علیای دوم

**علیای دوم** (به عبری: ) دوره‌ای از علیا (مهاجرت یهودیان به سرزمین اسرائیل) بود که میان سال‌های ۱۹۰۴ تا ۱۹۱۴ رخ داد و طی آن نزدیک به ۳۵٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ یهودی، بیشتر از امپراتوری روسیه و شماری از یمن، به فلسطین عثمانی مهاجرت کردند. این موج مهاجرت بخش کوچکی از جریان گسترده‌تر برون‌کوچی یهودیان از اروپای شرقی بود که از دهه ۱۸۷۰ تا دهه ۱۹۲۰ ادامه یافت و طی آن بیش از دو میلیون یهودی از اروپای شرقی کوچیدند. بیشتر این مهاجران در ایالات متحده آمریکا ساکن شدند و شمار اندکی به فلسطین رفتند.

دلایل اصلی این مهاجرت گسترده، افزایش یهودستیزی در امپراتوری روسیه و فشارهای اقتصادی بر یهودیان ساکن قلمرو اسکان بود. پوگروم‌های متعدد، به‌ویژه پوگروم کیشینف و پوگروم‌های همراه با انقلاب ۱۹۰۵ روسیه، از عوامل مهم ترک اروپای شرقی به‌شمار می‌آمدند. با وجود این، منطقه فلسطین فرصت‌های اقتصادی اندکی داشت و بسیاری از مهاجران پس از چند ماه بازگشتند. داوید بن گوریون برآورد کرد که ۹۰ درصد مهاجران علیای دوم «از سرزمین ناامید شدند و رفتند».

## شهرک‌سازی
بسیاری از مهاجران علیای دوم آرمان‌گرایانی بودند که از آرمان‌های انقلابی رایج در امپراتوری روسیه الهام گرفته بودند و درپی پایه‌گذاری شهرک‌های کشاورزی بودند؛ برخی دیگر نیز از سربازگیری اجباری در ارتش روسیه تزاری می‌گریختند. در سال ۱۹۰۶ سیزده شهرک کشاورزی یهودی با پشتیبانی مالی «انجمن مستعمره‌سازی یهود» برپا شده بود. این انجمن، سازمانی نیکوکارانه بود که بارون موریس فون هیرش در سال ۱۸۹۱ بنیان نهاد. در سال ۱۹۰۷ شمار پیشگامان فعال نزدیک به ۵۵۰ نفر برآورد می‌شد. نخستین کیبوتص، دگانیا آلف، در سال ۱۹۰۹ بنیان‌گذاری شد.

بیشتر تازه‌واردان متأهل بودند و بسیاری فرزند داشتند؛ ۴۰ درصد آنان زن بودند. اندکی از آنان امکانات مالی داشتند و بسیاری در تنگدستی ماندند. برخی از مهاجران مانند آکیوا آریه ویس ترجیح دادند در شهرها ساکن شوند و محله «اَحوزَت بَیِت» را در نزدیکی یافا بنیاد نهادند که بعدها به تل‌آویو تغییر نام داد. در سال ۱۹۱۴ جمعیت یهودی تل‌آویو به ۲٬۰۰۰ نفر رسیده بود.

برخلاف علیای نخست که تقریباً همه یهودیان کارگران کشاورزی بودند، بسیاری از یهودیان علیای دوم در پیشه‌های دیگر مانند نقره‌کاری و ساختمان‌سازی به کار پرداختند.

## مهاجرت گسترده‌تر و صهیونیسم
باور رایجی وجود دارد مبنی بر اینکه صهیونیسم نقش عمده‌ای در مهاجرت یهودیان به فلسطین عثمانی در دوره علیای دوم داشت؛ اما هنگامی که این مهاجرت در بافت گسترده‌تر برون‌کوچی یهودیان از اروپای شرقی بررسی شود، صهیونیسم را نمی‌توان عامل اصلی دانست. دو انگیزه اصلی برون‌کوچی، فقر و آزار و اذیت بودند و فلسطین عثمانی از هیچ‌یک رهایی نمی‌بخشید. دولت عثمانی از اواخر سده نوزدهم تا پایان جنگ جهانی اول با مهاجرت یهودیان (یه‌شو) به فلسطین مخالف بود. یکی از دلایل این مخالفت آن بود که بیشتر یهودیان تابعیت خارجی داشتند و این امر توانایی امپراتوری را در اجرای قوانین عثمانی محدود می‌ساخت. اخراج، تبعید، بازداشت و ندادن تابعیت عثمانی از جمله اقدام‌هایی بود که برای مهار مهاجرت یهودیان به کار گرفته شد. از جمله تبعیدشدگان، داوید بن گوریون و اسحاق بن زوی بودند.

میان سال‌های ۱۹۰۷ تا ۱۹۱۴ نزدیک به ۱٫۵ میلیون یهودی از جزیره الیس گذشتند، در حالی که تنها در حدود ۲۰٬۰۰۰ نفر به فلسطین مهاجرت کردند. یکی از زندگینامه‌نویسان بن‌گوریون می‌نویسد که آرمان‌گرایانی مانند بن‌گوریون تنها چند صد نفر بودند و شمارشان از نصف جمعیت تمپلرهای ساکن فلسطین در آن زمان نیز کمتر بود.

## فرهنگ
در دوره علیای دوم، روند احیای زبان عبری ادامه یافت و زبان عبری بیش از پیش در گردهمایی‌ها و کنفرانس‌های عمومی به کار رفت، هرچند هنوز در حوزه خصوصی رایج نشده بود. در سال‌های نخست بسیاری هنوز به عبری مسلط نبودند و نمایش‌های ییدیش از سخنرانی‌های عبری پرطرفدارتر بود؛ با این حال نسل جوان‌تر عبری را به زبان گفتاری زنده تبدیل کرد. در این دوره یعقوب بن‌دوب نخستین فیلم‌ساز عبری‌زبان شد و نخستین دبیرستان عبری‌زبان، دبیرستان عبری هرتصلیا، در تل‌آویو بنیاد نهاده شد.

پیش از جنگ جهانی اول برآورد می‌شد که بیش از ۴۰٬۰۰۰ یهودی ساکن فلسطین تابعیت روسیه داشتند.

## آموزش

شهرک‌نشینی یهودی نوپا به استقلال زبانی و فرهنگی دست یافت. گسترش شهرک‌های یهودی به رشد نظام آموزشی و دگرگونی در برنامه‌های درسی انجامید. نهادهای آموزشی نوینی پایه‌گذاری شد، از کودکستان‌ها تا دانشسرای آموزگاران داوید یلین، مدرسه عبری دخترانه‌ای که جنبش دوستداران صهیون در یافا در سال ۱۹۰۹ برپا کرد و مدرسه رئالی در حیفا. برخی از نهادهای نوبنیاد از انجمن‌های «کُل یسرائل حاوِریم» و «عِزرا» پشتیبانی دریافت کردند. آموزش عبری و تربیت ملی‌گرایانه زیر نفوذ آحاد هعام و جنبش دوستداران صهیون رشد کرد.

در پی «جنگ زبان» — مناقشه بر سر زبان آموزش پس از تصمیم به تدریس به زبان آلمانی در تخنیون — زبان عبری به‌عنوان زبان گفتاری روزمره و نیز زبان دانشگاهی پیروز شد. در نتیجه، شبکه‌ای از آموزش عبری زیر نظر یک کمیته عمومی با ارزش‌های ملی-صهیونیستی شکل گرفت.

## دفاع
علیای دوم سازمان امنیتی هَشومِر را پدیدآورد که پیشگام سازمان‌های دفاعی آینده یهود مانند هاگانا شد. منابع اسپانیایی‌زبان هَشومِر را نخستین سازمان بزرگ خودپدافندی یهود از زمان شورش بار کوخبا دانسته‌اند.

## جستارهای وابسته
* علیا (صهیونیسم)
* علیای نخست (۱۸۸۱–۱۹۰۳)
* علیای سوم (۱۹۱۹–۱۹۲۳)

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* انجمن مستعمره‌سازی یهود در کتابخانه مجازی یهود

رده:یهودیان و یهودیت در یمن
رده:یهودیان و یهودیت در اروپا
رده:سوریه عثمانی در دهه ۱۹۰۰ (میلادی)
رده:یهودیان و یهودیت در فلسطین عثمانی
رده:یهودیان و یهودیت در جلیل عثمانی