خمرهای کروم

**خمرهای کروم** (به خمری: ؛ به ویتنامی: ) گروه قومی خمرتباری هستند که در بخش جنوب غربی ویتنام و به‌ویژه در منطقهٔ دلتای مکونگ زندگی می‌کنند. واژهٔ «کروم» در زبان خمر به معنای «پایین» یا «زیرین» است و برای تمایز این گروه از مردم خمر ساکن کامبوج به کار می‌رود. خمرهای کروم بومی بخش‌هایی از جنوب ویتنام به‌شمار می‌آیند و کهن‌ترین پیشینهٔ مکتوب سکونت در این منطقه را دارند. در ویتنام، آنان یکی از پنجاه‌وچهار اقلیت قومی رسمی کشور شناخته می‌شوند.

بیشتر خمرهای کروم در سرزمین تاریخی «کمپوچیا کروم» (به خمر: ؛ به معنای «کامبوج زیرین») زندگی می‌کنند که ناحیه‌ای به مساحت نزدیک به ۸۹٬۰۰۰ کیلومتر مربع پیرامون شهر امروزی هوشی‌مین و دلتای مکونگ را دربرمی‌گیرد. این منطقه تا اوایل سدهٔ هجدهم میلادی جنوب‌شرقی‌ترین قلمروی امپراتوری خمر بود و سپس زیر فرمان «سروران نگوین» به ویتنام الحاق شد. خمرهای کروم پیوندهای زبانی، آیینی و فرهنگی ژرفی با کامبوج دارند و از سال ۲۰۰۱ میلادی عضو سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی هستند. سازمان دیده‌بان حقوق بشر گزارش داده‌است که خمرهای کروم با محدودیت‌های جدی در آزادی بیان، گردهمایی، اطلاع‌رسانی و جابه‌جایی روبه‌رو هستند.

## جمعیت‌شناسی

بیشتر خمرهای کروم در جنوب ویتنام زندگی می‌کنند. بر پایهٔ سرشماری سال ۲۰۱۹ دولت ویتنام، شمار آنان ۱٬۳۱۹٬۶۵۲ تن بوده‌است. پراکندگی جمعیتی آنان به این شرح است: استان سوک‌ترانگ (۳۶۲٬۰۲۹ تن، ۳۰٫۱۸٪ از جمعیت استان)، استان ترا وین (۳۱۸٬۲۳۱ تن، ۳۱٫۵۳٪ از جمعیت استان)، استان کین‌جانگ (۲۱۱٬۲۸۲ تن، ۱۲٫۲۶٪ از جمعیت استان)، آن‌جانگ (۷۵٬۸۷۸ تن)، باک‌لیو (۷۳٬۹۶۸ تن)، بین‌دوئنگ (۶۵٬۲۳۳ تن)، شهر هوشی‌مین (۵۰٬۴۲۲ تن)، کامائو (۲۶٬۱۱۰ تن)، دونگ‌نای (۲۳٬۵۶۰ تن) و وین‌لونگ (۲۲٬۶۳۰ تن).

برآوردهای دیگر تفاوت چشمگیری با آمار رسمی دارند؛ «فدراسیون خمرهای کمپوچیا کروم» مدعی است که شمار خمرهای کروم نزدیک به ۷ میلیون تن است. شماری از خمرهای کروم نیز به کامبوج گریخته‌اند که یک منبع آنان را نزدیک به ۱٫۲ میلیون تن برآورد کرده‌است. گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی مانند AusAID و دیده‌بان حقوق بشر نیز ارقامی نزدیک به آمار دولت ویتنام (بیش از یک میلیون تن) ارائه کرده‌اند.

در دیگر نقاط جهان نیز نزدیک به ۴۰٬۰۰۰ خمر کروم مهاجر زندگی می‌کنند؛ از جمله در ایالات متحده (۳۰٬۰۰۰ تن)، فرانسه (۳٬۰۰۰ تن)، استرالیا (۱٬۰۰۰ تن) و کانادا (۵۰۰ تن). جوامع مهاجر خمر کروم در آمریکا عمدتاً در نزدیکی فیلادلفیا و در ایالت واشینگتن ساکن هستند.

## خاستگاه

خمرهای کروم از نظر قومی خود را وابسته به مردم خمر می‌دانند که امپراتوری خمر را در سال ۸۰۲ میلادی زیر فرمانروایی جیاوارمَن دوم بنیان نهادند. آنان پیوندهای ژرف زبانی، آیینی، آدابی و فرهنگی با کامبوج حفظ کرده‌اند. منطقهٔ دلتای مکونگ بیش از ۸۰۰ سال بخش جدایی‌ناپذیر امپراتوری و سپس پادشاهی خمر بود. مرکز اقتصادی این منطقه شهر پرِی نوکور بود که امروزه هوشی‌مین نامیده می‌شود.

## تاریخ

### الحاق دلتای مکونگ به ویتنام
در سدهٔ هفدهم میلادی، پادشاهی خمر پس از جنگ‌های پی‌درپی با سیام ضعیف شده بود و تسلط اندکی بر دلتای مکونگ داشت. هم‌زمان، پناهندگان ویتنامی که از جنگ داخلی ترین–نگوین می‌گریختند به این منطقه سرازیر شدند. در سال ۱۶۲۳ میلادی، چی‌چتا دوم، پادشاه کامبوج (۱۶۱۸–۱۶۲۸)، رسماً به مهاجران ویتنامی اجازه داد در پرِی نوکور (که در آن زمان دهکده‌ای ماهیگیری بود) گمرکخانه‌ای برپا کنند. این سکونتگاه به‌سرعت رشد کرد و به بندری بزرگ تبدیل شد.

در سال ۱۶۹۸ میلادی، سروران نگوین مستقر در هوئه فرماندهی به نام نگوین هوو کان را مأمور کردند تا قلمرو را بر پایهٔ ساختار اداری ویتنامی سازمان‌دهی کند و بدین ترتیب منطقه عملاً از پادشاهی کامبوج جدا و به ویتنام الحاق شد. با از دست رفتن بندر پرِی نوکور (که به سایگون تغییر نام یافت) و افزایش موج مهاجران ویتنامی، کنترل کامبوج بر منطقه پیوسته سست‌تر شد. تا سال ۱۷۵۷ ویتنامی‌ها استان‌های پسار دِک (سادک) بر کرانهٔ مکونگ و موات چروک (چائودوک) بر کرانهٔ رود باسّاک را نیز جذب کرده بودند.

پس از برپایی سلسلهٔ نگوین، امپراتور مین مَنگ سیاست‌های همگون‌سازی اجباری را بر خمرها تحمیل کرد؛ از جمله وادارکردن آنان به پذیرش نام‌های خانوادگی چینی–ویتنامی و پوشیدن لباس ویتنامی. مین مَنگ اعلام کرد: «باید امیدوار باشیم که عادت‌های بربری آنان ناخودآگاه زدوده شود و روزبه‌روز بیشتر به آداب هانی [چینی–ویتنامی] آلوده گردند.» بر پایهٔ منابع فرانسوی، مین مَنگ خمرها را مجبور کرد از میان پنج نام خانوادگی (دان، کین، سون، کیم و تاک) یکی را برگزینند.

### دوران فرانسه و کوچین‌چین
در ۱۷ فوریهٔ ۱۸۵۹ فرانسوی‌ها وارد منطقه شدند و در سال ۱۸۶۷ مستعمرهٔ کوچین چین را برپا کردند. خمرهای کروم نخست امیدوار بودند که حضور فرانسه جامعهٔ ویتنامی را از منطقه بیرون براند، اما فرانسوی‌ها برای بهره‌برداری از مستعمره به نیروی کار انبوه نیاز داشتند و کارگران بسیاری را از جلگه‌های پرجمعیت تونکین (عمدتاً از قوم کین) به جنوب آوردند. یک برآورد فرانسوی در سال ۱۹۴۸ جمعیت خمرهای کروم را نزدیک به ۳۵۰٬۰۰۰ تن (۶٪ جمعیت کوچین‌چین آن زمان) تخمین زد که عمدتاً در استان‌های ترا وین، راک‌جیا (کین‌جانگ)، سوک‌ترانگ و چائودوک متمرکز بودند.

در ۴ ژوئن ۱۹۴۹ کوچین‌چین به «دولت ویتنام» بازگردانده شد، اما نوردوم سیهانوک ادعاهای کامبوج بر این منطقه را همچنان پابرجا نگه داشت. توافق‌نامه‌های ژنو در ۲۱ ژوئیهٔ ۱۹۵۴ استقلال کامل ویتنام را رقم زد، بدون آنکه وضعیت کوچین‌چین بازبینی شود.

### جنبش‌های جدایی‌خواهانه
سان نگوک تان (۱۹۰۸–۱۹۷۷) ملی‌گرای خمر و زادهٔ ترا وین در ویتنام بود. او در جنبش استقلال کامبوج نقشی پررنگ داشت و با پشتیبانی ژاپن در مارس ۱۹۴۵ نخست‌وزیر کامبوج شد، اما با بازگشت فرانسوی‌ها از قدرت برکنار گردید.

در دوران جنگ ویتنام و دخالت مستقیم آمریکا (۱۹۶۴–۱۹۷۴)، خمرهای کروم از سوی نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا برای خدمت در نیروی ویژهٔ «مایک فورس» فراخوانده شدند. این نیرو در کنار ویتنام جنوبی علیه ویت‌کنگ جنگید، اما سرانجام شبه‌نظامیان خمر بازسازمان‌دهی شدند و «جبههٔ مبارزهٔ کمپوچیا کروم» (به فرانسوی: ) را تشکیل دادند. این گروه به رهبری یک راهب بودایی خمر کروم به نام ساموک سن با لقب «شال‌سفیدها» (به خمر: ) شناخته می‌شد و به FULRO (جبههٔ متحد نبرد نژادهای ستمدیده) پیوست.

لون نول، نخست‌وزیر ضدکمونیست جمهوری خمر (۱۹۷۰–۱۹۷۵) نقشهٔ بازپس‌گیری دلتای مکونگ از ویتنام جنوبی را در سر داشت.

### پس از سقوط سایگون
پس از سقوط سایگون در ۱۹۷۵ و تسلط کمونیست‌ها بر ویتنام، شبه‌نظامیان شال‌سفید در نبرد با ارتش خلق ویتنام گرفتار آمدند. بسیاری از جنگجویان به کمپوچیای دموکراتیک زیر کنترل خمرهای سرخ گریختند. شال‌سفیدها در سال ۱۹۷۶ به ناحیهٔ کیری‌وونگ رسیدند و از خیو سامفان یاری خواستند. خمرهای سرخ نخست آنان را خلع سلاح و پذیرایی کردند، اما سپس ساموک سن را دستگیر کردند و به پنوم‌پن بردند و شکنجه و اعدام کردند. ۶۷ جنگجوی خمر کروم همراهش کشته شدند و در ماه‌های پس از آن نزدیک به ۲٬۰۰۰ جنگجوی شال‌سفید که از مرز می‌گذشتند به‌طور سامانمند از سوی خمرهای سرخ قتل‌عام شدند.

در اواخر دههٔ ۱۹۷۰، ارتش انقلابی کمپوچیا به ویتنام حمله کرد تا سرزمین‌های پیشین خمر را بازپس گیرد، اما این ماجراجویی نظامی فاجعه‌بار بود و سرانجام تهاجم ویتنام به کمپوچیای دموکراتیک و سقوط خمرهای سرخ را در پی داشت. ویتنام کامبوج را اشغال کرد و جمهوری خلق کمپوچیا را برپا ساخت.

## قوم‌نامه و به‌رسمیت‌شناسی
بر پایهٔ قطعنامهٔ ۱۱۷ صادره در ۲۹ سپتامبر ۱۹۸۱ از سوی پلیتبوروی حزب کمونیست ویتنام و بخشنامهٔ ۱۲۲ صادره در ۱۲ مه ۱۹۸۲ از سوی شورای وزیران ویتنام، واژهٔ «خمر» (و نویسه‌گردانی ویتنامی آن Khơ Me) تنها قوم‌نام رسمی دولتی برای خمرهای کروم تعیین شد. این قطعنامه‌ها همچنین اعلام کردند که همهٔ برون‌نام‌های عامیانهٔ پیشین «نادرست هستند و بار منفی نژادی دارند» و هرگونه نفرت‌پراکنی و تبعیض علیه مردم خمر را ممنوع اعلام نمودند.

## حقوق بشر

شماری از سازمان‌های مردم‌نهاد مستقر در ایالات متحده گزارش داده‌اند که حقوق بشر خمرهای کروم از سوی دولت ویتنام نقض می‌شود. بر پایهٔ این گزارش‌ها، خمرهای کروم مجبور به پذیرش نام‌های خانوادگی ویتنامی و گفت‌وگو به زبان ویتنامی هستند. افزون بر آن، دولت ویتنام تظاهرات مسالمت‌آمیز خمرهای کروم را سرکوب کرده‌است.

خمرهای کروم برخلاف برخی دیگر از اقلیت‌های ویتنام در جهان غرب کمتر شناخته شده‌اند، هرچند انجمن‌هایی مانند «فدراسیون خمرهای کمپوچیا کروم» تلاش کرده‌اند از راه سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی توجه جهانی را جلب کنند. تاکنون هیچ دولت غربی مسألهٔ حقوق بشر خمرهای کروم را رسماً با دولت ویتنام مطرح نکرده‌است.

فدراسیون خمرهای کمپوچیا کروم در نشست «گروه کاری بررسی دوره‌ای جهانی شورای حقوق بشر» نیز شرکت کرده‌است.

### ستم‌های فرهنگی و آیینی
پس از استقلال ویتنام جنوبی، دولت سیاست‌های همگون‌سازی تهاجمی را پیش گرفت. در سال ۱۹۵۶ فرمانی برای «ملّی‌سازی» صادر شد که به بستن مدارس وابسته به معابد بودایی، محدودکردن کاربرد زبان خمر و اجبار خمرها به گرفتن نام ویتنامی انجامید. نگو دین دییم، رهبر کاتولیک ویتنام جنوبی (۱۹۵۵–۱۹۶۳)، قوانینی برای محدودکردن گسترش بودیسم وضع کرد و با اصلاحات ارضی به کوچ کینی‌ها (ویتنامی‌ها) به جنوب انگیزه داد و بدین ترتیب زمین‌های خمرهای کروم را از آنان ستاند.

خمرهای کروم پیرو بودیسم ترواده هستند (برخلاف اکثریت کینی که مهایانه یا کاتولیک‌اند) و همین تمایز آیینی بخشی از هویت قومی آنان به‌شمار می‌رود. راهبان بودایی خمر کروم از دوران استعمار فرانسه پیشگامان اعتراضات مسالمت‌آمیز بوده‌اند. در دههٔ ۱۹۶۰ چندین راهب خمر کروم در ویتنام ترور یا اعدام شدند. پس از پایان جنگ ویتنام در ۱۹۷۵، سیاست ویتنامی‌سازی و تعاونی‌سازی کشاورزی بسیاری از خمرهای کروم را از زمین‌های نیاکانی‌شان آواره کرد.

## ملی‌گرایی خمرهای کروم و فولرو
در دههٔ ۱۹۴۰ بخشی از خمرهای کروم از نیروهای کمونیستی ویت‌مین پشتیبانی می‌کردند که با ملی‌گرایان «خمرهای ایساراک» متحد شده بودند و هم در دلتای مکونگ و هم در کامبوج می‌جنگیدند. بخشی دیگر از خمرها از فرانسوی‌ها حمایت می‌کردند.

در سال ۱۹۶۳ «جبههٔ خمرهای کمپوچیا کروم» به رهبری راهب چائو دارا، ارتشی نزدیک به ۱٬۵۰۰ نفره گرد آورد و خواستار «بازگرداندن» کمپوچیا کروم به کامبوج شد؛ در پی آن چائو دارا دستگیر شد. در سال ۱۹۶۴ جبههٔ خمرهای کمپوچیا کروم و جبههٔ آزادی‌بخش چامپا با گروه قوم‌گرای کوهستانی باجاراکا ادغام شدند و FULRO (جبههٔ متحد نبرد نژادهای ستمدیده) را تشکیل دادند.

دولت کنونی ویتنام با توجه به سنّت دیرینهٔ ملی‌گرایی خمرهای کروم و خصومت ریشه‌دار آنان با قوم کین، نسبت به هرگونه بازخیزش جنبش قوم‌گرایانه حساس است و هر شکلی از دگراندیشی (حتی مسالمت‌آمیز) را در جامعهٔ خمری ویتنام سرکوب می‌کند.

## چهره‌های سرشناس

* چائو سن کوکسال چوم، نخست‌وزیر کامبوج (۱۹۶۲)
* اینگ ساری، عضو خمرهای سرخ و وزیر امور خارجهٔ کمپوچیای دموکراتیک
* سان نگوک مین، هم‌بنیان‌گذار حزب کمونیست کامبوج
* سان نگوک تان، نخست‌وزیر کامبوج (۱۹۴۵) و جمهوری خمر (۱۹۷۲)
* سان سن، عضو خمرهای سرخ و وزیر دفاع ملی کمپوچیای دموکراتیک
* تو ساموت، هم‌بنیان‌گذار و دبیرکل حزب کمونیست کامبوج (۱۹۵۱–۱۹۶۲)

## جستارهای وابسته
* مردم خمر
* تاریخ کامبوج
* کوچین چین
* دلتای مکونگ
* امپراتوری خمر

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

* فدراسیون خمرهای کمپوچیا کروم (KKF)
* صفحهٔ خمرهای کروم در سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی

رده:اقوام در ویتنام
رده:اقوام در کامبوج
رده:اقلیت
رده:خمرها
رده:بومیان جنوب شرق آسیا
رده:قومیت‌ها در جنوب شرق آسیا