محمد قریش شهاب

**محمد قریش شهاب** (زادهٔ ۱۶ فوریه ۱۹۴۴) یکی از برجسته‌ترین علمای مسلمان اندونزیایی در زمینه علوم قرآن است. او به عنوان مفسر قرآن، نویسنده، استاد دانشگاه و سیاستمدار سابق شناخته می‌شود. شهاب با آثار متعدد خود، به ویژه تفسیر جامع قرآن به نام "تفسیر المصباح"، تأثیر عمیقی بر جامعه مسلمانان اندونزی و جهان اسلام گذاشته است. او از خانواده‌ای عرب-اندونزیایی با ریشه‌های بوگیسی و نسب به پیامبر اسلام است و زندگی‌اش نمونه‌ای از ترکیب آموزش سنتی اسلامی با رویکردهای مدرن است.
## زندگی اولیه و خانواده
قریش شهاب در ۱۶ فوریه ۱۹۴۴ در روستای لوتاسالو، راپانگ، استان سولاوسی جنوبی اندونزی به دنیا آمد. او چهارمین فرزند از دوازده خواهر و برادر است. پدرش، عبدالرحمن شهاب، عالم اسلامی، استاد تفسیر قرآن، تاجر و سیاستمدار بود که دو دانشگاه اسلامی مهم در اندونزی را بنیان گذاشت: دانشگاه مسلمانان اندونزی (UMI) و موسسه دولتی علوم اسلامی (IAIN) الدین در اوجونگ پاندانگ. مادرش، اسما ابوریسی، نیز از خانواده‌ای مذهبی بود. شهاب از کودکی تحت تأثیر پدرش قرار گرفت و از سن ۶-۷ سالگی قرآن را می‌آموخت. خانواده او از نوادگان با علوی سادا هستند و ریشه‌های عرب-بوگیسی دارند. برادر کوچکترش، علوی شهاب، وزیر سابق هماهنگی رفاه مردم اندونزی است.
## تحصیلات
شهاب آموزش ابتدایی خود را در ماکاسار گذراند و سپس در سال ۱۹۵۶ به مدرسه شبانه‌روزی دارالحدیث الفقهیة در مالانگ رفت، جایی که تحت هدایت حبیب عبدالقادر بلفقیه، زبان عربی را به خوبی آموخت. در سال ۱۹۵۸، با بورسیه استان سولاوسی به قاهره مصر رفت و در مدرسه ثانویه الازهر پذیرفته شد. در سال ۱۹۶۷، مدرک لیسانس (LC) خود را در رشته تفسیر و حدیث از دانشکده الهیات اسلامی دانشگاه الازهر گرفت. سپس در سال ۱۹۶۹، مدرک کارشناسی ارشد را با پایان‌نامه‌ای در مورد "معجزه تشریعی قرآن کریم" دریافت کرد. پس از بازگشت به اندونزی، در سال ۱۹۸۰ دوباره به الازهر رفت و در سال ۱۹۸۲ دکترای خود را در علوم قرآن با رساله‌ای در مورد "نظم الدرر البقاعی - تحقیق و مطالعه" با درجه ممتاز (ممتاز مع مرتبة الشرف الأولی) به پایان رساند. او اولین دکتر از جنوب شرقی آسیا با این درجه است.
## حرفه و فعالیت‌ها
شهاب پس از بازگشت از مصر در سال ۱۹۷۳، به عنوان معاون رئیس دانشگاه IAIN uعلاالدین در امور تحصیلی و دانشجویی مشغول شد و همچنین هماهنگ‌کننده آموزش عالی خصوصی در شرق اندونزی و دستیار رئیس پلیس در توسعه ذهنی بود. در سال ۱۹۸۴، به دانشگاه IAIN شریف هیدایةالله جاکارتا پیوست و تا سال ۱۹۹۸ استاد تفسیر و علوم قرآن بود. او از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۸ رئیس این دانشگاه بود. در سال ۱۹۹۸، به عنوان وزیر امور مذهبی در کابینه هفتم توسعه تحت ریاست سوهارتو منصوب شد، اما تنها دو ماه در این سمت ماند زیرا دولت سوهارتو سقوط کرد. سپس از ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۲، سفیر فوق‌العاده اندونزی در مصر (و سفیر همزمان در جیبوتی و سومالی) بود. شهاب در سازمان‌هایی مانند شورای علمای اندونزی (MUI) از سال ۱۹۸۴، کمیته تصحیح مصحف قرآن وزارت مذهبی، و انجمن روشنفکران مسلمان اندونزی (ICMI) نقش داشته است. او همچنین برنامه‌های تلویزیونی اسلامی مانند "کلتم" و "حکمت فجر" در RCTI و "تفسیر المصباح" در MetroTV را اجرا کرده است. پس از بازگشت به اندونزی، مرکز مطالعات قرآن (PSQ) را در جاکارتا تأسیس کرد و انتشارات "لنترا هاتی" را راه‌اندازی کرد.
## آثار برجسته
شهاب بیش از ۳۰ کتاب نوشته است که بسیاری از آنها در زمینه تفسیر قرآن هستند. اولین کتاب او "الخواطر" (افکار) در سن ۲۲ سالگی به زبان عربی منتشر شد. برخی از آثار مهم او عبارتند از:

تفسیر المنار: مزایا و معایب (۱۹۸۴)
فلسفه حقوق اسلامی (۱۹۸۷)
تاج هدایت الهی (تفسیر سوره فاتحه، ۱۹۸۸)
زمینی کردن قرآن (۱۹۹۲، بیش از ۷۵ هزار نسخه فروش رفته)
لنترا قلب: داستان‌ها و درس‌های زندگی (۱۹۹۴)
تفسیر المصباح (۱۵ جلد، تفسیر کامل قرآن، ۲۰۰۰-۲۰۰۳)
بینش قرآن: تفسیر موضوعی مسائل امت (۱۹۹۶)
اصول تفسیر (۲۰۱۳)
پاسخ‌های قریش شهاب به سؤالات کودکان درباره اسلام (۲۰۱۴)

او همچنین مقالات تحقیقاتی مانند "اجرای هماهنگی زندگی مذهبی در شرق اندونزی" (۱۹۷۵) و "مسائل وقف در سولاوسی جنوبی" (۱۹۷۸) نوشته است.
## روش‌شناسی تفسیر
شهاب در تفسیر قرآن از روش "تفسیر القرآن بالقرآن" (تفسیر قرآن با قرآن) استفاده می‌کند و بر تفسیر موضوعی  تأکید دارد. او آیات پراکنده را بر اساس موضوعات جمع‌آوری می‌کند و آنها را با زمینه‌های معاصر و پیشرفت‌های علمی تطبیق می‌دهد. در تفسیر المصباح، قبل از تفسیر هر سوره، مقدمه‌ای شامل نام سوره، تعداد آیات، فضایل، مکان نزول، ارتباط با سوره‌های دیگر و محتوای کلی ارائه می‌دهد. او بر مفهوم "المناسبة" (هماهنگی) بین آیات، سوره‌ها و کلمات تمرکز دارد. این تفسیر به زبان ساده اندونزیایی نوشته شده و مسائل معاصر مانند رادیکالیسم، تحمل مذهبی، رهبری و برابری جنسیتی را پوشش می‌دهد. شهاب از منابع متعددی مانند تفسیر المنار، فی ظلال القرآن و تفسیر الکبیر استفاده می‌کند.
## تأثیر و جوایز
شهاب از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ در لیست ۵۰۰ مسلمان تأثیرگذار جهان توسط مرکز مطالعات استراتژیک اسلامی سلطنتی قرار گرفته است. او جایزه نمایشگاه کتاب اسلامی (IBF) را برای کتاب‌های پرفروش دریافت کرده و در سال ۲۰۰۹، جایزه دستاورد مادام‌العمر از دانشگاه دولتی اسلامی جاکارتا را برده است. آثار او به درک مدرن از قرآن کمک کرده، اما گاهی جنجال‌برانگیز بوده، مانند فتواهایی در مورد گفتن "کریسمس مبارک" به مسیحیان یا بحث درباره حجاب زنان. با این حال، او بر لطف الهی بیش از اعمال تأکید دارد.
## خانواده شخصی
شهاب در ۲ فوریه ۱۹۷۵ با فاطمه اسگاف ازدواج کرد و صاحب پنج فرزند است: چهار دختر (نجلا، نجوا، ناشوا، نهلا) و یک پسر (احمد).
## منابع

## پیوند به بیرون

صفحه ویکی‌پدیای اندونزیایی محمد قریش شهاب

رده:نویسندگان اهل اندونزی
رده:مفسران قرآن
رده:زادگان ۱۹۴۴ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۲۰ (میلادی)
رده:مسلمانان اهل اندونزی
رده:افراد زنده