روممه

**روممه** (، به معنای «برافراشته») محله‌ای در شمال‌غربی اورشلیم است که در کنار بزرگراه تل‌آویو–اورشلیم و در ورودی اصلی شهر قرار دارد. این محله بر بلندترین تپه اورشلیم با ارتفاع ۸۲۹ متر از سطح دریا واقع شده و از شمال با کریات ماترسدورف و از شرق با مکور باروخ هم‌مرز است.

روممه به‌عنوان مرکز حمل‌ونقل اورشلیم شناخته می‌شود. ایستگاه مرکزی اتوبوس اورشلیم، پل وترها (پل آکوردها) و ایستگاه قطار یتسحاق ناوون در این محله قرار دارند. این محله در سال ۱۹۲۱ در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین بنیان‌گذاری شد و در طول تاریخ خود دگرگونی‌های بسیاری را از سر گذرانده‌است. جمعیت محله تا پایان سال ۲۰۱۷ نزدیک به ۳۴٬۰۳۸ نفر بوده که بیشتر آنان یهودیان حریدی هستند.

## نام
نام این محله برگرفته از آیه ۱۶ از فصل ۱۱۸ مزامیر است: «دست راست خداوند برافراشته است (رومِم)». بلندای تپه‌ای که محله بر آن ساخته شده نیز با این نام‌گذاری هماهنگی داشت.

## جغرافیا
روممه در ارتفاع بیش از ۸۰۰ متر از سطح دریا و در فاصله نزدیک به ۳ کیلومتری شمال‌غربی شهر قدیمی اورشلیم واقع شده‌است. از جنوب با محله‌های اِتس حاییم و کریات هَمِمشالا، از شرق با مکور باروخ و محله محنه یهودا، از شمال با کریات بلز و کریات ماترسدورف و از غرب با گیوعات شائول هم‌مرز است. در شمال‌غربی محله، بخش فرعی «روممه عیلیت» قرار دارد و فراتر از آن زمین به دره نحل سورِق سرازیر می‌شود که بقایای روستای عربی لیفتا در دامنه آن واقع است.

شاهراه‌های مهمی از این محله عبور می‌کنند: بزرگراه اصلی تل‌آویو (بلوار بن‌گوریون) پس از صعود از کنار گورستان‌های هار هَمنوحوت به این محله می‌رسد. همچنین بلوار مناخم بگین (کمربندی غربی شهر) در جهت شمالی-جنوبی از اینجا می‌گذرد و از سال ۲۰۱۱ خط تراموای اورشلیم با پل وترها در امتداد جنوبی محله کشیده شده‌است.

## پیشینه
### دوران قیمومت بریتانیا

قطعه زمینی که امروز محله روممه بر آن قرار دارد، در آغاز سده بیستم تپه‌ای بایر میان دو روستای عربی لیفتا در شمال و شیخ بدر در جنوب بود. این تپه در ۹ دسامبر ۱۹۱۷ شاهد تسلیم نیروهای عثمانی به ارتش بریتانیا بود؛ دو گروهبان آشپزخانه صحرایی بریتانیا بر بالای تپه با شهردار مسلمان اورشلیم روبه‌رو شدند و او نامه تسلیم و کلیدهای شهر را به آنان سپرد. مراسم رسمی تسلیم دو روز بعد با حضور فلدمارشال ادموند آلنبی برگزار شد.

در سال ۱۹۲۱ سنگ بنای محله روممه در اطراف میدان آلنبی نهاده شد. آغازگر طرح، وکیل‌دادگستری یوم‌طوو هامون بود؛ او از خانواده‌ای سفاردی و ترکیه‌ای‌تبار بود که در حقوق عثمانی و مسائل مالکیت زمین تخصص داشت. هامون با داوری در اختلافات میان مالکان عرب زمین‌های لیفتا و شیخ بدر، زمین مورد نزاع را خریداری کرد و فروش آن را به یهودیان گشود. نقشه نخستین ساخت‌وساز ۲۴ خانه پیرامون یک میدان مرکزی را پیش‌بینی می‌کرد، اما تا ژوئن ۱۹۲۳ تنها ۹ خانه ساخته شد و در نقشه بریتانیایی ۱۹۲۴ فقط ۱۱ ساختمان نشان داده شده‌است.

ساخت محله یهودی روممه با سرمایه‌گذاری خصوصی انجام شد و هریک از خانه‌ها به‌طور مستقل توسط مالکش طراحی و ساخته شد. این شیوه با محله‌های دیگری مانند رحاویا و تلپیوت که توسط انجمن‌ها برنامه‌ریزی شدند تفاوت داشت. بیشتر خیابان‌های اصلی به نام روزنامه‌های عبری آن دوره نام‌گذاری شدند: هَتْسِوی (ویراسته الیزر بن-یهودا)، آریل، هَئور، تورا متصیون و موریا. در سال ۱۹۳۱ یک آب‌انبار بزرگ در این محله ساخته شد که آب خود را از برکه‌های سلیمان نزدیک بیت‌لحم دریافت می‌کرد و از آنجا به سراسر شهر لوله‌کشی می‌شد.

بریتانیایی‌ها همچنین برج آبی در روممه ساختند که در آن زمان بلندترین نقطه اورشلیم بود.

بناهای بازمانده از آن دوران نشان‌دهنده ثروتمندی و تنوع ساکنان نخستین بود: خانه سه‌طبقه حاج محمد عرب (مالک معادن سنگ لیفتا و قاضی دادگاه‌های شرعی)، خانه شکوهمند ملونای یهودی یرحمیئل آمدورسکی و خانه خاخام یهودا فیشمن-مایمون (از امضاکنندگان اعلامیه استقلال اسرائیل) از آن جمله‌اند.

با وجود مزایای نزدیکی به جاده یافا و دسترسی به آب، روممه به‌اندازه دیگر محله‌های یهودی اورشلیم رشد نکرد؛ دوری از مراکز جمعیتی یهودی، نزدیکی به روستاهای عربی و نبود حمایت نهادی از دلایل این کندی بود.

### جنگ ۱۹۴۸

تا سال ۱۹۴۸ جمعیت محله متنوع بود و ساکنان عرب، اشکنازی و سفاردی در کنار یکدیگر زندگی می‌کردند. در آغاز سال ۱۹۴۸ و در جریان جنگ داخلی، مسیحیان فلسطینی و مسلمانان ساکن بخش عربی روممه و همچنین روستای لیفتا به دلیل خشونت گروه‌های شبه‌نظامی یهودی از جمله ایرگون و نیز درگیری با شبه‌نظامیان عرب، خانه‌های خود را ترک کردند. بر اساس «قانون اموال غایبان» دولت اسرائیل، ساکنان عرب اجازه بازگشت به خانه‌هایشان را نیافتند.

بر پایه منابع عبری، در ژانویه ۱۹۴۸ یهودیان محله قصد ترک آن را داشتند اما سازمان هَگَنا به آنان دستور ماندن داد و سرانجام ساکنان عرب بودند که محله را ترک کردند.

### دولت اسرائیل
پس از تأسیس دولت اسرائیل، روممه برای چندین دهه به مرکز صنایع سبک تبدیل شد و تعمیرگاه‌ها، ریخته‌گری‌ها، کارگاه‌های نجاری و کارخانه‌های متعددی در آن دایر بود. دوری محله از مرز اردن که اورشلیم را از شمال، شرق و جنوب دربرمی‌گرفت به سود آن بود.

از سال ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۱ باغ‌وحش کتاب مقدس اورشلیم در روممه قرار داشت؛ پس از آنکه در سال ۱۹۴۹ دسترسی به باغ‌وحش پیشین در کوه اسکوپوس مسدود شد.

در اکتبر ۱۹۶۶ خرابکارانی که از اردن نفوذ کرده بودند بمب‌هایی را در زیر ستون‌های خانه‌هایی در خیابان گدرا کار گذاشتند. خانه‌ها آسیب شدید دیدند و پنج نفر زخمی شدند. نخست‌وزیر لوی اشکول پس از این حمله جمله معروف خود را گفت: «دفتر باز است و دست می‌نویسد».

در سال ۲۰۰۷ با بسته شدن کسب‌وکارها و خرید املاک توسط سازندگان، طرح جامعی برای بازسازی محله سفارش داده شد. امروزه روممه مرکز حمل‌ونقل اورشلیم است: ایستگاه مرکزی اتوبوس، پل وترها و ایستگاه قطار پرسرعت در برابر ایستگاه اتوبوس در آنجا ساخته شده‌اند.

پیش‌تر محله‌ای سکولار بود اما در دو دهه اخیر نسبت یهودیان فوق‌ارتدکس (حریدی) در آن رو به افزایش بوده‌است.

## نشانه‌ها و بناهای برجسته

### یادبود میدان آلنبی
بنای یادبودی سنگی به بلندای ۳ متر در میدان آلنبی واقع در بالای خیابان روممه برپاست که یاد سربازان بریتانیایی کشته‌شده در نبرد فلسطین را گرامی می‌دارد. این بنا را سربازان لشکر شصتم لندن در سال ۱۹۲۰ برپا کردند. کتیبه پیرامون پایه آن می‌خواند: «نزدیک این نقطه، شهر مقدس در ۹ دسامبر ۱۹۱۷ به لشکر شصتم لندن تسلیم شد.» بر بدنه یادبود نقش شوالیه‌های جنگ‌های صلیبی حکاکی شده که پیوند نمادینی میان آنان و سربازان بریتانیایی فاتح اورشلیم برقرار می‌کند.

### دیگر نشانه‌ها
شعبه اورشلیم ماگن داوید آدوم (معادل صلیب سرخ اسرائیل) در روممه واقع است. از دیگر بناهای شاخص می‌توان به ساختمان تلویزیون اسرائیل (کانال ۱)، هتل دروازه اورشلیم، مرکز خرید «سنتر وان»، کنیسه بزرگ بلز با طراحی الهام‌گرفته از معبد دوم و مرکز عالِه برای توان‌بخشی کودکان و نوجوانان معلول اشاره کرد.

از نشانه‌های پیشین محله، دفاتر جروزالم پست و هاآرتص، کارخانه لبنیات تنووا، کارخانه یخچال‌سازی آمکور و تالار عروسی آحوزا بودند که بیشتر آنها تخریب شده و جای خود را به ساختمان‌های بلندمرتبه مسکونی داده‌اند.

## معماری
بسیاری از ساختمان‌های کارخانه‌ای روممه را رودولف (رودی) روون تروستلر، پیشگام معماری صنعتی اسرائیل، طراحی کرد. تروستلر همچنین ساختمان پنج‌طبقه سازمان رادیو و تلویزیون اسرائیل را طراحی کرد که در دهه ۱۹۶۰ به‌عنوان مرکز تراش الماس ساخته شده بود. این بنا به سبک بین‌المللی (International Style) با نمای مشبّک بلوک سیمانی خاکستری ساخته شد که به نشانه سبکی تروستلر تبدیل شد. هنگامی که صنعت الماس در اورشلیم رونق نگرفت، ساختمان برای پخش تلویزیونی بازسازی شد.

خانه‌های مسکونی اصلی روممه همگی با سنگ و به سبک شرقی (اوریانتالیسم) با سقف‌های بلند، ستون‌های آراسته و حیاط‌های بزرگ ساخته شده بودند. بیشتر آنها در آغاز تک‌طبقه بودند و بعدها طبقات بیشتری بر آنها افزوده شد.

### خانه‌های تاریخی
از خانه‌های تاریخی برجسته محله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* **خانه حَزان** در میدان آلنبی شماره ۲: با پنجره‌هایی دارای قاب‌های سنگی زیبا، ایوان جلویی شیک و آب‌انبار بزرگ در حیاط پشتی؛ اکنون به‌عنوان مهمان‌خانه بهره‌برداری می‌شود.
* **خانه آمدورسکی** در خیابان هَتسوی شماره ۴: ساخته‌شده از سنگ سرخ حبرون با دو ایوان سرپوشیده و سقف‌های نقاشی‌شده باشکوه.
* **خانه مَنی** در میدان آلنبی: ساخته‌شده در سال ۱۹۲۵ با ایوان ورودی باشکوه.
* **خانه حِفِتس** در خیابان هَتسوی شماره ۶: خانه‌ای دوطبقه از سنگ سرخ با کاشی‌های آبی هلندی مزیّن به نقش آسیاب بادی در نما؛ اکنون دفتر انتشارات گِفِن.
* **خانه خاخام فیشمن-مایمون** در خیابان آریل شماره ۳: ساخته‌شده در ۱۹۲۲ با نقش‌برجسته ستاره داوود سنگی و کتیبه‌ای عبری در نما و کاشی سرامیکی ساخت هنرمندان بتصلئل در راه‌پله.
* **خانه هامون**: ویلایی باشکوه در قله تپه روممه، طراحی‌شده توسط معمار یونانی-ارتدکسی به نام اسپیرو حوری؛ تا سال ۲۰۰۰ به شکل اصلی خود نگهداری شد و سپس بازسازی گسترده‌ای آغاز شد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:محله‌های اورشلیم
رده:روستاهای خالی از سکنه در جریان درگیری اسرائیل و اعراب
رده:جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۱ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۱ (میلادی)
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند