آرام (ناهاپت)

**آرام** (زادهٔ ۱۸۴۶ یا ۱۸۴۵ پ. م، آرماویر، درگذشتهٔ ۱۷۶۹ پ. م) یک ناهاپت و پدر افسانه‌ای ارمنی‌ها بود.

در دوران فرمانروایی او، ارمنیان در سال ۱۸۲۴ پ. م متحد شدند. آرام بزرگ‌ترین پسر هارما و از نوادگان هایک ناهاپت بود. آرام پسران و دختران بسیاری داشت که بزرگ‌ترین آن‌ها آرای زیبا بود.

## ریشه‌شناسی
نام آرام احتمالاً یک واژهٔ ارمنی است که مستقیماً از زبان نیا-هندواروپایی به معنای «سیاه» مشتق شده است.

شخصیت‌های هایک و آرام از برخی جهات تقریباً یکسان هستند. طبق اثر کلاسیک مانوک آبقیان، آرام تجسم دوم هایک است. علاوه بر این، هر دو به‌عنوان نسخه‌های اسطوره‌ای شدهٔ خدای باستانی رعد در نظر گرفته می‌شوند. از سوی دیگر، تفاوت‌هایی بین شخصیت‌های هایک و آرام و همچنین پیروان آن‌ها وجود دارد. در یک زمینهٔ هندواروپایی، هایک نمادی حاکمیتی است، در حالی که آرام، تنها شخصیت جنگجوی اسطورهٔ قوم‌زایی، به وضوح یک جنگجو است. هایک به‌عنوان یک پدرسالار کهنسال، رهبر جنگجویان بالغ، پسران و نوه‌هایش و «سیصد مرد جنگی» توصیف شده است که در قلمرو ارمنستان با دشمن خود می‌جنگد، در حالی که آرام علیه دشمنان در مرزها و فراتر از مرزهای ارمنستان می‌جنگد. هایک و آرام می‌توانند به‌عنوان همتایان رودرا و ایندرا در اساطیر هندی در نظر گرفته شوند.

نام ارمنستان از آرام، ششمین جانشین هایک، مشتق شده است که به‌خاطر کارهای برجسته‌اش چنان مشهور شد که از زمان او، ملت‌های اطراف کشور را به نام آرامیا می‌نامیدند که با گذشت زمان به نام امروزی «ارمنستان» تغییر یافت.

### آرمنوس در آثار تاریخ‌نگاران یونانی
اسناد «قدیمی‌تری» در باب آرام (آرمنوس) وجود دارد که نویسندهٔ آن استرابون است. مشخص نیست که چرا موسی خورنی اطلاعات گستردهٔ استرابون دربارهٔ ارمنستان را ذکر نکرده است. آدونتس این «شهادت» استرابون را رد کرده و نام ارمنستان که از آرمنوس مشتق شده است را فاقد هرگونه پایهٔ تاریخی می‌داند.

## زندگی‌نامه
آرام در آرماویر در ۱۸۴۶ پیش از میلاد یا ۱۸۴۵ پیش از میلاد زاده شد. آرام تاج‌وتخت پدرش را به ارث برد و به خاطر شجاعت خردمندانه و مردانگی که در خدمت به کشورش نشان داد، در سراسر جهان مشهور شد. او قلمرو خود را از کوه‌های قفقاز تا رشته‌کوه توروس گسترش داد و تمام دشمنانی که می‌خواستند سرزمین‌های ارمنستان را تصرف کرده و مردم را تحت ستم قرار دهند، از کشور بیرون راند. موسی خورنی می‌گوید: «آرام ترجیح داد که در دفاع از کشورش جان خود را فدا کند، تا اینکه شاهد تسلط بیگانگان بر آن باشد.»

در روایت موسی خورنی از اعمال آرام، داستان‌هایی دربارهٔ فعالیت‌های او علیه نوکار مادس، بارشام آشوری و پایاپیس کاآله‌ای ذکر شده است.

### جنگ ارمنی-مادی
کمی پیش از آن‌که نینوس به حکومت آشور برسد، آرام که از سوی اقوام اطراف تحت فشار بود، تعداد زیادی از تیراندازان شجاع و نیزه‌داران ماهر، شامل جوانان و افراد باتجربه، را گرد آورد که تعدادشان حدود پنجاه هزار نفر بودند. در مرزهای ارمنستان، او با جوانان مادها به رهبری شخصی به نام نوکار، ملقب به مادس، روبه‌رو شد. نوکار، که فردی مغرور و جنگجو بود، به گفتهٔ همان تاریخ‌نگار، مانند یک یاغی به ارمنستان حمله کرده و به مدت دو سال کشور را مورد ظلم و ستم قرار داده بود. اما آرام با حمله‌ای ناگهانی پیش از طلوع خورشید، تمامی نیروهای او را نابود کرد و خود نوکار را اسیر کرده، به آرماویر برد و او را به دیوار برج شهر میخکوب کرد، به‌طوری که برای رهگذران و تمامی کسانی که به آن‌جا می‌رسیدند، قابل مشاهده باشد.

### جنگ ارمنی-آشوری
چندین نسل پس از آرام، دومین نیای اصلی ارمنیان، بارشام را که به‌عنوان چهره‌ای افسانه‌ای از خدای بارسامین شناخته می‌شود، شکست داد. بارشام، شاهزاده‌ای بابلی، سه سال بعد با ارتشی بزرگ متشکل از ۴۰٬۰۰۰ پیاده‌نظام و ۵٬۰۰۰ سواره‌نظام به ارمنستان حمله کرد. اما آرام او را شکست داده و کشت. سپس آرام به کاپادوکیه لشکر کشید، شاهزادهٔ آن منطقه را اسیر کرد و یکی از یاران خود به نام میشاغ را به حکومت کاپادوکیه منصوب نمود و او را مأمور کرد که مردم را وادار به استفاده از زبان ارمنی کند.

این نام به اتنونیوم موسکی شباهت دارد و وقوع آن همراه با نام آرام در کاپادوکیه به خوبی با مهاجرت‌های پیشنهادی موسکی به آناتولی شرقی و وضعیت تاریخی این منطقه در دوران سارگون دوم و سناخریب مطابقت دارد.

در سال سیزدهم سلطنت آرام (۱۸۱۳ پیش از میلاد)، یک پادشاه جدید آشوری بر تخت آشور نشست. تاریخ‌نگاران ارمنی، از جمله خورنی، این پادشاه را نینوس معرفی کرده‌اند. با این حال، فهرست پادشاهان آشوری او را شمشی-آداد یکم، هم‌دوره آرام، نامیده است. نینوس برای سال‌ها از یادآوری قتل نیاکان خود، بلوس، آشفته بود. او در صدد انتقام و نابودی نوادگان شجاع هایک بود و منتظر زمان مناسب می‌ماند. اما پس از دیدن شجاعت و پیروزی‌های متعدد آرام، مجبور شد به او لقب «دوم پس از من (نینوس)» را بدهد.

پس از آن، آرام در شرایط دوستی نزدیک با نینوس قرار گرفت؛ کسی که نه تنها سلطنت او را تأیید کرد، بلکه به او در تثبیت پادشاهی‌اش و سرنگونی دشمنانش کمک کرد. مهم‌ترین این دشمنان پرچام، از نژاد غول‌ها، بود که در دشت گورتوک در آشور شکست خورد و این جبار در میدان نبرد کشته شد. این موضوع تا حدی توسط دیودور سیسیلی تأیید شده است، که می‌گوید:

## خانواده و شجره‌نامه

طبق تاریخ‌نگاری، آرام چندین فرزند پسر داشت که بر کشورهای شرق «حکومت» می‌کردند.

## یادداشت‌ها


## منابع

رده:تاریخ ارمنستان
رده:اهالی ارمنستان باستان
رده:پادشاهان ارمنستان
رده:اسطوره‌شناسی ارمنی
رده:شاهان ارمنستان