الجماسین الشرقی

**الجماسین الشرقی** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی در زیربخش یافا بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۹ کیلومتری شمال شرقی یافا و در ۵ کیلومتری ساحل دریای مدیترانه در جلگه ساحلی میانی قرار داشت.

نام «جماسین» برگرفته از واژه عربی «جمّاس» به معنای پرورش‌دهنده گاومیش است و «الشرقی» به بخش شرقی محل سکونت این قبیله اشاره دارد. ساکنان این روستا همگی مسلمان و از تبار بادیه‌نشینانی بودند که از دره اردن مهاجرت کرده بودند. روستای مجاوری به نام الجماسین الغربی (غربی) نیز وجود داشت.

## ریشه‌شناسی نام
نام روستا از قبیله جماسین گرفته شده‌است. واژه «جماسین» شکل جمع واژه عربی «جمّاس» به معنای پرورش‌دهنده گاومیش است. «الشرقی» نیز صفتی است به معنای «شرقی» که به بخش شرقی محل سکونت قبیله اشاره می‌کند.

## پیشینه

ساکنان الجماسین از تبار بادیه‌نشینانی از دره اردن شناخته می‌شدند. نخستین یادکرد از قبیله جماسین در سندی وقفی از دوره سلطان بیبرس در نیمه دوم سده سیزدهم میلادی آمده‌است.

در سرشماری عثمانی سال ۱۵۹۶ میلادی، قبیله‌ای به نام «جماسین (مزرعه حسنه)» در ناحیه بنی‌صعب از لوای نابلس ثبت شده و مالیاتی بر بُز، کندوهای عسل و گاومیش پرداخت می‌کرده‌است. ولید خالدی بر این باور است که با توجه به نبود مالیات بر محصولات کشاورزی، این مزرعه احتمالاً به دامداری کوتاه‌برد و کارهای نیمه‌کوچ‌نشینی اختصاص داشته‌است. قبیله جماسین تا سده هجدهم میلادی در این ناحیه اسکان یافته بود.

مسکن ویژه ساکنان روستا که به «خوص» معروف بود، کلبه‌ای مخروطی یا هرمی‌شکل از تنه و شاخه‌های درخت بود و برخی خانه‌ها نیز از آجر ساخته شده بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، ناحیه قبیله‌ای جماسین ۲۰۰ نفر جمعیت مسلمان داشت. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت «جماسین الشرقیه» به ۳۹۵ نفر مسلمان رسید.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت الجماسین الشرقی ۷۳۰ نفر مسلمان بود و مساحت زمین‌های روستا ۳۵۸ دونوم بود. از این زمین‌ها ۵۳ دونوم به مرکبات و موز، ۱۹۳ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۴۰ دونوم به غلات اختصاص داشت و ۱۸ دونوم نیز غیرقابل کشت بود.

پرورش گاومیش منبع درآمد اصلی روستا بود؛ ساکنان گوشت و شیر گاومیش را در یافا می‌فروختند و از این حیوانات برای کشیدن گاری نیز بهره می‌بردند. برخی از ساکنان در باغ‌های مرکبات بیرون روستا به‌ویژه باغ‌های متعلق به آلمانی‌ها در سارونا کار می‌کردند. کودکان روستا نیز به مدرسه روستای الشیخ مونس می‌رفتند.

### ۱۹۴۸ و پس از آن
در دسامبر ۱۹۴۷، عوامل یهودی گزارش دادند که عرب‌ها در حال ترک روستاهای الجماسین هستند. در دسامبر ۱۹۴۷ و ژانویه ۱۹۴۸، رهبران روستاهای الشیخ مونس، المسعودیه، الجماسین الشرقی و الجماسین الغربی و مختاران اجلیل القبلیه، اجلیل الشمالیه و ابوکشک با نمایندگان هاگانا در پتخ تیکوا دیدار کردند. این روستاها خواهان صلح بودند و تعهد دادند که اجازه استقرار ارتش آزادی‌بخش عرب یا شبه‌نظامیان محلی عرب را ندهند و در صورت ناتوانی از جلوگیری از ورود آن‌ها، از هاگانا کمک بخواهند. روستاهای جماسین به همراه ابوکشک همچنین با یک افسر پلیس یهودی در رمت گن تماس گرفتند.

روستا احتمالاً پیش از پایان قیمومت بریتانیا در ۱۵ مه ۱۹۴۸ به دست نیروهای صهیونیست افتاد؛ در آن زمان این نیروها بر کل منطقه ساحلی میان حیفا و تل‌آویو تسلط داشتند.

## روستا در زمان حاضر
گسترش شهری تل‌آویو کل محل روستا را دربرگرفته و تنها چند تکه زمین با آوار و ویرانه باقی مانده‌است. درختان سرو، انجیر و کرچک در این اراضی می‌رویند. چند خانه عربی که هنوز پابرجاست در شبکه خیابان‌های تل‌آویو در کنار ساختمان‌های مسکونی و تجاری جدید ادغام شده‌اند. بر پایه منابع عبری، محله «تل گیبوریم» در شهر بنی‌براق بر روی بخشی از زمین‌های این روستا ساخته شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* الجماسین الشرقی در وبگاه فلسطین در خاطره
* الجماسین الشرقی در وبگاه ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:زیربخش یافا