روابط اسرائیل و پاکستان

**روابط اسرائیل و پاکستان** به مناسبات دوجانبه میان دولت اسرائیل و جمهوری اسلامی پاکستان اشاره دارد. این دو کشور هرگز روابط دیپلماتیک رسمی با یکدیگر برقرار نکرده‌اند. پاکستان در سال ۱۹۴۷ به طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین رأی مخالف داد و حاکمیت اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد. با وجود موضع پاکستان در قبال درگیری عرب‌ها و اسرائیل، نمونه‌های متعددی از همکاری نزدیک میان دو کشور وجود داشته‌است؛ از جمله در جریان جنگ شوروی در افغانستان و درگیری سپتامبر سیاه.

پاکستان از فلسطینیان حمایت می‌کند و از راه‌حل دو کشور پشتیبانی می‌نماید. این کشور اعلام کرده تا زمان تشکیل یک دولت مستقل فلسطینی در مرزهای پیش از ۱۹۶۷ با پایتختی اورشلیم شرقی، روابط خود را با اسرائیل عادی نخواهد کرد. با این حال، با میانجیگری ترکیه، دو کشور از سفارتخانه‌ها و سرکنسولگری‌های خود در آنکارا و استانبول برای ارتباط و تبادل داده‌ها بهره برده‌اند.

هر دو کشور در سال ۱۹۴۷ بر پایه اعلامیه‌های ایدئولوژیک از امپراتوری بریتانیا پدید آمدند. در دوران جنگ سرد، اسرائیل و پاکستان هم‌پیمان ایالات متحده آمریکا و بلوک غرب بودند، در حالی که هند تا حدی به بلوک اتحاد جماهیر شوروی گرایش داشت. در دهه ۱۹۸۰ سازمان‌های اطلاعاتی دو کشور در عملیات سایکلون علیه شوروی همکاری نزدیکی داشتند.

## پیشینه
محمد علی جناح و اقبال لاهوری مسئله فلسطین را در صدر دستور کار خود قرار دادند و بر این باور بودند که «اعلامیه بالفور ناعادلانه است».

محمد علی جناح در ۱۲ اکتبر ۱۹۴۵ اعلام کرد که «هر مرد و زنی در جهان اسلام پیش از آنکه یهودیان بیت‌المقدس را تصرف کنند، جان خواهد داد» و از بریتانیا و آمریکا خواست در این موضوع مداخله نکنند.

## تاریخ
پس از اعلام استقلال اسرائیل در ماه مه ۱۹۴۸، داوید بن گوریون تلاش کرد از راه تلگرام با محمد علی جناح ارتباط برقرار کند و روابط دیپلماتیک ایجاد نماید؛ اما پاسخی دریافت نکرد. تا سال ۱۹۴۹، وزارت امور خارجه اسرائیل بر این باور بود که گشایش یک نمایندگی اسرائیلی در قلمرو پایتخت فدرال پاکستان یا آغاز تجارت آشکار امکان‌پذیر است.

نخستین تماس میان دیپلمات‌های پاکستانی در لندن و نمایندگان اسرائیل و سازمان‌های یهودی در اوایل ۱۹۵۰ صورت گرفت. از دولت پاکستان خواسته شد مجوز ترانزیت به هند را برای چند صد یهودی که می‌خواستند افغانستان را ترک کرده و به اسرائیل مهاجرت کنند صادر نماید. دولت پاکستان این درخواست را رد کرد و یهودیان افغانستان از راه ایران خارج شدند.

در سال ۱۹۵۲، محمد ظفراللّه خان، وزیر امور خارجه پاکستان، سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای علیه اسرائیل پیش گرفت و از حمایت بی‌قید و شرط پاکستان از اعراب در درگیری عرب‌ها و اسرائیل دفاع کرد. سیاست خان پایه‌گذار پیوندهای راهبردی پاکستان با جهان عرب شد.

## تنش سیاسی
### رویکرد پاکستان نسبت به اسرائیل
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، نمایندگی دیپلماتیک اسرائیل در واشینگتن گزارش‌هایی دریافت کرد مبنی بر تلاش قلمرو پاکستان برای ارائه کمک نظامی به فلسطینیان و شایعاتی دربارهٔ اعزام یک گردان نظامی پاکستانی به فلسطین. پاکستان ۲۵۰ هزار قبضه تفنگ از چکسلواکی خریداری کرده بود که برای اعراب در نظر گرفته شده بود و بعدها آشکار شد که سه فروند هواپیمای نظامی نیز در ایتالیا برای مصریان خریده بود.

نیروی هوایی پاکستان گروهی از خلبانان جنگنده خود را در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ و جنگ یوم کیپور ۱۹۷۳ برای نبرد با اسرائیلی‌ها اعزام کرد. یک خلبان پاکستانی به نام سیف‌الاسلام اعظم دست‌کم چهار جنگنده اسرائیلی را در جنگ شش‌روزه سرنگون کرد. پس از جنگ یوم کیپور، پاکستان و سازمان آزادی‌بخش فلسطین توافقنامه‌ای برای آموزش افسران سازمان در نهادهای نظامی پاکستان امضا کردند. در جنگ ۱۹۸۲ لبنان، داوطلبان غیرنظامی پاکستانی در سازمان آزادی‌بخش فلسطین خدمت کردند و ۵۰ تن از آنان در محاصره بیروت به اسارت درآمدند.

پس از این درگیری‌های مستقیم، خصومت میان دو کشور ادامه یافت. هنگامی که موساد نتوانست برنامه تسلیحات هسته‌ای پاکستان را متوقف کند، نقشه بمباران تأسیسات هسته‌ای پاکستان به شیوه‌ای مشابه عملیات اپرا تصویب شد. اسرائیل با هند تماس گرفت تا نقطه پرتاب هواپیماهایش را تأمین کند؛ اما هند از پذیرفتن هواپیماهای نظامی اسرائیلی بر خاک خود سر باز زد و سازمان اطلاعات نظامی پاکستان نیز این نقشه را کشف کرده و تدابیر تلافی‌جویانه یک‌طرفه (انتحاری) برای بمباران اهداف راهبردی در اسرائیل تدارک دیده بود.

بر پایه گزارش مجله تایم، برنار-آنری لوی، اندیشمند فرانسوی، اعلام کرد که دانیل پرل، روزنامه‌نگار یهودی-آمریکایی، به دست عناصری با پشتیبانی سازمان اطلاعات نظامی پاکستان به دلیل نقش ادعایی‌اش در گردآوری اطلاعات دربارهٔ پیوند ادامه‌دار این سازمان با طالبان ترور شد. بر پایه گزارش‌های دیگر از بی‌بی‌سی و تایم، شبه‌نظامیان پاکستانی او را کشتند زیرا بر این باور بودند که پرل مأمور موساد بوده و زیر پوشش خبرنگاری آمریکایی به پاکستان نفوذ کرده‌است.

احزاب مذهبی پاکستان مانند جماعت اسلامی پاکستان و گروه‌های شبه‌نظامی همچون لشکر طیبه به‌شدت با هرگونه رابطه با اسرائیل مخالف‌اند و بارها خواستار نابودی اسرائیل شده‌اند. در حال حاضر، از آنجا که پاکستان تا رسیدن به راه‌حلی قابل‌قبول برای مسئله فلسطین از شناسایی اسرائیل خودداری می‌کند، شهروندان پاکستانی اجازه سفر به اسرائیل را ندارند و بر تمامی گذرنامه‌های پاکستانی عبارتی مبنی بر نامعتبر بودن گذرنامه برای سفر به اسرائیل درج شده‌است.

### رویکرد اسرائیل نسبت به پاکستان
در دهه ۱۹۸۰، گزارش شد که اسرائیل با کمک یا بدون کمک هند نقشه حمله احتمالی به تأسیسات هسته‌ای پاکستان را طراحی کرده بود. پس از حمله اسرائیل به رآکتور هسته‌ای عراق در ۱۹۸۱، اسرائیل طرح مشابهی برای حمله به تأسیسات هسته‌ای کهوته تدارک دید. اسرائیل با بهره‌گیری از تصاویر ماهواره‌ای، یک ماکت تمام‌مقیاس از تأسیسات کهوته را در بیابان نگو ساخت که خلبانان اسکادران‌های اف-۱۶ و اف-۱۵ حملات تمرینی در آن انجام می‌دادند.

بنابر گزارش روزنامه ، روزنامه‌نگاران بریتانیایی ایدرین لوی و کاترین اسکات-کلارک در کتاب خود با عنوان  بیان کردند که نیروی هوایی اسرائیل قصد داشت در اواسط دهه ۱۹۸۰ از فرودگاه جام‌نگر در گجرات هند به تأسیسات هسته‌ای کهوته حمله هوایی کند. این کتاب مدعی است که «در مارس ۱۹۸۴، نخست‌وزیر ایندیرا گاندی این عملیات به رهبری اسرائیل را امضا کرد و هند، پاکستان و اسرائیل تا یک قدمی رویارویی هسته‌ای رفتند».

طرح اسرائیل با مخالفت برخی مقامات هندی مواجه شد؛ زیرا بر این باور بودند که اسرائیل پس از حمله با پیامد جدی روبه‌رو نخواهد شد اما هند قطعاً با واکنش تلافی‌جویانه پاکستان مواجه خواهد شد. این نقشه از بیم آغاز جنگ چهارم هند و پاکستان کنار گذاشته شد و پس از ترور ایندیرا گاندی در ۱۹۸۴ برای همیشه متوقف گردید.

مقاله‌ای منتشرشده در سامانه دانشگاه هوایی (نیروی هوایی آمریکا) نیز وجود این نقشه را تأیید کرد و بیان داشت: «علاقه اسرائیل به نابودی رآکتور کهوته برای از میان بردن ‹بمب اسلامی› با امتناع هند از دادن حق فرود و سوخت‌گیری مجدد به هواپیماهای جنگی اسرائیل در ۱۹۸۲ سد شد.» اسرائیل می‌خواست این حمله به‌صورت مشترک با هند انجام شود تا مسئولیت آن را به‌تنهایی بر عهده نگیرد؛ اما امتناع هند باعث شد طرح منتفی شود.

در اکتبر ۲۰۱۵، نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو رزرو خود را در رستورانی در نیویورک لغو کرد؛ زیرا نخست‌وزیر پاکستان نواز شریف در همان زمان در آن رستوران مشغول صرف غذا بود و شریف پیش‌تر از «بربریت آشکار اسرائیل در فلسطین» سخن گفته بود.

در سال ۲۰۱۸، بنیامین نتانیاهو در سفر رسمی به هند اعلام کرد که اسرائیل دشمن پاکستان نیست و پاکستان «نباید مانند دشمن» با اسرائیل رفتار کند.

## همکاری اطلاعاتی

با وجود خصومت‌ها، گزارش شده که هر دو کشور دارای بخش‌هایی برای تعامل با یکدیگر در سطح اطلاعاتی هستند. پیشینه همکاری اطلاعاتی اسرائیل و پاکستان دست‌کم به اوایل دهه ۱۹۸۰ بازمی‌گردد؛ هنگامی که رئیس‌جمهور محمد ضیاءالحق به سازمان اطلاعات نظامی پاکستان دستور داد با موساد اسرائیل ارتباط برقرار کند. دفاتر اطلاعاتی در سفارتخانه‌های هر دو کشور در واشینگتن برپا شد و سازمان اطلاعات نظامی پاکستان، سیا، سازمان اطلاعات مخفی بریتانیا (ام‌آی۶) و موساد یک عملیات ضدشوروی ده‌ساله به نام رمز عملیات سایکلون را در افغانستان به اجرا درآوردند.

در جریان این عملیات، اسرائیل تسلیحات ساخت شوروی را که از شبه‌نظامیان فلسطینی ضبط کرده بود، به مجاهدین افغان تحویل داد. مجاهدین با این سلاح‌ها جنگ چریکی علیه نیروهای مسلح شوروی پیش می‌بردند. پاکستان و اسرائیل در تمامی دوران جنگ همکاری بسیار نزدیکی داشتند و نیروهای مسلح پاکستان مقادیر قابل‌توجهی تسلیحات و کمک اسرائیلی دریافت کردند.

ویکی‌لیکس در یک تلگرام دیپلماتیک افشاشده ایالات متحده آمریکا فاش کرد که در اوایل ۲۰۰۸، سازمان اطلاعات نظامی پاکستان به‌طور محرمانه داده‌های حیاتی اطلاعاتی را به موساد منتقل کرده بود. این سازمان اطلاعاتی را رهگیری کرده بود مبنی بر احتمال حمله‌ای بزرگ تروریستی در بمبئی هند که شهروندان اسرائیلی هدف آن قرار داشتند. این گزارش درست از آب درآمد؛ زیرا در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۸ حملات تروریستی بمبئی رخ داد که مرکز فرهنگی یهودی (خانه ناریمان) نیز از جمله اهداف اصلی آن بود. گزارش شده‌است که سپهبد احمد شجاع پاشا ارتباط مستقیمی با موساد داشت.

## پیمان ابراهیم و فشار برای عادی‌سازی
پس از موفقیت پیمان ابراهیم در سال ۲۰۲۰، نخست‌وزیر وقت پاکستان عمران خان فاش کرد که ایالات متحده آمریکا و «دست‌کم یک کشور دیگر» دولت او را برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل تحت فشار قرار داده‌اند. او نام آن کشورها را فاش نکرد اما توضیح داد که «فشار به خاطر نفوذ ژرف اسرائیل در ایالات متحده است» و افزود که «لابی اسرائیل قوی‌ترین لابی است و به همین دلیل کل سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا را اسرائیل کنترل می‌کند».

دولت عمران خان بعدها تأکید کرد که پاکستان تا زمانی که کشوری «زیست‌پذیر، مستقل و پیوسته» برای فلسطینیان ایجاد و پذیرفته نشود، هیچ رابطه رسمی دوجانبه‌ای با اسرائیل برقرار نخواهد کرد.

## فراخوان‌ها برای عادی‌سازی دیپلماتیک
برخی سیاست‌مداران اسرائیلی بر این باورند که پس از برقراری روابط دیپلماتیک با پاکستان، این کشور می‌تواند پلی میان اسرائیل و جهان اسلام باشد. هرچند دو دولت روابط رسمی با یکدیگر ندارند، تماس‌های متعددی میان آنها وجود داشته‌است. پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پیشین پاکستان، به‌طور علنی دربارهٔ برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل اظهارنظر کرده بود و در مارس ۲۰۱۹ اعلام کرد که پاکستان برای عادی‌سازی روابط با هند باید با اسرائیل نیز رابطه برقرار کند.

در ژانویه ۲۰۱۹، فیشل خالد، شهروند یهودی‌تبار پاکستانی ساکن کراچی، برای نخستین‌بار در تاریخ پاکستان اجازه سفر به اسرائیل را از مقامات کشورش دریافت کرد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:روابط دوجانبه پاکستان