کادر

**کادر** (؛ تلفظ: ) یا **پایوران** در متون سیاسی به گروهی از افراد گفته می‌شود که نقش رهبری را در یک سازمان سیاسی ایفا می‌کنند.

در برخی دولت‌های سوسیالیستی کادر به گروهی از افراد آموزش‌دیده گفته می‌شود که وظیفه دارند اهداف نظام تک‌حزبی را پیش ببرند و ایدئولوژی رسمی را منتشر و اجرا کنند. این گروه‌ها با بسیج شهروندان و تشویق به همگرایی ایدئولوژیک درصدد ایجاد وفاداری به حزب هستند. کادرها می‌توانند در میدان عمل مستقر شوند یا در دفاتر مرکزی احزاب سیاسی، دولت، یا پلیس مخفی به کار گمارده شوند. آن‌ها اغلب به منظور برهم زدن سلسله‌مراتب طبقاتی موجود میان شهروندان تشکیل می‌شوند. چنین کادرهایی در کشورهای مختلفی فعال بوده‌اند؛ برای نمونه در اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۲۲–۱۹۹۱) و در اتیوپی در دوران درگ (۱۹۷۴–۱۹۸۷). از سال ۲۰۲۵، جمهوری خلق چین همچنان نظام کادری را حفظ می‌کند.

## ریشه‌شناسی و کاربرد در زبان فارسی
واژهٔ «کادر» یک وام‌واژه از زبان فرانسوی است که از طریق روابط دیپلماتیک و فرهنگی دورهٔ قاجار و مشروطه وارد زبان فارسی شده است. در لغت‌نامهٔ دهخدا، واژهٔ «کادر» با تصریح به منشأ فرانسوی آن چنین تعریف شده است:

فرهنگ معین نیز آن را «اشخاص آموزش‌دیده یا دارای تخصص لازم برای کار در یک سازمان معین» تعریف کرده و معادل فرهنگستانی «پایوران» را برای آن پیشنهاد داده است.

بر اساس پژوهش‌های زبان‌شناسی، شمار وام‌واژه‌های فرانسوی در زبان فارسی بسیار چشمگیر است؛ در لغت‌نامهٔ دهخدا نزدیک به ۸۲۰ واژه با ریشهٔ فرانسوی ثبت شده است. این وام‌گیری بازتابِ تعاملات فرهنگی، علمی، و دیپلماتیک ایران و فرانسه به‌ویژه در دوران قاجار است.

در تداول سیاسی ایرانی، واژهٔ «کادر» به‌ویژه از دورهٔ فعالیت حزب توده ایران (تأسیس ۱۳۲۰ش) رایج شد و در ادبیات سازمان‌های چپ‌گرا برای اشاره به اعضای آموزش‌دیده، متعهد، و سازمان‌یافتهٔ حزبی به‌کار رفت. عباراتی مانند «کادرهای حزبی»، «کادر رهبری»، و «کادرهای تشکیلاتی» در اسناد و نشریات این دوره فراوان دیده می‌شوند.

## تعریف‌های نظری
### احزاب کادری در دموکراسی‌های غربی
پژوهشگرانی به نام بایرد و برادبری خاستگاه احزاب کادری را در دموکراسی‌های غربی این‌گونه تحلیل می‌کنند:

### کادر در سنت انقلابی
برای سوسیالیست‌های انقلابی از جمله لنینیست‌ها کادر گروهی از روشنفکران متعهد، فعال، و باتجربه است که باورهای سیاسی مشترک دارند و در جنبش‌های انقلابی شرکت می‌کنند. این اصطلاح همچنین می‌تواند به عضوی از این گروه نیز اطلاق شود. عبارت مشهور «کادرها همه چیز را تعیین می‌کنند» (به زبان روسی: «Кадры решают всё») در ادبیات سیاسی شوروی و احزاب کمونیست جهان جایگاه ویژه‌ای دارد و بیانگر اهمیت محوری کادرهای حزبی در ساختار حزب-دولت است.

## نظام کادری در چین
حزب کمونیست چین نظامی برای آموزش، سازماندهی، انتصاب، و نظارت بر پرسنل دارد که در دامنهٔ گسترده‌ای از نقش‌های شبیه به خدمات کشوری در سازمان‌های حزبی، دولتی، نظامی، تجاری، و دیگر سازمان‌ها در سرتاسر جمهوری خلق چین فعالیت می‌کنند. این نظام از چند میلیون کارمند تمام‌وقت و حرفه‌ای تشکیل شده است.

چین یک نظام تک‌حزبی تحت رهبری حزب کمونیست چین است. مدیریت کادرها یکی از اصلی‌ترین ابزارهایی است که رهبری حزب از طریق آن جامعهٔ چین را کنترل می‌کند و دولت و خود حزب را منضبط نگه می‌دارد. کارگزاران باید وفاداری خود را به حزب حفظ کنند و از ایجاد هر گونه وابستگی رقیب بپرهیزند. حزب محدودیت‌های سختی بر آزادی کادرها در پیوستن به سازمان‌ها، جنبش‌ها، ایدئولوژی‌ها، یا فعالیت‌های دیگر اعمال می‌کند؛ از جمله هرگونه دین‌ورزی (هرچند این قانون همیشه به‌طور کامل اجرا نمی‌شود). کادرها لزوماً عضو رسمی حزب نیستند، اما اکثر آن‌ها هستند؛ آن دسته که عضو نیستند معمولاً به نقش‌های فنی‌تر یا تخصصی‌تر محدود می‌شوند. کادرها آموزش می‌بینند تا نه‌تنها مدیرانی کارآمد و قابل‌اعتماد باشند، بلکه به خط مشی حزب و پیگیری سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی نیز کاملاً وفادار بمانند.

## کادرها در رومانی سوسیالیستی
جمهوری سوسیالیستی رومانی نمونه‌ای برجسته از کاربرد نظام کادری در یک کشور کمونیستی است.

کادرها نقشی محوری در گسترش ایدئولوژی مارکسیسم-لنینیسم در رومانی داشتند، زیرا رسانهٔ اصلی انتقال ایدئولوژی رسمی حزب کمونیست رومانی به‌شمار می‌رفتند. آن‌ها دو وظیفهٔ اصلی داشتند: نخست، گسترش ایدئولوژی کمونیستی در سرتاسر کشور و پایش نظرات مردم در روستاها برای اطمینان از پذیرش کمونیسم؛ دوم، نگه‌داشتن نظم در فرایند اشتراکی‌سازی. با این همه، کمبود کادر، نظارت گسترده، و سیاست‌های ناهماهنگ محیطی پر از بی‌اعتمادی و سوءاستفاده پدیدآوردند.

حزب کمونیست رومانی تلاش کرد کمونیسم را از بالا به پایین به شهروندانش منتقل کند، نه از طریق خیزشی مردمی از پایین (که در روسیه نمونهٔ آن وجود داشت). این رویکرد به وضعیتی انجامید که در آن کارگرانِ موردنیاز برای پذیرش نظام، اغلب مخالفان سرسخت آن بودند.

### تعریف کادر در رومانی
در رومانی، کادر «هر کسی بود که مستقیماً به‌عنوان مأمور رسمی در استخدام حزب-دولت بود». کار آن‌ها شامل خدمت در «دستگاه‌های حزب، دولت، یا سکوریتاته در هر سطحی از سلسله‌مراتب سیاسی» می‌شد. کادرها از منظر «خاستگاه سالم» (دهقانان فقیر) یا «خاستگاه ناسالم» (دهقانان ثروتمند) طبقه‌بندی می‌شدند. کادرهای با خاستگاه سالم، با وجود مشکلات بیشتر در سواد و تجربهٔ مدیریتی، بر کادرهای با خاستگاه ناسالم ترجیح داده می‌شدند.

### چالش‌های نظام کادری رومانی
نظام کادری رومانی با چالش‌های بنیادی روبه‌رو بود:
* کمبود نیروی کار: اکثریت جمعیت «سالم» بی‌سواد و فقیر بودند و بهره‌وری کمی داشتند.
* افراد واجد شرایط اغلب از «چیابور» ها (دهقانان ثروتمند) بودند که حزب آن‌ها را «دشمن» برچسب زده بود.
* بار منفی اجتماعی: بسیاری از مردم نمی‌خواستند کادر شوند و در جامعه طرد شوند.
* سوءاستفاده از قدرت: کادرها برای رسیدن به اهداف خود یا کسب منافع شخصی، اغلب از موقعیت‌شان سوءاستفاده می‌کردند.

### آیین‌نامهٔ رفتاری کادرها
کادرها ملزم به رعایت آیین‌نامه‌ای رفتاری بودند. حزب کمونیست رومانی نشانه‌های «کادر بد» را این‌گونه تعریف می‌کرد: مشروب‌خواری و الکلیسم (که می‌توانست به رشوه‌گرفتن بیانجامد)، تبادلات افقی از قبیل روابط جنسی نامشروع و دزدی، ترک همسر یا طلاق، و استفادهٔ بیش از حد از زور و خشونت (که با آموزهٔ «رضایت آزاد» حزب در تضاد بود).

## سیاست کادری در آفریقای جنوبی
در چارچوب دموکراسی، سیاست کادری به دو شکل می‌تواند اجرا شود:
* **استقرار کادر** (Cadre deployment): انتصاب یک وفادار به حزب حاکم در یک نهاد، برای اطمینان از اینکه آن نهاد در راستای مأموریت حزب گام برمی‌دارد. این فرایند با ایجاد ساختار قدرت جامع، کارمندان را به اجرای سیاست‌های حزب وادار می‌کند.
* **استخدام کادر** (Cadre employment): فرایندی که در آن احزاب سیاسی در یک دموکراسی، کارمندانی را که به ارزش‌های یکسانی پایبند هستند، برای اجرای سیاست‌ها ترجیح می‌دهند.

دولت کنگرهٔ ملی آفریقا در آفریقای جنوبی به‌طور گسترده‌ای از استقرار کادر استفاده می‌کند تا اطمینان حاصل کند که رهبران جامعه سیاست‌های جبران نابرابری را فعالانه اجرا می‌کنند. با این حال، در سال ۲۰۲۱ کمیسیون زوندو دریافت که استقرار کادر یکی از مجاری اصلی انحراف و غارت اموال عمومی بوده است.

## کاربرد واژه در ایران
در ایران، واژهٔ «کادر» به‌ویژه در فضای سیاسی چپ‌گرا رایج شد. حزب توده ایران، بزرگ‌ترین حزب مارکسیستی-لنینیستی ایران که در ۱۳۲۰ش بنیان گذاشته شد این واژه را گسترش داد. «کادرهای حزبی»، «کادر رهبری» و «کادرهای تشکیلاتی» از جملهٔ ترکیب‌هایی هستند که در ادبیات سیاسی این دوره فراوان دیده می‌شوند.

پس از انقلاب اسلامی ایران نیز این واژه همچنان در نوشته‌های سیاسی رواج داشت و در اسناد و اعترافات تلویزیونی دوران ۱۳۶۰ش بارها از «کادرهای حزب توده» یاد شد.

امروز در زبان فارسی «کادر» به‌صورت عام‌تری برای اشاره به گروه متخصصان یا کارکنان یک سازمان هم به کار می‌رود؛ مانند «کادر درمانی»، «کادر آموزشی»، و «کادر فنی». فرهنگستان زبان و ادب فارسی معادل «پایوران» را برای این واژه پیشنهاد داده است، هرچند این معادل در زبان عامه جا نیفتاده است.

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## جستارهای وابسته
* حزب توده ایران
* حزب کمونیست چین
* لنینیسم
* نظام تک‌حزبی
* اشتراکی‌سازی
* فهرست وام‌واژه‌های فرانسوی در فارسی
* لغت‌نامهٔ دهخدا

## پیوند به بیرون
* مدخل «کادر» در لغت‌نامهٔ دهخدا
* مقالهٔ انگلیسی در ویکی‌پدیا

رده:فرایندهای گروهی
رده:مدیریت منابع انسانی
رده:واژگان سیاسی