تاریخ مغولستان مدرن

**تاریخ مغولستان مدرن**، پس از انقلاب دموکراتیک سال ۱۹۹۰ آغاز شد که در پی انقلاب‌های ۱۹۸۹ و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی رخ داد. پس از انقلاب ۱۹۹۰، مغولستان از یک دولت تک حزبی سوسیالیستی به یک دموکراسی پارلمانی چند حزبی گذار کرد.

اولین انتخابات آزاد و منصفانه در ژوئیه ۱۹۹۰ برگزار شد. پارلمان دو مجلسی قانون اساسی جدیدی را در سال ۱۹۹۱ تدوین کرد که توسط اولین رئیس‌جمهور مغولستان، پونسلاماگین اوچربات، در ۱۳ ژانویه ۱۹۹۲ تصویب و در ۱۲ فوریه ۱۹۹۲ به اجرا گذاشته شد.

## مقدمه
بندانگشتی|وضعیت قلمروهای شرق آسیا در ۱۹۳۲ میلادی
با تغییرات بین‌المللی که در بلوک شرق، به ویژه در اتحاد جماهیر شوروی که مغولستان را پناه داده و رهبری می‌کرد، رخ داد، جوانان مغولستان می‌خواستند در جامعه و نحوه عملکرد دولت تغییر ایجاد کنند. علاوه بر این، مغولستان از اوایل دهه ۱۹۸۰ دچار مشکلات اقتصادی شد. روشنفکران جوان شروع به ملاقات‌های مخفیانه و بحث در مورد آن کردند. به عنوان مثال، تساخیاگین البگدورج در طول تحصیل در اتحاد جماهیر شوروی، با گلاسنوست، مفاهیمی مانند آزادی بیان و آزادی‌های اقتصادی آشنا شد. پس از بازگشت به مغولستان، با افراد همفکر دیگری ملاقات کرد و سعی کرد این ایده‌ها را به مخاطبان گسترده‌تری ارائه دهد، علیرغم تلاش‌های سرکوبگرانه از سوی دفتر سیاسی - مرجع دولتی - و تهدیدهای کارفرمایش برای از دست دادن شغلش. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتبر ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

در اکتبر ۱۹۸۹، جنبش مقاومت زیرزمینی «نسل جدید» تشکیل شد.

در ۲۸ نوامبر ۱۹۸۹، در پایان سخنرانی خود در دومین کنگره ملی هنرمندان جوان، البگدورج اعلام کرد که مغولستان به دموکراسی نیاز دارد و از جوانان خواست تا برای ایجاد دموکراسی در مغولستان همکاری کنند. او به حضار گفت: «ما بر این باوریم که پرسترویکا گامی به‌موقع و شجاعانه است. سهم جوانان در این مسئله انقلابی نه با حرف‌های حمایتی، بلکه با کارهای مشخص است. اهداف ما عبارت‌اند از: پیروی از دموکراسی و شفافیت و مشارکت در گلاسنوست، و حمایت از قدرتی عادل و پیشرو. این‌ها اهداف یک گروه ابتکاری است — سازمانی که باید فعالیت کند. پس از کنگره امیدوارم گرد هم آییم و در مورد این گروه تازه‌تأسیس با شما گفتگو کنیم. این سازمان باید بر پایه اصول مردمی، داوطلبانه و دموکراتیک بنا شود.»

رئیس کنگره سخنرانی البگدورج را قطع کرد و به او هشدار داد که چنین چیزهایی نگوید. سال ۱۹۸۹ بود و مغولستان به مدت ۶۸ سال یک کشور کمونیستی بود. در آن زمان، ادعا می‌شد که هر شخص دیگری جاسوس غیررسمی حزب کمونیست است که افرادی را که نظراتی غیر از سوسیالیسم و کمونیسم ابراز می‌کردند، گزارش می‌داد. در طول استراحت کنگره، دو جوان با البگدورج ملاقات کردند و این سه نفر توافق کردند که یک جنبش دموکراتیک تأسیس کنند و مخفیانه این خبر را به جوانان دیگر منتقل کنند. بعداً این سه نفر با ده نفر دیگر ملاقات کردند و متحد شدند و به عنوان سیزده رهبر انقلاب دموکراتیک مغولستان شناخته می‌شوند. پس از بازگشت از کنگره، رئیس او در روزنامه *اولان اود* به البگدورج هشدار داد که اگر بیشتر در هرگونه فعالیت خارج از کار شرکت کند یا در هر رفتاری مغایر با ایدئولوژی کمونیستی و سوسیالیستی شرکت کند، اخراج خواهد شد. علی‌رغم این هشدار، البگدورج و دوستانش مخفیانه با دیگر جوانان در سالن اجتماعات دانشگاه ملی مغولستان ملاقات کردند و دربارهٔ دموکراسی، سیاست اقتصادی بازار آزاد و سایر موضوعات ممنوعه آن زمان بحث کردند و شروع به تهیه طرحی برای سازماندهی یک جنبش دموکراتیک کردند. آنها بارها ملاقات کردند و دوستان و حامیان جدیدی را مخفیانه به خود ملحق کردند. یک شب آنها تبلیغات تظاهرات علنی خود را در خیابان‌ها پخش کردند.

در ۹ دسامبر، اعضای جنبش «نسل نو» با دانشجویان، روزنامه‌نگاران و دیگران دیدار کردند تا سازمانی آزاد برای درخواست اصلاحات اساسی ایجاد کنند. این گروه خود را «اتحادیه دموکراتیک مغولستان» نامید.

## انقلاب دموکراتیک
صبح روز ۱۰ دسامبر ۱۹۸۹، نخستین تظاهرات علنی طرفدار دموکراسی در برابر مرکز فرهنگی جوانان در اولان‌باتور برگزار شد. در آنجا، البگدورج تشکیل «اتحادیه دموکراتیک مغولستان» (MDU) را اعلام کرد. در این تظاهرات، بنیان‌گذاران اتحادیه دموکراتیک مغولستان از دولت خواستند تا پرسترویکا را به‌صورت واقعی اجرا کند، نظام چندحزبی را مجاز بداند و اعلامیه جهانی حقوق بشر را به‌طور کامل در تمام امور حزبی و دولتی به اجرا درآورد.

در ماه‌های بعد، فعالان به رهبری ۱۳ رهبر دموکراسی از جمله تساخیاگین البگدورج، سانجاسورنگین زوریگ، اردنین بات-اول، بات-اردنین باتبایار و دیگران به سازماندهی تظاهرات، تجمعات، اعتراضات و اعتصابات غذا و همچنین اعتصابات معلمان و کارگران ادامه دادند. فعالان از حمایت روزافزون مغولستانی‌ها، چه در پایتخت و چه در حومه شهر، برخوردار بودند و فعالیت‌های اتحادیه منجر به درخواست‌های دیگر برای دموکراسی در سراسر کشور شد.

در ۲ ژانویه ۱۹۹۰، اتحادیه دموکراتیک مغولستان شروع به پخش اعلامیه‌هایی کرد که خواستار یک انقلاب دموکراتیک بودند. هنگامی که دولت به این خواسته‌ها و سپس به مطالبات تندتر پاسخ نداد، تظاهراتی شکل گرفت. در ۱۴ ژانویه ۱۹۹۰، حدود هزار نفر از معترضان در میدانی روبه‌روی موزه لنین گرد هم آمدند؛ میدانی که از آن زمان به بعد به «میدان آزادی» تغییر نام داد. در ۲۱ ژانویه، در سرمای منفی ۳۰ درجه، تظاهرات دیگری در میدان سوخباتار برگزار شد. معترضان پلاکاردهایی در اشاره به چنگیزخان حمل می‌کردند و بدین‌وسیله شخصیتی را که آموزش شوروی از ستایش آن خودداری کرده بود، احیا می‌کردند. آن‌ها همچنین دارامین تومور-اوچیر را گرامی داشتند؛ سیاستمداری که در سال ۱۹۶۲ به‌دلیل تلاش حزب انقلابی خلق مغولستان برای جلوگیری از برگزاری یادبود هشتصدمین سال تولد چنگیزخان، از حزب پاک‌سازی شده بود. شورشیان پرچم تغییریافته‌ای از مغولستان را نیز با خود داشتند که در آن ستاره نماد سوسیالیسم حذف شده بود؛ همان پرچمی که پس از انقلاب، پرچم رسمی کشور شد.
بندانگشتی|227x227پیکسل|تظاهرات سیاسی به رهبری سانجااسورنگین زوریگ در میدان سوخباتور .
پس از تظاهرات متعدد هزاران نفر در پایتخت و همچنین مراکز استان‌ها، در ۴ مارس ۱۹۹۰، MDU و سه سازمان اصلاح‌طلب دیگر یک جلسه عمومی مشترک در فضای باز برگزار کردند و از دولت دعوت کردند تا در آن شرکت کند. دولت هیچ نماینده‌ای را به آنچه که به تظاهرات بیش از ۱۰۰۰۰۰ نفر با درخواست تغییر دموکراتیک تبدیل شد، نفرستاد. ده نفر از اعضای این سازمان‌ها در ۷ مارس اعتصاب غذا را آغاز کردند، روز بعد، دفتر سیاسی حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) - اقتدار دولت سرانجام تسلیم فشار شد و با رهبران جنبش دموکراتیک اتحادیه دموکراتیک مغولستان وارد مذاکره شد. جامبین باتمونخ، رئیس دفتر سیاسی کمیته مرکزی MPRP، تصمیم به انحلال دفتر سیاسی و استعفا در ۹ مارس ۱۹۹۰ گرفت. این امر راه را برای اولین انتخابات چند حزبی در مغولستان هموار کرد.

با این حال، در پشت صحنه، حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) به‌طور جدی در فکر سرکوب معترضان بود و حتی پیش‌نویس فرمانی را تهیه کرده بود که تنها امضای رهبر حزب، جامبین باتمونخ، برای اجرایی شدن آن باقی مانده بود. اما باتمونخ با این تصمیم مخالفت کرد و بر سیاست سخت‌گیرانه خود مبنی بر عدم استفاده از زور (به مغولی: Хүч хэрэглэж хэрхэвч болохгүй، به‌معنای «هرگز نباید از زور استفاده کرد») پای فشرد. افرادی که در آن جلسه حضور داشتند بعدها به یاد آوردند که باتمونخ گفته بود: «من هرگز این را امضا نخواهم کرد. ما مغول‌های اندک هنوز به جایی نرسیده‌ایم که بینی یکدیگر را به خون بیندازیم.» سپس با دست بر روی میز کوبید و اتاق را ترک کرد.

البگدورج خبر استعفای دفتر سیاسی را به اعتصاب‌کنندگان غذا و مردمی که ساعت ۱۰ شب همان روز پس از مذاکرات بین رهبران حزب MPRP و اتحادیه دموکراتیک مغولستان در میدان سوخباتار جمع شده بودند، اعلام کرد. سپس اعتصاب غذا متوقف شد.

در آوریل، درگیری‌ها شدت گرفت؛ دولت آزادی تجمع را محدود کرد و رهبران جنبش دموکراسی اولتیماتومی ارائه دادند که در آن خواستار مشارکت برابر همه گروه‌های سیاسی شدند. حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) از پذیرش این خواسته‌ها سر باز زد. با این حال، در ماه مه، تحت فشار و پس از مذاکرات با اعضای جنبش مخالف، «هورال بزرگ خلق» (پارلمان خلق) قانون احزاب سیاسی را تصویب کرد.

## گذار دموکراتیک
پس از فروپاشی رژیم کمونیستی، اولین انتخابات آزاد و چند حزبی مغولستان برای تشکیل پارلمان دو مجلسی در ۲۹ ژوئیه ۱۹۹۰ برگزار شد. احزاب برای ۴۳۰ کرسی در مجلس علیای خلق (مجلس علیا) و ۵۰ کرسی در مجلس سفلی (مجلس ایالتی) رقابت کردند و احزاب مخالف نتوانستند نامزدهای کافی معرفی کنند. حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) 357 کرسی و ۸۳ درصد اکثریت را به دست آورد. این حزب همچنین در مجلس ایالتی (که بعداً منحل شد) با کسب ۳۱ کرسی از ۵۳ کرسی، اکثریت را به دست آورد. مجلس علیای خلق (MPRP) اولین بار در ۳ سپتامبر تشکیل جلسه داد و رئیس‌جمهور (MPRP)، معاون رئیس‌جمهور (سوسیال دموکرات)، نخست‌وزیر (MPRP) و ۵۰ عضو مجلس سفلی (مجلس ایالتی) را انتخاب کرد. معاون رئیس‌جمهور همچنین رئیس مجلس سفلی بود. در نوامبر ۱۹۹۱، شورای بزرگ خلق (Great Khural) بحث در مورد قانون اساسی جدید را آغاز کرد که در ۱۲ فوریه ۱۹۹۲ لازم‌الاجرا شد. قانون اساسی جدید علاوه بر تأسیس مغولستان به عنوان یک جمهوری مستقل و دارای حاکمیت و تضمین تعدادی از حقوق و آزادی‌ها، قوه مقننه دولت را نیز بازسازی کرد و یک مجلس قانونگذاری تک مجلسی به نام شورای بزرگ خلق (خورال کبیر مغولستان) ایجاد نمود.
بندانگشتی|تصویب قانون اساسی ۱۹۹۲ توسط رئیس‌جمهور پونسالماگین اوچیربات .
با این حال، دولت جدید حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) به رهبری داشین بیامباسورن قدرت را با احزاب مخالف تقسیم کرد و اصلاحات قانون اساسی و اقتصادی را اجرا نمود. قانون اساسی جدید در سال ۱۹۹۲ تصویب شد. در اوایل و اواسط دهه ۱۹۹۰، با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی که تا سال ۱۹۹۰ کمک‌های اقتصادی قابل‌توجهی به بودجه دولتی مغولستان ارائه می‌داد، کشور با مشکلات اقتصادی شدیدی روبه‌رو شد که ریشه‌های آن به دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گشت. تجارت خارجی از هم پاشید، کمک‌های اقتصادی و فنی از کشورهای سوسیالیستی سابق پایان یافت، و اقتصاد داخلی درگیر روند خصوصی‌سازی شد. تورم افزایش یافت، قفسه‌های فروشگاه‌ها خالی ماند و برای مدتی کارت‌های جیره‌بندی مواد غذایی صادر شد. تا سال ۱۹۸۸ بازار سیاه پررونقی در اولان‌باتور شکل گرفت تا نیازهای مردم را تأمین کند.

## مغولستان معاصر
در همان سالی که قانون اساسی تصویب شد، انتخابات سال ۱۹۹۲ برای ایالت تک مجلسی تازه تأسیس گریت خورال در ۳۰ ژوئن برگزار شد. حزب MPRP در دور دیگری از انتخابات پارلمانی پیروز شد و ۷۰ کرسی از ۷۶ کرسی ایالت گریت خورال را از آن خود کرد. قانون اساسی جدید همچنین مقرر داشت که رئیس‌جمهور مغولستان به جای اینکه مانند قبل توسط قوه مقننه انتخاب شود، با رأی مردم انتخاب شود. پونسالماگین اوچیربات، رئیس‌جمهور فعلی، اولین رئیس‌جمهور منتخب مغولستان شد و در انتخابات ریاست جمهوری ۱۹۹۳ با دو سوم آرا پیروز شد. اوچیربات که در ابتدا عضو MPRP بود، پس از آنکه MPRP یک کمونیست ارتدوکس را به عنوان نامزد خود معرفی کرد، به عنوان نامزد اپوزیسیون در انتخابات شرکت کرد. حزب MPRP برای اولین بار در تاریخ خود در انتخابات شکست خورد.

در انتخابات پارلمانی سال ۱۹۹۶، اتحادیه دموکراتیک (DU) با کسب ۵۰ کرسی از ۷۶ کرسی مجلس بزرگ دولتی، پیروزی چشمگیری به دست آورد. این اتحادیه به‌طور مشترک توسط تساخیاگین البگدورج، رئیس حزب ملی دموکراتیک مغولستان، رهبری می‌شد. حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) برای نخستین‌بار از زمان انقلاب ۱۹۲۱ اکثریت پارلمانی خود را از دست داد و از قدرت کنار رفت. با وجود پیروزی انتخاباتی، رهبران اتحادیه دموکراتیک بر سر تصاحب پست‌های نخست‌وزیری و ریاست‌جمهوری با یکدیگر درگیر شدند. در نتیجه، ناتساگین باگاباندی، نامزد حزب MPRP، در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۹۹۷ با اکثریت قاطع آرا پیروز شد، در حالی که رئیس‌جمهور وقت، اوچیربات، که از سوی اتحادیه دموکراتیک نامزد شده بود، نتوانست دوباره انتخاب شود. نخست‌وزیر دموکرات، مندسایخانی انخسایخان، که از سال ۱۹۹۶ در سمت خود بود، در اوایل سال ۱۹۹۸ با البگدورج جایگزین شد. علاوه بر اختلافات سیاسی داخلی، زمستان‌های سخت، بحران مالی آسیا در سال ۱۹۹۷ وبحران مالی روسیه در سال ۱۹۹۸ تأثیر منفی شدیدی بر اقتصاد عمدتاً کشاورزی مغولستان گذاشتند. البگدورج در اواخر سال ۱۹۹۸ رأی عدم اعتماد را از مجلس دریافت کرد، اما معرفی جانشین او توسط اقلیت حزب MPRP و تنها نماینده حزب MTUP در پارلمان مسدود شد.

در اکتبر ۱۹۹۸، در جریان بحران کابینه، سانجاسورنگین زوریگ، یکی از رهبران کلیدی انقلاب ۱۹۹۰ و نماینده مجلس، در خانه‌اش ترور شد. بسیاری گمان می‌کنند که این قتل انگیزه سیاسی داشته است، زیرا زوریگ احتمالاً گزینه‌ای برای نخست‌وزیری بعدی بود. پرونده زوریگ تا به امروز حل نشده باقی مانده است. مرگ او منجر به جدایی متحدان زوریگ و تأسیس حزب اراده مدنی توسط خواهرش، سانجاسورنگین اویون، در سال ۲۰۰۰ شد. اختلاف نظر و درگیری‌های داخلی حزب دموکرات منجر به این شد که در مجموع چهار نخست‌وزیر دموکرات برای چهار سال بی‌ثبات در سمت‌های خود باقی بمانند.

در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۰، اتحادیه دموکراتیک (DU) با شکست سنگینی روبه‌رو شد و تنها موفق به کسب یک کرسی شد. در مقابل، حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) اکثریت فوق‌العاده‌ای با ۷۲ کرسی به دست آورد. پس از این شکست، پنج حزب عضو اتحادیه دموکراتیک در دسامبر ۲۰۰۰ با یکدیگر ادغام شده و حزب دموکراتیک مدرن (DP) را تشکیل دادند. ناتساگین باگاباندی نیز در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۰۱ دوباره به ریاست‌جمهوری انتخاب شد.

انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۴ منجر به تشکیل یک مجلس معلق بین حزب MPRP و ائتلاف دموکراتیک سرزمین مادری (MDC)، ائتلافی بین حزب دموکراتیک، حزب اراده مدنی و حزب سرزمین مادری، شد. نگرانی‌هایی در مورد تقلب انتخاباتی در انتخابات ۲۰۰۴ وجود داشت، اما تا حد زیادی نادیده گرفته شد. حزب MPRP مجبور شد به یک دولت ائتلافی به رهبری تساخیاگین البگدورج، رئیس MDC، بپیوندد، اما مانند دولت دموکراتیک قبلی، شاهد رسوایی‌های سیاسی، بحران‌ها و اختلافات داخلی مکرر بود. MDC در دسامبر ۲۰۰۴ به دلیل اختلافات حزبی برای انتخابات ریاست جمهوری آینده ۲۰۰۵ منحل شد. علاوه بر این، رکود اقتصادی و اختلافات حزبی در دوران تصدی البگدورج باعث تشکیل احزاب انشعابی مانند حزب دموکراتیک ملی مغولستان (MNDP)، حزب مردم و حزب سوسیال دموکرات مغولستان شد. نامبارین انخبایار، رئیس و نخست‌وزیر سابق MPRP، در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۵ به پیروزی رسید. حزب دموکرات در اواخر سال ۲۰۰۵، ۵ کرسی خود را به حزب MPRP واگذار کرد و این امر منجر به خروج MPRP که اکنون اکثریت را در اختیار دارد، از ائتلاف در ژانویه ۲۰۰۶ و تشکیل دولت ائتلافی خود شد. تغییر دیگری در دولت در پایان سال ۲۰۰۷ رخ داد، زمانی که MPRP تصمیم گرفت نخست‌وزیر خود، میگومبین انخبولد، را با سانجین بایار جایگزین کند.

## منابع

رده:تاریخ معاصر بر پایه کشور
رده:مغولستان در دهه ۱۹۹۰ (میلادی)
رده:مغولستان در سده ۲۱ (میلادی)