مجتمع حضرت امام

**مجتمع حضرت امام** (که با نام‌های هستیموم یا هستیم نیز شناخته می‌شود) یک بنای معماری مربوط به قرن‌های ۱۶ تا ۲۰ میلادی است که در ناحیه آل‌مزار شهر تاشکند، ازبکستان واقع شده است. این مجموعه شامل مدرسه مُوی مُبارک، آرامگاه قافول شوشی، مدرسه باراق‌خان، مسجد حضرت امام، مسجد تِلّه‌شیخ و مؤسسه اسلامی امام بخاری است. این مجموعه در نزدیکی آرامگاه حضرت امام، نخستین امام‌خطیب تاشکند، که دانشمند، از نخستین مبلغان اسلام در تاشکند، شاعر و هنرمند بود، ساخته شده است.

طبق منابع تاریخی، حضرت امام همچنین استاد ساخت قفل و کلید بود و به همین دلیل لقب «قافول» به معنای «قفل‌ساز» را دریافت کرد. او همچنین به ۷۲ زبان صحبت می‌کرد و عهد عتیق (تورات) را به عربی ترجمه کرده بود.

امروزه، مجموعه حضرت امام در بخش «شهر قدیمی» تاشکند واقع شده است و از زلزله شدید سال ۱۹۶۶ جان سالم به در برده است. در سال ۲۰۰۷، با فرمان رئیس‌جمهور ازبکستان، اسلام کریموف، انجمن عمومی حضرت امام (هستیموم) تأسیس شد و کارهای ساختمانی و نوسازی برای بازگرداندن ظاهر تاریخی اصلی مجموعه حضرت امام انجام شد. 

## تاریخچه
[راست|بندانگشتی|219x219پیکسل|[عبدالله‌خان دوم|عبدالله خان دوم، حاکم خانات بخارا]]
مجتمع حضرت امام در اطراف مقبره امام ابوبکر محمد بن علی اسماعیل الشقفل شوشی ساخته شده است. این مقبره و بناهای معماری اطراف آن به نام حضرت امام نامگذاری شده‌اند. در ابتدا، مدرسه باروکخان، سپس مقبره قافول شوشی و در سال ۱۵۷۹ مقبره شیخ بوبوهوجی (که باقی نمانده است) با بودجه عبدالله خان دوم ساخته شدند. در اواسط قرن نوزدهم، نمازگاه تاشکند (مسجد تلاشایخ)، مدرسه مویی مبارک و مسجد جمعه (که باقی نمانده است) در مجتمع حضرت امام ساخته شدند. در اوایل قرن بیستم، مسجد تلاشایخ بازسازی شد و ظاهری جدید به خود گرفت. ایشان بوبوچون نیز در اینجا دفن شد. مجتمع حضرت امام محل اداره مسلمانان ازبکستان است. 

### مسجد تله‌شیخ
مسجد تله‌شیخ به دست تله‌شیخ، شیخ نامدار تاشکند، در پایان سده نوزدهم و آغاز سده بیستم، به‌طور دقیق در سال‌های ۱۸۹۰ تا ۱۹۰۲ ساخته شد. این مسجد اندکی پس از آغاز فعالیت، از سوی اداره محلی امپراتوری روسیه بسته شد. آخرین بار در سال ۱۹۰۲ بازسازی گردید. در دهه ۱۹۳۰ مسجد بسته و به یک آرتل (تعاونی صنعتگران) تبدیل شد. در سال ۱۹۴۳، هنگامی که اجازه تشکیل اداره دینی مسلمانان آسیای میانه و قزاقستان داده شد، «تله‌شیخ» از نخستین مسجدهایی بود که فعالیت خود را از سر گرفت. این مسجد در سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۳ به دست استاد شیرین مرادوف مرمت شد. در سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۳ نیز بار دیگر بازسازی و گسترش یافت؛ خانقاهی تازه در سمت قبله ساخته شد و دیوار دو سوی محراب پیشین برداشته و به بنا افزوده شد.

### مدرسه باراق‌خان
مدرسه باراق‌خان بنای معماری است که در نیمه دوم سده شانزدهم (۱۵۳۱–۱۵۳۲) به دستور نوروز احمدخان، نوه میرزاعل‌اق‌بیگ و مشهور به «باراق‌خان»، با آجر پخته و به دست معمار غلام حسین ساخته شد. درون مدرسه دو آرامگاه وجود دارد: نخست، آرامگاه سُیونچ‌خوجه‌خان که بر مزار نخستین حاکم تاشکند از دودمان شیبانی بنا شده است؛ و دوم، آرامگاه بی‌نام. این آرامگاه برای باراق‌خان ساخته شده بود، اما او بعدها در سمرقند به خاک سپرده شد. درهای حجره‌های مدرسه باراق‌خان با عاج و فلزات رنگی تزیین شده‌اند. تا سال ۱۸۶۸ این مدرسه ۳۴ حجره، یک مسجد و یک تالار درس داشت. زلزله سال ۱۸۸۶ آسیب‌های شدید بر آن وارد کرد و گنبد ۲۲ متری آن فرو ریخت. تا سال ۱۹۱۷ مدرسه به خوابگاه تبدیل شد. از سال ۱۹۳۶ از بنا به‌عنوان انجمن نابینایان و انبار استفاده می‌شد. این ساختمان تا پایان سال ۲۰۰۶ محل اداره مسلمانان ازبکستان بود.

### آرامگاه قافول شوشی
مقبره قافول شوشی در قرن شانزدهم (۱۵۴۱–۱۵۴۲) توسط معمار غلام حسین از آجر پخته ساخته شد. این مقبره به نام ابوبکر محمد بن علی اسماعیل قافله شوشی نامگذاری شد.

### مدرسه مویی مبارک
مدرسه مویی مبارک در سال‌های ۱۸۵۶–۱۸۵۷ توسط حاکم تاشکند، میرزا احمد قوشبگی، از آجرهای سوخته در مجموعه حضرت امام تاشکند، در دوران حکومت سلسله مینگ ساخته شد. امروزه، این مدرسه محل نگهداری قرآن باستانی (مصحف عثمان) است که در زمان خلافت عثمان (۶۴۴–۶۵۶) به خط حجازی روی پوست آهو نوشته شده و در سال‌های ۶۴۴–۶۴۸ خلق شده است. این قرآن مقدس یکی از نادرترین نسخه‌های خطی محسوب می‌شود و توسط امیر تیمور در قرن چهاردهم از سوریه آورده شده است. در وسط حیاط، مقبره‌ای به ابعاد 7x6 متر وجود دارد که با گنبد و حجره‌هایی پوشیده شده است. این مدرسه شامل ۱۳ حجره و یک مسجد بود. 

### مسجد حضرت امام جمعه
مسجد حضرت امام جمعه در سال ۲۰۰۷ به ابتکار رئیس‌جمهور ازبکستان، اسلام کریموف، ساخته شد. این مسجد در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۷ توسط وزارت دادگستری ثبت شد. این مسجد به محله‌های «حضرت امام»، «شوشی»، «استقلال» و «نمونه» خدمات ارائه می‌دهد. طول تالار طاق‌دار ۷۷ متر، عرض آن ۲۲ متر و اگر با محراب جمع شود، ۲۴ متر می‌شود. گنبدها ۳۵ متر ارتفاع و ۲۵ متر عرض دارند. این مسجد دارای ۱۴ چراغ بزرگ و ۴۸ چراغ کوچک است و یک گنبد بیضی‌شکل در مرکز تالار نصب شده است. در این مسجد دو مناره وجود دارد که یکی توسط استادان ابراهیم و ارکین از خوارزم و دیگری توسط استاد شریف و تیمش از سمرقند ساخته شده است. یکی از مناره‌ها در ۲۶ روز و دیگری در ۲۸ روز تکمیل شده است.  ارتفاع مناره‌ها ۵۲ متر است. ستون‌های حیاط از چوب صندل هندی ساخته شده‌اند و ارتفاع آنها ۸٫۶ متر است و با کنده‌کاری تزئین شده‌اند. 

## منابع

رده:مدرسه‌های اسلامی در ازبکستان
رده:مسجدهای ازبکستان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تاشکند