دستگاه قضایی عراق

**دستگاه قضایی عراق** از دادگاه‌های عالی، دادگاه‌های پایین‌تر در سطح استان‌ها، دادستانی عمومی و نهادهای نظارتی و مشاوره‌ای تشکیل شده‌است. شورای عالی قضایی اداره امور قوه قضاییه را بر عهده دارد و آموزشگاه قضایی نیز مسئول آموزش قاضیان عراقی است. ساختار قضایی عراق دو دادگاه عالی را دربرمی‌گیرد: دادگاه تمییز (دیوان عالی در حوزه قانون عادی) و دادگاه عالی فدرال (دیوان عالی در حوزه حقوق اساسی). شورای دولت نیز مشاوره حقوقی به قوای مقننه و مجریه ارائه می‌دهد.

دستگاه قضایی عراق پس از حمله ۲۰۰۳ به عراق و روند فدرالی‌سازی کشور دگرگونی‌های بنیادینی را تجربه کرد. با این حال، از سال ۲۰۱۷ میلادی روندی نظام‌مند در جهت بازگشت از تغییرات پس از سال ۲۰۰۳ و حرکت به‌سوی متمرکزسازی آغاز شده‌است.

## شورای عالی قضایی

شورای عالی قضایی مدیریت و نظارت بر امور قوه قضاییه فدرال را بر عهده دارد. این شورا بر امور کمیته‌های گوناگون قضایی نظارت می‌کند و رئیس دادگاه تمییز و اعضای آن، دادستان کل، رئیس هیئت نظارت قضایی و دادگاه‌های پایین‌تر را نامزد می‌کند و بودجه قوه قضاییه را تنظیم می‌نماید.

در سال ۲۰۱۳ میلادی، مجلس نمایندگان عراق قانون دادگاه فدرال عراق را تصویب کرد. این قانون رئیس دادگاه عالی را از ریاست همزمان بر شورای قضایی بازداشت و به‌جای او رئیس دادگاه تمییز را در این سمت نشاند.

## دادگاه‌های عالی
### دادگاه تمییز

بر پایه قانون مرجعیت قضایی سال ۱۹۶۳ میلادی، دادگاه تمییز بالاترین دادگاه عراق در حوزه قانون عادی و عالی‌ترین مرجع برای همه دادگاه‌های مدنی است. مقرّ آن در بغداد بوده و از یک رئیس، شمار کافی از معاونان، قاضیان دائم (دست‌کم پانزده قاضی دائم) و قاضیان مأمور یا مخبر بر حسب نیاز تشکیل شده‌است.

### دادگاه عالی (قانون اساسی)

دادگاه عالی نهاد قضایی مستقلی است که صلاحیت انحصاری تفسیر قانون اساسی و تعیین قانونی بودن قوانین و مقررات را دارد. این دادگاه در واقع دادگاه قانون اساسی عراق و بالاترین مرجع در حوزه حقوق اساسی به‌شمار می‌رود و احکام آن در این زمینه الزام‌آور و غیرقابل پژوهش‌خواهی است. افزون بر این، این دادگاه اختلافات میان دولت فدرال و اقلیم‌ها، استان‌ها، شهرداری‌ها و نهادهای اداری محلی را حل‌وفصل می‌کند و به اتهامات وارده علیه رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و وزیران رسیدگی می‌نماید. همچنین نتایج نهایی انتخابات عمومی مجلس نمایندگان را تأیید می‌کند.

در نوامبر ۲۰۲۲ میلادی، رئیس شورای عالی قضایی، فائق زیدان، نام «دادگاه عالی فدرال» را غلط مصطلح خواند و پیشنهاد کرد نام آن به «دادگاه قانون اساسی» تغییر یابد تا با صلاحیت‌های واقعی آن همخوانی داشته باشد.

## دادگاه‌های پایین‌تر
### دادگاه‌های پژوهش (استیناف)
دادگاه‌های پژوهش بالاترین مرجع قضایی در سطح استان هستند و دست‌کم یکی از آنها در هر استان وجود دارد. این دادگاه‌ها به پژوهش‌خواهی‌های کیفری رسیدگی می‌کنند. رؤسای دادگاه‌های پژوهش را شورای عالی قضایی بر پایه سابقه خدمت و ترقی شغلی منصوب می‌کند.

### دادگاه کیفری مرکزی

دادگاه کیفری مرکزی، دادگاه اصلی کیفری عراق است که بر پایه نظام تفتیشی کار می‌کند و از دو شعبه تشکیل شده‌است: دادگاه تحقیق و دادگاه کیفری. مقرّ این دادگاه در بغداد است.

### دادگاه‌های کیفری
دادگاه‌های کیفری به جرایمی رسیدگی می‌کنند که مجازات آنها بیش از پنج سال زندان باشد و تصمیمات آنها در دادگاه تمییز قابل بازبینی است. دست‌کم یک دادگاه کیفری در هر استان وجود دارد.

### دادگاه‌های جنحه
دادگاه‌های جنحه به جرایمی رسیدگی می‌کنند که مجازات آنها از سه ماه تا پنج سال زندان باشد و احکام آنها در دادگاه پژوهش محلی قابل اعتراض است. چندین دادگاه از این نوع در هر استان وجود دارد.

### دادگاه‌های تحقیق
دادگاه‌های تحقیق (دادگاه‌های بازپرسی) مسئولیت رسیدگی به همه جنایات با مجازات بیش از پنج سال زندان و همچنین جنحه‌هایی با سقف مجازات پنج سال زندان را بر عهده دارند. این دادگاه‌ها به جرایم سبک‌تر با مجازات ۲۴ ساعت تا سه ماه حبس نیز رسیدگی می‌کنند. پرونده‌های ارجاعی از سوی پلیس معمولاً در این دادگاه‌ها بررسی می‌شوند. هر دادگاه تحقیق از یک قاضی به همراه یک عضو دادستانی عمومی تشکیل شده و در هر استان چندین دادگاه از این نوع وجود دارد.

## هیئت نظارت قضایی

هیئت نظارت قضایی بر رفتار قضایی دادگاه‌ها نظارت می‌کند و به پرونده‌های فساد مربوط به قاضیان و کارکنان دادگاه‌های عراق رسیدگی می‌نماید. رئیس کنونی این هیئت لیث جابر حمزه است.

## دادستانی عمومی

دادستانی عمومی بر تصمیمات صادره از سوی قاضیان نظارت می‌کند و نماینده منافع عمومی است. دادستان کل کنونی نجم عبدالله احمد است.

## شورای دولت
شورای دولت وظیفه ارائه مشاوره حقوقی به قوای مقننه و مجریه را بر عهده دارد. رئیس کنونی آن کریم خمیس خصبک است. این شورا در سال ۲۰۱۷ میلادی از وزارت دادگستری مستقل شد.

## آموزشگاه‌ها
### آموزشگاه قضایی
آموزشگاه قضایی با مقرّ در بغداد، مسئول آموزش قاضیان عراق و اعطای دیپلم عالی در دانش‌های قضایی است. رئیس کنونی آن فاتن محسن هادی است. تا سال ۲۰۱۷ میلادی این آموزشگاه زیر نظر وزارت دادگستری فعالیت می‌کرد.

### آموزشگاه توسعه قضایی
آموزشگاه توسعه قضایی از راه کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی، به ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای قاضیان می‌پردازد. مدیر کنونی آن حسن علی عبدالهادی است.

## دادگاه‌های ویژه
### دادگاه عالی کیفری عراق

دادگاه عالی کیفری عراق (که پیش‌تر «دادگاه ویژه عراق» نام داشت) نهادی است که برای محاکمه شهروندان یا مقیمان عراقی متهم به نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت، جنایت جنگی یا دیگر جرایم سنگین ارتکاب‌یافته میان سال‌های ۱۹۶۸ تا ۲۰۰۳ میلادی تأسیس شد. این دادگاه محاکمه‌های صدام حسین، علی حسن المجید (معروف به «علی شیمیایی»)، معاون رئیس‌جمهور پیشین طه یاسین رمضان، معاون نخست‌وزیر پیشین طارق عزیز و دیگر مقامات ارشد رژیم بعثی برکنارشده را برگزار کرد.

این دادگاه از سوی مرجعیت ائتلاف موقت ایجاد شد و سپس دولت موقت عراق آن را بازتأیید کرد. در سال ۲۰۰۵ میلادی پس از آنکه قانون اساسی «دادگاه‌های ویژه یا استثنایی» را ممنوع ساخت، نام آن تغییر یافت.

## پیوند به بیرون
* شورای عالی قضایی عراق 

## منابع

* 
* 

رده:قوه قضائیه عراق
رده:دولت عراق
رده:قوانین عراق