ابراهیم یوسفوف

بندانگشتی|تصویر ابراهیم یوسفوف
**ابراهیم یوسفوف** (به زبان قره‌قالپاق: Ibrayım Yusupov؛ ۵ مهٔ ۱۹۲۹ – ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۰۸) شاعر، آموزگار، مترجم و نمایشنامه‌نویس شوروی، قره‌قالپاق و ازبک بود. او عنوان «شاعر مردمی» ازبکستان و قره‌قالپاقستان را داشت و در سال ۲۰۰۴ نیز نشان «قهرمان ازبکستان» را دریافت کرد.

ابراهیم یوسفوف نویسندهٔ متن سرود ملی جمهوری قره‌قالپاقستان بود و این اثر یکی از مهم‌ترین یادگارهای ادبی و فرهنگی او به شمار می‌آید.

## زندگینامه
ابراهیم یوسفوف در ۵ مهٔ ۱۹۲۹ در روستای «آزات» (امروزه در ناحیهٔ چیمبوی قره‌قالپاقستان) به دنیا آمد. پدرش، یوسپ آخون سایکئیف (۱۸۷۵–۱۹۳۱)، رهبر مذهبی و زمین‌دار بزرگ بود که همراه با مبارزان محلی باسماچی علیه رژیم شوروی دست به شورش مسلحانه زد. او از تبار رهبران قبیله‌ای قره‌قالپاق موسوم به «آنا» (بی‌ها) بود. در سال ۱۹۳۱ به اتهام راهزنی دستگیر و به ترکمنستان تبعید شد و همان‌جا درگذشت. مادرش، خان‌بی‌بی، دو پسر و چهار دختر را بزرگ کرد. یوسفوف در یازده‌سالگی برای تأمین معاش خانواده به کار پرداخت. او در «انستیتوی تربیتی قره‌قالپاق» تحصیل کرد و پس از فراغت از تحصیل در سال ۱۹۴۹، در همان‌جا به تدریس ادبیات پرداخت. در سال ۱۹۵۲ به همکاری با گروه‌های بورژوا-ملی‌گرا متهم شد و پروندهٔ کیفری علیه او گشوده شد، اما به دلیل «نبود مدارک کافی» تبرئه گردید.

از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۲ ابراهیم یوسفوف سردبیر مجلهٔ «آمودریا» بود و پس از آن به‌عنوان پژوهشگر در «انستیتوی زبان، ادبیات و تاریخ» وابسته به آکادمی علوم قره‌قالپاق فعالیت کرد. سپس از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۰ ریاست «اتحادیهٔ نویسندگان جمهوری خودمختار شوروی قره‌قالپاق» را بر عهده داشت.

به ابتکار ابراهیم یوسفوف، «روزهای فرهنگ قره‌قالپاق» برای نخستین بار در بسیاری از شهرهای اتحاد شوروی ـ از جمله مسکو، کی‌یف، آلماآتا، ویلنیوس و دیگر شهرها ـ برگزار شد. او سپس از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۵ ریاست «کمیتهٔ صلح قره‌قالپاقستان» و همچنین مدیریت «مرکز معنویت و آموزش» را بر عهده داشت.

در سال ۱۹۹۰ ابراهیم یوسفوف به دلیل فعالیت‌های ضدشوروی مورد انتقاد قرار گرفت. علت این انتقادها انتشار شعر او با عنوان «ما را به کجا آورده‌اند» بود که در آن سیاست‌های میخائیل گورباچف را به‌طور تند و آشکار نقد کرده بود.

در سال ۲۰۰۴، به مناسبت تصویب قانون اساسی ازبکستان، رئیس‌جمهور اسلام کریم‌اف به ابراهیم یوسفوف عنوان «قهرمان ازبکستان» و نشان «ستارهٔ طلایی» را اعطا کرد. کریم‌اف او را «یکی از سلاح‌های ازبکستان» خواند و گفت: «ما باید خیلی زودتر این عنوان را به یوسفوف می‌دادیم. من بسیار مفتخرم که هم‌عصر و دوست چنین مرد و شاعر بزرگی هستم».

ابراهیم یوسفوف با بی‌بیزاده جومانازارووا، دختر ماتکا جومانازاروف (رئیس هیئت رئیسهٔ قره‌قالپاقستان در سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۶۰) ازدواج کرد. او همچنین با شروف رشیدوف، دبیر اول کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست ازبکستان، آشنایی شخصی داشت.

## حرفه
ابراهیم یوسفوف در سال ۱۹۷۵ عنوان «شاعر مردمی ازبکستان و قره‌قالپاقستان» را دریافت کرد و در سال ۲۰۰۴ نیز به «قهرمان ازبکستان» مفتخر شد. او در سال ۱۹۴۹ از «انستیتوی تربیتی قره‌قالپاق» فارغ‌التحصیل شد و همان‌جا تا سال ۱۹۶۱ به تدریس ادبیات پرداخت. سپس در سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۲ سردبیر مجلهٔ «آمودریا» بود. پس از آن به‌عنوان پژوهشگر و رئیس بخش در «انستیتوی تاریخ، زبان و ادبیات» به نام ن. دووقرایف فعالیت کرد. از ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۰ ریاست «اتحادیهٔ نویسندگان قره‌قالپاقستان» را بر عهده داشت. در سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۵ سردبیر روزنامهٔ «قره‌قالپاقستان شوروی» بود و سرانجام از ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۰ مدیریت «مرکز معنویت و آموزش قره‌قالپاقستان» را بر عهده داشت.

## آثار
نخستین اشعار ابراهیم یوسفوف در میانهٔ دههٔ ۱۹۴۰ منتشر شد. او بیش از سی مجموعهٔ شعر و نثر دارد و نویسندهٔ چندین نمایشنامه است، از جمله «چهل دختر» (با همکاری آ. شوموراتوف، ۱۹۶۵)، «سرنوشت بازیگر» (۱۹۶۷)، «قانون امیربیک» (۱۹۷۱)، «بهار مَنگو» (۱۹۷۱) و لیبرتوی «آجینییوز». اشعار او مانند «به مسافر سپیده‌دم»، «به‌نظر من قره‌قالپاق را بیش از حد ستایش نکن»، «تپهٔ سیاه»، «درناها» و دیگر آثار، نمونه‌های برجستهٔ ادبیات قره‌قالپاق به شمار می‌آیند. علاوه بر این، حماسه‌های یوسفوف همچون «جایی که اقاقیا شکوفه می‌دهد»، «حقیقت دربارهٔ زن قالی‌باف»، «بیابان‌های شادی» و «بهار مَنگو» نیز از بزرگ‌ترین دستاوردهای ادبیات قره‌قالپاق در قرن بیستم محسوب می‌شوند.

آثار ابراهیم یوسفوف همچون «چشمه‌ها می‌جوشند» (۱۹۶۰)، «حلقهٔ طلایی» (۱۹۶۲)، «بیابان‌های شادی» (۱۹۶۷)، «عقاب صحرا» (۱۹۷۲)، «تپهٔ سیاه» (۱۹۸۸) و دیگر نوشته‌های او به زبان ازبکی منتشر شده‌اند و بخشی مهم از میراث ادبی او را تشکیل می‌دهند.

ابراهیم یوسفوف آثار کلاسیک ادبیات جهان را به زبان قره‌قالپاقی ترجمه کرد (از جمله «بهار مَنگو»، ۱۹۸۶). او در سال ۱۹۷۴ برندهٔ «جایزهٔ دولتی قره‌قالپاقستان» به نام برداق شد. یوسفوف همچنین به‌عنوان نویسندهٔ متن سرود ملی جمهوری قره‌قالپاقستان شناخته می‌شود. شعر او با عنوان «دوستان عزیز» توسط محمدعلی به زبان ازبکی ترجمه گردید.

## جوایز

* قهرمان ازبکستان (۲۵ اوت ۲۰۰۴) 
* دستور "ال یورت هرمتی" (5 آوریل 1999) 
* سفارش "دوستلیک"
* نشان پرچم سرخ کار (۵ آوریل ۱۹۷۹)
* مدال «برای کار برجسته» (۱۸ مارس ۱۹۵۹) 
* شاعر مردمی ازبکستان

## مرگ
مرگ ابراهیم یوسفوف توسط نخستین رئیس‌جمهور کشور، اسلام کریم‌اف، سوگواری شد. او در گورستان «شورشَه‌بابو» در شهر نوکوس به خاک سپرده شد.

## منابع

رده:شاعران اهل اتحاد شوروی
رده:شاعران اهل ازبکستان
رده:درگذشتگان ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۲۹ (میلادی)