ابان بن ابی‌عیاش

**اَبان بن ابی‌عَیّاش(فیروز) بصری [[تابعین|تابعی]]**، نویسنده، محدث و راوي شیعی ایرانی تبار است که به خاطر روایت از کتاب سلیم بن قیس هلالی شهرت دارد. 

شیخ طوسی او را در زمره اصحاب امامان شیعه سجاد ،  باقر  و صادق ، دانسته است. او از انس‌بن مالک، روایات زیادی نقل کرده است. ابان از نظر سلامت عقیده و ایمان و پارسایی مورد تأیید علمای اهل تشیع و اهل سنت بوده است. وی از افرادی همچون حسن بصری و سعید بن جُبَیر روایت نقل کرده و راویان زیادی مانند حماد بن عیسی و عثمان بن عیسی از او روایت نقل کرده‌اند.

## تولد و نسب
وی ابو اسماعیل، ابان ابن ابی عیاش فیروز بود، وی اصالتا اهل ایران است و به منطقه فارس بر می گردد. او از موالی عبدالقیس بود.

از تاریخ تولدش اطلاعی دقیق وجود ندارد. ابن حجر عسقلانی گفته شده است مرگ او سال۱۳۸ هجری قمری یا ۱۴۰ هجری قمری بوده است. او از تابعین بوده و روایات زیادی از یکی از صحابه پیامبر یعنی انس بن مالک روایت کرده است.

## اساتید
او علاوه بر آنکه از سلیم بن قیس هلالی روایت کرده است از برخی از به نام‌ترین محدثان قدیم روایت کرده است، از آن جمله انس بن مالک، ابراهیم بن یزید نخعی، حسن بصری، خُلَید بن عبدالله عَصَری، ربیع‌ بن لوط، ابوعالیه رُفَیع ریاحی، سعید بن جُبَیر، شهر بن حَوْشَب، عطاء بن ابی‌رباح و... روایت کرده است ولی بیشتر از انس ابن مالک، صحابی پیغمبر روایت نقل کرده است.

## راویان
محدثان بسیاری در سده دوم از ابن‌ابی‌عیاش حدیث شنیده و یا روایت کرده‌اند که از این قرارند: عمر بن حفص، یزید بن عمرو،عثمان بن عیسی، حماد بن عیسی، ابراهیم بن ابی‌بکر شامی، ابراهیم بن عبدالحمید بن ذی‌حمایه، ابواسحاق ابراهیم بن محمد فزاری، ارطاه‌ بن منذر، بکر بن خُنَیس، حارث بن نَبهان، حسین بن ابی‌جعفر، حسن‌ بن صالح بن حیّ، حفص ابن جُمیع، حفص بن عمر الابار قاضی حلب، حماد بن سلمه، حماد بن واقد، خلیل بن مُره، داوود بن زبرقان، زید بن خِراش، صالح مُرّی، طُعمه‌ بن عمرو جعفری، عباد بن عباد مُهلبی، عبدالرحمن بن ثابت بن ثوبان، عبدالرحیم‌ بن واقد، عمران جُحاده، محمد بن فضل بن عطیّه، معمر بن راشد، ابوحنیفه نعمان‌ بن ثابت، یزید بن هارون و ابوعاصم عبادانی.

## مذهب
در اینکه وی از شیعیان و از اصحاب سه امام شیعیان اثناعشری و اسماعیلیه بوده است هیچ شکی وجود ندارد. ولی بعضی گفته اند که وی از ابتدا شیعه نبوده است و بعدا مستبصر شده است. شیخ طوسی او را از اصحاب امام سجاد ، امام باقر  و امام صادق  دانسته است. ولی در عین حال شگفت می‌نماید که از آن سه تن حدیثی نقل نکرده و یا اگر نقل کرده در کتب روایی شیعی موجود نیست.

## جایگاه در علم رجال
رجال‌شناسان اعم از رجالیون شیعی و سنی، ابن ابی عیاش را توثیق نکرده‌اند. البته برخی از رجال‌شناسان متأخر شیعی مانند میرزا محدث نوری و علامه مامقانی کوشیده‌اند او را «موثق» نشان دهند، اما دلایل آنان در این باب وافی به مقصود نیست. محدثان بنام اهل سنت نیز او را در مجموع غیرقابل اعتماد دانسته‌اند.

اینکه چرا ابن ابی عیاش را از ثقات نشمرده‌اند، دلایل قطعی نمی‌توان ارائه داد. محدث نوری بر این نظر است که وی به دلیل شیعی بودن از سوی مخالفین تضعیف شده و از متروکین شمرده شده است. اما این سخن با ضعیف شمردن ابان در کتب رجالی شیعه سازگار نیست. بعضی از رجال‌شناسان اهل سنت، ابن ابی عیاش را به این دلیل ضعیف و غیرقابل اعتماد شمرده‌اند که در حفظ حدیث ضعیف بوده و در نقل حدیث و راویان آن دچار فراموشی می‌شده است.

در عین حال ابن‌ابی عیاش از نظر سلامت عقیده و ایمان و پارسایی مورد تأیید همگان، و به‌ویژه اهل سنت است. ابن حبان او را از عابدان و زاهدان دانسته که شبها را به تهجد و روزها را به روزه‌داری می‌گذرانده است. همچنین گفته شده که او لباس پاکیزه می‌پوشیده و ظاهری آراسته داشته است. ازاین‌رو سفیان بن عُیینه روایت کرده که مالک بن دینار ابان را «طاووس القرّاء» لقب داده است.

## جستارهای وابسته

* سلیم بن قیس هلالی
* اسرار آل محمد
رده:شیعه
رده:تابعین

## منابع