المسعودیه

**المسعودیه** () که به **صُمّیل** () نیز شناخته می‌شود، روستایی عربی فلسطینی در زیربخش یافا بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت در ۲۵ دسامبر ۱۹۴۷ از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۵ کیلومتری شمال شرقی یافا و ۱٫۵ کیلومتری جنوب رود العوجا قرار داشت.

المسعودیه پیش‌تر به نام صمّیل شناخته می‌شد و در اوایل سدهٔ بیستم نام المسعودیه بر آن نهاده شد. ساکنان روستا بیشتر مسلمان بودند و شمار اندکی مسیحی نیز در آن می‌زیستند. اقتصاد روستا بر پایهٔ کشاورزی و به‌ویژه پرورش مرکبات استوار بود. در سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۸۵۰ نفر برآورد شده بود. پس از تخلیه، منطقهٔ روستا به بخشی از شهر تل‌آویو تبدیل شد و امروزه تنها بقایای اندکی از آن بر جای مانده‌است.

## پیشینه

### دوران عثمانی
در سال ۱۷۹۹ میلادی، روستایی بی‌نام در نقشه‌ای که پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی فرانسه به مصر و شام تهیه کرد، در این مکان ثبت شده بود.

فهرستی عثمانی از حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که «سموِیل» ۲۳ خانه و ۶۲ نفر جمعیت (تنها مردان) داشت و به‌عنوان اردوگاه بادیه‌نشین در ۴٫۵ کیلومتری شمال مرکز یافا و ۱ کیلومتری دریا توصیف شده بود.

بر پایهٔ نقشه‌برداری سال ۱۸۷۰ صندوق اکتشاف فلسطین، جمعیت روستا ۱۰۴ نفر در ۲۳ بنا بود.

در سال ۱۸۸۲ میلادی، «بررسی فلسطین غربی» وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین، صمّیل را روستایی معمولی از خشت توصیف کرد که چاهی بزرگ و غاری داشت.

کاوش‌های باستان‌شناختی آثاری از گورخمره‌های نوزادان متعلق به اواخر دورهٔ عثمانی را آشکار ساخت که معمولاً با کوچ‌نشینان یا کارگران مهاجر با ریشهٔ مصری مرتبط دانسته می‌شوند.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت المسعودیه ۴۴۳ نفر بود: ۴۳۷ مسلمان و ۶ مسیحی (مسیحیان همگی از جامعهٔ تمپلرها بودند). در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۶۵۸ نفر (۶۵۴ مسلمان و ۴ مسیحی) در ۱۲۷ خانه افزایش یافت.

در ۲۰ دسامبر ۱۹۴۲، المسعودیه در پی گسترش مرزهای شهرداری به تل‌آویو ملحق شد.

بر پایهٔ آمار روستایی سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۸۵۰ نفر بود: ۸۳۰ مسلمان و ۲۰ مسیحی.

المسعودیه دارای مدرسه‌ای ابتدایی بود که در سال ۱۹۳۱ بنیان‌گذاری شد و در سال ۱۹۴۵ سی‌ویک دانش‌آموز داشت.

در ۹ سپتامبر ۱۹۴۰، نیروی هوایی ایتالیا روستای صمّیل را بمباران کرد و هفت تن از ساکنان آن کشته شدند.

## جغرافیا
المسعودیه در شمال شرقی یافا بر لبهٔ شرقی تپه‌های ماسه‌ای ساحلی قرار داشت. از شرق روستا وادی مصراره، یکی از شاخه‌های رود العوجا (یارکون)، می‌گذشت. خانه‌های روستا به‌شکل فشرده و در امتداد خطی از شمال به جنوب کنار هم ساخته شده بودند. مساحت خود روستا بیش از ۹ تا ۱۰ دونم نبود.

روستا بر یکی از بلندی‌های پشتهٔ کورکار (سنگ ماسه‌ای ساحلی) جای گرفته بود و از موقعیت مرتفع خود بر زمین‌های کشاورزی و باغ‌های مرکبات پیرامونش تسلط داشت.

## اقتصاد و زندگی روستایی
ساکنان المسعودیه به‌طور عمده به کشاورزی و به‌ویژه پرورش مرکبات و میوه می‌پرداختند و شماری نیز به دامداری مشغول بودند. گروه اندکی در بازرگانی، صنایع دستی و بخش خدمات کار می‌کردند. در سال ۱۹۳۸ حدود ۲۷۵ دونم از زمین‌های روستا زیر کشت مرکبات بود و مساحت کل اراضی آن نزدیک به ۲٬۰۹۱ دونم بود که ۱٬۰۴۸ دونم آن به یهودیان تعلق داشت.

ساکنان روستا بیشتر مهاجرانی بودند با ریشه‌های مصری؛ دو خاندان اصلی عبارت بودند از صرافی و دجابره (ابوجبره). شمار اندکی از بادیه‌نشینان شبه‌جزیرهٔ سینا نیز در روستا سکونت داشتند. در رود یارکون نیز ماهیگیری انجام می‌شد.

در روستا مسجدی وجود داشت که گفته می‌شد بر بقایای ساختمانی کهن — احتمالاً یک کلیسا — بنا شده بود.

## تخلیه و پس از ۱۹۴۸
با گسترش تل‌آویو، فشار بر ساکنان المسعودیه فزونی گرفت و بسیاری از آنان در سال ۱۹۴۶ روستا را ترک کردند. در اواخر سال ۱۹۴۷، بنا بر «تاریخ هاگانا»، المسعودیه با هاگانا بر آتش‌بسی توافق کرده بود. با این حال، المسعودیه یکی از نخستین روستاهایی بود که در ۲۵ دسامبر ۱۹۴۷ به‌طور کامل تخلیه شد.

مورخ اسرائیلی بنی موریس بر این باور است که تخلیه به این دلیل رخ داد که ساکنان از حملهٔ یهودیان بیم داشتند؛ چرا که روستا تنها چند صد متر با حومهٔ تل‌آویو فاصله داشت و حملات به روستاهای عرب‌نشین رو به افزایش بود. ساکنان نخست به روستای همسایه جماسین گریختند و موریس معتقد است که ورود آوارگان المسعودیه روحیهٔ ساکنان جماسین را فروپاشید و آن روستا نیز در اواسط مارس ۱۹۴۸ به‌طور کامل تخلیه شد.

## وضعیت کنونی
در سال ۱۹۹۲، وضعیت روستا چنین توصیف شد: منطقه بخشی از تل‌آویو شده و تنها یک خانهٔ متروک متعلق به محمد بیدس بر جای مانده‌است. کاکتوس‌ها، بوته‌های کرچک، درختان نخل و سرو نشانگر جایگاه روستا هستند. در نزدیکی آن پل المسعودیه (یا صمّیل) قرار دارد که سازه‌ای فولادی و قوسی‌شکل است.

پس از ترک روستا توسط ساکنان عرب، خانه‌ها به دست ساکنان یهودی — از جمله مهاجران تازه‌وارد و آوارگان جنگی — گرفته شد. نهادهای دولتی و شهرداری چشم بر این اسکان غیررسمی بستند، زیرا راه‌حل جایگزین مسکنی برای مهاجران فراوان نداشتند، اما حق مالکیت رسمی نیز به ساکنان جدید اعطا نشد.

در سال ۱۹۶۲، شهرداری تل‌آویو نخستین حکم تخلیه را برای شماری از خانواده‌های ساکن در خانه‌هایی صادر کرد که در مسیر گسترش خیابان‌های ارلوزوروف و ابن‌گبیرول قرار داشتند. مقاومت ساکنان در برابر تخلیه به رویدادی پرسروصدا انجامید که فیلم‌برداری از آن و سانسور آن توسط شورای بازرسی فیلم و نمایش به پرونده‌ای حقوقی تبدیل شد. دادگاه عالی اسرائیل (بگ «ص ۲۴۳/۶۲) با رأی اکثریت پخش فیلم را مجاز شمرد و این حکم به رویهٔ قضایی مهمی در زمینهٔ آزادی بیان و حق مردم برای آگاهی تبدیل شد.

### طرح بازسازی
در سال ۱۹۹۶ با همکاری مالکان زمین، سرمایه‌گذاران و شهرداری، تهیهٔ طرح جامع جدیدی برای محلهٔ صمّیل آغاز شد. در مسابقهٔ معماری این پروژه، دفترهای معماری «یَعَر» و «گلدنبرگ-بوخمن» برندهٔ مشترک شدند. طرح پیشنهادی نزدیک به ۱٬۷۰۰ واحد مسکونی در ۱۳۷٬۵۰۰ مترمربع به همراه ۱۰٬۰۰۰ مترمربع فضای اداری و تجاری را در نظر گرفته بود. در سال ۲۰۰۶ طرح جامع جدیدی (طرح ۲۹۸۸) به تصویب رسید. تا سال ۲۰۲۱، همهٔ ساختمان‌های باقی‌مانده تخریب و گودبرداری برای بنیاد ساختمان‌های مسکونی جدید آغاز شده بود.

## شمار آوارگان
در آخرین برآورد سال ۱۹۹۶، شمار آوارگانی که ریشهٔ آنان به این روستا بازمی‌گشت نزدیک به ۶٬۱۰۰ نفر تخمین زده شد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* المسعودیه در پایگاه «فلسطین در خاطره»
* المسعودیه (صمّیل) در ذاکرات
* مسجدی زمانی اینجا بود، هاآرتص، ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۵

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:زیربخش یافا