کاستیو، چیچن ایتزا

**کاستیو، چیچن ایتزا** () که با نام **معبد کوکولکان** نیز شناخته می‌شود، یک هرم پله‌ای مربوط به دوران میان‌آمریکایی است که بر مرکز سایت باستانی چیچن ایتزا در ایالت یوکاتان مکزیک مسلط است. باستان‌شناسان ساختمان این معبد را به صورت رسمی‌تر با عنوان «سازه ۵بی۱۸ چیچن ایتزا» نام‌گذاری کرده‌اند.

## ساختار بنا
این بنا که توسط تمدن مایا در دوران پیشاکلمبی، زمانی بین سده‌های ۸ و ۱۲ میلادی ساخته شده است، به عنوان معبدی برای ایزد کوکولکان خدمت می‌کرد؛ ایزد مارِ پَردار در میان مایاهای یوکاتک که نزدیکی بسیاری با کتزالکواتل، ایزد شناخته‌شده نزد آزتک‌ها و سایر فرهنگ‌های مرکز مکزیک در دوره پساکلاسیک دارد. این بنا دارای زیرساختی است که احتمالاً چندین سده پیش از آن با هدفی مشابه ساخته شده بود.[نیاز به ذکر منبع]

این معبد از مجموعه‌ای از تراس‌های مربعی تشکیل شده که در هر چهار طرف آن پلکانی به سمت معبدِ واقع در بالا وجود دارد. تندیس‌های مارهای پردار از کناره‌های نرده‌های شمالی به سمت پایین امتداد یافته‌اند. در نزدیکی اعتدال بهاری و پاییزی، خورشیدِ اواخر بعدازظهر به گوشه شمال غربی معبد می‌تابد و مجموعه‌ای از سایه‌های مثلثی را بر نرده‌های شمال غربی می‌اندازد که توهم «خزیدن» مار پردار به سمت پایین معبد را ایجاد می‌کند. این رویداد برای بازدیدکنندگان امروزی بسیار محبوب است و هزاران نفر در اعتدال بهاری شاهد آن هستند، اما مشخص نیست که آیا این پدیده نتیجه طراحی هدفمند بوده است یا خیر، زیرا اثر نور و سایه را می‌توان بدون تغییرات عمده در طول چندین هفته پیرامون اعتدالین مشاهده کرد.

تحقیقات علمی که از سال ۱۹۹۸ انجام شده است، نشان می‌دهد که این معبد هنگام دست زدنِ انسان‌ها در اطراف آن، صدای جیک‌جیک پرنده «کوتزال» را تقلید می‌کند. محققان استدلال می‌کنند که این پدیده تصادفی نیست و سازندگان این معبد از اثر پژواک این سازه، پاداشی الهی احساس می‌کردند. از نظر فنی، صدای دست زدن طنین‌انداز شده و با پله‌های بلند و باریک سنگ‌آهکی معبد برخورد کرده و پراکنده می‌شود و صدایی شبیه جیک‌جیک تولید می‌کند که فرکانس آن کاهش می‌یابد.

هر چهار طرف معبد تقریباً ۹۱ پله دارد که وقتی با هم جمع شوند و سکوی معبد در بالا نیز به عنوان «پله» نهایی لحاظ شود، مجموعاً ۳۶۵ پله را تشکیل می‌دهند (پله‌های ضلع جنوبی معبد دچار فرسایش شده‌اند). این عدد با تعداد روزهای سال «هاب» (Haabʼ) برابر است و احتمالاً به‌طور معناداری با آیین‌ها در ارتباط است.

ارتفاع این سازه ۲۴ متر (۷۹ فوت) است که ۶ متر (۲۰ فوت) اضافی برای معبد در قسمت بالایی به آن افزوده می‌شود. قاعده مربعی آن نیز ۵۵٫۳ متر (۱۸۱ فوت) عرض دارد.

## ساخت و ساز
ساخت معبد کوکولکان («ال کاستیو»)، مانند دیگر معابد میان‌آمریکایی، احتمالاً بازتاب‌دهنده شیوهٔ رایج مایاها در اجرای چندین فاز ساخت‌وساز برای معابدشان بوده است. آخرین مرحلهٔ ساخت احتمالاً بین سال‌های ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ میلادی انجام شده، در حالی که زیرساخت (بنای داخلی) ممکن است پیش‌تر، بین سال‌های ۶۰۰ تا ۸۰۰ میلادی ساخته شده باشد. بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی، ساخت معبد کوکولکان بر پایهٔ مفهوم «محور جهان» (Axis Mundi) استوار بوده است.[۵] انسان‌شناسان بر این باورند که این مکان، صرف‌نظر از چگونگی قرارگیری سازه در آن محل، مقدس باقی مانده است. هنگامی که ساختار یک معبد نوسازی می‌شد، بنای پیشین طی آیینی که شامل بازپس‌گیری فضا از نیروهای معنوی برای حفظ قداست آن بود، تخریب می‌گشت. تخمین زده می‌شود که تاریخ این آخرین ساخت‌وساز به سده یازدهم میلادی بازمی‌گردد. معبد قدیمی‌تر و داخلی با نام «زیرساخت» شناخته می‌شود.

در جریان عملیات بازسازی در دهه ۱۹۳۰، ورودی‌ای در نردهٔ پلکان بیرونیِ شمال شرقی ایجاد شد تا دسترسی باستان‌شناسان و بعدها در ادامه سده بیستم، دسترسی گردشگران را فراهم کند.

## تراز
موقعیت این معبد در سایت باستانی دقیقاً بالای یک «سِنوته» یا غار آبی قرار گرفته و در محل تقاطع میان چهار سنوته دیگر تراز شده است: سنوته مقدس (شمال مقدس)، ختولوک (جنوب)، کانیویوم (شرق) و اولتول (غرب). این تراز، جایگاه معبد کوکولکان را به عنوان «محور جهان» (Axis Mundi) تقویت می‌کند.

ضلع‌های غربی و شرقی معبد با زاویهٔ غروب خورشید در سمت‌الرأس و طلوع خورشید در سمت‌القدم هم‌راستا هستند که ممکن است با رویدادهای تقویمی دیگر نظیر آغاز فصل‌های سنتی کاشت و برداشت محصول مطابقت داشته باشد. با این حال، انطباق تقریبی با موقعیت‌های خورشید در گذرهای سرسو و پاصور احتمالاً تصادفی است؛ چرا که جهت‌گیری‌های بسیار کمی در معماری میان‌آمریکایی با این رویدادها مطابقت دارند و حتی برای چنین مواردی، توضیحات متفاوت دیگری بسیار محتمل‌تر هستند.

از آنجایی که تاریخ‌های طلوع و غروب ثبت‌شده توسط جهت‌گیری‌های خورشیدی که در معماری میان‌آمریکایی غالب هستند، تمایل دارند با مضاربی از ۱۳ و ۲۰ روز (یعنی دوره‌های پایه در سیستم تقویمی) از هم جدا شوند و با توجه به تجمع آن‌ها در فصول خاصی از سال، استدلال شده است که این جهت‌گیری‌ها امکان استفاده از تقویم‌های رصدی را فراهم می‌کردند تا برنامه‌ریزی مناسب برای فعالیت‌های کشاورزی و آیین‌های مرتبط را تسهیل کنند. همسو با این الگو که هم در سرزمین‌های پَست و هموار مایا و هم در سایر نقاط میان‌آمریکا شناسایی شده است، جبههٔ شمالی (و اصلی) معبد کوکولکان در چیچن ایتزا دارای سمتی (آزیموت) برابر با ۱۱۱٫۷۲ درجه است که با غروب‌های خورشید در ۲۰ مه و ۲۴ ژوئیه مطابقت دارد؛ این دو تاریخ با فاصله‌های ۶۵ و ۳۰۰ روزه (مضاربی از ۱۳ و ۲۰) از هم جدا شده‌اند. قابل توجه است که همین تاریخ‌ها در معبدی مشابه در «تولوم» نیز ثبت شده‌اند.

## نگارخانه

File:Karta ChichenItza.PNG|نقشه موقعیت چیچن ایتزا
File:Chichen Norte.JPG|ضلع شمالی معبد کوکولکان
File:Kukulcan-Temple-Chichen-Itza-west-side-2016-Luka-Peternel.jpg|ضلع غربی معبد کوکولکان
File:Kukulcan-Temple-Chichen-Itza-south-side-2016-Luka-Peternel.jpg|ضلع جنوبی معبد کوکولکان
File:Serpent head at the base of El Castillo.jpg|مار پَردار در کوکولکان
File:ChichenItzaEquinox.jpg|سایه‌های افکنده شده بر کوکولکان در طول اعتدالین در چیچن ایتزا
File:The Jaguar Throne inlaid with jade behind the Chac Mool ...(no longer on display since 2006) (21161769963).jpg|بخش داخلی. تخت پادشاهی جگوار مرصع‌کاری شده با یشم در پشت چاک مول... (از سال ۲۰۰۶ دیگر در معرض نمایش نیست)


## منابع

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

رده:اهرام‌ها در مکزیک
رده:باستان‌اخترشناسی
رده:چیچن ایتزا
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در یوکاتان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۱۲ (میلادی)
رده:معماری مایا