بیت عفا

**بیت عفا** () روستایی فلسطینی در بخش غزه بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در سرزمین فلسطین از سکنه تخلیه و ویران شد. این روستا در ۲۹ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت و وادی الرانه از شرق آن می‌گذشت. روستا بر فراز تپه‌ای کوچک در دشت ساحلی واقع بود و راه‌های فرعی آن را به جادهٔ اصلی ساحلی پیوند می‌داد.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ میلادی، جمعیت بیت عفا ۷۰۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند و مساحت زمین‌های روستا ۵٬۸۰۸ دونوم برآورد می‌شد. پس از جنگ ۱۹۴۸ و الحاق منطقه به اسرائیل، روستا به‌کلی ویران شد و امروزه نشانی از خانه‌های آن باقی نمانده‌است.

## پیشینه
در روستا خربه‌ای (ویرانه‌ای باستانی) وجود داشت که بقایای دیوارهایی از ستون‌های کهن، سنگ‌های نتراشیده و یک چاه را دربر می‌گرفت. همچنین آرامگاهی منسوب به نبی صالح در روستا قرار داشت.

در سدهٔ چهاردهم میلادی، روستا محل اقامت استاد صوفی الفالوجی بود که از عراق آمده بود و پیش از آنکه به روستای مجاور الفالوجه نقل مکان کند در بیت عفا ساکن بود.

در سال‌های ۱۴۷۲–۱۴۷۳ میلادی، سلطان قایتبای بیت عفا را به‌عنوان وقف برای مدرسهٔ خود در اورشلیم اختصاص داد.

## دورهٔ عثمانی
بیت عفا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ نام این روستا در ناحیهٔ (نَهیه) غزه و بخشی از سنجق غزه ثبت شده‌است. جمعیت آن ۲۶ خانوار مسلمان بود که جمعیتی در حدود ۱۴۳ نفر را تشکیل می‌داد. ساکنان مالیات گندم، جو، تاکستان و درختان میوه می‌پرداختند و یک‌بیست‌وچهارم درآمد به وقف اختصاص داشت.

در سال ۱۸۳۸ میلادی، ادوارد رابینسون روستا را با نام «بیت عفا» به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیهٔ غزه یادداشت کرد.

در سال ۱۸۶۳، ویکتور گِرَن جمعیت روستا را ۴۰۰ نفر گزارش کرد و کشتزارهای تنباکو و خیار پیرامون آن را توصیف نمود. فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نیز ۳۷ خانه و ۹۰ مرد را ثبت کرده بود.

در سال ۱۸۸۳، گزارش پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیت عفا را روستایی میان‌اندازه از خشت در دشت توصیف کرد که شباهت زیادی به عراق سویدان داشت و دارای چاه آب بود.

## دورهٔ قیمومت بریتانیا
بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که به‌دست مقامات قیمومتی بریتانیا انجام شد، جمعیت بیت عفا ۴۲۲ نفر بود که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۴۶۲ نفر رسید که باز هم همه مسلمان بودند.

در آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۷۰۰ مسلمان ثبت شد و مساحت زمین‌های آن ۵٬۸۰۸ دونوم بود. از این میان ۱۴ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۵٬۶۵۷ دونوم به کشت غلات و ۲۶ دونوم به بافت ساخته‌شده اختصاص داشت. روستاییان همچنین دام‌های خود را در مراتع شرقی روستا می‌چراندند.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها
در طرح تقسیم فلسطین (۱۹۴۷) بیت عفا در محدودهٔ کشور عربی پیشنهادی قرار داشت. بر پایهٔ گزارش روزنامهٔ *فلسطین*، در شب ۲۷ ژانویهٔ ۱۹۴۸ نیروهای شبه‌نظامی صهیونیست کوشیدند به روستا نفوذ کنند؛ نگهبانان روستا پس از دو ساعت درگیری مهاجمان را به عقب‌نشینی به سوی نِگبا واداشتند.

دربارهٔ تاریخ دقیق اشغال روستا روایت‌های گوناگونی وجود دارد. برخی منابع تاریخ اشغال را ۱۰ ژانویه ۱۹۴۸ و برخی دیگر آن را ۱۴–۱۵ ژوئیه ذکر کرده‌اند. روایت‌هایی نیز حاکی از آن است که ارتش اسرائیل در حدود ۹ ژوئیه ۱۹۴۸ روستا را گرفت اما ارتش مصر و نیروهای سودانی چند روز بعد اسرائیلی‌ها را بیرون راندند. سرانجام، روستا در جریان عملیات یوآو در نیمهٔ دوم اکتبر ۱۹۴۸ به‌طور قطعی به دست اسرائیل افتاد و ویران شد. پس از جنگ، منطقه به اسرائیل ملحق شد.

در سال ۱۹۵۳ موشاو یاد ناتان در جنوب محل روستا بر زمین‌های عراق سویدان بنا شد.

در سال ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «نشانی از خانه‌های روستا باقی نمانده؛ تنها درختان چنار و خرنوب و کاکتوس‌ها محل را مشخص می‌کنند. در زمین‌های پیرامون درختان میوه به‌ویژه مرکبات کاشته شده که از آب‌رسان ملی اسرائیل (کانال انتقال آب رود اردن) آبیاری می‌شوند.»

در سال ۱۹۹۸ شمار آوارگان برآمده از بیت عفا در حدود ۴٬۹۸۷ نفر برآورد می‌شد.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیت عفا در وبگاه Palestine Remembered
* بیت عفا در ذاکرات
* بیت عفا در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده