کاندیرو (ماهی)

**کاندیرو** () نوعی گربه‌ماهی آمریکای جنوبی است که در جایگاه اکولوژیکی انگل‌خوار یا لاشه‌خوار قرار می‌گیرد. گونه‌هایی که با نام کاندیرو شناخته می‌شوند، لزوماً خویشاوندی نزدیکی با یکدیگر ندارند.

## گونه‌ها
ستوپسیده (گربه‌ماهیان نهنگی)
* ستوپسیس (کاندیروی نهنگی/کاندیرو-آچو؛ به‌طور جزئی)
** ستوپسیس کاندیرو
** ستوپسیس کوکوتی‌ینس

تریکومیکتریده (گربه‌ماهیان قلمی)
* استگوفیلینه
** آکانتوپوما آنکتنس
** پاریودون میکروپس
* تریدنتینه
** تریدنسیمیلیس برویس
* واندلینه (گربه‌ماهی‌های خون‌خوار/خفاش)
** گونه‌های پاراکانتوپوما. نوع: پاراکانتوپوما پاروا
** گونه‌های پاراواندلیا. نوع: پاراواندلیا اکسیپترا
** گونه‌های پلکتروکیلوس. نوع: پلکتروکیلوس ماچادوی
** گونه‌های واندلیا. نوع: واندلیا سیروزا (کاندیروی «واقعی»)
** «کاندیروی گازگیرنده انسان»

## طبقه‎‌بندی
تبارزایی سیلوری‌فورمز (گربه‌ماهی‌سانان) بر پایه بتانکور و همکاران ۲۰۱۷، تریکومیکتریده (گربه‌ماهی‌های مدادی) بر پایه فرناندز و شفر ۲۰۰۹، و ستوپسیده (گربه‌ماهی‌های نهنگی) بر پایه دی پینا و همکاران ۲۰۰۷.

## رابطه با انسان
گونه‌های کاندیرو برای افرادی که در مناطق بومی آن‌ها، مانند حوضه آمازون، ساکن هستند، اهمیت پزشکی دارند. گونهٔ ستوپسیس کاندیرو-آچو و همچنین پ. میکروپس، به دلیل عادت لاشه‌خواری‌شان که با سوراخ کردن لاشه‌ها و جسدهای شناور در رودخانه همراه است، به خوبی شناخته شده‌اند. این ماهی‌ها به همراه گربه‌ماهی کرکس، با فعالیت هم‌زمان خود قادرند گوشت یک جسد ۸۰ کیلوگرمی را در عرض نیم ساعت به‌طور کامل از استخوان جدا کنند.

گازهای کاندیروی نهنگی آن‌قدر قوی هستند که آثاری بر استخوان انسان بر جای می‌گذارند؛ علائم دایره‌ای شکل اغلب بر روی استخوان‌های جانورانی که مورد تغذیه قرار گرفته‌اند، دیده می‌شود. گاهی ستوپسیس ممکن است به انسان‌های زنده نیز حمله کند، هرچند علت چنین حملاتی هنوز ناشناخته است. کاندیروی «گازگیرنده انسان» که هنوز توصیف (علمی) نشده است، نخستین بار در حال تغذیه از خون پشت یک پسر مستند شد؛ اشاره شده است که این روش تفاوت چندانی با روشی که سایر واندلینه‌ها برای تغذیه از خون ماهی‌ها به کار می‌برند، ندارد.

### حملات ادعایی به انسان‌ها
یک ادعای دیرینه دربارهٔ کاندیرو، تمایل مفروض آن‌ها به وارد شدن به پیشاب‌راه (مجرای ادرار) انسان یا سایر منافذ بدن در تلاشی ظاهری برای انگل‌خواری است؛ این توانایی ادعایی در گزارش‌های قوم‌شناسی که قدمت آن‌ها به سده نوزدهم میلادی بازمی‌گردد، توصیف شده است. با این حال، این روایت‌ها از انگل‌خواری انسانی اغلب سوگیرانه بوده و ناشی از «گزارش‌های غیردقیق دست‌دوم و دست‌سوم، باورهای نادرست و افسانه‌های محلی» هستند؛ امری که منجر به انتشار ادعاهای غیردقیق یا مشکوکی شده که حتی ممکن است در منابع علمی نیز گزارش شوند؛ هیچ گزارش معتبری مبنی بر انگل‌خواری کاندیرو در پیشاب‌راه انسان وجود ندارد.

واندلینه‌ها با ویژگی خون‌خواری یا عادت تغذیه از خون شناخته می‌شوند. عادت انگلی آن‌ها روی سایر ماهی‌ها به خوبی مستند شده است، به طوری که نمونه‌های پلکتروکیلوس ماچادوی در شکم یک گربه‌ماهی‌های ببری پیدا شده‌اند که ظاهراً با سوراخ کردن دیواره بدن به آن وارد شده بودند و گونه‌هایی از پاراکانتوپوما مانند پ. پاروا که به پهلوهای گربه‌ماهی زره‌دار دوراس، پیراموتابا و گربه‌ماهی طلایی نفوذ می‌کنند (اگرچه این‌ها ظاهراً موارد «سواری گرفتن» فوریتیک هستند)، و تمام گونه‌های این زیرخانواده به ورود به حفره آبششی ماهی‌های بزرگتر (مانند کاراسین‌ها، گربه‌ماهی‌ها یا سفره‌ماهی‌ها) برای چسبیدن به سرخرگ نایژه‌ای که آبشش‌ها را به قلب متصل می‌کند، شناخته می‌شوند؛ فشار شریانی میزبان، معده کاندیرو را پر از خون می‌کند. علیرغم این رفتار شناخته شده، آن‌ها ممکن است به راحتی در تعریف سخت‌گیرانه‌تر انگل‌خواری نگنجند که باعث شده برخی نویسندگان از اصطلاحاتی مانند نیمه‌انگل‌خواری یا اخیراً، ریزشکارگری استفاده کنند که در آن انگل به یک گونه یا فرد میزبان واحد متکی نیست. در هر صورت، این ماهی‌ها انگل‌های خون‌خوار بسیار ویژه‌پسند هستند، که تصور می‌شود دارای سازگاری‌هایی برای تحمل محتوای آهن بالا (که برای دی‌ان‌ای و پروتئین‌ها بسیار اکسیدکننده است)، مکانیسم‌هایی برای به دست آوردن ویتامین ب که در وعده‌های خونی وجود ندارد و یک عامل ضدانعقاد برای تسهیل تغذیه از خون و/یا گوارش هستند.

کاندیروهایی که مشهور به انگل‌خواری در انسان هستند شامل ت. برویس و به‌طور معمول‌تر، واندلیا سیرهوسا (که گونه نماد از سرده نماد زیرخانواده خود است) می‌شوند. تصور می‌شد که و. سیرهوسا به دنبال اوره دفع شده از آبشش‌های میزبان احتمالی می‌گردد، که این امر آن‌ها را مستعد دنبال کردن جریان‌های ادرار به سمت منبع آن، یعنی پیشاب‌راه، می‌کرد، اگرچه شواهد تجربی این موضوع را رد می‌کند؛ یک مطالعه در سال ۲۰۰۱ نشان می‌دهد که این ماهی‌ها در واقع با بینایی شکار می‌کنند (گونه مورد مطالعه واندلیا سی‌اف پرازایی بود) و هیچ جذبی نسبت به ادرار (یا سایر محرک‌های شیمیایی احتمالی مانند آمونیاک، مخاط ماهی یا اسیدهای آمینه نشان ندادند. برخلاف نامشان، کاندیرو-آچوها انگل هیچ جانوری نیستند.

سازمان‌هایی مانند کمیسیون حفاظت از ماهی و حیات وحش فلوریدا (FFWCC) و اداره پارک‌ها و حیات وحش تگزاس (TPWD)، نگهداری تمام گونه‌های تریکومیکتریده («گربه‌ماهی‌های انگلی») را محدود کرده‌اند، که نگهداری از تمام گونه‌های فهرست شده را تنها به مقاصد تحقیقاتی، نمایش آموزشی، آبزی‌پروری و اهداف کنترلی یا ریشه‌کنی محدود می‌کند و گونه‌های واجد شرایط برای این اهداف را نیز بیش از پیش محدود می‌سازد.

#### گزارش‌های تاریخی
نخستین گزارش منتشر شده از حمله کاندیرو به میزبان انسانی از زیست‌شناس آلمانی، کارل فردریش فیلیپ فون مارتیوس در سال ۱۸۲۹ نقل شده است. این زیست‌شناس هرگز شخصاً شاهد این اتفاق نبود؛ بلکه این موضوع توسط یک مترجم که سخنان مردم بومی منطقه را بازگو می‌کرد به فون مارتیوس گفته شد؛ آن‌ها گزارش داده بودند که مردان هنگام ورود به رودخانه، برای جلوگیری از وقوع این حادثه، آلت تناسلی خود را با بند می‌بندند. منابع دیگر نیز پیشنهاد می‌کنند که سایر قبایل منطقه از اشکال مختلف پوشش‌های محافظ برای اندام تناسلی خود هنگام استحمام استفاده می‌کردند، هرچند این احتمال نیز مطرح شد که این کار برای جلوگیری از گاز گرفتگی توسط پیرانیا بوده است. مارتیوس همچنین گمان می‌کرد که این ماهی‌ها جذب «بوی» ادرار می‌شوند.

گزارش دیگری از طبیعت‌شناس فرانسوی، فرانسیس دو کاستلنو در سال ۱۸۵۵، به ادعای یک ماهیگیر محلی آراگوآی اشاره می‌کند که می‌گوید ادرار کردن در رودخانه خطرناک است زیرا ماهی «از آب بیرون می‌جهد و با بالا رفتن از طول ستون مایع، به درون پیشاب‌راه نفوذ می‌کند.» در حالی که خودِ کاستلنو این ادعا را به عنوان امری «کاملاً مضحک» رد کرد و مکانیک سیالاتِ چنین مانوری قوانین فیزیک را به چالش می‌کشد، این موضوع به عنوان یکی از سرسخت‌ترین افسانه‌ها دربارهٔ کاندیرو باقی مانده است. پیشنهاد شده است که این ادعا از یک مشاهده واقعی نشأت گرفته باشد؛ مبنی بر اینکه گونه‌های خاصی از ماهی‌ها در آمازون در سطح آب و نزدیک به نقطه‌ای که جریان ادرار وارد می‌شود جمع می‌شوند، چرا که جذب صدا و تلاطم آب شده‌اند.

در سال ۱۸۳۶، ادوارد پوپیگ اظهارات یک پزشک محلی در پارا را مستند کرد که تنها با نام دکتر لاسردا شناخته می‌شد؛ کسی که یک گزارش شاهد عینی از موردی ارائه داد که در آن کاندیرو وارد یکی از منافذ بدن انسان شده بود. با این حال، ماهی به جای پیشاب‌راه مردانه، در واژن یک زن بومی گیر کرده بود. او نقل می‌کند که ماهی پس از استفاده داخلی و خارجی از عصاره گیاه خاگوا (که تصور می‌شود نامی برای جنیپا امریکانا باشد) خارج شده است. گزارش دیگری توسط زیست‌شناس، جورج اِی. بولنجر از یک پزشک برزیلی به نام دکتر باخ مستند شده است که مرد و چندین پسربچه را که آلت تناسلی‌شان قطع شده بود، معاینه کرده بود. باخ معتقد بود این کار درمانی است که به دلیل انگل‌خواری کاندیرو انجام شده، اما او صرفاً حدس می‌زد، زیرا به زبان بیمارانش صحبت نمی‌کرد. یوجین ویلیس گاجر، زیست‌شناس آمریکایی، خاطرنشان کرد که منطقه‌ای که بیماران اهل آن بودند اصلاً در رودخانه‌هایش کاندیرو نداشت و پیشنهاد کرد که قطع عضو به احتمال زیاد نتیجه حمله پیرانا بوده است.

در سال ۱۸۹۱، طبیعت‌شناس پل لو کوینت، یک گزارش دست‌اول کمیاب از ورود کاندیرو به بدن انسان ارائه می‌دهد و مانند گزارش لاسردا، این مورد نیز شامل گیر کردن ماهی در مجرای واژن بود و نه پیشاب‌راه. لو کوینت ظاهراً خودش ماهی را خارج کرده است؛ به این صورت که آن را به جلو فشار داده تا خارهای آن آزاد شوند، سپس آن را چرخانده و از سمت سر بیرون کشیده است.

با این حال، صحت گزارش‌های لو کوینت و پوپیگ زیر سؤال است، که دلیل آن گرایش اروپایی‌های مقیم برزیل با مشاغل مختلف از جمله دانشمندان، «کاوشگران، پزشکان و مبلغان مذهبی» به استفاده منظم از گزارش‌های اغراق‌آمیز مردم بومی برای ارتقای جایگاه اقتصادی و اجتماعی خود از طریق نویسندگی و ایجاد رابطه با دیگران در موقعیت‌های مشابه بود.

گاجر در سال ۱۹۳۰ اشاره کرد که چندین مورد دیگر گزارش شده است که در آن‌ها گفته شده ماهی وارد مجرای واژن شده، اما حتی یک مورد از ورود کاندیرو به مقعد مستند نشده است. به گفته گاجر، این امر به نوبه خود بر عدم احتمال ورود ماهی به پیشاب‌راه مردانه صحه می‌گذارد، چرا که دهانه آن در مقایسه بسیار کوچک است و تنها پذیرای نابالغ‌ترین اعضای این گونه خواهد بود.

مقاله سال ۱۹۹۱ با عنوان «*کاندیرو: گربه‌ماهی انگلی آمازون*»، ابزارهای مختلف دفاعی و درمانی در برابر انگل‌خواری کاندیرو، مانند محافظ‌های ادراری و داروهای گیاهی را مستند می‌کند. این مقاله ادعا می‌کند که یک لباس شنای چسبان محافظی در برابر آن‌هاست و «درمان با دوز بالای» ویتامین ث، خارهای باله کاندیرو را به اندازه‌ای نرم می‌کند که ماهی دفع شود.

#### موارد معاصر
تا به امروز، تنها یک مورد مستند از ورود کاندیرو به پیشاب‌راه انسان وجود دارد که در سال ۱۹۹۷ در ایتاکواتیرا، برزیل رخ داده است. در این حادثه، قربانی (مردی ۲۳ ساله به نام سیلویو باربوسا که با نام «اف.بی. سی» نیز شناخته می‌شود) ادعا کرد در حالی که تا ران در رودخانه ایستاده بود و ادرار می‌کرد، یک کاندیرو از آب به درون پیشاب‌راه او «پرید». پس از سفر به مانائوس در ۲۸ اکتبر ۱۹۹۷، قربانی تحت یک عمل جراحی اورولوژی دو ساعته توسط دکتر انور صمد قرار گرفت تا ماهی از بدنش خارج شود.

در سال ۱۹۹۹، استیون اسپات، زیست‌شناس دریایی آمریکایی، برای بررسی دقیق این حادثه خاص به برزیل سفر کرد. او وقایع بازرسی خود را در کتابش با عنوان «*کاندیرو: زندگی و افسانه گربه‌ماهی‌های خون‌خوار*» بازگو می‌کند. اسپات با دکتر صمد به صورت حضوری ملاقات کرد و در محل کار و خانه‌اش با او مصاحبه نمود. صمد عکس‌ها، نوار ویدئویی اصلی وی‌اچ‌اس از روند سیستوسکوپی و جسد واقعی ماهی را که در فرمالین نگهداری شده بود، به عنوان اهدا به مؤسسه ملی تحقیقات آمازون به او داد. اسپات و همکارش پائولو پتری این موارد را به مؤسسه برده و آن‌ها را با مقاله رسمی صمد مقایسه و بررسی کردند. در حالی که اسپات به‌طور علنی نتیجه‌گیری خاصی در مورد صحت این حادثه بیان نکرد، اما به چندین مورد مشاهده‌شده اشاره کرد که نسبت به ادعاهای بیمار و/یا خود صمد مشکوک بودند.

* به گفته صمد، بیمار ادعا کرده بود که «ماهی از آب بیرون جسته، از جریان ادرار بالا رفته و وارد پیشاب‌راه او شده است.» در حالی که این مشهورترین ویژگی افسانه‌ای کاندیرو است، به گفته اسپات، بیش از یک قرن است که قطعی شده که این یک افسانه است، زیرا به دلیل فیزیک ساده سیالات غیرممکن است.
* مستندات و نمونه ارائه‌شده نشان‌دهنده ماهی‌ای به طول ۱۳۳٫۵ میلی‌متر و سری به قطر ۱۱٫۵ میلی‌متر بود. باز کردن پیشاب‌راه تا این اندازه به نیروی قابل‌توجهی نیاز داشت. کاندیرو هیچ عضو یا ابزار دیگری که برای انجام این کار لازم باشد ندارد و اگر همان‌طور که بیمار ادعا کرده از آب بیرون می‌پرید، اهرم کافی برای فشار آوردن به مسیر داخلی را در اختیار نداشت.
* مقاله صمد ادعا می‌کند که ماهی باید جذب ادرار شده باشد.[یادکرد لازم] این باور دربارهٔ این ماهی برای قرن‌ها وجود داشته، اما در سال ۲۰۰۱ رد شد. در حالی که این صرفاً یک گمانه‌زنی از سوی صمد بر اساس دانش علمی رایج در آن زمان بود، اما با از بین بردن انگیزه ماهی برای حمله به او در وهله اول، تا حدی داستان بیمار را تضعیف می‌کند.
* صمد ادعا کرد که ماهی با «جویدن»، راه خود را از دیوار شکمی پیشاب‌راه به سمت کیسه بیضه بیمار باز کرده است. اسپات خاطرنشان می‌کند که کاندیرو دندان‌های مناسب یا دندان‌بندی به اندازه کافی قوی برای این کار را ندارد. علاوه بر این، ماهی به احتمال زیاد پیش از آنکه بتواند حتی بخش کوچکی از آنچه برای رسیدن به آنجا لازم بود را بجود، می‌مرد.
* صمد ادعا کرد که مجبور شده است خارهای گیرنده کاندیرو را برای بیرون آوردن آن قیچی کند، در حالی که نمونه ارائه‌شده تمام خارهایش سالم بود.
* ویدئوی سیستوسکوپی حرکت به داخل یک فضای لوله‌ای (که فرض می‌شود پیشاب‌راه بیمار باشد) حاوی لاشه ماهی و سپس بیرون کشیدن آن از سمت عقب از طریق دهانه پیشاب‌راه را نشان می‌دهد، چیزی که با وجود سالم بودن خارهای ماهی تقریباً غیرممکن بود.

اسپات در مصاحبه‌ای که متعاقباً انجام شد، اظهار داشت که حتی اگر شخصی در حالی که «در نهری که کاندیروها در آن زندگی می‌کنند غوطه‌ور است» ادرار کند، احتمال حمله کاندیرو به آن شخص «تقریباً به اندازه برخورد صاعقه همزمان با خورده شدن توسط یک کوسه است.»

## یادداشت

## منابع

رده:نام‌های رایج ماهیان