زردوزی

بندانگشتی|نمای نزدیک از گلدوزی زردوزی (زردوزی)
[بندانگشتی|لباس طاووسی [نایب الملک|نایب‌السلطنه، لیدی کرزن، با دامنی از سوزن‌دوزی زردوزی هندی با طرح بال‌های سوسک سبز و نخ‌های طلایی و نقره‌ای، در مراسم تاجگذاری او بسیار مورد توجه قرار گرفت و در ۲۷ سپتامبر ۱۹۰۳ به صفحه اول روزنامه *[[شیکاگو تریبون]]* راه یافت.]]
**زردوزی**، یا **زاردوزی** یا **زردوزی** یک نوع گلدوزی ایرانی، شبه قاره هند و آسیای مرکزی است. زردوزی از دو کلمه فارسی گرفته شده است: *زر* یا *زرین* به معنی «طلا» و *دوزی* به معنی «دوخت». زردوزی نوعی گلدوزی فلزی سنگین و استادانه روی پارچه ابریشمی، ساتن یا مخمل است. گلدوزی زردوزی از طیف گسترده‌ای از تزئینات طلا و نقره مانند: سیم‌های فلزی صاف، پولک، سیم‌های مارپیچ، سیم‌های سنگین و سیم‌های پیچ خورده استفاده می‌کند. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; طرح‌ها اغلب با استفاده از نخ‌های طلا و نقره ایجاد می‌شوند و می‌توانند شامل مروارید، مهره و سنگ‌های قیمتی باشند. از آن به عنوان تزئین برای طیف وسیعی از کاربردها، از جمله لباس، منسوجات خانگی و دام‌های حیوانات استفاده می‌شود. از نظر تاریخی، از آن برای تزئین دیوارهای چادرهای سلطنتی، غلاف شمشیر، آویزهای دیواری و لوازم فیل‌ها و اسب‌های سلطنتی استفاده می‌شد.

در ابتدا، گلدوزی با سیم‌های نقره خالص و برگ‌های طلای واقعی انجام می‌شد. با این حال، امروزه، صنعتگران از ترکیبی از سیم مسی، با جلای طلایی یا نقره‌ای و نخ ابریشم استفاده می‌کنند.

## ایران
زردوزی یک هنر دستی مهم در فرهنگ ایرانی است. این هنر در سراسر کشور با نام‌هایی مانند *زردوزی* ( شناخته می‌شود. *کام دوزی* () *gol-douzi* () و *کمان دوزی* (). امروزه در هرمزگان به ویژه در بندرلنگه، بندرعباس و میناب رواج بیشتری دارد.

زردوزی فارسی سه نوع است:
* بعضی‌ها پارچه اصلی را کاملاً با بخیه ( می‌دوزند) به منظور تولید طرح‌ها و رنگ‌های بدیع، مانند سوزن‌دوزی بلوچ‌ها () قلاب دوزی رشت () و پته دوزی کرمان ().
* برخی با تراکم کمتری روی پارچه اصلی می‌دوزند. نخ‌ها را از پود پارچه عبور می‌دهند و به یکدیگر می‌دوزند تا یک شبکه طرح‌دار رنگارنگ تشکیل شود، مانند *سکّه‌دوزی* () یا *قلاب دوزی* () در اصفهان.
* راه سوم، دوختن طرح‌های متنوع روی پارچه اصلی با نخ‌های طلایی و نقره‌ای است، مانند *ده یک دوزی* ( یک دوزی)  تفت دوزی ( کوس دوزی () زری دوزی () یا گلابتون دوزی ().

## شبه قاره هند
[بندانگشتی|نقاشی از زرگران [دهلی در حال کار در سال ۱۸۷۰، اثر جان لاک‌وود کیپلینگ]]
به عنوان یک گلدوزی، زردوزی برای اولین بار در قرن چهاردهم مورد استفاده قرار گرفت. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; این صنعت در قرن هفدهم و در دوران امپراتوری مغول رونق گرفت، اما بعدها به دلیل از دست دادن حمایت سلطنتی و صنعتی شدن، رو به زوال گذاشت. این صنعت پس از استقلال هند در سال ۱۹۴۷، دوباره رواج یافت.

اکثر کارگران زردوزی مسلمان هستند. زردوزی و چیکان از نظر تاریخی مورد توجه نخبگان مسلمان بودند؛ محصولاتی که به این سبک‌ها ساخته می‌شدند، نماد ثروت، قدرت و جایگاه اجتماعی بودند. این هنر و صنعت در سراسر هند، از شهرهای بزرگی مانند کلکته، دهلی و بمبئی گرفته تا مراکز کوچک‌تری مانند آگرا، بریلی و فرخ‌آباد، رواج دارد. وجه مشترک تولید زردوزی در این مکان‌های متنوع، ارتباط آن با فرهنگ درباری «اسلامی»، به ویژه فرهنگ مغولی، و زیبایی‌شناسی اسلامیِ مورد قبول است. امروزه، زردوزی در شهرهای لکهنو، حیدرآباد، چنای و بوپال نیز محبوب است. در سال ۲۰۱۳، اداره ثبت نشانه‌های جغرافیایی (GIR) ثبت نشانه‌های جغرافیایی (GI) را به زردوزی‌های لکهنو اعطا کرد. با داشتن نشان نشان ملی، صنعتگران، توزیع‌کنندگان و خرده‌فروشان زردوزی در لکهنو و شش منطقه اطراف آن شامل بارابانکی، اونائو، سیتاپور، رائه بارلی، هاردوی و آمتی می‌توانند به عنوان کاربران مجاز برند «زردوزی لکهنو» شناخته شوند و از یک نشان اصالت منحصر به فرد برخوردار گردند.

زردوزی یک انتخاب گلدوزی محبوب در سراسر پاکستان به ویژه برای لباس عروسی یا رسمی است، و صنعتگران و خانه‌های مد لباس با استفاده از زردوزی لباس تولید می‌کنند.

## آسیای مرکزی
زردوزی همچنین از دوران باستان در تاجیکستان و ازبکستان وجود داشته است.

## منابع

## پیوند به بیرون
* 

رده:پوشاک ایرانی
رده:صنایع دستی ایرانی
رده:فرهنگ در ازبکستان
رده:فرهنگ در تاجیکستان
رده:واژه‌ها و عبارت‌های فارسی