کودتای ۲۰۲۵ گینه بیسائو

در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵، رئیس‌جمهور گینه بیسائو، عمرو سیسوکو امبالو، به عنوان بخشی از کودتایی که توسط رئیس دفتر نظامی ریاست جمهوری، سرتیپ دینیس اینکانها، انجام شد، دستگیر شد. افسران نظامی «کنترل کامل» بر کشور را اعلام کردند و فرماندهی عالی نظامی برای احیای امنیت ملی و نظم عمومی به رهبری ژنرال هورتا اینتا-آ نا مان را تأسیس کردند. این کودتا یک روز قبل از اعلام رسمی نتایج انتخابات سراسری گینه بیسائو ۲۰۲۵ که در ۲۳ نوامبر برگزار شد و امبالو برای انتخاب مجدد در آن نامزد شده بود، رخ داد.

## پیشینه
نوشتار اصلی: انتخابات سراسری ۲۰۲۵ گینه بیسائو

انتخابات عمومی در گینه بیسائو در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۵ برای انتخاب رئیس‌جمهور و اعضای مجلس ملی خلق برگزار شد. اعتبار این رأی‌گیری توسط گروه‌های جامعه مدنی و سایر ناظران پس از آنکه حزب اصلی مخالف، PAIGC، از رقابت در انتخابات ریاست جمهوری منع شد، مورد تردید قرار گرفت. ECOWAS پس از تهدید به اخراج چند ماه قبل، مأموریت ناظران خود را لغو کرده بود. با این حال، ناظران اتحادیه آفریقا حضور داشتند. هم رئیس‌جمهور فعلی، اومارو سیسوکو امبالو، و هم نامزد مخالف، فرناندو دیاس دا کاستا، ادعای پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری را داشتند. کودتا در حالی رخ داد که نتایج رسمی رأی‌گیری هنوز در ۲۷ نوامبر منتشر نشده بود.

این نهمین کودتا یا اقدام به کودتا در گینه بیسائو از زمان استقلال آن از پرتغال در سال ۱۹۷۴ است و آخرین کودتای موفق در سال ۲۰۱۲ انجام شد؛ دو کودتای اخیر، در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، نیز امبالو را هدف قرار دادند، در حالی که ادعاهایی مبنی بر توطئه کودتا در پایان اکتبر ۲۰۲۵ نیز وجود داشت. آخرین اقدام به کودتا در سال ۲۰۲۳ او را وادار کرد تا مجلس را منحل کند و با فرمان حکومت کند، اگرچه منتقدان او را به بحران‌های تولید به عنوان بهانه‌ای برای سرکوب مخالفان متهم کرده بودند.

## کودتا
در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵، یک روز قبل از اعلام نتایج رسمی انتخابات، صدای تیراندازی در بیرون کاخ ریاست جمهوری در پایتخت بیسائو شنیده شد و مردانی با لباس نظامی در حال تصرف جاده اصلی منتهی به ساختمان دیده شدند. همچنین صدای تیراندازی در وزارت کشور و کمیسیون ملی انتخابات شنیده شد که نفر را مجبور به فرار از مناطق آسیب دیده کرد. سخنگوی رئیس‌جمهور امبالو، افراد مسلح وابسته به فرناندو دیاس را به حمله به کمیسیون انتخابات برای جلوگیری از انتشار نتایج انتخابات متهم کرد. دومینگوس سیموئس پریرا، نخست‌وزیر سابق و رئیس که از دیاس حمایت می‌کرد و هنگام انتشار خبر خشونت، او را در جلسه‌ای با ناظران انتخابات همراهی می‌کرد، امبالو را به تلاش برای شبیه‌سازی کودتا متهم کرد تا بتواند پس از تشخیص شکست در انتخابات، وضعیت اضطراری اعلام کند.

بعداً در همان روز، رئیس‌جمهور امبالو به *ژون آفریق* گفت که او ساعت ۱۳:۰۰ به وقت گرینویچ در دفترش در یک «کودتا» به رهبری سرتیپ دینیس اینکانها، رئیس دفتر نظامی ریاست جمهوری، بدون توسل به زور دستگیر شده است. متعاقباً گزارش شد که امبالو در ستاد کل بازداشت شده و «با او به خوبی رفتار شده است». چندین مقام نیز دستگیر شدند، از جمله رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، ژنرال بیاگه نا نتان، معاون او، ژنرال ممدو توره، و وزیر کشور، بوتچه کنده. دیاس و سیموئس پریرا نیز دستگیر شدند. با این حال، دیاس بعداً گفت که موفق به فرار شده است و سوگند یاد کرد که در برابر کودتا مقاومت کند. دیاس بعداً به سفارت نیجریه گریخت و توسط دولت نیجریه تحت حمایت قرار گرفت. یک ناظر بین‌المللی انتخابات همچنین گفت که رئیس کمیسیون انتخابات دستگیر شده و دفتر مرکزی کمیسیون نیز توسط ارتش پلمپ شده است. سربازان گارد ریاست جمهوری و یک واحد ویژه ژاندارمری کاخ ریاست جمهوری را امن کردند.

در ستاد ارتش، افسران نظامی، به رهبری سخنگو و رئیس خانواده نظامی در کاخ ریاست جمهوری، سرتیپ دینیس اینکانها، بیانیه‌ای در تلویزیون دولتی صادر کردند و اعلام کردند که "کنترل کامل" کشور را به دست گرفته‌اند، و دستور تعلیق تمام نهادهای سیاسی و رسانه‌ها، روند انتخابات، بستن مرزهای بین‌المللی، و اعلام حکومت نظامی نامحدود شبانه را صادر کردند. افسران از تشکیل " فرماندهی عالی نظامی برای احیای امنیت ملی و نظم عمومی " متشکل از تمام شاخه‌های نیروهای مسلح که تا اطلاع ثانوی رهبری کشور را بر عهده خواهد داشت، خبر دادند و از شهروندان خواستند که آرامش خود را حفظ کنند. همچنین گزارش شده است که ارتش در تلاش است تا دسترسی به اینترنت کشور را قطع کند. اینکانها همچنین گفت که این کودتا در پاسخ به «کشف یک نقشه در حال انجام» که توسط سیاستمداران و دیگر چهره‌های داخلی و خارجی به همراه یک «سرکرده شناخته‌شده مواد مخدر» با هدف بی‌ثبات کردن کشور از طریق تلاش برای «دستکاری نتایج انتخابات» ترتیب داده شده بود، آغاز شده است.

در ۲۷ نوامبر، فرماندهی عالی ارتش، ژنرال هورتا اینتا-آ نا مان، رئیس ستاد ارتش را به عنوان رئیس دولت نظامی که بر یک دوره گذار یک ساله نظارت خواهد داشت، اعلام کرد. عصر همان روز، دولت سنگال ورود امبالو به این کشور را اعلام کرد و افزود که برای آزادی او با چهره‌هایی در گینه بیسائو مذاکره کرده و یک هواپیما برای انتقال او اجاره کرده است. وزارت امور خارجه سنگال تأیید کرد که امبالو «سالم و سلامت» است. امبالو اندکی پس از آن به جمهوری کنگو نقل مکان کرد.

در ۲۸ نوامبر، فرماندهی عالی ارتش، وزیر دارایی، ایلیدیو ویرا ته، مدیر کمپین حزب مادام جی۱۵ امبالو در انتخابات اخیر، را به عنوان نخست‌وزیر منصوب کرد. کابینه او روز بعد معرفی شد.

در تاریخ ۲ دسامبر، کمیسیون ملی انتخابات اعلام کرد که پس از آنکه مردان مسلح با ماسک‌های صورت، کامپیوترهای ۴۵ نفر از کارکنان را مصادره کرده و تمام برگه‌های شمارش آرا به جز برگه‌های بیسائو و سرور اصلی رایانه که نتایج را ذخیره می‌کرد، از بین بردند، قادر به انتشار نتایج انتخابات نیست.

## واکنش‌ها
### داخلی
حزب آفریقا برای استقلال گینه و کیپ ورد مردم را به اعتراض علیه کودتا و انتشار نتایج انتخابات فراخواند. در ۲۹ نوامبر، این حزب اعلام کرد که دفتر مرکزی آن در بیسائو «به طور غیرقانونی توسط گروه‌های شبه‌نظامی مسلح مورد حمله قرار گرفته است». در حالی که درگیری‌هایی بین جوانان و پلیس در حومه پایتخت رخ داد. اعتراضاتی با درخواست آزادی دومینگوس سیموئس پریرا و نتایج انتخابات برگزار شد، در حالی که سه گروه جامعه مدنی خواستار اعتصاب عمومی و نافرمانی مدنی برای بازگرداندن «حقیقت انتخابات» شدند.

جبهه مردمی، ائتلافی از جامعه مدنی در گینه بیسائو، امبالو و ارتش را به انجام یک «کودتای شبیه‌سازی شده» برای جلوگیری از انتشار نتایج انتخابات و باقی ماندن در قدرت متهم کرد تا امبالو رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر جدیدی را معرفی کند که انتخابات جدیدی را برگزار کند که در آن او بتواند دوباره برای ریاست جمهوری نامزد شود. فرناندو دیاس دا کوستا نیز باورهای مشابهی را ابراز کرد.

### بین‌المللی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از «تمام ذینفعان ملی در گینه بیسائو» درخواست کرد که خویشتنداری کنند و به حاکمیت قانون احترام بگذارند. در بیانیه‌ای مشترک، ناظران انتخاباتی از جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا و اتحادیه آفریقا اعلام کردند که «این تلاش آشکار برای مختل کردن روند دموکراتیک را محکوم می‌کنند» و از هر دو سازمان خواستند که «اقدامات لازم را برای بازگرداندن نظم قانون اساسی انجام دهند.» اتحادیه آفریقا کودتا را محکوم کرد و خواستار آزادی فوری و بدون قید و شرط امبالو و سایر مقامات بازداشت شده شد. در ۲۷ نوامبر، جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا عضویت گینه بیسائو را در این بلوک به حالت تعلیق درآورد، اتحادیه آفریقا روز بعد از آن اقدام مشابهی انجام داد. جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا هیئتی را به رهبری جولیوس مادا بیو، رئیس‌جمهور سیرالئون، به بیسائو اعزام کرد تا با ارتش در مورد بازگشت به نظم قانون اساسی و تکمیل روند انتخابات مذاکره کند.

پرتغال، قدرت استعماری سابق گینه بیسائو، از «همه طرف‌های درگیر خواست تا از هرگونه خشونت نهادی یا مدنی خودداری کنند» و «عملکرد عادی نهادها را احیا کنند تا شمارش آرا و اعلام نتایج انتخابات تکمیل شود.» این کودتا همچنین توسط آفریقای جنوبی و فرانسه محکوم شد.

عثمان سونکو، نخست‌وزیر سنگال، صحت کودتا را زیر سؤال برد و آن را «ساختگی» خواند و خواستار آزادی سیاستمداران مخالف دستگیر شده و نتایج انتخابات شد. گزارش شده است که امبالو از اظهارات سونکو ناراحت شده و در نتیجه به جمهوری کنگو رفته است. گودلاک جاناتان، رئیس‌جمهور سابق نیجریه، که در زمان کودتا به عنوان ناظر انتخابات در گینه بیسائو خدمت می‌کرد، این نگرانی‌ها را منعکس کرد و آن را «کودتای تشریفاتی» خواند و این سؤال را مطرح کرد که چرا امبالو اولین کسی بود که سرنگونی خود را اعلام کرد، نه رهبران کودتا، برخلاف سایر کودتاها در منطقه.

ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، اظهار داشت که روسیه از نزدیک اوضاع گینه بیسائو را زیر نظر دارد و از نیروهای سیاسی خواست تا خویشتنداری کنند.

## منابع

رده:بیسائو
رده:درگیری‌ها در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:کودتاها و تلاش‌ها برای کودتای دهه ۲۰۲۰ (میلادی)