جنبش کیبوتص دینی

**جنبش کیبوتص دینی** (، هَکیبوتص هَداتی) چارچوب سازمانی برای کیبوتص‌های ارتدکس در اسرائیل است. این جنبش ۲۲ جامعهٔ عضو دارد که ۱۶ مورد آن‌ها کیبوتص‌های سنّتی و ۶ مورد دیگر موشاو شیتوفی هستند؛ موشاوهای شیتوفی سالن غذاخوری مشترک یا خانهٔ کودکان ندارند اما اقتصاد اشتراکی را حفظ کرده‌اند. جنبش کیبوتص دینی نزدیک به ۱۵٬۰۰۰ عضو دارد. این جنبش بخشی از جنبش کیبوتص سکولار با حدود ۲۳۰ کیبوتص نیست و دو کیبوتص دینی وابسته به پوعالی آگودات یسرائل را نیز دربرنمی‌گیرد.

جنبش کیبوتص دینی در سال ۱۹۳۵ به‌دست گروه‌هایی از پیشگامان یهودی که از اروپا به فلسطین مهاجرت کرده بودند بنیان نهاده شد. این جنبش چهارمین جنبش کیبوتصی بود که در فلسطین پایه‌گذاری شد. از همان آغاز، سیاست این جنبش استقرار خوشه‌ای (بلوکی) شهرک‌ها بود تا نیاز به آموزش دینی برآورده شود و پیامدهای محیط سکولار بر کیبوتص‌های دینی کاهش یابد.

## پیشینه
### بنیان‌گذاری
ریشه‌های جنبش به «بریت حلوتصیم داتییم» (پیمان پیشگامان دینی) بازمی‌گردد که از سوی جوانان جنبش هپوعل همیزراحی بنیان نهاده شد. اعضای این گروه پیشگامان دینی‌ای بودند که از کشورهای اروپایی، به‌ویژه آلمان، به سرزمین فلسطین مهاجرت کردند. آن‌ها در فلسطین موشاوها، گروه‌های کاری و گروه‌های آموزشی تشکیل دادند.

در سال ۱۹۳۵، در هفتمین کنگرهٔ هپوعل همیزراحی، این گروه‌ها زیر یک سازمان چتری با نام «حِور هَکووتصوت شِل هَپوعل هَمیزراحی» (اتحادیهٔ گروه‌های هپوعل همیزراحی) گرد آمدند. در سال ۱۹۳۸ نام سازمان به «هکیبوتص هداتی» (کیبوتص دینی) تغییر یافت که تا امروز نیز رایج است. بنیان‌گذاران از نظر سیاسی به جناح چپ حزب مفدال (حزب ملی مذهبی) گرایش داشتند.

### نخستین شهرک‌ها و سیاست استقرار بلوکی
از سال ۱۹۲۹ برخی از علاقه‌مندان دیندار به مهاجرت، آموزش کشاورزی را در لهستان و آلمان آغاز کردند. پس از ورود به فلسطین تحت قیمومت بریتانیا، گروه‌های کاری موقت تشکیل دادند و به آموزش ادامه دادند. در سال ۱۹۳۷ نخستین شهرک دائمی، روستای تیرات زوی، در درهٔ بیت‌شئان ساخته شد. در نزدیکی آن کیبوتص سده الیاهو پدید آمد.

سیاست جنبش از آغاز بر استقرار خوشه‌ای (بلوکی) شهرک‌ها استوار بود. دلیل اصلی این سیاست نیاز به آموزش دینی بود؛ افزون بر آن، یک کیبوتص دینی تنها در محیطی غیردینی به دشواری می‌توانست اصول دینی و اجتماعی خود را پاسداری کند. استقرار بلوکی همچنین یاری‌رسانی متقابل را میان شهرک‌های کهنه‌تر و تازه‌تر ممکن می‌ساخت.

در فاصلهٔ ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۸، جنبش سه بلوک شهرکی هر یک با سه کیبوتص پایه‌گذاری کرد: نخست در درهٔ بیت‌شئان (تیرات زوی، سده الیاهو و عین هنتصیو)، دوم در کوه‌های الخلیل در جنوب بیت‌لحم (بلوک گوش عتصیون: کفار عتصیون، مسوعوت یتسحاق و عین تسوریم)، و سوم در نگب غربی (سعد و بئروت یتسحاق). کیبوتص یاونه نیز در مرکز کشور به‌عنوان هستهٔ بلوک چهارمی بنیان نهاده شد که پس از تأسیس دولت اسرائیل شکل گرفت.

### جنگ استقلال و پیامدهای آن
در آغاز جنگ استقلال ۱۹۴۸، جنبش کیبوتص دینی ۱۶ نقطهٔ استقراری داشت و همهٔ آن‌ها در خط مقدم جبهه قرار داشتند. اعضای تیرات زوی حملهٔ سنگین ارتش نجات عرب را دفع کردند. بلوک گوش عتصیون محاصره‌ای طولانی را تحمل کرد و سرانجام سقوط کرد؛ سه کیبوتص کفار عتصیون، مسوعوت یتسحاق و عین تسوریم ویران شدند. کفار دروم نیز پس از دو ماه مقاومت تخلیه شد. بئروت یتسحاق حملهٔ ارتش مصر را دفع کرد اما خود شهرک ویران شد. کیبوتص سعد ماه‌ها زیر بمباران شدید مصری قرار داشت و ساکنانش در پناهگاه‌ها و تونل‌های زیرزمینی زندگی می‌کردند. ۱۲۵ تن از اعضای جنبش در جنگ کشته شدند.

پیش از تأسیس دولت اسرائیل، یازده کیبوتص دینی در چارچوب این جنبش پدید آمده بود که پنج مورد آن‌ها در جنگ ۱۹۴۸ ویران شدند. سه کیبوتص به موشاو شیتوفی تبدیل شدند و از جنبش خارج شدند. پس از تأسیس دولت، هشت کیبوتص تازه بنیان نهاده شد. در سال ۱۹۶۶ روستای الومیم ساخته شد و یک سال پس از آن شهرک معاله گلبوع پدید آمد. پس از جنگ ۱۹۶۷ و تصرف دوبارهٔ گوش عتصیون، کیبوتص کفار عتصیون بازسازی شد و در محل عین تسوریم ویران‌شده روستای روش تزوریم برپا گردید و کیبوتص میگدال عوز نیز در نزدیکی آن پایه‌گذاری شد. در شمال اسرائیل نیز بیت ریمون در همین دوره ساخته شد.

### دهه‌های اخیر
در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ کیبوتص‌های دینی سیاست اقتصادی محافظه‌کارانه‌ای در پیش گرفتند و به همین سبب از بحران کیبوتص‌ها که بسیاری از کیبوتص‌های سکولار را درنوردید آسیب ندیدند. تا آغاز سدهٔ بیست‌ویکم، جنبش تنها کیبوتص‌ها را دربرمی‌گرفت. در سال ۲۰۱۰ سه موشاو شیتوفی دینی که پیش‌تر از جنبش جدا شده بودند بازگشتند و در ادامه چهار موشاو شیتوفی دیگر نیز پیوستند.

## روندهای کنونی و خصوصی‌سازی
بسیاری از کیبوتص‌های جنبش در فرایند خصوصی‌سازی هستند، همانند روندی که در کیبوتص‌های غیردینی نیز دیده می‌شود. موج خصوصی‌سازی دههٔ ۱۹۹۰ نخست کیبوتص‌های کوچک‌تر مانند معاله گلبوع و بیت ریمون را دربرگرفت، اما برخی کیبوتص‌های بزرگ‌تر همچون قووتصات یاونه، سده الیاهو، لاوی، الومیم و میگدال عوز از بنیان‌گذاران «ستاد مشترک» (هَمَته هَشیتوفی) برای دفاع از نظام اشتراکی شدند. ۷ کیبوتص از ۱۶ کیبوتص جنبش همچنان اشتراکی به‌شمار می‌روند و ۹ کیبوتص دیگر فرآیندهای خصوصی‌سازی گوناگونی را پشت سر نهاده‌اند. وضعیت اقتصادی بیشتر کیبوتص‌های جنبش پایدار است و اقتصاد آن‌ها بر کشاورزی، صنعت و گردشگری استوار است.

## ساختار اداری و هویت سیاسی
در رأس جنبش شورایی ۱۰۰ نفره متشکل از نمایندگان همهٔ شهرک‌ها قرار دارد که هر چند سال یک‌بار گرد هم می‌آید. امور روزمره را دبیرخانه‌ای ۳۵ نفره که به‌صورت انتخابی برگزیده می‌شود اداره می‌کند. دبیرخانهٔ جنبش از اکتبر ۲۰۱۳ در نحلیم جای دارد؛ پیش از آن نزدیک به ۵۰ سال در تل‌آویو مستقر بود.

برای نخستین‌بار یک زن به سمت دبیرکلی جنبش برگزیده شده‌است: سارا عورون از کیبوتص سعد که در تابستان ۲۰۲۱ این مسئولیت را برعهده گرفت.

از نظر سیاسی، جنبش در گذشته با حزب ملی مذهبی (مفدال) شناخته می‌شد و امروزه با حزب خانه یهودی پیوند دارد. بیشتر اعضای جنبش با جناح راست طیف سیاسی اسرائیل همسو هستند، هرچند اقلیت چشمگیری نیز با چپ و میانهٔ سیاسی همراه‌اند.

## آموزش و نهادهای فرهنگی
جنبش شماری از نهادهای آموزشی را اداره می‌کند. در سال ۱۹۴۷ نخستین یشیوای (حوزهٔ علمیهٔ یهودی) جنبش در نزدیکی کفار هَروئه تأسیس شد. پس از یک سال به نزدیکی شهر رحووت منتقل شد و در ۱۹۵۳ مجموعهٔ آموزشی «کِرِم بِه‌یاونه» راه‌اندازی گردید. در ۱۹۷۷ اعضای جنبش تصمیم گرفتند یشیوای مستقلی در عین تسوریم تأسیس کنند که ساختمان آن در ۱۹۸۵ گشایش یافت. یشیوای دیگری نیز در ۱۹۹۴ در معاله گلبوع بنیان نهاده شد.

از دیگر نهادهای آموزشی جنبش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* مدرسهٔ عین هنتصیو ویژهٔ دختران
* مؤسسهٔ یعقوب هرتزوگ برای پژوهش‌های یهودی
* آمادگی پیشانظامی مختلط «یوناتان» در الومیم
* آمادگی پیشانظامی دختران «تصَهَلی» در مسوعوت یتسحاق
* آمادگی پیشانظامی پسران «روح هَساده» در بئروت یتسحاق
* مدرسهٔ صحرایی در کفار عتصیون
* مدرشه (مرکز تورات) برای دختران در میگدال عوز

سه کیبوتص بئروت یتسحاق، سده الیاهو و قووتصات یاونه دوره‌های پنج‌ماههٔ اولپان (آموزش زبان عبری) برای شرکت‌کنندگان خارجی ارائه می‌دهند.

جنبش ماهنامه‌ای به نام «عمودیم» منتشر می‌کند.

## فهرست شهرک‌های عضو
### [[جلیل]] پایین
* بیت ریمون
* لاوی
* نیر عتصیون (موشاو شیتوفی)

### کوه گلبوع
* معاله گلبوع
* میراو

### درهٔ بیت‌شئان
* عین هنتصیو
* سده الیاهو
* شلوحوت
* تیرات زوی
* شادموت مهولا (موشاو شیتوفی)

### مرکز
* بئروت یتسحاق
* قووتصات یاونه

### [[گوش عتصیون]]
* کفار عتصیون
* میگدال عوز
* روش تزوریم

### منطقهٔ شافیر
* عین تسوریم
* مسوعوت یتسحاق (موشاو شیتوفی)

### [[نگو|نگب]] غربی
* الومیم
* سعد

### [[شورای منطقه‌ای هار حبرون|منطقهٔ هار حبرون]]
* بیت یتیر (موشاو شیتوفی)
* ماعون (موشاو شیتوفی)
* کرمل (موشاو شیتوفی)

## جستارهای وابسته
* جنبش شهرک‌سازی
* کیبوتص
* صهیونیسم دینی
* موشاو شیتوفی

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی جنبش کیبوتص دینی

رده:کیبوتص
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۳۵ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند