فرعون در اسلام

**فرعون در اسلام** (به عربی: ، فِرعَون) شخصیتی قرآنی است که در داستان موسی به‌عنوان حاکم مصر از او یاد می‌شود. در قرآن کریم داستان فرعون در آیات گوناگونی بازگو شده و او نخستین بار در آیهٔ ۴۹ سورهٔ بقره و آخرین بار در آیهٔ ۱۰ سورهٔ فجر یاد شده‌است. در داستان پیشین یوسف از حاکم مصر با عنوان «ملک» نام برده شده، نه فرعون.

بر پایهٔ قرآن، فرعون خود را خدا می‌خواند و مؤمنان به خدا را آزار و شکنجه می‌داد. او سرانجام هنگام تعقیب موسی و بنی‌اسرائیل در دریا غرق شد، اما خداوند پیکر او را به‌عنوان عبرتی برای آیندگان نگه داشت. فرعون در ادبیات عرفانی اسلامی نماد نفس (خواهش‌های نفسانی) و شیطان شناخته می‌شود.

## ادبیات اسلامی
محمد اسد در تفسیر خود بر قرآن با عنوان «پیام قرآن» گزارش می‌دهد که فرعون وهامان لقب‌های پادشاه مصر و کاهن اعظم آمون بوده‌اند که هم در داستان تولد موسی و هم در داستان خروج بنی‌اسرائیل از مصر (هشتاد سال پس از آن) به کار رفته‌اند.

در منابع اسلامی آمده‌است که چون به فرعون (اوشاف) خبر رسید یکی از نوزادان پسر بنی‌اسرائیل بزرگ خواهد شد و حکومت او را برخواهد انداخت، فرمان کشتن همهٔ نوزادان پسر بنی‌اسرائیل را صادر کرد. درباریان فرعون به او هشدار دادند که این کار موجب کمبود نیروی کار خواهد شد. از این رو پیشنهاد کردند که نوزادان پسر یک سال کشته شوند و سال بعد زنده بمانند. هارون، برادر موسی، در سالی به دنیا آمد که نوزادان از کشتن معاف بودند، در حالی که موسی در سالی زاده شد که نوزادان باید کشته می‌شدند.

### موسی در دربار فرعون
هنگامی که موسی و هارون به دربار فرعون رسیدند، فرعون از موسی دربارهٔ خدایی که پیروی می‌کند پرسش آغاز کرد. قرآن پاسخ موسی را چنین نقل می‌کند: «پروردگار ما کسی است که هر چیزی را آفرید و سپس هدایت کرد» (طه: ۵۰). فرعون پرسید: «پس حال نسل‌های پیشین چه بود؟» (طه: ۵۱) و موسی پاسخ داد که دانش نسل‌های پیشین نزد خداست.

همچنین قرآن می‌گوید فرعون از موسی پرسید: «پروردگار جهانیان کیست؟» (شعراء: ۲۳). موسی پاسخ داد که خدا پروردگار آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست می‌باشد. آنگاه فرعون کودکی موسی را در کاخ خود و کشتن مردی به دست او را یادآوری کرد. موسی پذیرفت که آن کار را از روی نادانی انجام داده، اما تأکید کرد که اکنون آمرزیده شده و خدا او را هدایت کرده‌است. فرعون او را به دیوانگی متهم کرد و تهدید کرد که اگر به انکار خدایی فرعون ادامه دهد او را زندانی خواهد کرد. موسی به او خبر داد که نشانه‌های آشکاری از سوی خدا آورده‌است.

### رویارویی با ساحران
چون فرعون خواست نشانه‌ها را ببیند، موسی عصای خود را بر زمین افکند و عصا به ماری بزرگ دگرگون شد. سپس دست خود را بیرون آورد و نوری درخشان و سپید از آن تابید. مشاوران فرعون این را جادو خواندند و به فرعون پیشنهاد دادند بهترین ساحران سرزمین را فراخواند. فرعون از موسی خواست روز نبرد را برگزیند و موسی روز جشنی بزرگ را انتخاب کرد.

### برج فرعون وهامان
بر پایهٔ قرآن، فرعون به وزیر خودهامان فرمان داد برجی تا آسمان بسازد تا بتواند به سوی خدای موسی بالا رود. در تفسیرهای قرآنی آمده‌است که فرعون بر فراز این برج تیری به سوی آسمان پرتاب کرد و خداوند آن تیر را آغشته به رنگ سرخ بازگرداند.

### غرق فرعون
فرعون کوشید مانع کوچ موسی و قوم بنی‌اسرائیل از مصر شود، اما به خواست خداوند همراه با لشکرش در آب‌های دریا غرق شد. بنا بر روایت اسلامی، فرشتهٔ جبرئیل در هیئت انسان نزد فرعون رفت و از او پرسید با بنده‌ای که بر او شوریده باشد چه می‌کند. فرعون پاسخ داد که او را غرق می‌کند. جبرئیل از او خواست این حکم را بر کاغذ بنویسد و امضا کند و فرعون چنین کرد. در لحظهٔ مرگ، فرشته آن نوشته را به فرعون نشان داد: حکمی که خود او دربارهٔ بنده‌ای (فرعون) صادر کرده بود که بر خداوندش (الله) شوریده بود.

در آیهٔ ۹۲ سورهٔ یونس خداوند می‌فرماید که پیکر فرعون را نگاه داشت تا برای آیندگان عبرت باشد.

### هشدار قرآنی
در آیات ۵ تا ۱۳ سورهٔ فجر کافران با یادآوری سرنوشت قوم عاد، ثمود و فرعون هشدار داده شده‌اند. همچنین دو بار در قرآن فرعون «ذوالاوتاد» (صاحب میخ‌ها) خوانده شده‌است (فجر: ۱۰ و ص: ۱۲).

## نمادشناسی فرعون در عرفان اسلامی
در ادبیات عرفانی اسلامی، فرعون به سبب خودخدا پنداری و سرسختانه نپذیرفتن دعوت موسی، نماد نفس (خواهش‌های نفسانی) یا شیطان شمرده می‌شود. در همین بافت، عصای موسی نیز معنایی نمادین دارد: مار نماد خواهش‌های پست است که به چیزی سودمند دگرگون می‌شود، همان‌گونه که نفس باید رام و سپس به نیکی دگردیسیده شود.

## ایمان آسیه
قرآن در آیهٔ ۱۱ سورهٔ تحریم از ایمان آسیه، همسر فرعون، به خدا یاد می‌کند. آسیه از خدا خواست خانه‌ای در بهشت برایش بسازد و او را از فرعون و کارهایش رهایی بخشد.

## ارجاعات قرآنی
در زیر فهرست مهم‌ترین آیات قرآنی مرتبط با فرعون آمده‌است:
* زندگی موسی در کاخ فرعون: شعراء ۱۸؛ قصص ۷–۱۲
* وحی خداوند به مادر موسی: طه ۳۸–۳۹؛ قصص ۷–۱۰
* تبلیغ موسی: اعراف ۱۰۳–۱۲۹؛ یونس ۸۴؛ طه ۲۴ و ۴۲–۵۱؛ مؤمنون ۴۵؛ شعراء ۱۰–۲۲؛ قصص ۳؛ زخرف ۴۶؛ دخان ۱۸؛ ذاریات ۳۸؛ مزمل ۱۵–۱۷
* دیدار موسی با فرعون: طه ۵۸–۵۹ و ۶۴–۶۶؛ شعراء ۳۸–۴۴
* ساحران فرعون: اعراف ۱۱۱–۱۱۶؛ یونس ۷۹–۸۰؛ طه ۶۰–۶۴؛ شعراء ۳۷–۴۴
* رویارویی موسی با ساحران: اعراف ۱۱۵–۱۲۲؛ یونس ۸۰–۸۱؛ طه ۶۱–۷۰؛ شعراء ۴۳–۴۸
* ایمان ساحران: اعراف ۱۱۹–۱۲۶؛ طه ۷۰–۷۳؛ شعراء ۴۶
* ایمان آسیه: تحریم ۱۱
* مؤمن آل فرعون: غافر ۲۸–۴۵
* کیفر بنی‌اسرائیل به دست فرعون: بقره ۴۹؛ اعراف ۱۲۴–۱۴۱؛ یونس ۸۳؛ ابراهیم ۶؛ طه ۷۱؛ شعراء ۲۲ و ۴۹؛ قصص ۴؛ غافر ۲۵
* فرعون وهامان از رانده‌شدگان: یونس ۸۳؛ هود ۹۷؛ قصص ۴–۸ و ۳۲ و ۴۲؛ عنکبوت ۳۹؛ غافر ۳۶؛ دخان ۳۱
* غرق فرعون و لشکرش: بقره ۵۰؛ آل عمران ۱۱؛ اعراف ۱۳۶–۱۳۷؛ انفال ۵۲–۵۴؛ یونس ۸۸–۹۲؛ اسراء ۱۰۳؛ طه ۷۸–۷۹؛ مؤمنون ۴۸؛ فرقان ۳۶؛ شعراء ۶۴–۶۶؛ قصص ۴۰؛ عنکبوت ۴۰؛ غافر ۴۵؛ زخرف ۵۵–۵۶؛ دخان ۲۴–۲۹؛ ذاریات ۴۰؛ قمر ۴۲؛ حاقه ۱۰؛ مزمل ۱۶؛ نازعات ۲۵؛ بروج ۱۷–۱۸؛ فجر ۱۳

## جستارهای وابسته
* موسی در اسلام
* هارون در اسلام
* یوسف در اسلام
* آسیه
* عصای موسی

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* آیهٔ ۳۸ سورهٔ طه، بیش از ۵۰ ترجمه، در وبگاه IslamAwakened

رده:شخصیت‌های قرآن