زبان‌های اسپانیا

**زبان‌های اسپانیا** () شامل زبان‌های بیشینه اسپانیا که  به خانوادهٔ زبان‌های رومی تعلق دارند که در میان آن‌ها فقط زبان اسپانیایی در سراسر کشور وضعیت رسمی دارد، می‌شود. دیگر زبان‌ها، شامل کاتالانی/والنسیا‌یی (در کاتالونیا، والنسیا و جزایر بالئاری) و گالیسیایی (در گالیسیا)، در نواحی خودمختار خویش دارای وضعیت رسمی هستند؛ مشابه وضعیت باسکی در شمال‌شرق کشور (که زبان مجزای غیر-رومی است). چندین زبان و گویش دیگر مربوط به طیف زبانی رومی مانند آراگونی، آستوریایی، فالا و اکسیتان، نیز در اسپانیا وجود دارد.

## زبان‌های امروزی
بندانگشتی|
* اسپانیایی. این زبان در سراسر کشور زبان رسمی است و بیشینه جمعیت آن را صحبت می‌کنند.
* کاتالان/والنسیایی، که در کاتالونیا، جزایر بالئاریک و بخش خودمختار والنسیا، زبان هم‌رسـمی است. کاتالانی همچنین در نوار شرقی منطقۀ آراگون (لافرانخا) و در منطقۀ کارچه در منطقۀ مورسیا، با آنکه رسمی نیست، صحبت می‌شود. این زبان در بخش خودمختار والنسیا و همچنین در کارچه «والنسیایی» نامیده می‌شود.
* گالیسیایی در منطقهٔ گالیسیا (که در آنجا دارای وضعیت هم‌رسـمی است) و همچنین در نواحی مجاورِ آستوریاس و کاستیا و لئون صحبت می‌شود.
* باسکی، زبانی هم‌رسـمی در سرزمین باسک و شمال نابارا می‌باشد و تنها زبان غیر رومی و همچنین غیر هندو-اروپایی است که در اسپانیا جایگاه رسمی دارد.
* آرانی گونهٔ استانداردشده از زبان اکسیتان می‌باشد که در کاتالونیا هم‌رسـمی محسوب می‌شود. این زبان در ناحیهٔ کمارکای دره آران، نزدیک مرز فرانسه، صحبت می‌شود.
* آستوریایی یک گونهٔ استانداردشده از پیوستار گویشی زبان‌های آستوری-لئونی است. این زبان در استان آستوریاس تحت حمایت قرار دارد و طبق گزارشی حدود ۲۵٪ از جمعیت آن ناحیه توانایی درک، صحبت، خواندن و نوشتن به این زبان را دارند. گونه‌های آستوری-لئونی که در مجموع لئونی نامیده می‌شوند، در بخش‌هایی از کاستیا و لئون (استان‌های لئون و استان سامورا) صحبت می‌شوند و در آنجا تحت حمایت قانونی قرار دارند. همچنین، گونهٔاکسترمادورایی از آستوری-لئونی به‌عنوان یک دارایی قابل توجه فرهنگی اعلام شده است.
* آراگونی در شمال منطقهٔ آراگون، در رشته‌کوه پیرنه، سخن گفته می‌شود. این زبان هرچند در آن منطقه زبان هم‌رسـمی نیست، از حمایت قانونی برخوردار است.
* فالا: این زبان رومی که به شاخهٔ گالیسیایی–پرتغالی تعلق دارد، حدود ۶۰۰۰ نفر سخنور در درهٔ خالاما  دارد. این زبان به‌عنوان یک دارایی قابل توجه فرهنگی اعلام شده است.
* «سیلبو گومرو» یک زبان سوتی در لا گومرا (جزایر قناری) است. این شیوهٔ ارتباطی از سوی یونسکو به‌عنوان «میراث فرهنگی ناملموس بشریت» مورد حفاظت قرار گرفته است.
* پرتغالی به‌طور سنتی توسط ساکنان مناطق مرزی زیر صحبت می‌شده است: سدیو و «هریرا د الکانترا» (در استان کاسرس)، لا آلامدییا (در استان سالامانکا، که عمدتاً تا میانهٔ سدهٔ بیستم در آنجا رایج بود)، و الیبنسا (ناحیه‌ای کوچک در استان باداخوس که پرتغال ادعای مالکیت آن را دارد).
* زبان عربی مغربی در سبته سخنور دارد. این زبان فاقد حمایت دولتی است.
*تریفیت در ملیلیه سخنور دارد و از حمایت حکومتی برخوردار نیست.
*کالو، زبانی آمیخته که از سوی جوامع کولی‌های اسپانیا در سراسر کشور صحبت می‌شود و در اندلس و کاتالونیا به صورت متمرکز دیده می‌شود، هرچند به‌نظر می‌رسد در حال تبدیل شدن به یک گویش صرف اسپانیایی است. نباید آن را با زبان رومانی، زبان هندواروپایی اصیل روما، اشتباه گرفت؛ زبانی که به احتمال زیاد دیگر در اسپانیا صحبت نمی‌شود.

## دیگر گونه‌های رومی (رمانس)
خود زبان اسپانیایی در داخل کشور تنوّع چشمگیری دارد. برای نمونه، گویش‌های اندلسی یا قناری، که هرکدام زیرگونه‌های خاص خود را دارند و برخی از آن‌ها تا حدی به اسپانیایی قارهٔ آمریکا نزدیک‌ترند؛ زبانی که بسته به منطقه یا دورهٔ تاریخی و بر پایهٔ فرایندهای مهاجرتی یا استعمارگری گوناگون و ناهماهنگ، تحت تأثیر همین گویش‌ها قرار گرفته است. با وجود آن‌که اندلسی یک گویش به‌شمار می‌رود، برخی از گویشوران آن تلاش کرده‌اند اندلسی را به‌عنوان زبانی مستقل و جدا از اسپانیایی ترویج کنند.

پنج گویش کاملاً محلی وجود دارند که نسبت‌دادن آن‌ها به یک تبار زبانی مشخص دشوار است: ۱- فالا (گونه‌ای که معمولاً در گروه گالیسی–پرتغالی قرار می‌گیرد و در منطقه‌ای از استان کاسرس ــ گاهی درّهٔ خالاما/شالیمـا نامیده می‌شود ــ و در شهرهای سان مارتین د تروبه‌خو، الخاس و والورده دل فرسنو سخن گفته می‌شود) ۲- کانتابری و اکسترمادورایی، دو گویش آستوری–لئونی که در عین حال به‌عنوان گویش‌های اسپانیایی نیز در نظر گرفته می‌شوند ۳- اوناویایی، گویشی میان آستوری و گالیسی که بنا بر نظر چند زبان‌شناس به گالیسی نزدیک‌تر است ۴- بناسکِس، یک گویش ریباگورسایی که پیش‌تر کاتالان طبقه‌بندی می‌شد، سپس آراگونی، و اکنون اغلب یک زبان حدّ ‌واسط مستقل به شمار می‌رود. ۵- آستوری و لئونی با زبان محلیمیراندی که در سرزمینی مجاور ولی آن‌سوی مرز در پرتغال صحبت می‌شود، نزدیکی زیادی دارند. میراندی به رسمیت شناخته شده و از نوعی وضعیت رسمی محلی برخوردار است.

## آمارها
از نظر شمار سخنوران و میزان غلبه، برجسته‌ترین زبان در اسپانیا، اسپانیایی است، زبانی که حدود ۹۹٪ از مردم اسپانیا آن را به‌عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. برپایهٔ یک نظرسنجی از مرکز تحقیقات پیو در سال ۲۰۱۹، رایج‌ترین زبان‌هایی که در خانه و غیر از اسپانیایی صحبت می‌شوند عبارت‌اند از: کاتالان در ۸٪ از خانوارها، والنسیایی در ۴٪، گالیسی در ۳٪ و باسکی در ۱٪. بر پایهٔ مطالعهٔ سال ۲۰۱۶ از سوی دانشگاه نابارا و متمرکز بر این که مردم در طی یک هفته، بیشتر از کدام زبان‌ها برای دنبال کردن اخبار استفاده می‌کنند (با استفاده از پرسش‌نامه‌های چندگزینه‌ای). پاسخنامه شامل زبان‌های خارجی، اسپانیایی، و تنها زبان‌های هم‌رسمی و حفاظت‌شده بود. ۹۵.۲٪ از اخبار به زبان اسپانیایی و ۳۰.۴٪ به یک زبان هم‌رسمی یا حفاظت‌شده دنبال می‌شد. این مطالعه نشان می‌دهد که تماشای اخبار به زبان‌های حفاظت‌شده متناسب با میزان دانستن آن‌هاست و همچنین دنبال کردن اخبار به زبان‌های خارجی بیش‌تر از اخبار به زبان‌های منطقه‌ای است.

## داده‌های سرشماری ۲۰۲۱

## سیاست زبانی
زبان اسپانیایی در سراسر کشور زبان رسمی است؛ کاتالان/والنسیایی، گالیسی، باسکی و آرانی در جامعه‌های مربوط به خود وضعیت قانونی و هم‌رسمی دارند ( به‌جز آرانی) و آن‌قدر دارای گستردگی هستند که روزنامه‌های روزانه، نشر قابل‌ توجه کتاب و حضور رسانه‌ای برجسته‌ای دارند. کاتالان و گالیسی زبان‌های اصلی مورد استفادهٔ دولت‌های منطقه‌ای و اداره‌های محلی همان مناطق هستند. از آغاز سال ۲۰۲۳، اعضای مجلس نمایندگان اسپانیا اجازه یافتند در نطق‌های خود از باسکی، کاتالان و گالیسی بهره‌ بگیرند. هرچند اعضای مجلس سنای اسپانیا پیش‌تر نیز می‌توانستند در برخی بحث‌ها و ابتکار عمل‌های مشخص از این زبان‌ها استفاده کنند.

افزون بر این‌ها، چند زبان پشتیبانی شده نیز وجود دارد. زبان پشتیبانی شده وضعیت هم‌ رسمی ندارد، اما می‌تواند در مدارس به‌عنوان درس اختیاری تدریس شود و امکان پخش برنامه‌های تلویزیونی و همچنین ایجاد نهادهای مرتبط با آن زبان نیز وجود دارد.

پخش برنامه‌ها به زبان آستوریایی به‌صورت محدود از شبکهٔ «RTPA» در دسترس است، و ۵۳٪ دانش‌آموزان این زبان را از دورهٔ ابتدایی به‌عنوان درس اختیاری می‌آموزند. جنبشی پرقدرت که خواستار اعلام رسمی‌شدن زبان آستوریایی در آستوریاس می‌باشد، وجود دارد؛ موضوعی که همچنان محل بحث و جدل سیاسی است.

تا سال ۲۰۲۳، زبان آراگونی در حدود ۳۰ مدرسه در منطقهٔ آراگون به‌عنوان یک درس ارائه می‌شده و حدود ۱٬۳۰۰ دانش‌آموز داشته است. تعداد محدودی محتوای تلویزیونی به زبان آراگونی از سوی شبکهٔ عمومی منطقه‌ای با برنامه‌هایی مانند (A Escampar la Boira) و (Charrín Charrán)، پخش می‌شود.

در زمینهٔ آموزش، الگوها به‌طور چشمگیری متفاوت‌اند. برخی مدارس در کاتالونیا و جزایر بالئاری امکان آموزش کامل به زبان منطقه‌ای را تضمین می‌کنند، اما بیشتر مدارس آموزش دو‌زبانه را به‌کار می‌گیرند که در آن کاتالان سهم بیشتری دارد. در گالیسیا، زبان گالیسی برپایهٔ قانون در برخی درس‌ها ممنوع است، در کل به حداکثر یک‌سوم آموزش محدود می‌شود و در ۹۲٪ از پایهٔ نخست تحصیل دانش‌آموزان گالیسی وجود ندارد. در بخش خودمختار والنسیا، وجود مناطق کاتالان‌زبان و مناطق اسپانیایی‌زبان باعث شکل‌گیری بحث‌هایی دربارهٔ میزان حضور زبان در آموزش شده است، بحث‌هایی که پیشنهاد برابری حضور زبان والنسیا‌یی (کاتالان) و اسپانیایی را مطرح می‌کنند، اما این توازن با هیچ‌یک از بخش‌های زبانی هم‌خوانی ندارد. در مورد زبان‌های غیررسمی، آستوریایی از سال ۱۹۸۴ تا امروز می‌تواند به‌عنوان یک درس اختیاری در دبستان و دبیرستان تدریس شود. زبان آراگونی در عمل به‌دلیل کمبود معلم تدریس نمی‌شود، هرچند در بسیاری از مدارس درخواست برای آن وجود دارد. در مورد زبان‌های لئونی، اکسترامادوران، گالیسی خارج از گالیسیا و خالیمگو، آن‌ها به‌طور کامل از آموزش منطقه‌ای حذف شده‌اند.

## زبان‌های تاریخی
بندانگشتی|300x300پیکسل|پراکندگی (فرضی) زبان‌ها در شبه‌جزیره ایبری بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلادی
در کنار زبان‌هایی که تا امروز در اسپانیا صحبت می‌شوند، زبان‌های دیگری نیز در محدودهٔ جغرافیایی کنونی این کشور رواج داشته‌اند، ازجمله:

* زبان تارتسیان
* زبان ایبریایی
* زبان‌های سلتی
** زبان سلتیبری
** زبان گالائیک
* زبان لوسیتانیان
* زبان پونی
* زبان گوانچه
* زبان گوتی
* زبان وندالی
* زبان فرانکی
* زبان عربی
** عربی اندلسی
** عربی کلاسیک
** یهودی-عربی
* زبان مستعربی
* زبان رومانی

زبان‌هایی که بیشتر در خارج از اسپانیا صحبت می‌شوند اما ریشه در اسپانیا دارند:

* یهودی-کاتالان (وجود گونه‌ای متمایز از کاتالان یهودی که با کاتالان مسیحیان تفاوت داشته باشد، مورد پرسش قرار گرفته است).
* یهودی-اسپانیایی ( لادینو)

## شاخه‌ها
همچنین گونه‌هایی از این زبان‌ها که مختص اسپانیا هستند، شامل گویش‌ها، زبان‌های رمزی یا زبان‌های ترکیبی نیز وجود دارد:
* بارایته ( Barallete): زبان رمزی یا اصطلاحی محلی در اسپانیا، مخصوص کارگران یا صنف‌های خاص.
* برون (Bron): زبان رمزی یا اصطلاحی که در برخی مناطق اسپانیا استفاده می‌شده است.
* زبان کالو (Caló): زبان رومی-اسپانیایی که توسط جامعهٔ کولی‌ها در اسپانیا صحبت می‌شود.
* چلی ( Cheli): گونه‌ای از زبان خیابانی اسپانیا، به‌ویژه در مادرید، با واژگان رمزی و محاوره‌ای.
* ارومینتلا (Erromintxela): زبان ترکیبی کولی-بازیکاری در نواحی باسک، ترکیبی از باسکی و زبان رومی.
* فالا دوس ارخیناس (Fala dos Arxinas): زبان محلی در برخی روستاها، در مرز گلُسیا و پرتغال.
* گاسریا (Gacería): زبان رمزی یا اصطلاحی میان صنعت‌گران و صنف‌های خاص.
* خرمانیا (Germanía): زبان رمزی دزدان و گروه‌های زیرزمینی در اسپانیا قرون گذشته.
*سیریا (Xíriga): زبان رمزی یا اصطلاحی مشابه، در برخی مناطق اسپانیا (آستوریا) توسط گروه‌های اجتماعی خاص.

## جستارهای وابسته

* زبان‌های ایبری
* زبان‌های ایبرو-رومی

## منابع
* 

## پیوند به بیرون
* 
*نقشه‌ی اتنو–زبانی تفصیلی ایبریای پیشا-رومی (حدود ۲۰۰ پیش از میلاد)
*نقشه‌ی زبانی تفصیلی اسپانیا
*زبان‌های اسپانیا - پیدا کردن دانستنی‌هایی دربارهٔ زبان‌های رسمی اسپانیا.


رده:زبان بومیان اسپانیا