درگیری‌میان عثمانی و پرتغال (۱۵۳۸-۱۵۶۰)

**درگیری‌های عثمانی و پرتغال (۱۵۳۸–۱۵۶۰)** مجموعه‌ای از مواجهات نظامی و دریایی بین امپراتوری عثمانی و پادشاهی پرتغال بود که در بازهٔ زمانی حدودیِ ۱۵۳۸ تا ۱۵۶۰ میلادی در مناطقِ اقیانوس هند، خلیج فارس، دریای سرخ و سواحل شرقی آفریقا رخ داد. این درگیری‌ها ناشی از رقابت دو قدرت برای کنترل مسیرهای تجارت دریایی، بنادر کلیدی و نفوذ بر مناطق ساحلی و جزایر راهبردیِ مسیر هند به مدیترانه بود.

## زمینهٔ تاریخی
سدهٔ شانزدهم شاهدِ گسترش دریایی پرتغال در اقیانوس هند بود؛ پرتغالی‌ها پس از سفرهای کاشفانی مانند واسکو دا گاما تلاش کردند مسیرها و بنادر مهم دریایی را تحت کنترل گرفته و انحصار تجارت ادویه و کالاهای آسیایی به اروپا را به‌دست گیرند. از سوی دیگر، عثمانی‌ها پس از فتح مصر و گسترش نفوذ در دریای سرخ و سواحل شرق آفریقا، نگرانِ کاهش نفوذ و تهدید منافع خود در مسیرهای تجاری بودند. رقابتِ منافع دریایی و تلاش برای حمایت از متحدان و بنادر محلی به شکل درگیری‌های نظامی و دریایی نمود یافت. 

## سیر درگیری‌ها
درگیری‌ها شامل چندین عملیات و نبرد در نقاط مختلف بودند که عمدهٔ آن‌ها عبارت‌اند از:

### محاصرهٔ دیو (۱۵۳۸)
در سال ۱۵۳۸، عثمانی‌ها با همکاری سلطان‌نشین گجرات تلاش کردند بر «دِیو» (Diu) در سواحل غربی هند که تحت کنترل پرتغال بود، فشار وارد کنند و آن را محاصره نمایند. با این حال محاصرهٔ دیو موفقیت کامل برای عثمانی‌ها به‌دنبال نداشت و پرتغال توانست موقعیت خود را در آن منطقه حفظ کند.

### حمله و غارت سواکن (۱۵۴۱)
پرتغالی‌ها در سال‌های اوایل دههٔ ۱۵۴۰ عملیات‌هایی در سواحل دریای سرخ انجام دادند؛ از جمله حمله و غارت بندر «سواکن» که در حاشیهٔ دریای سرخ واقع است و در آن زمان تحت نفوذ عثمانی‌ها یا متحدان منطقه‌ای آنان قرار داشت. این گونه عملیات‌ها نشان‌دهندهٔ تلاش پرتغال برای ضربه‌زدن به زیرساخت‌های دریایی عثمانی و مختل‌سازی خطوط تأمین آن‌ها بود.

### تصرف عدن (۱۵۴۸)
از جمله رویدادهای برجستهٔ این دوره، تصرف بندر «عدن» به‌دست عثمانی‌ها در سال ۱۵۴۸ است. تسلط بر عدن به عثمانی‌ها امکانِ تقویت حضور دریایی در دریای سرخ و کنترل بهتر روی مسیرهای منتهی به کانال سوئز (مسیرهای تجاری به مدیترانه) را داد؛ هرچند این مسئله به‌طور کامل تسلط پرتغال بر راه‌های دورتر در اقیانوس هند را از میان برنداشت.

### نبردها و عملیات‌های دیگر
علاوه بر موارد یادشده، درگیری‌ها شامل چندین نبرد دریایی، عملیات‌های محاصره‌ای و درگیری‌های ساحلی در مناطق مختلف شبه‌قارهٔ هند، خلیج فارس و سواحل شرقی آفریقا بود. هر دو قدرت از نیروی دریایی و متحدان محلی بهره می‌بردند و گاهی‌اوقات نبردها با مشارکت حکمرانان محلی و سلطان‌نشین‌های ساحلی انجام می‌شد. 

## پیامدها و اهمیت
اگرچه عثمانی‌ها در برخی عملیات‌ها موفقیت‌هایی کسب کردند (مثل تقویت حضور در دریای سرخ و تصرف عدن)، ولی در مجموع نتوانستند تسلطِ پرتغال بر مسیرهای اصلی تجارت در اقیانوس هند و خلیج فارس را به‌طور کامل از میان بردارند. پرتغال همچنان کنترل قابل‌توجهی بر برخی بنادر و مسیرهای دریایی مهم داشت؛ اما در طرف مقابل عثمانی‌ها حضور نظامی و دریایی خود را در مناطق نزدیک به حوزهٔ مدیترانه و دریای سرخ مستحکم‌تر کردند. این رقابت دریایی بخشی از تغییرات سیاسی-اقتصادی گسترده‌تری بود که در قرن شانزدهم موجب بازتعریف کنترل تجارت جهانی و تعاملات میان اروپا و آسیا شد. 

## منابع و مآخذ
* «Ottoman–Portuguese conflicts (1538–1560)»، ویکی‌پدیای انگلیسی. . دسترسی در پانزدهم دسامبر ۲۰۲۵.
* برای جزئیات بیشتر دربارهٔ نبردها و کمپین‌های جداگانه، به صفحات مرتبط در ویکی‌پدیای انگلیسی مانند «Battle of Suakin (1541)» و «Capture of Aden (1548)» مراجعه کنید.

## پیوند به بیرون
* [مقالهٔ انگلیسی در ویکی‌پدیا](https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman%E2%80%93Portuguese_conflicts_(1538%E2%80%931560))

رده:تاریخ دریانوردی
رده:امپراتوری عثمانی
رده:پادشاهی پرتغال
رده:تاریخ آسیا