المغار

**المغار** () روستایی عرب‌نشین در قضای رمله در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در ۱۲ کیلومتری جنوب‌غربی رمله و در شمال وادی المغار قرار داشت. نام روستا به معنای «غارها» است و به دلیل فراوانی غارها در زمین‌های پیرامون آن به این نام خوانده می‌شد. المغار در ۱۸ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات بَرَق توسط تیپ ۸۴ گیواتی تصرف و از سکنه تخلیه شد.

المغار پیشینه‌ای کهن داشت و شواهد باستان‌شناختی از دوره‌های مفرغ میانه و روم و بیزانس در آن یافت شده‌است. در دوره عثمانی و سپس قیمومت بریتانیا، روستا رشد کرد و اقتصاد آن بر کشاورزی استوار بود. پس از جنگ ۱۹۴۸، روستا ویران شد و موشاو بیت الازری بر زمین‌های آن بنا گردید.

## پیشینه
در این مکان کتیبه‌ای به زبان یونانی متعلق به دوره مسیحی یافت شده‌است.

در سده هشتم میلادی، فقیه ابوالحسن محمد المغاری در این روستا زاده شد. جغرافی‌دان یاقوت حموی (درگذشته ۱۲۲۹ میلادی) المغار را از روستاهای رمله دانسته‌است.

برخی پژوهشگران تپه‌های المغار را با «هَر هَبَّعَلَه» (کوه بعله) یاد شده در کتاب یوشع همسان دانسته‌اند.

در منطقه، غارهای دفن از دوره مفرغ میانه و دوره رومی-بیزانسی و نیز سفالینه‌های فراوانی از دوره مس‌سنگی تا دوره اسلامی کشف شده‌است.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ المغار همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. در دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ این روستا با نام «امگار» در ناحیه غزه از لوای غزه ثبت شده بود و ۲۲ خانوار همگی مسلمان داشت. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی گوناگون مانند گندم، جو، محصولات تابستانه، درختان میوه، زیتون و کنجد می‌پرداختند که مجموع آن ۶٬۴۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون روستا را از عاقر مشاهده کرد و آن را روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه غزه توصیف نمود.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن روستایی با نزدیک به ۲۰۰ ساکن یافت که در خانه‌های خشتی زندگی می‌کردند. او از «دشت‌های پهناوری که حاصلخیزی فوق‌العاده‌شان چشم را خیره می‌کند» یاد کرد. جو تا اندازه‌ای درو شده بود و در جاهای دیگر دشت با ذرت و ذرت‌خوشه‌ای کشت شده بود.

فهرست روستایی عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ روستا را با ۵۴ خانه و ۱۷۴ نفر جمعیت (تنها مردان) ثبت کرده‌است.

در سال ۱۸۸۲ گزارش «پیمایش فلسطین غربی» از صندوق اکتشاف فلسطین المغار را روستایی متشکل از خانه‌های خشتی توصیف کرد که «بر دامنه جنوبی تپه ساخته شده و پیش از غارهای سنگی قرار دارد. در پایین باغ‌های انجیر و در شمال و شرق چراگاه وجود دارد.» روستا دو چاه داشت: یکی در شمال و دیگری در غرب.

نبرد تپه‌های مغار میان نیروهای بریتانیایی و عثمانی در جنگ جهانی اول در حومه المغار رخ داد.

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، المغار ۹۶۶ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به ۱٬۲۱۱ تن رسید و ۲۵۵ خانه مسکونی داشت.

بر اساس آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت المغار ۱٬۷۴۰ نفر بود که همه مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌های روستا ۱۵٬۳۹۰ دونوم بود. از این میان، عرب‌ها ۱٬۷۷۲ دونوم را برای مرکبات و موز، ۹٬۰۷۵ دونوم را برای غلات و ۸۶ دونوم را برای باغ‌های آبی به کار می‌بردند. ۳۱ دونوم نیز بافت مسکونی بود. طبق منبع عربی، ۲٬۶۵۹ دونوم از زمین‌ها به صهیونیست‌ها منتقل شده و ۱٬۴۷۹ دونوم مشاع بود.

در اوایل سال ۱۹۴۸ شمار ساکنان المغار به نزدیک ۲٬۰۲۰ تن تخمین زده می‌شد.

روستا دارای یک مسجد قدیمی بود که تا سال ۱۹۳۰ همزمان نقش مدرسه را نیز ایفا می‌کرد. در آن سال مدرسه ابتدایی مستقلی با هزینه اهالی (نزدیک به ۵٬۰۰۰ لیره فلسطینی) بر زمینی ۲۲ دونومی ساخته شد. این مدرسه ویژه پسران بود و در سال ۱۹۴۵ حدود ۱۷۰ دانش‌آموز داشت.

### اقتصاد
کشاورزی دیم ستون اصلی اقتصاد روستا بود. ساکنان المغار به کاشت غلات زمستانه مانند گندم و جو و محصولات تابستانه چون ذرت و کنجد می‌پرداختند. روستا به‌ویژه به پرورش گل‌کلم شهرت داشت و بازار رمله برای تأمین این محصول به کشاورزان المغار وابسته بود. درختان مرکبات ۱٬۹۶۶ دونوم و زیتون ۲۲ دونوم از زمین‌های کشاورزی را پوشش می‌داد و باغ‌های انجیر و انگور نیز وجود داشت.

دامداری در رتبه دوم اهمیت اقتصادی قرار داشت. پیش از تخلیه روستا، بیش از ۱٬۵۰۰ رأس گاو، ۲٬۰۰۰ رأس گوسفند، ۳۰۰ شتر و ۳۰۰ اسب در روستا نگهداری می‌شد. المغار نزدیک به ده دکان، یک قصابی، یک آرایشگاه، قهوه‌خانه‌ای کوچک و آسیابی داشت و اهالی بازرگانی و فراورده‌هایشان را در بازار رمله عرضه می‌کردند.

## ۱۹۴۸ و پس از آن
با آغاز جنگ ۱۹۴۸، المغار اهمیت راهبردی یافت زیرا بر سر مسیر پایگاه هوایی تل‌نوف و جاده اصلی غزه-رمله قرار داشت.

در ۲۸ مارس ۱۹۴۸ درگیری‌هایی میان نگهبانان کیبوتص گیوات برنر و ساکنان المغار رخ داد. نیروهای ارتش رهایی‌بخش عرب از یبنه به روستا آمدند و همراه جنگجویان محلی به کاروان‌های یهودی تیراندازی کردند. آنان دو مین از راه دور در تقاطع تل‌نوف نزدیک مدرسه روستا کار گذاشتند. پس از انفجار مین زیر یک زره‌پوش نیروهای گیواتی و کشته شدن هشت سرنشین آن، در همان شب ساختمان مدرسه منفجر شد.

روستا در ۱۸ مه ۱۹۴۸ (طبق منبع عبری ۱۵ مه) در عملیات «دِرور» در چارچوب عملیات بَرَق از سوی گردان ۵۳ تیپ ۸۴ گیواتی به فرماندهی ییتسحاق فوندَک تصرف شد. مشخص شد که روستا پیش‌تر در اوایل مه از ساکنان تخلیه شده و تنها واحد کوچکی از داوطلبان سوری و محلی آن را نگه می‌داشتند.

در ژوئن ۱۹۴۸ روستا برای جلوگیری از بازگشت ساکنان ویران شد؛ خانه‌های سنگی و چاه‌ها منفجر و خانه‌های گلی و خرمن‌جاها به آتش کشیده شدند.

در اوایل ۱۹۴۹ امدادگران کویکر آمریکایی گزارش دادند که بسیاری از چادرنشینان اردوگاه آوارگان مغازی از المغار آمده بودند.

موشاو بیت الازری بر زمین‌های ویران‌شده المغار بنا شد. از روستا چهار ساختمان مسکونی باقی مانده و در محل آن «پارک ملی تپه‌های مغار» ایجاد شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 

## کتابشناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به المغار خوش آمدید
* المغار در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان فرانسوی