روابط روسیه و اسپانیا

**روابط روسیه و اسپانیا** ()، یکی از فهرست کشورهای عضو اتحادیه اروپا، دارای روابط دو جانبه دیپلماتیک هستند. نخستین تبادل فرستادگان میان اسپانیا و شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو در دهه ۱۵۲۰ میلادی انجام شد و سفارتخانه‌های دائمی در سال ۱۷۲۲ برقرار گردید. روابط میان دو کشور تاریخی طولانی دارد که گاهی با همکاری نزدیک و زمانی با خصومت شدید همراه بوده است. روابط اتحاد جماهیر شوروی و اسپانیا، که پس از جنگ داخلی اسپانیا قطع شده بود، از سال ۱۹۶۳ به تدریج از سر گرفته شد و در سال ۱۹۷۷ به‌طور کامل برقرار گردید. حجم مبادلات تجاری میان دو کشور در سال ۲۰۰۸ به دو میلیارد یورو رسید. در مارس ۲۰۰۹، دو کشور توافق‌نامه‌ای در حوزه انرژی امضا کردند که به شرکت‌های ملی انرژی امکان دسترسی به بازار داخلی طرف مقابل را می‌داد.

## مسکووی و روسیه امپراتوری
تماس‌های رسمی میان امپراتوری اسپانیا و شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو به سال ۱۵۱۹ بازمی‌گردد، زمانی که پادشاه کارل پنجم به واسیلی سوم، دوک بزرگ مسکو، خبر جلوس خود بر تخت امپراتوری مقدس روم را رساند. در سال ۱۵۲۳، یاکوف پولوشکین پاسخ واسیلی را به دربار وایادولید برد و نخستین فرستاده روسیه در اسپانیا شد. در سال ۱۵۲۵، فرستادگان روسی ایوان زاسکین-یاروسلافسکی و سمیون بوریسوف اعتبارنامه‌های خود را به کارل تقدیم کردند؛ آنان خبر سفرهای اکتشافی کریستف کلمب را نیز به مسکو رساندند.

تفتیش عقاید اسپانیایی و به‌ویژه پیامدهای فرمان الحمرا و اخراج یهودیان از اسپانیا برای روحانیون ارتدکس روسی در قرن شانزدهم اهمیت ویژه‌ای داشت، زیرا آنان علاقه‌مند به سرکوب بدعت‌گذاران یهودی‌گرا در کلیسای ارتدکس روسی بودند. مسکو، برخلاف بسیاری از کشورهای اروپایی هم‌عصر خود، تفتیش عقاید را نه «نمونه‌ای برای پرهیز»، بلکه الگویی برای تقلید مطالعه کرد.

تماس موقت دیگری با سفارت پیوتر پوتیومکین (۱۶۶۷–۱۶۶۸) در زمان سلطنت الکسی یکم برقرار شد.

سفارتخانه‌های دائمی دو کشور در سال ۱۷۲۲ به دست پتر کبیر و فلیپه پنجم تأسیس شد؛ در ۱۷۲۳، امپراتوری روسیه همچنین یک کنسولگری در کادیس گشود. شاهزاده سرگئی گولیتسین نخستین سفیر روسیه در اسپانیا بود؛ دیگو فرانسیسکو د لیریا، دوک دوم برک و وارث دودمان استوارت، نیز به عنوان سفیر اسپانیا در روسیه خدمت کرد. با این حال، پس از مرگ ناگهانی پتر دوم، اسپانیا جلوس آنا، امپراتریس روسیه را غیرقانونی اعلام کرد و روابط دیپلماتیک تا سال ۱۷۵۹ قطع شد. د لیریا که رویدادهای سال ۱۷۳۰ را به دقت دنبال می‌کرد، گزارشی مهم از جلوس آنا ارائه داد.

در سال‌های ۱۷۹۹ تا ۱۸۰۱ اسپانیا روابط خود را پس از آن‌که پاول یکم عنوان کاتولیکی استاد اعظم شوالیه‌های مهمان‌نواز را پذیرفت، قطع کرد؛ و در سال‌های ۱۸۳۳ تا ۱۸۵۶ روسیه سفارتخانه‌ها را بست و مشروعیت ایزابل دوم را نپذیرفت. به جز این دو بحران، روابط میان دو کشور عموماً بدون حادثه بود و هرگز به جنگ مستقیم با یکدیگر وارد نشدند. در سال‌های ۱۷۵۶ تا ۱۷۶۳ آنان در جنگ هفت‌ساله متحد بودند. در جریان جنگ‌های ناپلئونی نیز گاه متحد و گاه دشمن بودند، اما هیچ‌گاه مستقیماً با هم نجنگیدند.

در حالی که اینتلیجنتسیا روسی از شورش‌های استعماری در آمریکای لاتین دیدگاهی مثبت داشت، تزار الکساندر یکم، امپراتور روسیه (۱۸۲۵–۱۷۷۷) از تلاش‌های پادشاه اسپانیا، فرناندوی هفتم (۱۸۳۳–۱۷۸۴)، برای سرکوب شورش‌ها حمایت کرد. برنامه‌های فروش کشتی‌های جنگی برای جلوگیری از مداخله بریتانیا محرمانه نگه داشته شد. در اوت ۱۸۱۷، روسیه پنج کشتی خط و سه ناوچه به نیروی دریایی اسپانیا فروخت. این کشتی‌ها در فوریه ۱۸۱۸ به کادیس تحویل داده شدند، اما بیشترشان نامناسب برای دریانوردی بودند. روسیه تا اواخر قرن نوزدهم دولت‌های مستقل آمریکای لاتین را نادیده گرفت.

در سال ۱۸۹۳، مدیر پلیس پیوتر نیکلایویچ دورنوو موجب یک حادثه دیپلماتیک کوچک شد، زمانی که به مأموران مخفی دستور داد مکاتبات میان سفیر اسپانیا و معشوقه‌اش را که خود دورنوو دلباخته او شده بود، سرقت کنند. بحران زمانی پایان یافت که سفیر به تزار الکساندر سوم، امپراتور روسیه شکایت کرد و او دورنوو را برکنار نمود.

در جریان انقلاب روسیه، آلفونسوی سیزدهم تلاش کرد تا دودمان رومانوف را از دولت موقت روسیه به استقرار مجدد (اسپانیا) منتقل کند، پس از آن‌که نیکلای دوم از سلطنت کناره‌گیری کرد. https://casarealdeespana.es/2017/10/31/el-intento-del-rey-alfonso-xiii-para-salvar-a-la-familia-imperial-rusa/ https://elpais.com/cultura/2018/11/06/actualidad/1541517435_674442.html دوک‌بانوی بزرگ ماریا ولادیمیروونا در مادرید در ۲۳ دسامبر ۱۹۵۳ متولد شد و هم‌اکنون همراه پسرش جورج میخایلوویچ رومانوف، که در ۱۳ مارس ۱۹۸۱ به دنیا آمد، در پایتخت اسپانیا زندگی می‌کند. https://www.elmundo.es/album/loc/2015/04/25/553a98e1268e3e136e8b456b_3.html

## دوره شوروی
اتحاد جماهیر شوروی در ۲۸ ژوئیه ۱۹۳۳ روابط دیپلماتیک با جمهوری دوم اسپانیا برقرار کرد. مسکو سال‌ها کوشید تا حزب کمونیست اسپانیا را با اخراج اعضای آنارشیست و تروتسکیست «پاکسازی» کند، اما این روند سال‌ها طول کشید و سرانجام توسط کمونیست‌های خارجی که در جنگ داخلی اسپانیا به اسپانیا اعزام شدند به انجام رسید؛ آنان مخالفان را افشا و اعدام کردند. سفیر مارسل روزنبرگ (۱۸۹۶–۱۹۳۸)، مشاور و جانشینش لئون گایکیس (۱۸۹۸–۱۹۳۷)، و کنسول‌کل ولادیمیر آنتونوف-افسینکو (۱۸۸۳–۱۹۳۸) در سال ۱۹۳۶، زمانی که جنگ داخلی اسپانیا آغاز شده بود، به مادرید رسیدند. این سه نفر به‌زودی به مسکو فراخوانده و به اتهام مشارکت در توطئه تروتسکیسم اعدام شدند.

اتحاد شوروی در جریان جنگ داخلی، جناح جمهوری‌خواهان (جنگ داخلی اسپانیا) را فعالانه با مشاوران نظامی، «داوطلبان» و تسلیحات حمایت کرد که در ازای آن ذخایر طلای بانک اسپانیا دریافت شد، که بعدها به طلای مسکو شهرت یافت (*نگاه کنید به [[دخالت خارجی در جنگ داخلی اسپانیا]]*). یادمان داوطلبان شوروی در مادرید، که در سال ۱۹۸۹ به دست شهردار خوان بارانکو گایاردو و سفیر شوروی سرگئی رومانوسکی افتتاح شد، نام ۱۸۲ نفر از رزمندگان شوروی کشته‌شده در جنگ را ثبت کرده است. با سقوط جمهوری‌خواهان و پیروزی جناح ملی‌گرایان (جنگ داخلی اسپانیا) در سال ۱۹۳۹، اتحاد شوروی همه روابط خود را با اسپانیای فرانکو از دست داد. در جریان جنگ جهانی دوم، لشکر آبی متشکل از داوطلبان اسپانیایی در ورماخت علیه ارتش سرخ شوروی در جبهه شرقی (جنگ جهانی دوم) جنگیدند تا زمانی که فرانسیسکو فرانکو آنان را فراخواند. فرانکو از مشارکت مستقیم در جنگ خودداری کرد و بی‌طرفی اسپانیا را حفظ نمود.

روابط اسپانیا با شوروی پس از جنگ جهانی دوم به عنوان «بدترین، هرچند نه به مشکل‌ترین» توصیف شد، که اوج آن در سخنرانی نیکیتا خروشچف علیه رژیم فرانکو در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱ اکتبر ۱۹۶۰ و ممنوعیت بازی تیم ملی فوتبال اسپانیا مقابل تیم ملی فوتبال شوروی در جام ملت‌های اروپا ۱۹۶۰ توسط فرانکو در همان سال بود. با این حال، به‌زودی همان رهبران به تدریج تماس‌ها را از سر گرفتند. در آوریل ۱۹۶۳، خروشچف و فرانکو در مورد خلع سلاح و سرنوشت جولیان گریماو نامه‌نگاری کردند. در ژانویه ۱۹۶۴ فرانکو بار دیگر به خروشچف مراجعه کرد. بر اساس توضیح شوروی از این رویدادها، این اقدام از سوی دولت اسپانیا آغاز شد.

تا سال ۱۹۶۹، روابط به‌طور غیررسمی از طریق سفارت‌های شوروی و اسپانیا در فرانسه حفظ می‌شد. در سال ۱۹۶۷، نمایندگان اسپانیا و شوروی توافق کردند که بنادر خود را به کشتی‌های حامل پرچم کشور دیگر باز کنند؛ در سال ۱۹۶۹ شرکت دولتی شوروی شرکت حمل و نقل دریای سیاه دفتر خود را در مادرید افتتاح کرد – نخستین تأسیس شوروی در اسپانیا پس از جنگ داخلی. این دفتر که با دیپلمات‌های حرفه‌ای اداره می‌شد و به رهبری سرگئی بوگومولوف که از پاریس به مادرید منتقل شده بود، فعالیت می‌کرد، به عنوان کنسولگری «عملاً» شوروی نیز عمل می‌کرد.

دو کشور در سال ۱۹۷۲ توافقنامه‌ای در زمینه تجارت خارجی امضا کردند. این توافقنامه روابط دیپلماتیک دوستانه و شراکت راهبردی میان دو کشور را تقویت کرد. آنان مأموریت‌های تجاری دائمی را در سال ۱۹۷۳ تأسیس کردند؛ این دفاتر وظایف کنسولی را بر عهده گرفتند و حفظ کردند. ایگور ایوانوف، آینده وزیر امور خارجه (روسیه), در سال‌های ۱۹۷۳–۱۹۸۳ در مادرید خدمت کرده است. پس از مرگ فرانکو، اتحاد شوروی و اسپانیا روابط دیپلماتیک کامل را در ۹ فوریه ۱۹۷۷ از سر گرفتند. بوگومولوف عنوان سفیر شوروی را بر عهده گرفت و اعتبارنامه‌های خود را در ۵ مه ۱۹۷۷ به پادشاه خوآن کارلوس یکم تقدیم کرد. روابط این دوره کاملاً دوستانه نبود و با عنصر نامطلوب متهمان به جاسوسی که تحت مصونیت دیپلماتیک فعالیت می‌کردند، مختل شده بود؛ اوضاع بدتر شد وقتی اسپانیا در سال ۱۹۸۱ به ناتو پیوست، اقدامی که از سوی شوروی «نقض منافع شوروی» تلقی شد.

پس از آنکه بوگومولوف در سال ۱۹۷۸ به سمت ارشد در وزارت امور خارجه ارتقا یافت، یوری دوبینین جایگزین او شد و سیاست شوروی در اسپانیا را تا آخرین مرحله جنگ سرد تا سال ۱۹۸۶ هدایت کرد. دوبینین فعالانه ایده انجام یک سفر دولتی خوآن کارلوس به مسکو را ترویج کرد؛ تنها پس از پنج سال آماده‌سازی، آندری گرومیکو این دیدار را تأیید کرد و این سفر در مه ۱۹۸۴ انجام شد. الکساندر ایگورویچ کوزنیتسوف، سفیر پیشین روسیه در اسپانیا و آندورا (۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲)، در سال‌های ۱۹۸۲–۱۹۸۶ زیر نظر دوبینین در مادرید خدمت کرده است.

سفارت روسیه در مادرید که از اتحاد شوروی به ارث رسیده است، بین سال‌های ۱۹۸۶–۱۹۹۱ ساخته شد. قطعه زمین در شماره ۱۵۵، خیابان د ولازکز، در سال ۱۹۸۰ در اختیار شوروی‌ها قرار گرفت، اما با محدودیت‌های پهنه‌بندی شامل ارتفاع ساخت‌وساز حداکثر ۶ متر، عبور کابل‌های نیروهای مسلح اسپانیا زیر زمین و تصرف گسترده مردم کولی روبه‌رو بود – این موانع سال‌ها مانع از آغاز ساخت شدند. ساختمان در ابتدا توسط نقاش ایلیا گلازنف طراحی شد؛ گلازنف بعدها در طراحی داخلی مشارکت کرد و ساختار ساختمان توسط معمار آناتولی پولیکارپوف بازطراحی شد.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:روابط اسپانیا و روسیه
رده:روابط دوجانبه اسپانیا
رده:روابط دوجانبه روسیه