بخش حیفا (قیمومت بریتانیا بر فلسطین)

**زیربخش حیفا** (؛ ) یکی از بخش‌های فلسطین تحت قیمومت بریتانیا بود. این زیربخش بخش شمالی ساحل دریای مدیترانه در سرزمین فلسطین، جنوب غربی جلیل و منطقه وادی عارا را دربرمی‌گرفت. مرکز این زیربخش شهر حیفا بود.

زیربخش حیفا پس از خروج نیروهای بریتانیا از منطقه منحل شد. پیش از جنگ عربی-اسرائیلی ۱۹۴۸ و در جریان آن، نزدیک به نیمی از آبادی‌های عرب‌نشین این زیربخش تخلیه از سکنه یا ویران شدند. تمامی این زیربخش به دست اسرائیل افتاد؛ در حالی که مدافعان عرب آن عمدتاً از نیروهای ارتش آزادی‌بخش عرب و شبه‌نظامیان محلی تشکیل شده بودند. پیشینه این زیربخش به زیربخش حیفا در دوره عثمانی بازمی‌گردد و پس از ۱۹۴۸ به لوای حیفا در اسرائیل تبدیل شد که به بخش حیفا و بخش خدرا تقسیم گردید.

## جغرافیا و مرزها
زیربخش حیفا در بخش شمالی سرزمین فلسطین بر ساحل دریای مدیترانه واقع بود. این زیربخش از شمال با زیربخش عکا، از شرق با زیربخش‌های ناصره و جنین، از جنوب با زیربخش طولکرم و از غرب با دریای مدیترانه هم‌مرز بود.

بر پایه آمار بررسی روستاها در سال ۱۹۴۵، مجموع مساحت آبادی‌های این زیربخش ۱٬۰۳۱٬۷۵۵ دونم بود. توزیع مالکیت زمین بدین شرح بود:
* زمین‌های متعلق به اعراب: ۴۳۴٬۶۶۶ دونم
* زمین‌های متعلق به یهودیان: ۳۶۴٬۲۷۶ دونم
* زمین‌های دولتی: ۲۰۸٬۰۴۷ دونم
* زمین‌های سایرین: ۲۴٬۷۶۶ دونم

## گسترش مرزها
در مارس ۱۹۲۹ مرزهای زیربخش گسترش یافت و منطقه شفاعمرو و نواحی جنوبی آن که پیش‌تر بخشی از زیربخش عکا بودند، به زیربخش حیفا ملحق شدند.

## جمعیت
### سرشماری ۱۹۳۱
بر پایه سرشماری جمعیت سال ۱۹۳۱، جمعیت زیربخش حیفا ۹۵٬۴۷۲ نفر بود که ترکیب آن به شرح زیر بود:
* ۵۲٬۸۳۰ مسلمان (۵۵٫۳٪)، از جمله ۹۷ شیعه
* ۲۳٬۳۶۷ یهودی (۲۴٫۵٪)، بیشتر ساکن شهر حیفا
* ۱۶٬۴۹۲ مسیحی (۱۷٫۳٪)، بیشتر ساکن شهر حیفا
* ۲٬۵۳۸ دروزی (۲٫۷٪)، بیشتر ساکن دالیة الکرمل یا شفاعمرو
* ۱۹۶ بهائی (۰٫۲٪)، همگی ساکن شهر حیفا

### آمار ۱۹۴۵

بر پایه بررسی روستاها در سال ۱۹۴۵، جمعیت زیربخش حیفا به ۲۲۴٬۶۳۰ نفر رسیده بود. ترکیب جمعیتی بدین شرح بود:
* ۸۵٬۵۹۰ مسلمان
* ۱۰۴٬۵۱۰ یهودی (افزایش چهاربرابری نسبت به سرشماری ۱۹۳۱)
* ۳۰٬۲۰۰ مسیحی
* ۴٬۳۳۰ سایرین (از جمله دروزیان)

شهر حیفا با ۱۳۸٬۳۰۰ نفر جمعیت، بزرگ‌ترین آبادی زیربخش بود که از این میان ۷۵٬۵۰۰ نفر یهودی، ۳۵٬۹۴۰ نفر مسلمان و ۲۶٬۵۷۰ نفر مسیحی بودند.

## طرح تقسیم و جنگ ۱۹۴۸
بر پایه طرح تقسیم فلسطین، سرزمین زیربخش حیفا قرار بود بخشی از کشور یهودی باشد. پس از جنگ ۱۹۴۸، تمامی سرزمین زیربخش در اختیار اسرائیل ماند و به لوای حیفا تبدیل شد.

## آبادی‌های تخلیه‌شده و ویران‌شده

پیش از جنگ ۱۹۴۸ و در جریان آن، بیش از ۵۰ آبادی عرب‌نشین در زیربخش حیفا تخلیه از سکنه یا ویران شدند. در جدول زیر، فهرست آبادی‌های ویران‌شده در کنار آبادی‌های باقی‌مانده آمده‌است:

## آوارگان زیربخش حیفا
بیشتر ساکنان عرب آواره‌شده از زیربخش حیفا در اردوگاه‌های آوارگان سوریه و لبنان سکونت گزیدند. آنان کمتر از ۱۷٪ از آوارگان ثبت‌شده در کرانه باختری را تشکیل می‌دادند و ۸۰٪ آنان در شمال کرانه باختری در اردوگاه‌های جنین، نور شمس، طولکرم و الفارعه متمرکز بودند.

آوارگان زیربخش حیفا ۲۲٪ از مجموع آوارگان فلسطینی ثبت‌شده در سوریه را تشکیل می‌دادند و در اردوگاه‌های یرموک، حمص، حماه، درعا، النیرب و الرمل پراکنده بودند. همچنین شمار درخور توجهی از آوارگان این زیربخش به عراق مهاجرت کردند.

## آبادی‌های باقی‌مانده عرب‌نشین
از آبادی‌های عرب‌نشینی که پس از ۱۹۴۸ همچنان پابرجا ماندند می‌توان به اعبلین، شفاعمرو، ابطن، عره، عرعره، کفر قرا، عسفیه و دالیة الکرمل اشاره کرد.

## جستارهای وابسته
* منطقه حیفا
* بخش حیفا
* بخش خدرا
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:زیربخش‌های قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:تاریخ حیفا
رده:جغرافیای حیفا
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)