از دست دادن تابعیت

**از دست دادن تابعیت** (انگلیسی: Loss of nationality)، که به آن **از دست دادن شهروندی** نیز گفته می‌شود، به معنای پایان دادن به تابعیت یک کشور تحت قانون تابعیت آن کشور است. این فرایند می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد. از دست دادن تابعیت می‌تواند در نتیجهٔ تلاش‌های خاص دولتی یا فردی رخ دهد، یا به‌طور غیرعمدی و به‌دلیل شرایط مختلف قانونی یا ژئوپلیتیکی رخ دهد. از دست دادن تابعیت فرآیندی است که عمدتاً جوامع به حاشیه رانده شده، مانند گروه‌های قومی کم‌نمایندگی‌شده، افراد تراجنسیتی، شهروندان کشورهای متقاضی شهروندی یا کسانی که تحت تأثیر درگیری‌ها در سراسر جهان قرار گرفته‌اند را هدف قرار می‌دهد. از دست دادن تابعیت چیزی است که توسط سازمان‌های بین‌المللی در برابر آن محافظت می‌شود و به همین دلیل تلاش‌های پیشگیرانه‌ای صورت گرفته است. از دست دادن تابعیت در سراسر جهان به تلاش‌ها برای پایداری، به ویژه تلاش‌هایی که در سند ۲۰۳۰ یونسکو (هدف ۱۶٫۹) مشخص شده‌اند، آسیب رسانده است. علاوه بر این، از دست دادن تابعیت، فرد را از نظر قانونی و اجتماعی نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

## زمینه‌ها
تابعیت می‌تواند به طرق مختلف از دست برود. در مطالعه‌ای که بر روی قوانین تابعیت سی و سه کشور اروپایی انجام شد، رصدخانه دموکراسی اتحادیه اروپا نه مورد با تعریف کلی را یافت که در آنها شهروند یک کشور ممکن است تابعیت خود را از طریق تلاش‌های عمدی خود یا دولتش از دست بدهد. در کنار تلاش‌های عمدی، دلایل مختلف دیگری نیز وجود دارد که قوانین و تلاش‌های شهروندی را به چالش می‌کشد.

### ترک تابعیت

تابعیت می‌تواند به صورت داوطلبانه از طریق انصراف از تابعیت از دست برود. ممکن است شخصی تابعیت خود را ترک کند تا تابعیت کشور دیگری را بپذیرد.

### سلب تابعیت

شهروندی می‌تواند به‌طور غیرارادی از طریق سلب تابعیت از دست برود، که به عنوان سلب تابعیت یا از دست دادن تابعیت نیز شناخته می‌شود. سلب تابعیت فرآیندی است که از لحاظ تاریخی در مورد اقلیت‌های قومی، مانند هائیتیایی‌ها در جمهوری دومینیکن، اعمال شده است. ممکن است تابعیت یک فرد به دلایل زیر لغو شود:
* کلاهبرداری در روند تابعیت، از جمله ازدواج‌های صوری
* عدم ترک تابعیت قبلی پس از تعهد به انجام این کار در روند اخذ تابعیت
* تخلفات قانونی شدید مانند خیانت در امانت

### دلایل مربوط به کودکان
گاهی اوقات کودکان می‌توانند همزمان با والدین خود تابعیت خود را از دست بدهند، همان‌طور که ممکن است همزمان با والدین خود تابعیت کسب کنند. کودکان همچنین ممکن است پس از فرزندخواندگی توسط یک خارجی یا سایر تغییرات در رابطه با والدینشان مانند ابطال سند مادری/پدری، تابعیت خود را از دست بدهند.

### چالش‌های مربوط به افراد تراجنسیتی
افراد تراجنسیتی در ساختارهای قانونی موجود در رابطه با شهروندی با چالش‌هایی روبرو هستند. وقتی کسی فرایند گذار را طی می‌کند، تغییراتی در هویت خود ایجاد می‌کند که مستلزم تغییر در اشکال موجود هویت‌یابی است. برای مثال، در اروپا، قوانین محدودی در مورد فرایند تغییر هویت افراد تراجنسیتی وجود دارد؛ این کشورها اغلب به قوانین عمومی ضد تبعیض یا رویه قضایی متکی هستند. در لهستان، قانون، تغییرات در هویت شهروندی را که از منابع غیرداخلی انجام می‌شود، ممنوع می‌کند؛ تحت این سیستم، افراد تراجنسیتی که مراحل انتقال را در خارج از کشور دریافت می‌کنند، نمی‌توانند هویت به‌روز شده خود را رونویسی کنند. فقدان قانون در مورد هویت فردی تراجنسیتی می‌تواند چالش‌هایی را برای افراد تراجنسیتی ایجاد کند و دسترسی آنها به مزایای شهروندی را محدود کند.

### چالش‌های مربوط به شهروندان کشورهای متقاضی
گروه دیگری از افرادی که تحت تأثیر از دست دادن شهروندی قرار می‌گیرند، شهروندان کشورهای متقاضی هستند. به رسمیت شناختن دیپلماتیک تأثیر مستقیمی بر تابعیت کسانی دارد که این دولت‌ها ادعای تابعیت آنها را دارند. به دلیل نوسانات به رسمیت شناختن شهروندی توسط ایالت‌ها، شهروندان ایالت‌های متقاضی به مدارک شهروندی با امنیت کمتری متکی هستند که مزایایی را که فرد ممکن است از شهروندی دریافت کند، تهدید می‌کند. وقتی کشوری به رسمیت شناخته شدن بین‌المللی خود را به عنوان یک ملت از دست می‌دهد، مردم آن کشور شهروندی خود را در مقیاس بین‌المللی از دست می‌دهند. در نتیجه شرایط ایجاد شده در کشورهای متقاضی، شهروندان این کشورها اغلب از بی‌تابعیتی رنج می‌برند.

### چالش‌های پس از تغییرات قانون
در برخی موارد، تغییرات در قانون می‌تواند منجر به از دست دادن تابعیت شود. اغلب اوقات کشورها برای تضمین شهروندی، سیستم‌های جدید ثبت تولد و شناسایی را توسعه می‌دهند. با این حال، این کشورها اغلب فاقد منابع لازم برای اجرای صحیح این سیستم‌های جدید هستند، که منجر به موقعیت‌هایی می‌شود که می‌تواند منجر به بی‌تابعیتی شود. برای مثال، در اندونزی، سیستم جدید شناسایی مبتنی بر شماره در سال ۲۰۰۶ اجرا شد. این فرایند بسیار بوروکراتیک بود، اما فاقد وسعت لازم برای دادن شماره به همه شهروندان بود. کسانی که شماره شهروندی ندارند، همچنان برای درخواست شهروندی مجدد خود از طریق بوروکراسی اداری به سختی تلاش می‌کنند.

### دلایل دیگر
در نهایت، شهروندی می‌تواند به دلایل مختلف دیگری از دست برود که اغلب به وضوح داوطلبانه یا غیرارادی نیستند. یک اقدام داوطلبانه (مثلاً خدمت در یک ارتش خارجی) می‌تواند منجر به فقدان غیرارادی بعدی شود. برخی از این دلایل عبارتند از:
* کسب داوطلبانه تابعیت کشور دیگر
* اقامت دائم در خارج از کشور
* خدمت در ارتش یا دولت خارجی
* عدم تأیید مجدد شهروندی تا سن مشخص (اغلب بین ۱۸ تا ۳۰ سال)
* عدم لغو شهروندی‌های دیگر تا سن مشخصی (مثلاً ۲۲ سالگی در مورد ژاپن)

چنین از دست دادن شهروندی ممکن است بدون اطلاع شهروند آسیب‌دیده و در واقع بدون اطلاع دولت رخ دهد. تا زمانی که مقامات دولتی (مثلاً کارکنان سفارت) مطلع نشوند، دولت می‌تواند نام شخص را در سوابق شهروندی خود حفظ کند.

## پیشگیری
کشورها ممکن است مقررات قانونی برای جلوگیری از از دست دادن شهروندی داشته باشند، به خصوص در مواردی که از دست دادن شهروندی باعث بی‌تابعیتی فرد شود.این مقررات اغلب از معاهدات بین‌المللی ناشی می‌شوند که دولت‌ها را از بی‌تابعیت کردن افراد منع می‌کنند، و همچنین توانایی افراد را برای بی‌تابعیت کردن داوطلبانه خود محدود می‌کنند.

### سازمان ملل متحد
سازمان ملل متحد تلاش‌های آشکاری برای مبارزه با از دست دادن شهروندی و وضعیت بی‌تابعیتی انجام داده است. در هدف توسعه پایدار ۱۶٫۹ سازمان ملل متحد، «هویت قانونی برای همه» مطرح شده است. علاوه بر این، ماده ۷ کنوانسیون کاهش بی‌تابعیتی مقرر می‌دارد که «قوانین ترک تابعیت منوط به کسب یا داشتن تابعیت دیگری توسط شخص است».

با این حال، این مقررات به‌عنوان یک قاعده آمره که کشورهای غیر امضاکننده کنوانسیون را ملزم به رعایت آن کند، تلقی نمی‌شوند. در نهایت، فراخوان «هویت قانونی برای همه» از سوی سازمان ملل متحد، هدفی است که به دلیل پیچیدگی‌هایی که برخی از افراد در اثر آن تابعیت خود را از دست می‌دهند، چالش‌هایی را به همراه دارد.

## جستارهای وابسته
* قانون شهروندی ایران
* قانون تابعیت فرانسه
* قانون تابعیت اسپانیا
* قانون تابعیت هلند

## منابع

رده:قوانین تابعیت