کتیبه‌های خمر

[بندانگشتی|کتیبه سامبور، حاوی قدیمی‌ترین و با تاریخ مشخص استفاده از " [صفر|۰ " به عنوان یک رقم اعشاری. تاریخ " ۶۰۵ دوره ساکا " (۶۸۳ میلادی) با اعداد خمر نوشته شده است که به سال ساخت آن اشاره دارد. یافت شده در استان کراتیه، کامبوج]]
**کتیبه‌های خمر** مجموعه‌ای از متون تاریخی پس از قرن پنجم میلادی هستند که بر روی موادی مانند سنگ و ظروف فلزی حکاکی شده‌اند و در طیف وسیعی از سرزمین اصلی آسیای جنوب شرقی (کامبوج، ویتنام، تایلند و لائوس) یافت می‌شوند و مربوط به تمدن خمر هستند. مطالعه کتیبه‌های خمر به عنوان کتیبه‌شناسی خمر شناخته می‌شود.

کتیبه‌های خمر تنها منابع مکتوب محلی برای مطالعه تمدن باستانی خمر هستند.

بیش از ۱۲۰۰ کتیبه خمر با طول‌های مختلف جمع‌آوری شده است. از قرن هفتم، شاهد «انفجاری» در کتیبه‌نگاری خمر بودیم، و قدیمی‌ترین کتیبه سنگی ثبت‌شده خمر مربوط به سال ۶۱۲ میلادی در آنگکور بورئی است.

فراتر از اهمیت باستان‌شناسی‌شان، کتیبه‌های خمر به نشانه‌ای از هویت ملی تبدیل شده‌اند.

## زبان: سانسکریت، خمر باستان و به ندرت پالی
زبان‌های به کار رفته در کتیبه‌های خمر یا خمر باستانی یا سانسکریت هستند، در حالی که تعداد کمی نیز به زبان پالی یافت شده‌اند، هرچند که دومی قدیمی‌تر از قرن چهاردهم نیست. قدیمی‌ترین کتیبه به زبان سانسکریت مربوط به قرن پنجم و قدیمی‌ترین کتیبه به زبان خمر باستانی مربوط به قرن هفتم است. به غیر از سنگ یادبود فیماناکا، هیچ سنگ یادبود دوزبانه‌ای در کامبوج به معنای واقعی کلمه وجود ندارد؛ بخشی که به زبان خمر باستانی است ترجمه نمی‌شود، بلکه گاهی بخش روایی به زبان سانسکریت را با جزئیات مادی و فنی بیشتر به صورت خلاصه بیان می‌کند.

### کتیبه‌های به زبان سانسکریت
کتیبه‌های سانسکریت، از قرن پنجم تا چهاردهم، در سراسر کامبوج یافت می‌شوند و گواه شکوفایی آموزش سانسکریت هستند. این کتیبه‌ها دانش اوزان مختلف و پیشرفته‌ترین قواعد شعری و قراردادهای بلاغت و عروض را نشان می‌دهند. کتیبه‌های خمر فلسفی‌تر از *مانگالا* کتیبه‌های هندی هستند. زبان و دستور زبان آنها نیز از اکثر کتیبه‌های هندی صحیح‌تر است.
پرونده:Khmer_Numerals_-_605_from_the_Sambor_inscriptions.jpg
پرونده:First_zero_1.jpg
تعداد این کتیبه‌ها که به سبک *کاویا (kavya)* مزین نوشته شده‌اند، از هر کتیبه دیگری بیشتر است. کشوری در جنوب شرقی آسیا. کتیبه‌های خمر به زبان سانسکریت ما را به دوران شاکا و سیستم اعشاری اعداد که برای اولین بار در قرن هفتم مورد توجه قرار گرفت، شامل عدد ۰، می‌رساند.

زبان سانسکریت در کتیبه‌های خمر به عنوان زبان خدایان، به ویژه برای اشعار و دعاهایی که به افتخار آنها خوانده می‌شود، استفاده می‌شود. ساختار آنها ثابت است: پس از نیایش مقدماتی از الوهیت، ستایش بنیان‌گذار یا نیکوکار پناهگاه می‌آید و قبل از آن با اشعاری نفرین‌آمیز خطاب به هر کسی که از محوطه معبد محافظت نکند و آرزوی عذاب جهنم برای آنها، پایان می‌یابد.

اطلاعات مفید باستان‌شناسی اغلب در بخش مرکزی یافت می‌شود که اغلب نام پادشاه حاکم و تاریخ سلطنت او را نشان می‌دهد.

### کتیبه‌هایی به زبان خمر باستان
خمر باستان برای اولین بار در کتیبه‌هایی در پایان قرن هفتم میلادی ظاهر شد. کتیبه‌های خمر که به خمر باستان نوشته شده‌اند، اغلب به نثر هستند و معمولاً فهرستی کم و بیش مفصل از نذورات دریافتی توسط یک معبد مقدس را ارائه می‌دهند. این کتیبه‌ها، مانند *کتیبه بزرگ آنگکور ،* اطلاعات ارزشمندی در مورد فرهنگ کامبوج آشکار می‌کنند. همچنین حداقل در یک مورد، محتوای آنها با محتوای تواریخ سلطنتی کامبوج مطابقت دارد.

اعتقاد بر این است که مردم در مورد زبان سانسکریت نوعی مقاومت نشان می‌دادند، که این امر استفاده از زبان بومی را برای ابلاغ فرمان‌ها سلطنتی و منشورهایی که بر زندگی جمعیت‌های بومی تأثیر می‌گذاشت، ضروری می‌ساخت.

کتیبه‌های خمر از الفبایی استفاده می‌کنند که ریشه در جنوب هند دارد. این الفبای اولیه به شکل مدرن خط خمر تکامل یافت. در پایان قرن نهم، پادشاه یاسووارمان اول تلاش کرد تا شکل جدیدی از خط را احتمالاً از شمال هند معرفی کند، اما این تلاش پس از سلطنت خودش دوام نیاورد.

### کتیبه‌ها به زبان پالی
کتیبه‌های پالی در استان‌های خمر بسیار کمیاب هستند؛ تنها دوازده کتیبه پالی یافت شده است که در طول دوازده قرن حکاکی شده‌اند.

هیچ اثری از متون پالی به معنای واقعی کلمه در کتیبه‌نگاری کامبوج باستان وجود ندارد، به جز کتیبه‌هایی که شامل عبارت زیر هستند: *یه دامما*. حضور پالی در کتیبه‌نگاری خمر عملاً از قرن چهاردهم به بعد جایگزین سانسکریت شد و به عنوان یک زبان مقدس در نظر گرفته می‌شد.

## ژانر ادبی
کتیبه‌های خمر وجود انواع ادبیات باستانی - علمی، تاریخی، حماسی و به ویژه مذهبی - را گواهی می‌دهند.

## منابع

## کتابشناسی
* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:ادبیات کامبوج
رده:امپراتوری خمر
رده:سنگ‌های یادبود
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:نمادهای ملی کامبوج