مارد (شیطان)

**مارِد** () نوعی شیطان در سنت اسلامی *است.* کلمه عربی، به معنای «سرکش»، به چنین موجودات ماوراءالطبیعه‌ای اطلاق می‌شود. به عنوان یک اسم مستعار، به یک دیو زمینی اشاره دارد که چندان بی‌شباهت به *[[عفریت]] نیست.*

*[[فرهنگ معاصر عربی-فارسی|فرهنگ لغت عربی مدرن نوشته]]* هانس ور، *مارید را* به عنوان «دیو» یا «غول» تعریف می‌کند. این اصطلاح یک بار مستقیماً در قرآن در سوره صافات (۳۷:۷) ذکر شده است. آن‌ها همچنین با *[[دیو|دیوان]]* فارسی یکی دانسته می‌شوند.

## ریشه‌شناسی
کلمه مارید (به عربی: مارد) یک اسم فاعل مشتق شده از ریشه عربی m-r-d (مرد) است که معنای اصلی آن «سرکش» یا «طغیانگر» است. لسان العرب، فرهنگ لغت دائرة المعارف عربی کلاسیک که توسط ابن منظور گردآوری شده است، تنها اشکال این معنای کلی را مستند می‌کند. این اصطلاح به عنوان صفت ارواح شیطانی در آیه قرآنی سوره صافات (۳۷:۷) ظاهر می‌شود که به «حفاظتی در برابر هر شیطان سرکش» اشاره دارد (به عربی: دیوان مارِد، رومی‌شده: shayṭān mārid). واژه‌های هم‌ریشه از همان ریشه سامی شامل کلمات عبری برای «طغیان» (به عبری: מרד، رومی‌شده: mɛrɛḏ) و «یاغی» (به عبری: מוֹרֵד، رومی‌شده: moreḏ) است.

فرهنگ لغت عربی مدرن نوشته شده معانی ثانویه مارد را به عنوان «دیو» و «غول» (فارسی: دیو، لاتین‌شده: div) فهرست می‌کند. فرهنگ لغت عربی–انگلیسی ادوارد لین به منبعی کلاسیک استناد می‌کند که این اصطلاح را «به جنی شیطانی از قدرتمندترین طبقه اطلاق می‌شود» توصیف می‌کند، اگرچه این تمایز به‌طور جهانی پذیرفته نشده است. به عنوان مثال، نسخه مک‌ناگتن از هزار و یک شب، مارد و عفریت را به جای یکدیگر استفاده می‌کند (به عنوان مثال، در داستان ماهیگیر).

نظریه مورد بحث توسط مورخ کنستانتین یرچک معتقد بود که مارِد به یونانی: Μαρδαϊται، لاتین‌شده: *Mardaitai،* اشاره دارد که به مزدوران غارتگر در طول جنگ‌های اعراب و بیزانس اشاره دارد که با قبیله آلبانیایی میردیتا مرتبط بودند.

## ویژگی‌ها
امیره الزین، مارِد را موجودی ماوراءالطبیعه توصیف می‌کند که با صعود به آسمان‌ها و استراق سمع فرشتگان، سعی در پیش‌بینی آینده دارد.(صفحه ۱۴۳) قرآن در سوره صافات (۳۷:۷) به مارِد اشاره می‌کند، که بیان می‌کند «آسمان پایین با ستارگان آراسته شده است تا شیاطین سرکش را دور نگه دارد» (عربی: شَیْطَانٍ مَارِدٍ، لاتین‌شده: *shayṭānin māridin*)(صفحه ۱۴۳) و در سوره نساء (۴:۱۱۷) که توسل به «هیچ‌کس جز شیطان سرکش» را محکوم می‌کند. در سنت اسلامی، مشابه عفریت، مارِد با طبقه متمایزی از موجودات از جهان زیرین مرتبط است.

روایتی منسوب به علی که توسط علی بن ابراهیم قمی ثبت شده است، بیان می‌کند که وقتی خداوند تصمیم به آفرینش آدم گرفت، پیشینیان بشر را با محو نسناس (موجودات نیمه‌شکل‌یافته) مجازات کرد، حجابی بین جن و انسان ایجاد کرد و «غول‌های سرکش» (عربی: مَارِدَة، لاتین‌شده: *māridah*) را در جو محصور کرد. به گفتهٔ ابن عبدالبر، محقق مالکی اثری، در اثر خود «التمهید»، مارِد موجودی شیطانی است که از شیطان معمولی بدخواه‌تر اما از عفریت ضعیف‌تر است. جاحظ روح را اگر کاملاً خوب باشد فرشته، اگر شرور باشد شیطان و اگر در حرکت دادن اشیاء و گوش دادن به درهای آسمان موفق باشد، مارِد تعریف می‌کند.

مارِد به‌طور برجسته در سیرت سیف بن ذی یزن، یک حماسه پیش از اسلام، ظاهر می‌شود. در این روایت، شاه سیف بن ذی یزن به یک مارِد دستور می‌دهد تا او را به گنج شاه سلیمان هدایت کند. مارِد، با توجه به ماهیت سرکش خود، عمداً نافرمانی می‌کند. سیف بعداً از خضر نبی می‌آموزد که باید خلاف نیت واقعی خود برای دستکاری مارِد را فرمان دهد.

مطالعه‌ای در مورد باورهای مسلمانان در مصر نشان می‌دهد که طبق سنت، بقای بشریت به مهار الهی شیاطین بستگی دارد. اگر مارِد آزاد شود، بشریت را نابود خواهد کرد.

اگرچه مارِد و عفریت هر دو به عنوان شیاطین قدرتمند طبقه‌بندی می‌شوند، اما از نظر خلق و خو متفاوت هستند. در حالی که عفریت به عنوان حیله‌گر، خائن و فریبکار توصیف می‌شود، مارید به عنوان موجودی با هوش کمتر و مستعد دستکاری توسط انسان‌ها به تصویر کشیده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* دجال

## منابع

رده:اسطوره‌های اسلامی
رده:اسلام و مسیحیت
رده:جن
رده:چهره‌های قرآنی
رده:شیطان
رده:شیطان‌ها در اسلام
رده:فرشتگان مغضوب
رده:فرشته‌ها در اسلام