خربة السرکس

**خربة السرکس** () روستایی در سرزمین فلسطین بود که در ۴۲ کیلومتری جنوب حیفا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. نام روستا به چرکس‌هایی بازمی‌گردد که آن را بنیان نهاده بودند و در زبان عربی به معنای «ویرانه‌های چرکس‌ها» است.

خربة السرکس بر فراز تپه‌ای کوتاه با ارتفاع نزدیک به ۲۵ متر از سطح دریا ساخته شده بود و اندکی بیش از ۳ کیلومتر در شمال شرقی الخضیرة (حدیرا) و در جنوب جاده اصلی حدیرا–عفوله جای داشت. چرکس‌ها این روستا را «مِز» () می‌نامیدند که در زبان آدیغه‌ای به معنای «جنگل» است. در دوره قیمومت بریتانیا این روستا در زمره مزارع کوچک دسته‌بندی می‌شد.

## پیشینه
### بنیان‌گذاری چرکس‌ها
چرکس‌ها پس از رانده شدن از سرزمین مادری‌شان در شمال قفقاز به دست ارتش تزاری روسیه در سده نوزدهم میلادی به خاورمیانه مهاجرت کردند. امپراتوری عثمانی آنان را پذیرفت و نخست در مقدونیه و بلغارستان اسکان داد؛ اما پس از کنفرانس برلین ناچار به ترک آن مناطق شدند و با کشتی به فلسطین و سوریه منتقل گردیدند. گروهی از آنان پس از ۱۸۷۸ روستایی را بنا نهادند که عرب‌ها آن را «خربة السرکس» و خود چرکس‌ها «مز» نامیدند، زیرا در کنار جنگل و باتلاقی واقع بود.

نزدیکی روستا به باتلاق سبب شیوع مالاریا در میان ساکنان شد. فهرست جمعیتی ۱۸۸۷ میلادی نشان می‌دهد که روستای «جراکس» ۱۳۰ ساکن مسلمان داشت که «چرکس» خوانده می‌شدند.

در دهه ۱۸۸۰ یهودیان زمین‌هایی را از مالکان غایب در منطقه حدیرا خریدند و در نزدیکی خربة السرکس ساکن شدند. درگیری‌هایی میان عرب‌ها و یهودیان بر سر زمین رخ داد و چرکس‌ها غالباً در کنار عرب‌ها قرار گرفتند. در ۱۹۱۱ نزاعی بر سر بهره‌برداری از زمین میان چرکس‌های مز و یهودیان تازه‌وارد حدیرا درگرفت.

در ۱۹۱۴ بیشتر چرکس‌ها به سبب همه‌گیری مالاریا و درگیری‌ها با مهاجران یهودی، روستا را ترک کردند و به اردن کنونی، به‌ویژه عمان و سویله، کوچیدند. پس از رفتن چرکس‌ها، مسلمانان عرب از روستای همسایه باقه الغربیه در این محل سکونت گزیدند.

گان شموئل در سال ۱۹۱۳ در فاصله نزدیک به ۱ کیلومتری روستا پایه‌گذاری شد.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، خربة الشرکس ۷۴ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به‌شدت افزایش یافت و به ۳۸۳ نفر رسید که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۸۰ خانه زندگی می‌کردند؛ از این تعداد ۳۶۶ نفر عرب و ۱۷ نفر یهودی بودند.

### جنگ ۱۹۴۸ و تخلیه
در سال ۱۹۴۸ جمعیت روستا نزدیک به ۷۵۰ نفر برآورد می‌شد. هرچند کمیته عالی عرب سه بار پیش از آوریل ۱۹۴۸ دستور تخلیه زنان و کودکان را صادر کرده بود، ساکنان روستا را ترک نکردند. بنی موریس این روستا را «روستایی دوستانه» توصیف کرده‌است؛ با این حال خربة السرکس یکی از روستاهایی بود که به دستور هاگانا و در راستای سیاست پاک‌سازی جلگه ساحلی از روستاهای عربی در آستانه جنگ ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. زنان و کودکان میان ۲۰ تا ۲۲ آوریل ۱۹۴۸ روستا را ترک کردند و مردان چند روز پس از آن رفتند. بسیاری از ساکنان به طولکرم پناه بردند.

### پس از ۱۹۴۸
موشاو تلمی الیعازار در سال ۱۹۵۲ در نزدیکی محل روستا بنا شد.

در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی وضعیت محل را چنین توصیف کرد: «بوته‌های کاکتوس و خوشه‌های گندم در سراسر محوطه پراکنده‌اند؛ هیچ نشانی از ساختمان‌ها یا خانه‌ها بر جای نمانده‌است. زمین‌های نزدیک محل را کشاورزان اسرائیلی برای دام‌داری و کشت مرکبات به کار می‌برند.» بسیاری از بازماندگان ساکنان اخراج‌شده همچنان در طولکرم زندگی می‌کنند و به «الشرکس» شناخته می‌شوند؛ در سال ۱۹۹۸ شمار این آوارگان نزدیک به ۴٬۶۰۹ نفر برآورد شد.

## جستارهای وابسته
* چرکس
* گان شموئل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* خربة السرکس در وبگاه Palestine Remembered
* خربة السرکس در ذاکرات

رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل