بیت طیما

**بیت طیما** () روستایی عربی فلسطینی در بخش غزه بود که در حدود ۲۱ کیلومتری شمال‌شرق غزه و نزدیک به ۱۲ کیلومتری ساحل دریا قرار داشت. این روستا بر زمینی هموار در جنوب دشت ساحلی سرزمین فلسطین واقع شده بود. بیت طیما در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و جمعیت آن در سال ۱۹۴۵ به ۱٬۰۶۰ نفر می‌رسید.

منطقه بیت طیما از نظر باستان‌شناسی غنی بود و بازمانده‌هایی از دوران روم باستان، بیزانس و صلیبیون در آن یافت شده بود. مسجدی از سده چهاردهم میلادی متعلق به دوره مملوکی در روستا وجود داشت. ساکنان روستا همگی مسلمان بودند و بیشتر آنها به کشاورزی دیم می‌پرداختند.

## پیشینه
### باستان‌شناسی
در دوره قیمومت بریتانیا، اداره آثار باستانی فلسطین روستا را بررسی کرد و شماری از بازمانده‌های کهن را به‌همراه دو کتیبه عربی در مسجد شناسایی نمود. در گورستان جنوب روستا، کف‌سازی موزاییکی فرسوده‌ای یافت شده که نشان‌دهنده حضور رومی یا بیزانسی در این مکان است. بازمانده‌هایی از دوره جنگ‌های صلیبی نیز در سرزمین‌های روستا وجود داشت.

مسجدی مملوکی از سده چهاردهم میلادی در روستا وجود داشت که به پیامبر یا ولی محلی به نام «نبی طیما» اختصاص یافته بود. در حیاط مسجد و نزدیکی آن تقلیدهایی از سرستون‌های کورینتی و ستون‌هایی از سنگ خاکستری قرار داشت. بقیه ساختمان از سنگ کورکار () محلی ساخته شده بود. در منابع عربی کهن ذکری از بیت طیما نیامده و کتیبه مسجد تنها نشانه پیوند مملوکی با این مکان است.

### دوره عثمانی
بیت طیما در آغاز سده شانزدهم میلادی به قلمرو امپراتوری عثمانی پیوست. بر پایه دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا زیر اداره ناحیه غزه از لوای غزه قرار داشت و جمعیت آن ۱۲۶ خانوار مسلمان (تخمیناً ۶۹۳ نفر) بود. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فرآورده‌هایی چون گندم، جو، میوه، بادام، کنجد، کندوی زنبور عسل و بز می‌پرداختند که جمعاً ۲۱٬۲۰۰ آقچه بود.

ماروم و تاکسل نشان داده‌اند که در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، فشارهای اقتصادی و امنیتی عشایر کوچ‌نشین سبب رها شدن روستاهای اطراف مجدل عسقلان و به‌طور کلی جنوب دشت ساحلی شد. ساکنان روستاهای متروک به‌آبادی‌های همسایه کوچ کردند اما زمین‌های آنها همچنان کشت می‌شد. بدین ترتیب بیت طیما زمین‌های روستاهای سامه، بیت سمعان و ایرزا را که در دفترهای مالیاتی عثمانی سده شانزدهم به‌عنوان آبادی‌های مسکونی ثبت شده بودند، جذب کرد.

در سال ۱۸۳۸ بیت طیما به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در منطقه غزه ثبت شد. عثمانیان افزوده‌هایی به مسجد ساختند و مصریان به فرمان محمدعلی پاشا در دهه ۱۸۳۰ آن را بازسازی کردند.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن، کاوشگر فرانسوی، از بیت طیما دیدن کرد و جمعیت آن را ۴۰۰ نفر برآورد نمود و از مسجد مملوکی یاد کرد.

فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰، ۴۹ خانه و ۱۵۹ نفر جمعیت (تنها مردان) ثبت کرده‌است.

در سال ۱۸۸۳، پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین بیت طیما را روستایی با اندازه متوسط توصیف کرد که دارای دو آبگیر، چند زیارتگاه و دو تکه باغ کوچک بود.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، جمعیت بیت طیما ۶۰۶ نفر و همگی مسلمان بودند. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۷۶۲ نفر رسید که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۱۵۷ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵، جمعیت بیت طیما ۱٬۰۶۰ نفر و همگی مسلمان بود. مساحت کل زمین‌های روستا ۱۱٬۰۳۲ دونوم بود که از آن میان ۱۹۷ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده، ۱۰٬۴۴۴ دونوم به زراعت غلات و ۶۰ دونوم به بافت مسکونی اختصاص داشت.

در دوره قیمومت بریتانیا، بیت طیما دارای مغازه‌های خاص خود و مسجد سده‌چهاردهمی بود و در سال ۱۹۴۶ مدرسه ابتدایی‌ای ساخته شد که با روستاهای نزدیک حلیقات و کوکبا مشترک بود. خانه‌های خشتی روستا—که شمار آنها به ۱۵۷ می‌رسید—به‌صورت بلوک‌هایی در کنار هم قرار داشتند که خیابان‌ها یا فضاهای باز آنها را از هم جدا می‌ساخت؛ بزرگ‌ترین بلوک در مرکز روستا واقع بود. بیشتر ساکنان به کشاورزی دیم می‌پرداختند و غلات، سبزیجات و میوه‌هایی به‌ویژه انجیر، زردآلو و بادام می‌کاشتند.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
به گزارش روزنامه «فلسطین» () مستقر در یافا، نخستین تلاش صهیونیستی برای نفوذ به بیت طیما در فوریه ۱۹۴۸، پیش از آغاز رسمی جنگ، رخ داد. نیروهای مهاجم زیر باران گلوله نیروهای شبه‌نظامی محلی که نیم ساعت ادامه یافت عقب رانده شدند.

در ۳۰ تا ۳۱ مه ۱۹۴۸، تیپ ۱۲ نگب گزارش داد که بیت طیما را تصرف کرده و نزدیک به ۲۰ عرب را کشته و چاه آب و انبار غله روستا را ویران ساخته‌است. بنی موریس یادآور می‌شود که روستا پس از آن دوباره به دست ارتش مصر افتاد و سرانجام در اکتبر به تصرف اسرائیلی‌ها درآمد.

منابع اسرائیلی به آسوشیتد پرس گفته بودند که بیت طیما را در آغاز ژوئن اشغال کرده‌اند و ادعا می‌کردند که روستا را در ۱ ژوئن هنگام «شکافتن پشت سر نوک پیکان ساحلی مصری‌ها» تصرف کرده‌اند. اما این اشغال کوتاه‌مدت بود. به نوشته محمد عبدالمنعم، نویسنده مصری، در پایان آتش‌بس نخست در آغاز ژوئیه، روستا در دست رزمندگان فلسطینی بود و نیروهای اسرائیلی تپه‌های مشرف بر آن را اشغال کردند. مدافعان روستا با یک گروهان از نیروی زمینی عربستان سعودی که در جبهه جنوبی می‌جنگید تقویت شدند و بیت طیما ظاهراً تا اکتبر در دست عرب‌ها باقی ماند.

بمباران هوایی و توپخانه‌ای در اواسط اکتبر ۱۹۴۸ موجب فرار شمار زیادی از آوارگان از بیت طیما شد. روستا در ۱۸ تا ۱۹ اکتبر در مراحل آغازین عملیات یوآو به دست تیپ ۸۴ گیواتی اشغال شد. نیویورک تایمز در ۲۰ اکتبر به نقل از بیانیه‌ای اسرائیلی گزارش داد که بیت طیما به‌همراه حلیقات و کوکبا سقوط کرده‌است.

پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل ضمیمه شد اما زمین‌های روستا توسعه نیافت. به گفته مورخ فلسطینی ولید خالدی، «درختان چنار و خرنوب در میان آوار روستا می‌رویند و زمین‌ها برای کشاورزی بهره‌برداری می‌شود.» هیچ شهرکی بر زمین‌های روستا ساخته نشده‌است.

## شخصیت‌های برجسته
* محمود المبحوح
* فائق المبحوح

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیت طیما در وبگاه Palestine Remembered
* بیت طیما در ذاکرات
* بیت طیما از مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده