سید کیان

**سید کیان** یا **سیدان کیان** عنوانی موروثی برای رهبری مذهبی و محلی در بخش‌هایی از شمال افغانستان است. جامعهٔ اسماعیلیان افغانستان به‌طور سنتی توسط این خاندان از سادات، که خاستگاه آنان در درهٔ تاریخی کیان در ولایت بغلان قرار دارد، رهبری شده است.

## پیشینهٔ تاریخی
کیان دره‌ای در شهرستان دوشی ولایت بغلان در شمال افغانستان است که در منابع تاریخی به‌عنوان یکی از مراکز نفوذ اسماعیلیان یاد شده و حدود ۲۷٬۰۰۰ کیلومتر مربع گسترهٔ نفوذ محلی داشته است. نیاکان این خاندان عمدتاً در این دره ساکن بودند و به همین دلیل به «سیدان کیانی» شهرت یافتند.

بر اساس روایت سید نادرخان در کتاب «تاریخ غریب» (چاپ بمبئی، ۱۹۳۸)، نیای این خاندان، شاه صالح، از ایران به هرات و قندهار مهاجرت کرده و سپس از مسیر هزاره‌جات به بغلان رسیده است. اگر این روایت معتبر دانسته شود، این مهاجرت احتمالاً به دورهٔ امام غریب میرزا (درگذشتهٔ ۱۴۹۶) بازمی‌گردد.

با استقرار صفویان در ایران و اعلام تشیع به‌عنوان دین رسمی در اوایل سدهٔ شانزدهم میلادی، فشارهای مذهبی سبب مهاجرت گروه‌هایی از مسلمانان، از جمله این خاندان، به افغانستان شد. در دوره‌های نخستین، سیدان کیان نه خراج مذهبی جمع‌آوری می‌کردند و نه رهبری خود را بر پایهٔ اجبار مذهبی اعمال می‌نمودند.

در دوره‌ای، گروه کوچکی از اسماعیلیان در کابل به‌صورت پنهانی و با رعایت تقیه زندگی می‌کردند و از طریق واسطه‌هایی، وجوه مذهبی خود را به امام اسماعیلی در ایران منتقل می‌کردند. این وضعیت تا زمانی ادامه یافت که امام حسن‌علی‌شاه آقاخان یکم از آنان خواست هویت اسلامی خود را آشکار سازند.

## رهبری مذهبی و محلی
سیدان کیان برای مدت طولانی، رهبری جماعتهای اسماعیلی افغانستان را بر عهده داشتند. نخستین فرد شناخته‌شده در این جایگاه، سید عبداله هادی بود که از سوی امام حسن‌علی‌شاه به‌عنوان مُخی مناطق مرکزی و شمالی افغانستان منصوب شد و در دربار دوست‌محمد خان نفوذ داشت.

پس از او، فرزندش سید شاه حسین جانشین شد و سپس سید جعفرخان، سید گوهرخان، سید فریدون‌خان و سید تیمورخان به‌ترتیب این منصب را بر عهده گرفتند. دربارهٔ جزئیات زندگی برخی از این افراد اطلاعات محدودی در منابع موجود است.

سید تیمورخان در دورهٔ حبیب‌الله خان به کابل بازگشت، مدتی تبعید شد و پس از روی کار آمدن امان‌الله خان، اجازهٔ بازگشت به کیان را یافت. او در سال ۱۹۲۴ درگذشت.

## سید نادرشاه کیانی
سید نادرشاه کیانی (۱۸۹۷–۱۹۷۱) پس از اختلافات داخلی با برخی از خویشاوندان، با حمایت بخشی از جامعهٔ اسماعیلی، به‌عنوان رهبر اصلی اسماعیلیان افغانستان تثبیت شد. انتصاب او به‌عنوان سید کیان از سوی سلطان محمدشاه آقاخان سوم تأیید شد.

در دورهٔ سلطنت محمد نادرشاه و سپس محمد ظاهرشاه، او روابط نزدیکی با حکومت مرکزی داشت. منابع تاریخی اشاره می‌کنند که نیروهای وابسته به او در برخی درگیری‌های داخلی به نفع دولت وقت مشارکت داشتند و همین امر موجب تقویت نفوذ سیاسی او در شمال افغانستان شد.

## انجمن بین‌المللی سید کیان
افغان‌های مهاجر در تورنتوی کانادا، نهادی فرهنگی–اجتماعی با نام «انجمن سید کیان» تأسیس کرده‌اند که نام آن برگرفته از سید نادرشاه کیانی است. هدف این انجمن، ترویج آموزش، همگرایی اجتماعی و انتشار مطالب مرتبط با مطالعات اسماعیلی است.

## خاندان و تداوم رهبری
برای بیش از دو سده، خاندان سید کیان در عرصه‌های مذهبی و سیاسی افغانستان نقش داشته‌اند. اعضای این خاندان در مقاطع مختلف در تلاش‌های میانجی‌گرانه و حل منازعات محلی مشارکت داشته‌اند.

از چهره‌های شاخص این خاندان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* سید نادرشاه کیانی (۱۸۹۷–۱۹۷۱)
* سید شاه ناصر نادری (۱۹۲۵–۱۹۸۷)
* سید منصور نادری (زادهٔ ۱۹۳۶)
* رونق نادری (۱۹۴۰–۱۹۷۹)
* سید جعفر نادری (زادهٔ ۱۹۶۵)
* سادات منصور نادری (زادهٔ ۱۹۷۷)
* فرخنده زهرا نادری (زادهٔ ۱۹۸۱)

## فهرست سیدان کیان

## منابع

## پیوندهای بیرونی
* The Ismailis of Afghanistan: THE SAYEDS OF KAYAN

رده:ولایت بغلان
رده:اسماعیلیه نزاری
رده:اسماعیلیان اهل افغانستان
رده:تاریخ افغانستان