عفریته حیرت‌آور

**عفریتهٔ حیرت‌آور** () یک فیلم علمی تخیلی و فیلم ترسناک محصول ۱۹۵۸ با بازی رابرت کلارک به کارگردانی، نویسندگی مشترک و تهیه‌کنندگی رونی اشکرافت برای «هالیوود اینترنشنال پروداکشنز» است. داستان فیلم بر روی یک زمین‌شناس و یک باند تبهکار تمرکز دارد که یک وارث ثروتمند را ربوده‌اند و با یک موجود فضایی زن زیبا اما مرگبار که روی زمین سقوط کرده است، روبرو می‌شوند.

این فیلم در ۲۶ ژانویه ۱۹۵۸ توسط آمریکن اینترنشنال پیکچرز به صورت یک برنامه دو فیلمه همراه با فیلم *[[حماسه زنان وایکینگ و سفر آنان به آب‌های مار دریایی بزرگ]]* اثر راجر کورمن در سینماهای آمریکا اکران شد. در بریتانیا، این فیلم با عنوان *متجاوز مرموز* منتشر شد. اد وود به عنوان یک «مشاور» غیررسمی در این فیلم حضور داشت.

## خلاصه داستان
در اعماق فضا، سیاره‌ای وجود دارد که ساکنانش می‌ترسند اگر زمین زودتر نابود نشود، کل جهان را نابود خواهد کرد. به همین دلیل، ساکنان آن سیاره تصمیم می‌گیرند با زمین تماس بگیرند.

در ایالات متحده، گانگسترهایی به نام‌های نت بوردل و برد کانلی، مارگارت چفی، چهره مشهور و ثروتمند را می‌ربایند و با همراهی یک گان مول به نام استر مالون، به سمت کوه‌های سن گابریل می‌روند تا منتظر باجی باشند که از پدر چفی درخواست کرده‌اند. آن شب، دیک کاتلر زمین‌شناس چیزی را می‌بیند که فکر می‌کند سقوط یک شهاب‌سنگ در جنگل است. اما او نمی‌بیند که از میان دود ناشی از برخورد، یک موجود فرازمینی زن بلوند و درخشان با لباس چسبان بیرون می‌آید که می‌تواند با لمس کردن بکشد.

گانگسترها در کلبه کاتلر پناه می‌گیرند. وقتی موجود فضایی از پنجره به داخل نگاه می‌کند، بوردل به کانلی دستور می‌دهد که به دنبال او برود، اما موجود فضایی کانلی را می‌کشد و شلیک‌های او هیچ تأثیری بر وی ندارند. سپس بوردل بیرون می‌رود و خودش با موجود فضایی روبرو می‌شود. اگرچه شلیک‌های او نیز بی‌اثر است، اما موجود فضایی به عقب قدم برمی‌دارد و اجازه می‌دهد بوردل جسد کانلی را بردارد. در کلبه، کاتلر می‌گوید که کانلی بر اثر «مسمومیت با رادیوم» مرده است و بوردل با حمل جسد او، دوز مرگباری از رادیوم دریافت کرده و باید قبل از مرگ نزد پزشک برود.

بوردل تصمیم می‌گیرد همان شب فرار کنند، حتی با وجود اینکه مجبورند با جیپ بدون چراغ کاتلر در یک جاده کوهستانی خطرناک حرکت کنند. قبل از اینکه بتوانند آنجا را ترک کنند، موجود فضایی پنجره کلبه را می‌شکند. همه به بیرون فرار می‌کنند. موجود فضایی مالون را می‌گیرد و می‌کشد. وقتی موجود فضایی سعی می‌کند بوردل را بگیرد، او به سرعت جاخالی می‌دهد و موجود فضایی از یک خاکریز به پایین سقوط می‌کند. بوردل به اشتباه فکر می‌کند که او مرده است. کاتلر و چفی قبلاً به کلبه فرار کرده‌اند. بوردل تقاضا می‌کند که بلافاصله آنجا را ترک کنند. اما در حالی که با ماشین دور می‌شوند، موجود فرازمینی راه آن‌ها را سد کرده و بوردل را می‌کشد.

با کشته شدن تمام گانگسترها، کاتلر و چفی دوباره به کلبه پناه می‌برند. کاتلر حدس می‌زند که بدن موجود فضایی از رادیوم و پلاتین ساخته شده است که از او در برابر جو زمین محافظت می‌کند. او یک محلول اسیدی مخلوط می‌کند که می‌تواند او را بکشد. وقتی موجود فضایی وارد کلبه می‌شود، کاتلر بطری اسید را به سمت او پرتاب می‌کند. موجود فضایی کشته شده و متلاشی می‌شود.

با این حال، گردنبندی که او به گردن داشت سالم می‌ماند. کاتلر در داخل آن یادداشتی به زبان انگلیسی از طرف «استاد شورای سیارات کهکشان» پیدا می‌کند. این یادداشت دعوتی از زمین برای پیوستن به شورا است. کاتلر اکنون متوجه می‌شود که آن موجود فضایی یک فرستاده صلح‌جو بوده که فقط برای دفاع از خود کشته است. چفی می‌گوید که شورا با «خرد برتر» خود مطمئناً درک خواهد کرد که ماهیت انسانی آن‌ها باعث ترس از موجود فضایی شده و بدون شک فرستاده دیگری فرستاده خواهد شد. کاتلر موافقت می‌کند، اگرچه به صورت استفهام انکاری می‌پرسد: «اما آیا او برای آوردن حسن نیت می‌آید یا صرفاً برای انتقام مرگ او؟»

## بازیگران
* رابرت کلارک در نقش دیک کاتلر
* کنی دانکن در نقش نت بوردل
* مریلین هاروی در نقش مارگارت چفی
* جین تاتوم در نقش استر مالون
* شرلی کیلپاتریک در نقش هیولای زن
* ایوینگ مایلز براون در نقش برد کانلی
* آل آوالون در نقش گوینده رادیو (در عنوان‌بندی نیامده)
* اسکات داگلاس در نقش راوی (در عنوان‌بندی نیامده)

## تولید
امتیاز توزیع این فیلم توسط آمریکن اینترنشنال پیکچرز (AIP) خریداری شد و به عنوان نیمی از یکی از برنامه‌های دو فیلمه این شرکت عرضه گردید. اد وود یک «مشاور» غیررسمی در این فیلم بود. اشکرافت و وود یکدیگر را می‌شناختند و اشکرافت دستیار کارگردان در فیلم وود به نام *[[Night of the Ghouls]]* بود. نام‌های کاری فیلم *عفریتهٔ حیرت‌آور*، «متجاوز عریان» و «موجود زن حیرت‌آور» بودند. نام «متجاوز عریان» برای «خشنود کردن سانسور» کنار گذاشته شد و فیلم به *عفریتهٔ حیرت‌آور* تغییر نام یافت.

لوکیشن‌های کمی برای فیلم استفاده شد. منتقد بیل وارن خاطرنشان می‌کند که صحنه‌های داخلی «در یک ست کلبه کوهستانی ضعیف» و صحنه‌های خارجی «در جنگل‌های پرتردد در آن نزدیکی» فیلم‌برداری شده‌اند. پارک ملی فریزر در خارج از لس آنجلس، گریفیت پارک در لس آنجلس و استودیو لارچمونت در هالیوود به عنوان لوکیشن‌های خاص نام برده شده‌اند.

طبق اعلام انستیتوی فیلم آمریکا (AFI)، فیلم *عفریتهٔ حیرت‌آور* در ابتدا به عنوان یک تولید ۵۰,۰۰۰ دلاری با برنامه فیلم‌برداری هفت روزه برنامه‌ریزی شده بود. اما برایان سن، منتقد فیلم، می‌نویسد که ساخت این فیلم در واقع تنها ۱۸,۰۰۰ دلار هزینه داشته و به قیمت ۶۰,۰۰۰ دلار به AIP فروخته شده است. وارن می‌گوید این فیلم تنها در چهار روز تکمیل شد و هزینه‌ها با مواردی نظیر فعالیت یک تدوینگر بدون ذکر نام در «اتاق پذیرایی اشکرافت» به حداقل رسید. بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb) این تدوینگر بدون نام را خودِ اشکرافت شناسایی کرده است.

برنامه چهار روزه فیلم‌برداری تأثیر غیرمنتظره‌ای بر کیلپاتریک داشت. در اولین روز فیلم‌برداری، پشت لباس او هنگام خم شدن شکافته شد. به دلیل نبود وقت برای تعمیر، به او دستور داده شد که در بقیه فیلم، از تمام صحنه‌هایی که رو به جلو وارد شده بود، عقب‌عقب خارج شود. به گفته کلارک: «شرلی هیکل درشتی داشت. او به عنوان یک بازیگر کار زیادی انجام نداد و نیازی هم نداشت؛ جذابیت‌های ظاهری‌اش برای او کافی بود.»

دستمزد بازیگران به گفته کلارک معقول بود؛ او در مصاحبه‌ای با تام ویور منتقد فیلم گفت: «اشکرافت به من هفته‌ای ۵۰۰ دلار پرداخت می‌کرد که فکر می‌کردم برای این نوع فیلم دستمزد خوبی است، و او به من قول ۴ درصد از سهم تهیه‌کنندگی‌اش را داد. به لطف صداقت و درستکاری او، در طول ۱۸ ماه بعد یا بیشتر، من چند هزار دلار دیگر هم کاسب شدم!» کلارک همچنین گفت که در این فیلم از «یک خدمه بسیار حداقلی - یک گفر، یک دستیار برای او، یک فیلم‌بردار و یک صدابردار» استفاده شده است. با این حال، به نظر می‌رسید که کلارک از محصول نهایی راضی نبود. مارک توماس مک‌گی منتقد، از قول او نقل می‌کند: «این فیلم یک جورهایی آشغال بود. قطعاً نمی‌توانستم از حضور در آن خیلی افتخار کنم.»

بیشتر نسخه‌های فیلم دارای حق تکثیر سال ۱۹۵۷ هستند. با این حال، فیلم تا ۷ ژانویه ۱۹۸۵ به طور رسمی ثبت نشد، تا اینکه در آن تاریخ توسط «رونی اشکرافت پروداکشنز» به ثبت رسید.

## اکران
[بندانگشتی|آگهی [سینما ماشین در سال ۱۹۵۸ برای فیلم *عفریتهٔ حیرت‌آور* و فیلم همراه آن، *زنان وایکینگ و مار دریایی*.]] 
فیلم *عفریتهٔ حیرت‌آور* در ۲۶ ژانویه ۱۹۵۸ توسط آمریکن اینترنشنال پیکچرز به صورت یک برنامه دو فیلمه همراه با فیلم *[[حماسه زنان وایکینگ و سفر آنان به آب‌های مار دریایی بزرگ]]* اثر راجر کورمن در سینماهای آمریکا اکران شد.

زمانی که فیلم در بریتانیا با عنوان *متجاوز مرموز* اکران شد، توسط «آنگلو-آمالگامیتد» توزیع گردید. هیئت رده‌بندی سنی فیلم بریتانیا (BBFC) در ۳۱ مارس ۱۹۵۸ به آن رده‌بندی سنی A اعطا کرد. رده‌بندی A به این معنی بود که فیلم برای بزرگسالان مناسب‌تر از کودکان تشخیص داده شده است، اما برخلاف بسیاری از فیلم‌های آمریکایی که در آن زمان در بریتانیا نمایش داده می‌شدند، چیزی از آن حذف نشد. این فیلم همچنین در ایتالیا (با نام *او، هیولا*) و مکزیک (با نام *متجاوز مشتری*) در تاریخ‌های نامشخصی اکران شد.

فیلم برای چندین سال در چرخه اکران داخلی باقی ماند. به عنوان مثال، یک آگهی روزنامه در سال ۱۹۶۲ از مریلند نشان می‌دهد که *عفریتهٔ حیرت‌آور* آخرین فیلم در یک «نمایش غول‌آسای ترسناک» چهار فیلمه در تئاتر نیو آلبرت در بالتیمور بوده است. سه فیلم اول عبارت بودند از *[[سطل خون (فیلم ۱۹۵۹)|سطل خون]]*، *[[حمله زالوهای غول‌پیکر]]* و *[[حمله مردم عروسکی]]*.

در تلویزیون، بخش‌هایی از فیلم در مستند تلویزیونی *عروس هیولای شیدا* استفاده شد که با اجرای الویرا کمی قبل از هالووین ۲۰۰۰ در ای‌ام‌سی (شبکه تلویزیونی) پخش گردید. کل فیلم نیز در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۵ به عنوان قسمتی از سریال تلویزیونی *Pale Moonlight Theater* به نمایش درآمد.

فیلم *عفریتهٔ حیرت‌آور* برای تماشای خانگی انتشار گسترده‌ای داشته و دست‌کم ۱۲ توزیع‌کننده در طول سال‌ها مسئولیت آن را بر عهده گرفته‌اند. شرکت «وید ویلیامز پروداکشنز» اولین انتشار جهانی در تمامی رسانه‌ها را در سال ۱۹۸۷ انجام داد. در ایالات متحده، «انگلوود اینترتینمنت» اولین شرکتی بود که فیلم را روی نوار ویدئو (VHS) عرضه کرد و اولین دی‌وی‌دی توسط ایمج اینترتینمنت در سال ۲۰۰۰ منتشر شد.

## بازخورد
شاید به این دلیل که *عفریتهٔ حیرت‌آور* یک فیلم کم‌بودجه و دوم در یک برنامه دو فیلمه بود، یافتن نقدهای هم‌زمان با اکران آن دشوار است. وارن در کتاب خود بخش‌هایی از دو نقد مربوط به زمان اکران فیلم را آورده است. او اشاره می‌کند که در حالی که *[[بولتن ماهانه فیلم]]* پایین‌ترین امتیاز را به فیلم داد و آن را «اثری ناتوان و مضحک در مجموعه علمی تخیلی، با فیلم‌نامه‌ای ضعیف و بازیگری بد» نامید، نشریه «موشن پیکچر هرالد» به آن رده «متوسط» داد و در نقد خود نوشت که «اثر کلی، یک ملودرام رضایت‌بخش است.»

منتقدان جدیدتر تقریباً از تمام جنبه‌های فیلم ناراضی هستند. پل میهان منتقد می‌نویسد: «هیچ چیز حیرت‌آوری در مورد *عفریتهٔ حیرت‌آور* وجود ندارد، مگر اینکه چقدر این فیلم به طرز حیرت‌آوری بد است. اشکرافت کارگردان در بیشتر صحنه‌ها از نماهای باز ثابت استفاده می‌کند و تدوین پویای چندانی برای جان بخشیدن به اکشن دیده نمی‌شود. بازیگری و فیلم‌نامه پیش‌پا افتاده هستند و در حالی که موجود فضایی اغواگر می‌توانست به شخصیتی جذاب و پیچیده تبدیل شود، او در فیلم لال است و به یک موجود ماشینی جنایتکار تقلیل یافته است.»

وارن علاوه بر توصیف فیلم به عنوان یک «اثر کوچک، کسل‌کننده و ملال‌آور»، از روایت فیلم نیز ناراضی است و آن را «متظاهرانه» و «شوم» می‌نامد و می‌گوید که «فقط باعث کند شدن سرعت لاک‌پشت‌وار فیلم می‌شود و باعث کلافگی کسانی می‌شود که به آن توجه می‌کنند.» علاوه بر این، او اشاره می‌کند که فاش کردن این موضوع در پایان فیلم که هیولای زن در واقع یک فرستاده صلح‌جو بوده، در روایت فیلم به خوبی عمل نمی‌کند. «این موضوع چیزی به فیلم اضافه نمی‌کند و در عوض تمام بدی‌های فیلم را برجسته‌تر می‌کند، به ویژه ریاکاری فیلم‌سازان را؛ که باعث می‌شود فیلم بسیار ناپسندتر از فیلم‌های اوایل دهه ۵۰ به نظر برسد، از جمله فیلم *[[شبحی از فضا]]* که از جهات دیگر مشابه این اثر است.»

برایان سن از نحوه نمایش فیلم روی پرده انتقاد می‌کند. «در سراسر فیلم، کارگردانی اشکرافت بی‌روح باقی می‌ماند، زیرا او به ندرت دوربین را حرکت می‌دهد و حتی از زوایا یا چیدمان‌های نسبتاً جالب هم استفاده نمی‌کند.» او این فیلم را نمونه‌ای از «تئوری فیلم‌سازی بدون بودجه» می‌نامد که باعث شده *عفریتهٔ حیرت‌آور* «خسته‌کننده» و «ملال‌آور» باشد، چرا که «بازیگران مختلف در همان جنگل‌های تکراری و با همان چیدمان‌های تکراری دوربین پرسه می‌زنند.»

برای منتقد بریتانیایی، فیل هاردی: «تنها نکته جالب در این فیلم ناشیانه کارگردانی شده و مضحک، نگرش زن‌ستیزانه آن نسبت به زنان در پیوند دادن زیبایی زنانه با شرارت، و استقلال غیرمتعارف با ترس‌های مردانه از اخته شدن است. این نکته به دلیل بیان ناخودآگاهش در فیلم‌نامه خشک [فرانک] هال، حتی تأثیرگذارتر هم شده است.»

گاس بارسانتی، منتقد، پس از توصیف هیولای زن به عنوان «یک موجود فضایی زن اغواگر بسیار قدبلند با کفش‌های پاشنه‌بلند در یک لباس فضایی چسبان اجباری و ابروهای بسیار ترسناک»، می‌گوید که این فیلم برای «خبرگان فیلم‌های واقعاً بد» است و به دیگران توصیه می‌کند با احتیاط به آن نزدیک شوند.

با این حال، پوستر سال ۱۹۵۸ برای *عفریتهٔ حیرت‌آور* برای نمایشگاهی از ۳۵ «پوستر بصری خیره‌کننده» برای فیلم درجه ب در دانشگاه بینگهمتون انتخاب شد. این نمایشگاه در ماه‌های مه و ژوئن ۲۰۱۶ برگزار گردید.

## منابع

* 
* 
* David Wingrove, *[[Science Fiction Film Source Book]]* (Longman Group Limited, 1985)

## پیوند به بیرون
* 
* 
* 
* Original soundtrack for ''The Astounding She-Monster''

رده:حملات بیگانگان در فیلم‌ها
رده:فیلم‌های ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکن اینترنشنال پیکچرز
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های ترسناک ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های در مورد آدم‌ربایی
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید آمریکایی
رده:فیلم‌های علمی تخیلی ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های مستقل آمریکایی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در کالیفرنیا
رده:فیلم‌های هیولایی آمریکایی
رده:فیلم‌های هیولایی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی درباره زیست فرازمینی