انتقال هنر در جاده ابریشم

بندانگشتی|300x300پیکسل|نقشه جادهٔ ابریشم قرن اول میلادی
[بندانگشتی|250x250پیکسل|لوحات چینی یاد و [سنگ صابون|استیت در هنر حیوانات سبک اسکیتی در استپه‌ها قرن چهارم تا سوم قبل از میلاد. موزه بریتانیا]]
بسیاری از تأثیرات هنری در امتداد جاده ابریشم به ویژه از طریق آسیای مرکزی عبور کردند، جایی که تأثیرات یونانی ایران هندی و چینی قادر به تعامل بودند. به ویژه هنر یونانی-بودایی یکی از مثال‌های زنده این تعامل را نشان می‌دهد. همان‌طور که در نقشه جادهٔ ابریشم قرن اول میلادی نشان داده شده، هیچ جاده ای وجود ندارد بلکه یک شبکهٔ راه‌های طولانی مدت وجود دارد: عمدتاً دو مسیر خشکی و یک مسیر دریایی.

## هنر اسکیتی
هنر اسکیتی به هنر و صنایع دستی اقوام اسکیت‌ها، که مردمانی کوچ‌نشین و ساکن استپ‌های اوراسیا در هزاره اول پیش از میلاد بودند، گفته می‌شود. این هنر به‌ویژه در تصاویر حیوانات در حال مبارزه، شکار یا در وضعیت‌های نمادین شناخته می‌شود و معمولاً روی اشیای فلزی، طلایی، و سفالی حک می‌شد. سبک اسکیتی شامل خطوط منحنی و فرم‌های دینامیک است که حس حرکت و انرژی را منتقل می‌کند و تأثیر آن بر هنر اقوام دیگر، از جمله هنر یشم و طلای چین باستان، مشهود است. پس از تماس‌های چین متروپولیتن با قلمروهای غربی و شمال‌غربی کوچ‌نشین در قرن هشتم پیش از میلاد، طلا از آسیای مرکزی وارد شد و حکاکان یشم چینی شروع به ساخت طرح‌های تقلیدی از هنر استپ کردند و هنر حیوانی سبک اسکیتی را که حیوانات در حال نبرد را نشان می‌داد، اقتباس کردند. این سبک به‌ویژه در پلاک‌های مستطیلی کمربند ساخته‌شده از طلا و برنز و نسخه‌های جایگزین آن‌ها از یشم و سنگ صابون منعکس شده است.

فرهنگ‌های کوچ‌نشین در طول جاده ابریشم، مانند سَرْمات‌ها و اقوام ترکیک، تأثیر زیادی بر سبک‌های هنری داشتند. آن‌ها از طرح‌های حیوانی فراوانی، مشابه هنر اسکیتی، استفاده می‌کردند که به شکل‌گیری هنرهای قابل حمل مانند پارچه‌ها، فلزکاری‌ها و جواهرات کمک کرد. این الگوهای جذاب که شامل اشکال حیوانی و هندسی بودند، توسط بازرگانان کوچ‌نشین از طریق جاده ابریشم منتقل شد و نهایتاً در هنر تمدن‌های ساکن‌تر ترکیب شد.

با وجود این، ارتباط بین اسکیت‌ها به‌عنوان یک گروه قومی و فرهنگ مادی آن‌ها هنوز مورد بحث و پژوهش است. این موضوع بخشی از بحث گسترده‌تر کوچ‌نشینی و ساکن‌نشینی به‌شمار می‌رود.

## هنر هلنیستی
[راست|بندانگشتی|180x180پیکسل|گلدان [دودمان ژو|ژو با تزئینات شیشه‌ای تحت تأثیر غرب، قرن چهارم تا سوم پیش از میلاد، موزه بریتانیا .]]
[بندانگشتی|200x200پیکسل|آینه برنزی [دودمان ژو|ژو / هان با منبت‌کاری‌های شیشه‌ای، شاید با الگوهای هنری یونانی-رومی (گل‌های رز، خطوط هندسی و منبت‌کاری‌های شیشه‌ای) ترکیب شده باشد. موزه ویکتوریا و آلبرت .]]
پس از گسترش نفوذ یونانی-باختری‌ها به آسیای مرکزی، اغلب به تأثیرات یونانی بر هنر هان اشاره شده است (هیرث، روستوفزف). طرح‌هایی با گل‌های رزت، خطوط هندسی و منبت‌کاری‌های شیشه‌ای، که نشان‌دهنده تأثیرات هلنیستی است، را می‌توان در برخی از آینه‌های برنزی اوایل سلسله هان یافت.

## هنر یونانی-بودایی
### بودا
[راست|بندانگشتی|250x250پیکسل|تکامل شمایل‌نگاری بودا. '''چپ:''' یک بودا در [هنر یونانی و بودایی|هنر یونانی-بودایی گندهارا، قرن سوم میلادی. **راست:** یک بودا در کاماکورا، ژاپن (۱۲۵۲).]]
[بندانگشتی|341x341پیکسل|یک بودا در [سئوک گورام، کره جنوبی. این مجسمه تحت تأثیر هنر گاندارا ساخته شده است.]]
تصویر بودا که در قرن اول میلادی در گاندارا در منطقه‌ای که امروزه پاکستان است و ماتورا در شمال هند پدید آمد، به‌تدریج از طریق آسیای میانه و سپس چین منتقل شد تا در قرن ششم به ژاپن رسید.

با این حال، تا به امروز انتقال بسیاری از جزئیات تصویری هنوز قابل مشاهده است، مانند الهام گرفتن از هراکلس در طراحی ایزدبان‌های نیو در جلوی معابد بودایی در ژاپن، یا نمایش‌های بودا که یادآور هنر یونان هستند، مانند بودا در کاماکورا، کاناگاوا.

## شمایل‌نگاری شرقی در غرب
برخی عناصر نمادشناسی غربی از شرق و از طریق جاده ابریشم اقتباس شده‌اند. هاله نوری در هنر مسیحی نخستین بار در قرن پنجم ظاهر شد، اما تقریباً همان ویژگی چندین قرن پیش‌تر در هنر غیرمسیحی شناخته شده بود. این عنصر در برخی تصاویر پادشاهان و ایزدان ایرانی دیده می‌شود و روی سکه‌های پادشاهان کوشان مانند کانیشکا، هویشکا و واسودهوا و همچنین در بیشتر نمایش‌های بودا در هنر هلن‌بودایی از قرن اول میلادی ظاهر می‌شود. تصویر دیگری که به نظر می‌رسد از چین از طریق جاده ابریشم منتقل شده باشد، نماد سه خرگوش است که سه حیوان در حال دویدن در یک دایره را نشان می‌دهد. قدمت این نماد به سلسله سویی چین بازمی‌گردد و هنوز هم در مکان‌های مقدس بسیاری از بخش‌های اروپای غربی، به‌ویژه در کلیساهای دارت‌مور در دوون، یافت می‌شود.

## مطالعات موردی
### شوکنگوشین
[بندانگشتی|280x280پیکسل|تکامل شمایل‌نگاری از خدای یونانی [هراکلس تا خدای ژاپنی شوکونگوشین. از چپ به راست: **۱)** هراکلس (موزه لوور). **۲)** هراکلس روی سکه پادشاه یونانی-باختری، دمتریوس اول. **۳)** وجراپانی، محافظ بودا، که در هنر یونانی-بودایی گندهارا به صورت هراکلس به تصویر کشیده شده است. **۴)** شوکونگوشین، مظهر وجراپانی، به عنوان خدای محافظ معابد بودایی در ژاپن .]]
ایزد بودایی دیگری به نام شوکونگوشین، یکی از ایزدبان‌های خشمگین معابد بودایی در ژاپن، نمونه جالب دیگری از انتقال تصویر خدای معروف یونانی هراکلس به خاور دور از طریق جاده ابریشم است. هراکلس در هنر هلن‌بودایی برای نمایش واجراپانی، نگهبان بودا، استفاده می‌شد و سپس تصویر او در چین و ژاپن برای به تصویر کشیدن ایزدبان‌های معابد بودایی به‌کار رفت.

### خدای باد
[بندانگشتی|280x280پیکسل|تکامل شمایل‌نگاری خدای باد. '''چپ:''' خدای باد یونانی از [هده، قرن دوم. **وسط:** خدای باد از (کیزیل)، حوضه تاریم، قرن هفتم. **راست:** خدای باد ژاپنی فوجین، قرن هفدهم.]]
تأثیرات هنری متنوع دیگری از جاده ابریشم در آسیا قابل مشاهده است، که یکی از برجسته‌ترین آن‌ها خدای باد یونانی بورئاس است که از طریق آسیای میانه و چین منتقل شد و در نهایت به خدای باد شینتو ژاپن، فوجین تبدیل گردید.

مطابق با شمایل‌نگاری یونانی برای بورئاس، خدای باد ژاپنی با دو دست خود یک «کیسه باد» را بالای سر خود با همان حالت کلی نگه داشته است. فراوانی مو و همچنین ویژگی‌های اغراق‌آمیز صورت در تصویرسازی ژاپنی حفظ شده است.

### الگوی طوماری گل‌پیچ
[بندانگشتی|200x200پیکسل|انتقال الگوی طوماری گل. '''بالا:''' کتیبه [منطقه گنداره|گندهارا، قرن دوم. **وسط چپ:** گلدان چینی، قرن ششم. **وسط راست:** کاشی معبد ژاپنی، قرن هفتم، نارا. **پایین:** جزئیات کاشی از یک خانه معاصر ژاپنی، توکیو، ۲۰۰۵.]]
در نهایت، الگوی هنری یونانی گل‌پیچ (فلورال اسکرول) از جهان هلنیستی به منطقه حوضه تاریم در حدود قرن دوم میلادی منتقل شد، همان‌طور که در هنر سریندی و باقی‌مانده‌های معماری چوبی مشاهده می‌شود. سپس این الگو بین قرن‌های چهارم تا ششم توسط چین اقتباس شد و در کاشی‌ها و سرامیک‌ها دیده شد، و در نهایت به ژاپن منتقل گردید، جایی که از حدود قرن هفتم در تزئین کاشی‌های سقف معابد بودایی ژاپن به‌طور مستقیم مشاهده می‌شود.

واضح‌ترین نمونه‌ها مربوط به کاشی‌های ساختمان‌های معبد نارا در قرن هفتم هستند که برخی دقیقاً تاک‌ها و خوشه‌های انگور را به تصویر می‌کشند. این موتیف‌ها به سمت نمایش‌های نمادین‌تر تکامل یافته‌اند، اما اساساً تا امروز در تزئینات کاشی‌های سقف بسیاری از ساختمان‌های سنتی ژاپنی باقی مانده‌اند.

## جستارهای وابسته
* هنر سکاها
* هنر یونانی-بودایی
* غارهای موگائو
* غارهای لانگمن

## منابع

رده:راه ابریشم
رده:شمایل‌نگاری
رده:هنر آسیایی