پیکره حقوق کلیسایی (Corpus Juris Canonici)

**پیکرهٔ حقوق کلیسایی (به لاتین: Corpus Juris Canonici)** عنوان مجموعه‌ای از منابع اصلی حقوق کانونی کلیسای کاتولیک است که از قرون وسطی تا سال ۱۹۱۷ میلادی مبنای قانون‌گذاری، قضاوت و آموزش حقوق کلیسایی در کلیسای لاتین به‌شمار می‌رفت. این مجموعه در سال ۱۹۱۷ با تدوین قانون‌نامهٔ حقوق کلیسایی جایگزین شد و نسخهٔ تجدیدنظرشدهٔ آن نیز در سال ۱۹۸۳ منتشر گردید. پیکرهٔ حقوق کلیسایی نقش مهمی در شکل‌گیری سنت حقوقی غربی و توسعهٔ مفاهیم حقوقی اروپا داشته‌است. 

## ریشه شناسی

- Corpus: به معنای «بدنه» یا «مجموعه».  - Juris: حالت اضافی jus به معنای «قانون» یا «حقوق».  - Canonici: صفتی به معنای «کلیسایی» یا «مربوط به قوانین کانونی».  این عنوان در برابر Corpus Juris Civilis (پیکرهٔ حقوق مدنی رومی) به‌کار می‌رود. 

بندانگشتی|جایگزین=پیکره حقوق کلیسایی|پیکره حقوق کلیسایی

## تاریخچه

پیدایش از سدهٔ یازدهم میلادی نیاز به یکپارچه‌سازی قوانین پراکندهٔ کلیسایی افزایش یافت. منابع مختلفی مانند مصوبات شوراهای کلیسایی، فرمان‌های پاپ‌ها و نوشته‌های پدران کلیسا وجود داشت که نبودِ نظم واحد، تفسیر و اجرای آن‌ها را دشوار می‌کرد. مجموعه‌هایی مانند آثار دیونیسیوس اکسیگوس از نخستین تلاش‌ها برای گردآوری قوانین کلیسایی بودند. در جهان بیزانسی نیز مجموعه‌های «نوموکانون» ترکیبی از قوانین مدنی و کلیسایی را دربرمی‌گرفتند. دکرتوم گراتیان مهم‌ترین گام در نظام‌مند کردن حقوق کلیسایی، تدوین دکرتوم گراتیان (Decretum Gratiani) بود که حدود سال‌های ۱۱۴۰ تا ۱۱۵۰ میلادی توسط گراتیان، راهب و حقوق‌دان ایتالیایی، در بولونیا گردآوری شد. این اثر با عنوان اصلی Concordia discordantium canonum («هماهنگی قوانین متعارض») شناخته می‌شود و بیش از ۳۸۰۰ متن از منابع مختلف را دربرمی‌گیرد. دکرتوم هرگز به‌طور رسمی تصویب نشد، اما به‌سرعت به کتاب درسی اصلی حقوق کانونی در دانشگاه‌ها تبدیل شد. مجموعه‌های پاپی (سدهٔ ۱۳ تا ۱۵) پس از گراتیان، مجموعه‌های رسمی جدیدی از فرمان‌های پاپی تدوین شد: - Decretales Gregorii IX (۱۲۳۴)، معروف به Liber Extra، به دستور پاپ گرگوری نهم  - Liber Sextus (۱۲۹۸) به فرمان پاپ بونیفاس هشتم  - Clementinae (۱۳۱۷) شامل قوانین پاپ کلمنت پنجم  دو مجموعهٔ خصوصی نیز بعدها افزوده شد: - Extravagantes Joannis XXII (فرمان‌های پاپ ژان بیست‌ودوم)  - Extravagantes Communes (فرمان‌های پراکندهٔ پاپ‌ها تا سدهٔ پانزدهم) رسمیت یافتن عنوان Corpus Juris Canonici عنوان «پیکرهٔ حقوق کلیسایی» نخستین‌بار در سال ۱۵۸۰ توسط پاپ گرگوری سیزدهم در سند Cum pro munere به این شش مجموعه اطلاق شد. نسخهٔ رسمی و تصحیح‌شدهٔ آن در سال ۱۵۸۲ منتشر گردید و در مدارس و محاکم کلیسایی مورد استفاده قرار گرفت.   

## ساختار

هر بخش به کتاب‌ها، عناوین و فصل‌ها تقسیم می‌شود. موضوعات اصلی شامل صلاحیت قضایی، دادرسی، روحانیون، ازدواج، جرایم، آیین‌های مقدس، اموال کلیسایی و بدعت‌گذاری است. قوانین جدیدتر بر قوانین قدیمی‌تر اولویت دارند. 

## ویرایش و چاپ ها

نسخهٔ رمی (۱۵۸۲) نخستین نسخهٔ رسمی بود. ویرایش‌های مهم بعدی شامل چاپ‌های پیتو (۱۶۸۷)، بوئمر (۱۷۴۷)، ریختر (۱۸۳۹) و ویرایش انتقادی امیل فریدبرگ (۱۸۷۹–۱۸۸۱) است. 

## جایگاه و اهمیت

تا سال ۱۹۱۷، این مجموعه منبع اصلی حقوق کانونی در محاکم کلیسایی و آموزش دانشگاهی بود. پیکرهٔ حقوق کلیسایی تأثیر گسترده‌ای بر شکل‌گیری سنت حقوقی غربی، توسعهٔ رویهٔ قضایی، و مفاهیم حقوق مدنی در اروپا گذاشت. پس از تدوین قانون‌نامهٔ ۱۹۱۷ و نسخهٔ ۱۹۸۳، این مجموعه بیشتر ارزش تاریخی و پژوهشی دارد.

## منابع
رده:کتاب‌های دهه ۱۲۳۰ (میلادی)
رده:اروپا در ۱۲۳۴ (میلادی)
رده:حقوق در سده ۱۲ (میلادی)
رده:کاتولیسیزم رومی سده ۱۳ (میلادی)
رده:کتاب‌های لاتین سده ۱۳ (میلادی)
رده:عبارت‌های دینی لاتین
رده:متن‌های لاتین