سواش

**سواش** () نوعی آرایه تایپوگرافیک است که در آن بخش‌هایی از یک گلیف مانند سریف، دُم، خط ورودی یا خط انتهایی به‌صورت اغراق‌آمیز و تزئینی اجرا می‌شوند. این شیوه از سنت‌های خوش‌نویسی و دست‌نویسی سرچشمه گرفته و به‌ویژه در حروف ایتالیک رواج دارد.

کاربرد حروف سواش دست‌کم به سدهٔ شانزدهم میلادی بازمی‌گردد و نمونه‌های آن را می‌توان در اثر لودوویکو ویچنتینو دلی آریگی به نام «لا اوپرینا» (۱۵۲۲) مشاهده کرد. طرح‌های آریگی بر حروف‌سازان ایتالیا و به‌ویژه فرانسه تأثیر گذاشت. حروف سواش معمولاً به‌عنوان مکمل یک قلم استاندارد به کار می‌روند و استفادهٔ آن‌ها در آغاز یا پایان واژه‌ها مرسوم است؛ به‌کارگیری آن‌ها در میان واژه خطای سبکی محسوب می‌شود.

## تاریخچه
پیشینهٔ حروف آراسته و تزئینی در خوش‌نویسی غربی به سده‌های نخست میلادی بازمی‌گردد. در خوش‌نویسی فرانسوی کلاسیک، تزئینات خوش‌نویسانه «کادو» (cadeau) نامیده می‌شدند و بخش جدایی‌ناپذیر دست‌نویسی به‌شمار می‌آمدند.

نخستین نمونه‌های شناخته‌شدهٔ حروف سواش در حروف‌سازی (تایپوگرافی) به سدهٔ شانزدهم تعلق دارد. اثر آریگی با عنوان «لا اوپرینا» (۱۵۲۲) از قدیمی‌ترین نمونه‌هاست که از قراردادهای دست‌نویسی آن دوره الهام گرفته بود. طراحی‌های آریگی بر حروف‌سازان ایتالیایی و به‌ویژه فرانسوی تأثیر عمیقی گذاشت.

در چاپ اولیه، گاهی سواش‌های بزرگ پس از چاپ به‌صورت دستی افزوده می‌شدند تا ظاهر کتاب به دست‌نوشته‌های ارزشمند نزدیک‌تر شود. از اواسط سدهٔ هفدهم، سواش‌ها در خوش‌نویسی به اوج خود رسیدند و گاه به بازی‌های پیچیدهٔ قلمی تبدیل شدند.

## قواعد کاربرد
حروف سواش عمدتاً به‌عنوان مکمل یک قلم استاندارد طراحی می‌شوند. قاعدهٔ اصلی آن است که این حروف تنها در آغاز یا پایان واژه‌ها به کار روند و هرگز در میانهٔ واژه استفاده نشوند، زیرا تزئینات جانبی باعث جابه‌جایی فاصله‌گذاری و آسیب به زیبایی و خوانایی متن می‌شود. این قاعده در حروف تمام‌بزرگ (ورسال) نیز صادق است. همچنین حروف سواش معمولاً در عنوان‌ها و ابتدا یا انتهای بندها به کار می‌روند نه در متن اصلی.

در حروفی که تزئینات عمودی دارند (بالارو یا پایین‌رو) امکان استفاده در میان واژه با احتیاط وجود دارد، اما استفادهٔ بیش از حد از حروف سواش به زیبایی کلی متن لطمه می‌زند.

## قلم‌های سریف‌دار
بیشتر قلم‌هایی که دارای حروف سواش هستند از نوع سریف‌دار هستند و در بسیاری از آن‌ها سواش تنها در حالت ایتالیک ارائه می‌شود. قلم‌های دیجیتال پیشرفته اغلب دو طراحی ایتالیک عرضه می‌کنند: یکی با سواش و دیگری ایتالیک استاندارد.

### قلم‌های رنسانسی (اولد استایل)
برخی نسخه‌های کاسلون مانند ادوبی کاسلون و گاراموند از جمله ادوبی گاراموند پرو و ای‌بی گاراموند دارای طراحی سواش هستند. قلم‌هایی مانند مینیون (طراحی رابرت اسلیمباخ) و نکسوس (طراحی مارتین مایور) نیز شامل سواش هستند اما از الگوی تاریخی خاصی پیروی نمی‌کنند.

### قلم‌های انتقالی
در میان قلم‌های انتقالی، طراحی اصلی بسکرویل شامل سواش بر روی حروف *J*, *N*، *Q* و *T* بود. برخی بازسازی‌ها این سواش‌ها را حذف کرده‌اند و برخی دیگر سواش‌های بیشتری افزوده‌اند. قلم مسز ایوز دارای تعداد بسیار زیادی حروف سواش است.

### قلم‌های دیدون
قلم‌های دیدون (کلاسیسیستی) دارای سواش شامل سرویر و آی‌تی‌سی بودونی هستند.

## قلم‌های بدون سریف
قلم‌های بدون سریف دارای سواش نادرترند، اما برخی نمونه‌ها در سبک آرت دکو و استریم‌لاین مدرن دهٔ ۱۹۳۰ عرضه شدند، از جمله تمپو و سمپلیچیتا.

هلوتیکا فلیر (Helvetica Flair) بازطراحی قلم هلوتیکا با سواش‌های تزئینی بود که فیل مارتین انجام داد و نشانهٔ طراحی دههٔ ۱۹۷۰ محسوب می‌شود. این طراحی هرگز به‌صورت دیجیتال منتشر نشد و به‌شدت بحث‌برانگیز بود، زیرا هلوتیکا قلمی ساده و عقلانی و سواش‌ها نمایشی و پرزرق‌وبرق هستند. مارک سایمونسون طراح قلم آن را «تقریباً کفرآمیز» توصیف کرد و مارتین بعدها به یاد آورد که نویسنده‌ای آلمانی او را به «زنای تایپوگرافیک» متهم کرده بود.

## قلم‌های دست‌نویسی
از آنجا که سواش‌ها بر پایهٔ خوش‌نویسی دوره‌ای شکل گرفته‌اند، قلم‌های دست‌نویسی دارای سواش بسیار رایج هستند. از نمونه‌های شاخص می‌توان به تساپف چنسری و تساپفینو اشاره کرد که هر دو توسط هرمان تساپف طراحی شده‌اند.

## بازسازی‌های تاریخی
برخی بازسازی‌های تاریخی سواش‌های اختیاری را به طراحی‌هایی اضافه می‌کنند که در اصل فاقد آن بودند. برای نمونه، طرح سواش ادوبی گاراموند پرو نه بر اساس چاپ خود کلود گاراموند بلکه بر اساس طراحی‌های روبر گرانژون (هم‌عصر جوان‌تر او) ساخته شده‌است. ایتالیک اصلی کاسلون تنها بر حروف *J*, *Q*، *T* و *Y* سواش داشت و بازسازی‌های بعدی حروف بیشتری افزودند.

## سواش در نشان‌نوشته‌ها
سواش‌ها در طراحی نشان‌نوشته‌ها (لوگوتایپ‌ها) نیز کاربرد فراوانی دارند. طراح گرافیک در این زمینه آزادی بیشتری نسبت به حروف‌چین دارد و می‌تواند از امکانات خوش‌نویسانه بهره بگیرد. سواش‌ها در حروف آغازین و پایانی یا حروف دارای بالاروی و پایین‌روی محبوب‌اند و می‌توانند حس پویایی، ظرافت یا شوخ‌طبعی را منتقل کنند. شناخته‌شده‌ترین نمونه احتمالاً نشان‌نوشتهٔ کوکاکولا است که در دو حرف C سواش‌های شاخصی دارد.

## فناوری اوپن‌تایپ
در برخی قلم‌های اوپن‌تایپ (مانند گابریولا) حروف سواش را می‌توان به‌صورت مجموعه‌سبک (Stylistic Set) انتخاب کرد بدون آنکه نیاز به تعویض قلم باشد. قلم‌های دیجیتال پیشرفته اغلب دو نسخهٔ ایتالیک ارائه می‌دهند: یکی با سواش و یکی استاندارد.

## نگارخانه

File:P16-531 titre (6206969365).jpg|استفادهٔ گسترده از سواش در یک چاپ ۱۵۶۰ از اثر ژان کالون. سواش در حروف بزرگ و بسیاری از حروف پایان واژه‌ها به کار رفته‌است.
File:Helvetica Flair.jpg|هلوتیکا فلیر، بازطراحی قلم بدون سریف هلوتیکا با سواش‌ها
File:Zapfino.svg|سواش‌های نمایشی در قلم تساپفینو
File:Calligrafie, Jan Van De Velde (1605).jpg|خطوط تزئینی سواش در خوش‌نویسی یان فان ده فلده، ۱۶۰۵


## منابع

## پیوند به بیرون
* 

رده:تایپوگرافی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده