روابط ازبکستان و افغانستان

افغانستان و ازبکستان مرز مشترک دارند و پیوندهای فرهنگی دارند. شمال افغانستان محل سکونت حدود ۳٫۷ تا ۶٫۱ میلیون نفر ازبک تبار است، که دومین تمرکز بزرگ جمعیت ازبک در جهان پس از ازبکستان است. افغانستان همچنین دارای گویش بومی از زبان ازبکی است که اگرچه از الفبای متفاوتی استفاده می‌کند، اما کاملاً با ازبکی که در ازبکستان صحبت می‌شود، قابل فهم است. با این حال، زبان ازبکی فقط در استان‌های با اکثریت ازبک دارای وضعیت قانونی است و هیچ دولت ملی افغانستان تاکنون به زبان ازبکی وضعیت رسمی نداده است.

پس از به قدرت رسیدن طالبان، دولت ازبکستان مرز خود با افغانستان را بست و اعلام کرد که به هیچ افغانی پناهندگی نمی‌دهد و به افغان‌ها، از جمله افغان-ازبک‌ها یا افغان‌هایی که خانواده‌شان در ازبکستان است، اجازه ورود به ازبکستان را نمی‌دهد. با این حال، وزارت کشور ازبکستان اعلام کرد که شهروندان افغانی که با ویزا در ازبکستان اقامت دارند، پس از انقضای ویزا، اخراج نخواهند شد.

## تاریخچه
از نظر تاریخی، هیچ مرزی بین افغانستان و همسایگانش وجود نداشت. مرزهای آسیای مرکزی و جنوبی امروزی توسط امپراتوری‌های بریتانیا و روسیه در طول بازی بزرگ ترسیم شدند. تمام سرزمین‌های باقی‌مانده که توسط امپراتوری‌های روسیه یا بریتانیا فتح نشده بودند، بعداً به عنوان افغانستان متحد شدند. این ترسیم مرزی آشفته، مسئول همپوشانی فرهنگی بین افغانستان با آسیای مرکزی و افغانستان با آسیای جنوبی بود. هنگامی که امپراتوری روسیه به اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد، برای اولین بار مرزهای سختی در منطقه ایجاد شد که تاجیک‌ها، ازبک‌ها و ترکمن‌های افغانستان را از اقوام شمالی آنها جدا می‌کرد.

پس از ظهور دولت کمونیستی در افغانستان، اتحاد جماهیر شوروی (که شامل جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان نیز می‌شد) برای حمایت از دولت کمونیستی به این کشور حمله کرد. با این حال، به دلیل قرابت‌های قومی بین ازبک‌ها، تاجیک‌ها و ترکمن‌های شوروی و همتایان افغان آنها، با خشونت‌آمیزتر شدن جنگ، نیروهای آسیای مرکزی شوروی تا حد زیادی جای خود را به نیروهای اسلاو دادند. هنوز در مجموع ۶۴ هزار ازبک در افغانستان جنگیدند که حداقل ۱۵۲۲ نفر کشته و بیش از ۲۵۰۰ نفر معلول شدند. اسلام کریموف، رئیس‌جمهور سابق ازبکستان، مداخله شوروی در افغانستان را «یک اشتباه بزرگ» توصیف کرد.

پس از آنکه شوکت میرضیایف رئیس‌جمهور ازبکستان شد، روابط بین ازبکستان و همسایگانش به‌طور قابل توجهی بهبود یافت. ازبکستان نقش منطقه‌ای بزرگتری را در تجارت، ارتباطات فرهنگی و به عنوان میانجی در درگیری افغانستان ایفا کرد. در سال ۲۰۱۷، دو کشور بیش از ۴۰ توافقنامه صادراتی امضا کردند. تجارت ازبکستان با همسایگانش از ۲٫۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶ به ۵٫۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ افزایش یافت که تقریباً ۱/۵ این تجارت با افغانستان بود. در سال ۲۰۰۹، مقامات دولت افغانستان همکاری با دولت‌های آسیای مرکزی و جنوبی را برای ایجاد یک کریدور انرژی از طریق افغانستان آغاز کردند که به کشورهای آسیای جنوبی اجازه می‌داد از کشورهای آسیای مرکزی برق خریداری کنند.

افغانستان در بیشتر تاریخ مدرن خود، نسبتاً به همسایگان خود، از جمله ازبکستان، وابسته بوده است. در سال ۲۰۱۵، ۷۳٪ از برق افغانستان توسط کشورهای همسایه تأمین می‌شد که ۵۳٪ آن توسط ازبکستان تأمین می‌شد. یکی از نتایج این وابستگی به همسایگان این است که افغانستان یک شبکه انرژی یکپارچه ندارد، بلکه چندین شبکه انرژی جداگانه دارد که از یکی از همسایگانش منشعب می‌شوند. در دسامبر ۲۰۲۱، اداره برق افغانستان، د افغانستان برشنا شرکت، اعلام کرد که ازبکستان قرارداد صادرات برق به افغانستان را برای سال ۲۰۲۲ تمدید کرده است.

در مه ۲۰۲۳، مت‌آمفتامین در یک محموله آب انار از افغانستان به ازبکستان کشف شد.

در اوت ۲۰۲۴، ۳۵ توافقنامه سرمایه‌گذاری و تجاری بین افغانستان و ازبکستان امضا شد. این توافقنامه‌ها در مجموع ۲٫۵ میلیارد دلار ارزش دارند و به گفته وزیر سرمایه‌گذاری، صنعت و تجارت ازبکستان، هدف فعلی آنها افزایش حجم تجارت بین افغانستان و ازبکستان به ۳ میلیارد دلار است. در اکتبر ۲۰۲۴، ازبکستان اویبک عثمانوف را به عنوان سفیر در افغانستان منصوب کرد. عثمانوف پیش از این به عنوان معاون وزیر امور خارجه و سفیر در پاکستان (۲۰۲۰–۲۰۲۴) و مصر خدمت کرده بود.

## مرز

سرزمین‌های افغانستان و ازبکستان در دوره سلسله‌های سامانی، غزنوی و تیموری تحت کنترل واحدی بودند. در سال ۱۷۵۰، پیمان دوستی بین امیر احمد شاه درانی افغانستان و خان بخارایی محمد مراد بیک منجر به تبدیل شدن رودخانه آمو به مرز رسمی افغانستان شد که تا به امروز نیز پابرجاست.

در سال ۱۹۸۱، با کمک سازندگان شوروی، پل دوستی - یک پل راه‌آهن بر روی آمودریا به طول ۸۱۶ متر - ساخته شد.

در مه ۲۰۲۱، ازبکستان مرز خود با افغانستان را بست.

## جستارهای وابسته
* روابط خارجی افغانستان
* روابط خارجی ازبکستان

## منابع

## پیوند به بیرون


رده:روابط دوجانبه ازبکستان
رده:روابط دوجانبه افغانستان