فروانه

**فروانه** (به عربی: ) روستایی فلسطینی بود که در ۴٫۵ کیلومتری جنوب شهر بیسان و در ارتفاع ۱۲۵ متر زیر سطح دریا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۱ مه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد و ساکنان عرب آن به اردن گریختند.

فروانه دارای پیشینه باستان‌شناختی غنی بود و تل باستانی واقع بر زمین‌های آن با شهر کهن کنعانی و اسرائیلی رحوب شناسایی شده‌است. این شهر یکی از بزرگ‌ترین شهرهای منطقه در دوران عصر برنز متأخر و عصر آهن بود. در دوره بیزانس نیز شهرکی یهودی به نام روحوب در نزدیکی تل رحوو وجود داشت. روستا در سال ۱۹۴۵ جمعیتی برابر با ۳۳۰ نفر مسلمان داشت و مساحت زمین‌های آن ۴٬۹۹۶ دونم بود.

## پیشینه و باستان‌شناسی
### شناسایی و دوره‌های سکونت
تل یا تپه باستان‌شناختی «تل السارم» (به عربی) یا «تل رحوو» (به عبری) بر زمین‌های این روستا واقع بوده و در نزدیک به ۸۰۰ متری جنوب‌شرقی محل روستا قرار دارد. این تل با شهر کهن کنعانی و اسرائیلی رحوب شناسایی شده‌است. رحوب یکی از بزرگ‌ترین شهرهای منطقه در دوران عصر برنز متأخر (۱۵۵۰–۱۲۰۰ پیش از میلاد) و عصر آهن I-IIA (حدود ۱۲۰۰–۹۰۰ پیش از میلاد) بود.

در دوران عصر برنز متأخر که مصر باستان بر کنعان فرمان‌روایی می‌کرد، نام رحوب دست‌کم در سه منبع متعلق به سده‌های پانزدهم تا سیزدهم پیش از میلاد یاد شده‌است. همچنین نام این شهر در فهرست فتوحات فرعون شوشنق یکم آمده‌است که لشکرکشی او در حدود ۹۲۵ پیش از میلاد انجام شد.

در دوره بیزانس، شهرکی یهودی که نام کهن را به صورت «روحوب» حفظ کرده بود، در یک کیلومتری شمال‌غربی تل رحوو و در خربة فروانه/حوربات پاروا قرار داشت. یوسبیوس قیصریه از آن به عنوان مکانی در مایل چهارم از اسکیتوپولیس (بیسان امروزی) یاد کرده‌است.

شناسایی تل السارم/تل رحوو با رحوب باستانی بر پایه حفظ این نام در آرامگاه مقدس اسلامی شیخ الرحاب (در یک کیلومتری جنوب تل رحوو) و نیز وجود ویرانه‌های روحوب بیزانسی در یک کیلومتری شمال‌غربی تل رحوو استوار است. نام محل کاوش روحوب به عربی «خربة فروانه» (خربه به معنای ویرانه) و به عبری «حوربات پاروا» ثبت شده‌است.

کاوش‌های باستان‌شناختی در خود فروانه نیز سفالینه‌ها و یافته‌هایی از دوره‌های عصر آهن، هخامنشی، هلنی، رومی، بیزانسی، اسلامی آغازین، صلیبی، مملوکی و عثمانی آشکار ساخته‌است.

### دوره بیزانس
بازمانده‌های یک کنیسه از سده‌های چهارم تا هفتم میلادی در تلول فروانه (تپه‌های فروانه) کشف شده‌است.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ فروانه همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ این روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی با نام «فارینا» در ناحیه غور از لوای عجلون ثبت شده بود. جمعیت آن ۸۰ خانوار و ۲ مرد مجرد بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات گندم، جو، کنجد، بز یا کندوی عسل و گاومیش آبی و نیز «درآمدهای گاه‌به‌گاه» می‌پرداختند که مجموع آن ۱۳٬۰۰۰ آقچه بود.

در سال ۱۸۷۰ ویکتور گرن یادداشت کرد که این مکان پوشیده از سنگ‌های سیاه و ظاهراً بازالتی است.

در سال ۱۸۸۲ پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین در «تلول فروانه» تپه‌های کوچک و ظاهراً مصنوعی گزارش کرد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت فروانه ۸۴ نفر مسلمان بود. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۸۶ نفر رسید که همگی مسلمان بودند و در ۷۲ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۳۳۰ نفر مسلمان بود و مجموع زمین‌های آن ۴٬۹۹۶ دونم بود. از این مقدار ۴۲ دونم زمین باغی یا آبی، ۳٬۸۴۷ دونم زمین زراعی غلات و ۱۱ دونم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

### جنگ ۱۹۴۸
فروانه هنگام تخلیه بیش از ۳۰۰ نفر جمعیت داشت. ساکنان عرب این روستا به همراه ساکنان روستای همسایه الاشرفیه با نزدیک‌شدن نیروهای پیشادولتی یه‌شو از تیپ ۱ گولانی در جریان عملیات گدعون در ۱۱ مه ۱۹۴۸ به اردن گریختند. روز بعد بیش از ۷۲ خانه‌ای که روستا را تشکیل می‌دادند به‌طور کامل ویران شدند. ساکنان فروانه هرگز به روستا بازنگشتند.

### اسرائیل
موشاو رحوو (تأسیس ۱۹۵۱) و ایستگاه دولتی حوات عدن بر زمین‌های پیشین فروانه پایه‌گذاری شدند. کیبوتص عین هَنَتصیو در سال ۱۹۴۶ در شمال‌شرقی محل روستا ولی بر زمین‌های متعلق به بیسان بنا شد و سدی تروموت در غرب محل روستا بر زمین‌های السامریه ساخته شد.

در سال ۱۹۹۲ محل روستا چنین توصیف شد: «تنها بازمانده‌های روستا دیوارها و کف‌های ویران خانه‌ها هستند. این محل پوشیده از پوشش گیاهی وحشی است و کاوش باستان‌شناختی در آن انجام می‌شود. زمین‌های پیرامون آن را اسرائیلی‌ها کشت می‌کنند.»

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* فروانه در وبگاه «فلسطین در خاطره»
* فروانه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده