یاردا

**یاردا** () یک آبادی فلسطینی در بخش صفد بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد. این روستا در ۱۰٫۵ کیلومتری شمال شرقی صفد قرار داشت و اکنون بخشی از سرزمین‌های اشغالی اسرائیل به‌شمار می‌رود.

نام یاردا از ریشهٔ آرامی برگرفته شده و به معنای «چشمهٔ آب» است. در سرشماری ۱۹۴۵ جمعیت آن ۲۰ نفر مسلمان بود و ساکنان آن ۱٬۳۶۷ دونوم زمین در اختیار داشتند. پس از تخلیه، شهرک‌های ایلت هشحر و میشمار هیاردن بر روی زمین‌های روستا بنا شدند.

## ریشه‌شناسی
نام یاردا از زبان آرامی گرفته شده و به معنای «چشمهٔ آب» است. برخی منابع عربی نیز احتمال داده‌اند که نام آن از ریشهٔ «یَرَد» به معنای «وارد شدن» باشد یا تحریفی از واژهٔ آرامی «یا ریدا» به معنای بازار سالانه باشد که مردم برای مبادله در آن گرد هم می‌آمدند.

## پیشینه
### دوران باستان و عثمانی
خربة وقّاص در شمال غربی یاردا قرار داشت و به عنوان همان مکانی شناخته می‌شود که کنعانیها آن را حاصور می‌نامیدند. ویکتور گِرَن در سال ۱۸۷۵ در خربة وقّاص بازمانده‌های بنایی را یافت که جهت‌گیری شرقی-غربی داشت و احتمالاً کلیسا بوده‌است. این بنا با ستون‌های یکپارچهٔ سنگ آهکی تزیین شده بود و قطعه‌های شکستهٔ آن در اطراف پراکنده بودند. در سال ۱۸۸۱ بررسی غرب فلسطین (PEF) در خربة وقّاص تنها آغل‌های گاوداری یافت.

خود یاردا در اواخر دورهٔ عثمانی در مکانی به نام «خربة اللوزیه» قرار داشت. در سال ۱۸۸۱ بررسی غرب فلسطین در اینجا «غارها و آغل‌های ویران» را گزارش کرد.

بر پایهٔ منابع عبری، در این مکان عمارتی از اواخر سدهٔ نوزدهم وجود داشت و یافته‌های باستان‌شناختی شامل سفالینه‌ها و سکه‌هایی از دورهٔ روم متأخر تا دورهٔ مملوکی به دست آمده‌است. ساختمان اصلی به شکل یک خان مربعی بود که حیاطی درونی با آب‌انبار سرپوشیده داشت و دروازه‌هایی در ضلع غربی و شرقی آن قرار داشتند.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، یاردا ۱۳ ساکن مسلمان در ۳ خانه داشت.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۲۰ نفر مسلمان بود و ساکنان ۱٬۳۶۷ دونوم زمین در اختیار داشتند. از این مقدار، ۱٬۳۵۹ دونم برای کشت غلات به کار می‌رفت و ۸ دونم زمین غیرقابل کشت بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و تخلیه
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، یاردا تخلیه شد. بر پایهٔ برخی منابع، روستا احتمالاً نخست در جریان عملیات یفتاح در آوریل یا مه ۱۹۴۸ اشغال شد، اما سپس در حاشیهٔ منطقهٔ غیرنظامی میان سوریه و اسرائیل پس از امضای قرارداد آتش‌بس در ژوئیهٔ ۱۹۴۹ قرار گرفت. از آنجا که یاردا تا پایان عملیات یفتاح همچنان ساکن داشت، ممکن است سرنوشت ساکنانش همانند روستاهای کراد البقاره و کراد الغنامه بوده باشد که در منطقهٔ غیرنظامی واقع شده بودند. مورخ اسرائیلی بنی موریس گزارش می‌دهد که مقامات اسرائیلی ساکنان این روستاها را میان سال‌های ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۶ با ابزارهای فشار مستقیم و غیرمستقیم از خانه‌هایشان بیرون راندند.

بر پایهٔ منبع عبری، در جریان جنگ ۱۹۴۸، نیروهای ارتش نجات به فرماندهی فوزی القاوقجی و سپس ارتش سوریه به این منطقه حمله کردند. ارتش سوریه که از راه جسر بنات یعقوب وارد شده بود، در ۱۶ ژوئیهٔ ۱۹۴۸ توانست یاردا را تصرف کند اما در همان شب ۱۶ تا ۱۷ ژوئیه، نیروهای اسرائیلی آن را بازپس گرفتند.

## پس از ۱۹۴۸
پس از تخلیهٔ یاردا، شهرک ایلت هشحر بخشی از زمین‌های روستا را تصرف کرد و در سال ۱۹۴۹ شهرک میشمار هیاردن نیز بر روی زمین‌های روستا بنا شد.

در سال ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «دیوارهای ناقص برخی خانه‌ها و همچنین دیوارهای یک خان یا کاروانسرا هنوز برپاست. سنگ‌های خانه‌های ویران‌شده در سراسر محل پراکنده‌اند و بخشی از زمین به عنوان چراگاه به کار می‌رود.»

در دههٔ ۱۹۹۰ کارهای بازسازی و نگهداری خرابهٔ یاردا آغاز شد و در سال ۲۰۰۷ بازسازی بخشی از خان به پایان رسید. در شرق خرابه، یادبودی برپا شد که نام ۱۰۳ سرباز کشته‌شده در نبردهای این منطقه بر آن نقش بسته‌است.

## پیوند به بیرون
* یاردا در وبگاه «فلسطین در خاطره»
* یاردا در ذاکرات
* یاردا در وبگاه روستاهای فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:بخش صفد