جنبش آزاد آچه

جنبش **آزاد آچه** (اندونزیایی: *Gerakan Aceh Merdeka* , **GAM**؛ آچهنی: *Geurakan Acèh Meurdèka / Gěrakan Aceh Měrdeka*) یک گروه جدایی طلب بود که به دنبال استقلال برای منطقه آچه در سوماترا در اندونزی بود. جنبش آزاد آچه از سال ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۵ علیه نیروهای دولتی اندونزی در شورش آچه جنگید. تخمین زده می‌شود که تعداد کشته‌ها بیش از ۱۵۰۰۰ نفر باشد.

## پیشینه
درگیری در آچه ناشی از چندین عامل اصلی از جمله بدرفتاری تاریخی، اختلاف نظر بر سر قوانین اسلامی، نارضایتی از توزیع ثروت منابع طبیعی آچه و افزایش تعداد مردم جاوه در آچه است.

در دوران استعمار هلند در دهه ۱۸۰۰، آچه مرکز مقاومت در برابر حکومت استعماری هلند بود. آنها یکی از آخرین مردمان اندونزی بودند که تسلیم حکومت استعماری شدند و تنها پس از یک لشکرکشی ۳۰ ساله وحشیانه، جنگ آچه ۱۸۷۳–۱۹۰۳. هنگامی که هلند حاکمیت قلمرو استعماری خود را واگذار کرد، اداره آچه به اندونزی واگذار شد و جنبش آزاد ادعا می‌کند که این کار بدون مشورت با مقامات آچه انجام شده است. داود بوروه شورش مسلحانه‌ای را آغاز کرد که با اعطای وضعیت ویژه به آچه توسط رئیس‌جمهور سوکارنو پایان یافت. با این حال، رئیس‌جمهور سوکارنو به دلیل اعتقاد قوی خود به جدایی دین از دولت، به آچه اجازه اجرای قانون شریعت را در دوران سلطنت خود (۱۹۴۵–۱۹۶۷) نداده بود.

حسن دی تیرو، وزیر امور خارجه سابق دارالاسلام، با انگیزه کشف ذخایر بزرگ گاز در لوکسماوه، جنبش آزاد آچه (Gerakan Aceh Merdeka) را در دسامبر ۱۹۷۶ تأسیس کرد. این جنبش کوچک اولین حمله خود را به مهندسان شرکت موبیل در سال ۱۹۷۷ انجام داد و یک مهندس آمریکایی را کشت.

به دلیل این حادثه، GAM مورد توجه دولت مرکزی قرار گرفت که واحدهای کوچکی از نیروهای ضد شورش را اعزام کرد که با موفقیت این جنبش را سرکوب کردند. دی تیرو تقریباً کشته شد و مجبور به فرار به مالزی شد، در حالی که تمام اعضای کابینه او تا سال ۱۹۷۹ یا کشته شدند یا مجبور به فرار به خارج از کشور شدند.

## جنگ چریکی
بندانگشتی|زنان سرباز جنبش آزادی آچه
نوشتار اصلی: شورش در آچه

از زمان تأسیس، جنبش آزاد سه مرحله یا سه فراز و نشیب را پشت سر گذاشته است. اولین مرحله از بدو تولدش در سال ۱۹۷۶ تا سال ۱۹۷۹ بود که تقریباً از بین رفت. دومین فراز و نشیب از سال ۱۹۸۹ تا اوایل دهه ۹۰ بود که از کشورهای خارجی بودجه و آموزش دریافت می‌کرد. سومین فراز و نشیب نتیجهٔ به دست آوردن حمایت گسترده در سراسر آچه در نتیجهٔ کمک‌های مالی و اخاذی و گروه بزرگی از سربازان بالقوه‌ای بود که بستگان خود را در قیام قبلی از دست داده بودند.

### گام اول
در ابتدا جنگ چریکی GAM کاملاً ناموفق بود. تا سال ۱۹۷۷، به نظر می‌رسید که دولت مرکزی این گروه را کاملاً خنثی کرده است. تلاش‌های اولیه GAM عمدتاً معطوف به کارخانه گاز محلی اکسون موبیل بود. دی تیرو با صنعت نفت ارتباط داشت و حتی از طریق یک فرایند مناقصه، قراردادی برای ساخت خط لوله گاز پیشنهاد داد که توسط غول گازی بکتل شکست خورد. دلیل این شکست، عدم حمایت مردمی از داخل آچه و منابع بین‌المللی بود. رئیس‌جمهور سوهارتو به دلیل سیاست‌های ضد کمونیستی خود در دوران جنگ سرد و احتمالاً به دلیل نیاز به نفت، در نتیجه شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰، مورد حمایت کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا بود.

### گام دوم
این گروه فعالیت‌های خود را در سال ۱۹۸۹، ظاهراً با حمایت مالی لیبی و ایران، از سر گرفت و حدود ۱۰۰۰ سرباز را به میدان فرستاد. این آموزش از خارج از کشور به این معنی بود که سربازان GAM بسیار سازمان‌یافته‌تر و آموزش‌دیده‌تر از شورشیان قبلی بودند. برای مقابله با این تهدید جدید، آچه در سال ۱۹۸۹ به عنوان "منطقه عملیات ویژه نظامی " (Daerah Operasi Militer) یا DOM اعلام شد. نیروهای ویژه ضد شورش اعزام شدند و آچه محاصره شد. روستاهایی که مظنون به پناه دادن به عوامل GAM بودند، به آتش کشیده شدند و اعضای خانواده شبه‌نظامیان مظنون ربوده و شکنجه شدند. عفو بین‌الملل این واکنش نظامی را "شوک درمانی" نامید و اعتقاد بر این است که ۷۰۰۰ مورد نقض حقوق بشر در طول DOM رخ داده است. نیروهای GAM همچنین به نقض حقوق بشر مظنون بوده‌اند. اعدام‌های فراقضایی مظنونان به مخبران نظامی و هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی مانند مدارس، هر دو به عملیات GAM نسبت داده شده‌اند.

در سال ۱۹۹۶، دولت اندونزی پایان GAM را اعلام کرد، زیرا عملیات ضد شورش عملاً GAM را به عنوان یک نیروی چریکی نابود کرده بود. اعضای بازمانده GAM مجبور شدند در مالزی پنهان شوند.

### گام سوم
سقوط سوهارتو در سال ۱۹۹۸ و تصمیم رئیس‌جمهور جانشین او، یوسف حبیبی، برای خروج نیروها از آچه به عنوان بخشی از اصلاحات دموکراتیک، فضایی را برای GAM فراهم کرد تا خود را دوباره تثبیت کند و با سوءاستفاده از داستان‌های بی‌رحمی ارتش اندونزی، جوانان را جذب کند. افزایش خشونت‌ها که از سال ۱۹۹۹ توسط شورشیان GAM علیه مقامات دولتی و ساکنان جاوه آغاز شد و با قاچاق گسترده سلاح از تایلند توسط GAM تقویت شد، منجر به افزایش حضور نظامی شد. اعتقاد بر این است که تعداد نیروها در دوران حکومت مگاواتی سوکارنوپوتری افزایش یافته است. در سال‌های ۲۰۰۱–۲۰۰۲، ترکیب نیروهای نظامی و پلیس در آچه به حدود ۳۰۰۰۰ نفر افزایش یافت. در یک سال، این تعداد به ۵۰۰۰۰ نفر افزایش یافت که در چیزی که گروه بحران بین‌المللی آن را «خلاء قانونی مجازی» نامید، فعالیت می‌کردند. سرکوب‌های امنیتی در این مدت منجر به مرگ چندین هزار غیرنظامی شد. دولت در سال ۲۰۰۳–۲۰۰۴ حمله بزرگی را از سوی اندونزی علیه GAM در آچه آغاز کرد که تا حدودی موفقیت‌آمیز بود.

## مذاکرات صلح
رهبران GAM، حسن دی تیرو، و معاون اصلی او، زینی عبدالله، و مالک محمود، بیشتر دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ را در تبعید در استکهلم، سوئد، زندگی می‌کردند. سخنگوی اصلی اندونزیایی این گروه، عبدالله سیافئی دیماتانگ بود. در اواخر دهه ۱۹۹۰، GAM مذاکرات صلح با جاکارتا را با میانجیگری دولت سوئد آغاز کرد.

در سال ۱۹۹۹، گزارش شد که این گروه به دو جناح GAM (نماینده گروه اصلی) و شورای دولتی جنبش آزاد آچه (MP-GAM) تقسیم شده است. این خبر توسط سخنگویان GAM تکذیب شد، اما به‌طور گسترده در رسانه‌های اندونزی گزارش شد.

در دسامبر ۲۰۰۲، GAM و دولت اسرائیل یک توافقنامه ترک مخاصمه (COHA) امضا کردند که تنها چند ماه اعتبار داشت و سپس نقض‌ها آغاز شد. میانجی این مذاکرات، مرکز گفتگوی بشردوستانه، سازوکارهای نظارتی و اجرایی کافی برای وضع تحریم‌ها برای موارد نقض نداشت.

در سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴، GAM به شدت تحت تأثیر یک سری حملات دولتی قرار گرفت که در آن سازمان تقریباً ۵۰٪ از اعضای خود از جمله فرمانده خود، عبدالله سیافعی دیماتانگ، را که در یک کمین نظامی در ژانویه ۲۰۰۲ کشته شد، از دست داد.

در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۴، پس از ویرانی‌های ناشی از سونامی عظیم، GAM آتش‌بس خصومت‌ها را اعلام کرد تا امکان رسیدن کمک‌ها به منطقه مورد مناقشه فراهم شود. در عوض، دولت اندونزی موقتاً محدودیت‌های شمال سوماترا را لغو کرد تا تلاش‌های نجات در آن منطقه امکان‌پذیر شود.

گروه‌های جدایی‌طلب آچه دیگری نیز وجود دارند و بین آنها و GAM بر سر تاکتیک‌ها و انحصار مذاکرات با دولت توسط GAM تنش‌هایی وجود داشت.

در ۲۷ فوریه ۲۰۰۵، جنبش آزاد آچه و هیئت نمایندگی دولت اندونزی دور دیگری از مذاکرات صلح را در وانتا، فنلاند، به سرپرستی رئیس‌جمهور سابق فنلاند، مارتی آهتیساری، آغاز کردند. در ۱۶ ژوئیه ۲۰۰۵، وزیر ارتباطات اندونزی و GAM از توافق صلح برای پایان دادن به شورش سی ساله خبر دادند.

توافقنامه صلح رسماً در ۱۵ اوت ۲۰۰۵ در تالار ضیافت دولت فنلاند در هلسینکی توسط مذاکره کننده ارشد اندونزیایی، حمید اول الدین، و رهبر GAM، مالک محمود  [id]، امضا شد. رئیس‌جمهور آهتیساری شاهد پیمان صلح بود.

طبق مفاد این توافق، هر دو طرف موافقت کردند که فوراً تمام خصومت‌ها را متوقف کنند. GAM همچنین با خلع سلاح موافقت کرد، در حالی که دولت متعهد شد تا پایان سال ۲۰۰۵ تمام ارتش و پلیس غیر محلی را خارج کند. یک هیئت نظارتی آچه توسط اتحادیه اروپا و آسه‌آن برای نظارت بر روند خلع سلاح و ادغام مجدد اعضای GAM در جامعه تشکیل شد. یک فرمان ریاست جمهوری به حدود پانصد عضو سابق GAM که در کشورهای دیگر در تبعید بودند عفو عمومی اعطا کرد و حدود ۱۴۰۰ عضو را که توسط دولت زندانی شده بودند، بدون قید و شرط آزاد کرد.

دولت موافقت کرد که تأسیس احزاب سیاسی مستقر در آچه را تسهیل کند؛ این یکی از بحث‌برانگیزترین مسائل در مذاکرات قبلی بود. یک «کمیسیون حقیقت و آشتی» سازماندهی خواهد شد. در مورد مسئله توزیع نابرابر درآمد، مقرر شد که هفتاد درصد از درآمد حاصل از منابع طبیعی محلی در آچه باقی بماند.

در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۵، رهبران جنبش آزاد آچه اعلام کردند که شاخه نظامی خود را منحل کرده‌اند. این اقدام که بلافاصله پس از مذاکرات صلح قبلی و انهدام ۸۴۰ سلاح توسط ناظران بین‌المللی به اجرا درآمد، سفیان داوود، فرمانده جنبش آزاد آچه، به خبرنگاران گفت: «ارتش ملی آچه اکنون بخشی از جامعه مدنی است و برای موفقیت توافق صلح تلاش خواهد کرد.» به عنوان نشانه‌ای از پیشرفت روند صلح، حسن دی تیرو، بنیانگذار جنبش شورشی جدایی‌طلب آچه، پس از نزدیک به ۳۰ سال تبعید، در ۱۱ اکتبر ۲۰۰۸ به اندونزی بازگشت.

## انتخابات ۲۰۰۶
نوشتار اصلی: انتخابات منطقه‌ای آچه ۲۰۰۶

در طول انتخابات ۱۱ دسامبر ۲۰۰۶، جنبش آزاد آچه موقتاً به دو جناح تقسیم شد که هر کدام از کاندیدای خود برای فرمانداری حمایت می‌کردند. یک طرف از برادر زینی عبدالله و طرف دیگر از ایرواندی یوسف، مذاکره‌کننده سابق GAM، حمایت می‌کرد. ایرواندی یوسف حمایت بیشتری از سطح مردمی دریافت کرد و در انتخابات پیروز شد. جناح بازنده به انتظار نشست و هدف خود را بازگشت در انتخابات فرمانداری بعدی آچه قرار بود در پایان دوره پنج ساله ایرواندی در سال ۲۰۱۱ قرار گیرد. در این صورت، انتخابات فرمانداری که قرار بود در پایان سال ۲۰۱۱ برگزار شود، به دلیل اختلافات رویه‌ای به تعویق افتاد زیرا جناح‌های مختلف برای کسب امتیاز تلاش می‌کردند. انتخابات در آوریل ۲۰۱۲ برگزار شد.

## انتخابات ۲۰۱۲
نوشتار اصلی: انتخابات فرمانداری آچه ۲۰۱۲

انتخابات ۲۰۱۲ که در ۹ آوریل برگزار شد، عمدتاً ادامهٔ رقابت‌های پس از توافق بین رهبران سابق GAM بود، چرا که زینی عبدالله از تبعید بازگشته بود و برای فرمانداری وارد رقابت با ایرواندی شد. زینی عبدالله، با حمایت قوی حزب آچه، با اکثریت قابل توجهی در انتخابات پیروز شد.

## جستارهای وابسته
* جدایی‌طلبی در اندونزی
* جنبش پاپوآی آزاد

## منابع

رده:اعضای سازمان ملت‌ها و اقلیت‌های غیررسمی
رده:تاریخ آچه
رده:تاریخ نظامی اندونزی
رده:جنبش‌های آزادی‌بخش ملی
رده:جنبش‌های استقلال‌خواهانه
رده:گروه‌های تجزیه‌طلب در آسیا
رده:سازمان‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۶ (میلادی)