جواهرات ارمنی

**جواهرات ارمنی** بخشی از فرهنگ و هنرهای تزئینی ارمنی است و شامل سبک تاریخی، سلیقه‌ها و زیبایی‌شناسی این ملت می‌شود. جواهرات از دوران باستان توسط مردان و زنان ارمنی مورد استفاده قرار می‌گرفت و بیشتر به شکل گوشواره، گردنبند، سنجاق سر، انگشتر، زنجیر و سنجاق استفاده می‌شد. جواهرات نه تنها ارزش کاربردی و زیبایی‌شناختی داشتند، بلکه حاوی معانی و پیام‌های نمادین نیز بودند. شکل‌ها، مواد و الگوهای جواهرات با باورهای عامیانه و سبک زندگی ملی مرتبط بودند.

## پیشینه تاریخی
زیورآلات ارمنی به دوره اورارتو بازمی‌گردد (قرن‌های ۹–۸ قبل از میلاد). این زیورآلات با توسعه تمدن اورارتو در عصر برنز و عصر آهن ارمنستان باستان تولید می‌شدند. در نقش‌برجسته‌های آدیلسواز-تیشبا آثار زیورآلاتی با منشأ اورارتویی کشف شده است، از جمله مجسمه‌های برنزی، کمربندهای مختلف و لوح‌های نذر. این آثار گواهی بر توسعه اجتماعی-اقتصادی و تفاوت‌های طبقاتی در جامعه اورارتو بودند.

علاوه بر منابع مکتوب، در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در دوین، زیورآلات سینه‌ای روی ظروف سفالی نمک و تزئیناتی که روی بت‌های سنگی از قرن نوزدهم تا بیستم حکاکی شده بودند، کشف شد. علاوه بر این، باستان‌شناسان نشان دادند که ابزارها، محصولات و تکنیک‌های ساخت زیورآلات در ارمنستان در دوران عصر برنز نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند. زیورآلات به عنوان میراث از پدر به پسر منتقل می‌شدند و هر گروه اجتماعی حق داشت نوع خاصی از زیورآلات را بپوشد. با وجود محدودیت‌هایی در نوع زیورآلاتی که هر گروه اجتماعی می‌توانست استفاده کند، مردم ارمنستان از تمام طبقات، شامل پادشاهان، ملکه‌ها، سربازان، اشراف، بزرگسالان و کودکان، از زیورآلات استفاده می‌کردند.

## اهمیت مواد
فلات‌های ارمنستان از نظر منابع فلزی غنی بودند و یکی از نخستین مناطق جهان به‌شمار می‌رفتند که فلزکاری با برنز و آهن را انجام می‌دادند. کلیسا، خاندان سلطنتی و افراد ثروتمند طلا و نقره می‌پوشیدند که نماد زندگی مجلل بود. مواد مورد استفاده در ساخت زیورآلات ارزش ایدئولوژیک داشتند. ارمنی‌ها در قرون وسطی بر این باور بودند که هفت فلز نماد هفت سیاره و هفت روز هفته هستند. این سلسله‌مراتب فلزات که در دوران باستان شکل گرفته بود، طلا را به عنوان خورشید و یکشنبه و نقره را به عنوان ماه و دوشنبه نمایش می‌داد. این موضوع همچنین در «کتاب داوری» مخیتار گش منعکس شده است، جایی که معادن طلا تنها توسط پادشاه ساخته و متعلق به او بود و معادن نقره متعلق به ملکه بود. اهمیت این فلزات تا دوران قرون وسطی حفظ شد و با سلسله‌مراتب کیهانی (خورشید، ماه)، اجتماعی (پادشاه، ملکه) و زمانی (یکشنبه، دوشنبه) مرتبط شد.

در طول قرن‌ها، جواهرات ارمنی با استفاده از سنگ‌هایی مانند عقیق، عقیق زرد، فیروزه، کریستال سنگی، یمانی، عقیق سیاه، آمتیست، گارنت، یاقوت، زمرد، یاقوت کبود، الماس، الماس سخت و همچنین مروارید، کهربا، مرجان، عاج، انواع چوب‌های منتخب و غیره ساخته شده‌اند. سنگ‌ها در فرهنگ ارمنی همچنین دارای ارزش ایدئولوژیک بودند. اعتقاد بر این بود که سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی، مانند کهربا، مروارید و مرجان، قدرت درمان بیماری‌های مختلف، آوردن شانس و رفاه و محافظت از چشم بد را دارند. رنگ‌ها نیز معنای خاص خود را داشتند، عمدتاً در مورد مهره‌های مصنوعی رنگی که در ساخت جواهرات استفاده می‌شدند.

در قرن هجدهم و به ویژه نوزدهم، در وان، قسطنطنیه و دیگر شهرها، مقادیر زیادی کمربند، گوشواره، دستبند و سگک نقره‌ای مربوط به ملیله‌کاری کشف شد. در آن دوره، پرکاربردترین تکنیک در ساخت جواهرات، سیاه‌کاری بود که در آن آلیاژ سیاه ذوب می‌شد تا طرحی حکاکی‌شده روی فلز، عمدتاً سطوح طلا و نقره، ایجاد شود.

## انواع و مدل‌های جواهرات
جواهرات ملی بخشی از لباس ملی ارمنیان بود و سبک کلی آن بدون گردنبند، دستبند، انگشتر و سینه‌بند که به لباس‌ها متصل می‌شدند، کامل نبود. مشابه پوشاک ارمنی، جواهرات طراز نیز در مناطق مختلف کاربرد و سبک متفاوتی داشتند. به عنوان مثال، جواهرات طلایی که قدمت آنها به قرن‌های ۱۰ تا ۱۳ میلادی در دوین یافت می‌شود، گواهی بر جواهراتی است که در آنجا تولید، استفاده و تجارت می‌شدند. برخی از سبک‌های جواهرات تحت تأثیر سه کشور فرهنگی اصلی آن زمان، بیزانتیوم، مصر و سوریه و ایران، قرار داشتند و دوین را به دایره تجارت بین‌المللی متصل می‌کردند. چندین نمونه از جواهرات یافت شده در دوین در زیر ارائه شده است.

### گردنبند حاشیه‌دار
«دوین، قرن دهم و یازدهم»

ورق و سیم طلا

طول. ۳۳٫۶ سانتی‌متر (۱۳¼ اینچ)

موزه تاریخ ارمنستان، ایروان (۱۶۴۱–۱۶۶۳)

این نوع گردنبندها شامل سبک خاصی بودند که از ورق‌های کوچک طلا و سیم نازک ساخته می‌شدند و زنجیرهایی با آویزهای زنجیری به شکل بافته‌های دوتایی حلقه در حلقه را حکاکی می‌کردند.

### گوشواره‌های هلالی شکل
«دوین، قرن یازدهم و دوازدهم»

ورق طلا، فیروزه و مروارید

 ×  in. (۳٫۸ × 2.8 cm)

موزه تاریخ ارمنستان، ایروان (1429a, b)"

این نوع گوشواره‌ها با کمک طلای ضخیم و با استفاده از پایانه‌های مارپیچی ساخته می‌شدند که پین سیم گوشواره و حلقه‌های لولا را به هم متصل می‌کردند. اگرچه نسخه فعلی گوشواره قسمتی را از دست داده است، اما در آن زمان سه حلقه آویز برای مروارید آویز استفاده می‌شد. هر هلال دارای یک سنگ فیروزه بزرگ در یک پایه یقه عمیق است و در قسمت بالا یک مروارید متصل دیده می‌شود. برای اینکه جواهرات خراب نشوند و ردی از خود به جا نگذارند، هنگام لحیم کاری پایه و حلقه‌ها روی سطح، از تکنیک‌های خاصی استفاده می‌شد. برای اینکه یک فیروزه از دیگری کوچکتر باشد و قسمتی که پایه باز می‌شود با ابزارهای مخصوص با دقت تنظیم شود.

### گوشواره‌های هلالی شکل
«دوین، قرن یازدهم»

ورق طلا، سیم ساده و سیم پیچ خورده (طناب)

 ×  in. (۷٫۹ × 1.9 cm)

موزه تاریخ ارمنستان، ایروان (۱۲۸۵، ۱۳۷۹)

این گوشواره‌ها در دهه ۱۹۳۶ کشف شدند و به عنوان بخشی از گنجینه آیگستان در نظر گرفته می‌شوند. این گوشواره‌ها به شکل هلالی با تزئینات ملیله‌دوزی هستند و شامل پنل‌های نیم‌دایره‌ای هستند که توسط طناب‌های دوتایی قاب شده‌اند و با سیم‌های ساده و مسطح به شکل قلب بسته شده‌اند. نوار بالایی گوشواره‌ها با استفاده از یک طناب دوتایی تقسیم شده است و شباهتی به عدد هشت با انتهای سیم ساده حلقه‌ای دارند.

### دستبند
«دوین، قرن یازدهم»

ورق طلا، سیم پیچ خورده (طناب) و دانه بندی

دیام ۲ + ۷ &#x2044; ۸ اینچ (۷٫۳ سانتی‌متر)

موزه تاریخ ارمنستان، ایروان (۱۳۷۵)

مانند گوشواره‌های هلالی شکل، این نوع دستبند نیز در سال ۱۹۳۶ به عنوان بخشی از گنجینه آیگستان کشف شد. این دستبند دارای پایانه‌های جانورگونه با حلقه‌های لوله‌ای پیچ‌خورده با استفاده از طناب است.

## منابع

رده:جواهرات
رده:فرهنگ در ارمنستان