کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی

**کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی** (انگلیسی: Biological Weapons Convetion) یا **کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی و سمی** (به اختصار: BWC و BTWC)، یک معاهده خلع سلاح است که با منع توسعه، تولید، اکتساب، انتقال، ذخیره‌سازی و استفاده از سلاح‌های بیولوژیکی و سمی، عملاً آنها را ممنوع می‌کند. نام کامل این معاهده، **کنوانسیون منع توسعه، تولید و انباشت سلاح‌های باکتریولوژیک (بیولوژیکی) و سمی و انهدام آنها** است.

کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی که در ۲۶ مارس ۱۹۷۵ لازم‌الاجرا شد، اولین معاهده خلع سلاح چندجانبه بود که تولید یک دسته کامل از سلاح‌های کشتار جمعی را ممنوع کرد. این کنوانسیون مدت نامحدودی دارد. تا ماه مه ۲۰۲۵، ۱۸۹ کشور به عضویت این معاهده درآمده‌اند. چهار کشور دیگر این پیمان را امضا کرده‌اند اما تصویب نکرده‌اند و چهار کشور دیگر نه آن را امضا کرده‌اند و نه به آن پیوسته‌اند.

کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی به عنوان یک هنجار جهانی قوی علیه سلاح‌های بیولوژیکی در نظر گرفته می‌شود. این هنجار در مقدمه این پیمان منعکس شده است، که بیان می‌کند استفاده از سلاح‌های بیولوژیکی «با وجدان بشریت منافات دارد». همچنین این واقعیت نشان می‌دهد که امروزه هیچ دولتی اعلام نمی‌کند که سلاح‌های بیولوژیکی در اختیار دارد یا به دنبال آن است، یا ادعا نمی‌کند که استفاده از آنها در جنگ مشروع است. با توجه به پیشرفت‌های سریع در بیوتکنولوژی، دانیل گرشتاین، متخصص دفاع زیستی، کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی را «مهم‌ترین معاهده کنترل تسلیحات قرن بیست و یکم» توصیف کرده است. با این حال، اثربخشی این کنوانسیون به دلیل حمایت ناکافی نهادی و فقدان هرگونه نظام راستی‌آزمایی رسمی برای نظارت بر رعایت آن، محدود بوده است. این پیمان شاهد نقض‌های قابل توجهی در برنامه‌های تسلیحات بیولوژیکی تهاجمی اتحاد جماهیر شوروی، و عراق بعثی بوده است. سازوکار ماده ششم آن برای شکایت از تخلف، یک بار توسط روسیه در سال ۲۰۲۲، در مورد نظریه توطئه رد شده سلاح‌های بیولوژیکی اوکراین، مورد استفاده قرار گرفته است.

## تاریخچه
اگرچه تاریخچه جنگ بیولوژیکی به بیش از شش قرن پیش، به محاصره کافا در سال ۱۳۴۶ میلادی برمی‌گردد، محدودیت‌های بین‌المللی در مورد جنگ بیولوژیکی تنها با پروتکل ژنو ۱۹۲۵ آغاز شد که استفاده از سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیکی را ممنوع می‌کند، اما مالکیت یا توسعه آنها را ممنوع نمی‌کند. پس از تصویب پروتکل ژنو، چندین کشور در مورد قابلیت اجرا و استفاده از آن در اقدامات تلافی‌جویانه، ملاحظاتی را مطرح کردند. به دلیل این ملاحظات، در عمل این توافق‌نامه فقط یک توافق‌نامه «عدم استفاده اول» بود. به‌طور خاص، این امر مانع از شروع و گسترش برنامه‌های تسلیحات بیولوژیکی تهاجمی چندین کشور، از جمله ایالات متحده (فعال از ۱۹۴۳ تا ۱۹۶۹) و اتحاد جماهیر شوروی (فعال از دهه ۱۹۲۰ تا حداقل ۱۹۹۲) نشد.

سیستم جنگ بیولوژیکی آمریکا در سال ۱۹۶۹ توسط رئیس‌جمهور نیکسون، زمانی که او بیانیه خود در مورد سیاست‌ها و برنامه‌های دفاع شیمیایی و بیولوژیکی را صادر کرد، خاتمه یافت. این بیانیه بدون قید و شرط به تمام برنامه‌های تهاجمی سلاح‌های بیولوژیکی ایالات متحده پایان داد. وقتی نیکسون به این برنامه پایان داد، بودجه سالانه ۳۰۰ میلیون دلار بود.

کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی به دنبال تکمیل پروتکل ژنو بود و پس از پایان مذاکرات پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ در کنفرانس کمیته خلع سلاح در ژنو مورد مذاکره قرار گرفت. از جمله موارد مهم، پیشنهاد بریتانیا در سال ۱۹۶۸ برای تفکیک بررسی سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیکی و مذاکره اولیه برای تدوین کنوانسیونی در مورد سلاح‌های بیولوژیکی بود. مذاکرات زمانی شتاب بیشتری گرفت که ایالات متحده در سال ۱۹۶۹ تصمیم گرفت به‌طور یکجانبه به برنامه تسلیحات بیولوژیکی تهاجمی خود پایان دهد و از پیشنهاد بریتانیا حمایت کند. در مارس ۱۹۷۱، اتحاد جماهیر شوروی و متحدانش مخالفت قبلی خود را با جداسازی سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیکی کنار گذاشتند و پیش‌نویس کنوانسیون خود را ارائه کردند. مرحله نهایی مذاکرات زمانی فرا رسید که ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی پیش‌نویس‌های یکسان اما جداگانه‌ای از متن کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی را در ۵ اوت ۱۹۷۱ ارائه کردند. کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در ۱۰ آوریل ۱۹۷۲ با مراسمی در لندن، مسکو و واشینگتن دی سی برای امضا افتتاح شد و در ۲۶ مارس ۱۹۷۵ پس از تصویب توسط ۲۲ کشور، از جمله سه دولت امین آن (اتحاد جماهیر شوروی، بریتانیا و ایالات متحده)، لازم‌الاجرا شد.

برخی از دانشمندان نگران، در کنفرانس‌های بررسی دوره‌ای، خواستار نوسازی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی شده‌اند. برای مثال، فیلیپا لنتزوس و گرگوری کوبلنتز در سال ۲۰۱۶ خاطرنشان کردند که «مباحثات مهم معاصر در مورد پیشرفت‌های جدید» برای کنفرانس‌های بررسی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی شامل «آزمایش‌های افزایش عملکرد، عوامل بیماری‌زای بالقوه همه‌گیر، کریسپر و سایر فناوری‌های ویرایش ژنوم، محرک‌های ژنی و زیست‌شناسی مصنوعی» می‌شود.

## تعهدات معاهده‌ای

با تنها ۱۵ ماده، کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیک نسبتاً کوتاه است. با گذشت زمان، این معاهده توسط توافق‌نامه‌ها و تفاهم‌نامه‌های الزام‌آور سیاسی اضافی که توسط کشورهای عضو آن در هشت کنفرانس بررسی بعدی حاصل شده است، تفسیر و تکمیل شده است.

### خلاصه مواد کلیدی
* **ماده اول**: هرگز و تحت هیچ شرایطی سلاح‌های بیولوژیکی را توسعه، تولید، ذخیره، اکتساب یا نگهداری نکنید.
* **ماده دوم**: نابودی یا تغییر مسیر سلاح‌های بیولوژیکی و منابع مرتبط با آنها به مقاصد صلح‌آمیز قبل از پیوستن.
* **ماده سوم**: عدم انتقال، یا به هر نحوی کمک، تشویق یا ترغیب هر کس دیگری برای دستیابی یا نگهداری سلاح‌های بیولوژیکی.
* **ماده چهارم**: اتخاذ هرگونه اقدام ملی لازم برای اجرای مفاد کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در داخل کشور.
* **ماده پنجم**: تعهد به مشورت دوجانبه و چندجانبه و همکاری در حل هرگونه مشکلی که ممکن است در رابطه با هدف یا در اجرای کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی پیش بیاید.
* **ماده ششم**: حق درخواست از شورای امنیت سازمان ملل متحد برای بررسی نقض‌های ادعایی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی و تعهد به همکاری در انجام هرگونه تحقیقی که توسط شورای امنیت آغاز شود.
* **ماده هفتم**: کمک به کشورهایی که در نتیجه نقض کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در معرض خطر قرار گرفته‌اند.
* **ماده دهم**: تعهد به تسهیل و حق مشارکت در تبادل هرچه کامل‌تر تجهیزات، مواد و اطلاعات برای اهداف صلح‌آمیز.

مواد باقی‌مانده مربوط به سازگاری کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی با پروتکل ژنو ۱۹۲۵ (ماده هشتم)، مذاکرات برای ممنوعیت سلاح‌های شیمیایی (ماده نهم)، اصلاحیه‌ها (ماده یازدهم)، کنفرانس‌های بازنگری (ماده دوازدهم)، مدت زمان (ماده سیزدهم، بند ۱)، خروج (ماده سیزدهم، بند ۲، پیوستن به کنوانسیون، دولت‌های امین و شرایط لازم‌الاجرا شدن (ماده چهاردهم، بندهای ۱ تا ۵) و زبان‌ها (ماده پانزدهم) است.

### ماده اول: ممنوعیت سلاح‌های بیولوژیکی
ماده اول، هسته اصلی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی است و هر کشور را ملزم می‌کند که «هرگز و تحت هیچ شرایطی موارد زیر را توسعه، تولید، ذخیره یا به هر نحو دیگری کسب یا نگهداری نکند:
# عوامل میکروبی یا سایر عوامل بیولوژیکی، یا سموم، صرف نظر از منشأ یا روش تولید آنها، از انواع و مقادیری که هیچ توجیهی برای اهداف پیشگیری، حفاظتی یا سایر اهداف صلح‌آمیز ندارند؛
# سلاح‌ها، تجهیزات یا وسایل انتقال که برای استفاده از چنین عوامل یا سمومی برای اهداف خصمانه یا در درگیری‌های مسلحانه طراحی شده‌اند.»

ماده یک هیچ عامل یا سم بیولوژیکی خاصی را به خودی خود ممنوع نمی‌کند، بلکه اهداف خاصی را که می‌توان از آنها استفاده کرد، ممنوع می‌کند. این ممنوعیت به عنوان معیار عمومی شناخته می‌شود و در ماده دوم، بند ۱ کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی ۱۹۹۳ نیز به کار رفته است. معیار عمومی، تمام کاربردهای خصمانه عوامل بیولوژیکی، از جمله مواردی که در آینده توسعه می‌یابند را پوشش می‌دهد و اذعان می‌کند که عوامل بیولوژیکی و سموم ذاتاً کاربرد دوگانه دارند. اگرچه این عوامل ممکن است برای اهداف شوم به کار گرفته شوند، اما چندین هدف مشروع صلح‌آمیز نیز دارند، از جمله توسعه داروها و واکسن‌ها برای مقابله با شیوع بیماری‌های طبیعی یا عمدی. با توجه به این پیشینه، ماده اول فقط آن دسته از انواع و مقادیر عوامل بیولوژیکی یا سموم و وسایل انتقال آنها را که نمی‌توان آنها را با اهداف پیشگیرانه، حفاظتی یا سایر اهداف صلح‌آمیز توجیه کرد، نامشروع می‌داند؛ صرف نظر از اینکه آیا عوامل مورد بحث بر انسان‌ها، حیوانات یا گیاهان تأثیر می‌گذارند یا خیر. یکی از معایب این رویکرد مبتنی بر قصد، مبهم شدن مرز بین تحقیقات سلاح‌های بیولوژیکی دفاعی و تهاجمی است.

اگرچه در ابتدا و در طول مذاکرات اولیه کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی مشخص نبود که آیا ویروس‌ها، به دلیل قرار گرفتن در «لبه حیات» - که برخی از ویژگی‌های حیات را دارند، تحت نظارت آن قرار خواهند گرفت یا خیر - ویروس‌ها در سال ۱۹۶۹ به عنوان عوامل بیولوژیکی تعریف شدند و بنابراین در محدوده کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی قرار می‌گیرند.

اگرچه ماده اول به صراحت «استفاده» از سلاح‌های بیولوژیکی را ممنوع نمی‌کند، همان‌طور که قبلاً توسط پروتکل ژنو ۱۹۲۵ ممنوع در نظر گرفته شده بود، اما همچنان به عنوان نقض کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در نظر گرفته می‌شود، همان‌طور که توسط سند نهایی کنفرانس چهارم بازنگری در سال ۱۹۹۶ مجدداً تأیید شده است.

### ماده سوم: ممنوعیت انتقال و کمک
ماده سوم، انتقال، تشویق، کمک یا ترغیب هر کسی، چه دولت‌ها و چه بازیگران غیردولتی، را در توسعه یا دستیابی به هر یک از عوامل، سموم، سلاح‌ها، تجهیزات یا وسایل انتقال مشخص شده در ماده اول ممنوع می‌کند هدف این ماده جلوگیری از تکثیر سلاح‌های بیولوژیکی با محدود کردن دسترسی به مواد و فناوری‌هایی است که ممکن است برای اهداف خصمانه مورد استفاده قرار گیرند.

### ماده چهارم: اجرای ملی
ماده چهارم، کشورهای عضو کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی را ملزم به اجرای مفاد این کنوانسیون در داخل کشور می‌کند. این امر ضروری است تا به مقامات ملی اجازه دهد هرگونه فعالیت ممنوعه توسط کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی را بررسی، پیگرد قانونی و مجازات کنند؛ از دسترسی به عوامل بیولوژیکی برای اهداف مضر جلوگیری کنند؛ و استفاده بالقوه از سلاح‌های بیولوژیکی را شناسایی و به آن پاسخ دهند. اقدامات اجرایی ملی ممکن است اشکال مختلفی مانند قانون‌گذاری، مقررات، ضوابط رفتاری و موارد دیگر داشته باشند. اینکه کدام اقدامات اجرایی برای یک کشور کافی است، به عوامل مختلفی از جمله نظام حقوقی آن، اندازه و جغرافیای آن، توسعه صنعت بیوتکنولوژی آن و مشارکت آن در همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای بستگی دارد. از آنجایی که هیچ مجموعه اقدامات واحدی برای همه کشورها مناسب نیست، اجرای تعهدات خاص به صلاحدید کشورهای عضو، بر اساس ارزیابی آنها از آنچه که به بهترین وجه آنها را قادر به تضمین رعایت کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی می‌کند، واگذار شده است.

یک پایگاه داده شامل بیش از ۱٬۵۰۰ قانون و مقرراتی که کشورهای عضو برای اجرای کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در داخل کشور وضع کرده‌اند، توسط سازمان غیردولتی *ورتیک* نگهداری می‌شود. یک پایگاه داده مشابه در مورد اقدامات اجرایی ملی که توسط *ورتیک* و نهاد تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد توسعه یافته است، در سال ۲۰۲۳ راه‌اندازی شد. این موارد مربوط به قانون مجازات، اقدامات اجرایی، کنترل واردات و صادرات، اقدامات ایمنی زیستی و امنیت زیستی، و همچنین همکاری و کمک داخلی و بین‌المللی است. برای مثال، قانون ضد تروریسم سلاح‌های بیولوژیکی مصوب سال ۱۹۸۹، این کنوانسیون را برای ایالات متحده اجرا کرد. گزارش *ورتیک* در سال ۲۰۲۳ نتیجه گرفت که «در چارچوب‌های قانونی کشورهای عضو برای اجرای کنوانسیون در سطح ملی، شکاف‌هایی همچنان وجود دارد». واحد پشتیبانی اجرایی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در سال ۲۰۱۸ یک سند اطلاعاتی در مورد «تقویت اجرای ملی» منتشر کرد و در سال ۲۰۱۹ به‌روزرسانی‌هایی در این زمینه ارائه داد.

### ماده پنجم: مشورت و همکاری
ماده پنجم، کشورهای عضو را ملزم می‌کند که در اختلافات مربوط به هدف یا اجرای کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی با یکدیگر مشورت و همکاری کنند. دومین کنفرانس بررسی در سال ۱۹۸۶ در مورد رویه‌هایی توافق کرد که تضمین می‌کند موارد نقض ادعایی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی، در صورت درخواست یک کشور عضو، فوراً در یک جلسه مشورتی مورد بررسی قرار گیرد. این رویه‌ها توسط سومین کنفرانس بازنگری در سال ۱۹۹۱ بیشتر شرح داده شدند. دو جلسه مشورتی رسمی برگزار شده است، اولین جلسه در سال ۱۹۹۷ به درخواست کوبا، و دومین جلسه در سال ۲۰۲۲ به درخواست فدراسیون روسیه.

### ماده ششم: شکایت در مورد نقض ادعایی کنوانسیون منع سلاح‌های بیولوژیکی
ماده ششم به کشورهای عضو اجازه می‌دهد در صورت مشکوک بودن به نقض تعهدات معاهده‌ای توسط کشور دیگر، شکایتی را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه دهند. علاوه بر این، این ماده کشورها را ملزم به همکاری با هرگونه تحقیقاتی که شورای امنیت ممکن است آغاز کند، می‌کند. به دلیل ماهیت بسیار سیاسی شورای امنیت، که در آن پنج عضو دائم - چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده - از حق وتو برخوردارند، از جمله در مورد تحقیقات مربوط به نقض‌های ادعایی معاهده، تمایلی عمومی برای استناد به ماده ششم وجود ندارد. یک شکایت رسمی طبق ماده ششم توسط فدراسیون روسیه در سال ۲۰۲۲ ارائه شده است.

### ماده هفتم: کمک پس از نقض کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی
ماده هفتم، کشورهای عضو را موظف می‌کند در صورتی که شورای امنیت سازمان ملل تشخیص دهد که کشورهای درخواست‌کننده در نتیجه نقض کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در معرض خطر قرار گرفته‌اند، به آنها کمک کنند. هدف این مقاله علاوه بر کمک به قربانیان در صورت حمله با سلاح‌های بیولوژیکی، جلوگیری از وقوع چنین حملاتی در وهله اول با کاهش پتانسیل آسیب‌رسانی آنها از طریق همبستگی و کمک بین‌المللی است. علیرغم اینکه هیچ کشوری تاکنون به ماده هفتم استناد نکرده است، این ماده در سال‌های اخیر توجه بیشتری را به خود جلب کرده است، که بخشی از آن به دلیل افزایش شواهد مربوط به تمایل سازمان‌های تروریستی به دستیابی به سلاح‌های بیولوژیکی و همچنین شیوع بیماری‌های همه‌گیر طبیعی مختلف است. در سال ۲۰۱۸، واحد پشتیبانی اجرایی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی سندی منتشر کرد که در آن تعدادی از تفاهمات و توافقات اضافی در مورد ماده هفتم که در کنفرانس‌های بررسی گذشته حاصل شده بود، شرح داده شده است.

### ماده دهم: همکاری مسالمت‌آمیز
ماده دهم از حق کشورهای عضو برای تبادل مواد بیولوژیکی، فناوری و اطلاعات برای استفاده در اهداف صلح‌آمیز محافظت می‌کند. این ماده بیان می‌کند که اجرای کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی نباید مانع توسعه اقتصادی یا فناوری کشورهای عضو یا همکاری‌های صلح‌آمیز بین‌المللی در پروژه‌های بیولوژیکی شود. هفتمین کنفرانس بررسی در سال ۲۰۱۱ یک پایگاه داده ماده *ایکس* ایجاد کرد که درخواست‌ها و پیشنهادهای داوطلبانه برای کمک و همکاری بین کشورهای عضو و سازمان‌های بین‌المللی را مطابقت می‌دهد.

## عضویت و پیوستن به کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی

کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی تا ماه مه ۲۰۲۵، ۱۸۹ کشور عضو دارد که کیریباتی جدیدترین عضو آن است. چهار کشور این پیمان را امضا کرده‌اند اما تصویب نکرده‌اند: مصر، هائیتی، سومالی و سوریه. چهار کشور دیگر نه این پیمان را امضا کرده‌اند و نه به آن پیوسته‌اند: چاد، جیبوتی، اریتره و اسرائیل. برای یکی از این چهار کشور غیر امضاکننده - چاد - پیشرفت قابل توجهی در جهت پیوستن به کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی حاصل شده است؛ یکی دیگر از این چهار کشور (جیبوتی) شروع به «شناسایی گام‌های مشخص» در جهت الحاق خود کرده است، در حالی که - از چهار کشور امضاکننده غیر تصویب‌کننده - وضعیت مشابهی برای سومالی وجود دارد (البته با اشاره به «گام‌های مشخص» در اینجا به پیشرفت در جهت تصویب، نه الحاق).

درجه جهانشمولی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در مقایسه با سایر رژیم‌های سلاح‌های کشتار جمعی، از جمله کنوانسیون سلاح‌های شیمیایی با ۱۹۳ عضو و پیمان عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای با ۱۹۱ عضو همچنان پایین است.

کشورها می‌توانند از طریق *تصویب*، *الحاق* یا *جانشینی*، مطابق با فرآیندهای قانون اساسی ملی خود، که اغلب نیاز به تصویب پارلمان دارد، به کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی بپیوندند. تصویب شامل کشورهایی می‌شود که پیش از لازم‌الاجرا شدن این معاهده در سال ۱۹۷۵، آن را امضا کرده بودند. از آن زمان، امضای این پیمان دیگر امکان‌پذیر نیست، اما کشورها می‌توانند به آن ملحق شوند. جانشینی مربوط به کشورهای تازه استقلال یافته‌ای است که متعهد شدن به معاهده‌ای را که کشور پیشین به آن پیوسته بود، می‌پذیرند. این کنوانسیون از تاریخی که سند تصویب، الحاق یا جانشینی نزد حداقل یکی از دولت‌های امین (فدراسیون روسیه، بریتانیا و ایالات متحده) تودیع شود، لازم‌الاجرا خواهد شد.

چندین کشور هنگام تصویب کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی، ملاحظاتی را مطرح کردند و اعلام کردند که این امر به معنای رضایت کامل آنها از این نیست که این معاهده اجازه ذخیره‌سازی عوامل بیولوژیکی و سموم را برای «اهداف پیشگیرانه، حفاظتی یا سایر اهداف صلح‌آمیز» می‌دهد، و همچنین نباید به معنای به رسمیت شناختن کشورهای دیگری باشد که آنها به رسمیت نمی‌شناسند.

### جکسونز
JACKSNNZ (با تلفظ «جکسونز») نام محاوره‌ای یک گروه غیررسمی از کشورهای ثروتمند غیرعضو اتحادیه اروپا، به استثنای ایالات متحده، در چارچوب این کنوانسیون است. کشورهای عضو جکسونز عبارتند از ژاپن، استرالیا، کانادا، کره جنوبی، سوئیس، نروژ و نیوزیلند. این اصطلاح در جریان ششمین کنفرانس بازنگری کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی و سمی که در سال ۲۰۰۶ در ژنو برگزار شد، ریشه گرفت. در بررسی قبلی، مذاکرات کنفرانس به دلیل امتناع آمریکا از ایجاد سازوکار راستی‌آزمایی برای نظارت بر برنامه‌های سلاح‌های بیولوژیکی در کشورهای عضو، با شکست مواجه شد. این برخلاف خواسته‌های سایر کشورهای گروه اروپای غربی و سایر کشورها بود که شامل کانادا، ترکیه، استرالیا و اروپای غربی نیز می‌شود. در کنفرانس بررسی ۲۰۰۶، کشورهای جکسونز همچنان از پروتکل راستی‌آزمایی حمایت کردند (اگرچه بعید است که با علم به اینکه دولت فعلی ایالات متحده در این مورد موافقت نخواهد کرد، برای آن تلاش کنند). با این حال، جکسونز همچنین به دنبال ایجاد تعادل در گروه اروپای غربی و سایر کشورها و حفاظت از منافع کشورهای غیرعضو اتحادیه اروپا است. تاکشی آئوکی، مدیر بخش کنوانسیون‌های سلاح‌های بیولوژیکی و شیمیایی وزارت امور خارجه ژاپن، گفت که جکسونز «نه یک ابزار الزام‌آور است و نه یک ابزار انحصاری».

## واحد پشتیبانی اجرا

پس از یک دهه مذاکره، تلاش اصلی برای تقویت نهادی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در سال ۲۰۰۱ شکست خورد، تلاشی که می‌توانست منجر به یک پروتکل الزام‌آور قانونی برای تأسیس سازمان منع سلاح‌های بیولوژیکی شود. با توجه به این پیشینه، ششمین کنفرانس بازنگری در سال ۲۰۰۶ یک واحد پشتیبانی اجرا ایجاد کرد که توسط کشورهای عضو کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی تأمین مالی شده و در شعبه ژنو دفتر امور خلع سلاح سازمان ملل متحد مستقر است. وظیفه این واحد ارائه پشتیبانی اداری، کمک به اجرای ملی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی، تشویق به پذیرش جهانی این معاهده، درخواست‌ها و پیشنهادهای کمک‌های دو نفره و نظارت بر فرایند اقدامات اعتمادسازی است.

واحد پشتیبانی اجرا در ابتدا از سه کارمند تمام وقت با بودجه‌ای کمتر از یک رستوران معمولی مک‌دونالد تشکیل شده بود، و با مؤسساتی که برای مقابله با سلاح‌های شیمیایی یا هسته‌ای تأسیس شده‌اند، قابل مقایسه نیست. برای مثال، سازمان منع سلاح‌های شیمیایی حدود ۵۰۰ کارمند دارد، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی حدود ۲٬۶۰۰ نفر را کارمند دارد، و کمیسیون مقدماتی برای سازمان پیمان جامع منع آزمایش‌های هسته‌ای حدود ۲۸۰ کارمند دارد. در دسامبر ۲۰۲۲، در نتیجه نهمین کنفرانس بازنگری، کشورهای عضو تصمیم گرفتند یک موقعیت شغلی تمام وقت جدید در واحد پشتیبانی اجرا، فقط برای دوره ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۷، ایجاد کنند.

## چالش‌ها
### سوءاستفاده بالقوه از پیشرفت‌های سریع علمی و فناوری
پیشرفت در علم و فناوری به کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی مرتبط است، زیرا ممکن است بر تهدید ناشی از سلاح‌های بیولوژیکی تأثیر بگذارد. پیشرفت‌های مداوم در زیست‌شناسی مصنوعی و فناوری‌های توانمندساز، موانع تکنولوژیکی برای دستیابی و تقویت ژنتیکی عوامل بیماری‌زای خطرناک و استفاده از آنها برای اهداف خصمانه را از بین می‌برد. برای مثال، گزارش سال ۲۰۱۹ موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم نشان می‌دهد که «پیشرفت‌ها در سه فناوری نوظهور خاص - تولید افزایشی، هوش مصنوعی و رباتیک - می‌توانند، هر کدام به روش خود، توسعه یا تولید سلاح‌های بیولوژیکی و سیستم‌های تحویل آنها را تسهیل کنند». به همین ترتیب، فیلیپا لنتزوس، متخصص سلاح‌های بیولوژیکی، استدلال می‌کند که همگرایی فناوری‌های ژنومی با «یادگیری ماشینی، اتوماسیون، محاسبات عاطفی و رباتیک (...) [احتمال] سلاح‌های بیولوژیکی جدیدی را ایجاد می‌کند که گروه‌های خاصی از مردم و حتی افراد را هدف قرار می‌دهند». از سوی دیگر، این پیشرفت‌های علمی می‌توانند با تقویت اقدامات پیشگیری و واکنش، آمادگی برای همه‌گیری را بهبود بخشند.

### چالش‌های فنی در تأیید سلاح‌های بیولوژیکی
دلایل متعددی وجود دارد که چرا تأیید سلاح‌های بیولوژیکی به ویژه دشوار است. اولاً، برخلاف سلاح‌های شیمیایی و هسته‌ای، حتی مقادیر اولیهٔ اندک از عوامل بیولوژیکی را می‌توان برای تولید سریع مقادیر قابل توجه نظامی استفاده کرد. دوم، تجهیزات بیوتکنولوژی و حتی عوامل بیماری‌زا و سموم خطرناک را نمی‌توان به‌طور کلی ممنوع کرد، زیرا آنها نیز اهداف مشروع صلح‌آمیز یا دفاعی، از جمله توسعه واکسن‌ها و درمان‌های پزشکی، دارند. سوم، می‌توان به سرعت عوامل بیولوژیکی را از بین برد، که این امر بازرسی‌های کوتاه‌مدت را در تعیین اینکه آیا یک مرکز سلاح‌های بیولوژیکی تولید می‌کند یا خیر، کم‌اثرتر می‌کند. به همین دلایل، فیلیپا لنتزوس خاطرنشان می‌کند که «تأیید کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی با همان سطح دقت و اطمینانی که در تأیید معاهدات هسته‌ای وجود دارد، امکان‌پذیر نیست.»

### سلامت مالی کنوانسیون
جلسات برنامه بین جلسات کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی اخیراً به دلیل تأخیر در پرداخت‌ها و عدم پرداخت کمک‌های مالی با مشکل مواجه شده است. کشورهای عضو کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی در نشست کشورهای عضو در سال ۲۰۱۸ که به دلیل کمبود بودجه نیمه‌کاره ماند، بر سر مجموعه‌ای از اقدامات مالی جبرانی از جمله تأسیس صندوق سرمایه در گردش توافق کردند. این صندوق با کمک‌های داوطلبانه تأمین مالی می‌شود و تأمین مالی کوتاه‌مدت را به منظور تضمین تداوم برنامه‌ها و فعالیت‌های مصوب فراهم می‌کند. در نهمین کنفرانس بررسی، کشورهای عضو از بهبود وضعیت مالی پس از اقدامات تصویب شده در نشست کشورهای عضو در سال ۲۰۱۸ استقبال کردند، اثربخشی آنها را تأیید کردند و تصمیم گرفتند آنها را در دهمین کنفرانس بررسی بررسی کنند. اطلاعات زنده در مورد وضعیت مالی کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی و سایر کنوانسیون‌های خلع سلاح به صورت عمومی در داشبورد مالی دفتر امور خلع سلاح سازمان ملل متحد در دسترس است.

## جستارهای وابسته
* کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص
* کنوانسیون مهمات خوشه‌ای
* پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای
* پیمان منع جامع آزمایش هسته‌ای
* کنوانسیون بین‌المللی منع جنگ‌افزارهای شیمیایی
* سلاح خودمختار مرگبار

## منابع

رده:ابزارهای حقوق بشری
رده:پیمان‌های کنترل تسلیحات
رده:جنگ بیولوژیک
رده:جنگ شیمیایی
رده:سیاست در ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های آلبانی
رده:معاهده‌های آلمان شرقی
رده:معاهده‌های آلمان غربی
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های آندورا
رده:معاهده‌های آنگولا
رده:معاهده‌های اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های ارمنستان
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های ازبکستان
رده:معاهده‌های اسپانیا
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های اسواتینی
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های اندونزی
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های باربادوس
رده:معاهده‌های باهاما
رده:معاهده‌های بحرین
رده:معاهده‌های برونئی
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بلیز
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های بوتان
رده:معاهده‌های بوتسوانا
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های پاپوآ گینه نو
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های پالائو
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پرتغال
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های تاجیکستان
رده:معاهده‌های تایلند
رده:معاهده‌های تایوان
رده:معاهده‌های ترکمنستان
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های ترینیداد و توباگو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جبل‌الطارق
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های تیمور شرقی
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های جزایر سلیمان
رده:معاهده‌های جزایر کوک
رده:معاهده‌های جزایر مارشال
رده:معاهده‌های جماهیر عربی لیبی
رده:معاهده‌های جمهوری آذربایجان
رده:معاهده‌های جمهوری افغانستان
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق کامبوج
رده:معاهده‌های جمهوری خلق لهستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مغولستان
رده:معاهده‌های جمهوری داهومی
رده:معاهده‌های جمهوری دومینیکن
رده:معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی رومانی
رده:معاهده‌های جمهوری عربی یمن
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو
رده:معاهده‌های جنگ سرد
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های درگ
رده:معاهده‌های دماغه سبز
رده:معاهده‌های دودمان پهلوی
رده:معاهده‌های دولت نظامی برزیل
رده:معاهده‌های دومینیکا
رده:معاهده‌های رواندا
رده:معاهده‌های زئیر
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های زیمبابوه
رده:معاهده‌های ژاپن
رده:معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های سان مارینو
رده:معاهده‌های سریر مقدس
رده:معاهده‌های سری‌لانکا
رده:معاهده‌های سنت کیتس و نویس
رده:معاهده‌های سنت لوسیا
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های سنگاپور
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سورینام
رده:معاهده‌های سیرالئون
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های عراق بعثی
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های عمان
رده:معاهده‌های غنا
رده:معاهده‌های فرانسه
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های قرقیزستان
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های کره شمالی
رده:معاهده‌های کلمبیا
رده:معاهده‌های کنیا
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گامبیا
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های گرنادا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برمودا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزایر پیت‌کرن
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به مونتسرات
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گویان
رده:معاهده‌های گینه استوایی
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های لائوس
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های لیبریا
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالاوی
رده:معاهده‌های مالت
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های مالزی
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۷۲ (میلادی)
رده:معاهده‌های مقدونیه شمالی
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های منع گسترش
رده:معاهده‌های موریتانی
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های موزامبیک
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های موناکو
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های میانمار
رده:معاهده‌های نائورو
رده:معاهده‌های نپال
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های نیجریه
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های وانواتو
رده:معاهده‌های ونزوئلا
رده:معاهده‌های ویتنام
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های یمن جنوبی
رده:معاهده‌های یوگسلاوی
رده:معاهده‌های یونان