شیردک

[بندانگشتی|یک شیردک در کف خانه‌ای در [شهرستان آق‌سی|منطقه آکسی، قرقیزستان]]
**شیرداک** () یا **سیرماک** (، (شیردک) نوعی نمد دوخته شده و اغلب رنگارنگ است که معمولاً در آسیای مرکزی با دست ساخته می‌شود. قزاق‌ها و قرقیزها به‌طور سنتی شیردک درست می‌کنند و به ویژه در قرقیزستان این سنت زنده نگه داشته شده است، و محصولاتی از آن نیز به گردشگران فروخته می‌شود.

در سال ۲۰۱۲، فرش‌های نمدی آل-کییز و شیردک قرقیزستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو که نیاز به حفاظت فوری دارند، ثبت شدند.

## تاریخچه
راست|بندانگشتی|سنگ نگاره‌های گوسفند، ساری-کامیش، قرقیزستان
بندانگشتی|شیردک با طرح شاخ گوسفند در بیرون یورت
بندانگشتی|یورت قزاق با عایق و تزئینات فرش شیردک، موزه کورمانگازی در آلتینژار، ۲۰۲۰
تاریخچه تولید نمد در اوراسیا را می‌توان تا پایان عصر برنز ردیابی کرد، زمانی که پرورش گوسفند، بز و اسب از فعالیت‌های رایج کشاورزان کوچ‌نشین منطقه بود. در اوایل عصر آهن، فرهنگ کوچ‌نشینی ویژگی خاص خود را به دست آورد و چادرهای متحرک پوشیده از نمد، سلاح، افسار اسب، لباس‌های خاص و اقلام ساخته شده از نمد، پوست و چوب تولید شد.

در تپه‌های گورستان منطقه کوهستانی آلتای، شرق قزاقستان و مغولستان، بسیاری از اقلام خانگی، کشاورزی و جنگی، از جمله فرش‌های نمدی که از تکنیک‌های موزاییک، اپلیکه دوزی و لحاف‌دوزی استفاده می‌کردند، کشف شد که نشان‌دهنده زیبایی‌شناسی غنی و سطح بالایی از مهارت است.

## تولید
برای تهیه یک فرش شیردک، پشم تقریباً از پنج گوسفند گرفته می‌شود. تنوع قابل توجهی در نرمی، دوام و میزان پشمی که گوسفندان محلی تولید می‌کنند، وجود دارد. پشم‌چینی پاییزی بهترین پشم را فراهم می‌کند زیرا گوسفندان در تمام بهار و تابستان با سبزیجات کوهی تازه و مغذی تغذیه شده‌اند. فرایند نمدمالی و بافت فرش که به روش سنتی انجام می‌شود، زمان می‌برد و همه چیز با دست انجام می‌شود. به‌طور سنتی، فرش‌های شیردک توسط زنان بافته می‌شدند. پشم خشک شده و سپس کوبیده می‌شود تا پشم پرزدار شود و پشم خوب از پشم‌های نمدی و کثیف غیرقابل استفاده جدا شود. سپس پشم چیده، تمیز شسته، خشک و رنگ می‌شود و سپس فرایند نمدمالی انجام می‌شود.

### طراحی
بندانگشتی|مراحل ساخت زیورآلات شیردک
نقش در شیردک نقش کلیدی دارد، آنها حاوی اطلاعات و ویژگی‌های جادویی هستند. نقوش زینتی پرکاربرد عبارتند از مثلث (*تومار*) و همچنین نقوش حاشیه‌ای آب سیاه و سفید (*سو*) که به عنوان طلسمی برای محافظت از شر در نظر گرفته می‌شود. این زیورآلات همچنین نعمت‌ها و آرزوهای سازندگان برای رفاه حال گیرندگان را تجسم می‌کنند.

شیردک معمولاً با منبت‌کاری چهل‌تکه با رنگ‌های بسیار متضاد مانند قرمز و سبز، زرد و سیاه، قهوه‌ای و سفید طراحی می‌شود. پس از خشک شدن پشم، طرحی با رنگ‌های روشن روی یک زمینه ساده انداخته می‌شود، سپس این زمینه با آب و صابون خیس شده و لوله شده و به معنای واقعی کلمه فشرده می‌شود و این فرایند تکرار می‌شود. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (ژوئیه ۲۰۲۴)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

وقتی طرح شروع به شکل گرفتن کرد، فرش را برعکس خیس می‌کنند و بعد از چند ساعت دوباره لوله می‌کنند. فرش شیردک را می‌گذارند تا خشک شود. دو لایه نمد با رنگ‌های متضاد روی هم قرار می‌گیرند و سپس طرحی روی لایه بالایی با گچ علامت‌گذاری می‌شود. این طرح با دقت و زحمت زیاد بریده می‌شود و نمدساز مرتباً چاقو را تیز می‌کند، چاقویی که به سرعت کند می‌شود.

این یک تصویر بصری خیره‌کننده به سبک مثبت/منفی ایجاد می‌کند که معمولاً پر از تصاویر نمادین است که نمایانگر چیزهای اطراف خود مانند آب، شاخ بز، یورت و غیره هستند. نمایش گوسفند و چوپان به ویژه در قزاقستان رایج است. نمدی که از لایه بالایی بریده می‌شود هدر نمی‌رود و برای ایجاد یک شیردک آینه‌ای دیگر با رنگ‌های معکوس شیردک اصلی استفاده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* آلا کییز

## منابع

## پیوند به بیرون
* ویدیوی کوتاهی درباره ساخت شیرداکس

رده:فرهنگ قرقیزستان
رده:فرهنگ قرقیزها
رده:فرهنگ قزاقستان
رده:میراث فرهنگی ناملموس نیازمند پاسداری فوری