زینایدا یوسوپوا

**شاهزاده زینایدا نیکولایونا یوسوپوا** (؛ ۲ سپتامبر ۱۸۶۱ – ۲۴ نوامبر ۱۹۳۹)، نجیب‌زاده‌ای روس و تنها وارث بزرگ‌ترین ثروت خصوصی روسیه در زمان خود بود. او به خاطر زیبایی، میهمان‌نوازی باشکوه و فعالیت‌های خیریه گسترده‌اش مشهور بود و یکی از شخصیت‌های برجسته جامعه پیش از انقلاب روسیه به‌شمار می‌آمد. در سال ۱۸۸۲ با کنت فلیکس فلیکسویچ سوماراکوف-الستون ازدواج کرد که مدتی کوتاه به عنوان فرماندار کل منطقه نظامی مسکو خدمت کرد (۱۹۱۴–۱۹۱۵). زینایدا بیشتر به عنوان مادر شاهزاده فلیکس یوسوپوف، قاتل گریگوری راسپوتین شناخته می‌شود. در آوریل ۱۹۱۹ او روسیه را ترک کرد و باقی عمرش را در تبعید گذراند.

## زندگی اولیه

شاهزاده زینایدا نیکولایونا یوسوپوا تنها فرزند بازمانده شاهزاده نیکولای بوریسوویچ یوسوپوف (۱۲ اکتبر ۱۸۲۷ – ۳۱ ژوئیه ۱۸۹۱)، مارشال دربار امپراتوری، و کنتس تاتیانا الکساندروونا د ریبوپیِر (۲۹ ژوئن ۱۸۲۸ – ۱۴ ژانویه ۱۸۷۹) بود. شاهزاده یوسوپوف حامی هنرها بود و در دفتر نیکلای یکم خدمت می‌کرد. مادر زینایدا، یکی از مهمانداران دربار برای ملکه آلکساندرا فیودوروفنا (شارلوت پروس), دختر کنت الکساندر ایوانوویچ د ریبوپیِر و همسرش اکاترینا میخائیلوونا پوتیمکینا و خواهرزاده گریگوری پوتمکین بود.

تنها برادر زینایدا، شاهزاده بوریس نیکولایویچ یوسوپوف، در دوران کودکی درگذشت. او همچنین یک خواهر کوچکتر، شاهزاده تاتیانا نیکولایونا داشت. به عنوان تنها فرزند بازمانده یک زوج برجسته، صاحب موقعیت بالا و بسیار ثروتمند، زینایدا مورد توجه ویژه دربار قرار داشت. او بزرگ‌ترین وارث روسیه در زمان خود و آخرین عضو خانواده House of Yusupov بود. خانواده یوسوپوف که اصالتاً تاتار-نوگایی داشتند، ثروت زیادی داشتند که نسل‌ها قبل به دست آمده بود. املاک آن‌ها شامل چهار کاخ در سنت پترزبورگ، سه کاخ در مسکو، ۳۷ ملک در نقاط مختلف روسیه (مانند آرخانگلسکویه، کورسک، ورونژ و پولتاوا) بود. آن‌ها بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ جریب (۴۰۰ کیلومتر مربع) زمین داشتند و صنایعشان شامل کارخانه‌های چغندر قند، آجرسازی، کارخانه چوب‌بری، نساجی و مقوا، معادن آهن، آسیاب‌های آرد، کارخانه‌های تقطیر و میدان‌های نفتی در دریای خزر بود.

شاهزاده زینایدا به خاطر هوش، میهمان‌نوازی، مهارت‌های اجتماعی و زیبایی‌اش شناخته می‌شد؛ ویژگی‌هایی که تا اواخر عمرش باقی ماندند.

## ازدواج

شاهزاده نیکولای بوریسوویچ یوسوپوف امیدوار بود زینایدا ازدواجی برجسته و شکوهمند داشته باشد، اما در یک مراسم پذیرایی که برای ازدواج او با Alexander of Battenberg ترتیب داده شده بود، زینایدا با کنت فلیکس فلیکسویچ سوماراکوف-الستون (۵ اکتبر ۱۸۵۶ – ۱۰ ژوئن ۱۹۲۸)، ستوان در گارد سواره و پسر کنت فلیکس نیکولایویچ سوماراکوف-الستون ملاقات کرد و عاشق او شد. آن‌ها در ۴ آوریل ۱۸۸۲ در سن پترزبورگ ازدواج کردند. شاهزاده زینایدا و همسرش چهار پسر داشتند که دو نفر از آن‌ها دوران کودکی را پشت سر گذاشتند: نیکلاس یوسوپوف (۱۸۸۳–۱۹۰۸) و شاهزاده فلیکس فلیکسویچ یوسوپوف (۱۸۸۷–۱۹۶۷). پس از مرگ پدر همسرش در ۱۸۹۱، فلیکس با اجازه ویژه الکساندر سوم، امپراتور روسیه عنوان شاهزاده یوسوپوف و همچنین کنت سوماراکوف-الستون را دریافت کرد و توانست هر دو عنوان را به وارث خود و فرزندان زینایدا منتقل کند. شاهزاده فلیکس در ۱۹۰۴ به عنوان دستیار دوک بزرگ سرگئی الکساندروویچ منصوب شد و فرمانده سواره نظام گارد امپراتوری گردید. در ۱۹۱۴، او به عنوان فرماندار کل مسکو منصوب شد و این سمت را مدتی کوتاه برعهده داشت.

علاوه بر کاخ مویکا بزرگ (که به نام کاخ یوسوپوف نیز شناخته می‌شود) در سنت پترزبورگ و املاک متعددشان، این زوج همچنین دارای یک عمارت در Liteyny Avenue بودند که اکنون محل مؤسسه تجارت بین‌الملل، اقتصاد و حقوق سن پترزبورگ است. زینایدا همچنین مالک کاخ در Nevsky Prospect 86 بود.

## جامعه‌پسندی و خیریه

به عنوان یکی از شخصیت‌های برجسته جامعه پیش از انقلاب روسیه، زینایدا به خاطر زیبایی، ظرافت و میهمان‌نوازی باشکوهش مشهور بود. در کتاب خاطراتش *Ladies of the Russian Court*، مریِل بوکانان (۱۸۸۶–۱۹۵۹)، دختر آخرین سفیر بریتانیا در روسیه امپراتوری، شاهزاده زینایدا را این‌گونه توصیف کرده است:
: «به لحاظ جسمی ظریف، زود خسته می‌شد و ذاتاً زنانه بود. او از آن زنانی نبود که توانایی اداره سازمان‌های بزرگ خیریه را داشته باشند. او همیشه آماده بود تا به هر کسی که از او درخواست کمک می‌کرد، آزادانه و سخاوتمندانه ببخشد، نام، خانه و منابع خود را برای هر کار شایسته‌ای در اختیار بگذارد، اما از تبلیغات و پیچیدگی‌های مدیریت اجرایی دوری می‌کرد.»

زینایدا یوسوپوا همچنین به خاطر سخاوتش شناخته می‌شد؛ در آرخانگلسکویه او مدرسه، بیمارستان، خانه، کلیسا و حتی تئاتر ساخت، همه برای استفاده خدمتکاران و ساکنان املاک، و به زندگی آن‌ها توجه زیادی داشت. پسرش فلیکس بعدها یادآور شد که هیچ‌کس با درخواستی نزد او نیامد و رد نشد و سخاوت او بسیاری را به تحسین واداشت. دوستی او با دوشس بزرگ الیزابت فیودوروونا، بر اساس خیریه مشترک و ایمان، بی‌شک الهام‌بخش الیزابت برای اختصاص دادن خود به کلیسا و فقرا بود. نقاش والنتین سرُف که از قدرتمندان خوشش نمی‌آمد و کسی را چاپلوسی نمی‌کرد، به او گفت: «اگر همه ثروتمندان، شاهزاده خانم، مانند شما بودند، جایی برای بی‌عدالتی باقی نمی‌ماند.» زینایدا پاسخ داد: «بی‌عدالتی قابل ریشه‌کن شدن نیست و مخصوصاً با پول، والنتین الکساندروویچ.» حتی در تبعید و زندگی ساده، در خیریه شرکت می‌کرد و عمدتاً از پناهندگان روسی حمایت می‌نمود. او برای مثال، یک آژانس در رم تأسیس کرد که برای مهاجران کار پیدا می‌کرد، پول به کسانی که می‌خواستند حرفه‌ای بیاموزند اهدا می‌کرد و کارگاه‌های خیاطی و غذاخوری‌های رایگان برای پناهندگان روسی راه‌اندازی نمود.

شاهزاده زینایدا یوسوپوا به عنوان مهماندار دربار هم برای ماریا فیودوروونا، امپراتریس روسیه و هم آلکساندرا فیودوروفنا، ملکه روسیه خدمت کرد. او دوست الیزابت هسن و راین، همسر دوک بزرگ سرگئی الکساندروویچ بود. به‌طور خصوصی، او منتقد سختگیر امپراتریس آلکساندرا، خواهر الیزابت، شد. پسر بزرگش، نیکلاس، در سال ۱۹۰۸ در یک دوئل درگذشت و این حادثه سایه‌ای بر بقیه زندگی او انداخت. در فوریه ۱۹۱۴، پسر کوچکش فلیکس با شاهزاده ایرینا الکساندروونا، تنها خواهرزاده تزار نیکلاس دوم و نتیجه چهارم کریستیان نهم، ازدواج کرد. فلیکس به دلیل شرکت در قتل گریگوری راسپوتین از دربار افتاد؛ امپراتریس آلکساندرا خواست او را بلافاصله اعدام کنند، اما این کار انجام نشد. مادرش از اقدامات او حمایت کرد، زیرا مرگ راسپوتین را برای بهبود وضعیت روسیه حیاتی می‌دید، زیرا شهرت تزار و امپراتریس توسط نفوذ آشکار راسپوتین بر آن‌ها خدشه‌دار شده بود؛ نظر بیشتر اشراف نیز همین بود، مانند مادر تزار، امپراتریس مادر ماریا فیودوروونا و خواهر امپراتریس، دوشس بزرگ الیزابت فیودوروونا. فلیکس یوسوپوف سپس به املاک خود در کریمه رفت و خانواده‌اش او را همراهی کردند.

## انقلاب و تبعید
در سال ۱۹۱۷، با وقوع انقلاب و کناره‌گیری تزار، یوسوپوف‌ها به شهر بازگشتند، اما آشوب و خشونت برای زینایدا طاقت‌فرسا بود و آن‌ها دوباره به کریمه رفتند. انتظار می‌رفت هرج‌ومرج به زودی پایان یابد و اکثر اشراف به باززایی روسیه امید داشتند. پسرش، فلیکس، توانست به شهر بازگردد تا تعدادی از نقاشی‌های رمبراندت و جواهرات را بازیابی کند؛ بقیه، برای مثال، زیر پله‌های کاخ یوسوپوف در مسکو مخفی شدند. اما پس از انقلاب اکتبر، این امیدها از بین رفت. مالکیت خصوصی لغو و مصادره شد؛ یوسوپوف‌ها همه چیز، از جمله ثروت عظیم، کاخ‌ها، املاک و جواهرات خود را از دست دادند. در سال ۱۹۲۵، ثروت مخفی‌شده زیر پله‌ها پیدا شد و مانند دارایی‌های دیگر «مردم سابق» (اشراف سابق) فروخته شد.

در آوریل ۱۹۱۹، شاهزاده زینایدا نهایتاً روسیه را همراه با ۳۹ نفر از رومانوف‌ها، از جمله امپراتریس مادر، ترک کرد. این تنها زمانی رخ داد که تهدید بلشویک‌های در حال نزدیک شدن غیرقابل چشم‌پوشی شد. او و همسرش به رم رفتند و در شرایط محدود زندگی کردند. پس از مرگ همسرش، به پاریس نقل مکان کرد و در آپارتمانی با پسرش فلیکس و همسرش زندگی کرد و از دختر آن‌ها مراقبت نمود. شاهزاده زینایدا یوسوپوا در ۱۹۳۹ درگذشت و در Sainte-Geneviève-des-Bois Russian Cemetery به خاک سپرده شد.

## فرزندان
زینایدا و فلیکس دو پسر داشتند:
# نیکلاس یوسوپوف (۲۸ فوریه ۱۸۸۳ – ۵ ژوئیه ۱۹۰۸)
# شاهزاده فلیکس فلیکسویچ یوسوپوف (۱۱ مارس ۱۸۸۷ – ۲۷ سپتامبر ۱۹۶۷)، که با شاهزاده ایرینا الکساندروونا ازدواج کرد و یک دختر داشت: ایرینا «بِبِه» فلیکسونا یوسوپوا (۲۱ مارس ۱۹۱۵ – ۳۰ اوت ۱۹۸۳)، که با کنت نیکلاس دمیتریویچ شِرِمِتِف ازدواج کرد و یک دختر داشت: کنتس زنیا نیکولاونا شِرِمِتِوا (۱ مارس ۱۹۴۲)، که با ایلیاس سفیریس ازدواج کرد و یک دختر داشت: تاتیانا سفیریس (۲۸ اوت ۱۹۶۸)، که با آنتونی وامواکیدیس ازدواج کرد و دو دختر داشت: ماریلیا وامواکیدیس (زاده ۷ ژوئیه ۲۰۰۴) و یاسمین زنیا وامواکیدیس (زاده ۱۷ مه ۲۰۰۶)

در سال ۱۹۱۰، فلیکس رابطه‌ای عاشقانه با دخترخوانده‌اش آغاز کرد که به نام همسرش نامگذاری شده بود. آن‌ها سه فرزند با هم داشتند که دو نفر از آن‌ها دوران کودکی را پشت سر گذاشتند.

## کلکسیون جواهرات
به‌عنوان سرپرست یکی از مهم‌ترین خانواده‌های اشرافی روسیه، او همچنین ثروت عظیمی به ارث برد که شامل بزرگ‌ترین مجموعه جواهرات تاریخی در روسیه می‌شد، تنها پس از خزانه‌های دودمان رومانوف. او صاحب ۲۱ تاج، ۲۵۵ سنجاق سینه، ۴۲ دستبند، ۲۱۰ کیلوگرم انواع آثار هنری و صدها هزار سنگ قیمتی بود. برخی از جواهرات مشهور شامل: مروارید لا پلگرینا (اواسط قرن ۱۶)، 'Polar Star Diamond' (الماس ۴۱٫۲۸ قیراطی)، 'La Régente Pearl' (پنجمین مروارید بزرگ جهان)، الماس «سر قوچ» قرن ۱۷ (۱۷٫۴۷ قیراط)، الماس «سلطان مراکش» قرن ۱۷ (۳۵٫۶۷ قیراط، چهارمین الماس آبی بزرگ جهان)، گوشواره‌های الماسی ماریا آنتوانت قرن ۱۷ (دو الماس ۳۴٫۵۹ قیراطی)، تندیس یاقوت کبود «ونوس آبی» (تندیس ۴ اینچی از خدایگان ونوس روی یک اسپینل بزرگ) و همچنین «بودای یاقوتی» قرن ۱۵ (مجسمه یاقوت ۷۰+ قیراط).

پس از فرار از انقلاب انقلاب روسیه، او مجبور شد تمام دارایی‌های مالی خود را پشت سر بگذارد: مجموعه جواهراتش زیر یک پلکان در کاخش در مسکو پنهان شد به امید آن که در بازگشت به روسیه بتواند از آن‌ها استفاده کند. با این حال، تمام آن‌ها توسط بلشویک در سال ۱۹۲۵ پیدا و فروخته شدند. در طول تبعید، او تنها جواهرات بزرگ را با خود برد و آن‌ها را برای تأمین خانواده و امور خیریه فروخت.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:درگذشتگان ۱۹۳۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۶۱ (میلادی)
رده:مهاجران اهل امپراتوری روسیه
رده:مهاجران به ایتالیا
رده:مهاجران به فرانسه
رده:اشراف اهل امپراتوری روسیه