بیانیه سه‌جانبه ۱۹۵۰

**بیانیه سه‌جانبه ۱۹۵۰** (به انگلیسی: ) که **توافقنامه سه‌جانبه ۱۹۵۰** نیز نامیده می‌شود، بیانیه‌ای مشترک از سوی ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و فرانسه بود که به‌منظور تضمین وضع موجود سرزمینی تعیین‌شده در توافقنامه‌های آتش‌بس عربی–اسرائیلی ۱۹۴۹ صادر شد. این بیانیه در ۲۵ مه ۱۹۵۰ در لندن از سوی وزیران امور خارجه سه کشور امضا شد.

بیانیه سه‌جانبه که برآمده از گفت‌وگوهای مرتبط با آتش‌بس بود، پایبندی امضاکنندگان به صلح و ثبات در خاورمیانه و مخالفتشان با کاربرد زور یا تهدید به آن را اعلام کرد. سه قدرت غربی متعهد شدند در چارچوب سازمان ملل متحد و بیرون از آن برای جلوگیری از نقض مرزها و خطوط آتش‌بس اقدام کنند و بر مخالفت خود با مسابقه تسلیحاتی تأکید ورزیدند. همچنین بیانیه بر رایزنی نزدیک میان سه قدرت با هدف محدود کردن مسابقه تسلیحاتی عربی–اسرائیلی تأکید داشت.

## انگیزه‌ها
قدرت‌های غربی در پی حفظ ثبات و جریان آزاد نفت، خنثی‌سازی درگیری عربی–اسرائیلی و در صورت امکان متقاعد کردن اعراب و اسرائیلی‌ها به همسویی با غرب در برابر تهدید نفوذ شوروی بودند.

ایالات متحده آمریکا نیروی محوری پشت این توافقنامه بود. رئیس‌جمهور دوایت آیزنهاور آن را ابزاری مناسب برای تضمین بی‌طرفی غرب و به‌ویژه ایالات متحده در درگیری عربی–اسرائیلی می‌دانست. هدف نهایی جلوگیری از هرگونه تصرف سرزمینی با زور در خاورمیانه بود.

## مفاد بیانیه
در این بیانیه سه قدرت اعلام کردند که به صلح و ثبات در خاورمیانه پایبندند و با کاربرد زور یا تهدید به زور مخالفند. آنها متعهد شدند اقدامات نظامی و دیپلماتیک گوناگونی را در چارچوب سازمان ملل متحد و بیرون از آن برای جلوگیری از نقض مرزها یا خطوط آتش‌بس انجام دهند. افزون بر این، مخالفت خود را با گسترش مسابقه تسلیحاتی بار دیگر اعلام کردند.

بیانیه همچنین رایزنی نزدیک میان سه قدرت را با هدف نظارت بر تجارت سلاح در منطقه و محدود کردن مسابقه تسلیحاتی عربی–اسرائیلی پیش‌بینی کرده بود.

با این حال سه قدرت پذیرفتند که کشورهای عربی و اسرائیل برای تأمین امنیت داخلی و دفاع مشروع از خود به سطح معینی از نیروی مسلح نیاز دارند. آنها اعلام کردند درخواست‌های خرید سلاح را بر پایه این اصول بررسی خواهند کرد، از جمله درخواست‌هایی که به کشورها امکان «ایفای نقش در دفاع از منطقه به‌طور کلی» را بدهد. بند مهم اما تا اندازه‌ای غیرقابل‌اجرای بیانیه نیز تأکید داشت که سه قدرت تنها با تضمین عدم بهره‌گیری از سلاح‌ها برای تجاوز علیه دیگر کشورها اقدام به فروش خواهند کرد.

بر پایه منبع عبری، بیانیه کرانه باختری را بخشی از خاک اردن به‌شمار آورد و در امّان این امر به‌مثابه شناسایی حقوقی الحاق کرانه باختری به اردن از سوی فرانسه و ایالات متحده تلقی شد.

## پیامدها
### کمیته هماهنگی تسلیحات خاور نزدیک
در ژوئن ۱۹۵۲ طرف‌ها «کمیته هماهنگی تسلیحات خاور نزدیک» (به انگلیسی: ، به اختصار NEACC) را تأسیس کردند و از طریق آن فروش سلاح خود به همه طرف‌های درگیری را هماهنگ ساختند. ایالات متحده عملاً هیچ سلاحی در خاورمیانه نفروخت و این بازارها را به بریتانیا و فرانسه واگذاشت که رقابت شدیدی میانشان وجود داشت. کمیته بیش از سه سال به‌گونه‌ای قابل قبول کار کرد. بریتانیا و فرانسه هر دو گاه‌به‌گاه فروش سلاح به طرف‌های درگیری عربی–اسرائیلی را متوقف می‌کردند، به‌ویژه هنگامی که اقدامات کشورها منافع منطقه‌ای بریتانیا یا فرانسه را تهدید می‌کرد.

### دیدگاه جرالد اشتاینبرگ
به گفته جرالد اشتاینبرگ، پژوهشگر علوم سیاسی، «این توافقنامه مانع دستیابی کشورهای عربی به سلاح از راه پیمان‌های اتحادشان با تأمین‌کنندگان نشد، اما اسرائیل کنار گذاشته شد… ایالات متحده کمک خارجی اندکی ارائه کرد و مقامات نظامی اسرائیلی که درصدد خرید سلاح و مهمات از ایالات متحده بودند با امتناع مواجه شدند.»

### قرارداد تسلیحاتی چکسلواکی و فروپاشی بیانیه
قرارداد تسلیحاتی چکسلواکی در سپتامبر ۱۹۵۵ که به‌موجب آن اتحاد شوروی موافقت کرد سلاح‌های مدرنی به ارزش ۲۵۰ میلیون دلار به مصر بفروشد، تلاش‌های غربی برای محدود کردن جریان سلاح را بی‌اثر ساخت. در آوریل ۱۹۵۶ فرانسه آغاز به انتقال مقادیر بزرگی سلاح مدرن به اسرائیل کرد. «فرانسه از اوایل دهه ۱۹۵۰ بر پایه یک توافقنامه محرمانه فرانسوی–اسرائیلی به اسرائیل سلاح می‌رساند (برخلاف توافقنامه سه‌جانبه، اما با پشتیبانی و تشویق آمریکا).»

بر پایه منبع روسی، در اوت ۱۹۵۶ آیزنهاور اعلام کرد که فروش سلاح فرانسه و بریتانیا به اسرائیل ناقض بیانیه سه‌جانبه است. بدین ترتیب تعهدات طرف‌ها عملاً پایان یافت.

## منابع پژوهشی
* 
* 

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:اسناد ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:روابط بریتانیا و فرانسه
رده:روابط فرانسه و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط بریتانیا و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط اسرائیل و فرانسه
رده:روابط اسرائیل و بریتانیا
رده:روابط اسرائیل و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط فرانسه و فلسطین
رده:روابط فلسطین و بریتانیا
رده:روابط فلسطین و ایالات متحده آمریکا