روابط حزب‌الله و روسیه

[بندانگشتی|طبق گفتهٔ [نیروهای دفاعی اسرائیل|ارتش اسرائیل، ظاهراً توپ‌های روسی ۹کی۱۱۱ فاگوت در دست حزب‌الله هستند.]]

رابطهٔ حزب‌الله لبنان و روسیه شامل چندین پارامتر از جمله مشارکت اقتصادی، تجارت اسلحه و کمک‌های نظامی است.

در طول چند سال گذشته، روسیه به عنوان بخشی از استراتژی خود برای گسترش نفوذ در خاورمیانه، دخالت خود در لبنان را گسترش داده و روابط خود را در زمینه‌های فرهنگی، اقتصادی و نظامی در بیروت تقویت کرده است. اگرچه فعالیت‌های روسیه در لبنان کاملاً به حزب‌الله مربوط نمی‌شود، اما اتحاد آن با حزب‌الله قابل توجه است و به روسیه دسترسی و قدرت در لبنان را می‌دهد، در حالی که به نفع گروه شبه‌نظامی و حزب سیاسی اسلام‌گرای شیعه لبنان، حزب‌الله، است. روسیه حزب‌الله را به عنوان یک سازمان تروریستی نمی‌شناسد.

## پیشینه
حزب‌الله که در سال ۱۹۸۲ در جریان جنگ اسرائیل و لبنان تشکیل شد، به عنوان یک سازمان شیعه رادیکال ظهور کرد. اهداف اصلی آن شامل ریشه‌کنی اسرائیل و تأسیس یک دولت شیعه در لبنان بوده است. حزب‌الله در سال‌های اولیه خود به عنوان یک سازمان چریکی و شبه‌نظامی فعالیت می‌کرد، و با گذشت زمان به عنوان یک حزب سیاسی در دولت لبنان نیز فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون به عنوان نماینده مشروع جامعه قابل توجه شیعیان در لبنان فعالیت می‌کند. جمهوری اسلامی ایران حامی اصلی آن است و کمک‌های مالی، تسلیحاتی و آموزش‌های شبه‌نظامی قابل توجهی را برای حمایت از دستور کار حزب‌الله ارائه می‌دهد.

نقطه عطفی در روابط حزب‌الله و روسیه در سال ۲۰۱۵ بود، زمانی که نیروهای روسیه و حزب‌الله در اتحاد با نیروهای بشار اسد در سوریه جنگیدند. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در آن زمان عمدتاً بر تصویر خود به عنوان «صلح‌طلب» تمرکز کرد، در حالی که حزب‌الله از مداخله پوتین در سوریه استقبال کرد، زیرا ارتش اسد و متحدانش از جمله حزب‌الله در آن زمان درخواست کمک کردند. دخالت مسکو مسیر جنگ را تغییر داد و حزب‌الله و دیگر نیروهای نیابتی ایران را تقویت کرد و از آن زمان آنها به شدت به پوشش هوایی و تلاش‌های دیپلماتیک روسیه متکی بوده‌اند.

یکی از افسران حزب‌الله در مصاحبه‌ای گفت که روسیه از سال ۲۰۱۲ حمایت خود را از جنبش مسلح او افزایش داده است. در سال ۲۰۱۴، میخائیل بوگدانوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، در بیروت با حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله، برای بررسی تحولات منطقه‌ای گفتگو کرد. بوگدانوف در بیانیه‌ای صریحاً اعلام کرد که روسیه این سازمان را به عنوان یک گروه تروریستی طبقه‌بندی نمی‌کند.

## نظامی
مقاله‌ای در سال ۲۰۱۶ بر اساس مصاحبه‌هایی با یکی از فرماندهان حزب‌الله، به بررسی رابطه بین روس‌ها و حزب‌الله پرداخت. این مقاله به ویدئویی که در دسامبر ۲۰۱۶ منتشر شد اشاره کرد که در آن یک فرمانده حزب‌الله مستقر در حلب تأیید می‌کند که سازمان او از نزدیک با روس‌ها در قطب صنعتی سابق سوریه همکاری داشته و رابطه آنها را «بهتر از عالی» می‌نامد. بر اساس این مقاله، روسیه اهمیت زیادی برای اتحاد خود با حزب‌الله در سوریه قائل است و این شبه‌نظامیان لبنانی را به عنوان نیرویی توانمند و قابل اعتماد در میدان نبرد می‌شناسد. حمایت حیاتی ارائه شده توسط حزب‌الله نقش مهمی در تصرف سرزمین‌های استراتژیک، تحکیم کنترل رژیم و کمک به حملات هوایی روسیه داشته است. مسکو از طریق این همکاری امیدوار است با ایجاد یک دولت مرکزی قوی در دمشق، به درگیری‌های سوریه پایان دهد.

گزارشی از دیلی بیست حاکی از آن است که روسیه به حزب‌الله سلاح می‌دهد.

در نوامبر ۲۰۱۶، روزنامه لبنانی الاخبار که از نزدیک با حزب‌الله مرتبط است، گزارش داد که این سازمان اخیراً اولین جلسه رسمی و مستقیم خود را با افسران ارشد نظامی روسیه برگزار کرده است. هدف از این جلسه، بحث در مورد برنامه‌های استراتژیک برای نبرد نهایی در حلب بود. در این مقاله اشاره شده است که افسران روسی که ابتکار عمل برگزاری این جلسه را به دست گرفته‌اند، از عملکرد حزب‌الله در طول نبرد شهید ابوعمر سراقب ابراز تحسین کرده‌اند. هر دو طرف برای حفظ کانال‌های ارتباطی مداوم به توافق رسیده‌اند.

در مارس ۲۰۲۲، گزارش‌های تأیید نشده از عربستان سعودی و لبنان حاکی از آن بود که حزب‌الله، یک گروه شبه‌نظامی شیعه تحت حمایت ایران، ممکن است تقریباً ۸۰۰ جنگجو را برای حمایت از نیروهای روسی در اوکراین مستقر کند. ظاهراً این همکاری به حزب‌الله فرصت تهیه سلاح از پیمانکار دفاعی روسیه، الماز-انتی را می‌دهد، اگرچه این گروه شیعه پیوسته چنین ادعاهایی را رد کرده است. این طرح شامل اعزام یک گروه اولیه ۲۰۰ نفره از عوامل حزب‌الله به روسیه بود و انتظار می‌رود جنگجویان بیشتری بعداً به آنها بپیوندند. ظاهراً قرار است هر یک از شرکت‌کنندگان در این ترتیبات ماهانه ۱۵۰۰ دلار دستمزد دریافت کنند. گفته می‌شود این توافق پس از دیداری بین ناجی حسن الشرتونی، رئیس واحد امنیتی حزب‌الله، و الکساندر کوزنتسوف، یک مقام روسی مرتبط با گروه واگنر - یک سازمان شبه‌نظامی که اغلب به عنوان «ارتش خصوصی» وزارت دفاع روسیه شناخته می‌شود - محقق شده است.

گزارش‌های وب‌سایت بین‌المللی «صوت بیروت» لبنان نشان می‌دهد که حزب‌الله پس از دیدار شارتونی و کوزنتسوف، یک دفتر جذب نیرو در القصیر، غرب سوریه، تأسیس کرده است. علاوه بر این، طبق گزارش‌ها، قرار است سه دفتر جذب نیروی دیگر در حلب، یبرود و سیده زینب افتتاح شود و به اعضای حزب‌الله فرصت ثبت‌نام برای مأموریت ادعایی روسیه را بدهد.

پس از حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین، روسیه ارتباطات خود را با ایران، حامی اصلی حزب‌الله، تقویت کرده است. منابعی که سی‌ان‌ان به آنها استناد کرده، می‌گویند که اطلاعات غربی حاکی از همکاری فزاینده‌ای بین واگنر، سازمان شبه‌نظامی روسیه، و حزب‌الله در سوریه است.

در جریان درگیری ۲۰۲۳ در اسرائیل، گزارش‌های اطلاعاتی ایالات متحده نشان داد که روسیه از حزب‌الله برای حملات علیه اسرائیل پشتیبانی هوایی ارائه داده است. طبق گزارش‌ها، سازمان شبه‌نظامی واگنر روسیه یک سیستم پانتسیر-اس۱ را به حزب‌الله منتقل کرده است. پانتسیر که در اصطلاحات ناتو با نام اس‌اِی-۲۲ شناخته می‌شود، یک توپ و موشک ضدهوایی خودکششی است که توسط روسیه توسعه و تولید شده است. هدف آن ایجاد دفاع نقطه‌ای در برابر هواپیماهای بال ثابت، هلیکوپترها، موشک‌های کروز و پهپادها است.

به گفته چارلز لیستر، مدیر برنامه‌های سوریه و مقابله با تروریسم و افراط‌گرایی در مؤسسه خاورمیانه در واشینگتن، ارتش روسیه، از جمله نیروهای عملیات ویژه آن، «در سال‌های اخیر در سوریه، اتحاد عملیاتی بسیار نزدیکی با حزب‌الله ایجاد کرده است.» لیستر خاطرنشان می‌کند که این رابطه به‌طور گسترده مورد تأیید قرار گرفته و همچنان ادامه دارد.

بر اساس گزارش نوامبر ۲۰۲۳، روسیه ارتباطات نظامی پایداری را با برخی از جناح‌های تحت حمایت ایران در منطقه حفظ کرده است. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه، در جریان شهادت خود در کنگره، بر تشدید روابط بین مسکو و تهران و تأثیر آنها بر امنیت خاورمیانه تأکید کرد. بلینکن به کمیته تخصیص بودجه سنا اطلاع داد و اظهار داشت: «مسکو فناوری نظامی پیشرفته‌ای را در اختیار ایران قرار داده است که تهدیدی برای امنیت اسرائیل محسوب می‌شود.»

## اقتصادی
تا سال ۲۰۱۸، به نظر می‌رسید که این اتحاد به فعالیت‌های نظامی محدود می‌شود. پس از سال ۲۰۱۸، تغییری در این اتحاد ایجاد شد و از یک اتحاد نظامی به یک مشارکت اقتصادی گسترش یافت. یک شبکه نفتی روسی-ایرانی که از حزب‌الله، حماس و دولت سوریه حمایت می‌کرد، در سال ۲۰۱۸ توسط وزارت خزانه‌داری ایالات متحده غیرقانونی اعلام شد.

روابط مالی حزب‌الله با روسیه در سال ۲۰۱۸ آشکار شد، زمانی که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده یک قاچاق نفت پیچیده با مشارکت حزب‌الله و نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را افشا کرد که صدها میلیون دلار برای نیروی قدس و حزب‌الله درآمد ایجاد می‌کرد. این عملیات به رژیم ایران اجازه داد تا وجوه را به نمایندگی از سوریه به شرکت دولتی پرومسیریوایمپورت روسیه منتقل کند و به روسیه این فرصت را داد تا از تحریم‌های ایالات متحده علیه اسد فرار کند. بانک مرکزی سوریه این وجوه را به حزب‌الله، حماس و نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران منتقل کرد. دو چهره اصلی که در این عملیات شناسایی شدند، محمد کثیر، یک مقام ارشد حزب‌الله، و محمد الشویقی، یک شهروند سوری ساکن روسیه بودند. مقاله روسی خاطرنشان می‌کند که دولت روسیه رسماً در این فعالیت دخیل بوده است.

از زمان افشای این شبکه، وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌هایی را علیه چندین فرد دخیل در این شبکه قاچاق اعمال کرده است و در ماه مه ۲۰۲۲. وزارت خزانه‌داری ایالات متحده پس از کشف اینکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران از شرکتی در روسیه برای انتقال میلیون‌ها دلار از روسیه استفاده می‌کند، تحریم‌های بیشتری را علیه این شبکه قاچاق اعمال کرد.

در نوامبر ۲۰۲۲، وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌هایی را علیه شبکه دیگری که از حزب‌الله و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حمایت می‌کرد، اعمال کرد، اما مشخص نکرد که آیا دولت روسیه نیز در آن شبکه دخیل بوده است یا خیر. طبق این مقاله، این اقدامات به تلاش‌های بین‌المللی برای تحمیل هزینه به روسیه به دلیل حمله‌اش به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ آسیب می‌رساند و همچنین به دو سازمان تروریستی کمک می‌کند تا درآمد کسب کنند. در مارس ۲۰۲۱، حزب‌الله از طریق یک سفر دیپلماتیک زودهنگام به مسکو، روابط خود را با روسیه گسترش داد. نمایندگان حزب‌الله طی یک اقامت سه روزه در مسکو، با چندین افسر روسی از جمله سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، نمایندگان پارلمان و شورای فدرال روسیه و کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، دیدار کردند. در طول این دیدار، شرکت‌کنندگان، از جمله موارد دیگر، در مورد پروژه‌های مختلف همکاری بحث کردند. سه ماه بعد، الکساندر رودکوف، سفیر روسیه در لبنان در بیروت، جلسه‌ای پیگیری با حزب‌الله برگزار کرد. سید حسن نصرالله پیش از این در سال ۲۰۱۳ با وزیر امور خارجه روسیه دیدار کرده بود.

طبق گزارش وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در ژانویه ۲۰۲۳، مکلاد، اقتصاددان لبنانی، مشاور مالی حزب‌الله محسوب می‌شود و از طرف این گروه، امور تجاری را مدیریت می‌کند و نماینده آن در مذاکرات با سرمایه‌گذاران، شرکا و مقامات دولتی خارجی است. وزارت خزانه‌داری ایالات متحده، مشارکت مکلاد با روسیه را برجسته کرده است. مکلاد حداقل از سال ۲۰۲۱، در روابط نزدیک با مقامات روسی، در جلسات بیروت شرکت داشته و با بوگدانوف گفتگو داشته است. او در مذاکرات شرکت روسی هیدرو انجینیرینگ اند کانستراکشن برای بازسازی پالایشگاه زهرانی در جنوب لبنان، که تحت کنترل حزب‌الله است، یک پروژه ۱٫۵ میلیارد دلاری، نقش داشته است. اگرچه این شرکت متعلق به آندری متزگر، تاجر روسی است، اما توسط دولت روسیه حمایت می‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله، علاقه حزب‌الله به پروژه تقطیر را ابراز کرده است. او از ایالات متحده به دلیل تأخیر در پیشرفت آن انتقاد کرد و اشاره کرد که اگر حزب‌الله نفوذ بیشتری بر تصمیمات لبنان داشت، پیشنهاد روسیه را خیلی زودتر می‌پذیرفت. علاوه بر پیشبرد معاملات، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده مشارکت مقلد در تلاش‌ها برای کمک به حزب‌الله در تهیه سلاح را فاش کرد. مقلد با همکاری محمد کثیر، افسر حزب‌الله، در تلاش‌های این گروه برای تهیه سلاح مشارکت داشت. کثیر نه تنها تأمین مالی حزب‌الله را مدیریت می‌کرد، بلکه واحد مسئول انتقال سلاح، فناوری و پشتیبانی از سوریه به لبنان را نیز رهبری می‌کرد - که اکنون به عنوان واحد ۴۴۰۰ حزب‌الله شناخته می‌شود، که قبلاً واحد ۱۰۸ نامیده می‌شد.

## سیاسی
روسیه به عنوان یکی از معدود کشورهای بزرگی که روابط فعالی با بازیگران سیاسی متنوع و اغلب مخالف لبنان دارد، برجسته است. در آوریل ۲۰۲۱، روسیه میزبان سعد حریری، نخست‌وزیر منصوب لبنان، بود و یک ماه قبل از آن، آنها از هیئتی از حزب‌الله، از جمله محمد رعد، رئیس بلوک پارلمانی این جنبش، استقبال کردند. طبق گزارش تحلیلی مؤسسه امور بین‌الملل استرالیا، نفوذ رو به رشد روسیه در لبنان قابل توجه شده است و باعث شده است که جورج شعبان، نماینده ویژه نخست‌وزیر منصوب، ابراز عقیده کند که مسکو می‌تواند در حل بن‌بست سیاسی نقشی ایفا کند. شعبان بر ارتباطات مثبت روسیه با همه احزاب سیاسی لبنان و روابط آن با بازیگران منطقه‌ای مؤثر بر وضعیت این کشور تأکید کرد. میدل ایست مانیتور اظهار داشت که حزب‌الله و روسیه در حال بررسی تأسیس دفتر حزب در مسکو هستند. به گفته همین منبع، روس‌ها حزب‌الله را نه صرفاً به عنوان یک سازمان لبنانی، بلکه به عنوان حزبی با حضور در کشورهای مختلف منطقه می‌شناسند.

بر اساس مقاله‌ای از آی‌ان‌اس‌اس، حزب‌الله حمایت روسیه را بسیار مهم می‌داند، زیرا به این سازمان در چشم‌انداز سیاسی لبنان مشروعیت می‌بخشد. با وجود اینکه تعداد فزاینده‌ای از کشورها، شامل جناح‌های سیاسی و نظامی آن، آن را یک سازمان تروریستی می‌دانند، حمایت روسیه به تثبیت حزب‌الله به عنوان یک بازیگر سیاسی شناخته شده کمک می‌کند. علاوه بر این، این گروه انگیزه دارد تا ارتباطات لبنان را با نهادهای غیرغربی و غیرطرفدار غرب، مانند کشورهای خلیج فارس، افزایش دهد.

## جستارهای وابسته
* روابط ایران و حزب‌الله
* روابط روسیه و حماس

## منابع

رده:جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
رده:حمایت دولتی از تروریسم
رده:روابط اسرائیل و روسیه
رده:روابط ایران و روسیه
رده:روابط روسیه و لبنان