الکنیسه

**الکنیسه** () روستایی کوچک و فلسطینی عرب‌نشین در قضای رمله بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ و در مرحله نخست عملیات دانی از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی رمله قرار داشت.

نام الکنیسه از واژه عربی به معنای «کلیسای کوچک» گرفته شده و احتمالاً به بازمانده‌های بنایی باستانی در بخش بالایی تپه اشاره دارد. این روستا در دوره عثمانی آبادی بوده و درآمدهای مالیاتی آن در سال ۱۵۵۲ میلادی به وقف خرم سلطان در بیت‌المقدس اختصاص یافته بود. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۴۰ نفر مسلمان و مساحت زمین‌های آن ۳٬۸۷۲ دونوم بود.

## ریشه‌شناسی نام
نام این مکان که به شکل‌های گوناگون مانند  و  نوشته شده، از زبان عربی برگرفته و به معنای «کلیسای کوچک» است. این نام احتمالاً به بقایای بنایی کهن در بخش فوقانی تپه بازمی‌گردد. در منابع عبری نیز این محل با نام «خُربَت نِخِس» (חורבת נכס) شناخته می‌شود.

## پیشینه
### دوره عثمانی
الکنیسه در سال ۱۵۵۲ میلادی روستایی آباد بود. خرم سلطان، همسر برگزیده سلیمان یکم، درآمدهای مالیاتی این روستا را به موقوفه عماره خاصکی سلطان در بیت‌المقدس وقف کرد. از نظر اداری، الکنیسه به ناحیه رمله در قضای غزه تعلق داشت.

در محل این روستا شواهد باستان‌شناختی از دوره‌های رومی، بیزانسی، اسلامی آغازین، مملوکی و عثمانی یافت شده‌است. از جمله یافته‌ها می‌توان به تأسیسات فشار زیتون، پادگانه‌های کشاورزی، دیوارهای مزرعه، چاه‌ها و غارهای دفن اشاره کرد.

در سال ۱۸۳۸ میلادی، ادوارد رابینسون از این مکان با نام  در ناحیه لُد یاد کرد و آن را «ویرانه یا متروک» توصیف نمود.

در پایان سده نوزدهم، روستا جایگاهی فصلی برای کشت گندم و جو و چراگاه بود و به‌عنوان روستای وابسته به طیره رام‌الله شناخته می‌شد. در آغاز سده بیستم، ساکنانی از طیره رام‌الله در این مکان اقامت گزیدند و آن را به روستای ثابت تبدیل کردند.

در سال ۱۸۸۳ میلادی، پیمایش فلسطین غربی (صندوق اکتشاف فلسطین) از این محل با عبارت «پی‌ساختمان‌ها و ردّ ویرانه‌ها» یاد کرد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، الکنیسه همراه با عنابه شمارش شد و جمعیت هر دو روی‌هم ۱٬۱۳۵ نفر مسلمان در ۲۸۸ خانه بود.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت الکنیسه ۴۰ نفر مسلمان بود و ۳٬۸۷۲ دونوم زمین داشت. از این مقدار، ۶۴ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شدنی، ۲٬۴۳۲ دونوم به کشت غلات و ۲۰ دونوم به منطقه مسکونی اختصاص داشت.

روستا در جنوب شرقی رمله، نزدیک به ۳ کیلومتری شمال جاده قدس–یافا قرار داشت و راه‌های خاکی آن را به روستاهای عربی همجوار مانند برفیلیا، عنابه و القباب پیوند می‌داد. الکنیسه بر زمینی موج‌دار در کرانه شرقی جلگه ساحلی، در ارتفاع ۱۷۵ متری از سطح دریا بنا شده بود.

خرابه‌ای در شرق روستا دربرگیرنده دیوارهای سنگی ناهموار و بقایای ساختمان بود.

### تخلیه و پیامدهای آن
الکنیسه در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ پس از حمله نظامی نیروهای اسرائیلی در مرحله نخست عملیات دانی از سکنه تخلیه شد. این عملیات در راستای تصرف لد و رمله صورت گرفت. گزارشی از تیپ «یفتاح» دربارهٔ الکنیسه و خروبه آورده‌است: «پس از انفجار خانه‌ها و پاکسازی روستا، سربازان ما مواضع مستحکمی مشرف بر روستا اشغال کردند.»

در ۲۰ اوت ۱۹۴۸، زمین الکنیسه به همراه زمین‌های ۳۲ روستای فلسطینی دیگر به صندوق ملی یهود واگذار شد تا شهرک‌های یهودی‌نشین تأسیس شود. زمین این روستا به میشمار آیالون اختصاص یافت. با این حال، بنا بر نوشته ولید خالدی، میشمار آیالون بر زمین‌های روستای القباب بنا شده‌است.

بیشتر ساکنان سابق روستا اکنون در روستای الطیره در غرب رام‌الله زندگی می‌کنند.

## وضعیت کنونی

در سال ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «از دور، محل مانند تلی بزرگ از سنگ به نظر می‌رسد که بوته‌های خار آن را پوشانده‌اند. بیش از سی ساختمان نیمه‌ویران از جمله خانه‌ها هنوز سرپا هستند. بقایای درها و پنجره‌های طاق‌دار قابل مشاهده است. درختان انجیر، بادام، زیتون و انار و بوته‌های صبر (کاکتوس) در میان ساختمان‌ها روییده‌اند. زمین‌های پیرامون را ساکنان کیبوتص مجاور کشت می‌کنند و بخشی از آن‌ها زیر کشت پنبه است.»

امروزه بقایای روستا در نزدیکی منطقه صنعتی شهر مودیعین-مکابیم-رعوت قرار دارد و در عبری «خُربَت نِخِس» یا «گیوعَت نِخِس» نامیده می‌شود. در این محل می‌توان کوچه اصلی روستا، مسجد کوچک و آب‌انبارها را بازشناخت. این مکان به‌عنوان محوطه طبیعی و تاریخی برای گردشگران و دوچرخه‌سواران کاربرد دارد.

در سال ۲۰۰۷ کاوش‌های نجات‌بخش پیش از ساخت بزرگراه ۴۳۱ در این محل انجام شد. شهرداری مودیعین این مکان را به‌عنوان محوطه باستانی نیازمند حفاظت اعلام کرده و پیشنهادهایی مانند ایجاد «دهکده هنرمندان» در خانه‌های بازسازی‌شده، بازسازی صنایع کهن، گشایش رستوران و کارگاه پیکرتراشی ارائه شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* الکنیسه در وبگاه فلسطین در خاطره
* الکنیسه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:قضای رمله