌ها زندگی می‌کنند. حفاظت از حقوق اقلیت‌ها در چارچوب شریعت اسلامی ضروری تلقی می‌شود و با سایر قوانین بین‌المللی مرتبط با اقلیت‌ها نیز در هماهنگی است.

### نفی تبعیض نژادی
در تاریخ بشر، تبعیض نژادی مدت‌هاست که عامل بی‌عدالتی بوده است. یکی از جنبه‌های مهم اسلام این است که انسان‌ها را *فرزندان برابر آدم* می‌داند. اسلام به عنوان یک دین، تبعیض نژادی بین مردم را به رسمیت نمی‌شناسد. محمد در خطبه وداع خود، تبعیض بر اساس نژاد و رنگ را رد کرد. اسلام هیچ تمایزی بین انسان‌ها بر اساس رنگ، زبان یا قبیله قائل نیست. همه در دریافت حقوق بشر و انجام وظایف برابر هستند. طبق آموزه‌های اسلامی، هیچ طبقه ممتاز یا برگزیده‌ای وجود ندارد، مگر کسانی که تقوا یا فضیلت اخلاقی دارند. یک دستور قرآنی مسلمانان را از دست کم گرفتن دیگران منع می‌کند. با فرض اینکه تفاوت‌های طبیعی در پایگاه اجتماعی و درآمد بین افراد وجود خواهد داشت که نتیجه طبیعی تفاوت در استعدادها و تلاش‌های شخصی است، پیشنهاد شده است که حس برادری نسبت به دیگر مسلمانان و حس عمومی انسانیت نسبت به هر انسانی برای ایجاد بیشتر برابری در جامعه پرورش داده شود.

## جستارهای وابسته
* اخلاق اسلامی

## منابع

رده:حقوق بشر در اسلام