فردر (اتوبوس)

***فردر*** یک اتوبوس مدرسه مدل ۱۹۳۹ از شرکت اینترنشنال هاروستر بود که نویسنده، کن کیسی آن را در ۱۹۶۴ خرید تا دستهٔ شیطانک‌های شاد را به یک سفر برون‌ایالتی ببرد و ماجراجویی‌های ضدفرهنگ دهه ۱۹۶۰ را فیلم‌برداری کنند. این اتوبوس حضور برجسته‌ای در کتاب تام وولف، *[[آزمون اسید کول‌اید الکتریکی]]* (۱۹۶۸) دارد؛ اما به علت آشفتگی سفر و دشواری تدوین، فیلم سفر تا مستند ''سفر افسانه‌ای'' (۲۰۱۱) منتشر نشد.
## تاریخچه
کیسی در نوامبر ۱۹۶۳ همراه همسرش فی و شیطانک «جرج واکر» برای افتتاحیه نمایش برادوی *پرواز بر فراز آشیانه فاخته* (اقتباس از رمان ۱۹۶۲) به نیویورک رفت و از سایت نمایشگاه جهانی نیویورک (۱۹۶۴) که در حال ساخت بود بازدید کرد. او می‌خواست در ۱۹۶۴ برای جشن انتشار *گاهی یک هوس بزرگ* دوباره به نیویورک برگردد و از نمایشگاه هم بازدید کند. این ایده به طرحی جاه‌طلبانه برای بردن جمعی از دوستان و ساخت یک فیلم جاده‌ای الهام‌گرفته از *[[در راه]]* جک کرواک (۱۹۵۷) تبدیل شد.

با افزایش داوطلبان، اتومبیل استیشن کیـسی دیگر جا نداشت؛ پس با ۱۲۵۰ دلار از آندره هابسون در آترتون کالیـفـرنیا یک اتوبوس مدرسه زرد از رده خارج را خرید. پلاک «MAZ 804» بود. هابسون برای سفر با یازده فرزندش تخت خواب، سرویس بهداشتی و آشپزخانه با یخچال و اجاق به آن افزوده بود.
بندانگشتی|''فردر'' در وضعیت نامناسب، مارس ۲۰۱۰
شیطانک‌ها تجهیزات دیگری افزودند: ژنراتور، سیستم صوتی (با آیفون داخلی و خارجی)، نرده و سکوی نشیمن روی سقف، و یک برجک دیدبانی از مخزن ماشین لباسشویی که آن را در سقف جا دادند. سکویی هم پشت اتوبوس برای ژنراتور و یک موتورسیکلت جوش دادند. بدنه را با طرح‌ها و رنگ‌ها به سبک هنر روان‌گردان نقاشی کردند.

نام اتوبوس را هنرمند، روی سیبرن گذاشت؛ او فردر (Furthur - به‌معنی فراتر) را به عنوان شعری تک‌کلمه‌ای روی تابلوی مقصد نوشت تا هر بار اتوبوس خراب شد الهامی برای ادامه دادن باشد.

آخرین سفر اتوبوس اصلی شرکت در وودستاک (۱۹۶۹) بود. پس از آن، اتوبوس را در مزرعهٔ خانواده کیـسی در اورگن خالی کردند و دست‌کم تا سال ۱۹۸۳ به کارهای مزرعه رسیدگی کرد. اتوبوس سرانجام در مردابی در همان مزرعه پارک شد و به‌تدریج در دل طبیعت فراموش شد. تا اینکه بعدها آن را با تراکتور بیرون کشیده و در انبار مزرعه نگهداری کردند.

## شرکت‌کنندگان

فهرست کامل قطعی نیست. نام دستهٔ شیطانک‌های شاد کوتاه شدهٔ شیطانک‌های شاد بود. برخی از اعضا که قرار بود همراهی کنند نیامدند و بعضی دیگران حین سفر به جمع شیطانک‌ها پیوستند.

«کلوی اسکات» (بنیان‌گذار گروه رقص دایمکسیون در ۱۹۶۲) فقط یک روز دوام آورد چون آشفتگی بسیار بود. کتی کاسامو دوست مایک هیگن در دقایق آخر سوار شد، آن‌هم تنها به امید بازی در فیلم،  نیـل کسدی در دقایق آخر رسید و به جای روی سیبرن تا نیویورک رانندگی کرد. کن بابز احتمالاً قصد نداشت فراتر از سن خوان کاپیسترانو برود. لی کوارنستروم بعدها این سفر را در خاطرات *وقتی من یک دینامیت‌گذار بودم!* ثبت کرد.

از دیگران می‌توان جین برتن، جرج واکر، استیو لامبرت، پائولا ساندستن (Gretchen Fetchin)، سندی لمان هاوپت (مهندس صدا و منبع مهم روایت وولف)، پیـج براونینگ، ران بیورت، و سه برادر/پسرعمو چاک کیـسی، دیل کیـسی و جان بابز را نام برد.

## مواد
کیـسی مقدار زیادی ال اس دی (که آن زمان قانونی بود) در اختیار داشت. گزارش شده که ۵۰۰ قرص آمفتامین و سیگار ماری‌جوانا که در یک جعبه‌ی کفش جا داده بودند هم همراه‌شان بود. چند بار پلیس جلویشان را گرفت اما خود را فیلمساز معرفی کردند. ال اس دی تا ۱۹۶۶ غیرقانونی نشد.

## سفر نخست
نیـل کسدی از لا هوندا، کالیفرنیا تا نیویورک پشت فرمان بود. شروع حرکت در ۱۷ ژوئن ۱۹۶۴ بود اما به خاطر مشکلات فنی ۲۴ ساعت طول کشید تا حدود ۶۵ کیلومتر بروند. جرج واکر عنوان می‌کند: «۱۴ ژوئن ۱۹۶۴ حدود ساعت ۳ بعدازظهر زدیم بیرون؛ اولین توقف روی پل کیـسی، بنزین تمام! حدود ۳۰ متر رفتیم.»

مسیرشان از سن خوزه و سپس لس آنجلس گذشت. کلوی اسکات در سن خوزه پیاده شد و کتی کاسامو سوار شد. دو روز در خانه کن بابز در سن خوان کاپیسترانو ماندند و استخر او را نقاشی کردند.

نزدیک ویکی‌آپ، آریزونا در ماسه گیر کردند و تا رسیدن تراکتور، مهمانی ال اس دی گرفتند. در فینیکس، شعار *رأی به بری، رأی به شادی!* «A VOTE FOR BARRY IS A VOTE FOR FUN!» را روی بدنه نوشتند و دنده عقب از مرکز شهر گذشتند. در هیوستون از باغ‌وحش هیوستون دیدن کردند و بعد به خانه لری مکمرتری سر زدند.در نیو اورلینز شبگردی کردند و به اشتباه در بخش «فقط سیاه‌پوستان» دریاچه پونتچارترین شنا کردند. سپس به پنساکولا و از آنجا به نیویورک رفتند و حدود ۲۹ ژوئن به آنجا رسیدند.

### نیویورک
در نیویورک، رابرت استون به آنان پیوست. با کلوی اسکات تجدید دیدار کردند و در آپارتمان او مهمانی‌ای با حضور جک کرواک و آلن گینزبرگ گرفتند و از نمایشگاه جهانی نیویورک بازدید کردند. گینزبرگ دیداری با تیموتی لیری و ریچارد الپرت در میلبروک، نیویورک ترتیب داد، اما سبک مهمانی ساحل غربی برای آن فضا زیادی وحشی و عجیب غریب بود. راه بازگشت بدون کسدی و از طریق کانادا بود. آنها در ماه اوت به لا هوندا رسیدند.

### پیامدها
کیـسی و بابز با چالش تدوین ۱۰۰ ساعت فیلم صامت و نوارهای صوتی جداگانه روبه‌رو شدند. نمایش‌های منظم پیشرفت کار در مهمانی‌های آخر هفته، به آزمون‌ اسید با موسیقی زنده گریتفول دد انجامید. وولف کتابش را بر همان فیلم و نوارها بنا کرد، اما تدوین کیـسی هرگز نهایی و منتشر نشد؛ بخشی به خاطر بازداشت او در ۱۹۶۵ به اتهام ماری‌جوانا. کارگردان الکس گیبنی در ۲۰۱۱ مستندی تازه با عنوان *سفر افسانه‌ای* منتشر کرد.

## سفرهای دیگر
سفرهای دیگر *فردر* شامل تجمع ضدجنگ ویتنام در ۱۹۶۶ و حضور در وودستاک و جشنواره بین‌المللی پاپ تگزاس در ۱۹۶۹ (بدون کیـسی) بود. در *Whole Earth Catalog* (ژوئیه ۱۹۶۹) به مسابقه‌ای میان *فردر* و سه اتوبوس هاگ فارم اشاره شده است. کتاب وولف *آزمون اسید کول اید الکتریکی* (۱۹۶۸) روایت مفصلی از این ماجراها می‌دهد. گزارش‌هایی درباره ساخت فیلمی اقتباسی به کارگردانی گاس ون سنت نیز منتشر شد.

## اتوبوس دوم
راست|بندانگشتی|نمای جلوی اتوبوس دوم، ۱۹۹۰
راست|بندانگشتی|نمای عقب راست اتوبوس دوم
کیـسی در ۱۹۹۰ اتوبوس دومی ساخت؛ این یکی بر پایهٔ یک اتوبوس اینترنشنال هاروستر ۱۹۴۷. در جلوی آن فردر Further (املای صحیح با e) و پشت آن Furthur (با دو u) نوشته شد. این اتوبوس هم‌زمان با انتشار خاطرات کیـسی از سفر ۱۹۶۴ با عنوان *کاوشی دیگر* *The Further Inquiry* ساخته شد.

اتوبوس ۱۹۶۴ سرانجام از مرداب بیرون کشیده شد و اکنون در انباری در مزرعهٔ کیـسی در اورگن، کنار اتوبوس ۱۹۹۰ نگهداری می‌شود.

### ماجرای اسمیتسونیان
*ماجرای بزرگ اسمیتسونیان* شوخی‌ای رسانه‌ای بود: گزارشگران هنگام رنگ‌آمیزی اتوبوس جدید گمان کردند اتوبوس اصلی بازسازی شده و راهی موزه است و حتی یک هفته همراه اتوبوس سفر کردند تا *مسیر تا اسمیتسونیان* را پوشش دهند؛ بعداً روشن شد اتوبوس، همان اتوبوس جدید است.

### مهمانی اپل
در ۱۹۹۳ کیـسی اتوبوس دوم را به کالیفرنیا برد تا در مهمانی خصوصی شرکت اپل سخنرانی کند؛ اشاره‌های او به مواد مخدر باعث شد برگزارکنندگان او را از صحنه پایین بیاورند و اجازه‌ٔ خروج اتوبوس را تا پایان مراسم ندهند.

### بازسازی
اتوبوس دوم در تابستان ۲۰۱۴ بازسازی شد و در *سفر پنجاهمین سالگرد فردر* در سراسر آمریکا به گردش پرداخت. این سفر در مستند *فراتر* *رفتن* (۲۰۱۶) ثبت شد.

## اهمیت فرهنگی
سفر برون‌ایالتی *فردر* و فعالیت‌های شیطانک‌های شاد، همراه با موفقیت کتاب وولف، الهام‌بخش حضور اتوبوس‌های روان‌گردان در رسانه‌های عامه شد؛ از جمله در فیلم بیتِلز *تور جادویی مرموز* (۱۹۶۷)، *Medicine Ball Caravan* (۱۹۷۱) و *ماپت مووی* (۱۹۷۹). برای فیلم *بازگشت به گذشته* (۱۹۹۰) نیز اتوبوسی مشابه ساخته شد. نقل مشهور کیـسی که وولف بازگو کرده «یا روی اتوبوسی یا پایین اتوبوس» به شعاری ضدفرهنگ بدل شد. در ترانه گریتفول دد (The Other One) نیز به اتوبوس و کابوی نیـل اشاره می‌شود.

## منابع

## مطالعه بیشتر
* Ken Kesey, *The Further Inquiry*. Viking, 1990. .
* William Bevill, *Existential Trips*. 2020. .

## پیوند به بیرون

* ''سفر جادویی'' – صفحه رسمی توزیع
رده:جنبش هیپی
رده:فرهنگ مواد مخدر
رده:وسایل نقلیه هنر
رده:شهرستان لین، اورگن