فهرست میراث جهانی در فلسطین

**فهرست میراث جهانی در فلسطین** دربرگیرندهٔ مکان‌هایی است که سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) آن‌ها را به‌عنوان میراث جهانی در فلسطین ثبت کرده‌است. این مکان‌ها به دلیل اهمیت برجستهٔ فرهنگی یا طبیعی بر پایهٔ کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی فرهنگی و طبیعی (مصوب ۱۹۷۲) انتخاب شده‌اند. فلسطین در ۸ دسامبر ۲۰۱۱ به این کنوانسیون پیوست و از آن پس مکان‌های تاریخی و طبیعی‌اش واجد شرایط ثبت در فهرست میراث جهانی شدند. تا سال ۲۰۲۴ پنج مکان از فلسطین در فهرست میراث جهانی ثبت شده‌اند: چهار مکان در کرانه باختری و یک مکان در نوار غزه. افزون بر این، دولت فلسطین ۱۲ مکان را در فهرست موقت خود قرار داده که قصد نام‌نویسی آن‌ها را در آینده دارد.

نخستین میراث جهانی فلسطین در سال ۲۰۱۲ با عنوان «زادگاه عیسی: کلیسای مهد و مسیر زیارتی، بیت‌لحم» ثبت شد. تازه‌ترین مکان ثبت‌شده، «صومعهٔ قدیس هیلاریون / تل اُم عامر» است که در سال ۲۰۲۴ به فهرست افزوده شد. سه مکان از این پنج مکان در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار دارند. همچنین اردن در سال ۱۹۸۰ مکان «شهر قدیم اورشلیم و دیوارهایش» را در اورشلیم شرقی نامزد ثبت کرد و یونسکو آن را بدون انتساب به هیچ کشوری در فهرست قرار داد؛ زیرا وضعیت اورشلیم همچنان مورد مناقشه است.

## پیشینه

فلسطین در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۱ رسماً به عضویت یونسکو درآمد و در ۸ دسامبر همان سال کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی فرهنگی و طبیعی را تصویب کرد. نخستین مکان فلسطینی در سال ۲۰۱۲ در نشست سی‌وششم کمیته میراث جهانی در سن‌پترزبورگ ثبت شد.

پیش از عضویت فلسطین، اردن در سال ۱۹۸۰ شهر قدیم اورشلیم و دیوارهایش را نامزد ثبت کرده بود. یونسکو این مکان را در سال ۱۹۸۱ بدون انتساب به هیچ دولتی و تحت عنوان «اورشلیم (به پیشنهاد اردن)» ثبت کرد و در سال ۱۹۸۲ آن را در فهرست میراث در معرض خطر قرار داد. یونسکو در سال ۲۰۱۱ در پاسخ به ادعاهایی مبنی بر انتساب این مکان به کشوری خاص اعلام کرد: «بر پایهٔ قطعنامه‌های مربوطهٔ سازمان ملل، اورشلیم شرقی بخشی از سرزمین اشغالی فلسطین باقی می‌ماند و وضعیت اورشلیم باید در مذاکرات وضعیت نهایی حل شود.»

### تنش میان اسرائیل و فلسطین در یونسکو
به دلیل درگیری اسرائیل و فلسطین، اسرائیل پیوسته با حضور فلسطین در یونسکو مخالفت کرده‌است. پس از پذیرش عضویت فلسطین در یونسکو در سال ۲۰۱۱، اسرائیل و ایالات متحده پرداخت حق عضویت خود به یونسکو را متوقف کردند. هر دو کشور سرانجام در سال ۲۰۱۷ از یونسکو خارج شدند و رسماً در ژانویهٔ ۲۰۱۹ کناره‌گیری‌شان نهایی شد؛ اسرائیل یونسکو را به نادیده‌گرفتن پیوندهای یهودی با این سرزمین متهم کرد. ایالات متحده بعدها در ژوئیهٔ ۲۰۲۳ دوباره به یونسکو پیوست.

ثبت تل السلطان به‌عنوان مکانی فلسطینی در سال ۲۰۲۳ با انتقاد وزارت خارجهٔ اسرائیل روبه‌رو شد که آن را «تحریف‌شده» و نشانهٔ «بهره‌برداری سیاسی فلسطینیان از یونسکو» خواند. در مقابل، ریاض عطاری وزیر کشاورزی فلسطین آن را گامی در راستای تحقق حق بازگشت فلسطینیان دانست. چندین پژوهشگر بر این باورند که کابینهٔ اسرائیل خود میراث فرهنگی را سیاسی می‌کند؛ سازمان میراثی اسرائیلی «عمق شاوه» نیز یادآور شد که بخشی از اریحا که اسرائیل مدعی آن است با بخش ثبت‌شده تفاوت دارد.

## معیارهای گزینش
یونسکو مکان‌ها را بر پایهٔ ده معیار ارزیابی می‌کند و هر مکان نامزد باید دست‌کم یکی از آن‌ها را برآورده سازد. معیارهای (i) تا (vi) فرهنگی و معیارهای (vii) تا (x) طبیعی هستند. تمام پنج مکان ثبت‌شدهٔ فلسطین فرهنگی هستند.

## مکان‌های میراث جهانی

### میراث جهانی در اورشلیم شرقی
هرچند این مکان بدون انتساب به کشوری خاص ثبت شده، یونسکو آن منطقه را «بخشی از سرزمین اشغالی فلسطین» می‌شناسد و تأکید می‌کند که «وضعیت اورشلیم باید در مذاکرات وضعیت نهایی حل شود.»

## فهرست موقت
افزون بر مکان‌های ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی، کشورهای عضو می‌توانند فهرستی از مکان‌های نامزد برای ثبت در آینده تنظیم کنند. نام‌نویسی مکان‌ها در فهرست اصلی تنها در صورتی پذیرفته می‌شود که پیش‌تر در فهرست موقت گنجانده شده باشند. فلسطین ۱۲ مکان را در فهرست موقت خود دارد (۱۰ فرهنگی و ۲ طبیعی).

## آمار
فلسطین تا سال ۲۰۲۴ دارای ۵ مکان ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی است که همگی فرهنگی هستند. سه مکان از این پنج مکان در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار دارند. همچنین ۱۲ مکان در فهرست موقت کشور درج شده‌اند (۱۰ فرهنگی و ۲ طبیعی).

## جستارهای وابسته
* میراث جهانی
* فهرست میراث جهانی در معرض خطر
* فهرست میراث جهانی در اردن

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* صفحهٔ فلسطین در مرکز میراث جهانی یونسکو

رده:فهرست‌های برگزیده
رده:فهرست‌های میراث جهانی
رده:میراث جهانی در فلسطین