اصول چهارجانبه

**اصول چهارجانبه** () مجموعه‌ای از سه شرط است که گروه چهارجانبه درباره خاورمیانه برای به رسمیت شناختن دیپلماتیک دولت فلسطینی در چارچوب فرایند صلح اسرائیل و فلسطین تعیین کرده‌است. این سه شرط عبارت‌اند از: ۱) پرهیز از خشونت، ۲) به رسمیت شناختن دولت اسرائیل و ۳) پایبندی به توافق‌نامه‌های پیشین صلح اسرائیل و فلسطین.

این اصول نخستین بار در اکتبر ۲۰۰۵ تدوین شد و در ژانویه ۲۰۰۶ پس از پیروزی حماس در انتخابات مجلس فلسطین (۲۰۰۶) مورد تأکید دوباره قرار گرفت. حماس شرایط مندرج در این اصول را نپذیرفت.

## پیشینه
در سال ۲۰۰۳ گروه چهارجانبه درباره خاورمیانه که دربرگیرندهٔ ایالات متحده، اتحادیه اروپا، روسیه و سازمان ملل متحد بود نقشه راه برای صلح را منتشر کرد. پیش از انتخابات مجلس فلسطین (۲۰۰۶)، گروه چهارجانبه دو بیانیه در ۲۰ سپتامبر و ۲۸ دسامبر ۲۰۰۵ صادر کرد. در بیانیهٔ سپتامبر، گروه چهارجانبه دربارهٔ مشارکت حماس در انتخابات پیش‌داوری نکرد اما بر ناسازگاری میان شرکت در انتخابات و داشتن شبه‌نظامیان مسلح تأکید کرد. در بیانیهٔ دسامبر، گروه چهارجانبه از همهٔ شرکت‌کنندگان خواست که «از خشونت دست بردارند، حق موجودیت اسرائیل را بپذیرند و خلع سلاح شوند» و افزود که دولت آیندهٔ فلسطین نباید «اعضایی داشته باشد که به این اصول پایبند نیستند».

حماس که چندین کشور از جمله اتحادیه اروپا و ایالات متحده آن را سازمان تروریستی شناخته بودند در ۲۵ ژانویه ۲۰۰۶ در انتخابات پیروز شد. گروه چهارجانبه واکنش جامعهٔ بین‌المللی به پیروزی حماس را رهبری کرد. در ۳۰ ژانویه ۲۰۰۶ گروه چهارجانبه اصول مطرح‌شده در بیانیهٔ اکتبر ۲۰۰۵ را تأیید دوباره کرد و اعلام نمود که کمک‌های بین‌المللی به دولت به رهبری حماس مشروط به پذیرش سه شرط از سوی حماس خواهد بود: ۱) پرهیز از خشونت، ۲) به رسمیت شناختن دولت اسرائیل و ۳) پایبندی به توافق‌نامه‌های پیشین صلح اسرائیل و فلسطین. از آن پس این شروط به «اصول سه‌گانهٔ چهارجانبه» شناخته شدند.

## واکنش‌ها
پس از اعلام اصول چهارجانبه، شخصیت‌های کلیدی بین‌المللی واکنش‌های گوناگونی نشان دادند:
* جرج دابلیو. بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به خبرنگاران گفت: «حزب حماس آشکارا اعلام کرده که حق موجودیت اسرائیل را نمی‌پذیرد. من نیز روشن ساخته‌ام که تا زمانی که این سیاست آن‌ها باشد از دولت فلسطینی متشکل از حماس حمایت نخواهیم کرد.»
* کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل متحد، اعلام کرد که کمک‌های آینده به دولت فلسطینی به رهبری حماس «از سوی کشورهای کمک‌کننده بر پایهٔ پایبندی آن دولت به اصول پرهیز از خشونت، به رسمیت شناختن اسرائیل و پذیرش توافق‌ها و تعهدات پیشین بازبینی خواهد شد.»
* خاویر سولانا، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اظهار داشت: «پس از برآورده شدن این شروط، اتحادیه اروپا آمادگی خواهد داشت که همچنان از توسعهٔ فلسطین و ثبات دموکراتیک حمایت کند.»

تا ۱ مارس ۲۰۰۶ حماس شرایط مندرج در اصول را نپذیرفته بود.

## پیامدها
### دولت وحدت ملی فلسطین
پس از تشکیل دولت وحدت ملی فلسطین در مارس ۲۰۰۷ به رهبری اسماعیل هنیه از مقامات حماس، گروه چهارجانبه بر اصول خود تأکید دوباره کرد و اعلام نمود که ائتلاف جدید فلسطینی باید به سه اصل پایبند باشد تا کمک‌های مستقیم بین‌المللی از سر گرفته شود. هنیه در بیانیه‌ای گفت که دولتش به توافق‌نامه‌های صلح پیشین احترام خواهد گذاشت اما فلسطینیان حق مشروع مقاومت به هر شکل را دارند. دولت جدید فلسطین اصول چهارجانبه و درخواست‌های گروه برای به رسمیت شناختن اسرائیل را رد کرد.

### درگیری فتح و حماس
در جریان خشونت‌ها میان جناح‌های رقیب فلسطینی در اوت ۲۰۰۷ در چارچوب درگیری فتح و حماس، گروه چهارجانبه تحریم کمک‌های بین‌المللی علیه دولت فلسطینی به رهبری حماس را در نبود وحدت فلسطینی و پایبندی به اصول چهارجانبه تأیید دوباره کرد.

### تأیید شورای امنیت سازمان ملل
در قطعنامه ۱۸۵۰ شورای امنیت که در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۸ تصویب شد، شورای امنیت سازمان ملل از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی خواست که از دولت فلسطینی «پایبند به اصول چهارجانبه و ابتکار صلح عربی» «در آماده‌سازی برای تشکیل دولت» حمایت کنند. جرج دابلیو. بوش شخصاً حامی این قطعنامه بود.

اسرائیل از قطعنامه ۱۸۵۰ استقبال کرد و اعلام نمود: «بیانیهٔ شورای امنیت مبنی بر اینکه صلح پایدار تنها بر پایهٔ به رسمیت شناختن متقابل، پایان دادن به ترور و تحریک و پایبندی به راه‌حل دو کشوری ممکن است تأییدی بر اصول بنیادین اسرائیل برای فرایند صلح است.» مذاکره‌کنندگان فلسطینی قطعنامه را دلگرم‌کننده خواندند اما به نبود شفافیت در متن آن اشاره کردند.

## تحولات بعدی
گروه چهارجانبه در ژوئیه ۲۰۱۶ گزارشی با ۱۰ توصیه برای بازگرداندن فرایند صلح اسرائیل و فلسطین به مسیر درست منتشر کرد. از جمله این توصیه‌ها یکپارچه‌سازی نوار غزه و کرانهٔ باختری زیر نظر یک مرجع فلسطینی واحد، مشروع و دموکراتیک بر پایهٔ برنامهٔ سازمان آزادی‌بخش فلسطین و اصول چهارجانبه و حاکمیت قانون بود.

پس از سفر کابینهٔ تشکیلات خودگردان فلسطین به نوار غزه تحت کنترل حماس در اکتبر ۲۰۱۷، ایالات متحده از طریق جیسون گرینبلات بر اصول چهارجانبه‌ای که حماس باید برآورده سازد تا دولتی که در آن حضور دارد به رسمیت شناخته شود تأکید دوباره کرد.

## ارزیابی
به گفتهٔ ناتالی توچی، دانشمند علوم سیاسی، اصول چهارجانبه و همچنین سیاست کلان‌تر گروه چهارجانبه در قبال حماس ناموفق بود.

## جستارهای وابسته
* نقشه راه برای صلح
* فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
* گروه چهارجانبه درباره خاورمیانه

## منابع

* 

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:چاره دوکشوری