عملیات بن‌عامی

**عملیات بن‌عامی** () یکی از واپسین عملیات‌های نظامی هاگانا پیش از پایان دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این عملیات در ماه مه ۱۹۴۸ در غرب جلیل انجام شد و هدف آن تصرف شهر عکا و روستاهای اطراف آن بود. مرحلهٔ نخست عملیات با تصرف عکا به پایان رسید و یک هفته پس از آن چندین روستای عربی در شرق و شمال عکا به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد.

عملیات بن‌عامی در سرزمین‌هایی صورت گرفت که بر پایهٔ طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین به دولت عربی اختصاص یافته بود. تیپ ۲ کارملی به فرماندهی موشه کارمل مسئولیت اجرای این عملیات را بر عهده داشت. در جریان نبرد عکا ادعا شده‌است که نیروهای هاگانا از جنگ بیولوژیک بهره گرفتند.

## پیش‌زمینه
پس از سقوط یافا و حیفا به دست نیروهای هاگانا، تنها شهرهای عربی مهمی که همچنان به دریای مدیترانه دسترسی داشتند غزه و عکا بودند. جمعیت عکا بر اثر سرازیر شدن آوارگان حیفا که سه هفته پیش‌تر تصرف شده بود به‌شدت افزایش یافته بود.

در هفتهٔ نخست ماه مه شیوع تب تیفوئید در عکا گزارش شد. اسناد بریتانیایی، عربی و صلیب سرخ حکایت از آن دارد که نیروهای هاگانا آب چاه‌های عکا را آلوده کردند و این امر به بیماری شدید ده‌ها تن از ساکنان محلی انجامید. شهردار عکا در ۳ مه از «وضعیت بسیار اسفبار» ناشی از این آلودگی خبر داد.

## عملیات

عملیات بن‌عامی توسط تیپ ۲ کارملی به فرماندهی موشه کارمل اجرا شد. به گفتهٔ مورخ اسرائیلی بنی موریس، «تیپ از سوی ستاد فرماندهی هاگانا یا فرمانده‌اش فرمان اخراج مردم غیرنظامی را دریافت نکرد؛ اما محتمل است که موشه کارمل می‌خواست عملیات با تصرف منطقه و تخلیهٔ اعراب از آن پایان یابد».

این عملیات در سرزمین‌هایی انجام شد که بر پایهٔ طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین (۱۹۴۷) به دولت عربی اختصاص داده شده بود. رهبران و دولت‌های عربی این طرح را رد کردند و ناخرسندی خود را از هرگونه تقسیم سرزمینی نشان دادند. در مقابل، یه‌شو این طرح را پذیرفت؛ هرچند جناح‌های حاشیه‌ای آن مخالف بودند.

### مرحلهٔ نخست
عملیات در ۱۳ مه ۱۹۴۸ با تصرف روستاهای شرق عکا آغاز شد و شهر از مناطق داخلی بریده شد. در شب ۱۶ تا ۱۷ مه گلوله‌باران خمپاره‌ای شهر آغاز شد و شب بعد عکا تسلیم شد.

### مرحلهٔ دوم
مرحلهٔ دوم در ۲۰ مه آغاز شد. دستور عملیاتی موشه کارمل در ۱۹ مه چنین بود: «حمله برای تصرف، کشتن مردان، ویران‌سازی و سوزاندن روستاها…». یکی از روستاهای تصرف‌شده، الکابری، به‌دلیل دخالت روستاییان در نابودی کاروانی دو ماه پیش‌تر، با خشونت ویژه‌ای مواجه شد.

### تصرف البروه
تیپ ۲ کارملی در ۱۱ ژوئن عملیات دیگری در منطقه انجام داد و روستای البروه را تصرف کرد. ده روز پس از آن گروهی در حدود ۲۰۰ تن از روستاییان، روستا را بازپس گرفتند و دو روز در آنجا ماندند تا اینکه به توصیهٔ ارتش آزادی‌بخش عرب عقب‌نشینی کردند و روستا دوباره به دست نیروهای دفاعی اسرائیل که تازه تأسیس شده بود افتاد.

## بافت نظامی
بر پایهٔ منابع روسی‌زبان، درگیری‌های سنگین در این منطقه بسیار نادر بود؛ زیرا هیچ ارتش منظم عربی در غرب جلیل حضور نداشت. ارتش سوریه در دگانیا متوقف شده بود و واحدهای اردنی در منطقهٔ جنین و طولکرم به حالت تدافعی درآمده بودند. از این رو مقاومت عربی در غرب جلیل عمدتاً توسط شبه‌نظامیان محلی و نیروهای پلیسی صورت می‌گرفت که بریتانیایی‌ها سازمان‌دهی کرده بودند. در سوی دیگر نیز نیروهای یهودی عمدتاً از واحدهای خودگردان دفاعی شهرک‌ها و گروه‌های مسلح مانند هاگانا، لحی و آرگون تشکیل شده بودند؛ چرا که ارتش اسرائیل هنوز رسماً تشکیل نشده بود. با این حال یهودیان برتری چشمگیری داشتند زیرا بسیاری از مردان آن‌ها تجربهٔ جنگ جهانی دوم را داشتند و دروزیان نیز از آن‌ها پشتیبانی می‌کردند.

## پیامدها
در حدود ۵٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ فلسطینی پس از تصرف عکا در شهر باقی ماندند؛ شمار آنان بیش از کسانی بود که در حیفا یا یافا مانده بودند. ساکنان باقی‌مانده در روستاها که بیشتر سالخوردگان و مسیحیان بودند در مزرعه گرد آورده شدند. بخش بزرگی از جمعیت یا به لبنان گریختند یا به سوی ناصره در مناطق داخلی رفتند. بیشتر ساختمان‌های روستاها به‌طور سامانمند با مواد منفجره ویران شدند.

## جوامع عربی تصرف‌شده در عملیات بن‌عامی

## جستارهای وابسته
* نقشه دالت
* جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 

رده:نبردها و عملیات‌های جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:جنگ داخلی در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا (۱۹۴۸–۱۹۴۷)
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند