سمخ

**سمخ** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی در انتهای جنوبی دریاچه طبریه (دریای جلیل) در جلیل عثمانی و سپس قیمومت بریتانیا بر فلسطین (اکنون در اسرائیل) بود. این روستا در سال ۱۹۱۸ در جریان جنگ جهانی اول صحنه نبردی سخت میان نیروهای بریتانیایی-استرالیایی و عثمانی-آلمانی شد.

در سده نوزدهم میلادی، مهاجران الجزایری که از استعمار فرانسه گریخته بودند در سمخ ساکن شدند و آن را به یکی از بزرگ‌ترین مراکز تجمع الجزایری‌ها در ناحیه طبریه تبدیل کردند. میان سال‌های ۱۹۰۵ تا ۱۹۴۸ این شهرک ایستگاهی مهم بر خط آهن حجاز و خط آهن دره یزرعیل بود و آخرین ایستگاه کارآمد در خاک فلسطین تحت قیمومت بریتانیا به‌شمار می‌رفت. جمعیت سمخ در سال ۱۹۴۵ به ۳٬۴۶۰ تن می‌رسید که بیشترشان مسلمان و شماری نیز مسیحی عرب بودند.

پس از تصرف روستا به‌دست نیروهای هاگانا در ۳ مارس ۱۹۴۸ بخشی از ساکنان آواره شدند و باقی‌ماندگان در پی حمله تیپ ۱ گولانی به ارتش سوریه در ۱۸ آوریل ۱۹۴۸ روستا را ترک کردند. بیشتر ساکنان پیشین به آوارگان درون‌سرزمینی در شهر عربی ناصره تبدیل شدند. امروزه منطقه صنعتی صمح و بخشی از کیبوتص معگان بر جایگاه روستای پیشین قرار دارند.

## جایگاه
روستای سمخ بر زمینی هموار در دره اردن و بر جنوبی‌ترین ساحل دریاچه طبریه واقع بود؛ اندکی به سوی خاور نقطه‌ای که رود اردن از دریاچه خارج می‌شود. سمخ بزرگ‌ترین روستای ناحیه طبریه از نظر مساحت و جمعیت بود و گره‌گاه مهمی در شبکه حمل‌ونقل به‌شمار می‌رفت. ایستگاه راه‌آهن روستا بر خط آهن دره یزرعیل که شاخه‌ای از خط آهن حجاز بود قرار داشت و ایستگاه مرزی میان قیمومت بریتانیا بر فلسطین و قیمومت فرانسه بر سوریه محسوب می‌شد. شاهراهی در امتداد ساحل دریاچه از سمخ به شهر طبریه در شمال‌باختر می‌رفت و مسیرهای دریایی نیز سمخ را به بندر طبریه پیوند می‌داد.

## پیشینه
### دوره عثمانی
در اواخر دوره عثمانی، پیر ژاکوتن نام روستا را در نقشه خود (۱۷۹۹) به‌صورت  آورد. بیشتر خانه‌ها از خشت ساخته شده بود اما برخی از سنگ سیاه (بازالت) که در منطقه جولان فراوان بود بنا شده بودند.

یوهان لودویگ بورکارت، جهانگرد سوئیسی که در ۱۸۱۲ از روستا دیدن کرد، آن را مجموعه‌ای از سی تا چهل خانه گلی در کنار خانه‌های گران‌تر سنگ سیاه توصیف کرد و نوشت که نزدیک به صد فدان زمین کشاورزی در پیرامون آن کشت می‌شد. در ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون نیز شرحی مشابه از روستا ارائه داد.

در ۱۸۷۵ ویکتور گِرَن روستا را دو بخشی یافت که خانه‌هایش از خشت یا سنگ آتشفشانی بود. در ۱۸۸۱ گزارش «بررسی فلسطین باختری» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین سمخ را روستایی با ۲۰۰ ساکن توصیف کرد که دشت پیرامون آن را کشت می‌کردند.

گوتلیب شوماخر که در ۱۸۸۳ از سمخ دیدن کرد، بیشتر ساکنان را مهاجرانی از الجزایر دانست.

سمخ جایگاه یکی از نخستین فرودگاه‌های فلسطین بود که در ۱۹۱۷ به‌دست عثمانی‌ها با کمک آلمان‌ها برای کاربرد نظامی ساخته شد.

#### نبرد سمخ
روستا و ایستگاه راه‌آهن آن در ۲۵ سپتامبر ۱۹۱۸ صحنه نبردی میان نیروهای بریتانیایی-استرالیایی و نیروهای عثمانی-آلمانی در جنگ جهانی اول شد. این نبرد به پیروزی متفقین انجامید و راه دمشق را برای نیروهای ژنرال ادموند آلنبی گشود. آرچیبالد ویول این نبرد را سخت‌ترین و خونبارترین نبرد در جبهه فلسطین خواند.

### دوره قیمومت بریتانیا

در دوره قیمومت بریتانیا اهمیت سمخ به‌دلیل ایستگاه مرزی راه‌آهنش افزایش یافت. این ایستگاه بر مسیر حیفا تا دمشق قرار داشت. بازرگانان دمشقی به‌سبب هزینه بالای حمل کالا به بیروت ترجیح می‌دادند کالاهای خود را از راه حیفا صادر کنند. در سمخ کالاها بازرسی و عوارض گمرکی دریافت و گذرنامه‌ها بررسی می‌شد. آمدوشد بازرگانان سبب رونق شهرک شد و در ۱۹۲۳ رستورانی در آنجا گشایش یافت.

#### رشد جمعیت
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقام‌های بریتانیایی انجام دادند، جمعیت سمخ و الحمه روی‌هم ۹۷۶ تن بود: ۹۲۲ مسلمان، ۲۸ یهودی، ۲۵ مسیحی و ۱ پیرو بهائیت. مسیحیان دربرگیرنده ۱۱ ارمنی، ۶ ارتدکس، ۵ انگلیکن، ۲ ملکی و ۱ کاتولیک بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۱٬۹۰۰ تن رسید: ۱٬۷۸۰ مسلمان، ۷۶ مسیحی، ۴۰ یهودی و ۴ درزی، در مجموع ۴۸۰ خانه.

در ۱۹۲۳ شورای محلی برای اداره سمخ پدید آمد که تا ۱۹۴۵ همچنان برپا بود. بودجه شورا از ۳۱۰ لیره فلسطینی در ۱۹۲۹ به ۱٬۱۰۰ لیره در ۱۹۴۴ رسید.

در میان سال‌های ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۵ فرودگاه سمخ برای پروازهای مسافری امپریال ایرویز به‌عنوان توقفگاهی در مسیر بغداد و سپس کراچی به‌کار می‌رفت. شرایط دشوار آب‌وهوایی منطقه سبب آسیب دیدن یکی از هواپیماهای هندلی پیج و انتقال خدمات مسافری به غزه شد.

بر پایه آمار ۱۹۴۴/۴۵ جمعیت سمخ به ۳٬۴۶۰ تن رسید: ۳٬۳۲۰ مسلمان، ۱۳۰ مسیحی و ۱۰ تن از دیگر ادیان. بیشتر ساکنان به قبایل بادیه‌نشین یکجانشین «عرب الصقور» و «عرب البشاتوه» تعلق داشتند. روستا دو مدرسه داشت: یکی پسرانه و دیگری دخترانه. محصولات اصلی موز و غلات بود و در ۱۹۴۴/۴۵ مساحت ۸٬۵۲۳ دونوم زیر کشت غلات و ۲۳۹ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

### حمل‌ونقل
خط آهن حجاز در دوره عثمانی (۱۹۰۳) از سمخ می‌گذشت. پیش از کشیده شدن خط آهن میان درعا و حیفا، سمخ روستایی کوچک و کم‌جمعیت بود اما راه‌آهن چهره آن را دگرگون کرد. مقام‌های عثمانی در ۱۹۰۶ اسکله‌ای بر ساحل جنوبی دریاچه طبریه ساختند که ایستگاه قطار سمخ را به شهر طبریه و منطقه طابغه در شمال دریاچه پیوند می‌داد. کشتی‌های گردشگری زائران مسیحی را به اماکن مقدس پیرامون دریاچه می‌بردند. بدین ترتیب سمخ یگانه روستای فلسطینی بود که از راه‌های زمینی، دریایی، راه‌آهن و فرودگاه بهره‌مند بود.

### رویدادهای ۱۹۴۸ و پس از آن
روستا در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین به‌دست نیروهای هاگانا افتاد و به پایگاه نظامی تبدیل شد. سمخ در نبردهای دره کیناروت دوبار دست‌به‌دست شد. در ۲۱ مه ۱۹۴۹ پس از عقب‌نشینی ارتش سوریه، هاگانا موضع خود را در سمخ مستقر کرد.

ولید خالدی در ۱۹۹۲ نوشت که از سمخ تنها ویرانه‌های ایستگاه راه‌آهن و یک مخزن آب برجای مانده‌است. اعضای کیبوتص دگانیا آلف بر جایگاه روستا پارکی عمومی، پمپ‌بنزین و کارخانه‌هایی به نام «کارخانه‌های صمح» ساختند. دانشکده کینرت نیز در این محل واقع است.

تقاطع صمح در کنار جایگاه سمخ پدید آمد و بزرگراه ۹۰ را در امتداد ساحل باختری دریاچه به بزرگراه ۹۲ در ساحل خاوری و بزرگراه ۹۸ به‌سوی بلندی‌های جولان پیوند می‌دهد. در نزدیکی تقاطع مرکز منطقه‌ای صمح با ساحل عمومی، مرکز خرید و منطقه صنعتی شکل گرفته‌است.

کیبوتص‌های مسادا و شعر هگولان در ۱۹۳۷ در جنوب‌خاوری سمخ بنیاد نهاده شدند و از آن پس بر زمین‌های سمخ گسترش یافتند. معگان و تل کتسیر نیز در ۱۹۴۹ بر زمین‌های سمخ ساخته شدند. کیبوتص‌های دگانیا آلف و دگانیا بت نزدیک سمخ هستند اما بر زمین‌هایی که به روستا تعلق داشت بنا نشده‌اند.

## شخصیت‌های برجسته سمخ در مهاجرت
* فواز عید، شاعر
* یحیی یخلف، نویسنده و سیاست‌مدار
* محمود مفلح، شاعر و ادیب

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* سمخ در پایگاه Palestine Remembered
* سمخ در ذاکرات
* ایستگاه راه‌آهن سمخ

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:ناحیه طبریه