گوش قطیف

**گوش قطیف** (، به معنای «بلوک برداشت») مجموعه‌ای از شهرک‌های اسرائیلی در جنوب نوار غزه بود. این مجموعه در سال ۱۹۶۸ پایه‌گذاری شد و در اوت ۲۰۰۵، نیروهای دفاعی اسرائیل حدود ۸٫۶۰۰ ساکن اسرائیلی را به‌زور از خانه‌هایشان بیرون کرد. این جوامع در چارچوب طرح خروج یک‌جانبه اسرائیل از غزه ویران شدند.

گوش قطیف در لبه جنوب‌غربی نوار غزه جای داشت و از جنوب‌غرب به رفح و مرز مصر، از شرق به خان یونس و از غرب و شمال‌غرب به دریای مدیترانه محدود می‌شد. بیشتر شهرک‌ها تعاونی‌های کشاورزی (موشاو) بودند که ساکنانشان در گلخانه‌های اطراف مناطق مسکونی کار می‌کردند. صادرات گلخانه‌ها سالانه به ۲۰۰ میلیون دلار می‌رسید و ۱۵ درصد صادرات کشاورزی اسرائیل را تشکیل می‌داد.

## جغرافیا

گوش قطیف در لبه جنوب‌غربی نوار غزه واقع بود؛ از جنوب‌غرب با رفح و مرز مصر، از شرق با خان یونس، از شمال‌شرق با دیرالبلح و از غرب و شمال‌غرب با دریای مدیترانه هم‌مرز بود. نوار باریکی به پهنای نزدیک به یک کیلومتر در امتداد ساحل مدیترانه به نام المواصی وجود داشت که بادیه‌نشینان در آن زندگی می‌کردند. بیشتر گوش قطیف بر روی تپه‌های شنی قرار داشت که دشت ساحلی را از دریا جدا می‌کرد.

دو جاده به گوش قطیف خدمات‌رسانی می‌کرد: جاده ۲۳۰ که از جنوب‌غرب در امتداد دریا از مرز مصر در رفیاح یام تا تل قطیفا در مرز شمالی بلوک کشیده شده بود، و جاده ۲۴۰ که نزدیک به یک کیلومتر در خشکی موازی دریا امتداد داشت و بیشتر شهرک‌ها و ترافیک بر روی آن قرار داشتند. رانندگان فلسطینی حق بهره‌گیری از این جاده‌ها را نداشتند.

## جمعیت‌شناسی

نزدیک به ۸٫۶۰۰ نفر در گوش قطیف زندگی می‌کردند. بسیاری از آنان یهودیان ارتدکس پیرو صهیونیسم دینی بودند، هرچند یهودیان غیرمتدین و سکولار نیز در آن سکونت داشتند. سه جامعه شمالی‌ترین یعنی نیسانیت، دوگیت و رفیاح یام سکولار بودند.

بر پایه گزارش‌های فرانسوی‌زبان، در سال ۲۰۰۱ شهرک‌ها با وجود جمعیتی نزدیک به ۷٫۰۰۰ نفر، ۲۰ درصد نوار غزه را اشغال کرده و ۵۰ تا ۶۰ درصد منابع آب آن را در اختیار داشتند، در حالی که یک میلیون فلسطینی در بقیه سرزمین زندگی می‌کردند. حدود ۲٫۵۰۰ سرباز اسرائیلی در اطراف بلوک مستقر بودند؛ یعنی به‌ازای هر سه غیرنظامی یک نظامی.

## پیشینه
گوش قطیف در سال ۱۹۶۸ آغاز شد، هنگامی که ایگال آلون پیشنهاد پایه‌گذاری دو شهرک نظامی-کشاورزی (ناحال) در مرکز نوار غزه را داد. او گسستن پیوستگی میان شهرهای عرب‌نشین شمال و جنوب غزه را برای امنیت اسرائیل حیاتی می‌دانست. این منطقه سال پیش در جنگ شش‌روزه به تصرف اسرائیل درآمده بود.

در سال ۱۹۷۰، کفر داروم به‌عنوان نخستین روستای کشاورزی اسرائیلی در منطقه بازتأسیس شد. طرح آلون پنج منطقه کلیدی (یا «انگشت») را برای شهرک‌سازی اسرائیلی در طول نوار غزه در نظر گرفته بود. پس از پیمان صلح اسرائیل و مصر و برچیده شدن «انگشت» پنجم (بلوک یامیت) در جنوب رفح، «انگشت‌های» چهارم (موراگ) و سوم (کفر داروم) به یک بلوک واحد ادغام شدند که به گوش قطیف شناخته شد. «انگشت» دوم، نتساریم، تا پس از پیمان‌های اسلو به گوش قطیف متصل بود، در حالی که بلوک تپه‌های شنی در شمال غزه که بر روی خط سبز قرار داشت، بیشتر به جوامع ناحیه اشکلون وابسته بود.

در سراسر دهه ۱۹۸۰ جوامع تازه‌ای بنیاد نهاده شد، به‌ویژه با سرازیر شدن ساکنان پیشین سینا که پیش‌تر تحت اشغال اسرائیل بود. بیشتر جوامع بلوک به‌صورت تعاونی‌های کشاورزی (موشاو) سازمان یافته بودند.

## اقتصاد

در گلخانه‌های بلوک، فناوری پیشرفته‌ای برای پرورش سبزی‌های برگی و سبزی‌های معطر بدون آفت به‌کار می‌رفت که هدف از آن برآوردن خواسته‌های بهداشتی، زیبایی‌شناختی و مذهبی (کشروت) بود. بیشتر فرآورده‌های کشاورزی ارگانیک به اروپا صادر می‌شد.

صادرات گلخانه‌ها که متعلق به ۲۰۰ کشاورز بودند، سالانه به ۲۰۰ میلیون دلار می‌رسید و ۱۵ درصد صادرات کشاورزی اسرائیل را تشکیل می‌داد. ارزش دارایی‌های گوش قطیف ۲۳ میلیارد دلار برآورد می‌شد.

سهم گوش قطیف از صادرات اسرائیل عبارت بود از:
* ۹۵ درصد کاهو و سبزی‌های برگی بدون آفت
* ۷۰ درصد سبزی‌های ارگانیک
* ۶۰ درصد گوجه‌فرنگی گیلاسی
* ۶۰ درصد شمعدانی (ژرانیوم) به اروپا

### سرنوشت گلخانه‌ها پس از تخلیه
بنیاد همکاری اقتصادی که از سوی اتحادیه اروپا تأمین مالی می‌شد، گلخانه‌ها را به بهای ۱۴ میلیون دلار خرید و مالکیت آن‌ها را به تشکیلات خودگردان فلسطینی واگذار کرد تا ۴٫۰۰۰ کارگر فلسطینی بتوانند کار خود را حفظ کنند. جیمز ولفنسون، رئیس پیشین بانک جهانی، ۵۰۰٫۰۰۰ دلار از دارایی شخصی خود را به این پروژه اختصاص داد.

هنگامی که اسرائیلی‌ها غزه را ترک کردند، نیمی از گلخانه‌ها پیش‌تر توسط صاحبانشان برچیده شده بود زیرا تردید داشتند که غرامت دریافت کنند. پس از آن فلسطینیان منطقه را غارت کردند و ۸۰۰ گلخانه از ۴٫۰۰۰ گلخانه غیرقابل بهره‌گیری شد. در ادامه محصولاتی که قرار بود از راه اسرائیل به اروپا صادر شوند، به دلیل محدودیت‌های اسرائیلی در گذرگاه کارنی از دست رفتند و روزانه بیش از ۱۲۰٫۰۰۰ دلار خسارت به بار آوردند.

## پیامدهای شهرک‌سازی برای فلسطینیان
شهرک‌سازی اسرائیلی محدودیت‌های شدیدی بر آزادی رفت‌وآمد فلسطینیان تحمیل کرد. روستای المواصی به درون‌بومی محصور در میان شهرک‌های گوش قطیف و نیروهای ارتش اسرائیل تبدیل شد. جاده‌ها اغلب توسط ارتش مسدود می‌شدند و ساکنان از فروش محصولات کشاورزی خود بازمی‌ماندند.

سازمان حقوق بشری اسرائیلی بتسلم (B'Tselem) از نقض حق آموزش و بهداشت خبر داد. محدودیت‌های اسرائیلی مانع رسیدن آموزگاران به مدارس شد، ورود تجهیزات الکترونیکی و رایانه‌ها به مدارس ممنوع گردید و تنها مقدار اندکی از لوازم آموزشی اجازه ورود داشت. در حوزه بهداشت، کمبود دارو پدید آمد و زنانی وجود داشتند که در ایست‌های بازرسی زایمان کردند.

## حملات فلسطینی

با وجود آنکه شهرک‌های گوش قطیف و جاده‌های منتهی به آن توسط لشکر غزه ارتش اسرائیل نگهبانی می‌شدند، ساکنان همچنان آسیب‌پذیر بودند.

در جریان انتفاضه اول (۱۹۸۷–۱۹۹۰) ساکنان گوش قطیف بارها با سنگ‌پرانی و رویدادهای دیگر روبه‌رو شدند.

در جریان انتفاضه دوم (۲۰۰۰–۲۰۰۵) گوش قطیف هدف هزاران حمله شبه‌نظامیان فلسطینی قرار گرفت و بیش از ۶٫۰۰۰ گلوله خمپاره و راکت قسام به‌سوی شهرک‌ها شلیک شد. اگرچه این حملات تلفات جانی اندکی داشتند، خسارت مالی و آسیب روانی بر جای گذاشتند.

از جمله حملات مرگبار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* ۲۰ نوامبر ۲۰۰۰: بمب‌گذاری در اتوبوس مدرسه که یک مرد و یک زن میانسال را کشت و چندین کودک را معلول کرد.
* مارس ۲۰۰۲: کشته شدن پنج نوجوان در حمله به آکادمی پیش‌نظامی اوتسم در عتصمونا.
* مه ۲۰۰۴: کشته شدن تالی هاتوئل که هشت‌ماهه باردار بود به همراه چهار دختر خردسالش توسط شبه‌نظامیان فلسطینی.

## تخلیه

در ۱۳ اوت ۲۰۰۵، منطقه گوش قطیف برای اجرای طرح تخلیه به روی غیرساکنان بسته شد. بیشتر شهرک‌نشینان این قانون را غیراخلاقی و نامشروع می‌دانستند و داوطلبانه خانه‌هایشان را ترک نکردند. تخلیه اجباری در ۱۵ اوت ۲۰۰۵ آغاز شد و در ۲۲ اوت ۲۰۰۵ ساکنان آخرین شهرک، نتساریم، بیرون رانده شدند. بیشتر شهرک‌نشینان در برابر پرداخت غرامت مالی و تأمین مسکن جدید پذیرفتند که بروند.

دولت اسرائیل همه ساختمان‌های مسکونی را ویران کرد. در ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۵ ارتش اسرائیل تا خط سبز عقب‌نشینی کرد. همه ساختمان‌های عمومی (مدارس، کتابخانه‌ها، مراکز اجتماعی) و نیز ساختمان‌های صنعتی و گلخانه‌هایی که قابل جابه‌جایی نبودند دست‌نخورده باقی ماندند.

## پس از تخلیه
در اورشلیم، «موزه گوش قطیف» برای نگهداشت یاد این مکان بنیاد نهاده شد.

دربارهٔ سرنوشت کنیسه‌های گوش قطیف بحث عمومی درگرفت. کابینه اسرائیل در آغاز برنامه ویرانی آن‌ها را داشت، اما پس از فشار سازمان‌های مذهبی یهودی از تصمیم خود بازگشت و کنیسه‌ها را دست‌نخورده رها کرد. بیشتر کنیسه‌ها بلافاصله پس از تخلیه توسط فلسطینیان به آتش کشیده و ویران شدند. در سال ۲۰۰۷ گزارش شد که محل کنیسه‌ها برای تمرینات نظامی و پرتاب راکت علیه اسرائیل به‌کار گرفته شده‌است.

## شهرک‌های پیشین گوش قطیف
شهرک‌های اصلی بلوک در جنوب‌غرب نوار غزه متمرکز بودند و هر کدام به‌صورت جداگانه حصارکشی شده بودند:
# بدولا (، به معنای بلور)
# بنی عصمون ()
# گادید (، چیدن خرما)
# گان اور (، باغ نور)
# گانی تال (، باغ‌های شبنم)
# کفر داروم (، دهکده جنوب)
# کفار یام (، دهکده دریا)
# کرم عتصمونا (، تاکستان عتصمون)
# موراگ (، داس برداشت)
# نوه دکالیم (، واحه نخل)
# نتصر حزنی ()
# پئات ساده (، کرانه کشتزار)
# قطیف (، برداشت)
# رفیاح یام ()
# شیرات هایام (، آواز دریا)
# سلاو (، بلدرچین)
# تل قطیفا ()

### شهرک‌های شمال گوش قطیف
سه شهرک در لبه شمالی و یکی نزدیک مرکز نوار غزه، از بلوک اصلی جدا بودند:
# دوگیت (، قایق کوچک)
# الی سینای ()
# نیسانیت (، گلی که در شن‌ها می‌شکفد)
# نتساریم (، نهال‌ها)

## تحولات ۲۰۲۳
پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، کارزاری تازه برای بازگشت شهرک‌نشینان اسرائیلی به گوش قطیف آغاز شد. در ژانویه ۲۰۲۴ شماری از اسرائیلی‌ها در یاد مردخای نزدیک مرز غزه گرد آمدند به امید بازسازی گوش قطیف. وزیران راست‌گرای افراطی اسرائیل از جمله ایتامار بن‌گویر و بتصلئل سموتریچ از این خواسته پشتیبانی کردند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه موزه گوش قطیف
* وبگاه رسمی گوش قطیف (بایگانی ۲۰۰۹)

رده:جوامع تاریخی یهودیت
رده:جغرافیای نوار غزه
رده:تاریخ نوار غزه
رده:مناطق مسکونی منحل‌شده در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۸ (میلادی)
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند