بازار طلا

**بازار طلا** (، *سوق الذّهب*)، همچنین شناخته‌شده با نام **بازار قیساریه** (، *سوق القیساریه*)، گذرگاهی سرپوشیده و باریک در بخش قدیمی شهر غزه در فلسطین بود. این بازار مرکزی برای داد و ستد و خرید طلا و نیز تبادل ارز خارجی به‌شمار می‌رفت. بازار در امتداد ضلع جنوبی مسجد جامع غزه و در کنار خیابان اصلی عمر مختار قرار داشت.

بازار طلا به دستور قاضی غزه، شیخ شمس‌الدین الحمصی، در سال ۱۴۷۶ میلادی و در دوران حکومت ممالیک ساخته شد. این بازار از آخرین نمونه‌های بازارهای طولی سرپوشیده در منطقه بود و ۴۴ مغازه کوچک در دو سوی گذرگاه مرکزی داشت. بازار طلا در طول سده‌های بیستم و بیست‌ویکم به‌ویژه مقصد جوانان نامزد برای خرید جواهرات عروسی و زنان برای خرید هدیه بود. در ۷ دسامبر ۲۰۲۳ بازار بر اثر حمله هوایی اسرائیل به مسجد عمری بزرگ مجاور آن ویران شد.

## پیشینه
### ساخت و دوران ممالیک
بازار قیساریه در سده چهاردهم میلادی به‌عنوان بخشی از رواق جنوبی مسجد عمری بزرگ ساخته شد. بر پایه منابع عربی، ساخت آن به فرمان سلطان مملوک ناصر محمد بن قلاوون (۱۲۸۵–۱۳۴۱) و به دست امیر تنکز ناصری در ماه محرم سال ۷۳۰ هجری قمری (۱۳۲۹ میلادی) آغاز شد. نام «قیساریه» برگرفته از سبک معماری بازارهای سرپوشیده رایج در شهرهای اسلامی بود که به این نام شناخته می‌شدند. دروازه شرقی بازار هم‌زمان یکی از دروازه‌های تاریخی ورود به بلده قدیمه غزه بود.

منابع انگلیسی‌زبان بنای بازار را به سال ۱۴۷۶ میلادی و به دستور قاضی غزه شیخ شمس‌الدین الحمصی نسبت می‌دهند. بازار در آغاز بخشی از یک بازار سرپوشیده بسیار بزرگ‌تر بود.

### جنگ جهانی اول و دوران قیمومت
در جریان جنگ جهانی اول، بخش اعظم بازار بزرگ‌تر بر اثر بمباران ارتش بریتانیا ویران شد. به‌ویژه دروازه شرقی آسیب‌های سنگینی دید. در دوران قیمومت بریتانیا بازار زیر نظر شورای عالی اسلامی بازسازی شد.

### مرمت ۲۰۲۰–۲۰۲۳
بازار میان سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ برنامه‌ای حفاظتی و مرمتی را پشت سر گذاشت. پروژه نگهداری بازار قیساریه با هدایت شهرداری غزه و سازمان‌های جامعه مدنی مانند رواق و نهادهای دانشگاهی انجام شد و هدف آن بازگرداندن یکپارچگی سازه‌ای و سبکی بازار بود.

### ویرانی در جنگ ۲۰۲۳
در ۷ دسامبر ۲۰۲۳، بازار طلا بر اثر حمله هوایی اسرائیل به مسجد عمری بزرگ مجاور آن ویران شد. بر پایه گزارش ایکوموس فلسطین، در سه ماه نخست جنگ بازار دو بار بمباران شد و آسیب‌های جدی دید و سپس در حمله‌ای دیگر در ژوئیه ۲۰۲۴ به‌طور کامل ویران گردید.

## جایگاه جغرافیایی
بازار طلا در بلده قدیمه غزه و در محله درج جای داشت. این بازار در امتداد ضلع جنوبی مسجد عمری بزرگ کشیده شده بود و از سمت جنوب به خیابان اصلی عمر مختار می‌رسید. همجواری بازار با مسجد بزرگ و دیگر بازارهای مرکز شهر مانند بازار الزاویه و کاروانسرای خان الزیت، نشان‌دهنده اهمیت پیشین آن بود.

## ویژگی‌های معماری

بازار طلا از آخرین بازارهای طولی سرپوشیده باقی‌مانده در منطقه بود و سبک معماری بی‌همتایی داشت. دو دروازه بزرگ در سوی شرقی و غربی دسترسی به بازار را فراهم می‌کرد. دروازه شرقی به سبک مملوکی ساخته شده بود و طاق‌های گرد و نوک‌تیز تزیین‌شده با سنگ‌های مرمر سفید و آجری داشت.

دروازه‌ها به گذرگاهی باریک به درازای نزدیک به ۶۰ متر و پهنای ۳٫۲ متر می‌رسیدند که در دو سوی آن ۴۴ مغازه کوچک (۲۱ در سمت شمالی و ۲۳ در سمت جنوبی) ردیف شده بودند. سقف گذرگاه مرکزی با طاق جناغی نوک‌تیز پوشیده شده بود و روزنه‌هایی برای نور طبیعی و تهویه در آن تعبیه شده بود. در میانه گذرگاه گنبدی هشت‌ضلعی قرار داشت که محور عمودی مهمی را نسبت به بازار و ورودی جنوبی مسجد عمری تعریف می‌کرد.

## نقش اقتصادی و اجتماعی
بازار طلا مرکز اصلی فروش طلا و جواهرات در غزه بود. در گذشته زرگران و عطاری‌ها () در بازار فراوان بودند، اما در دوره‌های متأخر بازار بیشتر به جواهرات اختصاص یافت. در سده‌های بیستم و بیست‌ویکم، جوانان نامزد برای گزینش جواهرات عروسی و مادران برای خرید هدیه به بازار می‌آمدند. با این حال به سبب کمبود مواد غذایی ناشی از محاصره نوار غزه، بسیاری از سالمندان غزه ناچار به فروش طلا و جواهرات خانوادگی خود در این بازار شدند تا هزینه‌های زندگی خانواده‌شان را تأمین کنند.

بازار قیساریه به‌طور مستقیم معیشت ۱۲۰ خانواده را تأمین می‌کرد و ده‌ها فرصت شغلی در زمینه صنایع دستی مرتبط با جواهرسازی و صنایع خلاقانه مانند موسیقی، عکاسی و سینما فراهم می‌آورد. نزدیک به ۲۰ درصد مغازه‌داران بازار مسیحی بودند.

## جستارهای وابسته
* تخریب میراث فرهنگی در جریان تهاجم اسرائیل به نوار غزه
* مسجد جامع غزه
* نسل‌کشی غزه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 

## پیوند به بیرون
* بازار القیساریه (بازار طلا) — بخشی از پروژه فهرست میراث بمباران‌شده غزه (به زبان فرانسوی)

رده:طلا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۴۷۶ (میلادی)
رده:سوق‌ها
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های تخریب‌شده در ۲۰۲۳ (میلادی)