گالئاتزو ماریا اسفورزا

**گالئاتزو ماریا اسفورزا** (;  – ) پنجمین دوک میلان از سال ۱۴۶۶ تا ۱۴۷۶ بود. او فرزند فرانچسکو اسفورزا، یک کوندوتیرو محبوب و متحد کوزیمو د مدیچی بود که در سال ۱۴۵۰ دوک میلان را به دست آورد، و بیانکا ماریا ویسکونتی، دوشس میلان به تنهایی. اسفورزا با خانواده گونزاگا نامزد شد؛ پس از لغو نامزدی با دوروتیا گونزاگا، او با بونا از ساووی ازدواج کرد.

## زندگی‌نامه
گالئاتزو ماریا اسفورتزا در فرمو، نزدیک قلعه خانوادگی گیریفالکو، متولد شد. او پسر اول فرانچسکو اسفورزا و بیانکا ماریا ویسکونتی، تنها وارث دوک میلان بود. در زمان مرگ پدرش در ۸ مارس ۱۴۶۶، اسفورزا در فرانسه بود و رهبری یک لشکرکشی نظامی را برای کمک به شاه لویی یازدهم در برابر چارلز اول بورگوندی بر عهده داشت. اسفورتزا که توسط مادرش به خانه فراخوانده شده بود، با نامی جعلی به ایتالیا بازگشت زیرا مجبور بود از سرزمین‌های دشمن خانواده، دوک ساووی، که سوءقصدی ناموفق به جان اسفورتزا انجام داده بود، عبور کند. او در ۲۰ مارس ۱۴۶۶ وارد میلان شد و مورد تحسین مردم قرار گرفت.

در سال‌های اول حکومتش، اسفورزا و مادرش به‌طور مشترک حکومت می‌کردند، اما بعداً او را از میلان اخراج کرد.

## حمایت
اسفورتزا به عنوان حامی موسیقی مشهور بود. تحت هدایت، حمایت مالی و تشویق او، کلیسای او به یکی از مشهورترین و مهم‌ترین گروه‌های موسیقی تاریخی در اروپا تبدیل شد. آهنگسازانی از شمال، به ویژه آهنگسازان فرانسوی-فلاندی از کشورهای سفلی امروزی، برای خواندن در کلیسای او می‌آمدند و برای او مس، موتت و موسیقی سکولار می‌نوشتند. برخی از چهره‌های مرتبط با کلیسای اسفورتزا شامل الکساندر آگریکولا، یوهانس مارتینی، لویست کومپر و گاسپار ون ویربکه بودند. با این حال، بیشتر خوانندگان کلیسای کوچک اسفورزا پس از قتل اسفورزا فرار کردند و در جاهای دیگر مستقر شدند که این امر باعث افزایش استانداردهای موسیقی در شهرهای دیگر مانند فرارا شد.

## ترور
سه قاتل اصلی در مرگ گالئاتزو اسفورتزا دست داشتند: کارلو ویسکونتی، جرولامو اولگیاتی و جیووانی آندره‌آ لامپونیانی، که همگی از مقامات نسبتاً عالی‌رتبه دربار میلان بودند.

لامپونیانی، که از اشراف میلان بود، به عنوان رهبر توطئه شناخته شد. انگیزه‌های او عمدتاً بر اساس یک اختلاف ارضی بود که در آن اسفورتزا از مداخله در این موضوع خودداری کرده بود و در نتیجه خانواده لامپونیانی املاک قابل توجهی را از دست دادند. ویسکونتی و اولگیاتی نیز دشمنی دوک را داشتند. اولگیاتی یک آرمان‌گرای جمهوری‌خواه بود، در حالی که ویسکونتی معتقد بود که اسفورتزا بکارت خواهرش را ربوده است.

پس از مطالعه دقیق حرکات اسفورتزا، سه توطئه‌گر حرکت خود را در روز جشن سنت استفان، قدیس حامی سانتو استفانو، جایی که قرار بود ترور انجام شود، انجام دادند. آنها با حمایت حدود سی نفر از دوستانشان در کلیسا منتظر رسیدن دوک برای مراسم عشای ربانی بودند. وقتی گالئاتزو سفورتزا رسید، لامپونیانی در مقابل او زانو زد؛ پس از رد و بدل شدن چند کلمه، ناگهان بلند شد و با چاقو به کشاله ران و سینه سفورتزا ضربه زد. اولگیاتی و ویسکونتی به زودی به آنها پیوستند، همان‌طور که یکی از خدمتکاران لامپونیانی نیز به آنها پیوست.

اسفورتزا در عرض چند ثانیه جان باخت. همه قاتلان به سرعت فرار کردند و لامپونیانی را نجات دادند. لامپونیانی در پارچه‌ای از کلیسا گیر افتاد و توسط یک نگهبان کشته شد. جسد او به زودی به دست جمعیتی افتاد که جسد را در خیابان‌ها کشیدند، آن را زخمی و کتک زدند. سپس جسد را وارونه بیرون خانه لامپونیانی آویزان کردند. روز بعد جسد سربریده شده بریده شد و دست راست «گناهکار» او برداشته شد، سوزانده شد و به عنوان یک عمل نمادین به نمایش گذاشته شد.

## پس از ترور
علیرغم واکنش اولیه عمومی، دولت به سرعت عدالت را اجرا کرد و خیلی زود مورد تشویق مردم نیز قرار گرفت.

توطئه‌گران به عواقب جنایت خود فکر نکرده بودند و ظرف چند روز دستگیر شدند. ویسکونتی و اولگیاتی به زودی پیدا و اعدام شدند، همان‌طور که خدمتکار لامپونیانی که در قتل شرکت کرده بود نیز اعدام شد. اعدام‌ها در یک مراسم عمومی انجام شد که با نمایش اجساد آنها به عنوان هشداری برای دیگران به اوج خود رسید.

شواهدی از اعترافات توطئه‌گران نشان می‌دهد که قاتلان توسط کولا مونتانو، اومانیست، که چند ماه قبل میلان را ترک کرده بود و چند سال قبل از دوک به خاطر شلاق خوردن در ملأ عام کینه به دل داشت، تشویق شده بودند. اولگیاتی همچنین در حین شکنجه، کلمات معروف «مرگ تلخ است، اما افتخار ابدی است، خاطره عمل من ماندگار خواهد بود» را بر زبان آورد.

عناصر مشابه نشان می‌دهند که این ترور احتمالاً در توطئه پازی، تلاشی بعدی برای برکناری خانواده مدیچی در فلورانس و جایگزینی آنها با جیرولامو ریاریو، تأثیرگذار بوده است.

## فرزندان
گالئاتزو و همسرش، بونا از ساووا، چهار فرزند داشتند.
* جیان گالئاتزو ماریا اسفورتزا (۱۴۶۹–۱۴۹۴)، که پس از مرگ پدرش دوک شد؛ او با دختر عمویش ایزابلا از آراگون، دوشس میلان ازدواج کرد و صاحب فرزند شد.
* ارمس ماریا اسفورتزا (۱۰ مه ۱۴۷۰–۱۵۰۳)، مارکی تورتونا.
* بیانکا ماریا اسفورتزا (۱۴۷۲–۱۵۱۰)، که با فیلیبرت اول، دوک ساووا و ماکسیمیلیان اول، امپراتور مقدس روم ازدواج کرد.
* آنا ماریا اسفورتزا (۱۴۷۶–۱۴۹۷)، که با آلفونسو اول دِسته ازدواج کرد.

او از معشوقه‌اش لوکرتسیا لاندریانی، چهار فرزند نامشروع داشت.
* کارلو اسفورتزا (۱۴۵۸–۹ مه ۱۴۸۳)، کنت ماژنتا و لرد کاستجیو. در سال ۱۴۷۸ با بیانکا سیمونتا (۱۴۶۲–۹ اکتبر ۱۴۶۷) ازدواج کرد و صاحب دو دختر به نام‌های آنجلا (۱۴۷۹–۱۵۲۸، با ارکول d'Este، ارباب سن مارتینو در ریو شد و صاحب دو فرزند شد) و ایپولیتا (۱۴۸۲–۱۵۲۱، ازدواج با الساندرو بنتیووگلیو) داشت. نوه او، ویولانته بنتیوولیو (۱۵۰۵–۱۵۵۰)، با جووانی پائولو اول اسفورزا، که پسر مشروع لودویکو ایل مورو، دوک میلان، و لوکرزیا کریولی بود، ازدواج کرد.
* کاترینا اسفورزا (۱۴۶۲–۱۵۰۹)، کنتس فیورلی و بانوی ایمولا، سه بار ازدواج کرد: با جیرولامو ریاریو. جاکومو فیو؛ و جووانی د مدیچی ایل پوپولانو. در ابتدا در کنار شوهر اولش و بعداً به عنوان نایب‌السلطنه پسرشان، اوتاویانو ریاریو، سلطنت کرد.
* آلساندرو اسفورتزا (۱۴۶۵–۲۹ سپتامبر ۱۵۲۳)، لرد فرانکاویلا. او با باربارا از کونتی بالبیانی-والکیاوننا ازدواج کرد و صاحب یک دختر به نام کامیلا و یک پسر به نام آنتونیو شد.
* کیارا اسفورتزا (۱۴۶۷–۱۵ مه ۱۵۳۱). او ابتدا با پیترو دوم دال ورمه، کنت سانجیاتو و بعداً با فرگوسینو فرگوسو، کنت نووی ازدواج کرد. از ازدواج دومش دو پسر به نام‌های اوتاویانو و پائولو داشت.

از معشوقه‌اش لوسیا مارلیانی نیز دو پسر داشت.
* گالئاتزو اسفورتزا (درگذشته در ۲۸ سپتامبر ۱۵۱۱). او در سوآوه توسط فدریکو کونتارینی اسیر شد و در راه پادوا بر اثر طاعون درگذشت.
* اتاویانو ماریا اسفورزا (۱۴۷۵–۱۵۴۸) اسقف لودی.

## منابع

* 
* 
* Belotti Bortolo. *Il Dramma di Gerolamo Olgiati*; Milano; 1929
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:اهالی فرمو
رده:ترورشدگان اهل ایتالیا
رده:خاک‌سپاری‌ها در کلیسای جامع میلان
رده:درگذشتگان ۱۴۷۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۴۴۴ (میلادی)
رده:شاهان مقتول سده ۱۵ (میلادی)
رده:قربانیان قتل‌عام قرون وسطی
رده:کشته‌شدگان با سلاح سرد در ایتالیا