پرس برجکی

**پانچ‌کاری و کارهای فشاری** فرآیندی است که برای تولید انبوه بسیار مناسب است. با این حال، هزینه‌های اولیه ابزارسازی — هم برای خود دستگاه و هم برای ابزار پرس اختصاصی مربوط به هر قطعه — بالاست. این موضوع باعث می‌شود که پانچ‌کاری برای کارهای با حجم کم یا نمونه‌سازی اولیه چندان به‌صرفه نباشد. یکی از روش‌های کاهش این هزینه، استفاده از **پرس برجکی (Turret Punch)** است. ابزار این نوع پرس شامل مجموعه‌ای بزرگ از سنبه‌های استاندارد است: سوراخ‌هایی در اندازه‌های مختلف، لبه‌های صاف، شیارها یا سوراخ‌های نصب پرکاربرد. با استفاده از تعداد زیادی ضربه و به‌کارگیری ابزارهای متفاوت به نوبت، یک پرس برجکی می‌تواند قطعات گوناگونی تولید کند، بدون آن‌که نیاز باشد ابتدا یک ابزار پرس تخصصی و مخصوص آن قطعه ساخته شود. این کار هم در زمان و هم در هزینه صرفه‌جویی کرده و امکان نمونه‌سازی سریع یا تولید در حجم کم را بدون تأخیرهای مربوط به ساخت ابزار فراهم می‌آورد.
بندانگشتی|دستگاه پرس برجکی Amada

یک **پرس CNC برجکی** معمولی، ممکن است تا **۶۰ ابزار** مختلف را درون یک «برجک» جای دهد که می‌توان آن را چرخاند تا هر ابزار به موقعیت پانچ منتقل شود. یک شکل ساده (مانند مربع، دایره یا شش‌ضلعی) مستقیماً از ورق بریده می‌شود. برای بریدن یک شکل پیچیده، می‌توان با انجام مجموعه‌ای از برش‌های مربعی یا گرد در اطراف محیط شکل، آن را کامل کرد. از آنجا که یک ابزار پرس نیازمند **مجموعه سنبه و ماتریس هم‌خوان** است، دو برجک متناظر وجود دارد: یکی بالای میز برای سنبه و دیگری پایین آن برای ماتریس. این دو برجک باید با دقت بالا و به‌صورت هماهنگ بچرخند و هم‌راستایی‌شان با دقت حفظ شود. در یک برجک ممکن است چند سنبه با شکل یکسان قرار داده شود که هر یک در زاویه‌ای متفاوت نصب شده‌اند، زیرا معمولاً دستگاه قابلیتی برای چرخاندن ورق نسبت به ابزار ندارد.

**[[پانچ (ابزار)|پانچ]]** در برش‌کاری اشکال مرکب (پیچیده) نسبت به لیزر انعطاف‌پذیری کمتری دارد، اما برای اشکال تکراری (مثلاً شبکه یا گریل یک دستگاه تهویه مطبوع) سریع‌تر عمل می‌کند. برخی دستگاه‌ها ترکیبی از قابلیت‌های لیزر و پانچ را در یک ماشین واحد ارائه می‌دهند.
بندانگشتی|پانچ برجکی و مسیر حرکت دستگاه

بیشتر **پرس‌های برجکی** (Turret Press) امروزی تحت کنترل CNC هستند؛ به این معنا که جای‌گذاری ورق فلزی زیر ابزار به‌صورت خودکار انجام شده و انتخاب ابزار مشخص نیز طبق برنامه تعیین می‌شود. در این فرآیند، ابتدا یک نرم‌افزار CAM طرح CAD قطعهٔ نهایی را — با توجه به ابزارهای موجود در برجک — به تعداد و نوع عملیات پانچ مورد نیاز تبدیل می‌کند.

چیدمان دقیق ابزارها در برجک، بسته به نیاز هر کار تغییر می‌کند. مرحلهٔ طراحی CAD نیز برای پانچ برجکی بهینه می‌شود: برای نمونه، گرد کردن یک گوشه ممکن است با یک برش اریب (Chamfer) سریع‌تر انجام شود تا یک گوشهٔ کاملاً گرد که به چند ضربه نیاز دارد. همچنین، تغییر یک بُعد غیرحیاتی (مثل عرض شیار تهویه) به‌اندازهٔ ابزاری که موجود است، می‌تواند باعث شود برش تنها با یک ضربه انجام گیرد، به جای آن‌که هر طرف جداگانه برش بخورد. بخش CAD حتی می‌تواند مسئول انتخاب ابزارهایی باشد که باید پیش از شروع کار در برجک نصب شوند.
بندانگشتی|تصویری از یک دستگاه پانچ برجکی
از آنجا که هر ابزار در یک پرس برجکی نسبتاً کوچک است، این دستگاه در مقایسه با یک پرس که قطعات مشابه را تنها با یک ضربهٔ واحد می‌سازد، **نیروی بسیار کمتری** نیاز دارد. این امر باعث می‌شود ابزار سبک‌تر و گاهی ارزان‌تر باشد، هرچند این مزیت با پیچیدگی بیشتر برجک و مکانیزم جای‌گذاری ورق تا حدی جبران می‌شود. پرس برجکی می‌تواند در هر ضربه سریع‌تر از یک پرس ابزار سنگین عمل کند، اما برای تکمیل یک قطعه به ضربات بیشتری نیاز است. یک دستگاه پرس برجکی قادر است به **۶۰۰ ضربه در دقیقه** برسد.

**پیشرفته‌ترین ماشین‌های امروزی** ممکن است علاوه بر پانچ‌کاری، قابلیت‌هایی مانند شکل‌دهی (Forming) و خم‌کاری (Bending) را نیز ارائه دهند. هرچند این ماشین‌ها جایگزین خم‌کن‌های تخصصی (Press Brake) برای ساخت جعبه‌ها نمی‌شوند، اما توانایی ایجاد برجستگی‌ها یا زبانه‌های کوچک (Lug) می‌تواند یک فرآیند دو ماشینه را به یک فرآیند تک ماشینه تبدیل کرده و زمان جابه‌جایی و جابه‌گیری قطعات را کاهش دهد.
بندانگشتی|وسیله و مسیر کار دستگاه پرس برجکی

### جدول مقایسه‌ای با سایر روش‌ها

## پانچ دستی
**پرس‌های برجکی دستی** نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این دستگاه‌ها معمولاً از نوع **پرس با فریم C** هستند که اغلب یک **رام (Ram)** آن‌ها با مکانیزم دنده و شانه (Rack) به حرکت در می‌آید. در این مدل‌ها هیچ سیستم CNC وجود ندارد — نه برای جابه‌جایی ورق و نه برای تعویض ابزار. کار کردن با چنین پرس دستی نیازمند **آشنایی و مهارت بالاست**، زیرا در هر یک از عملیات متعدد پانچ، اپراتور باید هر بار ابزار درست را از برجک انتخاب کند.

این پرس‌های دستی به ندرت یافت می‌شوند، اما همچنان در **کارگاه‌های پرزحمت و دستی** **شکل دهی ورق** جایگاه خاص خود را دارند؛ برای مثال، در ساخت قطعات بدنهٔ سفارشی خودرو. این دستگاه‌ها معمولاً همراه با سایر فرآیندهای بسیار تخصصی و دستیِ هنرمندانه استفاده می‌شوند؛ مانند کار با **[[چرخ انگلیسی]] (English Wheel)**.

## جستارهای وابسته

* مکانیزم
* شکل دهی فلزات
* قالب
* سوراخکاری

## منابع

رده:فلزکاری
رده:ماشین‌کاری