جنگ بر سر آب (رود اردن)

**جنگ بر سر آب**، که با نام **نبرد بر سر آب** نیز شناخته می‌شود، به مجموعه‌ای از درگیری‌ها بین اسرائیل و همسایگان عربش از نوامبر ۱۹۶۴ تا می ۱۹۶۷ بر سر کنترل منابع آبی حوضه آبریز رود اردن گفته می‌شود.

## تاریخچه
### تنش‌های اولیه: ۱۹۴۹–۱۹۶۴
[بندانگشتی|250x250پیکسل|آبشار [بانیاس الحوله|بانیاس، ارتفاعات جولان]]
بندانگشتی|250x250پیکسل|سیلابی که از مخزن یرموک به رودخانه یرموک سرازیر می‌شود، ۱۹۳۳
[بندانگشتی|250x250پیکسل|[دریاچه طبریه|دریاچه کینرت، اسرائیل]]
پس از جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸، توافق‌نامه‌های آتش‌بس سال ۱۹۴۹ سه منطقه غیرنظامی در مرز اسرائیل و سوریه ایجاد کرد. جنوبی‌ترین و بزرگ‌ترینِ این مناطق، از بخش جنوب‌شرقی دریاچه طبریه به سمت شرق تا رود یرموک، جایی که مرزهای اسرائیل، اردن و سوریه به هم می‌رسند، کشیده شده بود. موضوع تقسیم آب از سیستم رود اردن-یرموک به یکی از مشکلات اصلی بین اسرائیل، سوریه و اردن تبدیل شد.

پس از توافقات ۱۹۴۹، درگیری‌های کوچک مرتبط با آب رخ داده بود. در ژوئیه ۱۹۵۳، اسرائیل ساخت ورودی طرح انتقال آب ملی خود را در پل دختران یعقوب در منطقه غیرنظامی شمال دریاچه طبریه آغاز کرد. سوریه به سازمان ملل اعتراض کرد و واحدهای توپخانه سوریه به محل ساخت‌وساز شلیک کردند. شورای امنیت سازمان ملل به اسرائیل اجازه داد کار را از سر بگیرد، اما این تصمیم توسط اتحاد جماهیر شوروی وتو شد. سپس اسرائیلی‌ها ورودی را به محلی با موقعیت اقتصادی نامناسب‌تر در دریاچه طبریه منتقل کردند.

در سال ۱۹۵۵، یک توافق به میانجی‌گری ایالات متحده، با عنوان طرح آب یکپارچه دره اردن (طرح جانستون)، توسط کمیته‌های فنی اسرائیل و اتحادیه عرب پذیرفته شد، اما شورای اتحادیه عرب در ۱۱ اکتبر ۱۹۵۵ تصمیم گرفت این طرح را تصویب نکند. به گفته بیشتر ناظران، از جمله فرستاده ایالات متحده، اریک جانستون، عدم پذیرش طرح توسط اعراب به معنای رد کامل آن نبود. اگرچه آن‌ها از نظر سیاسی آن را تأیید نکردند، به نظر می‌رسید مصمم به رعایت جزئیات فنی توافق هستند. با اینکه طرح یکپارچه تصویب نشد، هم اردن و هم اسرائیل متعهد شدند در چارچوب سهمیه‌های تعیین‌شده عمل کنند.

### مرحله اصلی: ۱۹۶۴–۱۹۶۷
بندانگشتی|486x486پیکسل
پروژه حامل آب ملی اسرائیل شامل تأسیساتی برای پمپاژ آب از دریاچه طبریه بود. ظرفیت اولیه انحراف آب این طرح، بدون پمپ‌های تقویت‌کننده، ۳۲۰ میلیون متر مکعب بود که کاملاً در چارچوب محدودیت‌های طرح جانستون قرار می‌گرفت.

کشورهای عربی حاضر به پذیرش پروژه‌ای نبودند که از منابعی استفاده می‌کرد که متعلق به اسرائیل نبود. در ژانویه ۱۹۶۴، نشستی در سطح سران اتحادیه عرب در قاهره برگزار شد و تصمیم گرفتند:تأسیس اسرائیل، تهدید اصلی است که تمام ملت عرب توافق کرده‌اند از آن جلوگیری کنند. و از آنجا که وجود اسرائیل خطری است که ملت عرب را تهدید می‌کند، انحراف آب‌های اردن توسط آن، خطرات برای وجود اعراب را دوچندان می‌کند. بر این اساس، کشورهای عربی باید طرح‌های لازم برای مقابله با جنبه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را آماده کنند تا اگر نتایج لازم حاصل نشد، آمادگی‌های نظامی جمعی اعراب، پس از تکمیل، به عنوان آخرین ابزار عملی برای انحلال نهایی اسرائیل عمل کند.

پمپاژ از دریاچه طبریه در ژوئن ۱۹۶۴ آغاز شد. در نوامبر همان سال، ارتش سوریه به گشت‌های اسرائیلی در اطراف تأسیسات حامل آب ملی شلیک کرد که منجر به حملات متقابل اسرائیل شد. کشورهای عربی پذیرفتند که قادر به متوقف کردن طرح حامل آب با اقدام نظامی مستقیم نیستند و به جای آن، طرحی برای انحراف سرشاخه‌های رود اردن به سمت رود یرموک تدوین کردند.

کار بر روی این پروژه در سال ۱۹۶۵ آغاز شد. این طرح از نظر فنی دشوار و پرهزینه بود، اما اگر موفق می‌شد، می‌توانست ۳۵ درصد از آبی را که اسرائیل قصد داشت از رودخانه بالایی اردن برداشت کند، منحرف سازد. اسرائیل اعلام کرد که این انحراف را نقض حقوق حاکمیتی خود تلقی خواهد کرد.

درگیری‌های مرزی در پی این اتفاق رخ داد؛ نیروهای سوری به کشاورزان و گشت‌های ارتش اسرائیل شلیک کردند و تانک‌ها و توپخانه اسرائیل، تانک‌های سوری و همچنین تجهیزات خاک‌برداری مورد استفاده برای طرح انحراف آب را منهدم کردند. در ژوئیه ۱۹۶۶، نیروی هوایی اسرائیل محل تجمع تجهیزات خاک‌برداری را بمباران کرد و یک هواپیمای میگ-۲۱ سوریه را سرنگون ساخت.

کشورهای عربی از تلاش برای انحراف آب دست کشیدند، اما درگیری‌ها در مرز اسرائیل و سوریه ادامه یافت، از جمله یک حمله هوایی اسرائیل به خاک سوریه در آوریل ۱۹۶۷. کنترل منابع آبی به یکی از عوامل مهم پشت پرده وقوع جنگ شش‌روزه در ژوئن ۱۹۶۷ تبدیل شد.

## جستارهای وابسته
* طرح انحراف آب رودخانه سرآب (رود اردن)
* سیاست آب در خاورمیانه

## یادداشت‌ها

## منابع
* 
* 
* 
* 
* 
* 

رده:آب در اسرائیل
رده:آب در سوریه
رده:تاریخ بلندی‌های جولان
رده:درگیری اسرائیل و لبنان
رده:درگیری‌ها در ۱۹۶۴ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۹۶۵ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:درگیری‌های آبی