درنای گردن سیاه در بوتان

[چپ|بندانگشتی|[درنای گردن‌سیاه ]]
**[[درنای گردن‌سیاه|درناهای گردن سیاه]] در [[بوتان]]** از اواخر اکتبر تا اواسط فوریه، بازدیدکنندگان زمستانی دره فوبجیخا و همچنین لاداخ، هند و آروناچال پرادش، هند هستند. آنها از فلات تبت می‌آیند، جایی که در تابستان تولید مثل می‌کنند. آنها به تعداد زیاد از دره فوبجیخا، که یک منطقه حفاظت شده اعلام شده برای درناها است، و همچنین به تعداد کمتر از دره‌های دیگر در مرکز و شرق بوتان بازدید می‌کنند.

با ورود به فوبهجیخا، دیده می‌شود که آنها سه بار به دور صومعه گنگتنگ می‌چرخند، گویی که تمرین کورا ("طواف") می‌کنند و این عمل را با شروع بازگشت خود به منطقه خودمختار تبت در اوایل بهار تکرار می‌کنند. .

## پناهگاه‌ها
پارک ملی جیگمه دورجی که در مجاورت دره فوبجیکا و در امتداد کوه‌های سیاه قرار دارد، شامل منطقه زمستان‌گذرانی درنای سیاه‌گردن در بومدلینگ است که خود به عنوان منطقه حفاظت‌شده اعلام شده است. درنای سیاه‌گردن یا تبتی در فهرست قرمز گونه‌های در معرض تهدید اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت به عنوان آسیب‌پذیر طبقه‌بندی شده و تحت پیوست‌های یک و دو کنوانسیون تجارت گونه‌های در معرض خطر قرار دارد. درنای سیاه‌گردن، که آخرین گونه از میان ۱۶ گونه شناخته‌شده درنا است، برای نخستین بار در سال ۱۸۷۶ توسط نیکلای پرژوالسکی از نیروی زمینی امپراتوری روسیه در فلات تبت شناسایی شد.

علاوه بر چین و هند، بوتان توجه ویژه‌ای به حفاظت از این گونه داشته و منطقه حفاظت‌شده فوبجیکا را ایجاد کرده است که ۱۶۳ کیلومتر مربع از دره را شامل می‌شود و تحت نظارت انجمن سلطنتی حفاظت از طبیعت فعالیت می‌کند و هدف آن مدیریت حفاظت است. این منطقه حفاظت‌شده در سال ۲۰۰۳ در دره فوبجیکا توسط بوتان ایجاد شد و انجمن RSPN مأموریت دارد نه تنها از درنای سیاه‌گردن بلکه از ۱۳ گونه دیگر آسیب‌پذیر نیز حفاظت کند. درناها که تا سال ۱۹۸۰ در بوتان شکار می‌شدند، اکنون به‌طور کامل محافظت می‌شوند و دولت قانونی وضع کرده است که هر فردی که درنا را بکشد، با محکومیت طولانی زندان مواجه خواهد شد.

در بوتان، درناهای گردن سیاه از جایگاه مشهوری برخوردارند، همان‌طور که جشنواره درنا هر ساله در ۱۱ نوامبر، بلافاصله پس از ورودشان از فلات تبت در حیاط صومعه گانگن برگزار می‌شود. بسیاری از گردشگران برای تماشای این جشنواره به این دره سفر می‌کنند.

## زیستگاه
[راست|بندانگشتی|از دره فوبجیخا، [بوتان .]]
چپ|بندانگشتی|نمایی از فوبجیخا
منطقه یا زیستگاه حفاظت شده در دره فوبجیخا، که در سال ۲۰۰۳ تأسیس شد، نه تنها دارای جرثقیل‌های گردن سیاه است، بلکه ۱۳ گونه آسیب‌پذیر دیگر مانند نوک شاخدار گردن قرمز، *[[کبک سینه‌بلوطی]]*. *سیتا فورموسا*، پاشلک جنگلی، قرقاول شاخ‌دار بلایث، عقاب خالدار بزرگ، عقاب امپراتوری، *[[اردک ساکت بائر]]* - و سسکک کاکل‌خاکستری جرثقیل‌های گردن سیاه در اواخر اکتبر به این دره می‌رسند و در اواسط فوریه حرکت می‌کنند. آنها از نوع خاصی از بامبوهای کوتوله که در تالاب‌های دره رشد می‌کنند، تغذیه می‌کنند. علفزارهای انبوه تالاب‌ها همچنین در ماه‌های تابستان، چراگاه تعداد زیادی گاو و اسب هستند که به رشد شاخه‌های لطیف بامبو که درناها بعداً در فصل زمستان از آنها تغذیه می‌کنند، کمک می‌کند. پیشنهادهایی مبنی بر زهکشی تالاب‌ها و استفاده از آنها برای کشت محصولات سودآور مانند سیب‌زمینی، که محصول اصلی دره نیز هست، وجود داشت. چنین اقدامی درناها را از مراکز اصلی تغذیه‌شان محروم می‌کرد. با این حال، پالیه «بنجی» دورجی، رئیس سابق دادگستری بوتان، وزیر سابق محیط زیست و عموی پادشاه فعلی بوتان، به عنوان رئیس انجمن سلطنتی بوتان و بنیانگذار برنامه حفاظت از گردن سیاه، دولت بوتان را متقاعد کرد که از پیشنهاد زهکشی تالاب‌های دره فوبجیکا برای ایجاد مزارعی برای کشت سیب‌زمینی‌های دانه‌ای غنی از پول نقد صرف نظر کند.

این گونه درنا در بوتان از نظر قانونی محافظت می‌شود و شکار آن ممنوع است. فرهنگ مذهبی بوداییان، درناها را به جوامع مذهبی لاماها، به ویژه در دره‌های فوبجیخا و خوتوخا، نزدیک‌تر کرده است. دلیل دیگر این امر این است که وقتی تعداد زیادی درنا از این دره‌ها که در برف محصور شده‌اند، بازدید می‌کنند، جامعه روستایی، از جمله لاماهای بودایی، به مناطق گرمتر به وانگدو فودرونگ مهاجرت می‌کنند و از این طریق از درگیری انسانی با زیستگاه درناها جلوگیری می‌کنند. درناها در دره‌ها در زمین‌های باتلاقی که قبل از زمستان شخم زده می‌شوند و حشرات و مواد گیاهی و دانه‌ها را فراهم می‌کنند، علوفه می‌خورند. در این زیستگاه‌ها، استنباط می‌شود که دام‌ها نیز با چرای علف به آنها کمک می‌کنند که به نوبه خود به بازسازی بامبو که درناها از آن تغذیه می‌کنند، کمک می‌کند.

یکی دیگر از ویژگی‌های ذکر شده در بوتان، اعتقاد مردم عادی است که وقتی درناها در اطراف دره‌هایشان می‌چرخند، متبرک می‌شوند. یک رسم خاص مشاهده شده این است که آنها گندم زمستانی را تنها پس از رسیدن درناها به دره‌هایشان برای لانه کردن می‌کارند. مردم بوتان هنگام ورود درناها به بوتان آهنگ‌های محلی می‌خوانند و در پاییز نیز می‌رقصند. آنها این رقص را *ترونگ ترونگ کارمو می‌نامند.* اهمیت مذهبی این درناها در بوتان با این گزارش که «آنها برای تمام عمر جفت‌گیری می‌کنند و … ۳۰ یا ۴۰ سال زندگی می‌کنند» بیشتر برجسته می‌شود.

## جمعیت
دره فوبجیکا برای چندین سال بیشترین تعداد درناها را در بوتان ثبت کرده است. مکان‌های دیگر در بوتان که درناها به تعداد کم مشاهده شده‌اند عبارتند از: بومدلینگ، منطقه لهانتشی، تانگماچو، تانگبی-خارسا، تاشی یانگتسه، دره پوناخا، دره بومتانگ، دره جاخار، سامتنگنگ، گیتسا، دره خوتوخا، گوگونا و وانگدی. دره فوبجیکا یکی از دو منطقه اصلی زمستان‌گذرانی گونه‌ای از درناها است که برای حفاظت از این پرندگان، یک مرکز حفاظت ویژه در آن تأسیس شده است. بر اساس گزارش‌ها، تعداد درناها در این دره در سال‌های ۱۹۸۶/۸۷ حدود ۱۲۰ عدد بوده است. این جمعیت به تدریج افزایش یافت و در نوامبر ۲۰۰۰ به ۲۱۹ عدد رسید و اکنون تعداد آن‌ها در این منطقه حدود ۲۷۰ عدد گزارش شده است. با این حال، جمعیت جهانی این گونه بسیار بیشتر است. در ابتدا تصور می‌شد جمعیت جهانی حدود ۸۰۰ عدد باشد، اما مطالعات بعدی نشان داد که تعداد واقعی بسیار بیشتر است، به‌ویژه در چین، از جمله تبت، که جمعیت اصلی آن‌ها را در خود جای داده است. در بوتان حدود ۵۰۰ عدد و در دو دره آروناچال پرادش در هند تعداد کمی از آن‌ها یافت می‌شود. علاوه بر این، تعداد محدودی نیز در ویتنام گزارش شده است. برآوردهای اخیر نشان می‌دهد که جمعیت کل جهان حدود ۱۱٬۰۰۰ عدد است که از این میان حدود ۸٬۸۰۰ عدد بالغ در طبیعت زندگی می‌کنند. نشانه‌ها حاکی از آن است که تلاش‌های حفاظتی مؤثر در مناطق کلیدی زمستان‌گذرانی، از جمله فوبجیکا، باعث افزایش تدریجی جمعیت این گونه شده است. این روند امیدوارکننده می‌تواند منجر به کاهش رده تهدید آن از سطح آسیب‌پذیر به رده پایین‌تر شود و آینده‌ای امیدوارکننده برای بقای این پرندگان فراهم آورد.

## تهدیدها
زیستگاه‌های آن در بوتان، عمدتاً تالاب‌ها، به دلیل کشاورزی و فشارهای انسانی بر مناطق تولید مثل و زمستان‌گذرانی آن، در حال تخریب بودند و باعث کاهش تعداد آنها، مانند سایر نقاط جهان، شده بود و بنابراین در دسته آسیب‌پذیر (C1) قرار گرفت. گفته می‌شود که سیل سال ۲۰۰۶ در بوتان، زیستگاه درنای کاکایی در پناهگاه حیات وحش بومدلینگ را به‌طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار داده است. افزایش تعداد گردشگران می‌تواند در آینده تهدیدی باشد، مگر اینکه مقررات مناسبی وجود داشته باشد.

## اقدامات حفاظتی
اقدامات حفاظتی انجام شده در بوتان برای حفظ و نگهداری درناها بی‌نظیر است؛ در واقع، مناطق زیستگاه درناهای بیشتری تحت مفهوم منطقه حفاظت‌شده قرار می‌گیرند. انجمن سلطنتی حفاظت از طبیعت (RSPN) که در سال ۱۹۸۷ تأسیس شد و وظیفه حفاظت و آموزش طبیعت را بر عهده دارد، در نظارت بر بازدیدکنندگان زمستانی از دره فوبجیکا و سایر زیستگاه‌ها مانند دره بومدلینگ مشارکت داشته است. طبق اطلاعات ثبت شده، سالانه ۱۴۱ درنا از دره بومدلینگ بازدید می‌کنند (فوبجیکا تعداد آنها را حدود ۴۰۰ نفر گزارش می‌دهد). RSPN یک مرکز بازدیدکنندگان در دره فوبجیخا دارد که اطلاعاتی در مورد درناها و محیط دره ارائه می‌دهد. مرکز اطلاعات یک ساختمان ده ضلعی بسیار مدرن، در کنار یک نهر، با تجهیزات پیشرفته است. یک رصدخانه برای پرندگان، یک تئاتر کوچک با نقاشی دیواری و روایتگری وجود دارد. کارکنان مرکز خدماتی مانند روایتگری، تسهیلگری و معرفی دره و درناها در بوتان را ارائه می‌دهند. این انجمن همچنین یک مستند (۱۹۸۹) تهیه کرده است. فیلم «بر بال‌های دعا» و «۲۰۱۴: پرنده آسمانی» با همکاری یک شرکت تلویزیونی آلمانی، دربارهٔ درناهایی که هر ساله از بوتان بازدید می‌کنند. علاوه بر این، در فوبجیکا، برج‌های رصدخانه به گونه‌ای قرار گرفته‌اند که کمترین مزاحمت را برای زیستگاه‌های درناها ایجاد کنند. گردشگران مجاز هستند که درناها را از طریق دو یا سه «تلسکوپ نقطه‌ای» با فناوری پیشرفته مشاهده کنند و رفتار درنا را همان‌طور که در جزوه RSPN با عنوان «راهنمای میدانی رفتار درنا» شرح داده شده است، از فاصله‌ای ایمن و تحت نظارت دقیق مقامات جنگلبانی مشاهده کنند. همچنین به کشاورزان توصیه می‌شود که حصارهای سیم خاردار را با حصارهای چوبی و سنگی جایگزین کنند تا آسیب به درناها کاهش یابد. برخورد با خطوط برق باعث مرگ و میر بسیاری از گونه‌های درنا می‌شود و هنگامی که قرار بود برق به دره تأمین شود، کابل‌های برق برای جلوگیری از هرگونه مرگ و میر در زیر زمین قرار داده می‌شدند. این کار در تابستان انجام می‌شد، زمانی که پرندگان از این منطقه استفاده نمی‌کنند.

## جشنواره
جشنواره درنای گردن سیاه هر ساله در تاریخ ۱۱ نوامبر در محل صومعه گانگتنگ برگزار می‌شود تا از درناهایی که از اواخر اکتبر وارد می‌شوند، استقبال شود. این جشنواره با حضور تعداد زیادی از مردم محلی برگزار می‌شود. در این مراسم، کودکانی که لباس درنا پوشیده‌اند، رقص‌های درنای طراحی‌شده را اجرا می‌کنند. در این دوره، درناها در ارتفاعات بالا بر فراز کوه‌ها پرواز می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* درنای گردن سیاه

## منابع

رده:پرندگان بوتان