سعسع (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**سعسع** (به عربی: ، به عبری: ) روستایی فلسطینی بود که در ۱۲ کیلومتری شمال غربی صفد و در بلندای جلیل علیا بر فراز تپه‌ای سنگی به ارتفاع ۸۷۵ متر از سطح دریا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل توسط نیروهای اسرائیلی از سکنه تخلیه شد. سعسع دو بار دستخوش کشتار به دست نیروهای هاگانا قرار گرفت: نخست در اواسط فوریه ۱۹۴۸ و سپس در پایان اکتبر همان سال.

پیشینه سعسع به آغاز هزاره دوم پیش از میلاد بازمی‌گردد و در دوره‌های گوناگون تاریخی از جمله دوره عثمانی و قیمومت بریتانیا مسکونی بوده‌است. پس از تخلیه روستا در سال ۱۹۴۸، کیبوتص ساسا در سال ۱۹۴۹ بر ویرانه‌های آن بنا شد. ساکنان آواره سعسع اکنون بیشتر در اردوگاه‌های آوارگان در لبنان زندگی می‌کنند.

## پیشینه
سعسع بر جایگاه یک سکونتگاه از عصر مفرغ (آغاز هزاره دوم پیش از میلاد) بنا شده بود که بقایای آن شامل دیوارها، گورها، آب‌انبارها و دستگاه‌های فشار زیتون و انگور است. باستان‌شناسان پی‌بنای یکی از خانه‌های روستا را به سده چهارم میلادی نسبت داده‌اند. همچنین قطعات معماری یک کنیسه متعلق به دوره متأخر رومی یا بیزانسی در این محل کاوش شده‌است.

جغرافی‌دان عرب ابوعبید بکری (درگذشته ۱۰۹۴ میلادی) گزارش کرده‌است که مسافران هنگام سفر از دیرالقاسی به صفد از سعسع می‌گذشتند. کاوش‌های سال ۲۰۰۳ در یکی از خانه‌ها سفالینه‌هایی از سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی (دوره ممالیک) به دست داد.

## دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۶ سعسع همراه با سراسر فلسطین به زیر فرمان امپراتوری عثمانی درآمد. اندکی پس از آن سعسع به ایستگاه بازرسی تبدیل شد که از مسافران عوارض و از کالاها گمرک دریافت می‌کرد؛ نخستین سوابق این مالیات‌ها به سال‌های ۱۵۲۵–۱۵۲۶ بازمی‌گردد.

در سال ۱۵۹۶ سعسع روستایی در ناحیه جیرا از لوای صفد بود و جمعیتی ۴۵۷ نفره داشت. ساکنان آن بر گندم، جو، زیتون و میوه و نیز بر بز، کندوهای عسل و تاکستان‌ها مالیات می‌پرداختند. بر پایه دفترهای مالیاتی، همه روستاییان مسلمان بودند.

در سده هجدهم سعسع یکی از روستاهای مستحکم جلیل بود که زیر فرمان علی، پسر ظاهر العمر، قرار داشت. پس از شکست ظاهر العمر در سال ۱۷۷۵، علی به مقاومت در برابر عثمانیان ادامه داد و لشکری را که به سعسع فرستاده شده بود شکست داد.

کاوش‌های سال ۱۹۷۲ در سمت غربی تپه، بقایای سازه مستطیلی بزرگ (۱۵ در ۴۱ متر) با دیوارهای ۲ متری از سنگ لاشه با روکش سنگ نما را آشکار کرد. در گوشه جنوب غربی بنا برجی نیم‌دایره‌ای (به قطر ۷ متر) قرار داشت. بخش اصلی سازه تالاری مستطیلی بود که به دو ردیف پنج‌دهانه تقسیم شده بود. کاوشگران بر این باورند که این سازه احتمالاً بخشی از دژی بوده که علی پسر ظاهر العمر در سده هجدهم ساخته‌است. طراحی این بنا با دیگر دژهای همان دوره مانند قلعه جدین و دیرحنا سازگار است.

در سال ۱۸۷۵ ویکتور گِرَن روستا را با نزدیک به ۳۵۰ ساکن مسلمان توصیف کرد. در سال ۱۸۸۱ گزارش *بررسی فلسطین غربی* از سوی صندوق اکتشاف فلسطین سعسع را روستایی با ۳۰۰ نفر جمعیت توصیف کرد که بر تپه‌ای کم‌ارتفاع قرار داشت و تاکستان‌ها و درختان زیتون و انجیر آن را دربرگرفته بودند. فهرست جمعیتی نزدیک به سال ۱۸۸۷ جمعیت سعسع را در حدود ۱٬۷۴۰ نفر و همگی مسلمان نشان می‌دهد.

## دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت سعسع ۶۳۴ نفر و همگی مسلمان بود. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۸۴۰ نفر در ۱۵۴ خانه رسید که همچنان همگی مسلمان بودند.

روستا دارای بازارچه‌ای کوچک در مرکز با چند مغازه بود و یک مسجد و دو دبستان (یکی برای دختران و یکی برای پسران) داشت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۴/۴۵ جمعیت روستا ۱٬۱۳۰ نفر مسلمان بود و زمین‌های آن ۱۴٬۷۹۶ دونوم مساحت داشت. از این میان ۴٬۴۹۶ دونوم به کشت غلات، ۱٬۴۰۴ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده و ۴۸ دونوم به بافت ساخته‌شده اختصاص داشت.

در جریان شورش ۱۹۳۶–۱۹۳۹ فلسطین، سعسع به دلیل جایگاه راهبردی‌اش در جلیل علیا پایگاه شورشیان بود. نیروهای بریتانیایی در پایان شورش ۱۲ خانه روستا را با دینامیت منفجر کردند و روستا را با سیم خاردار و برج‌های دیدبانی محاصره نمودند.

## جنگ ۱۹۴۸

در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، سعسع دوبار دستخوش کشتار شد.

### کشتار نخست (فوریه ۱۹۴۸)
شب ۱۴ تا ۱۵ فوریه ۱۹۴۸، ایگال آلون فرمانده پالماخ در شمال، دستور حمله به سعسع را به موشه کلمن، فرمانده‌جانشین گردان سوم صادر کرد. دستور چنین بود: «باید بیست خانه را منفجر کنید و تا جایی که می‌شود جنگجویان را بکشید». به گفته ایلان پاپه، واژه «جنگجویان» در این فرمان در واقع به معنای «روستاییان» بود. یگان پالماخ شبانه بدون برخورد با مقاومت وارد روستا شد و مواد منفجره را در کنار خانه‌ها کار گذاشت. مورخان برآورد می‌کنند نزدیک به ۶۰ روستایی کشته و ۱۶ تا ۲۰ خانه ویران شد. خالدی با ارجاع به «تاریخ هاگانا» نوشته بن‌تسیون دینور، یادآوری می‌کند که نویسندگان آن کتاب این حمله را «یکی از جسورانه‌ترین یورش‌ها به سرزمین دشمن» خوانده‌اند.

منبع عربی گزارش می‌دهد که ۱۱ نفر (از جمله ۵ کودک) کشته شدند و موشه کلمن در خاطراتش نوشته‌است که این عملیات «وحشت شدیدی در دل ساکنان روستاهای پیرامون کاشت».

### کشتار دوم و تخلیه (اکتبر ۱۹۴۸)

در سعسع مقر فرماندهی «تیپ یرموک دوم» از ارتش رهایی‌بخش عرب مستقر بود. در شب ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ روستا در جریان عملیات حیرام به دست تیپ هفتم نیروهای اسرائیلی سقوط کرد. مورخ فلسطینی صالح عبدالجواد می‌نویسد پس از تسلیم روستا «بسیاری از روستاییان، از جمله معلولان» کشته شدند. سقوط سعسع به عقب‌نشینی کامل ارتش رهایی‌بخش عرب به فرماندهی فوزی القاوقجی از جلیل به لبنان انجامید. ساکنان باقی‌مانده روستا به لبنان رانده شدند.

## پس از ۱۹۴۸
کیبوتص ساسا در ژانویه ۱۹۴۹ بر بقایای روستا بنا شد. از روستای فلسطینی سعسع اکنون اندکی بر جای مانده‌است؛ مسجد روستا به مرکز فرهنگی کیبوتص تبدیل شده‌است.

در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی مورخ فلسطینی بقایای روستا را چنین توصیف کرد: «برخی از درختان کهن زیتون باقی مانده و شماری از دیوارها و خانه‌ها هنوز برپاست. برخی خانه‌ها اکنون در بهره‌برداری کیبوتص ساسا هستند؛ یکی از آنها ورودی و پنجره‌های طاقدار دارد. بخش بزرگی از زمین‌های پیرامون جنگل‌کاری شده و باقی را کشاورزان اسرائیلی کشت می‌کنند.»

آوارگان سعسع اکنون بیشتر در اردوگاه‌های نهرالبارد و الرشیدیه در لبنان زندگی می‌کنند و شمار اندکی از کسانی که پیش از اشغال روستا را ترک کرده بودند در روستای جش در جلیل علیا ساکن‌اند.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* نکبت (فلسطین)
* ساسا (کیبوتص اسرائیلی)

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* سعسع در وبگاه Palestine Remembered
* سعسع در وبگاه ذاکرات

رده:بخش صفد
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین