اثر دختر ارشد

**اثر دختر ارشد** یافته‌ای است نشان می‌دهد که پدرانی که فرزند اولشان دختر است، در مقایسه با پدرانی که فرزند اولشان پسر است، تمایل کمتری به تبعیض جنسیتی دارند و سطح آگاهی آن‌ها نسبت به نابرابری‌های جنسیتی بالاتر است.

محققان در ایالات متحده و بریتانیا دست‌کم از اواخر دههٔ ۱۹۷۰ به بررسی این پدیده پرداخته‌اند و از سال ۲۰۱۱ چندین یافتهٔ مهم در این زمینه منتشر کرده‌اند.

## میزان بروز
تنها گروه جمعیتی که این نوع تأثیر را بر والدین نشان می‌دهد، دختران اول و در سن مدرسه هستند. هیچ داده‌ای که توسط محققان جمع‌آوری شده باشد، حاکی از تأثیر مشابه فرزندان غیر اول یا کودکان در سایر گروه‌های سنی از نظر آماری معنی‌دار نبود. به‌طور مشابه، تحقیقات نشان می‌دهد که نسبت پسران به دختران در شدت این تأثیر نقش قابل‌توجهی ندارد. در نهایت، در صورتی که دختر فرزند اول نباشد، تفاوت قابل‌توجهی در نگرش‌های پدران مشاهده نمی‌شود. با این حال، شواهد آماری معناداری وجود دارد که نشان می‌دهد این تأثیر محدود به دختران بیولوژیکی اول نیست و شامل دختران ناتنی نیز می‌شود، به شرطی که آنان فرزند اول خانواده باشند.

به‌طور مشخص‌تر، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تأثیر دختران بر باورها و نگرش‌های پدران، زمانی که آنان در سنین نزدیک به دورهٔ دبیرستان قرار دارند، برجسته‌تر است. این اثر در طول زمان دچار تغییر می‌شود؛ به‌گونه‌ای که مطالعات حاکی از آن است که نگرش‌های پدران به‌تدریج تحول می‌یابد، اما با ورود دختران به سنین مدرسه به بیشترین میزان خود می‌رسد.

## هنجارهای اجتماعی
در چارچوب اثر دختر ارشد، هنجارهای اجتماعی به‌عنوان «ویژگی‌های زندگی جمعی در یک جامعه» تعریف می‌شوند. این هنجارها بیانگر باورهای رایج در یک جامعه دربارهٔ لزوم رفتار افراد مطابق با شیوه‌های مورد پذیرش عمومی هستند. اثر دختر ارشد به‌طور خاص با هنجارهای جنسیتی و نحوه شکل‌گیری و تغییر آن‌ها ارتباط دارد.

پژوهش‌های پیشین به این نتیجه رسیده‌اند که هنجارها پس از شکل‌گیری در دوران نوجوانی، عموماً در طول زندگی پایدار می‌مانند. با این حال، اثر دختر ارشد نشان می‌دهد که هنجارها می‌توانند در طول زندگی دستخوش تغییر شوند و تحت تأثیر تجربیات دوران بزرگسالی بازتعریف گردند. یکی از مطالعات تصریح می‌کند که «تجربیات نخستین» معمولاً تأثیرات قابل‌توجهی بر افراد برجای می‌گذارند؛ ازاین‌رو، اثر دختر ارشد را می‌توان استثنایی بر دیدگاه سنتیِ «شکل‌گیری هنجارها در نوجوانی» تلقی کرد. این اثر، تغییر نگرش مردان نسبت به هنجار سنتی «نان‌آور بودن مرد» را مورد سنجش قرار می‌دهد؛ هنجاری که بر اساس آن، در جامعه‌ای ایده‌آل مردان مسئول تأمین درآمد خانواده هستند و زنان در خانه می‌مانند. یافته‌ها نشان می‌دهد مردانی که فرزند اولشان دختر است، کمتر به هنجارهای جنسیتی سنتی پایبندند و این تأثیر با گذشت زمان و ورود دخترانشان به دورهٔ دبیرستان برجسته‌تر می‌شود؛ امری که حاکی از تحول تدریجی نگرش‌ها در طول زمان است. به بیان دیگر، هرچه مردان بیشتر در معرض تجربه‌های مستقیم مرتبط با زیست اجتماعی زنان قرار گیرند، احتمال پایبندی آنان به هنجارهای جنسیتی سنتی کاهش می‌یابد.

## تأثیرات سیاسی و اقتصادی
پدرانی که فرزند ارشد آنان دختر است، بیش از سایر پدران از هنجارهای جنسیتی چالش‌برانگیز نسبت به سنت‌های رایج حمایت می‌کنند و در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی دیدگاه‌هایی مترقی‌تر دارند. این گرایش در سوابق رأی‌دهی آنان نیز مشهود است. بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده توسط دکتر جیل گرینلی، این گروه از پدران در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۱۶ ایالات متحده، به‌طور معناداری بیش از پدرانی که فرزند ارشدشان پسر بوده است، به هیلاری کلینتون رأی داده‌اند. همچنین، آنان با احتمال بیشتری از سیاست‌های پیشرو در موضوعاتی نظیر کنترل سلاح، اجرای قوانین مقابله با آزار جنسی و تضمین فرصت‌های برابر برای زنان در ورزش‌های مدارس و دانشگاه‌ها حمایت می‌کنند و عموماً با تداوم شکاف دستمزد جنسیتی مخالفت نشان می‌دهند.

## علت
با وجود آنکه هیچ‌یک از پژوهش‌های موجود دربارهٔ اثر دختر ارشد تاکنون علت قطعی این پدیده را مشخص نکرده‌اند، شماری از محققان دیدگاه‌ها و فرضیه‌های خود را در این زمینه مطرح کرده‌اند. دکتر گرینلی بیان می‌کند: «بر اساس مطالعات سایر پژوهشگران، مردان زمان بیشتری را با دختر نخست خود نسبت به دختران بعدی سپری می‌کنند؛ ازاین‌رو، ممکن است دختران اول به سبب میزان زمانی که با پدرانشان می‌گذرانند، به‌طور منحصربه‌فردی در موقعیت اثرگذاری بر نگرش‌های آنان قرار داشته باشند». افزون بر این، برخی پژوهشگران بر این باورند که داشتن دختر نخست، نزدیک‌ترین تجربه‌ای است که یک مرد می‌تواند از منظر زیستهٔ زنانه به آن دست یابد.

در خصوص ویژگی‌های سنی، پژوهشگران بر این باورند که داشتن دختری در سنین مدرسه دوره‌ای است که گرایش‌های پیشرو در نگرش پدران به اوج خود می‌رسد؛ زیرا در این مقطع زمانی، فشارهای اجتماعی برای تبعیت از هنجارهای جنسیتی، هم برای فرزندان و هم برای والدین، به‌صورت آشکارتری بروز می‌یابد.

## جستارهای وابسته
* فرزندپروری

## منابع

رده:اثرات روان‌شناختی
رده:فمینیسم و خانواده