مداح (ترکیه)

[بندانگشتی|[نگارگری عثمانی|مینیاتور عثمانی از یک مداح که در حال اجرا در یک قهوه‌خانه است.]]
**مداح** در ترکیه نامی است که به قصه‌گوی سنتی ترکی داده می‌شود؛ کسی که در برابر گروهی کوچک از تماشاگران، مانند حاضران در یک قهوه‌خانه، نمایش اجرا می‌کرد. این نوع نمایش به‌ویژه از سدهٔ شانزدهم میلادی به بعد در امپراتوری عثمانی محبوبیت داشت. موضوع نمایش معمولاً پیرامون یک داستان واحد بود و مداح نقش‌های مختلفی را بازی می‌کرد و اغلب با جلب توجه به پیام اخلاقی نهفته در داستان آغاز می‌شد. مداح برای تغییر شخصیت از وسایلی چون چتر، دستمال یا کلاه‌های متفاوت استفاده می‌کرد و در تغییر صدا و تقلید لهجه‌های گوناگون مهارت داشت. این نمایش‌ها محدودیت زمانی نداشتند و یک مداح توانمند قادر بود روایت خود را بسته به واکنش و تعامل با تماشاگران تنظیم کند.

## نمای کلی
مداح‌ها به‌طور کلی هنرمندانی دوره‌گرد بودند که مسیرشان از شهری بزرگ به شهر دیگر، از جمله در شهرهای مسیر جاده ادویه، امتداد می‌یافت. گفته می‌شود که این سنت به دوران هومر بازمی‌گردد. شیوه‌های اجرای مداح‌ها همانند روش‌های قصه‌گویان سیّار یونانی بود که حماسه‌هایی چون *[[ایلیاد]]* و *[[ادیسه|اودیسه]]* را روایت می‌کردند، هرچند موضوع اصلی داستان‌ها در آن زمان بیشتر *[[فرهاد و شیرین (نمایش‌نامه)|فرهاد و شیرین]]* یا *[[لیلی و مجنون]]* بود. مجموعهٔ داستان‌های مداح‌ها همچنین شامل روایت‌های واقعی نیز می‌شد که بسته به مخاطب، هنرمند و شرایط سیاسی دستخوش تغییر می‌گردید.

مداحان استانبول به این معروف بودند که سازهای موسیقی را در داستان‌های خود ادغام می‌کنند: این تفاوت اصلی بین آنها و دنگبجین‌های شرق آناتولی بود.

در سال ۲۰۰۸، هنر *مداحی* دوباره در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت ثبت شد.

## تاریخچه
بندانگشتی|یک نقاشی از مداحان ترکی عثمانی
مداح در اصل به‌عنوان راویان داستان‌های مذهبی و حماسی آغاز شد و ریشه‌های آن در سنت ادبیات شفاهی ترکیه قرار دارد. گرچه این هنر به‌طور عمده بر اساس سنت‌های کوچ‌نشینی و شمنیسم ترک که از آسیای میانه آمده بود شکل گرفت و کمتر از تأثیرات خارجی بهره برد، اما روایتگری ترکی از سده‌های ۱۱ تا ۱۳ میلادی تحت تأثیر سنت‌های عربی و فارسی قرار گرفت و به شکل نوعی تئاتر تک‌نفره درآمد.

این راویان که عمدتاً داستان‌های حماسی نقل می‌کردند، به نام **قصه‌خوان** (kıssahan) شناخته می‌شدند و داستان‌هایشان حاوی عناصر قوی اسلامی بود که ایمان مسلمانان حاضر در جمع را تقویت می‌کرد و تلاش داشت غیرمسلمانان را به اسلام دعوت کند. چنین قصه‌خوان‌هایی در دوره سلجوقیان نیز وجود داشتند و معمولاً حماسه‌ها و داستان‌های عربی و فارسی، داستان‌های علی و حمزه و همچنین حکایاتی از *[[هزار و یک شب]]* را نقل می‌کردند. با گذشت زمان، این داستان‌ها گسترش یافت و شامل داستان‌هایی همچون ''بتال غازی'' نیز شد.

سنت قصه خوان‌ها در دوره عثمانی نیز ادامه یافت، همان‌طور که اسناد *قصه خوانی* که در کاخ سلطنتی به نام مصطفی در دوران سلطنت محمد دوم کار می‌کرد، گواه آن است. با گذشت زمان، همه قصه‌گوها به عنوان *مداح* شناخته می‌شدند و داستان‌های آنها بیشتر و بیشتر جنبه دنیوی پیدا می‌کرد. آنها شروع به تقلید از حیوانات و کنایه زدن برای جلب توجه مخاطبان کردند. به گفته یک محقق، این اتفاق زمانی رخ داد که «روحانیون مسلمان هرگونه اشاره به مقدسین را در نمایش‌ها ممنوع کردند». به این ترتیب، اجراهای *مداحان* به اعمال نمایشی مبتنی بر طنز تبدیل شد و مضامین آنها شامل داستان‌های قهرمانی و همچنین وقایع زندگی روزمره بود. حکایات طنزآمیز، تقلید از کلیشه‌ها و افراد آشنا، «مسخره کردن آداب و رسوم اجتماعی» و انتقاد از مقامات، گاهی حتی سلطان، به جوهره نمایش‌های آنها تبدیل شد.

بین قرن‌های شانزدهم و هجدهم، *مداحان* نفوذ خود را در جامعه افزایش دادند. آنها تا قرن بیستم همچنان محبوب باقی ماندند. با این حال، سنت *مداحان* تا اواسط قرن بیستم به پایان رسید و سوروری که تا دهه ۱۹۳۰ فعال بود، آخرین نماینده این شکل از هنر در نظر گرفته می‌شد. در حالی که قصه‌گویی سنتی در جامعه ترکیه تضعیف شد، نقش اندک *مداحان* توسط عاشیق‌ها (عاشقان) ایفا شد.

بین قرن‌های ۱۶ تا ۱۸، مداح‌ها نفوذ خود را در جامعه افزایش دادند و تا قرن بیستم همچنان محبوب بودند. با این حال، سنت مداح تا میانه قرن بیستم به پایان رسید و *[[سوروری]]* که تا دهه ۱۹۳۰ فعال بود، به‌عنوان آخرین نماینده این هنر شناخته می‌شود. در حالی که روایتگری سنتی در جامعه ترکیه ضعیف شد، نقش اندکی که مداح‌ها ایفا می‌کردند، توسط عاشیق‌ها (عاشقان) ادامه یافت.

## منابع

رده:تئاتر در ترکیه
رده:فولکلور ترکی