اپراتور تلفن همراه

**اپراتور تلفن همراه** یا **ارائه‌دهندهٔ خدمات بی‌سیم** شرکتی در حوزهٔ مخابرات است که خدمات بی‌سیم اینترنت و تلفن همراه را برای کاربران دستگاه‌های سیار فراهم می‌کند. اپراتور یک سیم‌کارت (SIM card) به مشترک می‌دهد که با قرار دادن آن در تلفن همراه خود به خدمات شبکه دسترسی پیدا می‌کند.

دو گونهٔ اصلی اپراتور تلفن همراه وجود دارد: نخست «اپراتور شبکهٔ سیار» (MNO) که مالک زیرساخت شبکه و طیف فرکانسی مورد نیاز برای ارائهٔ خدمات است و دوم «اپراتور مجازی شبکه سیار» (MVNO) که خدمات را به‌صورت عمده از یک اپراتور شبکهٔ سیار خریداری و به مشترکان خود می‌فروشد. برخی منابع گونهٔ سومی به نام «تسهیل‌کنندهٔ شبکهٔ سیار مجازی» (MVNE) را نیز برمی‌شمرند که نقش واسطه میان اپراتور شبکه و اپراتور مجازی را ایفا می‌کند.

تا ماه مه ۲۰۱۶، بزرگ‌ترین اپراتور تلفن همراه جهان بر پایهٔ شمار مشترکان، شرکت چاینا موبایل با بیش از ۸۳۵ میلیون مشترک بود. بیش از ۵۰ اپراتور سیار در جهان هرکدام بیش از ۱۰ میلیون مشترک دارند و تا پایان سال ۲۰۰۹ بیش از ۱۵۰ اپراتور دست‌کم یک میلیون مشترک داشتند. مجموع اشتراک‌های تلفن همراه در جهان تا پایان سال ۲۰۱۱ به نزدیک ۶ میلیارد رسید که معادل ضریب نفوذ جهانی ۸۶ درصد بود.

## پیشینه

### نخستین سامانه‌های تلفن خودرویی
پیش از سال ۱۹۷۳، فناوری تلفن همراه سلولی محدود به دستگاه‌هایی بود که در خودروها و دیگر وسایل نقلیه نصب می‌شدند. نخستین سامانهٔ کاملاً خودکار مکالمهٔ تلفنی برای خودروها در سال ۱۹۶۰ در سوئد با نام MTA (سامانهٔ تلفن همراه الف) راه‌اندازی شد. تماس‌های خروجی از خودرو به‌صورت مستقیم شماره‌گیری می‌شدند، اما تماس‌های ورودی نیاز به اپراتور انسانی داشتند تا ایستگاه پایهٔ فعلی دستگاه را شناسایی کند. در سال ۱۹۶۲ نسخهٔ بهبودیافته‌ای به نام «سامانهٔ سیار ب» (MTB) معرفی شد و در سال ۱۹۷۱ نسخهٔ MTD عرضه گردید که با پشتیبانی از چند نشان تجاری تجهیزات به موفقیت تجاری دست یافت. این شبکه تا سال ۱۹۸۳ فعال ماند و هنگام تعطیلی هنوز ۶۰۰ مشترک داشت.

### پیشرفت‌ها در اتحاد شوروی و آمریکا
در سال ۱۹۵۸ توسعهٔ سامانهٔ مشابهی به نام «آلتای» برای رانندگان در اتحاد جماهیر شوروی آغاز شد. در سال ۱۹۶۳ این سرویس در مسکو به بهره‌برداری رسید و تا سال ۱۹۷۰ در ۳۰ شهر سراسر شوروی گسترش یافت. نسخه‌هایی از سامانهٔ آلتای همچنان در برخی مناطق روسیه به‌عنوان سامانهٔ ترانکینگ (trunking) در حال کاربرد است.

در سال ۱۹۵۹ شرکت تلفن خصوصی اس‌اندتی (S&T) واقع در بروستر، کانزاس ایالات متحده با بهره‌گیری از تجهیزات رادیوتلفنی موتورولا و یک دکل خصوصی، خدمات تلفن همراه را به‌صورت عمومی در آن منطقه ارائه داد.

### نخستین تلفن همراه جیبی
در سال ۱۹۶۶ بلغارستان تلفن همراه جیبی خودکار RAT-0,5 را به همراه ایستگاه پایهٔ RATZ-10 در نمایشگاه بین‌المللی اینترارگ‌تخنیکا-۶۶ معرفی کرد. هر ایستگاه پایه که به یک خط تلفن سیمی متصل بود، می‌توانست تا شش مشترک را پوشش دهد.

### شبکه‌های تجاری نخستین
یکی از نخستین شبکه‌های تجاری موفق تلفن همراه، شبکهٔ ARP در فنلاند بود که در سال ۱۹۷۱ راه‌اندازی شد.

در ۳ آوریل ۱۹۷۳، مارتین کوپر، پژوهشگر و مدیر شرکت موتورولا، نخستین تماس تلفنی آنالوگ سیار را با یک نمونهٔ اولیهٔ سنگین برقرار کرد. او با دکتر جوئل اس. انگل از آزمایشگاه‌های بل تماس گرفت.

### نسل اول و دوم شبکه
نخستین شبکه سلولی تجاری خودکار (نسل 1G) در سال ۱۹۷۹ توسط شرکت NTT در ژاپن راه‌اندازی شد. شبکهٔ آغازین با ۲۳ ایستگاه پایه کل منطقهٔ کلان‌شهری توکیو را با بیش از ۲۰ میلیون ساکن پوشش می‌داد. طی پنج سال، شبکهٔ NTT به سراسر ژاپن گسترش یافت و نخستین شبکهٔ 1G ملی جهان شد. کشورهای دیگری نیز در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ شبکه‌های 1G را راه‌اندازی کردند، از جمله بریتانیا، مکزیک و کانادا.

در دههٔ ۱۹۹۰ سامانه‌های تلفن همراه «نسل دوم» (2G) پدید آمدند که عمدتاً بر پایهٔ استاندارد جی‌اس‌ام (GSM) بودند. در سال ۱۹۹۱ نخستین شبکهٔ جی‌اس‌ام (رادیولینیا) در فنلاند به بهره‌برداری رسید.

## الگوهای تجاری
ارائه‌دهندگان خدمات بی‌سیم در آمریکا و کانادا معمولاً بخشی از هزینهٔ تلفن همراه را برای مشتریان یارانه می‌دهند اما در عوض قراردادهای ۲ تا ۳ ساله الزامی می‌کنند. در مقابل، اپراتورهای آسیایی و اروپایی تلفن را به بهای کامل می‌فروشند ولی هزینهٔ ماهانه‌ای که از مشترکان دریافت می‌کنند کمتر است.

## جستارهای وابسته
* مخابرات سیار
* اپراتور مجازی شبکه سیار
* شبکه سلولی
* تلفن همراه
* فرکانس کاری جی‌اس‌ام

## منابع

* 

رده:فناوری تلفن همراه