جولس

**جولس** () روستایی عرب فلسطینی در بخش غزه بود که در ۲۶٫۵ کیلومتری شمال شرقی غزه بر فراز برآمدگی ملایمی در جلگه ساحلی جنوبی سرزمین فلسطین قرار داشت. این روستا بر روی بقایای یک محوطه باستان‌شناختی ساخته شده بود که نام کهن آن شناخته نیست. جمعیت جولس در سال ۱۹۴۵ میلادی ۱٬۰۳۰ تن بود.

جولس در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد. نیروهای تیپ ۸۴ گیواتی در ۱۱ ژوئن ۱۹۴۸ روستا را تصرف کردند و ساکنان عرب آن آواره شدند. پس از جنگ، منطقه به اسرائیل الحاق شد و در سال ۱۹۴۹ موشاو هودایا بر روی زمین‌های جنوب غربی محوطه روستا بنیاد نهاده شد.

جولس به دلیل قرار گرفتن بر سر تقاطع چند راه اصلی در دوره قیمومت بریتانیا اهمیت ویژه‌ای به‌عنوان گره حمل‌ونقل یافته بود. بریتانیایی‌ها در دوره جنگ جهانی دوم اردوگاه نظامی‌ای در این روستا برپا کردند.

## پیشینه

جولس بر محوطه‌ای باستانی بنا شده بود که نام کهنش شناخته نیست. سفالینه‌هایی از دوره مملوکی در این روستا یافت شده‌است. روستا دارای یک مقام بود که با مصالح کهن ساخته شده بود.

جولس در سده پانزدهم میلادی مسکونی بود. در سال‌های ۱۴۷۲–۱۴۷۳ میلادی سلطان قایتبای آن را به‌صورت وقف برای مدرسه خود در اورشلیم درآورد. شاخه‌ای از قبیله جرادات از سعیر نیز در جولس ساکن شدند.

### دوره امپراتوری عثمانی
جولس در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. در نخستین دفتر مالیاتی عثمانی مربوط به سال‌های ۱۵۲۶/۱۵۲۷ روستا خالی از سکنه ثبت شده بود. با این حال تا سال ۱۵۹۶ میلادی روستا دوباره آباد شده بود و به ناحیه غزه در لوای غزه تعلق داشت. در آن زمان ۳۷ خانوار (نزدیک به ۲۰۴ تن) در آن زندگی می‌کردند که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی معادل ۳۳٫۳ درصد بر محصولات کشاورزی از جمله گندم، جو، میوه، کندوهای عسل، تاکستان‌ها و بز پرداخت می‌کردند که جمع آن ۱۰٬۴۰۰ آقچه بود. ۶٫۵/۲۴ درآمد به وقف اختصاص داشت.

مارُم و تاکسل نشان داده‌اند که در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی فشارهای اقتصادی و امنیتی عشایر کوچ‌نشین سبب رها شدن برخی روستاها در اطراف مجدل عسقلان و جلگه ساحلی جنوبی شد. جمعیت روستاهای متروک به‌آبادی‌های باقی‌مانده کوچ کردند و زمین‌های روستاهای رها شده همچنان توسط روستاهای همسایه کشت می‌شد. بدین ترتیب جولس زمین‌های روستای بردقه را که در دفاتر مالیاتی سده شانزدهم به‌صورت جداگانه ثبت شده بود به خود جذب کرد.

در سال ۱۸۳۸ جولس به‌عنوان روستایی در ناحیه غزه ثبت شد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را نزدیک به ۵۰۰ تن برآورد کرد. او توصیف کرد که روستا بر تپه‌ای بنا شده و دارای زیارتگاهی (اولیا) به نام شیخ محمد بود که با دو قطعه سنگ کهن آراسته شده بود. گِرَن همچنین یادآور شد که «چندین ستون مرمرین بر دهانه چاه گذاشته شده و اثاثیه‌ای پیرامون آن چیده شده‌است.»

فهرست روستایی عثمانی مربوط به نزدیک به سال ۱۸۷۰ شمار خانه‌ها را ۱۰۱ و جمعیت را ۳۰۷ تن ثبت کرده بود؛ هرچند این سرشماری تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین جولس را روستایی با ساختمان‌هایی عمدتاً از خشت توصیف کرد که چاهی در جنوب و آبگیری محاط با باغ‌ها در شمال شرق داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جولس ۴۸۱ ساکن مسلمان داشت. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۶۸۲ تن در ۱۶۵ خانه افزایش یافت که همگی مسلمان بودند.

بافت روستا چهارگوش بود و میان دو شاهراه قرار داشت که در یک میدان دوّار به هم می‌رسیدند. خانه‌های خشتی و سیمانی به هم فشرده ساخته شده بود. روستا یک مسجد و زیارتگاه شیخ خیر داشت. بنا بر روایت محلی، شیخ خیر سرباز مسلمانی بود که در نبرد با صلیبیون کشته شده بود. مغازه‌ها در کنار شاهراه پراکنده بودند و در سال ۱۹۳۷ مدرسه‌ای گشایش یافت که در اواسط دهه ۱۹۴۰ هشتادوشش دانش‌آموز داشت.

در جریان جنگ جهانی دوم بریتانیایی‌ها شاهراهی موازی با جاده ساحلی از میان جولس ساختند. این جاده در محل روستا با شاهراه مجدل–اورشلیم تقاطع داشت و جولس را به گره مهمی در شبکه حمل‌ونقل تبدیل کرد. بریتانیایی‌ها اردوگاه نظامی‌ای نیز برای کنترل تقاطع ساختند.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، جولس ۱٬۰۳۰ ساکن مسلمان داشت و مساحت کل زمین‌های آن ۱۳٬۵۸۴ دونوم بود. از این میان ۱٬۳۶۰ دونوم به مرکبات و موز، ۹۳۱ دونوم به باغات و زمین‌های آبی، ۱۰٬۸۰۳ دونوم به غلات و ۳۰ دونوم به بافت ساخته‌شده اختصاص داشت.

افزون بر کشاورزی، دامپروری منبع مهم درآمد ساکنان بود. در سال ۱۹۴۳ ساکنان ۲۷۸ رأس گاو، ۳۴۶ رأس گوسفند بالای یک سال، ۱۳۸ رأس بز بالای یک سال، ۳۵ شتر، ۵ اسب، ۱۴ قاطر، ۱۱۴ خر، ۱٬۰۱۰ ماکیان و ۷۷۶ کبوتر اهلی داشتند.

### جنگ ۱۹۴۸ و تخلیه روستا

در ۲۷ تا ۲۸ مه ۱۹۴۸ گردان نخست تیپ ۸۴ گیواتی در جریان عملیات باراک پادگان نظامی جولس را تصرف کرد اما نتوانست خود روستا را به دست آورد. نیروهای مصری بلافاصله تلاش کردند پادگان را بازپس بگیرند اما ناکام ماندند. بنا بر تاریخ هاگانا، جولس در ۱۱ ژوئن به دست گردان سوم گیواتی افتاد که پیش از آغاز نخستین آتش‌بس عملیات‌هایی برای تصرف چندین روستا انجام داد. با این حال جمال عبدالناصر در خاطراتش نوشت که این مانورها پس از آغاز آتش‌بس رخ داده بود.

پس از پایان آتش‌بس، جولس یکی از مواضع اصلی بود که مصری‌ها در بازپس‌گیری آن ناکام ماندند. به گردان ششم ارتش مصر که عبدالناصر رئیس ستاد آن بود فرمان داده شد موضع را بازپس بگیرد. عبدالناصر در سال‌های بعد شدیداً از برنامه‌ریزی این عملیات انتقاد کرد و نوشت: «یک بار دیگر با نبردی روبه‌رو شدیم که هیچ آمادگی‌ای برایش نداشتیم. هیچ آگاهی‌ای دربارهٔ دشمن در جولس نداشتیم.» او در ساعت‌های اندک پیش از حرکت یگانش به سوی جولس شناسایی سریعی سازمان داد. در جریان نبرد فرمانده‌اش به او دستور داد شخصاً در نبرد شرکت کند و در نتیجه یگان بدون هماهنگی رها شد. عبدالناصر پس از دسترسی به چند عکس هوایی فرمانده خود را متقاعد کرد که «حتی اگر در ورود به جولس موفق می‌شدیم، آنجا گورستان نیروهایمان می‌شد.» او استدلال کرد که جولس بدون پادگان مشرف بر آن قابل دفاع نیست.

در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ پس از تلفات سنگین مصری‌ها نبرد متوقف شد. از دیدگاه هاگانا، واحدهای گیواتی حمله مصری را دفع کردند بدون آنکه حتی یک سرباز اسرائیلی زخمی شود. اسماعیل محیی‌الدین، از همکاران نزدیک عبدالناصر، در این نبرد کشته شد.

### پس از جنگ
پس از جنگ، منطقه به اسرائیل الحاق شد و در سال ۱۹۴۹ موشاو هودایا بر زمین‌های جنوب غربی محوطه روستا بنیاد نهاده شد. به گفته مورخ فلسطینی ولید خالدی: «تنها چند خانه باقی مانده‌است. بیشترشان سیمانی‌اند و ویژگی‌های معماری ساده‌ای دارند: سقف‌های صاف و درها و پنجره‌های مستطیلی. یکی دو طبقه است و دیگری «عِلیّه» (اتاق مهمان در طبقه بالا) دارد. خانه‌ای در بخش جنوب غربی محوطه در اشغال ساکنان یهودی است.»

## جغرافیا و زمین‌ها
جولس نزدیک به ۵۰ متر بالاتر از سطح دریا قرار داشت. آب‌های زیرزمینی در منطقه فراوان بود و برای مصارف خانگی و کشاورزی به کار می‌رفت. مساحت کل اراضی ۱۳٬۵۸۴ دونوم (نزدیک به ۱۳٫۶ کیلومتر مربع) بود و هیچ بخشی از آن در مالکیت یهودیان نبود.

در پیرامون جولس خرابه‌های باستانی چندی وجود داشت؛ از جمله خرابه «صند حنا» در شمال روستا که منسوب به شوالیه‌های صلیبی بود و خرابه «وادی البیار» که به سبب آبچاه‌های فراوان رومی و صلیبی بدین نام خوانده می‌شد.

## جستارهای وابسته

* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به جولس خوش آمدید در وبگاه فلسطین در خاطره
* جولس در ذاکرات
* [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.16.jpg نقشه ۱۶ بررسی فلسطین غربی] در ویکی‌انبار

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده