سعید افغانی

**سعید افغانی** (عربی: سعید الأفغاني) (۱۳۲۷ – ۱۴۱۸ق / ۱۹۰۹ – ۱۹۹۷م) نحوی، پژوهشگر سوری، ادیب و نویسنده، و استاد دانشگاه بود. او را «شیخ نحویان شام» و «استادِ استادان زبان عربی» لقب داده‌اند. او به عضویت مجمع علمی عراق و مجمع زبان عربی قاهره برگزیده شد. سعید افغانی همچنین باجناق شیخ محمدعلی طنطاوی بود.  

## کودکی و تحصیل
محمد سعید پسر محمدجان پسر احمد افغانی در سال ۱۳۲۷ق / ۱۹۰۹م در دمشق زاده شد. پدرش مردی دین‌دار بود که از کشمیر به سوریه مهاجرت کرده و با زنی دمشقی ازدواج کرده بود. حاصل این ازدواج، محمد سعید و پس از او دختری بود. مادرشان اندکی پس از تولد دختر درگذشت؛ آن هنگام محمد سعید سه ساله بود، پدرش سعید را با خود به مسجد اموی می‌برد؛ جایی که او در حلقه‌های درس شیخ حسین تونسی و شیخ احمد نوَیلَتی حضور می‌یافت. سعید تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدارس دمشق گذراند و سپس دورهٔ دبیرستان را در «مکتب عنبر» و «دارالمعلمين» ادامه داد و در سال ۱۹۲۸م فارغ‌التحصیل شد. پس از آن به «مدرسهٔ آداب عالیه» در دانشگاه سوریه پیوست و در سال ۱۹۳۲م از آن‌جا دانش‌آموخته گردید.

سعید افغانی در روز ۱۱ شوال ۱۴۱۷ق / ۱۸ فوریه ۱۹۹۷م در مکه درگذشت و در گورستان معلاة به خاک سپرده شد.

## فعالیت
افغانی در سال ۱۹۲۸م به‌عنوان معلم در شهر منین منصوب شد و سپس در چندین مدرسهٔ دمشق به تدریس پرداخت تا آن‌که در «مدرسهٔ تجیهز نخست» دمشق استقرار یافت. با تأسیس دانشکدهٔ ادبیات در دانشگاه سوریه، به‌عنوان استادیار در آن‌جا مشغول شد و به‌تدریج در مراتب دانشگاهی ارتقا یافت؛ به گونه‌ای که از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۳م مدیر دانشکده ادبیات بود و ریاست بخش زبان عربی و تدریس نحو و علوم آن را بر عهده داشت. او تا ۳۱ دسامبر ۱۹۶۸م در دانشگاه سوریه خدمت کرد و پس از بازنشستگی در دانشگاه لبنانی، سپس دانشگاه لیبی در بنغازی، و در ادامه در دانشگاه ملک سعود (۱۹۸۴م) به تدریس پرداخت. وی تا سن هفتاد و پنج سالگی به تدریس ادامه داد و پس از آن به دمشق بازگشت. او همچنین به عضویت مجمع علمی عراق و مجمع زبان عربی قاهره برگزیده شد. 

## دیدگاه
افغانی پیرو مکتب ظاهری در فقه اسلامی بود و توجه زیادی به حفظ و شرح آثار ابن حزم، یکی از مدافعان این مکتب، معطوف داشت. نسخه منتشرشدهٔ افغانی از «ملخّص» ابن حزم در سال ۱۹۶۰، که اثری مهم در نظریه حقوقی ظاهری است، به عنوان نقطهٔ عطفی در تاریخ فکری جهان عرب و احیای مدرن روش حقوقی ابن حزم شناخته می‌شود. در مطالعات حدیث نیز، افغانی شاگرد حبیب‌الرحمن اعظمی،  پژوهشگر هندی علوم اسلامی و محقق حدیث بود. 

### آثار

* أسواق العرب في الجاهلية والإسلام (بازارهای عرب در جاهلیت و اسلام)، دمشق، ۱۹۳۷م.
* ابن حزم ورسالته المفاضلة بين الصحابة (ابن‌حزم و رسالهٔ او در برتری‌سنجی میان صحابه)، دمشق، ۱۹۴۰م.
* الإسلام والمرأة (اسلام و زن)، دمشق، ۱۹۴۵م.
* عائشة والسياسة (عایشه و سیاست)، قاهره، ۱۹۴۷م.
* من حاضر اللغة العربية في الشام (از روزگار زبان عربی در شام)، قاهره، ۱۹۶۲م.
* الموجز في قواعد اللغة العربية وشواهدها (چکیدهٔ قواعد زبان عربی و شواهد آن).
* مذكرات في قواعد اللغة العربية (یادداشت‌هایی در قواعد زبان عربی).
* نظرات في اللغة عند ابن حزم (نگاه‌هایی به زبان نزد ابن‌حزم).
* في أصول النحو (در اصول نحو).
* من تاريخ النحو (برگی از تاریخ نحو).

* معاوية في الأساطير (معاویه در اسطوره‌ها).

### آثار تحقیقی

* الْإجابة لإيراد ما استدركته عائشة على الصحابة (پاسخ به ایرادهایی که عایشه بر صحابه وارد کرده است)، نوشتهٔ زَرکشی.
* المفاضلة بين الصحابة (ترجیح میان صحابه)، نوشتهٔ زَرکشی.
* الإغراب في جدَل الإعراب (تفاوت‌ها در بحث صرف و نحو)، نوشتهٔ ابی البرکات الأنباری.
* لُمَع الأدلَّة (روشنایی دلایل)، نوشتهٔ ابی البرکات الأنباری.
* تاريخ دارَيَّا (تاریخ داریا)، نوشتهٔ قاضی الخولانی.
* ترجمة عائشة من سير أعلام النبلاء (زندگی‌نامهٔ عایشه از کتاب «سیر أعلام النبلاء»)، نوشتهٔ ذهبی.
* ترجمة ابن حزم من سير أعلام النبلاء (زندگی‌نامه ابن‌حزم از کتاب «سیر أعلام النبلاء»)، نوشتهٔ ذهبی.
* إبطال القياس والرأي والاستحسان (ابطال قیاس، رأی و استحسان)، نوشتهٔ ابن حزم.
* الإفصاح في شرح أبيات مشكلة الإعراب (توضیح و شرح ابیات مشکل صرف و نحو)، نوشتهٔ فارقی.
* الحُجَّة في القراءات السبع (حجت در قرائت‌های هفت‌گانه)، نوشتهٔ ابن زنجله.

* أغلاط المُنجِد (اشتباهات المنجد) (معجم المنجد).

### مقالات

# واحات الروح و خاطرة من سیرة الإمام علی (واحه‌های جان و خاطره‌ای از سیره امام علی)، الوعی الاسلامی، السنة الرابعة، محرم ۱۳۸۸ق - العدد ۳۷ (۵۵ تا ۵۹)
# من نکبات الحزبیة فی تاریخنا (شکست‌ها و مصیبت‌های حزبی در تاریخ ما)، الرسالة، ۲۹ محرم ۱۳۶۶ق، العدد ۷۰۳ (۱۴۱۵ تا ۱۴۱۷)
# الصهیونی الأول (صهیونی نخستین)، الرسالة، ۱۹ محرم ۱۳۶۵ق - العدد ۶۵۱ (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲)
# حول نبوة المتنبی (درباره ادعای نبوت متنبی)، الرسالة، ۱۹ رجب ۱۳۵۵ - العدد ۱۷۰ (۱۶۱۹ تا ۱۶۲۲)

## منابع

رده:درگذشتگان ۱۹۹۷ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۴۱۷ (قمری)
رده:منتقدان ادبی زبان عربی
رده:نحوشناسان
رده:زادگان ۱۹۱۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۰۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۲۷ (قمری)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۲۰ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان اهل سوریه
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل سوریه
رده:نویسندگان عرب‌زبان
رده:دستورنویسان
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سنی اهل سوریه
رده:استفاده از P27
رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه دمشق