فانتوماس

**فانتوماس** (؛ ) شخصیتی خیالی است که توسط نویسندگان فرانسوی، مارسل الان (۱۸۸۵–۱۹۶۹) و پی‌یر سووستر (۱۸۷۴–۱۹۱۴) خلق شده است.

فانتوماس که یکی از محبوب‌ترین شخصیت‌ها در تاریخ داستان جنایی فرانسه است، در سال ۱۹۱۱ خلق شد و در مجموع در ۳۲ جلد کتاب به قلم این دو همکار و سپس در ۱۱ جلد بعدی که پس از مرگ سووستر توسط آلن به‌تنهایی نوشته شد، ظاهر گردید. این شخصیت همچنین مبنای اقتباس‌های مختلف سینمایی، تلویزیونی و کتاب‌های کمیک بوده است. او در تاریخ ادبیات پلیسی، نشان‌دهنده گذار از شروران رمان‌های گوتیک قرن نوزدهم به قاتلان زنجیره‌ای و ابرشرورهای امروزی است. این شخصیت تا حدی تحت تأثیر «دوران حملات» (۱۸۹۲–۱۸۹۴) و به‌ویژه تحت تأثیر شخصیت راواشول بود.

کتاب‌ها و فیلم‌ها با توالی سریعی منتشر شدند که از دو جنبه، روش‌های تولید امروزیِ هالیوود را پیش‌بینی می‌کردند. نخست اینکه نویسندگان، نگارش را بین خود تقسیم می‌کردند؛ «روش کار آن‌ها به این صورت بود که طرح کلی داستان را با هم ترسیم می‌کردند و سپس جداگانه به نوشتن فصل‌های متناوب می‌پرداختند و در فصل نهایی برای پیوند دادن دو نیمه داستان به یکدیگر، با هم ملاقات می‌کردند.» این رویکرد به نویسندگان اجازه می‌داد تقریباً در هر ماه یک رمان تولید کنند. دوم اینکه امتیاز سینمایی کتاب‌ها بلافاصله خریداری می‌شد که این امر تضمین می‌کرد استودیوی فیلم‌سازی بتواند با اطمینان، دنباله‌های آن را تولید کند.

تصویر رایج از فانتوماس که ماسکی آبی و دستکش‌های سیاه به تن دارد و از ابزارهای تکنولوژیک استفاده می‌کند، ریشه در رمان‌ها ندارد، بلکه نتیجه محبوبیت سه‌گانه فیلم‌های فانتوماس به کارگردانی آندره اونبل در دهه ۱۹۶۰ است. این سه‌گانه که در سال ۱۹۶۴ با فیلم *[[فانتوماس (فیلم ۱۹۶۴)|فانتوماس]]* آغاز شد، با دادن لحنی کمدی به داستان (به پیروی از دو فیلم نخست *[[پلنگ صورتی]]*) و تبدیل کردن فانتوماس (با بازی ژان ماره) به دشمنی شبیه به دشمنان جیمز باند (با الهام گرفتن از دو فیلم نخست باند)، فاصله قابل‌توجهی از رمان‌ها گرفت. علیرغم این تفاوت‌ها، فانتوماسِ با ماسک آبی احتمالاً همان تصویری است که بیش از همه در یادها مانده است.

## نگاهی کلی
فانتوماس نقاب سیاه نمادین و لباس چسبان سیاه به تن می‌کند؛ ویژگی‌هایی که نسبت به نقاب دومینو و تاکسیدوی «دزدان جنتلمن» سنتی، شرورانه‌تر هستند. فانتوماس یک نابغه جنایتکار، بی‌رحم و به‌شدت گریزپا است. همان‌طور که شات (۲۰۰۳) در تحلیل خود از ادبیات جنایی فرانسه توصیف کرده است، فانتوماس علتِ تقریباً هر جنایتِ فاش‌نشده‌ای است؛ جنایتکاری سنگدل که می‌تواند با جعل هویتِ تقریباً هر کسی، از چنگال مجازات اعمال شیطانی‌اش بگریزد. او به‌طور وسواس‌گونه‌ای توسط بازرس ژوو تعقیب می‌شود؛ کسی که عموماً تنها فردِ قادر به شناسایی ردپای فانتوماس است.

فانتوماس چند سال پس از آرسن لوپن، دزد مشهور دیگر، معرفی شد. در حالی که لوپن در قتل و جنایت خط قرمز دارد، فانتوماس هیچ ابایی از این کار ندارد و به عنوان یک جامعه‌ستیز به تصویر کشیده می‌شود که از کشتن به شیوه‌ای سادیستی لذت می‌برد.

او کاملاً بی‌رحم است، هیچ شفقتی نشان نمی‌دهد و به هیچ‌کس، حتی فرزندان خودش، وفادار نیست. او استاد تغییر چهره است و همیشه با هویتی مستعار ظاهر می‌شود که اغلب متعلق به شخصی است که خودش او را به قتل رسانده است. فانتوماس در جنایات خود از تکنیک‌های عجیب و نامحتمل استفاده می‌کند، مانند موش‌های آلوده به طاعون، مارهای غول‌پیکر و اتاق‌هایی که با شن پر می‌شوند.

پیشینه فانتوماس مبهم باقی مانده است. او ممکن است اصالتی بریتانیایی و/یا فرانسوی داشته باشد. به نظر می‌رسد که او در سال ۱۸۶۷ متولد شده باشد.

در کتاب‌ها مقرر شده است که در حدود سال ۱۸۹۲، مردی که بعدها به فانتوماس تبدیل شد، خود را آرشیدوک خوآن نورث می‌نامید و در قلمرو آلمانی هسن-وایمار فعالیت می‌کرد. او در آنجا از یک زن نجیب‌زاده ناشناس صاحب فرزندی به نام ولادیمیر شد. تحت شرایطی فاش‌نشده، او دستگیر و به زندان فرستاد شد.

در سال ۱۸۹۵، فانتوماس در هند بود. در آنجا، یک زن اروپایی ناشناس دختری به نام هلن را به دنیا آورد که پدرش ممکن است فانتوماس یا یک شاهزاده هندی باشد که دستیار فانتوماس بود. این دختر در آفریقای جنوبی بزرگ شد.

در سال ۱۸۹۷، فانتوماس در ایالات متحده آمریکا و مکزیک بود. در آنجا، او شریک تجاری وقت خود، اتین رامبر، را ورشکست کرد.

در سال ۱۸۹۹، او در دومین جنگ بوئر در جمهوری آفریقایی جنوب با نام «گورن» جنگید. او در ترانسوال به عنوان گروهبان توپخانه تحت فرمان لورد رابرتز خدمت کرد. او آجودانِ لورد ادوارد بلتهام از اسکات‌ول هیل شد و عاشق همسر جوان او، لیدی ماد بلتهام گردید.

پس از بازگشت آن‌ها به اروپا، اندکی پیش از آغاز اولین رمان (حدود ۱۹۰۰)، گورن و لیدی بلتهام در مخفیگاه عاشقانه‌شان در خیابان لِوِرتِ پاریس، غافلگیرِ شوهر لیدی شدند. لورد بلتهام در شرف شلیک به ماد بود که گورن با چکش به او ضربه زد و سپس او را خفه کرد.

سپس فانتوماس هویت اتین رامبر را جعل کرد و برای پسرس، شارل، به خاطر قتلی که خودش مرتکب شده بود پاپوش دوخت. او در نقش اتین، شارل را متقاعد کرد که مخفی شود، اما این مرد جوان به‌زودی توسط ژوو، کارآگاه پلیس فرانسه که واقعاً وسواسِ دستگیری فانتوماس را پیدا کرده بود، شناسایی شد. ژوو می‌دانست که شارل بی‌گناه است و به او هویتی جدید داد: روزنامه‌نگاری به نام ژروم فاندور که در روزنامه «لا کاپیتال» مشغول به کار است. ژوو بعداً گورن را دستگیر کرد و در دادگاه او، استدلالی متقاعدکننده ارائه داد مبنی بر اینکه گورن و فانتوماس یک نفر هستند، هرچند شواهد بیش از حد غیرمستقیم بودند که بتوان پرونده‌ای واقعی ساخت. در آستانه اعدام، گورن/فانتوماس با جایگزین شدن توسط بازیگری که ظاهرِ آخرین شخصیت خود را از روی او الگوبرداری کرده بود، از بازداشت گریخت و آن بازیگر به جای او اعدام شد.

لیدی بلتهام مدام میان عشقش به این شرور و وحشتش از نقشه‌های جنایتکارانه او در تلاطم بود. او سرانجام در سال ۱۹۱۰ خودکشی کرد.

فاندور عاشق هلن شد و علی‌رغم تلاش‌های مکرر فانتوماس برای جدایی آن‌ها، با او ازدواج کرد.

پسر شرور فانتوماس، ولادیمیر، در سال ۱۹۱۱ دوباره ظاهر شد. دوست‌دختر ولادیمیر توسط فانتوماس به قتل رسید و خودِ ولادیمیر نیز سرانجام توسط ژوو مورد اصابت گلوله قرار گرفت.
## شخصیت‌ها
* **فانتوماس** یک نابغه جنایتکار است که با القاب بسیاری شناخته می‌شود، از جمله «ارباب همه‌کس و همه‌چیز»، «شکنجه‌گر» یا «گریزپا»، و چهره و هویت واقعی او ناشناخته باقی مانده است. او جنایتکاری بی‌رحم است که برای دستیابی به اهدافش دست به شکنجه و قتل می‌زند.
* **ژوو** بازرسی در پلیس آگاهی پاریس و دشمن سوگندخورده و دیرینه فانتوماس است که وسواس‌گونه او را تعقیب می‌کند. ژووِ باهوش و کله‌شق، تمام زندگی خود را وقف دستگیری یا کشتن فانتوماس کرده است.
* **ژروم فاندور** یکی از قربانیان سابق فانتوماس است که نام اصلی‌اش **شارل رامبر** بود، تا اینکه فانتوماس والدین او را کشت و برای این جنایت برای او پاپوش دوخت. ژوو، تنها کسی که متوجه اتهام ناعادلانه او شده بود، هویت «فاندورِ روزنامه‌نگار» را به او بخشید تا او را از رفتن به زندان نجات دهد و از کمکش برای دستگیری قاتل استفاده کند. او عاشق هلن می‌شود.
* **هلن** دختر یا دخترخوانده زیبای فانتوماس است که او با حسادت از وی محافظت می‌کند. او عاشق ژروم فاندور می‌شود، به نامزدی او درمی‌آید و در نهایت به نامزدش در مبارزه با این جنایتکار کمک می‌کند.
* **لیدی ماد بلتهام** همسر لورد بلتهام و معشوقه فانتوماس است؛ او نسبت به فانتوماس همزمان احساس عشقی پرشور و انزجار بابت جنایات شنیع متعدد او دارد.
* **بوزیل** یک ولگرد خیابانیِ رند و باهوش است که اغلب به ژوو و فاندور، و حتی گاهی به فانتوماس کمک می‌کند و نقش شخصیت طنز را در این مجموعه بر عهده دارد.
* **بیدل** یک گردن‌کلفت و همراه فانتوماس است که لقبش را از عادتِ گرفتن پولِ رهگذران با کوبیدن سر آن‌ها به پیاده‌رو به دست آورده است؛ او بدنام‌ترین عضو گروه تبهکاران «آپاش» متعلق به فانتوماس است.
* **مادر تولوش** پیرزنی است که نوعی رهبر در میان آپاش‌های فانتوماس محسوب می‌شود و به عنوان یک قاتل و اراذلِ به‌همان‌اندازه بی‌رحم به تصویر کشیده شده است.

## منابع

## کتاب‌شناسی

* 

## برای مطالعهٔ بیشتر

* 
* 

رده:آدمکش‌های زنجیره‌ای تخیلی
رده:رمان‌های جنایی فرانسه
رده:رمان‌های دنباله‌دار جنایی
رده:شخصیت‌ها در رمان‌های فرانسوی سده ۲۰ (میلادی)
رده:شخصیت‌های مرد در ادبیات
رده:فرانسوی‌های تخیلی
رده:کتاب‌های دنباله‌دار