ابو شوشه

**ابو شوشه** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی در بخش حیفا بود. این روستا در جریان نبرد میشمار هایمک در ۹ آوریل ۱۹۴۸ و در بحبوحه جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین از سکنه تخلیه شد. ساکنان روستا از ترکمن‌های عرب بودند.

ابو شوشه در دامنه شمال‌شرقی کوه کرمل واقع بود و بر دشت مرج ابن عامر مشرف بود. این روستا در جنوب‌شرقی شهر حیفا و در فاصله نزدیک به ۲۵ کیلومتری آن قرار داشت. جاده اصلی حیفا–جنین از شمال‌شرقی روستا می‌گذشت. روستا از نظر باستان‌شناختی دارای اهمیت بود و در کنار تل ابو شوشه قرار داشت که قدمت آن به عصر مفرغ آغازین بازمی‌گردد.

## پیشینه
### دوران باستان
روستا درست در غرب تل ابو شوشه واقع بود که بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد قدمت آن به عصر مفرغ آغازین بازمی‌گردد. همچنین پیشنهاد شده‌است که این محل همان شهر رومی «گابا هیپئون» () باشد که در سال ۶۱ پیش از دوران مشترک به دست لوکیوس مارکیوس فیلیپوس، فرماندار رومی سوریه، بنیان نهاده شد. این مکان در سده‌های پنجم و ششم یک سریر اسقف بود و سفالینه‌هایی از دوره بیزانس نیز در اینجا یافت شده‌است.

### دوره عثمانی
در سال ۱۸۷۰ ویکتور گرن ابو شوشه را روستایی کوچک توصیف کرد. دامنه‌های تپه پوشیده از توده‌های بسیاری از مصالح ساختمانی واژگون‌شده بود و بر بالاترین نقطه، بقایای برجی کهن دیده می‌شد.

در سال ۱۸۸۲، پیمایش فلسطین غربی که از سوی صندوق اکتشاف فلسطین انجام شد، ابو شوشه را «آبادی کوچکی در لبه دشت با چشمه‌ای در شرق آن» توصیف کرد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، ابو شوشه تنها ۱۲ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به‌شدت افزایش یافت؛ هنگامی که ابو شوشه همراه با «الشقیرات» و «عرب السعایده» شمارش شد، جمعیت به ۸۳۱ نفر رسید که همگی مسلمان بودند و در ۱۵۵ خانه زندگی می‌کردند.

در سال ۱۹۲۶ گروه کوچکی از یهودیان جنبش هاشومر هاتزائیر در کاروانسرایی واقع بر تل ابو شوشه مستقر شدند و سپس به مکانی چند صد متر جنوب‌تر نقل مکان کرده و میشمار هایمک را بنیان نهادند.

بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵، ابو شوشه ۷۲۰ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. مساحت کل اراضی روستا ۸٬۹۶۰ دونم بود که از این میان ۹۳۱ دونم زمین‌های درختکاری و آبیاری‌شده، ۴٬۹۳۹ دونم زمین غلات‌کاری و ۳٬۰۹۰ دونم زمین غیرقابل‌کشت بود.

در سال ۱۹۴۶ اعضای کمیته تحقیق انگلیسی-آمریکایی دربارهٔ فلسطین از ابو شوشه بازدید کردند. پس از دیدار از کیبوتس یهودی میشمار هایمک، نماینده بریتانیایی ریچارد کراسمن نوشت: «هرگز جامعه‌ای دوست‌داشتنی‌تر از این ندیده‌ام.» اما در مقابل، دربارهٔ ابو شوشه که تنها دویست متر آن‌سوتر قرار داشت نوشت: «ابو شوشه بدبوترین روستای عربی‌ای بود که تا آن زمان دیده بودم.»

در دهه ۱۹۴۰ یکی از ساکنان روستا به نام سلیم بن حسین به سوریه رفت و در ۱۹۴۷ بازگشت و با الهام از ملی‌گرایی عربی رهبری نگهبانان مسلح ابو شوشه را در جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ بر عهده گرفت.

### ۱۹۴۸ و پیامدها

در ۵ آوریل ۱۹۴۸ ارتش آزادی‌بخش عرب به منطقه رسید و از ابو شوشه و دیگر روستاها به‌عنوان پایگاهی برای یورش به میشمار هایمک بهره گرفت. ستاد کل هاگانا به تیپ گولانی دستور داد که به روستاهای منطقه از جمله ابو شوشه، دالیة الروحاء و الریحانیه اطلاع دهند که امنیت آنها تضمین نمی‌شود و باید فوراً تخلیه شوند.

بنا بر گفته داوید بن گوریون، هیئتی از رهبران میشمار هایمک در ۸ یا ۹ آوریل نزد وی آمدند و گفتند «ضروری است عرب‌ها [از منطقه] اخراج شوند و روستاها سوزانده شوند.»

تا ۱۱ آوریل روستا خالی شده بود و گردان نخست پالماخ ۳۰ خانه را در الکفرین و ابو شوشه منفجر کرد تا راه بازگشت ساکنان مسدود شود. پس از جنگ ۱۹۴۸ این منطقه به دولت اسرائیل الحاق شد.

مقامی ارشد در صندوق ملی یهود دربارهٔ روستاهایی که در نبرد میشمار هایمک اشغال شدند نوشت: «ارتش ما پیوسته روستاهای عربی را تسخیر می‌کند و ساکنانشان وحشت‌زده چون موش فرار می‌کنند.» مورخ اسرائیلی بنی موریس می‌نویسد ساکنانی که نگریخته بودند اخراج شدند و هر روستا شب اشغالش به‌صورت سازمان‌یافته ویران شد.

## وضعیت کنونی
در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی منطقه را چنین توصیف کرد: «تنها نشانه بازمانده از روستا، آوار خانه‌هاست که صبّار آن‌ها را پوشانده‌است. آسیاب غلات از میان رفته. بر تپه‌های اطراف، درختان زیتون در محوطه‌ای حصارکشی‌شده می‌رویند که چراگاه دام است. زمین‌های مجاور در مرج ابن عامر به کشت محصولات گوناگون به‌ویژه پنبه اختصاص یافته‌است.»

## جغرافیا
ابو شوشه بر دامنه شمال‌شرقی کوه کرمل ساخته شده بود و بر دشت مرج ابن عامر اشراف داشت. رود مقطّع در شمال روستا در فاصله نزدیک به ۴ کیلومتری جریان داشت و مرز شمالی اراضی آن محسوب می‌شد. روستا به چشمه‌های فراوان شهرت داشت؛ در شمال آن عین التینه قرار داشت که مردم برای آشامیدن و مصارف خانگی بر آن تکیه داشتند و چشمه‌های دیگری همچون عین الصنع، عین ابو شوشه، عین الکوع و عین الباشا نیز در اطراف روستا وجود داشت.

در روستا آسیاب غلات، مسجد و مدرسه ابتدایی خصوصی وجود داشت. اقتصاد ابو شوشه بر کشاورزی و دامداری استوار بود؛ مهم‌ترین محصولات، انواع غلات بود و درختان زیتون در مساحتی نزدیک به ۶۰۰ دونم در امتداد لبه کوه کرمل کشت می‌شد. تنباکو و سبزیجات نیز با آبیاری از عین التینه کاشته می‌شد.

## تاریخچه‌نگاری
دو کتاب تاریخ روستایی دربارهٔ ابو شوشه و ترکمن‌های عرب نوشته شده‌است: یکی در سال ۱۹۸۷ به قلم علیا خطیب و دیگری در سال ۱۹۹۹ به قلم فیصل الشقیرات.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به ابو شوشه خوش آمدید
* ابو شوشه (حیفا) در ذاکرات
* ابو شوشه در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا