مرز قزاقستان-ازبکستان

بندانگشتی|384x384پیکسل|نقشه ازبکستان با قزاقستان به شمال

**مرز ازبکستان و قزاقستان**  ۲۳۳۰ کیلومتر (۱٬۴۵۰ مایل) طول دارد و از سه نقطه با ترکمنستان تا سه نقطه با قرغزیستان می‌رود. این طولانی‌ترین مرز خارجی ازبکستان است. پایتخت ازبکستان تاشکند تنها  مایل) از این مرز واقع شده است.

## توضیحات
مرز در غرب در سه نقطه با ترکمنستان آغاز می‌شود؛ سپس به دنبال مریدین ۵۶ در شرق برای حدود  مایل) تا ۴۵م موازی شمال است. در آنجا یک خط مستقیم  مایل) به شمال شرقی می‌رود، و بعد از آن یک بخش خط مستقیم دیگر  کیلومتر (۸۰ مایل) ادامه دارد. این بخش آخر از طریق دریای آرال و جزیره سابق ووزروژدنیا (که اکنون بخشی از سرزمین اصلی است) که در مرز است، می‌گذرد. دریا قبلاً بسیار بزرگتر بود اما به شدت توسط طرح‌های آبیاری دوران شوروی خسته شده است. بخش مرکزی مرز شامل یک سری از قطعات کوتاه خط مستقیم است که به‌طور تقریباً به سمت شرق از طریق بیابان کیزیلکوم تا نزدیکی سد شاردارا قزاقستان می‌رود. مرز بعد از آن در منطقه ماکتاراال از قزاقستان به شکل یو حرکت می‌کند و سپس در جهت شمال شرقی از تاشکند عبور می‌کند و بعد از آن از امتداد دامنه اوگام تا سه نقطه قیرغزی ادامه می‌یابد.

دو سوم غربی مرز به‌طور کم جمعیت است و مناطق بیابان را عبور می‌کند، در مقایسه با سوم شرقی که دارای تعداد زیادی جمعیت است، که شامل برخی از بزرگ‌ترین شهرهای ازبکستان و جنوب قزاقستان است. شرقترین بخش کوهستانی است و مجموعه ای از پارک‌های ملی (پارک ملی سایرام-اوگام و حفاظتگاه طبیعی آکسو-ژاباگلی در قزاقستان و پارک ملی اوگام-چاتکال در ازبکستان) را شامل می‌شود. راه‌آهن ازبکستان از جیزاخ تا سردارو به مدت کوتاهی از طریق قزاقستان عبور می‌کند، میراث از دوران شوروی که زیرساخت‌ها بدون توجه به مرزهای داخلی ساخته شده بودند.

## تاریخ
امپراتوری روسیه در قرن نوزدهم، آسیا مرکزی را با ضمیمه شدن خانتهای مستقل کوکاند و خیوا و امارت بخارا فتح کرده بود. پس از آنکه کمونیست‌ها در سال ۱۹۱۷ قدرت را به دست آوردند و اتحاد جماهیر شوروی را ایجاد کردند، تصمیم گرفت که آسیای مرکزی را به جمهوری‌های قومی تقسیم کند. این در ارتباط با نظریه کمونیست بود که ملیت گرایی یک گام ضروری در مسیر رسیدن به یک جامعه کمونیستی بود و تعریف جوزف استالین از یک ملت به عنوان «یک جامعه تاریخی تشکیل شده و پایدار از مردم، بر اساس یک زبان مشترک، قلمرو، زندگی اقتصادی و ساختار روان‌شناسی که در یک فرهنگ مشترک آشکار می‌شود» بود.

معمولاً ان تی دی چیزی بیش از یک اقدام بدبینانه در سیاست تفرقه بینداز و حکومت کن، تلاشی عمداً ماکیاولیستی از سوی استالین برای حفظ هژمونی شوروی بر منطقه با تقسیم مصنوعی ساکنان آن به ملت‌های جداگانه و با مرزهایی که عمداً طوری ترسیم شده بودند که اقلیت‌ها را در هر ایالت باقی بگذارند، به تصویر کشیده نمی‌شود. اگرچه در واقع شوروی‌ها نگران تهدید احتمالی ناسیونالیسم پان ترکیستی بودند، همان‌طور که به عنوان مثال با جنبش باسماچی در دهه ۱۹۲۰ بیان شد، تجزیه و تحلیل دقیق‌تر برگرفته از منابع اصلی، تصویری بسیار ظریف‌تر از آنچه معمولاً ارائه می‌شود را ترسیم می‌کند.

شوروی‌ها به ایجاد جمهوری‌های همگام قومی هدف داشتند، اما بسیاری از مناطق از نظر قومی مخلوط بودند (به عنوان مثال دره فرگانا) و اغلب تعیین برچسب قومی «صحیح» برای برخی از مردم (به عنوان نمونه، سارت ترک-وزبک مخلوط یا قبایل مختلف ترکمن / ازبک در امتداد آمو داریا) دشوار بود. نخبگان ملی محلی به شدت استدلال کردند (و در بسیاری از موارد بیش از حد مورد خود را ارزیابی کردند) و شوروی‌ها اغلب مجبور به قضاوت بین آنها شدند، که به دلیل کمبود دانش متخصص و کمبود اطلاعات انتنوگرافی دقیق یا به روز در مورد منطقه مانع می‌شدند. علاوه بر این، ان تی دی همچنین به ایجاد نهادهای «قابل زندگی» با توجه به مسائل اقتصادی، جغرافیایی، کشاورزی و زیرساخت نیز هدف قرار داده و اغلب از افراد قومی تر می‌شود. تلاش برای تعادل این اهداف متناقض در یک چارچوب ملی‌گرایی کلی بسیار دشوار و اغلب غیرممکن بود، که منجر به کشیدن مرزهای اغلب پیچیده، انکلاف‌های متعدد و ایجاد ناگزیر اقلیت‌های بزرگ شد که در آخر در جمهوری «غلط» زندگی می‌کردند. علاوه بر این شوروی‌ها هرگز قصد نداشتند این مرزهای به مرزهای بین‌المللی تبدیل شوند.
[چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|[آسیای مرکزی شوروی در سال ۱۹۲۲ قبل از تعیین مرزهای ملی]]
ان تی دی منطقه در امتداد خطوط قومی در اوایل سال ۱۹۲۰ پیشنهاد شده بود. در آن زمان آسیای مرکزی شامل دو جمهوری شوروی سوسیالیستی مستقل (ASSR) در داخل شوروی شوروی روسیه بود: جمهوری شوروی سوسیالیستی مستقل ترکستان که در آوریل ۱۹۱۸ ایجاد شد و بخش بزرگی از آنچه اکنون جنوب قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان و همچنین ترکمنستان است و جمهوری شوروی شورایی مستقل قرقزی (جمهوری شوروی سوسیالیستی مستقل قرقزی، جمهوری شوروی سوسیالیستی مستقل قرقزستان در نقشه) که در ۲۶ اوت ۱۹۲۰ در منطقه ای که تقریباً با بخش شمالی قزاقستانی امروز همپای هم می‌آمد (در آن زمان قزاق‌ها به عنوان «قزاقستان» و آنچه اکنون قرقزی هستند به عنوان زیر گروه قزاقها و به عنوان «قرقزی» یعنی «قزاغستان سیاه» شناخته می‌شدند). همچنین دو «جمهوری» مستقل جانشین امارت بخارا و خانت خیوا نیز وجود داشت که پس از تصرف ارتش سرخ در سال ۱۹۲۰ به جمهوری‌های شوروی خلق بخارا و خورزم تبدیل شدند.

در ۲۵ فوریه ۱۹۲۴، اداره سیاسی و کمیته مرکزی اتحاد جماهیر شوروی اعلام کردند که با ان تی دی در آسیا مرکزی ادامه خواهند داد. این فرایند توسط کمیته ویژه ای از دفتر آسیای مرکزی نظارت می‌شد، با سه زیرکمیته برای هر یک از قومی اصلی منطقه (قزاقستان، ترکمن و ازبک)، با کار بسیار سریع. برنامه‌های اولیه برای نگه داشتن پس اس آر خورزم و بخارا وجود داشت، اما در نهایت تصمیم به تقسیم آنها در آوریل ۱۹۲۴ گرفته شد، به دلیل مخالفت اغلب صوتی حزب‌های کمونیست خود (کمونیست‌های خورزم به ویژه مایل نبودند پی اس آر خود را نابود کنند و مجبور بودند در ژوئیه همان سال به شدت مسلح شوند تا برای حل خود رای دهند).

ایجاد مرز ازبکستان و قزاقستان در منطقه سیر داریا که منطقه ای با جمعیت متقابل است، به ویژه دشوار بود. هر دو ازبک و قزاق شهرهای ترکستان چینز و شیمکنت را ادعا کردند؛ تاشکند - شهری عمدتاً ازبک که توسط مناطق قزاقستان احاطه شده است - به‌طور خاص مشکل ساز بود، با اینکه اداره آسیای مرکزی در نهایت مجبور به تصمیم‌گیری در مورد این موضوع شد و این شهر را به ازبکستان اعطا کرد. با این حال، قزاقستان شهر بزرگ شمکنت را به دست آورد.

یک پیچیدگی دیگر کاراکالپاکس‌ها بودند؛ شوروی‌ها مطمئن نبودند که آیا ازبک، قزاق یا ملیتی جداگانه هستند. با توجه به احساس ضعیف ملیت کاراکالپک و روابط نزدیکتر آنها با قزاق‌ها، آنها به استان خود مختار کاراکالپاک خود در داخل جمهوری شوروی سوسیالیستی مستقل قزاقستان داده شدند. این منطقه از جمهوری مستقل مدرن قراقالپاکستان بزرگتر بود و به‌طور قابل توجهی بیشتر به شرق گسترش یافت و از این رو جمهوری شوروی ازبکستان را به دو قسمت تقسیم کرد. عملکرد اقتصادی ضعیف در منطقه رهبران شوروی را متقاعد کرد که قره قله پاکستان باید مستقیماً به شوروی اس اس آر اضافه شود، حرکت رسمی در سال ۱۹۳۰؛ این به وضعیت ای اس اس آر در سال ۱۹۳۲ ارتقا یافت. در سال ۱۹۳۶ این منطقه به شوروی شوروی ازبک منتقل شد.
[چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|نقشه جمهوری شوروی ازبک، که از دست دادن‌ها و دستاوردهای اراضی در امتداد مرزهای داخلی شوروی آن زمان، به ویژه در امتداد مرز شمال شرقی با جمهوری شوروی قازق نشان می‌دهد[جمهوری شوروی سوسیالیستی قزاقستان|شوروی شوروی قازاقستان]]
به نظر می‌رسد که در دهه‌های بعد تغییرات کوچک مختلفی در مرز وجود داشته است. بسیاری از نقشه‌های قدیمی تر مرز کمی متفاوت را در بیابان کاراکوم نشان می‌دهند، با یک تقاطع سه مثلای بزرگ از خاک ازبکستان به آنچه اکنون منطقه کیزیلوردا از قزاقستان است (نقشه‌ها را در سمت راست ببینید). با توجه به قطعنامه ریاست شورای عالی شوروی شوروی شوروی اتحاد جماهیر شوروی شوروهی شوروی شورویی در تاریخ ۱۳ فوریه ۱۹۵۶، صحرا میرزاخول و منطقه بوستونلیک از شوروی قازاقستان (مناطق جنوب قازاقستان) جدا شده و در امتداد مرزهای شمال شرقی خود به شوروی ازبکستان اضافه شده است. در سال ۱۹۶۳، بر اساس تصمیم ریاست شورای عالی شوروی شوروی اتحاد جماهیر شوروی، ۳۶۶۰۰ کیلومتر مربع دیگر از منطقه جنوب قزاقستان و قیزیلوردای جمهوری جمهوری شوروی قزاقی منتقل شد.

این مرز پس از حل اتحاد جماهیر شوروی و استقلال جمهوری‌های تشکیل دهنده آن در سال ۱۹۹۱ به یک مرز بین‌المللی تبدیل شد. در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ در اطراف مرز تنش‌های مختلف وجود داشت - به ویژه در منطقه تاشکند - با اینکه قزاقستان ازبکستان را متهم به تعیین مرزی و نظامی سازی یک جانبه مرز کرد؛ سرانجام در سال ۲۰۰۱ دو دولت موافقت کردند تا به شروع مرزی کامل مرز بپردازند.

روند تحریف مرز ازبکستان و قازاقستان از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ صورت گرفت و به دلیل ۲۰۰ کیلومتر مناطق مرزی با جمعیت زیاد مانند مناطق ساراجاش و ماکتارال در منطقه جنوب ازبکستان، و مناطق تاشکند و جیزاخ در ازبکستان چالش‌هایی را پیش آورد. در تعریف مرز مشکلات خاص به وجود آمد، زیرا توافقنامه‌های قبلی مرز را در امتداد رود کلس قرار داده بودند. سیل‌های فصلی مسیر رودخانه را تغییر دادند و باعث شد که هر دو کشور توافق کنند که مرز را در مسیر فعلی اش نشان دهند. سایر پیچیدگی‌ها شامل بخش‌هایی در اطراف مخزن شاردارا بود که در آن سرزمین‌ها به‌طور موقت به ازبکستان تحویل داده شده بودند.

یکی از چالش برانگیزترین مسائل تقسیم روستاهای باگیس و ترکستانتس بود که مستقیماً در مرز قرار داشتند. بررسی نقشه‌های تاریخی عدم سازگاری‌ها را نشان داد: باگیس که با وجود سکونت در نقشه‌های دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۶۰ لیست نشده بود، در سراسر مرز قرار داشت. ساکنان باگیس و ترکستانتز ترجیح خود را در قزاقستان اعلام کردند. در حالی که ازبکستان هیچ ادعایی به باگیز نکرد، اما اشاره کرد که ترکستانت‌ها از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی تحت صلاحیت وزارت دفاع خود بوده‌اند. در نهایت، باگیس به قزاقستان ادغام شد و ساکنان ترکستانتس که مایل به ماندن در قزاقستان بودند، نقل مکان کردند. تبادل ۵۱۷ هکتار چراگاه‌های کوهستانی در منطقه باگی برای زمین‌های نیمه بیابان نزدیک روستاهای نیسان-۱, نیسان-۲ و بایمورات در منطقه کیزیلوردا به نهایی سازی توافق کمک کرد. رویکرد مشابهی اختلافات دیگر را حل کرد، از جمله آنهایی که در نزدیکی سد آرناسای بودند.

در ۱۶ نوامبر ۲۰۰۱، رئیس‌جمهورهای قزاقستان و ازبکستان معاهده مربوط به مرز دولتی قزاقستانی و ازبکستانی را امضا کردند که ۹۶ درصد از مرز را تعریف می‌کند. این امر بعد از معاهده در مورد بخش‌های مرزی خاص، که در ۹ سپتامبر ۲۰۰۲ امضا شد، که مرز مشترک را به‌طور کامل مشخص کرد. هر دو توافق‌نامه در ۵ سپتامبر ۲۰۰۳ به اجرا درآمد.

مرز بندی کامل در حال حاضر در حال انجام است. در ۲۸ مارس ۲۰۲۳، هر دو کشور سرانجام معاهدات مرزی مرزی را تصویب کردند.

## گذرگاه‌های مرزی
* (راه و راه‌آهن)
* یالاما (UZB) - کونسبائیوا (KAZ) (راه)
* ساراجاش (UZB) - کاپلانبک (KAZ) (راه‌آهن و جاده)
* گیستکوپریک (UZB) - جیبک جولی (KAZ) (راه)
* سرکه (UZB) - منطقه ترکستان (KAZ) (راه)

## یادداشت‌ها

## جستارهای وابسته
* ازبکستان
* مرز ترکمنستان و ازبکستان

## منابع

رده:روابط ازبکستان و قزاقستان
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:مرز ازبکستان–قزاقستان
رده:مرزهای ازبکستان
رده:مرزهای بین‌المللی
رده:مرزهای داخلی اتحاد شوروی
رده:مرزهای قزاقستان