شربوش

[بندانگشتی|افرادی با لباس ترکی، در دربار [بدرالدین لؤلؤ|بدرالدین لؤلؤ، با پوشیدن *شربوش* (*[[کتاب الاغانی]]*، ۱۲۱۹ میلادی)]]
**شربوش،** **هربوش** یا **سرپوش** (, ، ) احتمالاً از واژهٔ فارسی «سرپوش» گرفته شده است که به معنای «سربند» می‌باشد. این کلاه خزدار، نوعی پوشش نظامی ویژهٔ ترکان بود که در قرون وسطی در آسیای مرکزی و خاورمیانه مورد استفاده قرار می‌گرفت. شربوش به‌ویژه در مینیاتورهایی که بدرالدین لؤلؤ (حکومت ۱۲۳۴–۱۲۵۹) را به تصویر می‌کشند، به وضوح دیده می‌شود. این کلاه، نوعی سرپوش سخت و محکم برای طبقهٔ نظامی بود که بخش جلویی آن به شکل مثلث طراحی می‌شد و گاه با پلاک‌های فلزی تزئین می‌گردید. در برخی موارد، با دستمال کوچکی همراه می‌شد که به شکل عمامهٔ کوچک یا تخفیفه بر روی سر قرار می‌گرفت. پوشیدن شربوش، یکی از عناصر مهم گرافیکی و پوششی به‌شمار می‌رفت و در مینیاتورهای خاورمیانهٔ قرون وسطی، برای متمایز ساختن چهره‌های ترک از چهره‌های عرب نقش کلیدی ایفا می‌کرد.

شربوش می‌توانست از نظر اندازه و شکل تنوع داشته باشد و گاهی ابعادی بسیار بزرگ به خود می‌گرفت، چنان‌که در تصویر امیر در صفحهٔ نخست *[[مقامات الحریری]]* در سال ۱۲۳۷ مشاهده می‌شود. به نظر می‌رسد شکل شربوش بسته به مناطق جغرافیایی تفاوت‌هایی داشته است:
* در نسخه‌های خطی ارتقی، شربوش دارای کلاهکی بسیار بلند در قسمت پشتی سر بود و استفاده از خز در حاشیهٔ آن محدود می‌شد.
* شربوش سلجوقی، همان‌گونه که در سرامیک‌های ایرانی یا بر روی اشیاء موصل همچون ابریق موصلی و همچنین در نسخه‌های خطی جزیره و سوریه مشاهده می‌شود، دارای کلاهکی کوتاه‌تر بود که تقریباً در پشت نوار خز اطراف سر و صفحهٔ جلویی پنهان می‌گردید.
* در صفحهٔ نخست «مقامات بغداد» نیز شربوشی به تصویر کشیده شده است که از توده‌ای بلند از خز تشکیل شده و بخش اعظم کلاه را از دید پنهان می‌سازد.

سربند *شربوش* برای صلاح‌الدین نمادی از اتحاد به‌شمار می‌آمد و او آن را بر سکه‌های مایافاریق خود نقش می‌کرد. هنگامی که هنری دوم، کنت شامپانی و پادشاه اورشلیم، تلاش نمود رابطه‌ای دوستانه با صلاح‌الدین برقرار کند، از او درخواست هدیه‌ای شامل ردایی قبا و کلاهی شربوش مانند کرد که معمولاً در عکا به تن می‌کرد.

شربوش همچنین در دوران مملوک‌های مصر نمادی از اعطای مقام و منصب به‌شمار می‌آمد، زیرا جزئی از خلعتی بود که به مناسبت جلوس امیر به وی اهدا می‌شد. این پوشش توسط افسران عالی‌رتبه دورهٔ ایوبیان و مملوک‌های بحری مورد استفاده قرار می‌گرفت.

در مصرِ دوران مملوک، پوشیدن *شربوش* در سال ۱۳۸۲ ممنوع شد.
پرونده:Maqamat_al-Hariri_1237,_Turkic_Emir_portrait.jpg|جایگزین=Right frontispiece: ruler in Turkic dress (long braids, large Sharbush fur hat, boots, fitting coat), in the Maqamat of al-Hariri, 1237 CE, probably Baghdad.| حاکم با لباس ترکی (گیسوان بلند، کلاه بزرگ خز *شربوش*، چکمه، کت تنگ)، در *[[مقامات الحریری]]*، ۱۲۳۷ میلادی، احتمالاً بغداد.
پرونده:Turkic_guard_in_Preaching_scene_at_Rayy_in_maqāma_21_(fols._58v–59r,_douvle-page_spread_as_a_unit),_Maqamat_al-Harari_1237.jpg|جایگزین=Turkic amir with guards, wearing the Turkic headgear Sharbush, in the preaching scene at Rayy in maqāma 21 (fols. 58v–59r), Maqamat of al-Hariri, 1237.| امیر ترک به همراه محافظان، با *شربوش*، در صحنه موعظه در ری در مقامه ۲۱ (برگ‌های 58v-59r)، *[[مقامات الحریری]]*، ۱۲۳۷. 
پرونده:Warrior_with_the_Plant_Kestron,_De_Materia_Medica_of_Dioscorides,_Iraq_1224._Harvard_Art_Museums.jpg|جایگزین=Warrior in Turkic attire, wearing the Turkic headgear sharbush, De Materia Medica of Dioscorides, Iraq, 1224. Harvard Art Museums.| جنگجو با لباس ترکی، با ***شربوش***، *[[د ماتریا مدیکا|<nowiki/>]][[د ماتریا مدیکا]]* اثر دیوسکوریدس، عراق، ۱۲۲۴. موزه هنر هاروارد.
پرونده:Artuqid_sharbush,_1206_(Ms._Ahmet_III_3472).jpg|جایگزین=Artuqid sharbush, 1206 (Ms. Ahmet III 3472)| شربوش ارتقی، ۱۲۰۶ ()
پرونده:Meister_des_Buches_der_Lieder_002.jpg|جایگزین=Sharbush of Badr al-Din Lu'lu' (Kitab al-Aghani, 1219 CE)| *شربوش* بدرالدین لؤلؤ (*[[کتاب الاغانی]]*، ۱۲۱۹ م.)
پرونده:Maqamat_Arabe_3929,_Abu_Zaid_before_the_Cadi_(sharbush_detail)_157r.jpg|جایگزین=Maqamat al-Hariri (BNF Arabe 3929, circa 1200-1210), Turkic ruler detail wearing the sharbūsh with the tall cap| *[[مقامات الحریری]]* (BNF Arabe 3929، حدود ۱۲۰۰-۱۲۱۰)، تصویر حاکم ترک که *شربوش* به سر دارد.
پرونده:Maqamat_6094,_folio_133v_(detail).jpg|جایگزین=Maqamat al-Hariri (BNF Arabe 6094), Jazira region, 1222| *[[مقامات الحریری]]* (BNF Arabe 6094)، منطقه جزیره، ۱۲۲۲
پرونده:Armenian_manuscript_(1211).jpg|جایگزین=Sharbush in an Armenian manuscript, Haghbat Gospels, 1211.| *شرربوش* در یک نسخه خطی ارمنی، انجیل‌های هاقیات، ۱۲۱۱.
پرونده:Al-Nasir_I_Salah_al-Din_Yusuf_(Saladin)._AH_564-589_(1169-1193_CE)_Æ_Dirham_(30.1mm,_13.28_g,_6h)._Without_mint-name._Dated_AH_586_(AD_1190-91)._Sultan_sitting_facing,_cross-legged,_on_high-backed_throne_(obverse).jpg|جایگزین=Dirham in the name of Saladin, wearing the Sharbush. Legend: "The Victorious King, Righteousness of the World and the Faith, Yusuf ibn Ayyub". Probable Mayyafariqin mint, dated 1190-1191.| درهم به نام صلاح الدین، با نشان *شربوش*. شرح: «پادشاه پیروز، درستکار جهان و ایمان، یوسف بن ایوب». احتمالاً ضرب شده در مایافاریقین، مورخ ۱۱۹۰-۱۱۹۱.
پرونده:Donor_figure_wearing_sharbush,_qaba_and_tiraz._Church_of_the_Archangels,_Zemo-Krikhi,_Racha,_northern_Georgia,_Inv._No._03086-75.jpg|جایگزین=Donor figure wearing sharbush, qaba and tiraz. Church of the Archangels, Zemo-Krikhi, Racha, northern Georgia. 11th century, Inv. No. 03086-75.| پیکره اهداکننده با پوشش *شربوش*، *قبا* و *طراز*. کلیسای فرشتگان مقرب، زمو-کریخی، راچا، شمال گرجستان. قرن یازدهم، شماره ثبت: 03086-75.
پرونده:Ivane_and_Zakare,_Harichavank.jpg|جایگزین=Armenian Princes Ivane and Zakare, 1201| شاهزادگان ارمنی ایوان و زاکار، ۱۲۰۱


## جستارهای وابسته
* فهرست انواع کلاه‌ها

## منابع

رده:پوشاک ترکی
رده:پوشاک خاورمیانه‌ای
رده:تاریخ پوشاک آسیایی