دومین جنگ انگلستان و ماراتا

thumb|نقشه سیاسی هند در سال ۱۱۷۱، در مقایسه با مرزهای زرد رنگ سال ۱۱۰۸.

**دومین جنگ انگلستان و ماراتا** (از ۱۱۸۲ تا ۱۱۸۴ خورشیدی) یک درگیری گسترده در داخل امپراتوری ماراتا بود که شرکت هند شرقی بریتانیا در آن درگیر شد. این جنگ منجر به از دست رفتن بخش بزرگی از قلمرو **مارات‌ها**، از جمله مناطق اطراف دهلی و گجرات امروزی، و افتادن آنها تحت حکومت مستقیم شرکت شد.

## پیش‌زمینه
بریتانیا در اولین جنگ انگلستان و ماراتا از پیشوا راغونات رائو حمایت کرده بود و این حمایت را با پسر او، باجی رائو دوم ادامه داد. اگرچه پسر به اندازه پدر شجاعت رزمی نداشت، اما «استادی تمام‌عیار در فریب و دسیسه» بود. این خصیصه، همراه با «رگه‌های بی‌رحمی» در او، به زودی باعث ایجاد کینه یاشوانت رائو هولکار شد، چرا که باجی رائو دوم یکی از بستگان هولکار را به قتل رسانده بود.

امپراتوری ماراتا در آن زمان شامل کنفدراسیونی از پنج رئیس اصلی بود: پیشوا (نخست‌وزیر) در پایتخت پونا، رئیس گائکواد در بارودا، رئیس شیندیا در گوالیور، رئیس هولکار در ایندور، و رئیس بونسله در ناگپور. رؤسای **مارات‌ها** درگیر نزاع‌های داخلی با یکدیگر بودند. لرد مورنینگتون، فرماندار کل هند در هند بریتانیا، مکرراً یک پیمان حمایتی را به پیشوا و شیندیا پیشنهاد داده بود، اما نانا فادناویس قویاً آن را رد می‌کرد.

در مهر ۱۱۸۱ خورشیدی، ارتش‌های ترکیبی پیشوا باجی رائو دوم و شیندیا توسط یاشوانت رائو هولکار، فرمانروای ایندور، در نبرد پونا شکست خوردند. باجی رائو دوم به تحت‌الحمایگی بریتانیا گریخت و در آذر همان سال عهدنامه باسین را با شرکت هند شرقی بریتانیا منعقد کرد، که به موجب آن قلمرویی را برای نگهداری یک نیروی کمکی واگذار کرد و توافق کرد که با هیچ قدرت دیگری پیمان نبندد. این عهدنامه به «زنگ مرگ امپراتوری ماراتا» تبدیل شد.

## جنگ

thumb|240px|نبرد آسای، حمله گردان اول هنگ ۸ پیاده‌نظام بومی به توپخانه، به رهبری کاپیتان هیو مکینتاش

این اقدام از سوی پیشوا، سرور اسمی آنها، رؤسای **مارات‌ها** را وحشت‌زده و منزجر کرد؛ به ویژه، حاکمان شیندیا در گوالیور و حاکمان بونسله در ناگپور و برار با این توافق مخالفت کردند.

استراتژی بریتانیا شامل تأمین امنیت فلات دکن توسط سرلشکر آرتور ولزلی، گرفتن دوآب و سپس دهلی توسط سپهبد جرارد لیک، ورود پاول به بوندلکند، گرفتن بادوچ توسط موری، و خنثی کردن بیهار توسط هارکورت بود. بریتانیا بیش از ۵۳٬۰۰۰ نفر را برای کمک به دستیابی به اهداف خود در اختیار داشت.

با تکمیل تدارکات لجستیکی ارتش خود (در مجموع ۲۴٬۰۰۰ نفر) ولزلی در تاریخ ۱۷ مرداد ۱۱۸۲ خورشیدی دستور داد اردوگاه را برچینند و به نزدیک‌ترین قلعه ماراتا حمله کنند. در همان روز او با استفاده از نردبان شهر محصور شده پتا احمدنگر (شهر مجاور قلعه) را تصرف کرد.

قلعه احمدنگر در تاریخ ۲۱ مرداد ۱۱۸۲ خورشیدی پس از اینکه یک حمله پیاده‌نظام از شکاف ایجاد شده توسط توپخانه در دیوار بهره برد، تسلیم شد. با افتادن پتا و قلعه به دست بریتانیا، ولزلی توانست کنترل را به سمت جنوب تا رود گوداواری گسترش دهد.

در شهریور ۱۱۸۲ خورشیدی، نیروهای شیندیا در دهلی از لیک و در آسای از ولزلی شکست خوردند. در ۲۶ مهر خورشیدی، نیروهای بریتانیایی پتای قلعه آسیرگره را با از دست دادن دو کشته و پنج زخمی تصرف کردند. پادگان قلعه متعاقباً در تاریخ ۲۹ مهر خورشیدی پس از اینکه مهاجمان یک آتشبار توپخانه برپا کردند، تسلیم شد. توپخانه بریتانیا مخروبه‌های باستانی مورد استفاده نیروهای شیندیا به عنوان پایگاه‌های عملیاتی پیشرو را بمباران کرد و کنترل آن‌ها را تضعیف نمود. در آذر ۱۱۸۲ خورشیدی، لیک نیروی دیگری از شیندیا را در لاس‌واری شکست داد و به دنبال آن پیروزی ولزلی بر نیروهای بونسله در ارگائون (اکنون آدگائون) در تاریخ ۸ آذر ۱۱۸۲ خورشیدی رقم خورد.

## نتیجه‌گیری
در ۲۶ آذر ۱۱۸۲ خورشیدی، راغوجی دوم بونسله از ناگپور عهدنامه دئوگائون را در اودیسا با بریتانیا پس از نبرد ارگائون امضا کرد و استان کاتک (شامل مغول و بخش ساحلی اودیسا، گارجات/ایالت‌های شاهزاده‌نشین اودیسا، بندر بالاسور، بخش‌هایی از منطقه میدناپور بنگال غربی) را واگذار نمود.

در ۹ دی ۱۱۸۲ خورشیدی، دولت رائو شیندیا پس از نبرد آسای و نبرد لاس‌واری، عهدنامه سورجی-آنجانگائون را با بریتانیا امضا کرد و هیسار، پانی‌پات، روهتک، رواری، گورگان، دوآب گنگ-جمنا، منطقه دهلی-آگرا، بخش‌هایی از بوندلکند، بروک، برخی از مناطق گجرات و قلعه احمدنگر را به بریتانیا واگذار نمود.

بریتانیا خصومت‌ها علیه یاشوانت رائو هولکار را در ۱۷ فروردین ۱۱۸۳ خورشیدی آغاز کرد. یاشوانت رائو تا حدودی موفق بود، زیرا نیروهای بریتانیایی را با جنگ چریکی آزار می‌داد. با این حال، او کمکی را که انتظار داشت از شیندیا، که قبلاً با بریتانیا پیمان امضا کرده بود، دریافت نکرد. او به پنجاب رفت و بدون موفقیت به دنبال کمک رنجیت سینگ بود. کمبود منابع او را مجبور کرد که با بریتانیا به توافق برسد.

عهدنامه راج‌گت، که در ۳ دی ۱۱۸۴ خورشیدی امضا شد، هولکار را مجبور کرد تا تونک، رامپورا، و بوندی را به بریتانیا واگذار کند.

## جستارهای وابسته
* قلعه احمدنگر
* الکساندر آدامز
* فهرست دودمان‌ها و ایالت‌های ماراتا
* پتا احمدنگر
* سومین جنگ انگلستان و ماراتا

## منابع

## برای مطالعه بیشتر

* 
* 
* 
*  – historical fiction describing the war
* 

رده:تاریخ گجرات
رده:درگیری‌ها در ۱۸۰۳ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۸۰۴ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۸۰۵ (میلادی)