کشاورزی در آسیای مرکزی

**کشاورزی در آسیای مرکزی،** مروری مختصر بر کشاورزی در پنج کشور همجوار آسیای مرکزی شوروی سابق - قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان - ارائه می‌دهد. دو کشور دیگر که گاهی اوقات به عنوان آسیای مرکزی طبقه‌بندی می‌شوند - افغانستان و مغولستان - به دلیل پیشینه اساساً متفاوتشان، در این بررسی اجمالی گنجانده نشده‌اند.

پنج کشور آسیای مرکزی به شدت وابسته به کشاورزی هستند و ۶۰ درصد از جمعیت آنها در مناطق روستایی زندگی می‌کنند و کشاورزی بیش از ۴۵ درصد از کل شاغلان و تقریباً ۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی را به‌طور متوسط تشکیل می‌دهد. قزاقستان، با بخش انرژی قوی خود، نسبت به میانگین کشورهای آسیای مرکزی، کشاورزی کمتری دارد و کشاورزی تنها ۸ درصد از تولید ناخالص داخلی (اما همچنان ۳۳ درصد از کل اشتغال) را تشکیل می‌دهد. از این نظر، به کشورهای اصلی CIS یعنی روسیه، اوکراین و بلاروس نزدیک‌تر است، جایی که کشاورزی حدود ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی و میانگین اشتغال کشاورزی ۱۵ درصد است.

زمین‌های کشاورزی در آسیای مرکزی عمدتاً مراتع بیابانی و کوهستانی هستند. زمین‌های زراعی مناسب برای تولید محصولات کشاورزی حدود ۲۰٪ از کل زمین‌های کشاورزی (و در ترکمنستان به میزان ۴٪) است. از سوی دیگر، در روسیه و اوکراین، زمین‌های زراعی ۶۰٪ تا ۸۰٪ از زمین‌های کشاورزی را تشکیل می‌دهند. در نتیجه، تولید دام مبتنی بر مراتع در آسیای مرکزی نسبت به کشورهای اصلی CLS برجسته‌تر است.

دو محصول مهم در آسیای مرکزی، پنبه و گندم هستند. تنها قزاقستان مقادیر قابل توجهی پنبه کشت نمی‌کند. آسیای مرکزی عمدتاً بیابانی است و تولید پنبه به شدت به آبیاری وابسته است. بیش از ۸۰ درصد از زمین‌های زراعی در قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان آبیاری می‌شوند و تنها قزاقستان، با تولید محصولات مبتنی بر گندم، تنها ۷ درصد از زمین‌های زراعی خود را آبیاری می‌کند. تأکید بر کشت فشرده پنبه در کشورهای حوزه آمودریا و سیردریا به دلیل مقادیر زیاد آب و کود مورد استفاده در کشت پنبه، نقش عمده‌ای در خشک شدن و آلودگی دریای آرال داشته است. کشت تک محصولی پنبه در دوران شوروی، خاک را فرسوده کرد و منجر به بیماری‌های جدی گیاهی شد که تا به امروز بر عملکرد پنبه تأثیر منفی گذاشته است.

کشت گندم همچنین به مسائل زیست‌محیطی دامن زده است که از دوران کمپین «سرزمین‌های بکر» در دوره شوروی آغاز شد. از آنجایی که تدابیر احتیاطی برای حفظ کیفیت خاک هنگام شروع این کمپین ناکافی بود، خاک دچار فرسایش شد و مواد مغذی آن به‌دلیل کشت یک‌سویه مفرط کاهش یافت. این تاریخ هنوز بر تولید غلات امروز، به‌ویژه در قزاقستان، تأثیر می‌گذارد.

گذشته از این دو محصول اصلی، این منطقه محصولات متنوعی از جمله جو، ذرت، کتان، انگور، سیب‌زمینی، برنج ، چغندرقند، آفتابگردان، تنباکو، زردآلو، گلابی، آلو ، سیب، گیلاس، انار، خربزه، خرما، انجیر، کنجد ، پسته و آجیل تولید می‌کند.

دامداری یکی از بخش‌های اصلی و حیاتی کشاورزی در آسیای مرکزی به‌شمار می‌رود و نقش مهمی در اقتصاد و زندگی روزمره مردم این منطقه ایفا می‌کند. در این مناطق، پرورش حیواناتی مانند گاو، گوسفند و طیور از رایج‌ترین و مهم‌ترین فعالیت‌های دامداری است و محصولات آن‌ها، شامل گوشت، شیر، پشم و تخم‌مرغ، سهم قابل توجهی در تأمین معیشت و نیازهای غذایی مردم دارد.

علاوه بر دام‌های معمولی، پرورش اسب‌های مسابقه‌ای و اصیل یکی از افتخارات ملی در کشورهای آسیای مرکزی، به‌ویژه ترکمنستان، محسوب می‌شود. نژادهایی مانند اسب «آخال‌تکه» که به خاطر زیبایی، سرعت و استقامت خود مشهور است، و گوسفند «قره‌قل» که پشم و پوست ارزشمندی تولید می‌کند، نمونه‌های برجسته‌ای از حیوانات بومی منطقه هستند و اهمیت فرهنگی و اقتصادی بالایی دارند. علاوه بر دامداری، برخی مناطق آسیای مرکزی فعالیت‌های کشاورزی خاص دیگری نیز دارند. به عنوان مثال، کاشت درختان توت و پرورش کرم ابریشم در برخی از نواحی متداول است و محصولاتی مانند ابریشم خام، که ارزش اقتصادی و هنری بالایی دارد، از این فعالیت‌ها به دست می‌آید. این ترکیب از دامداری، کشاورزی و صنایع وابسته نشان‌دهنده تنوع و انعطاف‌پذیری اقتصاد روستایی در آسیای مرکزی است و اهمیت این فعالیت‌ها در حفظ معیشت و فرهنگ محلی را برجسته می‌کند.

قزاقستان، به‌طور مشترک با USAID و UNDP، برنامه‌ای را با هدف معرفی فناوری‌های دیجیتال در پیش‌بینی آب و هوا راه‌اندازی کرد. این ابتکار عمل به ویژه برای قزاقستان، هفتمین صادرکننده بزرگ گندم در جهان، که کشاورزان برای تولید گندم به داده‌های آب و هوایی قابل اعتماد وابسته هستند، اهمیت دارد.

## جستارهای وابسته
* کشاورزی در قزاقستان
* کشاورزی در قرقیزستان
* کشاورزی در تاجیکستان
* کشاورزی در ترکمنستان
* کشاورزی در ازبکستان
* کشاورزی در افغانستان
* کشاورزی در مغولستان
* کشاورزی در پاکستان
* کشاورزی در ایران

## منابع

رده:آسیای مرکزی
رده:اقتصاد آسیای مرکزی
رده:کشاورزی در آسیا