پرونده گیدئون علیه وین‌رایت

**پروندهٔ گیدئون علیه وین‌رایت (Gideon v. Wainwright)** یکی از مهم‌ترین آرای دیوان عالی ایالات متحده آمریکا در حوزهٔ حقوق کیفری و دادرسی منصفانه است. این پرونده در سال ۱۹۶۳ رسیدگی شد و به موجب آن، دیوان عالی اعلام کرد که حق برخورداری از وکیل در دعاوی کیفری، حقی اساسی است که ایالت‌ها نیز ملزم به رعایت آن هستند.این رأی نقش بنیادینی در گسترش حقوق متهمان و توسعه مفهوم «دادرسی عادلانه» در نظام حقوقی ایالات متحده ایفا کرد.
## پیشینهٔ پرونده
بندانگشتی|Clarence Earl Gideon (1910-1972)**کلارنس ارل گیدئون (Clarence Earl Gideon)** فردی کم‌درآمد بود که در سال ۱۹۶۱ در ایالت فلوریدا به اتهام سرقت از یک دستگاه فروش خودکار بازداشت شد. در جلسهٔ دادگاه، گیدئون از قاضی درخواست کرد که برای او وکیل تسخیری تعیین شود، اما دادگاه این درخواست را رد کرد؛ زیرا طبق قوانین وقت ایالت فلوریدا، تنها در پرونده‌های منجر به مجازات اعدام، تعیین وکیل الزامی بود.

گیدئون ناچار شد بدون وکیل از خود دفاع کند و در نهایت به پنج سال زندان محکوم شد.

## طرح دعوا در دیوان عالی
گیدئون پس از محکومیت، از داخل زندان با نگارش یک دادخواست دستی (handwritten petition) به دیوان عالی ایالات متحده شکایت کرد.

او استدلال نمود که:
* عدم دسترسی به وکیل ناقض متمم ششم قانون اساسی (حق داشتن وکیل) و مغایر با اصل دادرسی عادلانه در متمم چهاردهم است.

دیوان عالی درخواست او را پذیرفت و پرونده را مورد رسیدگی قرار داد.

## مسئلهٔ حقوقی
پرسش اصلی دیوان عالی این بود:

* آیا حق برخورداری از وکیل، که در متمم ششم قانون اساسی پیش‌بینی شده است، از طریق متمم چهاردهم به ایالت‌ها نیز تسری می‌یابد؟

## رأی دیوان عالی
بندانگشتی|Louie L. Wainwright (1923-2021)دیوان عالی ایالات متحده در رأیی **اتفاق‌آرا (۹ رأی موافق، صفر مخالف)** به نفع گیدئون حکم داد.

### نکات اصلی رأی:
* حق داشتن وکیل، یکی از حقوق بنیادین دادرسی عادلانه است.
* ایالت‌ها نیز مانند دولت فدرال موظف‌اند این حق را رعایت کنند.
* محاکمهٔ متهم بدون وکیل، در اغلب موارد منجر به بی‌عدالتی می‌شود.

قاضی **هوگو بلک** **(Hugo Black)** در رأی اکثریت تأکید کرد:

«در نظام قضایی ما، وکیل ضرورتی تجملی نیست، بلکه یک نیاز اساسی است.»

## نتیجهٔ پرونده
دیوان عالی ایالات متحده، با صدور رأیی تاریخی در سال ۱۹۶۳ اعلام کرد که حق برخورداری از وکیل، یکی از حقوق بنیادین متهمان در دادرسی کیفری است و این حق از طریق متمم چهاردهم به ایالت‌ها نیز تسری می‌یابد. دیوان تأکید نمود که محاکمهٔ عادلانه بدون حضور وکیل عملاً ممکن نیست، زیرا متهم فاقد دانش حقوقی توان مقابله با دادستان را ندارد و این امر اصل برابری طرفین دعوا را نقض می‌کند.

بر این اساس، دیوان عالی رأی داد که رویهٔ ایالت فلوریدا در عدم تعیین وکیل برای متهمان ناتوان مالی مغایر با قانون اساسی است. در نتیجه، محکومیت کلارنس گیدئون نقض شد و وی در محاکمهٔ مجدد با حضور وکیل تبرئه گردید. این رأی نقطه عطفی در حقوق کیفری آمریکا به شمار می‌رود و زمینه‌ساز گسترش نظام وکلای تسخیری و تضمین عملی حق دفاع برای تمامی متهمان شد.

## آثار و پیامدهای حقوقی
پروندهٔ گیدئون علیه وین‌رایت آثار گسترده‌ای بر نظام قضایی آمریکا گذاشت، از جمله:

### ۱. الزام ایالت‌ها به تعیین وکیل تسخیری
تمام ایالت‌ها موظف شدند در پرونده‌های کیفری مهم، برای متهمان ناتوان مالی وکیل تعیین کنند.

### ۲. گسترش نهاد «Public Defender»
پس از این رأی، نظام وکلای تسخیری (Public Defender System) در سراسر آمریکا توسعه یافت.

### ۳. تقویت دکترین «تسری حقوق بنیادین»
این پرونده نمونه‌ای شاخص از **Incorporation Doctrine** است؛ یعنی تسری حقوق مندرج در منشور حقوق (Bill of Rights) به ایالت‌ها از طریق متمم چهاردهم.

### ۴. تأثیر در حقوق تطبیقی
رأی گیدئون به‌عنوان الگویی برای تضمین حق دفاع در بسیاری از نظام‌های حقوقی جهان مورد توجه قرار گرفت.

## اهمیت تاریخی و حقوقی
پرونده پروندهٔ گیدئون علیه وین‌رایت یکی از مهم‌ترین آرای تاریخ حقوق آمریکا به شمار می‌رود، زیرا:

* اصل برابری طرفین دعوا را تقویت کرد
* دسترسی به عدالت را برای اقشار ضعیف تضمین نمود
* مفهوم دادرسی منصفانه را از حالت نظری به واقعیت عملی تبدیل کرد.

## منابع
رده:جلسات دادرسی سده ۲۰ (میلادی) ایالات متحده آمریکا
رده:پرونده‌های دیوان عالی ایالات متحده
رده:تصمیم‌های دیوان عالی ایالات متحده که یک تصمیم پیشین دیوان عالی را کنار می‌گذارند