نبرد مودکی

**نبرد مودکی** در ۲۷ آذر ۱۲۲۴ خورشیدی، بین نیروهای کمپانی هند شرقی بریتانیا و بخشی از ارتش خالصه سیک، ارتش امپراتوری سیک، درگرفت. ارتش بریتانیا توانست در نبرد پیروز شود، با وجود اینکه در این فرایند تلفات سنگینی متحمل شد.

## پیش‌زمینه
امپراتوری سیک پنجاب توسط مهاراجه رنجیت سینگ حفظ شده بود. رنجیت سینگ سیاست دوستی با کمپانی هند شرقی بریتانیا، که قلمروهای مجاور پنجاب را در اختیار داشت، حفظ کرده بود، در عین حال خالصه را تقویت می‌کرد تا از تجاوز جلوگیری کند. هنگامی که او در سال ۱۲۱۸ خورشیدی درگذشت، امپراتوری سیک دچار آشفتگی فزاینده‌ای شد. با برکناری یا قتل چندین حاکم و وزیر متوالی، ارتش گسترش یافت و به‌طور فزاینده‌ای نافرمان شد. برخی از رهبران در پنجاب برای حفظ قدرت خود، ارتش خود را به جنگ علیه بریتانیا تحریک کردند.

فرماندار کل ریاست جمهوری بنگال (و در واقع، کل هند تحت کنترل بریتانیا) سر هنری هاردینج بود. او با دریافت گزارش‌هایی از بی‌نظمی در پنجاب، در اواخر سال ۱۲۲۴ خورشیدی نوشت: «... واضح است که رانی و سران برای حفظ خود، تلاش می‌کنند طوفانی برپا کنند که وقتی برپا شد، در هدایت یا فرونشاندن آن ناتوان خواهند بود.» او نیروی نظامی بریتانیا را در مرزهای پنجاب افزایش داد، یک لشکر ۷٬۰۰۰ نفری را در فیروزپور مستقر کرد و نیروهای دیگر را به امبالا و میروت منتقل نمود.

ارتش خالصه سیک با عبور از رودخانه سوتلج به قلمروهای دیگر تحت تصرف پادشاهی، پس از تحریکات بریتانیا، که بریتانیا در ۲۰ آذر ۱۲۲۴ خورشیدی آن را غیرقابل قبول دانست، آغاز به کار کرد.

## پیشروی بریتانیا

ارتش اصلی بریتانیا و ارتش بنگال، تحت فرماندهی کل خود، سر هیو گاف، به سرعت از پادگان‌های خود در امبالا و میروت به سمت فیروزپور حرکت کردند. اگرچه این راهپیمایی در فصل هوای سرد هند انجام شد، سربازان در میان ابرهای خفه‌کننده گرد و غبار گرفتار شدند و آب و غذا کمیاب بود. هاردینج نیز ارتش را همراهی می‌کرد و از حق خود برای فرماندهی صرف نظر کرد.

بریتانیایی‌ها در بعد از ظهر ۲۷ آذر به مودکی، در فاصله  از فیروزپور، رسیدند. آنها پس از مصادره غله از روستا، شروع به آماده‌سازی اولین وعده غذایی مناسب خود پس از چند روز کردند. یک گارد پیشرو از ارتش سیک، به فرماندهی لال سینگ، وزیر اعظم امپراتوری سیک، آتش‌های پخت و پز بریتانیا را دید و پیشروی کرد. زمین یک دشت شنی مسطح بود، با روستاهای پراکنده و تکه‌هایی از بوته‌ها.

## نبرد

در اواخر عصر، توپ‌های سیک آتش گشودند. در حالی که ۳۰ قبضه از توپ‌های سبک گاف پاسخ می‌داد، سواره‌نظام سیک تلاش کرد تا هر دو جناح ارتش گاف را دور بزند. اگرچه سواره‌نظام نامنظم، *گورچوراس*، نخبه خالصه بودند و به‌طور انفرادی بسیار ماهر (مثلاً قادر بودند یک میخ چادر را در حال تاخت کامل از زمین با نیزه بردارند)، در برابر واحدهای منظم بریتانیایی و بنگال نسبتاً ناکارآمد بودند. یک ضدحمله توسط یک هنگ اژدهاسوار سبک بریتانیایی، بسیاری از توپچی‌های سیک را از پا درآورد، اما به نوبه خود متحمل تلفات سنگینی از پیاده‌نظام سیک شد. هفده قبضه توپ، حدود یک چهارم توپخانه سیک، تصرف شد.

پس از اقدامات اولیه سواره‌نظام، پیاده‌نظام بریتانیا و بنگال پیشروی کردند. در تاریکی فزاینده و ابرهای دود و گرد و غبار، پیشروی به سرعت آشفته شد. برخی از هنگ‌های پیاده‌نظام بنگال با آتش آشفته به واحدهای بریتانیایی تلفات وارد کردند. اگرچه فوجِ عین (نیروهای منظم) سیک پنج به یک کمتر از بریتانیایی‌ها بودند، ناامیدانه مقاومت کردند و توپچی‌های آنها به شلیک رگبار ساچمه ادامه دادند تا اینکه مورد یورش قرار گرفتند.

سرانجام، پس از دو ساعت تاریکی، آخرین سیک‌ها از میدان رانده شدند. بریتانیایی‌ها به اردوگاه خود بازگشتند. ارتش بریتانیا به جنگیدن یا مانور دادن در شب عادت نداشت و این نبرد به «مودکی نیمه‌شب» ملقب شد.

تلفات در میان افسران ارشد بریتانیایی سنگین بود. از جمله آنها دو فرمانده تیپ بودند: «باب جنگجو» سال، که به شدت مجروح شد و در ۳۰ آذر درگذشت، و جان مک‌کسکیل.

## نتایج

این نبرد به تنهایی تأثیر کمی داشت. با این حال، اعتقاد هاردینج را تأیید کرد که گاف بیش از حد کله‌شق و فاقد تخیل برای فرماندهی ارتش است. این دو افسر در طول جنگ چندین بار بر سر استراتژی درگیر شدند.

در طرف سیک، ادعا شد که لال سینگ زودتر از میدان نبرد فرار کرده است، اگرچه پس از درگیری، امکان هدایت کمی وجود داشت.

## آرایش جنگی
### کمپانی هند شرقی (EIC)
#### هنگ‌های بریتانیایی
* سومین دراگون‌های سبک متعلق به پادشاه
* نهمین پیاده‌نظام
* ۳۱مین پیاده‌نظام
* ۵۰مین پیاده‌نظام
* ۸۰مین پیاده‌نظام

#### هنگ‌های هندی
* محافظان شخصی فرماندار کل
* چهارمین سواره‌نظام سبک بنگال
* پنجمین سواره‌نظام سبک بنگال
* اسب‌های اسکینر
* هشتمین سواره‌نظام نامنظم
* نهمین سواره‌نظام نامنظم
* دومین پیاده‌نظام بومی بنگال
* شانزدهمین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۲۴مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۲۶مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۲مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۵مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۷مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۸مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۷۳مین پیاده‌نظام بومی بنگال

## یادداشت‌ها

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
*BritishBattles.com