آرای ابن تیمیه

**آرای [[ابن تیمیّه]]** او را چه در زمان خودش و چه در سده‌های پس از آن به شخصیتی مناقشه‌برانگیز تبدیل کرد. او به‌سبب جدل‌های دینیِ تند خود، که در آن‌ها به مکاتب مختلف کلامی (به‌ویژه اشعری‌گری و ماتریدی‌گری) انتقاد می‌کرد و در عین حال از آموزه‌های اثری دفاع می‌نمود، شناخته می‌شود. این امر او را نزد بسیاری از حاکمان و دانشمندان آن دوره به چهره‌ای مناقشه‌برانگیز تبدیل کرد و در نتیجه چندین بار به زندان افتاد.

امروزه رساله‌های فراوان ابن تیمیه در دفاع از «السلفیة الاعتقادیة» (سلفی‌گری اعتقادی) بر پایهٔ تفسیرهای او از قرآن و سنت نبوی در شمار مهم‌ترین منابع کلاسیک جنبش‌های سلفی معاصر به‌شمار می‌آید.

## معرفت
### منابعِ شریعت
ابن تیمیّه اجماعِ دانشوران را منبعِ شریعت نمی‌شناخت و به جایش اجماعِ اصحاب را قبول داشت.

## نفی زیارت
ابن تیمیه برای اولیا و برگزیدگان نیروی مافوق بشری (کرامت الاولیا) قائل بود ولی زیارت قبور ائمه و پیامبران را بدعت و شرک می‌دانست.

## نفی توسل
ابن تیمیه توسل به شفاعت مقدسین را شرک می‌دانست:

## لزوم حکومت
ابن تیمیه بر این باور است که ولایت مردم از بزرگ‌ترین وظایف دین است

## روش انتخاب حاکم
«بعضی از علما می‌گویند: امام با بیعت چهار نفر برگزار می‌شود، بعضی گفتند: با بیعت دو برگزار می‌شود و بعضی گفتند: با بیعت یکی. امام نمی‌شود تا اهل شوکت با او موافق نباشند که مقصود امامت را محقق کند.»

## مبنای مشروعیت سیاسی
قوت و امین بودن و بیعت را مبنا قرار می‌دهد. و می‌گوید استطاعت را در نظر می‌گیریم (فالله یقول: فَاتَّقُوا اللهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ) و شرایط را در نظر می‌گیریم مثلاً در زمان جنگ فردی که قویتر است و امین بودن او کمتر است از فرد امین ضعیف برای حکومت بهتر است و خالد ابن ولید را مثال میاورد که پیامبر اسلام او را منصوب کردند و گفتند درست است که اشتباهاتی دارد ولی فعلاً بهترین فرمانده برای جنگ است.

## زبان فارسی
وی از از پیامبر اسلام نقل می‌کند: اگر کسی بتواند به زبان عربی سخن بگوید و به زبان فارسی سخن بگوید منافق است. می‌گوید: باری سعد بن ابی وقاص شنید که مردمی به زبان فارسی سخن می‌گویند، خطاب به آن‌ها گفت: «پس از آمدن اسلام بازهم دلبسته مجوسیت و آتش‌پرستی هستید؟» نیز از زبان مالک بن انس، یکی از پیشوایان فقهی اهل سنت و جماعت می‌نویسد که مالک بن انس روزی خطاب به حاضران در مسجد نبوی در مدینه با لحن خشن و عبوس و تهدیدآمیزی گفت: هرگاه ببینم کسی به زبان فارسی حرف می‌زند، از مسجد بیرونش خواهم انداخت. ابن تیمیه در کتاب یادشده از ابن جنی، از علمای نامور نحو عربی، نقل می‌کند که باری گفت: «دلیل این‌که یک عده از آدم‌ها در جامعه اسلامی دچار انحراف شده‌اند و با شریعت اسلام از در مخالفت درآمده‌اند و در دام زندقه و الحاد افتاده‌اند، آشنایی درست نداشتن آن‌ها از زبان عربی بوده است».

## مراسم قبل از اسلام
ابن تیمیه، به نقل از عمر بن خطاب، آورده است که از جشن نوروز و مهرگان بپرهیزید، و کسانی که این روزها را جشن می‌گیرند، در قیامت خود را جز بی‌دین‌ها و کافرها خواهد یافت. همچنین مسلمانان را از عبادات ایران قبل از اسلام منع کرده است و از قول خلیفه دوم عمر ابن خطاب گفته است: لا تعلموا رطانة الأعاجم، ولا تدخلوا علی المشرکین فی کنائسهم یوم عیدهم (اصطلاحات عجم را فرا نگیرید و در روز عید مشرکان در معابدشان وارد نشوید). به نوشته شاکد، این اصطلاح، اشاره به نمازهای زرتشتیان دارد.

## مغول‌ها
بندانگشتی|دیدار او با خان مغول در زمان حمله به دمشق
او در زمان سومین حمله غازان خان، در ۱۳۰۳ میلادی به دمشق اعلان جهاد کرد و فتوا داد که دفاع از سلطنت مملوک در برابر مغول‌ها برای مسلمانان واجب است. او اعتقاد داشت هر چند مغول‌ها اسلام آورده‌اند اما در عمل مسلمان نیستند و به جای شریعت اسلامی از قانون یاسا پیروی می‌کنند. این اولین بار بود که مسلمانی علیه گروهی دیگر از مسلمانان اعلان جهاد کرد.

## شیعیان
او شیعیان (که به آن‌ها رافضی می‌گفت) را از نظر دینی فاسد و مسبب مشکلات امت اسلام می‌دانست. ابن تیمیه *[[منهاج السنة النبویة]]* را در پاسخ به علامه حلی و در نقد شیعه دوازده‌امامی نوشت؛ او برای انتقاد از شیعیان به شباهت‌های آنان به مسیحیان و یهودیان اشاره و آن‌ها را متهم می‌کرد که همیشه به غیرمسلمانان در جنگ با مسلمانان یاری می‌رسانند.

بسیاری از رافضیان بیش از آنکه مسلمانان را مورد لطف و عنایت قرار دهند، به کافران لطف دارند. به همین دلیل بود که وقتی ترکان کافر از مشرق درآمدند و با مسلمانان جنگیدند و خون آنان را ریختند، در سرزمین خراسان و عراق و شام و در شبه جزیره و جاهای دیگر، رافضه در کشتن مسلمانان به آنان کمک کردند. و وزیر بغداد ابن علقمی (وزیر شیعه مذهب المستعصم بالله آخرین خلیفه عباسی بود که برخی از مورخان مثل ابن کثیر و ابن تغری گفته‌اند عمداً زمینه را برای شکست خلیفه سنی مذهب از هلاکو فراهم کرد و باعث سقوط بغداد ۱۲۵۸ شد) و امثال او بودند که به آنها در مقابله با مسلمانان کمک فراوانی کردند… همین امر در مورد مسیحیان (صلیبیون) در شام نیز صدق می‌کند (اشاره به جنگ نکردن فاطمیون با صلیبیون)، که رافضیان بزرگ‌ترین یاران آنها بودند. و اگر یهودیان در عراق یا جای دیگر کشوری برپا کنند، رافضه بزرگ‌ترین یاور آنها خواهند بود، زیرا آنها همیشه از کفار حمایت می‌کنند، چه بت‌پرست باشند، چه یهودی و چه مسیحی.

او شهادت امام حسین را یک افتخار برای وی می‌دانست تا یک امر غمگینانه. و عزاداری شیعیان برای حسین و روز عاشورا را نکوهش می‌کرد چرا که پیامبر اسلام هیچ‌وقت عزاداری با این شدت را توصیه نکرده بود حتی اگر برای یک حادثه اخیر باشد. وی با آن‌هایی که در مخالفت با شیعه عاشورا را جشن می‌گرفتند هم مخالف بود.

می‌گوید: «اهل علم اجماع دارند که بزرگ‌ترین شمشیرهایی که بر اهل قبله کشیده شد و بزرگ‌ترین فسادی که بر آنان وارد شد از طرف کسانی بودد که به اهل قبله وابسته اند " و گفت قتل آنها از قتل خوارج واجبتر است.

**لشکرکشی مملوک به کسروان** برای جنگ با شیعیان بر اساس فتوای ابن تیمیه بود که جنگ با شیعیان را مهم‌تر از جنگ با صلیبی‌ها و مغولان می‌دانست زیرا «دشمن داخلی هستند و شر بقایشان زیانبارتر از قتلشان است». لشکرکشی مملوک به کسروان مجموعه حملات ممالیک علیه اهالی شیعه، علوی، مارونی و دروزی کوه‌های کسروان و بیبلوس و الجرد در لبنان بود که در سال‌های ۱۲۹۲، ۱۳۰۰ و ۱۳۰۵ انجام شد. این اهالی در طول تاریخ تن به هبچ حاکمیت مرکزی نداده بودند.

## در اقتصاد
او تحلیلی از مکانیسم بازار را با بینش نظری که در زمان او بعید و ابتکاری بوده است شرح داده است. ابن تیمیه در مورد قدرت عرضه و تقاضا می‌گوید: «اگر میل به کالا زیاد شود و در دسترس بودن آن کاهش یابد، قیمت آن افزایش می‌یابد، از سوی دیگر، اگر در دسترس بودن کالا زیاد شود و نیاز به آن کاهش یابد، قیمت آن کاهش می‌یابد. گفتمان او در مورد آثار منفی و مثبت رفاهی تنظیم بازار و مقررات زدایی، شباهت به نظرات اقتصادی جدید دارد.

او از «قیمت‌های منصفانه» و «سود منصفانه» حمایت می‌کرد و هر چیزی بالاتر از آن را بی‌رحمانه می‌دانست. نظری که با کارآفرینی امروزی سازگار نیست.

## ابدیت گونه‌ها
او می‌گفت علاوه بر دیدگاه ابن سینا که جهان جاودانه است و دانشمندانی مانند فخرالدین رازی که ادعا می‌کرد جهان مخلوق است و خدا آن را از هیچ آفریده است دیدگاه سومی هم وجود دارد. ابن تیمیه در شرح حدیث عمران بن حسن بین گونه‌ها و عناصر تمایز قائل شده و تصریح می‌کند که اولی‌ها نزد خداوند جاودانه هستند. او اعتقاد دارد خداوند همواره در یک خلاقیت جاودانه است.

## فلسفه
بندانگشتی|قلعه دمشق جایی که ابن تیمیه را در آن زندانی کردند تا زمانی که درگذشت
او باور به این داشت که علوم طبیعی برتر از علوم ریاضی هستند و این را ردی بر فلسفه مشاء می‌دانست و همچنین کسانی که به پیروی از ارسطو قائل به آن هستند که بهترین فلسفه‌ها نخست فلسفه الهی و سپس فلسفه ریاضی و سپس فلسفه طبیعی است. چنان‌که در کتاب‌های متعددی از او شامل: ردی بر منطقیین، تعارض خرد و گفتار، رساله عرشی او نقض فلسفه الهی و بیان نیکی‌های فلسفه طبیعی (مانند فیزیک) و فلسفه ریاضی به خوبی مشخص است.

## منابع

رده:الهیات اسلامی
رده:فقه
رده:فلسفه اسلامی
رده:نگرش مذهبی بر پایه فرد