مالحه

**مالحه** () محله‌ای در جنوب غربی اورشلیم است که میان محله‌های پات، رامات دنیا و قریت هایوول در دره رفائیم جای دارد. پیش از سال ۱۹۴۸ میلادی، مالحه روستایی عربی به نام **المالحه** بود که ساکنانش در جریان جنگ ۱۹۴۸ آواره شدند.

امروزه مالحه محله‌ای مرفه به‌شمار می‌رود و مرکز خرید مالحه، ورزشگاه تدی، باغ‌وحش کتاب مقدس اورشلیم و پارک فناوری اورشلیم در آن واقع شده‌اند. نام عبری رسمی این محله «مناحات» است که از نام شهری کتاب‌مقدسی برگرفته شده که گمان می‌رود در همین منطقه قرار داشته‌است.

## پیشینه
### دوران باستان

کاوش‌های باستان‌شناختی در مالحه سازه‌های مسکونی متعلق به عصر مفرغ میانی را آشکار ساخته‌است. کاوشی که سازمان آثار باستانی اسرائیل در دره رفائیم و در منطقه مرکز خرید مالحه و باغ‌وحش کتاب مقدس انجام داد، روستایی متعلق به عصر مفرغ میانی دوم ب (۱۷۰۰–۱۸۰۰ پیش از میلاد) را کشف کرد و در زیر آن، بقایای روستایی کهن‌تر از عصر مفرغ پیشین چهارم (۲۲۰۰–۲۱۰۰ پیش از میلاد) یافت شد.

به باور باستان‌شناسانی که در سال‌های ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۰ در این منطقه کاوش کردند، مالحه احتمالاً همان «مناحات» است؛ شهری کنعانی در مرز شمالی سرزمین قبیله یهودا. بقایای این روستا در باغ‌وحش کتاب مقدس حفظ شده‌است.

همچنین در منطقه مالحه گورهای کنعانی و رومی حفرشده در سنگ یافت شده‌است که نشان‌دهنده کهن‌بودن سکونت در این مکان است.

### دوره بیزانسی تا اواخر عثمانی
مالحه در سده پنجم میلادی روستایی گرجی بود که به دوران پادشاه وختنگ یکم گرگسالی تعلق داشت؛ پادشاهی که بعدها از سوی کلیسای ارتدکس گرجی مقدس شمرده شد. این روستا با صومعه صلیب و دیگر نهادهای مذهبی گرجی پیرامون اورشلیم پیوند داشت و مسافران تا قرن‌ها رسم‌وراه‌های ویژه‌ای در میان ساکنان مالحه مشاهده می‌کردند. ساکنان سرانجام اسلام پذیرفتند و در جامعه عربی پیرامون خود ادغام شدند. در سده‌های هجدهم و نوزدهم، تنها ردّ کم‌رنگی از یک کلیسا، نام «گُرج‌ها» بر زبان معدود ساکنان باقی‌مانده و حق کار بر زمین‌های صومعه صلیب از گذشته گرجی این روستا گواهی می‌داد.

### دوره عثمانی

بر پایه دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی، المالحه (با نام «مالحه الصغری») بخشی از ناحیه اورشلیم در امپراتوری عثمانی بود. جمعیت آن ۵۲ خانوار مسلمان و در حدود ۲۸۶ تن برآورد می‌شد. روستاییان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، درختان زیتون و میوه، بزها و کندوهای زنبور عسل می‌پرداختند؛ جمعاً ۸٬۷۰۰ آقچه که یک‌سوم درآمد آن به وقف اختصاص داشت.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون آن را با نام «المالحه» روستایی مسلمان‌نشین و بخشی از ناحیه بنی‌حسن ثبت کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت مالحه را ۳۴۰ تن در ۷۵ خانه نشان می‌دهد؛ هرچند این شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

کلرمون-گانو در بازدید از مالحه در دهه ۱۸۷۰ گزارش داد که ساکنان دو خاستگاه متمایز داشتند: گروهی از ماورای اردن و گروهی از مصر. او شیوه سخن‌گفتن «ویژه» آنان را یادداشت کرد که در آن آوای «الف» کشیده و به «اُ» نزدیک بود. همچنین کتیبه‌ای شکسته، گورهای کنده‌شده در سنگ و صندوقی از استخوان‌ها و نیز چشمه عین یالو را که نزد ساکنان بسیار ارج داشت، ثبت کرد.

در سال ۱۸۸۳ بررسی فلسطین غربی (صندوق اکتشاف فلسطین) روستا را با اندازه‌ای متوسط وصف کرد که بر فراز تپه‌ای مسطح جای گرفته بود و در جنوب آن چشمه عین یالو قرار داشت. در سال ۱۸۹۶ جمعیت مالحه نزدیک به ۶۰۰ تن برآورد شد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت مالحه ۱٬۰۳۸ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱٬۴۱۰ تن رسید؛ ۱٬۴۰۲ مسلمان و ۸ مسیحی در ۲۹۹ خانه. پژوهشگر گرجی بسیک خورتسیلاوا افزایش شدید جمعیت از نزدیک به ۲۰۰ نفر (۱۸۶۸) به ۶۰۰ نفر (۱۸۹۶) و سپس نزدیک به ۱٬۴۰۰ نفر (دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰) را ناشی از سرازیر شدن مردمانی با پیشینه‌های قومی گوناگون دانسته‌است.

بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵ جمعیت مالحه ۱٬۹۴۰ نفر بود؛ ۱٬۹۳۰ مسلمان و ۱۰ مسیحی. مساحت کل زمین‌ها ۶٬۸۲۸ دونوم بود که ۲٬۶۱۸ دونوم آن زمین‌های کشاورزی و آبی و ۱٬۲۵۹ دونوم برای غلات و ۳۲۸ دونوم ساخته‌شده (شهری) بود.

در روستا مدرسه‌ای به نام «بنی‌حسن» در سال ۱۹۳۲ بنیان نهاده شد که از نخستین مدارس منطقه بود. همچنین مسجدی به نام مسجد عمری وجود داشت که ساکنان آن را به خلیفه عمر بن خطاب نسبت می‌دادند.

### جنگ ۱۹۴۸

در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، روستای المالحه با جمعیتی نزدیک به ۲٬۲۵۰ نفر در جریان نبرد بر سر جنوب اورشلیم اشغال شد. در آغاز جنگ، المالحه به همراه قسطل، سوربهر و دیر یاسین پیمان عدم تجاوز با هاگانا امضا کرده بودند. در ۱۲ آوریل ۱۹۴۸، پس از کشتار دیر یاسین، روستاییان مالحه، قلنیا و بیت اکسا از ترس آغاز به گریختن کردند.

ایرگون در ساعات نخستین بامداد ۱۴ ژوئیه ۱۹۴۸ به مالحه حمله کرد. چند ساعت بعد عرب‌های فلسطینی پاتک زدند و یکی از مواضع مستحکم را تصرف کردند، اما با رسیدن نیروهای کمکی ایرگون عقب‌نشینی کردند و مالحه زیر کنترل یهودیان درآمد؛ ۱۷ نیروی ایرگون کشته و شمار بسیاری زخمی شدند. ساکنان عرب باقی‌مانده گریختند یا به بیت‌لحم که زیر کنترل اردن بود رانده شدند. خانه‌های خالی از سکنه به دست مهاجران یهودی از کشورهای خاورمیانه، به‌ویژه عراق، اسکان داده شد. بخشی از زمین‌های مالحه پیش از تأسیس دولت اسرائیل از سوی خاندان والرو، خانواده‌ای از یهودیان سفاردی که مالک املاک گسترده‌ای در اورشلیم بودند، خریداری شده بود.

### پس از تأسیس اسرائیل

نخستین حمله فدائیان فلسطین در اسرائیل در نوامبر ۱۹۵۱ در مالحه رخ داد؛ زنی به نام لیا فستینگر به دست نفوذی‌هایی از شوعفات که در آن زمان بخشی از اردن بود کشته شد.

در ژوئن ۱۹۴۹ خانه‌های متروک مالحه با مهاجران یهودی که بیشترشان از تونس و شماری از کردستان و مراکش آمده بودند اسکان داده شد. روستا نخست به‌عنوان شهرک کشاورزی تعریف شد اما بعدها به محله‌ای شهری تبدیل گردید و در آغاز سال ۱۹۵۳ رسماً به شهرداری اورشلیم ملحق شد.

## مالحه در دوره معاصر
زیر نظر شهرداری اورشلیم، محله نوسازی شد و مجتمع مسکونی بزرگی بر تپه همجوار و دامنه‌های شرقی آن ساخته شد. در پای تپه مرکز خرید مالحه (گشایش ۱۹۹۳)، ورزشگاه تدی (گشایش ۱۹۹۱)، تالار پایس اورشلیم، باغ‌وحش کتاب مقدس و ایستگاه راه‌آهن اورشلیم-مالحه ساخته شدند. پارک فناوری اورشلیم میزبان شرکت‌های متعددی از جمله شرکت‌های نوپای فناوری‌پیشرفته و دفترهای رسانه‌ای بین‌المللی است. در سال ۲۰۱۹ ساخت دو برج ۳۰ طبقه در پارک فناوری تأیید شد.

مالحه اکنون محله‌ای مرفه شمرده می‌شود. از مراکز آموزشی آن می‌توان به هنرستان اورت و دبستان شالوم اشاره کرد. خط سبز قطار سبک اورشلیم نیز در دست ساخت است و از ایستگاه مرکزی اتوبوس اورشلیم به مجتمع ورزشی مالحه می‌رسد.

### مکان‌های مهم
* **مرکز خرید مالحه** (قنیون یروشالایم): یکی از بزرگ‌ترین مراکز خرید اسرائیل که در سال ۱۹۹۳ گشایش یافت.
* **[[ورزشگاه تدی]]**: ورزشگاه فوتبال ۳۱٬۷۳۳ نفری که به نام تدی کولک، شهردار اورشلیم، نام‌گذاری شده‌است.
* **تالار پایس اورشلیم**: سالن چندمنظوره با ظرفیت ۱۱٬۰۰۰ نفر.
* **باغ‌وحش کتاب مقدس**: در دامنه‌های شمالی نحل رفائیم نزدیک چشمه‌های عین یعل و عین لبن جای دارد.
* **ایستگاه راه‌آهن اورشلیم-مالحه**: در آوریل ۲۰۰۵ گشایش یافت و تا سال ۲۰۱۸ ایستگاه اصلی اورشلیم بود.

## جستارهای وابسته
* دیر یاسین
* عین کرم
* لیفتا

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* تصاویر محله
* روستای المالحه در palestineremembered.com
* المالحه در ذاکرات

رده:محله‌های اورشلیم
رده:ولسوالی اورشلیم
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین