دکلره مو

[بندانگشتی|بازیگر [مارگوت رابی با موی بور دکلره‌شده]]
[بندانگشتی|خواننده [ليدي گاگا|لیدی گاگا با موی بلوند پلاتینی]]

**دکلره مو** یا **سفیدکردن مو** به معنی روشن‌کردن رنگ مو است که عمدتاً برای مقاصد زیبایی و با استفاده از مواد سفیدکننده انجام می‌شود. دکلره می‌تواند به تنهایی، همراه با تونر، یا به‌عنوان مرحله‌ای پیش از رنگ کردن مو انجام شود. رایج‌ترین مواد سفیدکننده تجاری شامل پراکسید هیدروژن و نمک‌های پرسولفات هستند؛ در گذشته از موادی مانند اسید سولفوریک، خاکستر چوب، قلیاب و سفیدکننده‌های هیپوکلریت نیز استفاده می‌شد. مو ممکن است به شکل غیرعمدی هم روشن شود؛ مثلاً بر اثر نور آفتاب.

## تاریخچه
در سال‌های آغازین امپراتوری روم، موی بور با روسپی‌گری پیوند داشت. با تأثیر از فرهنگ یونانی — که عمل روشن‌کردن مو را انجام می‌دادند — و همچنین بعدتر بازگشت لشکریان از گُل با بردگان بور، تمایل به بورکردن مو افزایش یافت.

شرو بیان می‌کند که زنان رومی تلاش می‌کردند تا موهای خود را سفید کنند، اما مواد به‌کاررفته اغلب باعث ریزش مو می‌شد؛ از این‌رو از کلاه‌گیس‌هایی با موی اسیران استفاده می‌کردند. عامل سفیدکنندهٔ مورد استفاده زنان رومی محلولی از خاکستر آجیل یا گیاهان سوخته بود.

دیودور سیکولوس، تاریخ‌نگار یونانی سدهٔ ۱ ق.م، نحوهٔ سفیدکردن موی کلت‌ها را این‌گونه توصیف کرده است: «ظاهرشان هراس‌انگیز است... مویشان بور است، اما نه به شکل طبیعی؛ آن را با شست‌وشو در آهک و شانه‌زدن به عقب سفید می‌کنند».

در اسپانیا در قرون وسطی، زنان غالباً مو را سیاه می‌کردند؛ اما در دورهٔ رنسانس سدهٔ شانزدهم، مُد (واردشده از ایتالیا) بورکردن یا سرخ‌کردن مو بود. میان رنسانس تا عصر روشنگری، روش‌های خطرناک متعددی رایج ماند؛ از جمله استفاده از اسید سولفوریک در حدود دههٔ ۱۶۰۰ و نشستن زیر آفتاب با موهای آغشته به قلیاب حدود یک قرن بعد.

در کتاب *Delightes for Ladies* (۱۶۰۲) اثر هیو پلت، استفاده از «روغن ویتریول» (اسید سولفوریک) برای روشن‌کردن موی سیاه تا قهوه‌ای شاه‌بلوطی شرح داده شده است.

### تاریخ معاصر
فیلمِ *بلوند پلاتینی* (۱۹۳۱) به کارگردانی هوارد هیوز با بازی جین هارلو به رواج رنگ پلاتینی در آمریکا شهرت یافت. پس از موفقیت فیلم، تیم هاگز باشگاه‌های «بلوند پلاتینی» در چند شهر راه انداخت و جایزه‌ای ۱۰٬۰۰۰ دلاری برای آرایشگری که بتواند دقیقاً رنگ موی هارلو را بازسازی کند تعیین کرد. هرچند هارلو دکلره‌کردن را انکار می‌کرد، گفته می‌شود رنگ پلاتینی او با کاربرد هفتگی آمونیاک، کلرآکس و پرک‌های صابون لوکس به‌دست می‌آمد که به موی طبیعی او آسیب می‌زد.

در دههٔ ۱۹۳۰، لارنس ام. گلب فرمول‌های محصولات دکلره را پیش برد و در ۱۹۵۰ شرکت کلایرول نخستین رنگ موی یک‌مرحله‌ای را معرفی کرد که همزمان مو را روشن می‌کرد و نزد عموم بسیار موفق شد.

در دههٔ ۱۹۹۰، دکلرهٔ ابرو به‌عنوان مُدی در دنیای مد پدیدار شد. افراد خلاقی چون الکساندر مک‌کوئین، آنا سویی و پت مک‌گراس مدل‌هایی مانند لیندا اوانجلیستا را به سفیدکردن ابرو ترغیب کردند؛ این روند در دههٔ ۲۰۰۰ ادامه یافت و در اوائل دههٔ ۲۰۲۰ دوباره اوج گرفت.

## فرایند دکلره
ملانین — که به مو رنگ تیره می‌دهد — با فرایند اکسیداسیون تجزیه می‌شود. بیشتر فرمول‌های دکلرهٔ تجاری حاوی پراکسید هیدروژن و نمک‌های پرسولفات هستند که در شرایط قلیایی ایجادشده با آمونیاک یا مونواتانول‌آمین عمل می‌کنند. پرسولفات‌ها در ترکیب با پراکسید یا به تنهایی، با فعال‌سازی توسط گرما، فلز واسطه، یا فرابنفش، رادیکال‌های سولفات تولید می‌کنند و ترکیبات آلی رنگ‌دهنده را تخریب می‌کنند. هنگام اکسیداسیون ملانین، گاز اکسیژن آزاد می‌شود. محصولات خانگی معمولاً حدود ۶٪ محلول پراکسید دارند و محصولات سالن تا ۹٪؛ دکلره در صورت کاربرد نادرست یا ماندگاری طولانی می‌تواند به مو آسیب بزند و سبب سوختگی شدید پوست سر شود.

سفیدکننده‌های صنعتی کاهنده (مانند سدیم هیدروسولفید) با کروموفور واکنش می‌دهند و تعداد پیوندهای کربن–اکسیژن آن را کاهش می‌دهند و کروموفور را بی‌رنگ می‌کنند؛ این فرایند ممکن است با اکسیژن هوا تا حدی معکوس شود. در مقابل، پراکسید هیدروژن با افزایش پیوندهای کربن–اکسیژن کروموفور را به‌طور شیمیایی دگرگون می‌کند و رنگ بازنمی‌گردد.

دکلره فرایندی تدریجی است و با توجه به رنگ ابتدایی مو، زمان اثر و قدرت محصول، طیف‌های رنگی متفاوتی حاصل می‌شود. بر روی موی سیاه، رنگ به ترتیب به قهوه‌ای، قرمز، نارنجی، زرد-نارنجی، زرد و در نهایت زرد بسیار کمرنگ می‌رسد.

هیپوکلرید سدیم (سفیدکنندهٔ خانگی) برای دکلره مو استفاده نمی‌شود؛ زیرا به سرعت ساختار مو را تخریب می‌کند و در رقت بسیار، پوست را می‌سوزاند.

### تونر
بندانگشتی|نمودار انتخاب تونر برای خنثی‌سازی زیرسایه‌ها
پس از دکلره، اغلب برای پوشاندن زیرسایه‌های قرمز و نارنجیِ «برسی» از تونر استفاده می‌شود. با تونینگ، زردی موی کاملاً دکلره‌شده حذف و بلوند پلاتینی حاصل می‌شود. انتخاب رنگ تونر به رنگ فعلی مو بستگی دارد؛ برای مثال برای حذف زردی به تونر بنفش نیاز است و برای خنثی‌کردن قرمز و نارنجی به تونر سبز/آبی. شامپوهای رنگ‌ساژ نیز می‌توانند عمل تونینگ را انجام دهند.

### قرارگیری در معرض آفتاب
تابش زیاد آفتاب شایع‌ترین علت آسیب ساختاری ساقه مو است و باعث تجزیهٔ پروتئین و رنگدانه می‌شود. فتوبلیچینگ (سفیدکردن با نور) در میان افراد با تبار اروپایی شایع است؛ بر اساس پژوهش شرکت 23andMe، حدود ۷۲٪ شرکت‌کنندگان اروپایی گزارش کرده‌اند که نور خورشید مویشان را روشن می‌کند و چندین نشانگر ژنتیکی مرتبط با این صفت شناسایی شده است.

## اهمیت پزشکی
آزمایش دارو بر پایهٔ آنالیز مو با درمان‌های شیمیایی مو از جمله دکلره مختل می‌شود. یک مطالعهٔ ۲۰۱۹ نشان داد دکلره باعث تخریب شدید کانابینوئیدها در مو می‌شود، در حالی که رنگ‌های دائم در یک بار کاربرد اثر ناچیزی داشتند. مطالعه‌ای در ۲۰۲۱ نیز کاهش مشابه در سطح مت‌آمفتامین در مو را گزارش کرد.

محصولات حاوی پرسولفات می‌توانند واکنش‌های پوستی و تنفسی گوناگونی ایجاد کنند، از جمله درماتیت تماسی آلرژیک، درماتیت تحریکی، ادم، کهیر منتشر، رینیت، آسم، سرگیجه و سنکوپ.

## منابع

## مطالعه بیشتر
* Robbins, Clarence R. (2006). *Chemistry of Hair: An Illustrated Guide*. (https://books.google.com/books?id=8LfdBgAAQBAJ&dq=chemistry+of+hair+bleaching&pg=PA153)

رده:رنگ‌کردن مو
رده:بور
رده:لوازم آرایشی
رده:رنگ موی انسان
رده:سفیدکننده‌ها
رده:موی بلوند