گمالئیل دوم

ربان **گمالئیل دوم** (که همچنین با املای **گملئیل** نوشته می‌شود؛ عبری: רבן גמליאל דיבנה؛ پیش از حدود ۸۰–حدود ۱۱۸ میلادی) ربایی از نسل دوم تنائیم بود. او نخستین فردی بود که پس از سقوط معبد دوم در سال ۷۰ میلادی، سنهدرین را به‌عنوان ناسی رهبری کرد.

او پسر شمعون بن گمالئیل، یکی از برجسته‌ترین مردان اورشلیم در جنگ با رومی‌ها بود و نوهٔ گمالئیل اول به‌شمار می‌رفت. برای تمایز او از گمالائیل اول، او همچنین گمالئیل یونه نامیده می‌شود.
[بندانگشتی|آرامگاه گمالئیل دوم در [یبنه.]]
[بندانگشتی|آرامگاه گمالئیل دوم در [یبنه.]]

## زندگی‌نامه
به نظر می‌رسد که او ابتدا در کفر اوتنای , یا لجون در جلیل پایین ساکن شده بود، اما با آغاز جنگ با روم، به اورشلیم گریخت. از آنجا به یونه منتقل شد. در یونه، در جریان محاصرهٔ اورشلیم، کاتبان مدرسهٔ هلیل با اجازهٔ وسپاسیان پناه گرفته بودند و مرکزی جدید برای یهودیت تحت رهبری یوحنان بن زکای پیر شکل گرفت، مدرسه‌ای که اعضای آن اختیار سنهدرین اورشلیم را به ارث برده بودند. او تقریباً در سال ۸۰ میلادی به‌عنوان ناسی منصوب شد.

### رهبری
گمالئیل دوم جانشین یوحنان بن زکای شد و خدمات عظیمی در تقویت و بازتلفیق یهودیت ارائه داد، که توسط تخریب معبد دوم و از دست رفتن کامل خودمختاری سیاسی‌اش از پایهٔ پیشین خود محروم شده بود. او به اختلافی که بین رهبران روحانی یهودیت بر اثر تقسیم کاتبان به دو مدرسهٔ هلیل و شمّائی به وجود آمده بود، پایان داد و تلاش کرد تا اختیار خود را به‌عنوان رئیس مجمع عالی قانونی یهودیت با انرژی و اغلب با سخت‌گیری اعمال کند. او این کار را، همان‌طور که خود گفته است، نه برای افتخار شخصی خود و نه برای خانواده‌اش، بلکه برای جلوگیری از غالب شدن نفاق در اسرائیل انجام داد.

مقام گمالئیل همچنین توسط حکومت روم به رسمیت شناخته شد و او به سوریه سفر کرد تا توسط فرماندار در سمت خود تأیید شود. در اواخر حکومت دومیتیان (حدود ۹۵ میلادی)، او همراه با برجسته‌ترین اعضای مدرسهٔ یونه به روم رفت تا خطری که از جانب امپراتور یهودیان را تهدید می‌کرد، دفع نماید. جزئیات جالب بسیاری دربارهٔ سفر این دانشمندان به روم و اقامت آن‌ها در آنجا ذکر شده است. تأثیر پایتخت جهان بر گمالئیل و هم‌راهانش بسیار قوی بود و آن‌ها هنگام فکر کردن به اورشلیم ویران شده، گریستند.

گمالئیل تلاش می‌کرد ارتباط خود را با دیاسپورا حفظ کند، با بازدید از جوامع یهودی در خارج و استقبال از بازدیدکنندگان به یونه برای مطالعه و مشورت.

در روم، همانند وطن، گمالئیل اغلب فرصت داشت تا در بحث‌های مناظره‌ای با بت‌پرستان و همچنین با مسیحیان معتقد، از یهودیت دفاع کند.

احتمال دارد که او نخستین کسی بوده باشد که عنوان «ناسی» (شاهزاده؛ که بعدها با «پدرخوانده» جایگزین شد) را دریافت کرده است، که برای ارتقای جایگاه عمومی او و احیای عنوان کتاب مقدس برای رئیس ملت اعطا شده بود. این عنوان بعدها به‌صورت ارثی در میان نوادگان او باقی ماند.

### جنجال در دوره رهبری
گمالئیل رهبری جنجالی بود. در اختلافی دربارهٔ تعیین تقویم، ربّان گمالئیل ربی یهوشع بن حنانیا را تحقیر کرد و از او خواست تا با «چوب و کیف خود» (لباس روزهای هفته) در روز مقدسی که طبق محاسبهٔ ربی یهوشع، یوم کیپور بود، حاضر شود. بعدها، اختلاف دیگری دربارهٔ وضعیت نماز شبانه رخ داد و او دوباره ربی یهوشع را تحقیر کرد، از او خواست تا بایستد و در حین آموزش به شاگردانش همچنان ایستاده بماند. این حادثه، ربایان را شوکه کرد و گفته می‌شود که در نهایت به شورش ربانی علیه رهبری گمالئیل در سنهدرین انجامید. سنهدرین ربی الیعازر بن عزریا را به‌عنوان ناسی جدید منصوب کرد. پس از آشتی با ربی یهوشع، ربّان گمالئیل دوباره به‌عنوان ناسی بازگشت، در حالی که ربی الیعازر هر سه هفته یک بار همراه او خدمت می‌کرد. طبق نسخه‌ای که در تلمود اورشلیم ثبت شده است، ربی الیعازر به‌عنوان آو بیت دین، نایب حاکم خدمت می‌کرد. گمالئیل، با این حال، نشان داد که موضوع برای او تنها مسألهٔ اصول بوده و قصد تحقیر یهوشع را نداشته است؛ زیرا، برخاست و او را بر سر بوسید و با این کلمات خوش‌آمد گفت: «خوش‌آمدی، استاد و شاگرد من: استاد در علم؛ شاگرد در آن که تسلیم ارادهٔ من می‌شوی.»

به‌طور مشابه، او در «تبعید» برادرزن خود، الیعازر بن هیرکانوس، دخیل بود. هدف او تقویت اقتدار مجمع در یونه و همچنین اقتدار شخصی خود بود و بنابراین مورد ظن جستجوی جلال و شکوه شخصی قرار گرفت. با این حال، گمالئیل انگیزه‌های خود در این ماجرا را در دعایی چنین بیان می‌کند: «پروردگار جهان، برای تو آشکار و معلوم است که من این کار را نه برای افتخار خودم و نه برای خانواده‌ام انجام داده‌ام، بلکه برای افتخار تو، تا فرقه‌ها در اسرائیل افزایش نیابند.» داستانی که ادعای فروتنی گمالئیل را تأیید می‌کند، نقل شده است که او، ایستاده، خود به مهمانانش در ضیافتی خدمت کرد.

بزرگ‌ترین دستاورد گمالئیل پایان دادن به مخالفت بین مدارس هلیل و شمّائی بود که حتی پس از تخریب معبد نیز ادامه یافته بود. طبق سنت، صدایی از آسمان در یونه شنیده شد که اعلام کرد، اگرچه دیدگاه هر دو مدرسه از نظر اصول قابل توجیه است (به‌عنوان «کلمات خداوند زنده»)، اما در عمل دیدگاه مدرسهٔ هلیل معتبر است.

### حکایات
بسیاری از تصمیمات گمالئیل در قانون دینی با اقامت او در برخی مکان‌ها در سرزمین اسرائیل مرتبط است. در اَکدیپا، رئیس کنیسه، اسکیپیوس، از او پرسشی کرد که گمالئیل پس از بازگشت به خانه با نامه‌ای پاسخ داد. همچنین اسناد اقامت گمالئیل در کفر اوتنای، اَمَاوُس، لُد، اریحا، سامره و طبریه موجود است.

او با بسیاری از غیر یهودیان روابط دوستانه داشت و چنان به غلام خود، تَوی، علاقه‌مند بود که هنگام مرگ تَوی برای او مانند عضوی دوست‌داشتنی از خانوادهٔ خود عزاداری کرد. یک گفتگوی دوستانه نیز ثبت شده است که او با یک بت‌پرست در مسیر عکا تا اَکدیپا داشته است. در روز سبت (شبات)، او روی نیمکت‌های بازرگانان بت‌پرست می‌نشست.

با این حال، گمالئیل و خواهرش، ایما شالوم، با جمعیت رو به رشد مسیحی محلی سرزنش می‌کردند و حتی قاضی غیر یهودی‌ای را که در یک پروندهٔ ارث حکم داده بود، مسخره کردند، پرونده‌ای که ایما شالوم خود را مدعی ساختگی در آن معرفی کرده بود. وقتی قاضی در ابتدا به نفع زن حکم داد، پس از دریافت رشوه از ربّان گمالئیل، به سرعت حکم را به نفع گمالئیل لغو کرد. این داستان اشاره‌ای به سخنان عیسی در متی ۵:۱۷ دارد و یک برداشت ممکن از داستان نشان می‌دهد که این ارجاع توسط گمالئیل صورت گرفته است. این ماجرا، مانند ماجرای دیگری که در جای دیگری توصیف شده است، از نخستین مواجهه‌ها با مسیحیت هستند، در جریان آن‌ها ربّان گمالئیل با «مین»، یا فیلسوف، بحث کرد که به‌طور بدخواهانه‌ای از هوشع ۵:۶ نتیجه گرفت که خدا اسرائیل را کاملاً ترک کرده است.

یاد معبد ویران شده در دل گمالئیل به‌ویژه زنده بود. گمالئیل و همراهانش هنگام شنیدن صدای شهر بزرگ روم بر ویرانی اورشلیم و معبد گریستند، و بار دیگر هنگام ایستادن بر ویرانه‌های معبد.

### وفات
گمالئیل حدود سال ۱۱۸ میلادی درگذشت، که پیش از شورش‌های دوران تراژان بود که ناآرامی‌های تازه‌ای را در سرزمین اسرائیل به‌وجود آورد. در مراسم خاکسپاری او، آکویلا، پروسلیتی مشهور، با احیای سنت باستانی دفن پادشاهان، مواد گران‌بهایی به ارزش هفتاد مینای سوزاند.

خود گمالئیل دستور داده بود که جسدش در ساده‌ترین کفن ممکن پیچیده شود. او با این کار می‌خواست افراطی‌گری‌ای که با مراسم تدفین همراه شده بود را مهار کند، و هدفش محقق شد؛ نمونهٔ او به قانون تبدیل شد.

از فرزندان گمالئیل، یک دختر شناخته شده است که دو پرسش مطرح‌شده توسط یک غیر یهودی به پدرش را به‌شیوه‌ای بسیار هوشمندانه پاسخ داد. دو پسر گمالئیل نیز به بازگشت از یک ضیافت خاص اشاره شده‌اند.

یکی از پسران، شمعون، پس از مرگ پدرش برای مدت طولانی سمت او را به ارث برد و پس از آزار و اذیت‌های هادریان، این سمت از پدر به پسر منتقل شد.[۲۶]

نمی‌توان اثبات‌شده دانست که تانا حنیناه بن گمالئیل، پسر گمالئیل دوم بوده است؛ این احتمال بیشتر در مورد یهودا بن گمالئیل صادق است که حکمی به نام حنیناه بن گمالئیل گزارش کرده است.

## تداریس گمالئیل دوم

### [[هلاخا]]
علاوه بر موقعیت رسمی خود، گمالئیل از نظر علم و دانش در سطحی برابر با معلمان حقوقی زمان خود قرار داشت. بسیاری از نظرات هلاخی او به ما رسیده است. گاهی نظر متحد گمالئیل و الیعازر بن هیرکانوس در برابر نظر یهوشع بن حنانیا قرار می‌گیرد و گاهی گمالئیل موقعیتی میانه بین نظر سختگیرانهٔ یکی و دیدگاه ملایم‌تر دیگری اتخاذ می‌کند. گمالئیل با اصول خاصی از حقوق مدنی موافقت کرد که به نام آدمن، قاضی پیشین اورشلیم، منتقل شده و به‌ویژه در دوره‌های بعدی معتبر و شناخته‌شده بودند.

جزئیات مختلفی در مورد آداب و اعمال دینی گمالئیل و خانوادهٔ او از طریق سنت منتقل شده است. در خانهٔ گمالئیل مرسوم نبود که هنگام عطسه کسی بگوید «مارپه!» (بهبود)، زیرا این اعتقاد خرافی بت‌پرستانه محسوب می‌شد. دو امتیاز به خانوادهٔ گمالئیل داده شد تا شدت قواعدی که برای جلوگیری از بت‌پرستی وضع شده بود کاهش یابد: اجازهٔ استفاده از آینه هنگام کوتاه کردن موهای سر و یادگیری زبان یونانی. در مورد مورد دوم، پسر گمالئیل، شمعون، نقل می‌کند که بسیاری از کودکان در خانهٔ پدرش در «حکمت یونانی» تعلیم دیده‌اند.

او به سیمئون ها-پاکولی دستور داد تا آمیداه را ویرایش کند و آن را به وظیفه‌ای عمومی تبدیل کند تا همه روزانه سه بار این دعا را بخوانند. همچنین، او به شموئل ها-کتان دستور داد پاراگراف دیگری علیه خبرچین‌ها و مرتدان بنویسد.

یک نهاد آیینی دیگر نیز به گمالئیل بازمی‌گردد—جشنی یادبود که جایگزین قربانی کردن برهٔ پسح در نخستین شب پسح می‌شود. گمالئیل این جشن را بنیاد نهاد که می‌توان آن را به‌عنوان ویژگی مرکزی هگادأ پسح در نظر گرفت، در زمانی که نخستین شب پسح را با سایر علما در لد سپری می‌کرد و دربارهٔ جشن و آداب آن گفتگو می‌کرد.

### [[آگادا]]
گمالئیل در ستایش ارزش کار دستی و کوشش و بیان نظر خود دربارهٔ آموزش صحیح ذهن از قیاس‌های برجسته‌ای استفاده می‌کند.

قدرشناسی گمالئیل از فضیلت رحمت با گفته‌ای از او که به تثنیه ۱۳:۱۸ اشاره دارد به خوبی نشان داده شده است: «این برای تو نشانه باشد! تا زمانی که خودت مهربان هستی، خدا به تو رحمت نشان خواهد داد؛ اما اگر مهربان نباشی، خدا رحمت نخواهد کرد.»

گمالئیل دوم در سخنرانی شگفت‌انگیزی، رنج و فساد زمانه را تصویر می‌کند که با اشاره‌ای آشکار به امپراتور دومیتیان پایان می‌یابد. او می‌گوید: «چون قضات دروغگو برتری دارند، شاهدان دروغگو نیز پیشرفت می‌کنند؛ چون بدکاران افزایش یافته‌اند، جویندگان انتقام نیز در حال افزایش‌اند؛ چون بی‌شرمی بیشتر شده، انسان‌ها کرامت خود را از دست داده‌اند؛ چون کوچک به بزرگ می‌گوید: 'من از تو بزرگ‌ترم'، سال‌های انسان‌ها کوتاه می‌شود؛ چون فرزندان عزیز پدر آسمانی خود را خشمگین ساخته‌اند، او شاهی بی‌رحم بر آنان قرار داده است [با اشاره به ایوب ۳۴:۲۰]. چنین شاهی آحشوروش بود که ابتدا همسرش را برای دوستش کشت، و سپس دوستش را برای همسرش.»

او عاشق بحث دربارهٔ معنای بخش‌های منفرد کتاب مقدس با سایر علما بود و تفاسیر زیبای بسیاری از متن ارائه می‌کرد. سوابق چهار بحث چنین ثبت شده است که همه با ابراز تمایل گمالئیل برای شنیدن نظر اگادیست برجسته، الیعازر مدوئی، پایان می‌یابند.

سوگواری بر شاگرد محبوبش، شموئل ها-کتان، که با الیعازر بن عزریا مشترک بود، بسیار تأثیرگذار است: «شایسته است برای او گریه کنیم؛ شایسته است برای او ناله کنیم. پادشاهان می‌میرند و تاج‌های خود را به پسرانشان می‌سپارند؛ ثروتمندان می‌میرند و ثروت خود را به پسرانشان می‌دهند؛ اما شموئل ها-کتان با خود باارزش‌ترین چیز در جهان—حکمتش—را برد و رفت.»

یوغ روم که بر مردم یهودی سرزمین اسرائیل تحمیل شده بود، بار سنگینی بر دوش گمالئیل بود. در یکی از سخنرانی‌هایش او استبداد روم را که دارایی‌های رعایایش را می‌بلعد، توصیف می‌کند. او به آمدن مسیح تأمل می‌کند و دوره‌ای را که پیش از ظهور او خواهد بود، یکی از عمیق‌ترین انحطاط‌های اخلاقی و شدیدترین رنج‌ها توصیف می‌کند. اما همچنین دربارهٔ باروری و برکتی که روزی سرزمین اسرائیل را متمایز خواهد کرد، موعظه می‌کند.