دولمن (پیراهن نظامی)

**دولمن** یا پیراهن نظامی است یا ژاکتی که با پارچه‌های بافته شده تزئین شده است و اولین بار توسط هوسارهای مجارستانی پوشیده می‌شد. این کلمه ریشه ترکی دارد و پس از ورود به زبان مجارستانی، به زبان‌های دیگر نیز راه یافته است. این لباس از قرن شانزدهم به بعد توسط دهقانان پوشیده می‌شد و سرانجام در سراسر کشور، عمدتاً در میان دهقانان ثروتمند، رواج یافت. این لباس تنها در پایان قرن نوزدهم به دست مردمی که در فقیرترین شرایط زندگی می‌کردند، رسید.

## دولمن نظامی
دولمن از قرن شانزدهم از طریق مجارستان وارد فرهنگ غرب شد و تا قرن نوزدهم ادامه یافت، جایی که هوسارهای مجارستانی آن را به عنوان یک لباس رسمی نظامی توسعه دادند. ژاکت تنگ و کوتاه دوخته شده بود و سراسر آن با پارچه‌های گلدار تزئین شده بود. زیر آن، یک پیراهن گلدوزی شده پوشیده می‌شد که تا کمر محکم بریده شده بود و در زیر آن، پیراهن به شکل دامنی گشاد می‌شد که گاهی به سبک *چاکورا* تقریباً تا زانو می‌رسید. یک شمشیر یا شمشیر تزیین شده از یک شال لوله‌ای دور کمر آویزان بود. سبک پر زرق و برق لباس، منعکس کننده ارزش‌های فرهنگی در رابطه با میهن‌پرستی نظامی رمانتیک بود.

لباس دومی به نام پِلِس (pelisse) اغلب روی آن پوشیده می‌شد: کتی مشابه اما با تزئینات خز، که اغلب روی شانه چپ انداخته می‌شد و آستین‌ها (در صورت وجود) گشاد بودند.

## دولمن شیک
در قرن نوزدهم، در مد زنان غربی، دولمن لباسی بود که به عنوان نوعی پوشش به سبک ژاکت در فضای باز پوشیده می‌شد. دولمن یک سبک محبوب از شنل بود که توسط زنان شیک‌پوش در دهه‌های ۱۸۷۰ و ۱۸۸۰ پوشیده می‌شد.

ساختار منحصر به فرد دولمن - که به صورت یک تکه و با آستین‌هایی که جلوه‌ای شنل‌مانند و پهن به آن می‌بخشید، برش خورده بود - عناصری از یک ژاکت را به نمایش می‌گذاشت که با سبک‌های جدید لباس زیر آن مطابقت داشت. شکل آن در جلو (با بخش‌های آویختهٔ استادانه) و برش پشت برای تأکید بر سبک جدید دامن، همراه با ساختار بالاتنه و شانه‌های دولمن، جایگاه آن را به عنوان یک لباس شیک تثبیت کرد.

دولمن‌ها اغلب از مخمل ابریشمی، خز یا پشم برای لباس زمستانی ساخته می‌شدند و با تزئینات تزئینی مانند روبان، حاشیه، مهره‌دوزی و منگوله تزئین می‌شدند. بسیاری از نمونه‌های باقی‌مانده از دولمن‌ها از شال‌های بته‌جقه‌ای ساخته شده بودند که به دلیل شکل دامن‌های گشاد - که دولمن‌ها مناسب‌تر به نظر می‌رسیدند - در شکل اصلی خود از مد افتاده بودند.

*دلمانتِ* دهه ۱۸۹۰ قلاب‌بافی شده بود.

**آستین دولمن**، آستینی است که در یک آستین حلقه‌ای بسیار پایین قرار می‌گیرد؛ در واقع، آستین حلقه‌ای ممکن است تا خط کمر امتداد یابد، در این صورت هیچ درز زیربغلی در بلوز وجود نخواهد داشت. آستین‌های دولمن در طول جنگ داخلی ایالات متحده در لباس زنانه بسیار محبوب بودند. آنها باعث می‌شدند شانه‌ها شیب‌دار به نظر برسند، بنابراین ظاهر کمر را به حداقل می‌رساندند. آستین دولمن اوایل قرن بیست و یکم، برش آستین را به عنوان آستینی با بالاتنه توصیف می‌کند که می‌تواند به سمت مچ باریک شود یا به‌طور گسترده برش داده شود، سبکی که از دهه ۱۹۳۰ رواج یافت و به عنوان *آستین بال خفاشی* همچنان مد است.

## نگارخانه

پرونده:Hungarian_National_Museum_DSCF8119-72.JPG|جایگزین=19th century Hungarian dolman for court wear| دولمن مجارستانی قرن نوزدهم برای لباس درباری
پرونده:Henry_William_Paget00a.jpg|جایگزین=British hussar officer wearing a dolman, 1809| افسر هواسار بریتانیایی با لباس نظامی، ۱۸۰۹
پرونده:1871_dolman.jpg|جایگزین=Woman's dolman mantle, front & back views. Harper's Bazaar, November 1871| شنل دولمن زنانه، نمای جلو و عقب. *[[هارپرز بازار]]* ، نوامبر ۱۸۷۱
پرونده:Chasseur_à_cheval_8938_contrasté.jpg|جایگزین=French cavalry dolman, c. 1900| سواره‌نظام فرانسوی، حدود ۱۹۰۰
پرونده:Dolman_MET_33.191_front_CP4.jpg|جایگزین=Dolman, wool and silk, presumably made from a recycled Paisley shawl, c.1875. The Metropolitan Museum of Art| دولمن، پشم و ابریشم، احتمالاً ساخته شده از شال بازیافتی بته‌جقه ، حدود ۱۸۷۵. موزه هنر متروپولیتن
پرونده:Dolman_MET_CI39.29_B.jpg|جایگزین=Dolman, silk velvet, c.1880s. Metropolitan Museum of Art Costume Institute: C.I.39.29.| دولمن، مخمل ابریشمی، حدود دهه ۱۸۸۰. موزه هنر متروپولیتن


## منابع

## پیوند به بیرون

رده:پوشاک عثمانی
رده:تاریخ پوشاک (مد غربی)
رده:تاریخ پوشاک آسیایی
رده:کت‌ها
رده:مد دهه ۱۸۷۰ (میلادی)
رده:مد دهه ۱۸۸۰ (میلادی)
رده:واژه‌ها و عبارت‌های ترکی