مطیع‌الله تراب

**مَطیعُ‌الله تُراب** (۲۱ مارس ۱۹۷۱ – ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵) شاعر افغان بود. شعرهای او در میان پشتون‌های افغانستان و پاکستان محبوبیت داشت. در دهۀ پایانی زندگی، تراب به یکی از شناخته‌شده‌ترین شاعران افغانستان تبدیل شد. او اشعار خود را به زبانی ساده و مستقیم و با لهجۀ پشتوی رایج در جنوب‌شرقی افغانستان می‌سرود؛ لهجه‌ای که برای بخشی از افغان‌ها به‌طور کامل قابل فهم نبود. با وجود این، جایگاه اجتماعی او کاهش نیافت و آثارش با استقبال گسترده روبه‌رو شد. تراب که از خانواده‌ای فقیر در شرق افغانستان برخاسته بود و پیشینه‌ای کارگری داشت، توانست با سروده‌هایش با گروه‌های گوناگون جامعه ارتباط برقرار کند. اشعارش در میان اقشار مختلف، از طبقات کم‌درآمد تا مرفه و در میان جریان‌های فکری و سیاسی متفاوت، از جمله مذهبی و غیرمذهبی، اسلام‌گرا و ملی‌گرا، مخاطبان بسیاری پیدا کرد. 

## زندگی
مطیع‌الله تراب فرزند مولوی رسول در ۲۱ مارس ۱۹۷۱/ ۱ حمل (فروردین) ۱۳۵۰ در ولسوالی خوگیانی، ولایت ننگرهار، پادشاهی افغانستان به دنیا آمد.او در ولایت ننگرهار بزرگ شد و بیشتر زندگی‌اش را در ولایت خوست گذراند، در حالی که ریشه‌های نیاکانی‌اش همچنان به خوگیانی پیوند داشت.

با وجود نداشتن تحصیلات رسمی، او به یکی از شاعران برجستهٔ پشتو تبدیل شد و آثارش از راه محافل شعرخوانی، کلیپ‌های همه‌گیر در یوتیوب و نشست‌های اجتماعی گسترش یافت.

او به‌عنوان آهنگر  و سازندهٔ بدنهٔ خودرو کار می‌کرد. او همچون بسیاری از خانواده‌های دیگر از جنگ شوروی گریخت و مدتی در پاکستان، در منطقهٔ خیبر پختونخوا و کُرّم ایجنسی زندگی کرد و سپس در دههٔ ۲۰۰۰ به افغانستان بازگشت. با وجود موضع انتقادی حتی در برابر حکومت کرزی، او از سوی رئیس‌جمهور وقت حامد کرزی شناخته شد و به کابل دعوت گردید.  تراب که همگان را، از حکومت جمهوری اسلامی گرفته تا مجاهدین و طالبان، نقد می‌کرد، از سوی تمام طرف‌ها با احترام پذیرفته می‌شد. حامد کرزی، چندین بار او را برای شعرخوانی به کاخ ریاست‌جمهوری دعوت کرد و تراب همان‌جا به‌طور علنی از او انتقاد می‌کرد و پس از هر بیتی که می‌خواند، با تشویق پرشور حاضران روبه‌رو می‌شد. بعدها در دوران حاکمیت طالبان نیز، با وجود انتقادهای آشکارش از آنان که پیش از بازگشتشان به قدرت در سال ۲۰۲۱ بیان شده بود، تراب نه‌تنها بازداشت نشد، بلکه با احترام نیز مواجه گردید. این تناقض برای برخی از روشنفکران مهاجر افغان پذیرفتنی نبود و تراب را به نزدیکی با طالبان متهم کردند. به گفتۀ عمران فیروز، «اما شاید تحسین طالبان از او تنها به خاطر محتوای اشعارش نبود، بلکه به شیوۀ دکلمه، زبان ساده و نزدیک به مردم و شخصیت بی‌پیرایه‌اش نیز بازمی‌گشت. برای بسیاری، تراب مردی پارسا و صادق بود که همان چیزی را می‌گفت که مردم احساس می‌کردند و رنج‌هایشان را بیان می‌نمود.» او به‌سختی خواندن و نوشتن را می‌دانست، اما اشعارش را از بر حفظ می‌کرد، در حالی که دیگران آن‌ها را گردآوری و مکتوب می‌ساختند. 

او در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی اردو در فوریه ۲۰۱۷ گفت: «من نمی‌خواهم از کسی انتقاد کنم. اما به باور من، عشق و شعر عاشقانه در روزگار جنگ و درگیری معنایی ندارد. رُمان زمانی نوشته می‌شود که صلح برقرار باشد، وقتی دغدغه‌ای برای نان، لباس و مسکن وجود نداشته باشد، وقتی جنگ و نزاعی نباشد. به نظر من، شعر آن است که در آن احساسات یک انسان درمانده و ناچار به صدا درآید.»

## درگذشت
تراب در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵/ ۲۳ سرطان (تیر) ۱۴۰۴ در بیمارستانی در خوست بر اثر سکته قلبی، در سن ۵۴ سالگی درگذشت.مراسم خاکسپاری او روز سه‌شنبه، ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۵، در ولایت ننگرهار برگزار شد که در آن بزرگان قبایل، دوستداران ادبیات، مقام‌های محلی و شهروندان حضور داشتند و سوگواری گسترده‌ای در سراسر افغانستان و پاکستان برپا شد.مراسم دیگری نیز در خوست و در ورزشگاه شیرزی، جلال‌آباد ساعت ۲ بعدازظهر برگزار شد و سپس در ساعت ۴ بعدازظهر، به خاکسپاری در روستای کوزبیار، خوگیانی، ننگرهار انجامید. پیکر او همان روز با بالگرد منتقل شد.

درگذشت او واکنش‌ها و پیام‌های تسلیت گسترده‌ای را از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان، سخنگوی امارت اسلامی ذبیح‌الله مجاهد، رئیس‌جمهور پیشین حامد کرزی، انس حقانی و دیگران برانگیخت.

## منابع

رده:زادگان ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:زادگان ۱۳۹۱ (قمری)
رده:زادگان ۱۳۵۰
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۴۴۷ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۴۰۴
رده:شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل افغانستان
رده:شاعران سده ۲۱ (میلادی) اهل افغانستان
رده:شاعران پشتو-زبان
رده:اهالی ولایت ننگرهار
رده:آهنگرها
رده:درگذشتگان به علت سکته قلبی