اوفل

**اوفل** () واژه‌ای در کتاب مقدس عبری است که به بخش مرتفع و استحکام‌یافته‌ای از یک شهر یا سکونتگاه اشاره دارد و احتمالاً به معنای «تپه محصّن» یا «ناحیه برآمده» است. این واژه در کتاب مقدس عبری دربارهٔ دو شهر به کار رفته‌است: اورشلیم (در دوم تواریخ ۲۷ و ۳۳ و نحمیا ۳ و ۱۱) و سامریه (در دوم پادشاهان ۵). سنگ یادبود موآبی که به زبان موابی نوشته شده تنها منبع غیرکتاب‌مقدسی است که این واژه را به کار برده و آن نیز در پیوند با مکانی استحکام‌یافته‌است.

تپه اوفل در اورشلیم در جنوب کوه معبد و میان دره تیروپوئون در غرب و دره قدرون در شرق قرار دارد. این تپه دنباله‌رو باریک و بلندی از سنگ آهک با ارتفاع حدود ۷۰۰ متر از سطح دریاست و از دیرباز به‌سبب موقعیت دفاعی طبیعی‌اش اهمیت راهبردی داشته‌است. کاوش‌های باستان‌شناختی گسترده‌ای از دهه ۱۸۶۰ میلادی تاکنون در این منطقه انجام شده که یافته‌هایی از دوره‌های مختلف از جمله دوره مفرغ، معبد نخست، معبد دوم، بیزانسی و اموی را آشکار کرده‌است.

## معنای واژه
اوفل، با حرف تعریف «ها-اوفل»، یک اسم عام شناخته‌شده در دو زبان کنعانی یعنی عبری توراتی و موابی است. این واژه چندین بار در کتاب مقدس عبری و یک بار بر روی سنگ یادبود موآبی از سرزمین موآب آمده‌است. دربارهٔ معنای دقیق آن توافقی وجود ندارد و پژوهشگران مدت‌هاست می‌کوشند از بافت‌های گوناگون کاربرد آن به معنایش پی ببرند.

هنگامی که این واژه به‌صورت اسم عام به کار رفته، به «ورم‌ها» یا «آماس‌ها» ترجمه شده‌است (اول سموئیل ۵:۹ و ۱۲ و ۶:۵) و در صورت فعلی آن به معنای «متورم» گرفته شده (حبقوق ۲:۴) که نشان می‌دهد ریشه واژه با مفهوم «برآمدگی» پیوند دارد. هنگامی که به مکانی اشاره دارد، از بافت چنین برمی‌آید که یا به معنای تپه است یا مکان مستحکم یا ترکیبی از هر دو، یعنی «تپه مستحکم» و با توجه به معنای احتمالی ریشه، ممکن است «استحکامات برآمده یا گِرد» را بیان کند.

آیه‌هایی که در آن‌ها این واژه به «دژ» یا «برج» یا «تپه» ترجمه شده دربرمی‌گیرد: دوم پادشاهان ۵:۲۴، دوم تواریخ ۲۷:۳ و ۳۳:۱۴، اشعیا ۳۲:۱۴، نحمیا ۳:۲۶ و ۱۱:۲۱ و میکاه ۴:۸. بر سنگ یادبود موآبی که به نام پادشاه موآب، میشع، نامیده می‌شود، آمده‌است: «من ق-ر-ح-ه (کرخه؟) را ساختم، دیوار یعاریم [جنگل‌ها] و دیوار اوفل را و دروازه‌ها و برج‌هایش را بنا کردم.» در این‌جا اوفل معمولاً به «ارگ» ترجمه می‌شود.

## اوفل اورشلیم
### کتاب مقدس عبری
جایگاه اوفل در کتاب مقدس عبری از ارجاعات دوم تواریخ و نحمیا قابل استنباط است: بر روی پشته شرقی قرار داشت که به سوی جنوب هیکل سلیمان پایین می‌رفت و احتمالاً نزدیک میانه آن بود. به بیان امروزی، کوه معبد هرودسی از جنوب به زین‌پشتی‌ای محدود می‌شود و پس از آن پشته مورد نظر (تپه جنوب‌شرقی) تا حوض پایین سیلوحا کشیده می‌شود.

دو پادشاه یهودا، یوتهام و مناسه، در دوم تواریخ ۲۷:۳ و ۳۳:۱۴ به تقویت چشمگیر استحکامات اوفل وصف شده‌اند که نشان‌دهنده اهمیت راهبردی بالای این مکان و احتمالاً نزدیکی یا یکسانی آن با «دژ صهیون» است که داوود در دوم سموئیل ۵:۷ آن را فتح کرد.

### جغرافیا

تپه اوفل در میان بلندی‌های آهکی با ارتفاع حدود ۷۰۰ متر قرار دارد و دنباله‌رو بلند و باریک گِردی را تشکیل می‌دهد، مانند شبه‌جزیره‌ای بر دامنه جنوبی کوه معبد در اورشلیم، میان دره تیروپوئون (که اکنون پر شده) در غرب و دره قدرون در شرق. ستیغ بلند و باریک مجموعه اوفل-کوه صهیون پایگاه دفاعی طبیعی‌ای را پدیدمی‌آورد.

### «اوفلاس» در آثار یوسف فلاوی
یوسف فلاوی در نوشته‌هایش دربارهٔ نخستین جنگ یهود-روم (۶۶–۷۰ م) از صورت یونانی‌شده «اوفلاس» بهره می‌برد و آن را اندکی بالاتر از اوفل دوره معبد نخست بر پشته شرقی جای می‌دهد، در تماس با «ایوان شرقی معبد» (جنگ یهود، کتاب پنجم، فصل چهارم، بند ۲) و در بافت «معبد و بخش‌های پیوسته به آن … و دره سدرون» (جنگ یهود، کتاب پنجم، فصل چهارم، بند ۱). این توصیف ما را به ناحیه زین‌پشتی درست کنار گوشه جنوب‌شرقی کوه معبد هرودسی می‌رساند.

### پیشینه سکونت
آثاری از دوره مس‌سنگی (حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد) و بقایای خانه‌هایی از آغاز هزاره سوم پیش از میلاد گواه سکونت کهن انسان در این مکان هستند و احتمالاً بنیان‌گذاری شهر یبوس توسط یبوسیان به همین دوره بازمی‌گردد. در سده هشتم پیش از میلاد، پس از آنکه پادشاهی شمالی اسرائیل به ایالت آشوری تبدیل شد (حدود ۷۲۲–۷۲۰ پ. م)، سیل پناهندگان به اورشلیم سرازیر شد و حزقیا از آنان برای تقویت استحکامات تپه بهره گرفت. این دیوارها در برابر محاصره ارتش آشوری سناخریب در ۷۰۱ پیش از میلاد تاب آوردند. پس از فتح اورشلیم به دست ارتش بابلی نبوکدنصر دوم در ۵۸۷ پیش از میلاد، حصارها ویران شدند.

در کتاب نحمیا آمده‌است که پس از بازگشت از تبعید بابلی (۵۹۷–۵۳۹ پ. م)، خادمان معبد (نتینیم) در اوفل ساکن شدند و در بازسازی دیوار ویران‌شده شهر مشارکت کردند (نحمیا ۳:۲۶–۲۷ و ۱۱:۲۱).

### کاوش‌های باستان‌شناختی

بنجامین مازار و ایلات مزار کاوش‌های منطقه‌ای موسوم به اوفل اورشلیم را در سال ۱۹۶۸ آغاز کردند. در دوره قیمومت بریتانیا، باستان‌شناسان این منطقه را «کوه اوفل» می‌نامیدند و بر نقشه‌های کهن آن دوره نیز با همین نام ثبت شده‌است. امروزه باستان‌شناسان و گردشگران این منطقه را شهر داوود می‌نامند. این کاوش پروژه مشترک دانشگاه عبری اورشلیم با همکاری سازمان آثار باستانی اسرائیل، سازمان باغات و مناطق طبیعی اسرائیل و شرکت توسعه بیت‌المقدس شرقی بود.

سازه‌ها و اشیای شاخصی از دوره‌های گوناگون در این کاوش‌ها کشف شده‌اند: از دوره معبد نخست، دوره معبد دوم، دوره بیزانسی و دوره اسلامی آغازین از جمله یافته‌های مهمی از دوره‌های اموی و فاطمی.

#### یافته‌های دوره کنعانی و معبد نخست
یکی از مهم‌ترین آثار کشف‌شده، کتیبه اوفل است: قطعه سفالی ۳۰۰۰ ساله‌ای که کهن‌ترین کتیبه الفبایی یافت‌شده در اورشلیم را بر خود دارد.

یافته‌های دوره معبد نخست دربرمی‌گیرد بقایایی که ایلات مزار آن‌ها را بخشی از دیواری به درازای ۷۰ تا ۷۹ متر با یک دروازه‌خانه، سازه‌ای سلطنتی و برج دیدبانی مشرف بر دره قدرون تفسیر کرده‌است. مزار بر این باور است که این‌ها بقایای استحکاماتی هستند که بر پایه کتاب نخست پادشاهان زمانی شهر را دربرمی‌گرفتند. او این بقایا را به اواخر سده دهم پیش از میلاد و پادشاهی سلیمان نسبت داد، نتیجه‌ای که دیگر باستان‌شناسان به چالش کشیده‌اند.

#### یافته‌های دوره هلنی
چندین ساختمان از دوره هلنی در این منطقه شناسایی شده‌است.

#### یافته‌های دوره رومی
یک حوض تطهیر (میقوه) بزرگ، و پلکان جنوبی مجتمع معبد هرودسی که به دروازه‌های حولدا منتهی می‌شدند، در این کاوش‌ها آشکار شده‌اند.

#### یافته‌های دوره بیزانسی
صومعه باکره‌ها از یافته‌های شاخص دوره بیزانسی در این منطقه است.

#### یافته‌های دوره اموی
چندین سازه بزرگ مسکونی و اداری از نوع قصر (کاخ‌های اموی) در جنوب اوفل و جنوب‌غربی حرم شریف/کوه معبد کشف شده‌اند.

### ارزیابی باستان‌شناختی
#### تاریخ‌گذاری دیوار
هرچند جامعه باستان‌شناسی دربارهٔ تاریخ‌گذاری دیوار به اجماع نرسیده، ایلات مزار بر این نکته پای می‌فشارد که «این مهم‌ترین سازه‌ای است که از دوره معبد نخست در اسرائیل داریم» و وجود آن نشان می‌دهد که در سده دهم پیش از میلاد حکومتی در اورشلیم توانایی انجام چنین ساخت‌وسازی را داشته‌است. دیواری به درازای ۷۹ متر و بلندای ۶ متر با دروازه‌خانه درونی، سازه‌ای سلطنتی و برج گوشه‌ای با پایه ۲۳ در ۱۸ متر آشکار شده‌است. مزار این سازه‌ها را با استحکامات هم‌دوره در مگیدو، بئرشبع و اشدود مقایسه کرده‌است.

#### کاوش‌های پیشین
این دیوار پیش از این دوبار کاوش شده بود: نخستین بار در دهه ۱۸۶۰ و بار دیگر در دهه ۱۹۸۰. در سال ۱۸۶۷ چارلز وارن بررسی زیرزمینی در این ناحیه انجام داد و خطوط کلی برج بزرگی را توصیف کرد، بی‌آنکه آن را به دوره سلیمان نسبت دهد.

#### انتقادها
اسرائیل فینکلشتاین و دیگر باستان‌شناسان دانشگاه تل‌آویو نگرانی خود را بیان داشته‌اند که در تاریخ‌گذاری ایلات مزار از «دیوار سلیمانی» در اوفل، متن کتاب مقدس بر این عملیات میدانی حاکم بوده نه باستان‌شناسی و اگر خوانش تحت‌اللفظی مزار از متن مقدس نبود، هرگز بقایا را با چنین اطمینانی به سده دهم پیش از میلاد تاریخ‌گذاری نمی‌کرد.

آرن مائیر، استاد باستان‌شناسی دانشگاه بار-ایلان، اظهار داشت که هنوز شواهدی ندیده که دیرینگی استحکامات به اندازه ادعای مزار باشد و در حالی که وجود بقایای سده دهم در اورشلیم را می‌پذیرد، دلایل وجود یک پادشاهی نیرومند و متمرکز در آن دوره را «سست» توصیف کرده‌است.

## اوفل سامریه
دوم پادشاهان ۵:۲۴ از اوفل سامریه سخن می‌گوید، جایی که گهازی هدایایی را که از نعمان آرامی دریافت کرده بود نگاه داشت. این واژه به‌طور سنتی «تپه» ترجمه شده اما می‌تواند به معنای «برج» نیز باشد و به‌احتمال زیاد به نقطه‌ای از دیوار شهر یا ارگ آن اشاره دارد.

## اوفل پادشاه میشع
در سنگ یادبود موآبی نیز بافت متن بر بخشی از استحکامات دلالت دارد، خواه تپه‌ای مستحکم باشد خواه چیزی مانند برج یا برون‌بارو و با توجه به ریشه واژه، احتمالاً سازه‌ای برآمده یا گِرد بوده‌است.

## مفهوم مشابه
واژه اوفل را می‌توان معادل مفهوم آکروپولیس در معماری یونان باستان دانست.

## جستارهای وابسته
* آکروپولیس (معماری)
* شهر داوود
* دژ آکرا
* صنابره

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Bible Hub: Ophel — بررسی جامع بر پایه تحلیل انتقادی متون
* پارک باستان‌شناسی اورشلیم — پیشینه کاوش‌های باستان‌شناختی ۱۸۳۸–۲۰۰۰
* Jerusalem 101: Ophel — جایگاه اوفل با نقشه‌ها و تصاویر

رده:تاریخ باستان اورشلیم
رده:تاریخ معماری
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند
رده:مختصات در ویکی‌داده