جنگ عثمانی–هوتکی

**جنگ عثمانی–هوتکی (۱۷۲۶–۱۷۲۷)** درگیری‌ای میان امپراتوری عثمانی و سلسله هوتکی بود که بر سر کنترل مناطق غربی و شمال‌غربی ایران رخ داد.

افغان‌های هوتکی پس از نبرد گلناباد و محاصره اصفهان، سلسله صفوی را از قدرت در ایران سرنگون کردند و فرایند تمرکز حکومت را آغاز نمودند. عثمانی‌ها از گسترش هوتکی‌ها بهره برده و به قلمرو صفویان رو به زوال یورش بردند؛ امری که باعث برخورد با هوتکی‌ها شد، زیرا آنان خود را حاکمان مشروع سراسر ایران می‌دانستند و خواستار عقب‌نشینی عثمانی‌ها بودند. هوتکی‌ها همچنین مطالبات بیشتری مطرح کردند که عثمانی‌ها نپذیرفتند و در نتیجه اعلان جنگ کردند.

نیرویی بزرگ و از نظر عددی برتر از سوی عثمانی‌ها به فرماندهی احمد پاشا گردآوری شد و تهاجم به ایران را آغاز کرد. افغان‌ها نیز به فرماندهی اشرف هوتکی نیرویی کوچک‌تر فراهم آوردند و دو طرف در خرم‌آباد با یکدیگر روبه‌رو شدند. فرار نیروها و روحیهٔ پایین، سپاه عثمانی را دچار مشکل کرد و بسیاری از واحدها از اجرای فرمان‌ها سر باز زدند. حملات عثمانی‌ها توسط افغان‌ها دفع شد و در نهایت احمد پاشا با تلفات سنگین به بغداد عقب‌نشینی کرد.

در پی آن، پیمان صلحی منعقد شد که بر اساس آن، عثمانی‌ها افغان‌ها را به عنوان حاکمان مشروع سراسر ایران به رسمیت شناختند و سرزمین‌هایی را که پس از پیروزی‌های نظامی هوتکی‌ها تصرف کرده بودند، به عثمانی‌ها واگذار شد.

## پیش‌زمینه
سلسله هوتکی در سال ۱۷۰۹ به‌دست غلزایی‌ها در قندهار بنیان نهاده شد؛ آنان با قیامی موفق علیه حاکمان صفوی خود، کنترل بخش‌هایی از افغانستان و ایران امروزی را به‌دست گرفتند (۱۷۲۲–۱۷۲۹). این امر در شرایط افول شدید سلسله صفوی، که گرفتار ناآرامی‌های داخلی و توطئه‌های درباری بود، رخ داد. صفویان که زمانی دشمن اصلی و قدرتمندترین رقیب عثمانی‌ها بودند، از اواخر سدهٔ هفدهم به سبب حاکمان نالایق و بحران‌های داخلی رو به زوال رفتند.

در جریان افول دولت صفوی، امپراتوری‌های عثمانی و روسیه از ضعف ایران بهره بردند و بخش‌های وسیعی از غرب ایران را تصرف کردند. در خلال تهاجم افغان‌ها، روس‌ها به رهبری پتر اول بلافاصله یورش به ایران را آغاز کردند و بخش‌هایی از داغستان، آذربایجان و گیلان را به تصرف درآوردند و به موجب پیمان سن‌پترزبورگ مدعی گرگان شدند. اشغال روس‌ها تنش‌هایی میان عثمانی و روسیه ایجاد کرد، زیرا عثمانی‌ها نمی‌خواستند روس‌ها به استان عثمانی شیروان پیشروی کنند. با این حال، از طریق مذاکرات، تنش‌ها کاهش یافت و در ژوئن ۱۷۲۴ پیمان قسطنطنیه امضا شد و دو امپراتوری بر سر تقسیم سرزمین‌های جداشده از ایران به توافق رسیدند.

عثمانی‌ها سپس لشکرکشی به شمال‌غرب ایران را آغاز کردند. در ۱۷۲۳ ابراهیم پاشا تفلیس را تصرف کرد، هرچند مقاومت چریکی در آن منطقه ادامه داشت. در بهار ۱۷۲۴ احمد پاشا به سوی ایروان حرکت کرد و آن را در ۲۸ سپتامبر ۱۷۲۴ تصرف نمود. ابراهام تاریخ سقوط شهر را ۷ ژوئن و سقوط دژ را ۲۰ اوت ذکر می‌کند. گنجه در سپتامبر سقوط کرد و در تابستان همان سال خوی، قوشچی، تسوج و مرند به‌دست عثمانی‌ها افتادند. محاصرهٔ تبریز در اوت ۱۷۲۴ ناکام ماند و نیروها به تسوج عقب نشستند، اما سرانجام در اوت ۱۷۲۵ تبریز سقوط کرد.

## دیپلماسی عثمانی–افغان
با ادامهٔ پیشروی عثمانی‌ها، اشرف هوتکی که به‌تازگی برادرش محمود هوتکی را برکنار کرده بود، خود را تنها حاکم مشروع سراسر ایران خواند و خواستار واگذاری تمام سرزمین‌های اشغالی شد و در نامه‌ای توهین‌آمیز این خواسته را مطرح کرد. این اقدام در دربار عثمانی با واکنش تندی مواجه شد. علمای عثمانی افغان‌ها را شورشی اعلام کردند و حکم جنگ دادند. یکی از اهداف اصلی عثمانی‌ها، بازگرداندن سلسله صفوی به عنوان دولتی تابع بود. جنگ در سال ۱۷۲۶ با آغاز درگیری‌ها در آذربایجان شروع شد.

## تاریخچه

### جنگ
عثمانی‌ها نیرویی عظیم بین ۷۰٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ نفر گرد آوردند و برخی برآوردها آن را تا ۳۰۰٬۰۰۰ نفر دانسته‌اند. توپخانهٔ عثمانی نیز برتر بود. این لشکرکشی از بغداد به فرماندهی احمد پاشا آغاز شد.

در مقابل، نیروی افغان بنا بر برآورد اکسورثی تنها ۱۲٬۰۰۰ نفر بود و لاکهارت آن را ۱۷٬۰۰۰ نفر ذکر می‌کند. افغان‌ها (به‌جز زمبورکها) فاقد توپخانه بودند. با این حال، اشرف هوتکی برای رویارویی حرکت کرد.

## مراجع
رده:درگیری‌های دهه ۱۷۲۰ (میلادی)
رده:ایران در دهه ۱۷۲۰ (میلادی)
رده:امپراتوری عثمانی در دهه ۱۷۲۰ (میلادی)
رده:آسیا در ۱۷۲۲ (میلادی)
رده:امپراتوری عثمانی در ۱۷۲۲ (میلادی)
رده:آسیا در ۱۷۲۷ (میلادی)
رده:امپراتوری عثمانی در ۱۷۲۷ (میلادی)
رده:جنگ‌های افغانستان
رده:جنگ‌های امپراتوری عثمانی