ایتالیای ماقبل تاریخ

**ایتالیای ماقبل تاریخ** از دورهٔ پارینه‌سنگی آغاز شد، زمانی که اعضای جنس *هومو* برای نخستین بار در قلمروی کنونی ایتالیا سکنی گزیدند، و تا دورهٔ عصر آهن ادامه داشت، زمانی که نخستین مدارک مکتوب در ایتالیا ظاهر شدند.

## پارینه‌سنگی
[بندانگشتی|198x198پیکسل|[:it:Venere di Chiozza|ونره دی کیوزا، پارینه‌سنگی علیا]]
در دوران پیشاتاریخی، چشم‌انداز شبه‌جزیرهٔ ایتالیا بسیار متفاوت از ظاهر مدرن آن بود. برای نمونه، در دوران یخ‌بندان سطح دریا پایین‌تر بود و جزایر البا و سیسیل به خشکی متصل بودند. دریای آدریاتیک از شبه‌جزیرهٔ گارگانو آغاز می‌شد و سطح امروزی آن تا ونیز، دشت حاصلخیزی با اقلیم مرطوب بود.

ورود نخستین انسان‌وارگان شناخته‌شده حدود ۸۵۰٬۰۰۰ سال پیش در مونته پوگیولو رخ داد.

وجود یافته‌های باستان‌شناسی حدود ۵۰٬۰۰۰ سال پیش (اواخر پلستوسن) اثبات شده است. حدود ۲۰ مکان منحصر به فرد وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها غار گواتاری در سان فلیچه چیروئو در جنوب رم و همچنین غار *Fumane* در استان ورونا و غار بروئیل در همان منطقه است.

*انسان خردمند* در دوران پارینه‌سنگی علیا وارد ایتالیا شد: قدیمی‌ترین مکان شناخته‌شده در شبه‌جزیره که به ۴۸٬۰۰۰ سال پیش تعلق دارد، پناهگاه موچی است. در نوامبر ۲۰۱۱، آزمایش‌های انجام‌شده در واحد شتاب‌دهندهٔ رادیوکربن آکسفورد در انگلستان بر دندان‌هایی که پیش‌تر تصور می‌شد متعلق به نوزادان نئاندرتال باشند و در ۱۹۶۴ از غار دل کاواللو کشف شده بودند، نشان داد که تاریخ آن‌ها بین ۴۳٬۰۰۰ تا ۴۵٬۰۰۰ سال پیش است.

در ۲۰۱۱، قدیمی‌ترین اسکلت کامل انسان در ساردینیا (به نام *Amsicora*) در *Pistoccu* در مارینا دی آربوس کشف شد که به ۸٬۵۰۰ سال پیش، دورهٔ گذار میان میان‌سنگی و نوسنگی تعلق داشت.

## نوسنگی
[چپ|بندانگشتی|180x180پیکسل|گورهای دایره‌ای ''Li Muri'' در [Arzachena، یکی از قدیمی‌ترین مکان‌های مگالیتی در ایتالیا]]
[بندانگشتی|171x171پیکسل|[:it:Cultura di Serra d'Alto|فرهنگ سررا د آلتو، ظرف سفالی، اواخر هزارهٔ پنجم قبل از میلاد]]
سرامیک کاردیوم یک سبک تزئینی نوسنگی است که نام خود را از استفادهٔ صدف برای ایجاد نقش روی گل رس گرفته است. برخی باستان‌شناسان نام جایگزین *تحت تأثیر ابزار* را به این فرهنگ داده‌اند، زیرا نقش‌ها می‌توانستند با اشیاء نوک‌تیز دیگری مانند میخ یا شانه ایجاد شوند.

سرامیک کاردیوم در منطقه‌ای که «ایتالیا تا ساحل لیگوریا» را پوشش می‌دهد یافت می‌شود و با نوع غربی‌تر کاردیال که در پراونس فرانسه آغاز شده و تا غرب پرتغال گسترش یافته است، متفاوت است. این فرهنگ اصلی نوسنگی مدیترانه بود که در نهایت از دریای آدریاتیک تا سواحل آتلانتیک پرتغال و جنوب تا مراکش گسترش یافت و به نام «لوازم قلبی» نیز شناخته می‌شود.

از اواخر نوسنگی، به‌ویژه دره آئوستا، پی‌مونت، لیگویا، توسکانی و ساردینیا درگیر پدیدهٔ مگالیتی غرب اروپای گسترده بودند. بعدها، در دوران عصر برنز، ساختارهای مگالیتی نیز در لاتزیوم، پولیا و سیسیل ساخته شد. در پایان هزارهٔ سوم پیش از میلاد، سیسیل از ساردینیا ویژگی‌های فرهنگی معمول جهان آتلانتیک، از جمله ساخت سازه‌های کوچک به شکل دُلمن را وارد کرد که در سراسر حوضهٔ مدیترانه گسترش یافت.

## عصر مس
بندانگشتی|سفال‌های فرهنگ گائودو
[بندانگشتی|[Statue menhir|استله انسان‌نما از لونیجیانا، موزه استله‌های لونیجیانا]]
عصر مس زودتر از سایر مناطق وارد قلمروی جغرافیایی ایتالیا شد و به‌ویژه ابتدا در لیگویا ظاهر شد. استخراج مس در میانهٔ هزاره ۴ پیش از میلاد در لیگویا آغاز شد، در معادن لیبیولا و مونته لورتو که به حدود ۳۷۰۰ پیش از میلاد تعلق دارند. این‌ها قدیمی‌ترین معادن مس در حوضهٔ غربی مدیترانه هستند.

فرهنگ‌های رِمدلو، رینالدونه و گائودو فرهنگ‌های نوسنگی متأخر ایتالیا هستند که شواهد آن‌ها عمدتاً در مناطق امروزی لومباردی، توسکانی، لاتزیوم و کمپانیا یافت می‌شوند. گاهی این فرهنگ‌ها به عنوان فرهنگ‌های انئولیتیک توصیف می‌شوند، به دلیل استفاده از ابزارهای ابتدایی مس. دیگر فرهنگ‌های مهم انئولیتیک شبه‌جزیره و جزایر، که اغلب با موارد ذکرشده مرتبط‌اند، شامل فرهنگ لاترزا در آپولیا و باسیلیکاتا، فرهنگ آبیالزو-فیلیگوسا در ساردینیا، فرهنگ کونله-اورتوچیو در ابروتسو و مارکه، فرهنگ سررافرلیچیو در سیسیل و گروه اسپیلامبرتو در امیلیا-رومانیا هستند.

قدیمی‌ترین مجسمه‌ها، که غالباً سلاح‌ها را نشان می‌دادند، توسط جمعیت‌های شمال ایتالیا و ساردینیا در این دوره ساخته شدند. این سنت مجسمه‌سازی که احتمالاً منشأ استپی (فرهنگ یامنا) دارد، در برخی مناطق تا عصر برنز و حتی عصر آهن ادامه یافت.

فرهنگ زنگوله‌ای، گذار بین دورهٔ انئولیتیک و آغاز عصر برنز را نشان می‌دهد.
پرونده:Vaso_campaniforme_-_Museo_Sutermeister.jpg|ظرف سفالی فرهنگ زنگوله‌ای
پرونده:St-Martin-de-Corléans_2018_abc20_stele_3.jpg|استله انسان‌نما از سن-مارتین-دو-کورلئان، فرهنگ زنگوله‌ای
پرونده:Milano_-_Museo_archeologico_-_Masso_di_Bornio_(2800-2400_a.C.),_Valcamonica_-_Pugnali_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-_21-march-2005_-_02.jpg|حکاکی خنجرهای نوع رمدلو در والکامونیکا
پرونده:Ascia_rinaldone.png|تبر، رینالدونه
پرونده:Late_Neolithic_-_Copper_Age_wattle-and-daub_houses_from_Quadrato_di_Torre_Spaccata,_Rome.png|بازسازی خانه‌های عصر مس از «کوادراتو دی تورِ اسپاکاتا»، رم


## عصر برنز

عصر برنز ایتالیا به‌طور تقریبی به چهار دوره تقسیم می‌شود:

بندانگشتی|200x200پیکسل|خنجر عصر برنز اولیه از ایتالیا
دوران برنز اولیه آغاز فرهنگ جدیدی در شمال ایتالیا را نشان می‌دهد و با فرهنگ پولادا مشخص می‌شود. سکونت‌گاه‌های پولادا عمدتاً در مناطق باتلاقی، مانند اطراف دریاچه‌های بزرگ و تپه‌های حاشیهٔ آلپ گسترده بودند. شهرهای توپّو داگوتسو و لا استارزا به‌عنوان مرکز مرحلهٔ پیش-آپنین فرهنگ پالمه کامپانیا که در جنوب ایتالیا گسترش یافته بود، شناخته می‌شدند.

دوران برنز میانی، که در مرکز و جنوب ایتالیا به‌عنوان فرهنگ آپنین شناخته می‌شود، دوره‌ای است که در آن سکونت‌گاه‌ها هم در مناطق هموار و هم در مناطق مرتفع شکل گرفتند. طبق شواهد گورستان‌ها، در این دوره تفاوت‌های طبقاتی میان گروه‌های اجتماعی دیده می‌شد. گور دو طبقه در توپّو داگوتسو نمونه‌ای از رشد گروه‌های ممتاز است. در طبقهٔ بالایی، تقریباً ۱۰ اسکلت شکسته بدون اشیاء تدفینی یافت شد، در حالی که در طبقهٔ پایینی ۱۱ تدفین همراه با اشیاء ارزشمند یافت شد: ۶ مرد با سلاح‌های برنزی، ۴ زن با مهره‌ها و یک کودک. در شمال ایتالیا، دوران برنز میانی با فرهنگ تراماره مشخص می‌شد.

دوران برنز متأخر، که در مرکز ایتالیا به‌عنوان دورهٔ زیر-آپنین شناخته می‌شود، دوره‌ای است که سکونت‌گاه‌ها به مکان‌های دفاعی منتقل شدند. در این زمان، سلسله‌مراتب سکونتی به‌وضوح در شهرهایی مانند لاتزیوم و توسکانی ظاهر شد.

دوران برنز پایانی دوره‌ای است که در آن بیشتر شبه‌جزیرهٔ ایتالیا تحت فرهنگ پروتو-ویلانُوان متحد شد. پیانِلو دی جنگا استثنایی برای گورستان‌های کوچک است که مشخصهٔ فرهنگ پروتو-ویلانوان است. بیش از ۵۰۰ تدفین در این گورستان یافت شده است که به دلیل استفادهٔ دو قرنی توسط جوامع مختلف شناخته می‌شود.

### فرهنگ پولادا
فرهنگ پولادا (پولادا محلی در نزدیکی برشا است) یک افق فرهنگی بود که از شرق لمباردی و ونتو تا امیلیا-رومانا گسترده بود و در نیمهٔ اول هزاره دوم پیش از میلاد شکل گرفت، احتمالاً به دلیل ورود مردمی جدید از مناطق فراالپ سوئیس و جنوب آلمان.

سکونت‌گاه‌ها معمولاً از خانه‌های چوبی روی پایه تشکیل می‌شدند؛ اقتصاد آن‌ها بر فعالیت‌های کشاورزی و دامداری استوار بود و شکار و ماهی‌گیری نیز انجام می‌شد و فلزکاری مس و برنز (تبر، خنجر، سنجاق و غیره) نیز رواج داشت. سفالگری آن‌ها خشن و سیاه‌رنگ بود.

در دوران برنز میانی، این فرهنگ توسط وجه سکونت‌گاه‌های بر روی پایه و سدسازی دنبال شد.

### تمدن نوراژیک
[چپ|بندانگشتی|روستای نوراگه در [سو نوراکسی]]
[بندانگشتی|200x200پیکسل|یک مجسمهٔ برنزی ساردینیایی، احتمالاً نمایانگر رئیس قبیله. [کالیاری، موزهٔ ملی باستان‌شناسی.]]
این تمدن در سردینیا (با شاخه‌هایی در جنوب کورسیکا) واقع شده بود و از اوایل عصر برنز (قرن ۱۸ پیش از میلاد) تا قرن دوم میلادی، زمانی که جزیره رومی شده بود، ادامه یافت. این تمدن در طول دورهٔ بونانارو از فرهنگ‌های مگالیتی پیشین که دولمنها، منهیرها، بیش از ۲۴۰۰ Domus de Janas و همچنین قربانگاه عظیم کوه آکودی را ساختند، تکامل یافت.

نام خود را از نوراگه، برج‌های مشخصهٔ خود، گرفته است. برج‌های نوراگه به‌طور یکپارچه به‌عنوان بهترین و بزرگ‌ترین آثار مگالیتی حفظ‌شده در اروپا شناخته می‌شوند. کاربرد دقیق آن‌ها هنوز مورد بحث است؛ در حالی که اکثر پژوهشگران آن‌ها را قلعه می‌دانند، برخی دیگر آن‌ها را معابد می‌دانند.

ساردینیایی‌های باستانی، مردمانی جنگجو و دریانورد بودند و تجارت پررونقی با سایر اقوام مدیترانه داشتند. این موضوع با شواهد متعدد در نوراگه نشان داده می‌شود، مانند کهربا از دریای بالتیک، مجسمه‌های کوچک برنزی با موضوع حیوانات آفریقایی، شمش‌های پوست گاو و سلاح‌هایی از شرق مدیترانه. فرض شده که ساردینیایی‌های باستانی، یا بخشی از آن‌ها، می‌توانند با شردن، یکی از اقوام دریایی که مصر باستان و دیگر مناطق شرق مدیترانه را مورد حمله قرار دادند، شناسایی شوند.

عناصر اصیل دیگر این تمدن شامل معابدی است که به نام «چاه‌های مقدس» شناخته می‌شوند و به پرستش آب مقدس اختصاص داشتند، قبرهای غول‌پیکر، معابد مگارون، چندین سازه برای عملکردهای قضایی و تفریحی و تعداد زیادی مجسمه‌های برنزی که حتی در قبرهای اتروریا کشف شده‌اند و نشان‌دهندهٔ روابط قوی بین این دو قوم است.

عنصر مهم دیگر این تمدن، غول‌های مونت پراما است، که احتمالاً قدیمی‌ترین مجسمه‌های انسان نما در دریای مدیترانه غربی هستند.

در میان جمعیت‌های پیشا-رومی ایتالیا، برجسته‌ترین آن‌ها اترها بودند که از قرن هشتم پیش از میلاد، تمدنی پیشرفته ایجاد کردند که تأثیر زیادی بر روم و جهان لاتین داشت. منشأ این قوم غیرهندو-اروپایی که ابتدا در سواحل تیرنی ایتالیا مرکزی سکنی گزیدند و سپس به شمال ایتالیا (به ویژه امیلیا) و کامپانیا گسترش یافتند، نامشخص است.

سایر اقوام ساکن شمال ایتالیا شامل لیگوری‌ها (قوم هندواروپایی که در مناطقی که اکنون لیگوریا، جنوب پیه‌مونت و سواحل جنوبی فرانسه قرار دارد زندگی می‌کردند)، لپونتی‌ها، این‌سوبری‌ها، اوروبی‌ها و دیگر قبایل سلتی در پیه‌مونت و لمباردی، و ونتی در شمال شرقی ایتالیا بودند.

در شبه‌جزیره، در کنار اترها، قبایل متعددی، عمدتاً با منشأ هندواروپایی، زندگی می‌کردند:
* اومبری‌ها در اومبریا و شمال ابروتسو
* لاتین‌ها که تمدن رومی را پایه‌گذاری کردند
* سابلی‌ها، فالیسکی‌ها، ولسکی‌ها و آکی‌ها در لاتیوم
* پیکنی‌ها در مارکه و شمال شرقی ابروتسو
* سامن‌ها در جنوب ابروتسو، مولیزه و کامپانیا
* داونی‌ها، مساپی‌ها و پوسیتی‌ها (تشکیل‌دهندهٔ کنفدراسیون آپولیا) در آپولیا
* لوکانی‌ها و بروتی‌ها در نوک جنوبی شبه‌جزیره
* سیکلز، الییمی‌ها و سیکانی‌ها در سیسیل
* مردم نوراژیک، که همچنان در سردینیا سکونت داشتند

بعدها، اقوام دیگری نیز در ایتالیا سکونت یافتند و با ساکنان قبلی همزیستی کردند: قبایل جدید سلتی در شمال (سنونس، بوئی، لینگونس و غیره)، یونانی‌ها در سواحل جنوب ایتالیا و فنیقی‌ها در بخش‌هایی از سیسیل و سردینیا.

## یادداشت‌ها

## منابع

* 
* 
* Buti, G. Gianna-Devoto, Giacomo (1974), *Preistoria e storia delle regioni d'Italia*, Sansoni Università.
* 
* 
* Peroni, Renato (2004). *L'Italia alle soglie della Storia*, Editori Laterza, .
* Piccolo, Salvatore (2013). *Ancient Stones: The Prehistoric Dolmens of Sicily*. Abingdon/GB, Brazen Head Publishing, .

## پیوند به بیرون
* [Anna Maria Bietti Sestieri - Protostoria, Enciclopedia Italiana - VI Appendice (2000)](http://www.treccani.it/enciclopedia/protostoria_(Enciclopedia_Italiana)/) 
* Salvatore Piccolo, The Dolmens of Sicily (World History Encyclopedia 2017) 

رده:اروپای پیشاتاریخ
رده:ایتالیای پیشاتاریخ
رده:پیشاتاریخ بر پایه منطقه