بیت نبالا

**بیت نبالا** () روستایی عرب فلسطینی در بخش رمله در سرزمین فلسطین بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل ویران شد. این روستا در سرزمینی قرار داشت که بر پایه طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین در سال ۱۹۴۷ به کشور عربی اختصاص یافته بود؛ طرحی که رهبران عرب آن را رد کردند و هرگز اجرا نشد. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ برابر با ۲٬۳۱۰ نفر بود.

نیروهای اسرائیلی در ۱۳ مه ۱۹۴۸ روستا را اشغال کردند و در ۱۳ سپتامبر همان سال آن را به‌طور کامل ویران ساختند. آوارگان روستا در اردوگاه‌های آوارگان دیر عمّار، رام‌الله، بیت تیلّو، رنتیس و اردوگاه جلزون در شمال رام‌الله پراکنده شدند. از خاندان‌هایی که در بیت نبالا می‌زیستند می‌توان الحیت، نخله، صافی، الشراقه، الخطیب، صالح و زید را نام برد. امروزه این منطقه بخشی از شهرک اسرائیلی بیت نحمیا است.

## جغرافیا
روستای بیت نبالا بر فراز تپه‌ای سنگلاخی ساخته شده بود که از جنوب غربی بر دشت اطراف لُد (لیدّا) مشرف بود. بیت نبالا در ارتفاع نزدیک به ۱۰۰ متری از سطح دریا واقع بود و در نزدیک به ۱۰ کیلومتری شمال شرق رمله قرار داشت. جاده اصلی یافا به اورشلیم از راه رمله و لُد از غرب روستا می‌گذشت. روستا همچنین دارای ایستگاه راه‌آهنی بر خط فرعی متصل به ایستگاه لُد بود.

روستا میان سه دره جای داشت: وادی الشامی در شمال و وادی کریکعه و وادی الصرار در جنوب که در زمستان آب‌هایشان جاری می‌شد.

مساحت کل زمین‌های روستا ۱۵٬۰۵۱ دونوم (حدود ۱۵ کیلومتر مربع) بود. از این میان ۱۰٬۱۹۷ دونوم به کشت غلات، ۲۲۶ دونوم به باغ‌های مرکبات و موز، ۱٬۷۳۳ دونوم به زمین‌های آبی و باغ‌های میوه و ۱۲۳ دونوم به مناطق عمومی ساخته‌شده اختصاص داشت.

## پیشینه

بیت نبالا با شهر باستانی *بِت‌نَبالا/بِت‌نَبلاتا* () یکسان شناخته شده‌است. نام روستا به معنای «خانه تیراندازی» است.

### دوره عثمانی

در سال ۱۵۲۶ بیت نبالا بخشی از امپراتوری عثمانی و در ناحیه رمله از لوای قدس بود. بر پایه دفتر مالیاتی عثمانی، روستا سالانه ۵۰۰ آقچه مالیات می‌پرداخت. در دفتر مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، بیت نبالا زیر لوای غزه ثبت شده بود و ۵۴ خانوار مسلمان با جمعیتی حدود ۲۹۷ نفر داشت. آنان مالیاتی با نرخ ثابت ۳۳٫۳ درصد بر محصولات کشاورزی از جمله گندم، جو، زیتون، میوه و نیز بز، کندوی عسل و یک دستگاه فشار (برای زیتون یا انگور) می‌پرداختند که جمع آن ۸٬۶۸۸ آقچه بود.

در سده هفدهم میلادی، روستا موج مهاجرانی از روستای همسایه بیت قوفا را پذیرفت که به دلیل ناامنی ناگزیر از ترک خانه‌هایشان شده بودند.

در سده‌های هجدهم و نوزدهم، بیت نبالا به ناحیه لُد تعلق داشت که از شهر کنونی مودیعین-مکابیم-ریعوت در جنوب تا العاد در شمال و از دامنه‌های شرقی تا حاشیه یافا در غرب امتداد می‌یافت. این منطقه حدود ۲۰ روستا با هزاران ساکن و ده‌ها هزار هکتار زمین کشاورزی حاصل‌خیز را دربرمی‌گرفت.

به گفته مورخ روی ماروم، «بیت نبالا کانون اصلی درگیری‌های قیسی‌ها و یمانی‌ها در این منطقه بود.» نخستین ساکنان روستا از تیره قیسی «الشراقه» بودند. بنا بر سنت محلی، مهاجری یمانی به نام سلام آمد و در غارهای نزدیک بیت نبالا اردو زد. هنگامی که میان بیت نبالا و الحدیثه درگیری درگرفت، سلام از وضع دشوار ساکنان بیت نبالا بهره برد و سه «پسر» او — زید، نخله و صافی — در روستا ساکن شدند. درگیری‌های شدیدی میان تیره‌ها روی داد و سرانجام صافی با یاری خاندان‌های نیرومند یمانی — الخواجه از نعلین و خاندان ابو غوش — توانست دشمن قیسی خود عابد را از میان بردارد و نفوذش را بر دیر طریف، الطیره، قوله، فجّه و ملبّس گسترش دهد.

در ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون بیت نبالا را از برج مسجد سفید رمله مشاهده کرد. در ۱۸۷۰ ویکتور گِرَن از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را حدود ۹۰۰ نفر برآورد نمود. او بیت نبالا را با نِبَلّات باستانی یاد شده در کتاب نحمیا یکی دانست و به آب‌انبارهای کنده‌شده در سنگ و نخلستان‌های زیتون پیرامون روستا اشاره کرد. سوسین بر پایه فهرست رسمی روستاهای عثمانی از همان دوره، ۱۰۸ خانه و جمعیت مردانه ۴۲۷ نفری را گزارش کرد. هارتمان شمار خانه‌ها را ۱۱۸ نوشت.

در ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیت نبالا را روستایی با اندازه میانه در لبه دشت توصیف کرد.

از اواخر سده نوزدهم، ساکنان بیت نبالا زمین‌های روستای متروکه جنداس را نیز زیر کشت بردند.

### دوره قیمومت بریتانیا

مدرسه ابتدایی روستا در ۱۹۲۱ بنیاد نهاده شد و در سال تحصیلی ۱۹۴۶–۱۹۴۷ حدود ۲۳۰ دانش‌آموز داشت. این مدرسه دارای کتابخانه بود و هشت آموزگار در آن آموزش می‌دادند.

روستا شکلی مستطیلی داشت با دو خیابان اصلی که در مرکز یکدیگر را قطع می‌کردند. مسجد، مدرسه و دکان‌ها در همین تقاطع مرکزی گرد آمده بودند. خانه‌ها از سنگ ساخته شده بودند و درآمد ساکنان عمدتاً از کشاورزی (گندم، زیتون، انگور و مرکبات) تأمین می‌شد. چاه‌های آرتزین باغ‌های مرکبات را آبیاری می‌کردند. اقتصاد تا حد زیادی غیرپولی بود و بخشی از مبادلات به‌صورت کالا به کالا انجام می‌شد.

چاه کهن روستا تا ژرفای ۱۰۰ متر کنده شده بود. باغ‌ها پر بود از انجیر، بادام و انجیر هندی.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، بیت نبالا ۱٬۳۲۴ نفر جمعیت داشت: ۱٬۳۲۱ مسلمان و ۳ مسیحی. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۱٬۷۵۸ نفر رسید که همگی مسلمان بودند و در ۴۷۱ خانه می‌زیستند.

امپراتوری بریتانیا پادگانی نظامی در پای روستا برپا کرد که شامل انبارها و کارگاه‌های ساخت تجهیزات نظامی بود. بریتانیایی‌ها خط فرعی راه‌آهن برای این پایگاه کشیدند. پادگان دارای استخر شنا و مرکز YMCA بود که ویژه بریتانیایی‌ها به کار می‌رفت.

در ۱۹۳۴ فرودگاه لُد در نزدیکی روستا ساخته شد و چهار باند پرواز داشت. شماری از مردان روستا در شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) زیر فرماندهی حسن سلامه شرکت جستند و به خرابکاری در خطوط برق و راه‌آهن پرداختند.

در آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۲٬۳۱۰ مسلمان بود و مساحت کل زمین‌ها ۱۵٬۰۵۱ دونوم.


Deir Tarif 1942.jpg|بیت نبالا ۱۹۴۲ در مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
Beit Nabala 1945.jpg|بیت نبالا ۱۹۴۵ در مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
Lydda and Ramla area - 9 July 1948.PNG|روستاهای تخلیه‌شده در بخش رمله


### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

اخبار درگیری‌های جنگ ۱۹۴۸ به بیت نبالا رسید. ساکنان از حمله به روستای همسایه العباسیه در ۱۳ دسامبر ۱۹۴۷ آگاه شدند که چند کشته عرب برجا گذاشت. روستا تصمیم به مقاومت گرفت: مبلغ ۱۰۰ لیره فلسطینی گردآوری شد (زنان زیورهایشان را فروختند) و تفنگ‌هایی از غزه و مصر خریداری شد. پس از کشتار دیر یاسین (۹ آوریل) و کشتار ابوشوشه (۱۳ مه) که بسیار نزدیک به بیت نبالا رخ داد، آوارگان روستاهای دیگر از خشونت‌های ارتش اسرائیل خبر آوردند.

بنی موریس می‌نویسد ساکنان بیت نبالا در ۱۳ مه ۱۹۴۸ بنا بر فرمان‌های مقامات عربی روستا را ترک کردند. با این حال ولید خالدی بر آن است که این ادعا قابل تأیید نیست. بر پایه گزارش الجزیره، فرماندهان ارتش عربی می‌خواستند روستا را پایگاه نظامی کنند و بخشی از ساکنان در همان زمان رفتند اما شماری ماندند.

بیت نبالا یکی از اهداف عملیات دانی بود. در ۱۱ ژوئیه نیروهای کماندویی اسرائیل به روستا حمله بردند. روز بعد نیروهای عربی آن را بازپس گرفتند و توپخانه برای دفاع از لُد مستقر کردند. در ۱۳ ژوئیه اسرائیلی‌ها با زره‌پوش و تانک بار دیگر بیت نبالا را گرفتند و فردای آن روز روستا در نوار حائل (زمین بی‌طرف) قرار گرفت. در جریان تبعید ساکنان لُد، سربازان اسرائیلی بخشی از آنان را به سوی بیت نبالا راندند. پس از سقوط لُد و رمله، ارتش آزادی‌بخش عربی یک گروهان در بیت نبالا جای داد.

ساکنان — در هر تاریخی که رفتند — پیاده به سوی روستاهای همسایه حرکت کردند؛ برخی در نخلستان‌های زیتون اردو زدند و برخی تا بدرس (۴٫۵ کیلومتر)، دیر عمّار (۱۵ کیلومتر) یا شقبا رفتند. شماری برای برداشتن اسناد مالکیت یا پولشان بازگشتند و برخی از آنان کشته شدند.

روستا در ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۸ پس از درخواست رسمی داوید بن گوریون از کمیته وزارتی دارایی‌های رها شده، به‌دست ارتش اسرائیل ویران شد.

ولید خالدی در ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرد: «محل روستا پوشیده از علف، بوته‌های خاردار و درختان سرو و انجیر است. در سمت شرقی شهرک بیت‌نحمیا و شرق جاده فرودگاه لُد قرار دارد. در حاشیه‌هایش بقایای معدن‌های سنگ و خانه‌های فروریخته دیده می‌شود. بخش‌هایی از دیوار خانه‌ها هنوز پابرجاست. زمین‌های پیرامون را شهرک‌نشینان اسرائیلی کشت می‌کنند.»

## فرهنگ

بر پایه بنیاد میراث فلسطین، لباس‌های سنتی بیت نبالا (و روستای همسایه دیر طریف) معمولاً از پنبه، مخمل یا ابریشم قرمزی دوخته می‌شد. تکه‌های تافته با گلدوزی به سبک بیت‌لحم با نخ طلا و ابریشم به یقه، سینه، آستین و دامن دوخته می‌شد. در دهه ۱۹۳۰ مخمل سیاه رواج یافت و گلدوزی قهوه‌ای یا نارنجی مستقیماً روی پارچه انجام می‌شد که بعدها نشانه شناخته‌شده این منطقه شد.

از هنرهای آیینی ویژه بیت نبالا «صَحجه نبالیّه» بود که نوعی آواز و رقص گروهی مردانه به‌شمار می‌رفت و نشان بارز فرهنگ این روستا بود. دبکه و جشن‌های عروسی چندشبه نیز رواج داشت.

## جستارهای وابسته
* کشتارها و قتل‌عام‌ها در طول جنگ ۱۹۴۸ فلسطین
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* پوشاک فلسطینی

## منابع
### یادداشت‌ها

### کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیت نبالا در Palestine Remembered
* بیت نبالا در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده