نبرد سوبراون

**نبرد سوبراون** در ۲۱ بهمن ۱۲۲۴ خورشیدی، بین نیروهای کمپانی هند شرقی بریتانیا و ارتش خالصه سیک، ارتش رو به زوال امپراتوری سیک پنجاب، درگرفت. سیک‌ها کاملاً شکست خوردند و این نبرد به عنوان نبرد سرنوشت‌ساز نخستین جنگ انگلستان و سیک تبدیل شد.

## پیش‌زمینه

نخستین جنگ انگلستان و سیک در اواخر سال ۱۲۲۴ خورشیدی آغاز شد، پس از ترکیبی از افزایش بی‌نظمی در امپراتوری سیک به دنبال مرگ رنجیت سینگ در سال ۱۲۱۸ خورشیدی و تحریکات کمپانی هند شرقی بریتانیا که منجر به حمله ارتش خالصه سیک به قلمرو بریتانیا شد. بریتانیایی‌ها در دو نبرد اصلی اول جنگ از طریق ترکیبی از شانس، استواری واحدهای بریتانیایی و بنگال و خیانت تج سینگ و لال سینگ، فرماندهان ارتش سیک، پیروز شده بودند.

در طرف بریتانیا، فرماندار کل، سر هنری هاردینج، از تاکتیک‌های حمله مستقیم فرمانده کل ارتش بنگال، سر هیو گاف، ناراحت بود و به دنبال برکناری او از فرماندهی بود. با این حال، هیچ فرمانده‌ای به اندازه کافی ارشد برای جایگزینی گاف نمی‌توانست برای چندین ماه از انگلستان برسد. سپس روحیه ارتش با پیروزی سر هری اسمیت در نبرد علیوال، که در آن تهدید خطوط ارتباطی ارتش را از بین برد، و رسیدن نیروهای کمکی از جمله توپخانه سنگین مورد نیاز و دو گردان گورخا، احیا شد.

سیک‌ها به‌طور موقت از شکست خود در نبرد فیروزشاه مأیوس شده بودند و بیشتر نیروهای خود را از طریق رودخانه سوتلج عقب کشیده بودند. نایب‌السلطنه جیند کور که به نام پسر خردسالش، مهاراجه دولیپ سینگ، حکومت می‌کرد، ۵۰۰ نفر از افسران خود را به بزدلی متهم کرده بود، حتی یکی از لباس‌های خود را به صورت آنها پرتاب کرد.

خالصه از مناطق غرب لاهور تقویت شده بود و اکنون با قدرت به یک سرپل در عرض سوتلج در سوبراون حرکت کرد و اردوگاه خود را مستحکم و تقویت نمود. هرگونه تردیدی پس از شکست‌های قبلی آنها با حضور رهبر محترم و کهنه‌کار، شم سینگ عطاریوالا، از بین رفت. متأسفانه برای خالصه، تج سینگ و لال سینگ همچنان فرماندهی کلی ارتش سیک را در اختیار داشتند. همچنین، موقعیت آنها در سوبراون توسط یک پل موقت آسیب‌پذیر به ساحل غربی، ساحل پنجابی، رودخانه متصل بود. سه روز باران مداوم قبل از نبرد، رودخانه را متورم کرده بود و تهدید می‌کرد که این پل را با خود ببرد.

## نبرد
گاف قصد داشت به محض پیوستن دوباره لشکر اسمیت از لودیانا به ارتش سیک حمله کند، اما هاردینج او را مجبور کرد تا رسیدن یک قطار توپخانه سنگین صبر کند. سرانجام، او در اوایل ۲۱ بهمن پیشروی کرد. شروع نبرد به دلیل مه سنگین به تأخیر افتاد، اما با برطرف شدن آن، ۳۵ قبضه توپ سنگین و خمپاره‌انداز بریتانیا آتش گشودند. توپ‌های سیک پاسخ دادند. بمباران برای دو ساعت ادامه یافت بدون اینکه تأثیر زیادی بر استحکامات سیک بگذارد. به گاف گفته شد که مهمات توپ‌های سنگین او در حال اتمام است و گفته می‌شود که پاسخ داده است: «خدا را شکر! پس با سرنیزه به سراغشان می‌روم.»

دو لشکر بریتانیا به فرماندهی هری اسمیت و سرلشکر والتر گیلبرت حملات انحرافی را در جناح چپ سیک انجام دادند، در حالی که لشکر دیگری به فرماندهی سرلشکر رابرت هنری دیک حمله اصلی را در جناح راست سیک انجام داد، جایی که استحکامات از شن نرم و پایین‌تر و ضعیف‌تر از بقیه خط بود. (اعتقاد بر این است که لال سینگ این اطلاعات را در اختیار سرگرد هنری لارنس، مأمور سیاسی در مقر گاف، قرار داده بود) با این حال، لشکر دیک پس از کسب جای پاهایی در داخل خطوط سیک، با ضدحملات سیک‌ها به عقب رانده شد. خود دیک کشته شد. با عقب‌نشینی بریتانیایی‌ها، برخی از سربازان خشمگین سیک به مجروحان بریتانیایی که در خندق جلوی استحکامات رها شده بودند حمله کردند و سربازان بریتانیایی را به خشم آوردند.

هنگ‌های بریتانیا، گورخا و بنگال حملات خود را در طول کل جبهه استحکامات از سر گرفتند و در چندین نقطه رخنه کردند. در جناح آسیب‌پذیر راست سیک، مهندسان یک رخنه در استحکامات ایجاد کردند و سواره‌نظام و توپخانه سواره بریتانیا از آن عبور کردند تا سیک‌ها را در مرکز مواضعشان درگیر کنند. تج سینگ زودتر میدان نبرد را ترک کرده بود. در بسیاری از گزارش‌های سیک ادعا می‌شود که او عمداً پل موقت را تضعیف کرده، قایق در مرکز آن را رها کرده، یا به توپخانه خود در ساحل غربی دستور داده است که به بهانه جلوگیری از تعقیب بریتانیا به پل شلیک کند. گزارش‌های بریتانیایی ادعا می‌کنند که پل، که توسط رودخانه متورم تضعیف شده بود، به سادگی زیر وزن تعداد سربازانی که سعی در عقب‌نشینی از آن داشتند، شکست. هر کدام از این گزارش‌ها که صحیح باشد، پل شکست، و تقریباً ۲۰٬۰۰۰ نفر از ارتش خالصه سیک را در ساحل شرقی به دام انداخت.

هیچ‌یک از سربازان سیک به دام افتاده تلاشی برای تسلیم شدن نکردند. بسیاری از گروه‌ها، از جمله گروهی به رهبری شم سینگ عطاریوالا، تا سرحد مرگ جنگیدند. برخی از سیک‌ها با شمشیر به سمت هنگ‌های بریتانیایی هجوم بردند. برخی دیگر سعی کردند از رودخانه عبور کنند یا شنا کنند. توپخانه سواره بریتانیا در امتداد ساحل رودخانه صف کشیده و به شلیک به سوی جمعیت در آب ادامه داد. تا زمانی که تیراندازی متوقف شد، سیک‌ها بین ۸٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ نفر تلفات داده بودند. بریتانیایی‌ها همچنین ۶۷ قبضه توپ را به غنیمت گرفته بودند.

## پس‌لرزه

تخریب پل اصلاً گاف را به تأخیر نینداخت، اگر این واقعاً قصد تج سینگ بوده است. اولین واحدهای بریتانیایی در غروب روز نبرد شروع به عبور از رودخانه کردند و در ۲۴ بهمن، ارتش گاف تنها  از لاهور، پایتخت امپراتوری سیک، فاصله داشت. اگرچه گروه‌هایی از خالصه در مناطق مرزی دور افتاده پنجاب دست نخورده باقی ماندند، اما نمی‌توانستند به سرعت کافی برای دفاع از لاهور متمرکز شوند.

دربار مرکزی پنجاب، گلاب سینگ، حاکم مؤثر جامو، را برای مذاکره در مورد شرایط تسلیم نامزد کرد. طبق پیمان لاهور، سیک‌ها زمین‌های کشاورزی با ارزش بیست دوآب (جلندر دوآب) (بین رودخانه‌های بیئاس و سوتلج) را به کمپانی هند شرقی واگذار کردند و اجازه دادند یک نماینده مقیم بریتانیایی در لاهور با زیردستان در دیگر شهرهای اصلی حضور یابد. این نمایندگان مقیم و مأموران به‌طور غیرمستقیم پنجاب را، از طریق سرداران سیک، اداره می‌کردند. علاوه بر این، سیک‌ها باید ۱٫۲ میلیون پوند غرامت پرداخت می‌کردند. از آنجایی که آنها به راحتی نمی‌توانستند این مبلغ را تأمین کنند، به گلاب سینگ اجازه داده شد تا با پرداخت ۷۵۰٬۰۰۰ پوند به کمپانی هند شرقی، کشمیر را از پنجاب خریداری کند.

## آرایش جنگی
### هنگ‌های بریتانیایی

* سومین هوسارهای سبک متعلق به پادشاه
* ۹مین دراگون‌های سبک (نیزه‌دار) سلطنتی ملکه
* شانزدهمین سواره‌نظام نیزه‌دار ملکه
* نهمین پیاده‌نظام
* دهمین پیاده‌نظام
* ۲۹مین پیاده‌نظام
* ۳۱مین پیاده‌نظام
* ۵۰مین پیاده‌نظام
* ۵۳مین پیاده‌نظام
* ۸۰مین پیاده‌نظام

### هنگ‌های ارتش هند بریتانیا
* محافظان شخصی فرماندار کل
* سومین سواره‌نظام بومی بنگال
* چهارمین سواره‌نظام بومی بنگال
* پنجمین سواره‌نظام بومی بنگال
* دومین سواره‌نظام نامنظم بنگال
* چهارمین سواره‌نظام نامنظم بنگال
* هشتمین سواره‌نظام نامنظم بنگال
* نهمین سواره‌نظام نامنظم بنگال
* اولین هنگ اروپایی بنگال
* چهارمین پیاده‌نظام بومی بنگال
* پنجمین پیاده‌نظام بومی بنگال
* شانزدهمین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۲۶مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۳۱مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۳۳مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۱مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۲مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۳مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۷مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۵۹مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۶۲مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۶۳مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۶۸مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۷۳مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* گردان نصیری (اولین تفنگداران گورخا)
* گردان سیرمور (دومین تفنگداران گورخا)

## بنای یادبود
یک بنای یادبود در محل نبرد در روداوالا در سال ۱۸۶۸ برپا شد. [عکس‌هایی از بنای یادبود](https://www.google.com/maps/place/Sabraon+Memorial+(Anglo-Sikh+War,Shubhra)/@31.1083348,74.8681968,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipMHpzS5H17KLDmwAaj7aLbNGbx9rxONO34197RN!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMHpzS5H17KLDmwAaj7)

## فولکلور و روایت‌های شخصی

چند سال پس از نبرد، گاف نوشت:
«کشتار، سردرگمی و وحشت هولناک به حدی بود که اگر نیروهای خالصه در بخش‌های اولیه عملیات، شجاعت خود را با کشتن و مثله کردن وحشیانه هر سرباز مجروحی که در فراز و نشیب‌های حمله، بخت جنگ به دست آنها می‌سپرد، آلوده نکرده بودند، در دل فاتحان سخاوتمند خود نیز ترحم برمی‌انگیخت.»

پس از شنیدن خبر نبرد، همسر شم سینگ عطاریوالا، خود را در آتش سوزاند بدون اینکه منتظر خبر همسرش بماند، با این باور (درست) که او هرگز زنده از چنین شکستی باز نخواهد گشت.

برخی گزارش‌ها بیان می‌کنند که لال سینگ در میدان نبرد حضور داشت و تج سینگ را در عقب‌نشینی‌اش همراهی کرد. منابع دیگر بر این باورند که او فرماندهی یک گروه بزرگ از *گورچوراس* (سواره‌نظام نامنظم) را بر عهده داشت که چند مایل دورتر بود و هیچ اقدامی علیه ارتش گاف انجام نداد، اگرچه می‌توانست به خطوط ارتباطی گاف حمله کند.

یک دوستی دیرینه بین دهمین هنگ پیاده‌نظام (لینکولن‌شایر) و ۲۹مین هنگ پیاده‌نظام (ورچست‌شایر) در این نبرد هنگامی تقویت شد که دو گردان آنها در سنگرهای تسخیر شده‌ای که گرفتنشان جان‌های بسیاری گرفته بود، به هم رسیدند. برای سال‌ها پس از آن، رسم بود که گروهبان‌ها و افسران اعضای افتخاری مِس‌های یکدیگر بودند و آجودان‌های دو هنگ در مکاتبات رسمی یکدیگر را 'پسرعموی عزیز من' خطاب می‌کردند.

## فرهنگ عامه
این نبرد اوج رمان جرج مک‌دونالد فریزر، *[[فلاشمن و کوه نور]]* را فراهم می‌کند. در استالکی و شرکای رودیارد کیپلینگ نیز به آن اشاره شده است.

## جستارهای وابسته
* نهمین هنگ پیاده‌نظام
* ۵۳مین هنگ پیاده‌نظام
* اولین تفنگداران گورخای پادشاه جرج پنجم
* دومین تفنگداران گورخای پادشاه ادوارد هفتم
* ۱۰۱مین نارنجک‌انداز
* هنگ جات

## پانویس

### منابع
* 

## پیوند به بیرون

*allaboutsikhs.com
*BritishBattles.com
رده:نبردهای بریتانیا
رده:درگیری‌ها در ۱۸۴۶ (میلادی)