مهره پرچی

**مهره پرچی** که با نام‌های **مهره پرچ کور** یا **ریونات (Rivnut)** هم شناخته می‌شود، یک قطعهٔ یک‌تکهٔ لوله‌ای‌شکل با رزوهٔ داخلی و پیش‌خان‌دار است که می‌تواند به‌طور کامل از یک سمت قطعه نصب و مهار شود. این قطعه در واقع نوعی **بوش رزوه‌دار** است.

دو نوع اصلی دارد:

* نوع اول طوری طراحی شده که هنگام بستن پیچ در رزوه‌هایش، در پشت ورق یا پنل یک **برآمدگی (Bulge)** ایجاد می‌کند و با این تغییر شکل، در جای خود قفل می‌شود.
* نوع دوم نیز با استفاده از پیچ کشیده می‌شود، اما به جای ایجاد برآمدگی، به داخل پوستهٔ خود جمع می‌شود و انبساط داخلی ایجاد می‌کند.
* بندانگشتی|مهره پرچی عادی

## تاریخچه
مهره پرچ کور یا همان Rivet Nut داستانی دارد که از دهه ۱۹۳۰ آغاز می‌شود، زمانی که شرکت آمریکایی BF Goodrich برای حل یک مشکل خاص در صنعت هوانوردی آن را ابداع کرد. هدف این بود که بتوان بوت‌های ضدیخ لاستیکی را روی بال هواپیما نصب کرد، بدون آنکه نیازی به دسترسی به پشت سازه باشد. این اختراع با نام تجاری RIVNUT® ثبت شد و به‌سرعت در صنایع دیگر هم جای خود را پیدا کرد. در طول جنگ جهانی دوم، نیاز به تولید سریع و مونتاژ آسان باعث شد این قطعه در هواپیماها، خودروهای نظامی و تجهیزات میدانی به‌طور گسترده استفاده شود، زیرا نصب آن تنها از یک سمت انجام می‌شد و نیازی به جوشکاری یا رزوه‌کاری نداشت. پس از جنگ، فناوری آن به اروپا و آسیا رسید و شرکت‌هایی مانند Böllhoff در آلمان و Avdel در بریتانیا نسخه‌های خود را توسعه دادند و ابزارهای نصب تخصصی معرفی کردند. با گذر زمان، طراحی اولیه که بدنه‌ای ساده و سر گنبدی داشت، تکامل یافت و انواع شش‌ضلعی برای جلوگیری از چرخش، آج‌دار برای چسبندگی بهتر و مدل‌های انتهای بسته برای جلوگیری از نفوذ مایعات به بازار آمد. همچنین استفاده از آلومینیوم سبک برای هوافضا و فولاد ضدزنگ برای محیط‌های خورنده، دامنه کاربرد این قطعه را گسترش داد. امروزه مهره پرچ کور نه‌تنها در هوافضا، بلکه در خودروسازی، لوازم خانگی، تجهیزات الکترونیکی، سازه‌های فلزی سبک، صنایع دریایی و حتی انرژی بادی به‌کار می‌رود، زیرا سرعت نصب بالا، کیفیت اتصال یکنواخت و امکان استفاده در مواد متنوع را فراهم می‌کند.

## نحوه نصب
مهره‌های پرچ کور به دلیل نصب از یک سمت، در جاهایی که دسترسی به پشت قطعه ممکن نیست (مثل پروفیل‌های بسته، لوله‌ها یا محفظه‌های توخالی) بسیار ارزشمندند. فرآیند نصب معمولاً با یک ابزار مخصوص انجام می‌شود: ابتدا مهره روی ماندرل رزوه‌دار ابزار بسته می‌شود، سپس در سوراخ قطعه قرار می‌گیرد و با کشیده‌شدن ماندرل، بخش انتهایی مهره تغییر شکل داده و قطعه را محکم در بر می‌گیرد.
بندانگشتی|دید از سطح مقطع یک مهره پرچی
انواع مختلفی از نظر شکل سر و بدنه وجود دارد:

* **سر گنبدی (Dome Head)** برای کاربردهای عمومی.
* **سر تخت (Countersunk)** برای هم‌سطح شدن با سطح قطعه.
* **بدنهٔ شش‌ضلعی یا آج‌دار** برای جلوگیری از چرخش در قطعات نرم‌تر یا پوشش‌دار.
* **ته بسته (Closed End)** برای جلوگیری از عبور مایعات یا گاز.

در ادامه، پس از آنکه مهره پرچ کور در سوراخ قطعه قرار گرفت و ماندرل ابزار درگیر شد، با فشار یا کشش تدریجی دسته‌های ابزار، بخش انتهایی بدنهٔ مهره شروع به جمع‌شدن یا برآمده‌شدن می‌کند. این تغییر شکل باعث می‌شود که بدنهٔ مهره پشت ورق یا دیوارهٔ قطعه قفل شود و اتصال مکانیکی محکمی ایجاد گردد. در این لحظه، ماندرل رزوه‌دار به‌وسیلهٔ چرخاندن یا آزادکردن ضامن از داخل مهره جدا می‌شود و مهره در جای خود باقی می‌ماند. نتیجهٔ کار، یک محل اتصال رزوه‌دار داخلی است که آمادهٔ بستن پیچ یا پیچ‌مهرهٔ مورد نظر می‌باشد. در نسخه‌های آج‌دار یا شش‌ضلعی، این تغییر شکل همزمان با درگیری بدنه با سطح داخلی سوراخ باعث می‌شود مهره تحت بار پیچشی آزادانه نچرخد. در نوع انتهای بسته، بخش بستهٔ مهره پس از تغییر شکل همچنان نفوذ مایعات یا گردوغبار را مسدود می‌کند و این ویژگی در محیط‌های مرطوب یا صنعتی اهمیت زیادی دارد. دقت در انتخاب قطر سوراخ، طول مهره و نیروی اعمال‌شده توسط ابزار نصب، نقش زیادی در کیفیت و دوام اتصال خواهد داشت.
بندانگشتی|دید از سطح مقطع یک مهره پرچی، به همراه پیچ

## مقایسه

## کاربردها

* **صنعت خودروسازی**
** اتصال قطعات بدنه، سپر، گلگیر و اجزای داخلی بدون نیاز به جوشکاری
** نصب قطعات در پروفیل‌های بسته یا جاهایی که دسترسی به پشت قطعه ممکن نیست
** کاهش زمان مونتاژ و افزایش یکنواختی کیفیت اتصال
* **هوافضا و هوانوردی**
** نصب پنل‌ها، تجهیزات کابین، سیستم‌های الکترونیکی و قطعات سازه‌ای
** استفاده از آلیاژهای سبک مثل آلومینیوم برای کاهش وزن و افزایش بهره‌وری سوخت
** مقاومت بالا در برابر لرزش و فشارهای پروازی
* **صنایع دریایی و محیط‌های خورنده**
** استفاده از فولاد ضدزنگ یا آلومینیوم آنودایز شده برای جلوگیری از زنگ‌زدگی
** اتصال تجهیزات روی عرشه، بدنه کشتی و قایق‌ها
** مقاومت در برابر آب شور و شرایط سخت جوی
* **ساخت‌وساز و سازه‌های فلزی سبک**
** اتصال پروفیل‌ها، صفحات نما، سقف‌های فلزی و سازه‌های پیش‌ساخته
** امکان نصب سریع در محل پروژه بدون نیاز به تجهیزات سنگین
** کاهش هزینه‌های نصب و تعمیرات
* **صنایع الکترونیک و تجهیزات برقی**
** اتصال قاب‌ها، محفظه‌ها و بردهای الکترونیکی به شاسی یا بدنه
** استفاده از مهره‌های پلاستیکی یا برنجی برای جلوگیری از رسانایی الکتریکی
** مناسب برای ورق‌های نازک و مواد غیر فلزی
* **لوازم خانگی**
** اتصال بدنه ماشین لباسشویی، یخچال، اجاق گاز و کولر
** کاهش لرزش و صدای ناشی از اتصالات شل
** امکان تعمیر و تعویض آسان قطعات داخلی
* **صنایع نظامی و تجهیزات میدانی**
** نصب سریع قطعات در شرایط عملیاتی
** مقاومت بالا در برابر ضربه، لرزش و شرایط آب‌وهوایی سخت
** قابلیت استفاده در وسایل نقلیه زرهی و تجهیزات ارتباطیبندانگشتی|طرح مفهومی از مهره پرچی
* **انرژی‌های تجدیدپذیر**
** اتصال قطعات توربین‌های بادی، پنل‌های خورشیدی و سازه‌های پشتیبان
** مقاومت در برابر شرایط جوی متغیر و رطوبت بالا
** کاهش زمان نصب در پروژه‌های بزرگ مقیاس
* **کاربردهای تعمیر و نگهداری (Maintenance)**
** جایگزینی سریع مهره‌های آسیب‌دیده بدون نیاز به باز کردن کل سازه
** مناسب برای تعمیرات اضطراری در محل
** کاهش زمان خواب دستگاه‌ها و تجهیزات

## جستارهای وابسته

* تراشکاری
* فرزکاری
* ماشینکاری
* کنترل عددی

## منابع


رده:مهره (یراق)