ارتفاع بدنه

**ارتفاع بدنه** () یا **اندازهٔ قلم** () در تایپوگرافی به ارتفاع فضایی گفته می‌شود که گلیف در آن تعریف شده‌است. این اندازه در حروف‌چینی سنّتی با فلز برابر با ارتفاع قطعهٔ سربی بود و در حروف‌نگاری دیجیتال نیز همچنان واحد اصلی تعیین اندازهٔ قلم به‌شمار می‌رود. ارتفاع بدنه معمولاً بر حسب پوینت اندازه‌گیری می‌شود.

در حروف‌نگاری سنّتی فرانسه و آلمان از پوینت دیدو و در کشورهای انگلیسی‌زبان از پوینت پایکا استفاده می‌شد. تاریخ استانداردسازی ارتفاع حروف به سدهٔ هجدهم میلادی بازمی‌گردد و در کشورهای مختلف اروپایی مسیرهای گوناگونی را پیمود.

## حروف‌چینی فلزی
در حروف‌چینی فلزی، ارتفاع بدنه برابر با ارتفاع قطعهٔ سربی مکعب‌مستطیلی بود که نقش حرف بر روی آن برجسته‌سازی می‌شد. این ارتفاع، اندازهٔ پوینت قلم را تعیین می‌کرد و معمولاً اندکی بزرگ‌تر از فاصلهٔ میان بالاترین نقطهٔ حروف بالارو (صعودی) و پایین‌ترین نقطهٔ حروف پایین‌رو (نزولی) بود تا فاصلهٔ کافی میان سطرها ایجاد شود. برای افزودن فاصلهٔ بیشتر میان سطرها، نوارهای باریک سربی میان آن‌ها قرار داده می‌شد که به آن «فاصله‌گذاری سطری» (leading) می‌گفتند.

ارتفاع بدنه در واقع مجموع ارتفاع ایکس، بالاروها، پایین‌روها و حاشیه‌های بالا و پایین قطعهٔ فلزی (talus) بود. صرف‌نظر از نوع قلم یا حرف، در یک اندازهٔ بدنهٔ معیّن، فاصلهٔ میان خطوط کرسی دو سطر متوالی (بدون فاصله‌گذاری اضافی) همواره یکسان بود.

## حروف‌نگاری دیجیتال
در قلم‌های دیجیتال، بدنه به فضایی مجازی و فرضی تبدیل شده‌است؛ با این حال ارتفاع آن همچنان برابر با اندازهٔ پوینت است، درست همان‌گونه که در حروف‌چینی فلزی بود.

فاصلهٔ میان یک کرسی وسط و کرسی بعدی برابر است با مجموع ارتفاع بدنه و مقدار فاصله‌گذاری سطری. این مقدار گاهی بر حسب تعداد نویسه در اینچ به‌صورت عمودی یا تعداد سطر در اینچ بیان می‌شود.

ارتفاع بدنهٔ یک قلم همچنین واحد اندازه‌گیری مطلقی است که در ابزارهای حروف‌چینی و ویرایش متن رایانه‌ای به‌کار می‌رود. واحدهای نسبی بر پایهٔ همین ارتفاع بدنه تعریف می‌شوند؛ برای نمونه فاصلهٔ عمودی ۰٫۵ اِم (em) یا ۵۰ درصد در قلمی با اندازهٔ ۱۰ پوینت برابر با ۵ پوینت خواهد بود.

## تاریخچهٔ استانداردسازی
از نظر تاریخی، قلم‌ها بر اساس اندازه با نام‌های قراردادی دسته‌بندی می‌شدند؛ اما اندازه‌های ثابت و یکسانی نداشتند و دو قلم با نام یکسان لزوماً ارتفاع بدنهٔ برابری نداشتند. در سدهٔ هجدهم میلادی ضرورت یکسان‌سازی واحدها احساس شد و پوینت حروف‌نگاری ابداع گردید که نسخه‌های متعددی از آن رواج یافت تا سرانجام پوینت دیدو در اروپا و پوینت پایکا در کشورهای انگلیسی‌زبان پذیرفته شد.

### فرانسه
نخستین استاندارد ارتفاع حروف در سال ۱۷۲۳ در فرانسه وضع شد، پیش از آنکه پیر سیمون فورنیه سامانهٔ پوینت فورنیه را معرفی کند. این ارتفاع بر مبنای «پای شاه» (Pied du Roi) و طبق مقررات سال ۱۷۲۳ برابر با ۱۰٫۵ لینی، ۲۳٫۶۰ میلی‌متر یا ۶۳ پوینت دیدو تعیین شد. فرانسوا آمبرواز دیدو این ارتفاع استاندارد را که به «ارتفاع فرانسوی» یا «ارتفاع پاریسی» معروف بود حفظ کرد.

### آلمان
آلمان سامانهٔ دیدو و ارتفاع مربوط به آن را پذیرفت؛ اما به دلیل نبود بازرسی مستمر، تفاوت‌هایی میان کارگاه‌های حرف‌ریزی مختلف پدید آمد. در سال ۱۸۷۸ شماری از حرف‌ریزی‌های مهم آلمان به ابتکار هاینریش برتهولد در برلین ارتفاع حروف را ۶۲ و دو سوم پوینت دیدو تعیین کردند. در ۱۱ مارس ۱۹۰۵ کمیسیون استاندارد سلطنتی آلمان در برلین نظارت بر ارتفاع استاندارد آلمانی را بر عهده گرفت و معیار را چنین تعریف کرد: ۲۶۶۰ پوینت = ۱۰۰۰٫۲۹ میلی‌متر در دمای ۱۶٫۲۵ درجهٔ سلسیوس (۲۳٫۵۶۶ میلی‌متر = ۶۲ و دو سوم پوینت دیدو).

### ارتفاع‌های مختلف در کشورهای اروپایی
در سراسر اروپا ارتفاع‌های گوناگونی رواج داشت:
* ۶۸ پوینت: ارتفاع فرانکفورتی، ارتفاع آوئر (اتریش)
* ۶۷٫۵ پوینت: ارتفاع استراسبورگی
* ۶۶٫۷۵ پوینت: روسیه
* ۶۶ پوینت: ارتفاع لایپزیگی و ارتفاع هلندی (سوئیس، ایتالیا، فرانسه، کشورهای اسکاندیناوی و هلند)
* ۶۳ پوینت: بلژیک، اتریش، مجارستان
* ۶۲ و دو سوم پوینت: آلمان، اسپانیا، ایتالیا، فرانسه
* ۶۲ پوینت: ایالات متحده و بریتانیا

## نام‌گذاری سنّتی اندازه‌ها
پیش از رواج سامانهٔ پوینت، اندازه‌های مختلف قلم با نام‌های قراردادی شناخته می‌شدند. برخی از مهم‌ترین این نام‌ها در سنّت فرانسوی عبارت‌اند از:
* دیامان (Diamant) — ۳ پوینت
* پرل (Perle) — ۴ پوینت
* پاریزین (Parisienne) — ۵ پوینت
* نُنپاری (Nonpareille) — ۶ پوینت
* سیسرو (Cicéro) — ۱۲ پوینت
* پتی‌کانُن (Petit-canon) — ۲۶ تا ۲۸ پوینت

در سنّت انگلیسی‌زبان نیز نام‌هایی مانند پِرل (Pearl، ۵ پوینت)، نُنپَریل (Nonpareil، ۶ پوینت)، پایکا (Pica، ۱۲ پوینت) و کَنُن (Canon، ۴۸ پوینت) رواج داشت.

## جستارهای وابسته
* گلیف
* پوینت
* کرسی وسط
* چاپ سربی
* تایپوگرافی

## منابع

## پیوند به بیرون
* واژه‌نامهٔ تایپوگرافی مونوتایپ

رده:تایپوگرافی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده