عملیات آن-فار

**عملیات آن-فار** (به عبری: ، کوتاه‌شدهٔ «ضد فاروق») یک عملیات نظامی بود که از سوی تیپ ۸۴ گیواتی اسرائیل در شب ۸ تا ۹ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل آغاز شد. هدف این عملیات به دست آوردن کنترل بر مسیرهای جنوب یهودیه، جلوگیری از پیشروی ارتش مصر و برقراری ارتباط با شهرک‌های یهودی‌نشین در نگو بود. نبردها تا ۱۵ ژوئیه ادامه یافت و پس از آن عملیات مرگ بر مهاجم آغاز شد.

این عملیات بخشی از «نبردهای ده روزه» بود که پس از پایان نخستین آتش‌بس سازمان ملل متحد در جنگ ۱۹۴۸ رخ داد. با وجود دستاوردهای محدود اسرائیلی‌ها در پاکسازی جناحین خود، هدف اصلی یعنی شکافتن خطوط مصری و گشودن راه به سوی نگو محقق نشد و نتیجهٔ نهایی عملیات شکست اسرائیل بود.

## پیش‌زمینه
با پایان یافتن نخستین آتش‌بس سازمان ملل متحد در ۸ ژوئیه ۱۹۴۸، بخش عمدهٔ توجه و منابع ارتش اسرائیل بر عملیات‌های دنی و دکل متمرکز بود. در جبهه جنوبی، تیپ ۱۲ نگب و تیپ ۸۴ گیواتی نتوانستند به یکدیگر برسند. بنا بر گزارش‌های منابع مختلف، تیپ نگب حدود ۸۰۰ نفر و تیپ گیواتی ۲٬۷۰۰ نفر نیرو داشتند، در حالی که نیروهای مصری شامل دو ستون بودند که در مجموع ۱۰٬۰۰۰ نفر را دربرمی‌گرفتند.

در بیابان نگو، ارتش مصر از ماه مه ۱۹۴۸ حضور داشت و از آنجا به سوی تل‌آویو پیشروی می‌کرد. پیشروی مصری‌ها به سمت تل‌آویو با عملیات پلشت در آغاز ژوئن متوقف شده بود، اما آن‌ها همچنان کریدور ارتباطی غربی-شرقی خود را حفظ کرده بودند. مصری‌ها در نزدیکی الفالوجه (محل کنونی کریات‌گات) تقاطع کلیدی جاده‌ای را در اختیار داشتند و بدین‌ترتیب منطقهٔ وسیعی از شهرک‌های یهودی‌نشین در جنوب نگو از بقیهٔ خاک اسرائیل جدا مانده بود.

نقشهٔ عملیاتی اسرائیل شکستن محاصرهٔ مصری و ایجاد کریدور جاده‌ای به سوی نگو را پیش‌بینی می‌کرد تا بدین‌وسیله خط تدارکاتی غربی-شرقی مصر قطع شود.

## حمله غافلگیرانه مصری‌ها
مصری‌ها پیش‌دستی کرده و در ۸ ژوئیه ۱۹۴۸ در ساعت ۶ صبح، بیش از یک شبانه‌روز پیش از پایان رسمی آتش‌بس، حمله را آغاز کردند. برای جلوگیری از درگیری با سازمان ملل، مصری‌ها نخست نیروهای سعودی و سودانی را به کار گرفتند تا نقض آتش‌بس به ارتش نظامی مصر نسبت داده نشود.

مصری‌ها از مزیت غافلگیری بهره بردند و در مرحلهٔ نخست پاسگاه‌های کاوکبه و حولیقات را تصرف کردند و سربازان تیپ نگب که غافلگیر شده بودند با تحمل تلفات عقب‌نشینی کردند. مصری‌ها همچنین پاسگاه تقاطع ۱۱۳ را که متروک بود اشغال کردند و بدین‌ترتیب انزوای نگو را بیشتر کردند. در همان زمان مصری‌ها با بهره‌گیری از سربازان سودانی حملهٔ غافلگیرانه‌ای به نیروهای گیواتی در بیت‌دراس انجام دادند. در آغاز مزیت غافلگیری با آن‌ها بود و یک پاسگاه پیشین را تصرف کردند، اما نیروهای گیواتی به سرعت به خود آمدند و نیروهای سودانی را با تلفات سنگین پس راندند.

در پی این حملهٔ غافلگیرانه، عملیات آن-فار که قرار بود با پایان آتش‌بس آغاز شود، به عنوان ضدحمله در برابر تهاجم مصری جلو افتاد.

## روند عملیات

فرمانده عملیاتی شیمعون آویدان در ۵ ژوئیه نشست‌هایی در ستاد تیپ برگزار کرد و طرح‌ها تشریح شدند. در مرحلهٔ نخست، گردان اول مأمور حمله به منطقهٔ تل صافی بود. مرحلهٔ دوم شامل حمله به بیت‌عفا، حتا و جسیر بود.

در ۷ ژوئیه، گردان اول دستور خود را دریافت کرد: «اخراج پناهندگان اردوزده در منطقه به منظور جلوگیری از نفوذ دشمن از شرق به این موضع مهم.»

نیروهای تیپ نگب در شب ۸ تا ۹ ژوئیه برای تصرف پاسگاه پلیس عراق‌سویدان حرکت کردند، اما با تأخیر رسیدند و بریدن سیم‌خاردارها تا سپیده‌دم طول کشید و از همین رو عقب‌نشینی کردند.

نیروهای گیواتی روستاهای بیت‌عفا، عراق‌سویدان و پاسگاه عیبدیس را تصرف کردند. مصری‌ها بلافاصله ضدحمله آغاز کردند. با شکست تیپ نگب، نیروهای گیواتی نیز از روستاهایی که تصرف کرده بودند عقب نشستند. مصری‌ها تلاش کردند به طرح خود ادامه دهند و جولیس را مورد حمله قرار دادند، اما حملهٔ آن‌ها دفع شد.

پس از آن همهٔ حمله‌ها بر پاسگاه عیبدیس متمرکز شد که هنوز در دست گیواتی بود. در سه روز پیاپی حمله‌های بی‌وقفه‌ای با نیروهای پیاده، توپخانه، تانک و هواپیما بر عیبدیس انجام شد، اما نیروهای گیواتی که یگان‌هایی از سه گردان (۵۲، ۵۳ و ۵۴) را جابه‌جا می‌کردند، موفق شدند پاسگاه را نگه دارند.

بنا بر گزارش‌های ارتش اسرائیل، مرحلهٔ نخست عملیات که در آن ۱۶ روستا تصرف شد، به آوارگی «بیش از ۲۰٬۰۰۰ نفر» از منطقه انجامید.

در ۱۱ ژوئیه شدت نبردها اندکی فروکش کرد و این فرصت را به گردان ۵۱ گیواتی داد تا مناطقی در شفلای جنوبی داخلی، میان کفار مناحم و گات و گلئون را تصرف کند، از جمله تل صافی، قزازه، مسمیه و چند روستای دیگر.

## نبرد نگبا و رویدادهای پایانی
هنگامی که مصری‌ها دریافتند قادر به تصرف عیبدیس نیستند، ضربت اصلی خود را به سوی تصرف نگبا هدایت کردند. در ۱۲ ژوئیه ۱۹۴۸ سربازان گیواتی و مدافعان نگبا (حدود ۱۵۰ نفر) در برابر همهٔ حملات مصری ایستادگی کردند و نزدیک به ۳۰۰ کشته و زخمی بر مصری‌ها وارد آوردند. یگان جیپ‌سوار نیز در ضدحمله شرکت داشت و خسارات سنگینی به نیروهای مصری وارد کرد.

مصری‌ها در همان شب پاسگاه ۱۰۵ را تصرف و نگبا را از پشتیبانش جدا کردند، اما سربازان گیواتی در حملهٔ شبانهٔ سختی پاسگاه را بازپس گرفتند. تلاش دیگر مصری‌ها در ۱۴ ژوئیه برای حمله به کیبوتص گلئون نیز ناکام ماند.

## پیامدها
اسرائیلی‌ها در این عملیات به موفقیت محدودی دست یافتند، به‌ویژه در پاکسازی جناحین خود، اما نتوانستند به هدف اصلی یعنی پیوستن به نیروهای مستقر در بیابان نگو برسند. با وجود این، بنا بر نوشتهٔ بنی موریس، تیپ گیواتی طی ده روز در تصرف مناطقی در شمال نگو و دامنه‌های غربی شهرستان الخلیل کامیاب شد.

عملیات آن-فار هرچند به هدف اصلی خود نرسید، اما نقشه‌های مصری‌ها را مختل کرد. ارتش اسرائیل از حالت پدافندی به حالت تهاجمی گذار کرد. شکست در گشودن راه نگو به آغاز عملیات مرگ بر مهاجم از ۱۶ ژوئیه انجامید که سرانجام موفق به بازگشایی کریدور باریکی به سمت جنوب شد.

## جستارهای وابسته
* جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
* تیپ ۸۴ گیواتی
* تیپ ۱۲ نگب
* عملیات دکل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* ولید خالدی، ، شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.
* بنی موریس، ، شابک ۰-۵۲۱-۳۳۰۲۸-۹.
* ، ۱۹۶۳.

رده:نبردها و عملیات‌های جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده