بوداداتا

**بوداداتا** راهب، نویسنده و شارح ترواده در سدهٔ پنجم میلادی بود که از جنوب هند و به‌احتمال بسیار از شهر اوراگاپورا، که با اورایورِ امروزی یکسان دانسته می‌شود، برخاست. او از چهره‌های آغازین و اثرگذار در ادبیات پالی به‌شمار می‌آید و نامش بیش از همه با نگارش رساله‌های آموزشی و خلاصه‌نویسانه در زمینهٔ ابهیدارما و وینه‌یه پیوند خورده‌است.

بوداداتا در روزگاری می‌زیست که دادوستد فکری میان هند جنوبی و بودایی‌گرایی در سری‌لانکا رونق داشت. در سنت ترواده، او را هم‌روزگار بوداگوسا دانسته‌اند و برخی گزارش‌ها از سفر او به انورادهاپورا برای بررسی و برگردان شرح‌های سینهالی به زبان پالی یاد می‌کنند. نوشته‌های او، به‌ویژه *ابهیدهمّاواتارا*، در تاریخ آموزش ترواده جایگاهی برجسته دارد.

## زندگی
دربارهٔ زندگی بوداداتا داده‌های اندکی در دست است و بیشتر آگاهی‌های موجود از اشاره‌های درون‌متنی آثار او و نیز از پژوهش‌های نوین دربارهٔ ادبیات پالی به‌دست می‌آید. او راهبی در سنت ترواده بود و در سدهٔ پنجم میلادی می‌زیست. در منابع ثانویه، او از دانشوران هندی بودایی و از نویسندگان مهم ترواده در آغاز دورهٔ میانهٔ ادبیات پالی شمرده شده‌است.

## زادگاه
زادگاه بوداداتا را اوراگاپورا دانسته‌اند؛ شهری که پژوهشگران آن را معمولاً با اورایور در ناحیهٔ تریچی در جنوب هند همانند می‌دانند. این شهر در قلمرو دودمان چولا قرار داشت و از مراکز شناخته‌شدهٔ جنوب هند در آن روزگار به‌شمار می‌رفت.

## پشتیبانان و جایگاه سیاسی
بر پایهٔ اشارهٔ یکی از منابع، بوداداتا بخشی از آثار خود را در صومعهٔ «بوتامانگالاگاما» نوشت و از پشتیبانی فرمانروایی به نام آچوتاویکّانتا برخوردار بود که با دودمان کالابهرا یا کالامبا پیوند داده شده‌است. این گزارش نشان می‌دهد که نگارش آثار بودایی در جنوب هند در آن دوره با پشتیبانی سیاسی و درباری نیز همراه بوده‌است.

## سفر به سری‌لانکا
در سنت روایی ترواده آمده‌است که بوداداتا برای بررسی آموزش‌های بودایی و برگردان شرح‌های موجود بر تعالیم بودا از زبان سینهالی به زبان پالی به مهاویهارهٔ انورادهاپورا در سری‌لانکا رفت. این سفر، اگرچه با داده‌های اندک تاریخی شناخته می‌شود، نشان‌دهندهٔ پیوند نیرومند مراکز بودایی جنوب هند و سری‌لانکا در سدهٔ پنجم میلادی است.

## پیوند با بوداگوسا
در برخی گزارش‌های سنتی آمده‌است که بوداداتا در راه بازگشت از سری‌لانکا، در دریا با بوداگوسا دیدار کرد؛ در زمانی که کار او هنوز ناتمام بود. بر پایهٔ همین روایت، او از بوداگوسا خواست که برگردان‌ها و شرح‌های خود را برایش بفرستد و سپس از آن‌ها در نگارش برخی آثارش بهره گرفت. این روایت را معمولاً در پیوند با تألیف *ابهیدهمّاواتارا* نقل کرده‌اند.

## آثار
منابع موجود چند اثر را با اطمینان به بوداداتا نسبت می‌دهند. مهم‌ترین این آثار چنین‌اند:
* *اوتّراوینیچّهایا*، رساله‌ای در زمینهٔ وینه‌یه.
* *وینیاوینیچّهایا*، راهنمایی دربارهٔ قواعد رهبانی وینه‌یه.
* *ابهیدهمّاواتارا*، از شناخته‌شده‌ترین آثار او در ابهیدارما.
* *روپارُوپاویبهاگا*، اثری در رده‌بندی صورت و بی‌صورتی.
* *مدهورتّتّه‌ویلاسینی*، شرحی بر *بودّهاوامسا*.

برخی منابع متأخرتر آثار دیگری نیز به او نسبت داده‌اند، اما این انتساب‌ها در همهٔ منابع یکسان نیست و در پژوهش‌های جدید کمتر با قطعیت پذیرفته شده‌اند.

## ابهیدهمّاواتارا
*ابهیدهمّاواتارا* از کهن‌ترین و مهم‌ترین دستنامه‌های ابهیدارما در سنت ترواده دانسته می‌شود. این اثر، چکیده‌ای سامان‌یافته از آموزه‌های ابهیدهمّه‌پیتکه است و بیشتر آن در ۲۴ فصل منظوم تنظیم شده‌است. در پژوهش‌های جدید گفته شده‌است که این کتاب در دوره‌های بعد تا اندازه‌ای زیر سایهٔ *ابهیدهمّتّه‌سنگههه* قرار گرفت، هرچند از دیدگاه پیشینهٔ آموزش ترواده همچنان اثری بنیادی به‌شمار می‌آید.

## وینه‌یه‌نویسی
*وینیاوینیچّهایا* و *اوتّراوینیچّهایا* هر دو در پیوند با ادبیات سانگها و قواعد رهبانی ترواده جای می‌گیرند. این دو اثر را می‌توان بخشی از کوشش بوداداتا برای تدوین و آموزش فشردهٔ مباحث دشوار وینه‌یه دانست؛ کوششی که در کنار آثار بوداگوسا به استوار شدن سنت شرح‌نویسی پالی یاری رساند.

## جایگاه در ادبیات پالی
بوداداتا در تاریخ ادبیات پالی از نخستین مؤلفانی است که کوشید مباحث بلند و پیچیدهٔ شرح‌ها و متون آموزشی را در قالبی فشرده‌تر و آموزشی‌تر بازنویسی کند. از این رو، او را در کنار بوداگوسا از چهره‌های مهم شکل‌گیری سنت شارحانهٔ ترواده در سدهٔ پنجم میلادی دانسته‌اند.

## جستارهای وابسته
* بوداگوسا
* ترواده
* ادبیات پالی
* ابهیدارما

## منابع

* 
* 
* 

رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده