جریشه

**جریشه** (به عربی: ، همچنین به صورت **جِریشه** نویسه‌گردانی می‌شود؛ به عبری: ) روستایی عرب فلسطینی بود که در فاصلهٔ ۲۰۰ متری از محوطهٔ باستانی تل جریشه (تل گریسا) در کرانهٔ جنوبی رود العوجا (رودخانهٔ یرکون) جای داشت. پس از بنیان‌گذاری تل‌آویو، جریشه یکی از پنج روستای عربی بود که در محدودهٔ شهرداری آن قرار گرفت. این روستا در آستانهٔ جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد.

نام روستا از ریشهٔ عربی «جَرَشَ» به معنای کوبیدن یا آسیاب کردن گرفته شده‌است که احتمالاً به نزدیکی آن با آسیاب‌های غلات اشاره دارد. بر پایهٔ گزارش مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ میلادی، محل روستا به‌طور کامل زیر بزرگراه‌ها و خانه‌های حومه‌ای پنهان شده‌است.

## پیشینه
### عصر مفرغ آغازین
جریشه تنها ۲۰۰ متر با تل گریسا فاصله داشت؛ محوطه‌ای باستان‌شناختی که قدمت آن به دورهٔ مفرغ آغازین دوم (۲۸۰۰–۲۶۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد.

### عصر مفرغ میانی
در دورهٔ مفرغ میانی (۲۰۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد) این محوطه شهرکی استحکام‌یافتهٔ هیکسوس بود.

### عصر مفرغ پایانی و عصر آهن
در حدود سدهٔ دوازدهم پیش از میلاد، سکونتگاهی فلسطینی (فیلیستینی) جانشین آن شد.

### دورهٔ عثمانی
بر پایهٔ دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی در دورهٔ امپراتوری عثمانی، جریشه روستایی در ناحیهٔ بنی‌صعب از سنجق نابلس بود. جمعیت آن ۲۲ خانوار مسلمان و در حدود ۱۲۱ نفر برآورد می‌شد و ساکنان بابت گاومیش، بز و کندوهای عسل مالیات می‌پرداختند؛ جمعاً ۲٬۱۵۰ آقچه.

در سال ۱۸۵۶ نام روستا به صورت «داریشه» در نقشهٔ فلسطین کیپرت ثبت شد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۷۶ نفر (تنها مردان) در ۳۸ خانه نشان می‌دهد و یادآور می‌شود که روستا ۶۰۰۰ متر شمال شرقی یافا قرار داشت.

در سال ۱۸۸۲ در بررسی فلسطین غربی که به سفارش صندوق اکتشاف فلسطین انجام شد، روستا با نام «جِریشه» توصیف گردید: ساختمان‌هایش از خشت بود و باغ زیتونی در کنارش قرار داشت. روستا یک چاه آب و یک آسیاب آردساز داشت. در جنوب شرقی روستا ویرانه‌های یک کاروانسرا، گورستان و چند غار و همچنین سدی سنگی و پلی کوچک وجود داشت.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جریشه ۵۷ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۸۳ نفر (همه مسلمان) در ۴۳ خانه رسید.

از ماه مه ۱۹۴۴ جریشه بخشی از شهرداری رمت گن شد.

بر پایهٔ آمار ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۱۹۰ مسلمان بود و مساحت زمین‌هایش ۵۵۵ دونوم بود. روستاییان در بخش خدمات کار می‌کردند، اما برخی نیز به کشت میوه و سبزیجات می‌پرداختند؛ در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ جمعاً ۳۰۲ دونوم از زمین روستا به مرکبات و موز اختصاص داشت و ۸۹ دونوم آبیاری می‌شد یا به باغ‌های میوه اختصاص یافته بود. ۳ دونوم نیز به عنوان بافت ساخته‌شده طبقه‌بندی شده بود.

روستا به‌سبب جایگاه مناسبش در کنار رود العوجا و وجود قهوه‌خانه‌ها، تفرجگاه‌ها و باغ‌ها، ساکنان یافا را برای گردش به خود جذب می‌کرد. شکل کلی روستا مستطیلی بود و خانه‌هایش از سیمان، سنگ و آجر ساخته شده بود.

### ۱۹۴۸ و پس از آن
بر پایهٔ گزارش ولید خالدی، مورخ فلسطینی، وضعیت محل روستا در سال ۱۹۹۲ چنین بود: «محل روستا به‌طور کامل زیر بزرگراه‌ها و خانه‌های حومه‌ای پنهان شده‌است.»

بر پایهٔ منابع عربی، گمان می‌رود ساکنان جریشه از رویدادهایی که در روستای همسایه شیخ مونس روی داد تأثیر پذیرفتند؛ در اواخر مارس ۱۹۴۸ گروهی به آن روستا نفوذ کردند و پنج تن از بزرگان آن را ربودند که سبب مهاجرت ساکنان منطقهٔ ساحلی پیرامون از جمله ساکنان جریشه شد.

## نگارخانه

File:Seven Mills - Informative Sign.jpg|تابلوی هفت آسیاب در پارک یرکون: «از روستای فقیرنشین جریشه که زمانی اینجا بود، چیزی باقی نمانده‌است»
File:Jarisha village in the Map Jaffa Tel Aviv Compiled, drawn and printed by the Survey of Palestine 1944 2366983 (cropped).jpg|روستای جریشه در نقشهٔ یافا-تل‌آویو، تهیه‌شده توسط بررسی فلسطین ۱۹۴۴
File:Esh Sheikh Muwannis cropped.jpg|جریشه (جریشه) ۱۹۲۸ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Petah Tiqva 1945.jpg|جریشه ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰


## جستارهای وابسته
* فهرست روستاهای تخلیه‌شدهٔ فلسطینی در اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به جریشه خوش آمدید در Palestine Remembered
* جریشه در ذاکرات
* جریشه در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:زیربخش یافا