شمعون صفا

**شمعون صفا** (به عربی: ) یا **شمعون بن حمّون** (به عربی: ) در اسلام، یکی از حواریّون (شاگردان) عیسی مسیح بود. اگرچه حواریّون عیسی نقش برجسته‌ای در الهیات اسلامی ندارند، آنان تنها گروه از شاگردان یک پیامبر پیشین هستند که در قرآن به‌طور مشخص از آنان نام برده شده‌است. شمعون صفا از آن جهت دارای اهمیت ویژه است که به‌طور گسترده رهبر مؤمنان پس از عروج عیسی به آسمان شمرده می‌شود؛ دیدگاهی که شباهت آشکاری با باور مسیحیان (به‌ویژه کاتولیک‌ها) دربارهٔ پطرس به‌عنوان «سرور حواریّون» و نخستین پاپ دارد.

قرآن به‌روشنی بیان می‌کند که حواریّون عیسی ایمان‌داران استواری به الله بودند. بر پایهٔ قرآن، هنگامی که عیسی انکار بنی‌اسرائیل را احساس کرد، از مردم پرسید چه کسی او را در راه تبلیغ انجیل یاری خواهد کرد. در آن هنگام حواریّون برخاستند و از عیسی خواستند گواهی دهد که آنان تسلیم خدا شده‌اند و تا پایان عمر همراه او خواهند ماند. در روایات اسلامی و تفسیر، رویدادهای بسیاری دربارهٔ شمعون صفا نقل شده‌است که مشهورترین آنها داستان تبلیغ او در انطاکیه و ارتباط آن با افسانهٔ حبیب نجّار است.

شمعون صفا همچنین در تشیّع و به‌ویژه در آیین اسماعیلیه جایگاه مهمی دارد؛ زیرا نقش او همانند نقش علی بن ابی‌طالب به‌عنوان نخستین امام پس از پیامبر دانسته می‌شود.

## شمعون صفا در قرآن
قرآن از حواریّون عیسی در چند جای مختلف یاد می‌کند. در سورهٔ آل‌عمران آمده‌است که چون عیسی از سوی بنی‌اسرائیل با انکار روبه‌رو شد، پرسید: «چه کسی یاور من در راه خداست؟» حواریّون پاسخ دادند: «ما یاران خداییم؛ به خدا ایمان آوردیم و تو گواه باش که ما مسلمانیم.» قرآن همچنین گزارش می‌دهد که خداوند حواریّون را الهام بخشید تا به پیام و فرستادهٔ او ایمان آورند و مائده‌ای آسمانی نشانه‌ای برای ایشان بود.

اگرچه قرآن نام و شمار حواریّون را بیان نکرده، مفسّران قرآن آنان را نام‌گذاری کرده‌اند و شمعون (پطرس) معمولاً در صدر همهٔ فهرست‌ها قرار می‌گیرد که نشان‌دهندهٔ نقش رهبری او در میان حواریّون است.

## داستان تبلیغ در انطاکیه
مشهورترین روایت دربارهٔ شمعون صفا در سنّت اسلامی، داستان تبلیغ او در انطاکیه است که با افسانهٔ حبیب نجّار پیوند نزدیکی دارد. بر پایهٔ روایات اسلامی، دو تن از حواریّون عیسی یعنی یوحنا و یهودا (جود) برای تبلیغ انجیل به انطاکیه رفتند؛ زیرا مردم آن شهر به بت‌پرستی گرایش داشتند. با آنکه این دو معجزاتی از جمله شفای بیماران و نابینایان انجام دادند، شمار اندکی پیام آنان را پذیرفتند.

حواریّون فرزند حبیب نجّار را شفا دادند و حبیب نیز در تبلیغ انجیل به مردم یاری‌شان رساند. هنگامی که خبر حواریّون به فرمانروای شهر رسید، او یوحنا و یهودا را فراخواند و چون با پیام خدا مخالف بود، آنان را به زندان افکند. در همین هنگام شمعون صفا به انطاکیه آمد و اجازه یافت پیش روی فرمانروا معجزه‌ای انجام دهد؛ او کودکی را که هفت روز پیش مرده بود، زنده کرد. با این‌همه مردم سخنان شمعون را نپذیرفتند و از سر خشم بر حبیب نجّار به سبب ایمانش، او را سنگسار کردند.

بر پایهٔ منابع غیراسلامی، شمعون صفا سپس به رم رفت تا انجیل را در آنجا تبلیغ کند.

## شمعون صفا در روایات اسلامی
بر پایهٔ روایات شیعی، عیسی مسیح شمعون صفا را به‌عنوان وصیّ خود برگزید. در کتاب من لایحضره الفقیه اثر شیخ صدوق آمده‌است که عیسی وصیّ خود شمعون صفا را آشکار ساخت و به شکرانهٔ آن روز، روزه گرفت. همچنین در کتاب بصائرالدرجات اثر شیخ صفّار قمّی، شمعون صفا به‌عنوان رهبر مؤمنان پس از عروج عیسی معرفی شده‌است.

در روایتی دیگر که در منابع اسلامی آمده، پیامبر اسلام محمد از شمعون به‌عنوان کسی یاد کرد که هزار ماه در راه خدا جهاد کرد. سپس محمد از خداوند خواست تا چنین فرصتی را به او و یارانش نیز ببخشد. در پاسخ به این درخواست، خداوند آیه‌ای نازل فرمود مبنی بر اینکه سود شب قدر از هزار ماه جهاد بیشتر است. همچنین روایت شده که شمعون میان دوران نبوّت عیسی و محمد می‌زیست و مردم را بر پایهٔ انجیل به ایمان فرامی‌خواند. او فردی بسیار نیرومند و دلیر بود و به‌تنهایی با بت‌پرستان مبارزه می‌کرد.

بر پایهٔ یکی از روایات اسلامی، شمعون صفا را دستگیر کردند و پیش کاخ فرمانروای شهرش به دار آویختند. در لحظهٔ اعدام، شمعون از خداوند یاری طلبید و فرشته‌ای گره‌ها را باز کرد و او را نجات داد. شمعون پس از رهایی معجزه‌آسا، فرمانروا و پیروانش را کیفر داد.

## جایگاه در تشیّع و اسماعیلیه
شمعون صفا در تشیّع و به‌ویژه در آیین اسماعیلیه اهمیت فراوان دارد؛ زیرا نقش او همانند نقش علی بن ابی‌طالب به‌عنوان نخستین امام پس از پیامبر اسلام انگاشته می‌شود. مسلمانان شیعه بر این باورند که هر پیامبر بزرگ یک وصیّ (به عربی: ) داشته که پس از مرگ پیامبر، امام و رهبر مؤمنان می‌شده‌است: آدم فرزندش شیث را داشت؛ نوح فرزندش سام را داشت؛ ابراهیم فرزندانش را داشت؛ موسی یوشع را داشت؛ و اسماعیلیان معتقدند عیسی شمعون صفا (پطرس) را داشت.

بر پایهٔ باور اسماعیلیه، پیامبران در چرخه‌هایی می‌آیند که «هفتهٔ بزرگ» هفت‌هزارساله را تشکیل می‌دهند. هر چرخه یک پیامبر ظاهری از «اولوالعزم» دارد (آدم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و محمد) و همچنین یک «واسطه» که شامل شیث، سام، اسماعیل، هارون، شمعون صفا و علی می‌شود.

## بازماندگان احتمالی
پطرس بی‌تردید همسر داشته‌است؛ زیرا در انجیل از شفای مادرِ همسرش به دست عیسی یاد شده‌است (انجیل متی ۸:۱۴ و انجیل لوقا ۴:۳۸). بر پایهٔ گفتهٔ کلمنت اسکندرانی، الهی‌دان مسیحی سده‌های نخستین، پطرس فرزندانی نیز داشته‌است؛ اما جزئیات دقیقی در دست نیست. از آنجا که نام یا شمار فرزندان او در کتاب مقدس یا اسناد تاریخی هم‌عصر نیامده، پیوندهای نسب‌شناختی مستقیم با پطرس در طول هزاره‌ها مبهم یا از میان رفته‌است.

## جستارهای وابسته
* اصحاب قریه
* حواریون
* عیسی در اسلام
* پطرس

## منابع

* 
* 
* 

رده:پطرس
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان عربی