شواباخر

**شواباخر** (، تلفظ: ) سبکی از خطوط شکسته (Blackletter) است که در سدهٔ پانزدهم میلادی از خط گوتیک تکستوآلیس (Textualis) و تحت تأثیر طراحی حروف انسان‌گرایانه در ایتالیا تکامل یافت. شواباخر از حدود ۱۴۸۰ تا ۱۵۳۰ میلادی رایج‌ترین تایپ‌فیس در آلمان بود و سپس جای خود را به فراکتور داد. با این حال کاربرد آن به‌عنوان قلم ثانویه برای تأکید در متون فراکتور تا اواسط سدهٔ بیستم ادامه یافت.

شواباخر در مقایسه با تکستورا گِردتر و به دست‌نوشته نزدیک‌تر بود و در عین حال لبه‌های تیزی نیز داشت. حروف کوچک «g» و بزرگ «H» از شاخص‌ترین ویژگی‌های بصری این قلم به‌شمار می‌روند. در ژانویهٔ ۱۹۴۱ حکومت آلمان نازی رسماً استفاده از خطوط شکسته را ممنوع و خط آنتیکوا را جایگزین آن کرد و در این فرمان از شواباخر با عنوان توهین‌آمیز «حروف یهودی شواباخ» یاد شد.

## ریشه‌شناسی
خاستگاه نام «شواباخر» محل اختلاف است. یک فرضیه آن را برگرفته از شهر شواباخ در فرانکونی می‌داند که در سال ۱۵۲۹ «مواد شواباخ» (Schwabacher Artikel) — اعتقادنامه‌ای لوتری — در آن تصویب شد. این مواد مبنای «اعتراف آوکسبورگ» (Confessio Augustana) در ۱۵۳۰ قرار گرفتند و احتمالاً به رواج قلم شواباخر نیز کمک کردند. با این حال در زمان پیدایش این قلم هیچ چاپخانه‌ای در شهر شواباخ وجود نداشت و هیچ حکاک حروفی با این نام شناخته نیست. فرضیهٔ دیگر آن است که شواباخر نسخهٔ چاپی خط دست‌نویس گوتیک باتارد (Bastarda) آلمانی بوده‌است.

## ویژگی‌ها

شواباخر همانند روتوندا (Rotunda) گِردتر از تکستوآلیس بود و به دست‌نوشته شباهت بیشتری داشت، اما در عین حال لبه‌های تیز نیز در آن دیده می‌شد؛ از همین رو به‌حق در زمرهٔ خطوط شکسته طبقه‌بندی می‌شود. حرف کوچک «o» در شواباخر از هر دو سو گِرد است، حال آنکه در تکستورا از هر دو سو گوشه‌دار و در فراکتور نیمی گِرد و نیمی گوشه‌دار است. حرف کوچک «g» با تقاطع در بالا و حرف بزرگ «H» شکل‌های بسیار متمایزی دارند.

## تاریخچه
### نخستین کاربردها
در حالی که کتاب مقدس گوتنبرگ لاتین هنوز با قلم تکستوآلیس حروف‌چینی شده بود، قدیمی‌ترین چاپ اولیهٔ شناخته‌شده به خط شواباخر به سال ۱۴۷۲ بازمی‌گردد و در آوکسبورک به چاپ رسیده‌است. قلم شواباخر از حدود ۱۴۸۵ در شهر آزاد امپراتوری نورنبرگ ظاهر شد: آنتون کوبرگر (حدود ۱۴۴۰–۱۵۱۳) آن را برای انتشار *تاریخ‌نامهٔ نورنبرگ* (به لاتین و آلمانی) در ۱۴۹۳ به کار برد و آلبرشت دورر (۱۴۷۱–۱۵۲۸) مجموعهٔ *مکاشفه* خود را در ۱۴۹۸ با همین قلم چاپ کرد.

### رواج با کتاب مقدس لوتر
شواباخر با انتشار ترجمه‌های کتاب مقدس لوتر از ۱۵۲۲ به‌طور گسترده شناخته شد و در سراسر سرزمین‌های آلمانی‌زبان برای سده‌ها آشنا بود.

### جایگزینی با فراکتور
از حدود ۱۵۳۰ فراکتور جای شواباخر را به‌عنوان قلم غالب متون آلمانی گرفت، اما شواباخر همچنان به‌عنوان قلم ثانویه برای تأکید (مشابه کاربرد حروف ایتالیک) رواج داشت. این شیوهٔ برجسته‌سازی چنان متداول بود که حتی فعل «شواباخرن» (schwabachern) در زبان آلمانی به معنای برجسته‌سازی در دست‌نوشته (مثلاً زیرخط‌کشیدن) به کار می‌رفت.

## فرمان خط عادی

در ژانویهٔ ۱۹۴۱ حکومت آلمان نازی رسماً استفاده از خطوط شکسته را ممنوع کرد. مارتین بورمان در بخشنامه‌ای به نام «فرمان خط عادی» (Normalschrifterlass) از شواباخر با عنوان تحقیرآمیز «حروف یهودی شواباخ» (Schwabacher Judenlettern) یاد کرد. این بخشنامه مقرر می‌داشت که خط آنتیکوا (Antiqua) از آن پس «خط عادی» خوانده شود و همهٔ نشریات، تابلوهای خیابانی، احکام انتصاب و کتاب‌های درسی باید به تدریج به این خط تغییر یابند.

ادعای نازی‌ها مبنی بر یهودی بودن خاستگاه شواباخر هیچ پایهٔ تاریخی نداشت؛ شواباخر از خطوط شکستهٔ پیشین روتوندا و باتارد سده‌های میانه تکامل یافته بود و در زمان پیدایش این قلم مالکیت چاپخانه‌ها منحصراً در اختیار شهروندان مسیحی بود. از سوی دیگر برخی پژوهشگران بر آن‌اند که انگیزهٔ اصلی این تصمیم ناخوانا بودن خطوط شکسته برای غیرآلمانی‌ها و ناکارآمدی آن در عرصهٔ بین‌المللی بود که در جریان جنگ جهانی دوم اهمیت ویژه‌ای یافته بود.

نکتهٔ قابل توجه آنکه خود بخشنامهٔ ممنوعیت فراکتور با خط فراکتور تنظیم شده بود و نام حزب (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) و دیگر عناصر سرصفحه به همین خط نوشته شده بودند.

## نمونه‌ها

جملهٔ آلمانی در نمونهٔ مقابل چنین می‌خواند: «Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich» به معنای «ویکتور دوازده بوکسور را از روی خاکریز زیلت می‌تاراند». این جمله شامل هر ۲۶ حرف الفبای لاتین به‌علاوهٔ اوملاوت‌های آلمانی است و نمونه‌ای از پانگرام به‌شمار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* فراکتور
* قلم شکسته
* تایپ‌فیس

## منابع

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:همه مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی
رده:صفحات دارای محتوای آلمانی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان آلمانی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:پیوند رده انبار از ویکی‌داده
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده
رده:صفحه‌های دارای الفبای آوانگاری بین‌المللی آلمانی