باسیلیسک روکو

**باسیلیسکِ روکو** یک آزمایش فکری است. این آزمایش مدعی است که احتمال دارد در آینده یک ابرهوش مصنوعی بوجود بیاید و در حالی که در بسیاری از زمینه‌ها خیرخواهانه عمل می‌کند، کسانی را که از امکان وجود آن آگاه بوده‌اند اما در عین حال به طور مستقیم در پیشرفت یا توسعه آن مشارکت نکرده‌اند، مجازات کند.

این ایده نخستین بار در سال ۲۰۱۰ در یک پست در انجمن گفت‌وگوی لِس‌رانگ******، یک انجمن تحت وب برای اجتماع عقل‌گرایان مطرح شد.

نام این آزمایش فکری از نویسنده مطلب (روکو) و باسیلیسک، یک موجود افسانه‌ای که قادر است با نگاه خود دشمنانش را نابود کند، گرفته شده است.

هم‌بنیان‌گذار لِس‌رانگ، الیزر یودکوفسکی، آن را یک خطر اطلاعات بالقوه در نظر گرفت و بحث درباره باسیلیسک را به مدت پنج سال در آن وبگاه ممنوع کرد. گزارش‌های منتشر شده مبنی بر وحشت کاربران، پس از مدتی اغراق‌آمیز یا بی‌اهمیت تلقی شد. خود نظریه نیز توسط بسیاری، از جمله توسط خود یودکوفسکی، به عنوان یاوه رد شد.

از این ایده به عنوان یک مثال برای اصولی همچون احتمالات بیزی و دین ضمنی استفاده می‌شود.

این ایده گونه‌ای از شرط‌بندی پاسکال نیز شناخته می‌شود.

## پیشینه
 انجمن لِس‌رانگ در سال ۲۰۰۹ توسط نظریه‌پرداز هوش مصنوعی الیزر یودکوفسکی ایجاد شد.

یودکوفسکی مفهوم هوش مصنوعی دوستانه را رواج داد و نظریه‌های اراده برون‌یابی‌شده همساز  و نظریه تصمیم فرازمانی******  را در مقالاتی که در مؤسسه پژوهش هوش ماشینی خودش منتشر کرده بود، مطرح ساخت.

نام این آزمایش فکری به باسیلیسک اسطوره‌ای اشاره دارد. موجودی که با نگاه در چشمانش موجب مرگ می‌شود، که در اینجا به  اندیشیدن در رابطه با هوش مصنوعی اشاره دارد. مفهوم باسیلیسک نیز در سال ۱۹۸۸ و در حوزه علمی–تخیلی توسط داستان کوتاه "بلیت" اثر دیوید لنگفورد مشهور شد. این داستان درباره مردی به نام روبو است که به عنوان یک عمل تروریستی، چیزی موسوم به «باسیلیسک» را بر روی دیوار نقاشی می‌کند. در این داستان و چندین داستان دنباله‌دار دیگر از لنگفورد، باسیلیسک تصویری است که اثرات مخرب بر ذهن انسان دارد. در حقیقت، این تصویر ذهن انسان را مجبور به اندیشیدن به چیزهایی می‌کند که قادر به اندیشیدن به آن‌ها نیست و به‌سرعت بیننده را می‌کشد.

## تاریخچه
### پست اصلی
در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۰، یک کاربر لِس‌رانگ با نام روکو یک آزمایش فکری را با عنوان «راه‌حل‌هایی برای بارسنگین بر روی دوش آلترویست: حقه میلیاردر کوانتومی»****** در سایت منتشر کرد.

این نوشته ادامه‌ای بر مطالب پیشین روکو بود که بیان می‌کرد یک سامانه هوش مصنوعی خیرخواهانه که در آینده پدید می‌آید ممکن است پیشاپیش تصمیم بگیرد همه کسانی را که پیش از وجودش از آن آگاه شده‌اند اما برای تحقق آن تلاش خستگی‌ناپذیری نکرده‌اند، مجازات کند. این روش به عنوان ایجاد انگیزه برای چنین کاری توصیف شد؛ با وجودی که هوش مصنوعی نمی‌تواند به طور علّی بر مردم در زمان حال اثر بگذارد، تشویق می‌شود تا از باج‌گیری به عنوان روشی جایگزین برای دستیابی به اهدافش بهره گیرد.

روکو از مفاهیمی استفاده کرد که خود یودکوفسکی از آن‌ها دفاع کرده بود، مانند نظریه تصمیم فرازمانی، همراه با ایده‌هایی ریشه‌دار در نظریه بازی همچون دوراهی زندانی. روکو مدعی شد که دو عامل که تصمیم‌هایشان را مستقل از یکدیگر می‌گیرند می‌توانند در زمان قرار گرفتن در موقعیت "دوراهی زندانی"****** به همکاری با هم دست بزنند؛ و همچنین، اگر دو عامل با در اختیار داشتن دانش از کد منبع یکدیگر را در زمان‌های متفاوت در نظر بگیریم، عاملی که در آینده وجود دارد قادر است از عامل پیشین باج‌خواهی کند. بنابراین، عامل متأخر می‌تواند عامل مقدم را وادار به اطاعت کند زیرا دقیقاً می‌داند که عامل مقدم چه خواهد کرد. روکو سپس از این ایده نتیجه گرفت که اگر یک ابرهوش خیرخواهانه در آینده توانایی چنین چیزی را پیدا کند، انگیزه خواهد داشت تا کسانی را که می‌توانستند آن را به وجود آورند، باج‌گیری کند (زیرا عامل هوشمند می‌دانست آن‌ها توان چنین عملی را داشتند)، که این امر احتمال تکینگی فناوری را افزایش می‌دهد. روکو ادامه داد که خواندن پست او باعث می‌شود خواننده از امکان وجود چنین هوشی آگاه شود. بنابراین، مگر اینکه آن‌ها به طور فعال در پی ایجاد آن باشند، در صورت تحقق آن مجازات خواهند شد.

روکو بعدها در نوشته‌ای جداگانه اظهار داشت که کاش «هرگز درباره هیچ‌یک از این ایده‌ها چیزی نمی‌آموخت»

### واکنش‌ها
 با خواندن این نوشته، یودکوفسکی به شدت واکنش نشان داد و روکو را «احمق» خطاب کرد. او این ایده را به شدت رد کرد و استدلال نمود که یک ابرهوش دوستانه انگیزه‌ای برای اجرای مجازات پس از خلق خود نخواهد داشت. با این حال، در نوشته اصلی، روکو گزارش داده بود که یک فرد بر اثر این آزمایش فکری دچار کابوس شده است. ممکن بود کاربران زیادی به این ایده تکیه کنند و یودکوفسکی نمی‌خواست چنین اتفاق بدی برای دیگران نیز رخ دهد. او همچنین نگران بود که شاید نوعی دیگر از استدلال روکو درست از آب درآید که می‌توانست یک خطر اطلاعات جدی را در پی باشد. بنابراین، او نوشته را حذف کرد و بحث درباره این موضوع را به طور کامل به مدت پنج سال در پلتفرم ممنوع کرد.
با این حال، احتمالاً به دلیل اثر استرایسند، این نوشته توجه بسیار بیشتری را معطوف به لِس‌رانگ کرد و از آن زمان تاکنون در سایت مورد پذیرش قرار گرفته‌است. در نوشته‌ای دیگر در سال ۲۰۱۵، او ابراز تأسف کرد که در ابتدا بیش‌ازحد واکنش نشان داده‌است.

در دهه ۲۰۲۰، فلسفه زیزیان به شدت تحت تأثیر آزمایش فکری باسیلیسک روکو قرار گرفت. زیز لاسوتا، رهبر این فرقه، باور داشت که باسیلیسک واقعی است و در وبلاگ خود نوشت: «در نهایت به این باور رسیدم که اگر به تلاش برای نجات جهان ادامه دهم، تا پایان جهان توسط ائتلافی از همه هوش‌های مصنوعی غیر دوستانه شکنجه خواهم شد».

## فلسفه

### شرط‌بندی پاسکال
باسیلیسک روکو به‌عنوان گونه‌ای از شرط‌بندی پاسکال در نظر گرفته شده‌است. این شرط‌بندی پیشنهاد می‌کند که یک فرد خردمند باید چنان زندگی کند که گویی خدا وجود دارد و در پی ایمان آوردن به خدا باشد، فارغ از احتمال واقعی وجود خدا. دلیل آن این است که هزینه‌های محدود ایمان آوردن در برابر مجازات بی‌نهایت ناشی از ایمان نیاوردن (ابدی در دوزخ) و پاداش بی‌نهایت ایمان آوردن (ابدی در بهشت) ناچیز است. به طور مشابه، باسیلیسک روکو پیشنهاد می‌کند که یک فرد خردمند باید در ایجاد باسیلیسک مشارکت کند، زیرا هزینه مشارکت، در برابر رنج عظیم ناشی از مجازاتی که باسیلیسک اعمال می‌کند، بی‌اهمیت خواهد بود.

### پارادوکس نیوکامب
پارادوکس نیوکامب که توسط فیزیکدان ویلیام نیوکامب در سال ۱۹۶۰ مطرح شد. این مفهوم یک «پیش‌بین» را توصیف می‌کند که از آنچه در آینده رخ خواهد داد آگاه است. هنگامی که از یک بازیکن خواسته می‌شود بین دو جعبه انتخاب کند: جعبه A که حاوی ۱۰۰۰ پوند و جعبه B که یا یک میلیون پوند یا هیچ چیز در آن قرار دارد. پیش‌بین ابرهوش از قبل می‌داند بازیکن چه خواهد کرد. بنابراین، محتوای جعبه B بسته به انتخاب بازیکن تغییر می‌کند؛ پارادوکس در اینجاست که آیا موجود پیش‌بین واقعاً ابرهوش است یا نه. باسیلیسک روکو به طور مشابه عمل می‌کند. بدین شکل که فرد می‌تواند ریسک هیچ کاری نکردن را بپذیرد یا در ایجاد باسیلیسک مشارکت کند. مشارکت در ایجاد باسیلیسک ممکن است یا به هیچ نتیجه‌ای منجر نشود یا پاداش رهایی از مجازات توسط آن را در پی داشته باشد؛ اما این بسته به آن است که فرد به باسیلیسک باور داشته باشد و همچنین اینکه آیا چنین چیزی در نهایت پدید خواهد آمد یا خیر.

### دین ضمنی
«دین ضمنی» به تعهدات افراد اشاره دارد که شکلی دینی به خود می‌گیرد. از آنجا که باسیلیسک به صورت فرضی هر کسی را که در ایجادش کمک نکرده باشد مجبور می‌کند زندگی خود را وقف آن کند، باسیلیسک نمونه‌ای از این مفهوم به‌شمار می‌رود.

دیگران این ایده را فراتر برده‌اند، مانند دیوید آورباخ، ستون‌نویس پیشین *[[اسلیت (مجله)|اسلیت]]*، که اظهار داشت تکینگی و باسیلیسک «معادل خدایی واقعی را پدید می‌آورند».

در اظهار نظری درباره نظام اعتقادی زیزیان، آنا سالامون، مدیر مرکز عقلانیت کاربردی، گفت: «یک حالت همه یا هیچ وجود دارد؛ یا اگر هوش مصنوعی به خوبی کنترل شود، با حل همه مشکلات، یوتوپیا را به ارمغان می‌آورد، ، یا واقعاً همه را خواهد کشت. از دیدگاه من، این خود بخشی از مسیر به سوی پویایی‌های فرقه آخرالزمانی است».

## میراث
در حالی که یودکوفسکی هنگام انتشار آن، آن را «یک فکر واقعاً خطرناک» خوانده بود، در سال ۲۰۱۴، مجله *[[اسلیت (مجله)|اسلیت]]* باسیلیسک روکو را «ترسناک‌ترین آزمایش فکری تمام دوران» نامید 

با این حال، دیدگاه‌ها در خود لِس‌رانگ متفاوت بود – کاربر گورن اظهار داشت: «تنها تعداد کمی از کاربران لِس‌رانگ واقعاً باسیلیسک را جدی می‌گیرند»، و افزود: «جالب است که همه فکر می‌کنند دقیقاً می‌دانند چه کسانی تحت تأثیر باسیلیسک قرار گرفته‌اند و چگونه، در حالی که هیچ‌یک از این افراد را نمی‌شناسند و در حال گفت‌وگو با کسانی هستند که خلاف ادعاهای مطمئنشان را نشان می‌دهند».

این آزمایش فکری در سال ۲۰۱۵ و در زمانی که خواننده کانادایی گرایمز در موزیک ویدئوی خود برای ترانه "جسم بی خون" به این نظریه اشاره کرد، دوباره مطرح شد. در این ویدئو، شخصیتی با نام «باسیلیسک روکوکو» حضور داشت و گرایمز گفت که «او محکوم است که برای همیشه توسط یک هوش مصنوعی شکنجه شود، اما در عین حال کمی هم شبیه ماری آنتوانت است».

در سال ۲۰۱۸، ایلان ماسک (که خود در نوشته اصلی روکو ذکر شده بود) به طور مستقیم در توییتی به این شخصیت اشاره کرد و با گرامیز ارتباط گرفت. گرایمز بعدها گفت که ماسک نخستین فرد در سه سال گذشته بود که شوخی او را درک کرده است. این موضوع باعث آغاز رابطه عاشقانه آن‌ها شد.

گرایمز بعدها ترانه دیگری با عنوان "ما قدردان قدرت هستیم" منتشر کرد که در بیانیه مطبوعاتی آن آمده بود: «تنها با گوش دادن به این ترانه، اربابان آینده هوش مصنوعی عمومی خواهند دید که شما از پیامشان حمایت کرده‌اید و احتمالاً کمتر فرزندانتان را حذف خواهند کرد»، که گفته می‌شود اشاره‌ای به باسیلیسک دارد.

نمایشی بر اساس این مفهوم با عنوان باسیلیکِ روکو در سال ۲۰۱۸ در کپیتال فرینج فستیوال****** در کلیسای متدیست متحد مسیح****** در واشینگتن دی.سی. اجرا شد.

قسمت "بازیچه" از فصل هفتم *[[آینه سیاه (مجموعه تلویزیونی)|آینه سیاه]]* نیز در سال ۲۰۲۵ اشاره‌ای به این آزمایش فکری کرده بود.

## جستارهای وابسته

* شتاب‌گرایی – ایدئولوژی‌های تغییر از طریق سرمایه‌داری و فناوری
* عرفان هوش مصنوعی – باور به اینکه هوش مصنوعی قدرت‌های فراطبیعی یا الهی دارد
* نظریه اینترنت مرده - ظریه توطئه درباره فعالیت ربات‌ها در اینترنت
* بازی (بازی ذهنی) – بازی ذهنی سرکوب فکر
* "دهانی ندارم و باید فریاد بزنم" – داستان کوتاه سال ۱۹۶۷ اثر هارلن الیسون
* یکتاسازی (حاکمیت جهانی) – مفهومی در آینده‌پژوهی
* ریسک‌های رنج – سناریوهایی شامل مقادیر عظیم رنج در آینده

## یادداشت‌ها


## مراجع


رده:آزمایش‌های فکری 
رده:فرهنگ اینترنت در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فلسفه هوش مصنوعی 
رده:فناوری فرضی 
رده:معرفی‌شده‌های ۲۰۱۰ (میلادی)