دیپلماسی گروگان‌گیری ایران

**دیپلماسی گروگان‌گیری ایران** به استفاده از بازداشت خودسرانه اتباع خارجی و شهروندان دوتابعیتی توسط جمهوری اسلامی ایران به عنوان ابزاری از هنر دولت‌داری اشاره دارد. این رویه برای اعمال فشار بر دولت‌های دیگر، کسب امتیازات، یا تأثیرگذاری بر مذاکرات - به‌ویژه در رابطه با تحریم‌ها، دارایی‌های مسدودشده و دیپلماسی هسته‌ای - به کار گرفته می‌شود. اگرچه دیپلماسی گروگان‌گیری منحصر به ایران نیست، تحلیلگران این کشور را به عنوان یکی از اصلی‌ترین اعمال‌کنندگان آن شناسایی می‌کنند که طی چهار دهه گذشته آن را در سیاست خارجی خود نهادینه کرده است.

## ریشه‌های تاریخی
ریشه‌های دیپلماسی گروگان‌گیری ایران در بحران گروگان‌گیری ۱۹۷۹-۱۹۸۱ نهفته است، زمانی که ۵۲ دیپلمات و شهروند آمریکایی به مدت ۴۴۴ روز در سفارت ایالات متحده در تهران نگهداری شدند. این بحران با عهدنامه الجزایر پایان یافت که بر اساس آن ایران گروگان‌ها را در ازای آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران و ایجاد دادگاه داوری دوجانبه ادعاها آزاد کرد. این رویداد سابقه‌ای ایجاد کرد: گروگان‌ها می‌توانستند به عنوان ابزار چانه‌زنی سیاسی و مالی مورد استفاده قرار گیرند.

## تبدیل به سیاست دولتی
پس از دهه ۱۹۸۰، گروگان‌گیری از تاکتیکی گاه‌به‌گاه به استراتژی سیستماتیک تبدیل شد:

* در دهه ۲۰۰۰، ایران به طور فزاینده‌ای شهروندان دوتابعیتی، اغلب با پیوندهای غربی، را هدف قرار داد و آنان را به جاسوسی یا «همکاری با کشورهای متخاصم» متهم کرد.
* بنابر گزارش سازمان «آزادی صلح»، این رویه به «هنر تیره» دولت‌داری تبدیل شد: بازداشت‌ها نه تنها اهداف قضایی بلکه اهداف استراتژیک را دنبال می‌کرد و همزمان با لحظات تشدید تنش در مذاکرات هسته‌ای یا رژیم‌های تحریمی رخ می‌داد.
* دیپلماسی گروگان‌گیری همچنین به عنوان نشانه‌ای داخلی از مقاومت در برابر نفوذ خارجی عمل می‌کند و ضمن تقویت مشروعیت انقلابی ایران، امتیازات بین‌المللی را نیز استخراج می‌نماید.

## نمونه‌های مدرن

### بازداشت اروپایی‌ها
پژوهشی انستیتو فرانسوی روابط بین‌الملل (Ifri) نشان می‌دهد که ایران از بازداشت اتباع اروپایی به عنوان اهرم دیپلماتیک، به‌ویژه علیه فرانسه، آلمان و بریتانیا استفاده کرده است. موارد قابل توجه شامل دانشگاهیان فرانسوی، کارکنان امدادی و فعالانی است که تحت اتهام جاسوسی زندانی شده‌اند. علیرغم تحریم‌های اتحادیه اروپا و محکومیت‌های عمومی، این تاکتیک با تأثیر بازدارندگی ناچیز ادامه یافته است.
بندانگشتی|200x200پیکسل|نازنین زاغری
نازنین زاغری-رتکلیف، شهروند دو تابعیتی بریتانیایی-ایرانی و رونامه‌نگار است که از ۳ آوریل ۲۰۱۶ تا ۱۶ مارس ۲۰۲۲ در ایران بازداشت بود. او در فروردین ۱۳۹۵ به جرم «توطئه برای سرنگونی حکومت ایران» به پنج سال زندان محکوم شد، و در ۱۷ مارس ۲۰۲۰ در حالی که تحت نظر بود، به‌طور موقت آزاد شد. او همواره اتهامات جاسوسی علیه خود را رد کرده و شوهرش معتقد است که همسرش «به عنوان اهرم فشاری که انگلیس به خاطر تحویل ندادن تانک به ایران در سال ۱۹۷۹ به ایران بدهکار بود، زندانی شد.» او به همراه انوشه آشوری پس از پرداخت ۵۳۰ میلیون دلار به جمهوری اسلامی، ۲۵ اسفند ۱۴۰۰ از ایران خارج شد.    

در سال ۲۰۲۵، روزنامه‌نگار ایتالیایی چچیلیا سالا و فعال آلمانی-ایرانی ناهید تقوی اندکی پیش از از سرگیری مذاکرات هسته‌ای ایران با اروپا آزاد شدند که پیوند میان بازداشت‌ها و زمان‌بندی دیپلماتیک را نشان می‌دهد.

در دی ماه ۱۴۰۳ لیندزی و کریگ فورمن، زوج بریتانیایی که در حال سفر دور دنیا با موتورسیکلت بودند در شهر کرمان بازداشت شدند  و در بهمن ۱۴۰۴، با اتهامات امنیتی از جمله جاسوسی در دادگاه انقلاب به ۱۰ سال حبس محاکمه شدند.

کورش کیوانی، شهروند دوگانه سوئدی-ایرانی، در خرداد ۱۴۰۴ در جریان جنگ دوازده‌روزه دستگیر و توسط مقامات ایرانی به جاسوسی برای اسرائیل متهم شد. کیوانی در ۱۸ مارس ۲۰۲۶ اعدام شد. اعدام او توسط وزیر امور خارجه سوئد، ماریا مالمر استنرگارد، مورد انتقاد قرار گرفت و او گفت که مراحل قانونی منجر به محکومیت او «مطابق با استانداردهای دادرسی عادلانه نبوده است.»

### بازداشت شهروندان آمریکایی
ایران به طور مداوم اتباع آمریکایی را تحت اتهام جاسوسی بازداشت کرده است و گروه‌هایی مانند انستیتو واشنگتن تخمین می‌زنند که ایران از سال ۱۹۷۹ بیش از هر کشور دیگری گروگان آمریکایی گرفته است. نمونه برجسته اخیر در سال ۲۰۲۳ رخ داد، زمانی که دولت بایدن آزادی پنج شهروند آمریکایی را در ازای دسترسی به ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی مسدودشده که برای اهداف بشردوستانه اختصاص یافته بود، مذاکره کرد.

در اوایل سال ۲۰۲۵، در میان تشدید تنش‌ها و حملات نظامی آمریکا به تأسیسات ایرانی، تهران حداقل پنج آمریکایی دیگر از جمله روزنامه‌نگار رضا ولی‌زاده را بازداشت کرد که در زندان دست به اعتصاب غذا زد.

## روش‌ها و اهداف
دیپلماسی گروگان‌گیری ایران معمولاً شامل موارد زیر است:

# **هدف قرار دادن شهروندان دوتابعیتی**: افرادی با تابعیت غربی متهم به جاسوسی، «تبلیغ علیه نظام» یا «فساد فی‌الارض» می‌شوند.
# **محرمانه‌بودن و محاکمات مبهم**: بازداشت‌شدگان اغلب با دادرسی‌های بسته دادگاه انقلاب و با وکالت محدود روبه‌رو می‌شوند.
# **مبادلات مذاکره‌شده**: آزادی‌ بازداشت‌شدگان‌ها اغلب با مبادله زندانیان، تسکین تحریم‌ها، یا دسترسی به دارایی‌های مسدودشده در خارج مرتبط است.
# **زمان‌بندی نمادین**: دستگیری‌ها و آزادی‌ها اغلب همزمان با نقاط عطف در مذاکرات هسته‌ای یا تنش‌های منطقه‌ای رخ می‌دهد.

## انتقاد و واکنش بین‌المللی
**چالش‌های دیپلماتیک**: کشورهای اروپایی و ایالات متحده در ایجاد سیاست بازدارنده یکپارچه با مشکل مواجه بوده‌اند. منتقدان استدلال می‌کنند که مبادله زندانیان انگیزه‌ای برای بازداشت‌های آینده فراهم می‌آورد و عملاً دیپلماسی گروگان‌گیری را به عنوان استراتژی چانه‌زنی تأیید می‌کند.

**پیشنهادات سیاستی**: تحلیلگران شورای آتلانتیک و انستیتو واشنگتن خواستار بازدارندگی قوی‌تر هستند، از جمله تحریم‌های هماهنگ علیه افراد درگیر، هشدارهای سفر شدیدتر، و شفافیت بیشتر در مورد پرونده‌های بازداشت‌شدگان.

**جامعه مدنی**: سازمان‌های غیردولتی مانند «آزادی صلح» و «کمک گروگان» از چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی و سازوکارهای پاسخ‌گویی برای طبقه‌بندی گروگان‌گیری دولتی به عنوان جرمی بر اساس قوانین بین‌الملل دفاع می‌کنند.

## پانویس
رده:گروگان‌گیری
رده:گروگان‌گیری خارجیان
رده:آدم‌ربایی‌ها در ایران

رده:گروگان‌گیری در ایران