آتش‌بس‌های جنگ داخلی سوریه

تلاش‌های متعددی برای برقراری **آتش‌بس در [[جنگ داخلی سوریه]]** صورت گرفته است.

## اولین آتش‌بس جزئی (۲۶ فوریه – ژوئیهٔ ۲۰۱۶)
پس از مذاکرات مونیخ، قدرت‌های جهانی در گروه بین‌المللی حمایت از سوریه، آتش‌بس بین طرفین اصلی جنگ را مورد مذاکره قرار دادند. در ۲۲ فوریه ۲۰۱۶، ایالات متحده و روسیه شرایط توقف خصومت‌ها در سوریه را اعلام کردند و متعهد شدند که «توقف خصومت‌ها به شیوه‌ای بی‌طرفانه و شفاف و با پوشش گسترده رسانه‌ای نظارت خواهد شد.» در ۲۶ فوریه ۲۰۱۶، شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق آرا قطعنامه ۲۲۶۸ را تصویب کرد که از همه طرفین می‌خواست تا از شرایط توافق ایالات متحده و روسیه در مورد «توقف خصومت‌ها» پیروی کنند. آتش‌بس در ۲۷ فوریه ۲۰۱۶ ساعت ۰۰:۰۰ (به وقت دمشق) آغاز شد. این آتش‌بس شامل حملات به سازمان‌های تروریستی تعیین‌شده توسط سازمان ملل مانند داعش و جبهه النصره نمی‌شود. در پایان فوریه ۲۰۱۶، علیرغم درگیری‌های فردی، گزارش شد که آتش‌بس پابرجا مانده است.

در اوایل فوریه ۲۰۱۶، با آغاز رسمی مذاکرات صلح سوریه با میانجیگری سازمان ملل متحد در ژنو و علیرغم اعتراضات مخالفان، دولت سوریه عملیات تهاجمی خود را در استان حلب ادامه داد، در حالی که گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر آماده شدن ترکیه، عربستان سعودی و امارات متحده عربی برای حمله نظامی به سوریه وجود داشت. این اعلامیه عربستان سعودی مورد استقبال ایالات متحده قرار گرفت. سرگئی لاوروف در پاسخ به درخواست‌ها برای توقف بمباران نیروهای مخالف در سوریه توسط روسیه، اکنون که مذاکرات صلح آغاز شده است، در مسقط، عمان، گفت که روسیه حملات هوایی خود را تا زمانی که «سازمان‌های تروریستی مانند جبهه النصره و داعش» را شکست ندهد، متوقف نخواهد کرد. او همچنین بر ضرورت ایمن‌سازی مرز ترکیه–سوریه برای جلوگیری از قاچاق و جابجایی شبه‌نظامیان تأکید کرد. ولید معلم، معاون نخست‌وزیر سوریه، گفت که هرگونه مداخله زمینی یک کشور خارجی در خاک سوریه بدون تأیید دولت، اقدامی تجاوزکارانه تلقی می‌شود که باید با آن مقابله شود: «هر متجاوزی، چه سعودی باشد و چه ترک، در جعبه‌های چوبی به کشورش بازگردانده خواهد شد.»

در ۱۱ فوریه، تأیید شد که نیروهای دموکراتیک سوریه مستقر در شهر عفرین، در شمال غربی حلب، مجموعه‌ای از شهرها، از جمله دیر جمال و القمیه، و همچنین پایگاه هوایی نظامی سابق منغ در نزدیکی مرز با ترکیه را که قبلاً توسط شورشیان تصرف شده بود، تصرف کرده‌اند. در تلافی، در ۱۳ فوریه، ترکیه از خاک خود، یک کارزار مداوم گلوله‌باران مواضع نیروهای دموکراتیک سوریه در منطقه اعزاز را آغاز کرد.

در ۱۴ مارس ۲۰۱۶، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، اعلام کرد که روسیه «بخش اصلی» ارتش خود را از سوریه خارج خواهد کرد. پوتین همچنین گفت که پایگاه هوایی حمیمیم روسیه برای کنترل توافق‌های آتش‌بس حفظ خواهد شد و بندر طرطوس به‌طور عادی به فعالیت خود ادامه خواهد داد.

به گفته منابع غربی، ایران پس از آتش‌بس تنها ۷۰۰ مشاور سپاه پاسداران را در سوریه نگه داشته است، اما این موضوع تأیید نشده است. در اواسط ماه مارس، نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که کماندوها و تک تیراندازهای ارتش را به عنوان مشاور نظامی به سوریه و عراق اعزام خواهد کرد که اولین اذعان رسمی ایران به استقرار نیروهای منظم ارتش ایران (برخلاف سپاه) در خارج از ایران از زمان جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ بود.

دولت سوریه با حمایت نیروهای روسیه و ایران تا پایان مارس ۲۰۱۶ با موفقیت پالمیرا را از داعش پس گرفت.

ارتش آزاد سوریه و گروه‌های اسلام‌گرای متحد آن، الراعی را در ۸ آوریل از داعش تصرف کردند. تصرف این شهر، خط تدارکاتی مهمی را برای شورشیان از ترکیه، نزدیک مرز ترکیه، تضمین کرد. داعش در ۱۱ آوریل این شهر را به همراه شش روستا بازپس گرفت

تا ژوئیه ۲۰۱۶، این آتش‌بس تقریباً از هم پاشیده بود و خشونت دوباره تشدید شده بود.

## دومین تلاش برای آتش‌بس (۱۲ سپتامبر – ۱۹ سپتامبر)
در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۶، روسیه و ایالات متحده در مورد برقراری آتش‌بس بین دولت اسد سوریه و ائتلافی از به اصطلاح «گروه‌های شورشی مخالف اصلی سوریه» که مورد حمایت ایالات متحده هستند، به توافق رسیدند.

این آتش‌بس مورد حمایت ایالات متحده و روسیه بود، با این تفاهم که - اگر به مدت یک هفته ادامه یابد - روسیه و ایالات متحده می‌توانند برنامه‌ریزی یک مأموریت مشترک علیه داعش و النصره را آغاز کنند. یک خلأ قابل توجه در آتش‌بس به این معنی بود که شامل حملات علیه «اهداف تروریستی» نمی‌شد - دولت روسیه از ادعاهایی مبنی بر هدف قرار دادن عناصر تروریستی برای توجیه حملات هوایی علیه مناطق تحت کنترل شورشیان استفاده کرده است. آتش‌بس در ۱۲ سپتامبر به اجرا درآمد، اما به خوبی رعایت نشد، زیرا دولت سوریه به بمباران ادامه داد و کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل به دلیل نگرانی‌های امنیتی و خطر برای کاروان‌ها به تأخیر افتاد.

آتش‌بس در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۶، زمانی که یک حمله هوایی ایالات متحده و بریتانیا که ادعا می‌شد هدف آن داعش بوده است، ۶۰ سرباز دولت سوریه را کشت، با شکست بیشتری مواجه شد و در ۱۹ سپتامبر، پس از حمله هوایی نیروهای سوری یا روسی به یک انبار هلال احمر سوریه که منجر به کشته شدن ۱۴ نفر و تخریب ۱۸ کامیون مواد غذایی شد، توسط دولت سوریه پایان یافته اعلام شد. در ۳ اکتبر ۲۰۱۶، ایالات متحده از تعلیق مذاکرات با روسیه در مورد اجرای توافق‌نامه خبر داد و پایان قطعی توافق آتش‌بس را اعلام کرد.

## سومین تلاش برای آتش‌بس (دسامبر ۲۰۱۶ – فوریهٔ ۲۰۱۷)
در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۶، مذاکرات بین ترکیه و روسیه در آستانه، قزاقستان، منجر به میانجیگری دو کشور برای آتش‌بس سراسری سوریه شد که قرار است از نیمه‌شب ۳۰ دسامبر آغاز شود. ائتلاف ملی نیروهای انقلابی و مخالف سوریه اعلام کرد که به آتش‌بس پایبند خواهد بود. داعش، جبهه النصره و یگان‌های مدافع خلق از آتش‌بس مستثنی شدند و گروه‌های شورشی زیر برای آتش‌بس اعلام آمادگی کردند:
* فیلق الشام
* احرار الشام
* جیش الاسلام
* ارتش آزاد ادلب
* جبهه شامیه
* جبهه اهل شام
** ارتش مجاهدین

با این حال، سخنگوی احرار الشام امضای این توافق را تکذیب کرد.

کمتر از ۲ ساعت پس از اجرای آتش‌بس، درگیری‌هایی بین ارتش پیروزی و نیروهای دولتی در شمال استان حماة رخ داد. طبق گزارش‌ها، مناطق تحت کنترل شورشیان در سراسر استان ادلب نیز بمباران شد.

در ۳۱ دسامبر، چندین گروه شورشی اعلام کردند که در صورت ادامه درگیری‌ها، آتش‌بس «باطل و بی‌اعتبار» خواهد بود.

در ۲ ژانویه ۲۰۱۷، گروه‌های شورشی با اشاره به حمله وادی بردی اعلام کردند که مذاکرات مربوط به شرکت در کنفرانس صلح را به دلیل نقض آتش‌بس متوقف کرده‌اند.

طبق گزارش سازمان ملل متحد در ۶ ژانویه ۲۰۱۷، آتش‌بس «تا حد زیادی رعایت می‌شود».

در ۱۴ فوریه ۲۰۱۷، آتش‌بس بین نیروهای اسد و شورشیان در سراسر کشور نقض شد و منجر به درگیری‌های تازه در نقاط مختلف و حمله جدید شورشیان به درعا شد.

سومین نشست مذاکرات روند آستانه در ۲۵ مارس ۲۰۱۷ در آستانه به پایان رسید همه طرف‌های شرکت‌کننده به توافق آتش‌بس برقرار شده از دور دوم مذاکرات آستانه متعهد ماندند.

## چهارمین تلاش برای آتش‌بس (مهٔ ۲۰۱۷)
در ۴ مه ۲۰۱۷، روسیه، ایران و ترکیه در آستانه توافقی را برای ایجاد چهار «منطقه کاهش تنش» در سوریه امضا کردند. این چهار منطقه شامل استان ادلب، بخش‌های شمالی استان حمص که تحت کنترل شورشیان است، غوطه شرقی که تحت کنترل شورشیان است و مرز اردن و سوریه می‌شود. این توافق توسط برخی از گروه‌های شورشی رد شد، و حزب اتحاد دموکراتیک نیز این توافق را محکوم کرد و گفت که مناطق آتش‌بس «سوریه را بر اساس فرقه‌ای تقسیم می‌کنند». آتش‌بس از ۶ مه به اجرا درآمد.

## پنجمین تلاش برای آتش‌بس (ژوئیهٔ ۲۰۱۷ – نوامبر ۲۰۲۴)

در ۹ ژوئیه ۲۰۱۷، آتش‌بس نامحدودی در جنوب سوریه با میانجیگری ایالات متحده، روسیه و اردن به اجرا درآمد. این آتش‌بس استان‌های درعا، سویدا و قنیطره را در بر می‌گرفت. این توافق به عنوان اولین تلاش دولت ترامپ برای برقراری صلح در جنگ داخلی سوریه مورد استقبال قرار گرفت.

طبق گزارش ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۷ فاکس نیوز، آتش‌بس عمدتاً رعایت می‌شد، البته با نقص‌هایی.

در اوایل اکتبر ۲۰۱۷، هدر ناوئرت از وزارت امور خارجه ایالات متحده گفت که آتش‌بس «هنوز پابرجاست».

آتش‌بس در اواخر نوامبر ۲۰۲۴ پس از آنکه اتاق عملیات جنوب، قیامی را در جنوب سوریه آغاز کرد و در بحبوحه حملات اپوزیسیون سوریه که منجر به سقوط رژیم اسد شد، به سمت دمشق حمله کرد، فروپاشید.

## منابع

رده:آتش‌بس‌ها