سخنرانی یاسر عرفات در مجمع عمومی سازمان ملل متحد (۱۹۸۸)

**سخنرانی یاسر عرفات در مجمع عمومی سازمان ملل متحد (۱۹۸۸)** سخنرانی مهمی بود که یاسر عرفات، رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین، در اواسط دسامبر ۱۹۸۸ در نشست ویژه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ژنو ایراد کرد. این سخنرانی در پی بیانیه استقلال فلسطین انجام شد که در اواسط نوامبر همان سال اعلام شده بود. دولت ایالات متحده آمریکا پیش از آن از صدور روادید برای عرفات خودداری کرده بود و به همین دلیل نشست مجمع عمومی از نیویورک به ژنو منتقل شد.

پیامد اصلی این سخنرانی آغاز گفت‌وگوهای مستقیم میان دولت ایالات متحده و سازمان آزادی‌بخش فلسطین برای نخستین بار بود. دولت آمریکا اعلام کرد که سازمان آزادی‌بخش فلسطین شرایط لازم برای آغاز دیپلماسی را برآورده کرده‌است. این رویداد همچنین واکنش‌های گسترده‌ای در سطح بین‌المللی برانگیخت و پارلمان اروپا به نفع شناسایی سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌عنوان دولت در تبعید رأی داد.

نقش دولت سوئد و به‌ویژه وزیر امور خارجه آن کشور، استن اندرسون، در تسهیل این رویدادهای دیپلماتیک بسیار برجسته بود. پیش از سخنرانی در ژنو، عرفات در استکهلم با پنج شهروند یهودی آمریکایی دیدار کرد و در آنجا اعلام کرد که سازمان آزادی‌بخش فلسطین وجود دولت اسرائیل را پذیرفته‌است.

## پیشینه
در اواسط نوامبر ۱۹۸۸، مجلس ملی فلسطین به‌طور رسمی بیانیه استقلال فلسطین را اعلام کرد.

## جنجال روادید ایالات متحده
پیش از پایان نوامبر ۱۹۸۸، دولت آمریکا اعلام کرد که از صدور روادید برای عرفات خودداری خواهد کرد و عملاً مانع از سخنرانی وی در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک شد.

در بیانیه رسمی وزارت امور خارجه آمریکا در توضیح این تصمیم آمده بود که کنگره آمریکا با توافق‌نامه ۱۹۴۷ میزبانی سازمان ملل در نیویورک موافقت کرده بود به این شرط که دولت آمریکا اختیار ممانعت از ورود افرادی را که تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا تلقی می‌شوند حفظ کند. وزارت خارجه اعلام کرد که «شواهد قانع‌کننده‌ای وجود دارد که عناصر سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سال‌های اخیر اقدام به تروریسم علیه آمریکایی‌ها و دیگران کرده‌اند» و به سازمان‌هایی وابسته به فتح مانند گروه عملیات ویژه فتح و نیروی ۱۷ و همچنین مشارکت جبهه آزادی‌بخش فلسطین (مسئول ربودن کشتی آکیله لائورو) در مجلس ملی فلسطین اشاره کرد و نتیجه گرفت که عرفات «چنین اقداماتی را تأیید و پشتیبانی می‌کند.» وزارت خارجه همچنین اعلام کرد که «ایالات متحده قویاً بر این باور است که حقوق سیاسی فلسطینیان باید به رسمیت شناخته شود» و بیانیه استقلال فلسطین نشانه‌های «دلگرم‌کننده‌ای» دربرداشت، اما «هیچ شرکت‌کننده‌ای در فرایند صلح نمی‌تواند در یک دست پرچم عدالت و در دست دیگر سلاح تروریسم را بلند کند.»

این تصمیم جنجال بین‌المللی گسترده‌ای برانگیخت. دفتر امور حقوقی سازمان ملل استدلال کرد که ایالات متحده موظف به صدور روادید برای عرفات بوده‌است زیرا دولت آمریکا هیچ شواهدی مبنی بر قصد عرفات برای انجام فعالیت‌های تروریستی در طول سفرش نداشت. این دفتر با استناد به رویه‌ای که داگ هامرشولد در دهه ۱۹۵۰ پایه‌گذاری کرده بود، اعلام کرد که اختیار دولت آمریکا در رد روادید تنها بر اساس «شواهد روشن و قانع‌کننده مبنی بر قصد سوءنیت فرد برای بهره‌گیری از سفرش به‌عنوان پوششی برای فعالیت علیه امنیت آن کشور» قابل اعمال است.

این تصمیم در داخل ایالات متحده نیز پشتیبانی‌هایی به همراه داشت. اکثریت سناتورها نامه سرگشاده‌ای را که به دست چاک گرسلی (جمهوری‌خواه) و دنیس دکونیچی (دموکرات) نوشته شده بود امضا کردند و در آن از شولتس «به خاطر شجاعتی که در طرح این مسئله نشان دادید» تقدیر کردند.

## دیدار استکهلم و سخنرانی
در ۶ دسامبر ۱۹۸۸، پیش از سخنرانی در مجمع عمومی، عرفات و چند تن از رهبران ارشد سازمان آزادی‌بخش فلسطین در یک سفر رسمی وارد سوئد شدند. به گفته اد مگنوسون از مجله تایم، «دیپلمات‌های سوئدی سنتی دیرینه در میانجی‌گری میان اعراب و یهودیان دارند که به کنت فولکه برنادوت و نماینده ویژه سازمان ملل گونار یارینگ بازمی‌گردد.»

در سوئد، عرفات و هیئت سازمان آزادی‌بخش فلسطین با استن اندرسون، وزیر امور خارجه سوئد، در کاخ هاگا در استکهلم دیدار کردند. پنج شهروند یهودی آمریکایی نیز در این دیدار حضور یافتند: ریتا هاوزر (وکیل و فعال صلح)، مناحم ز. روزنسفت (فعال حقوق بشر و رئیس اتحادیه صهیونیست کارگری)، استنلی شاین‌باوم (فعال صلح)، آبراهام اودوویچ از دانشگاه پرینستون و درورا کاس (فعال صلح). پس از این دیدار، عرفات سخنرانی کرد و در آن مواضع سازمان آزادی‌بخش فلسطین دربارهٔ بیانیه استقلال را روشن ساخت و اعلام کرد: «ما دو دولت را می‌پذیریم: دولت فلسطین و دولت یهودی اسرائیل.»

جرج پی. شولتس، وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا، در واکنش به سخنرانی استکهلم گفت که این سخنرانی مورد استقبال قرار گرفته اما هنوز شرایط ایالات متحده برای آغاز دیپلماسی با سازمان آزادی‌بخش فلسطین را برآورده نکرده و نیازمند توضیحات بیشتر است.

### واکنش‌ها به دیدار استکهلم
این دیدار از سوی گروه‌های یهودی آمریکایی به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. آبراهام فاکسمن، مدیر ملی اتحادیه ضدافترا، اعلام کرد که این پنج نفر «نماینده جریان اصلی افکار یهودیان در ایالات متحده نیستند»، در حالی که سازمان صهیونیست آمریکا آنان را «بازیگران نمایش تبلیغاتی یاسر عرفات» خواند. موریس ب. ابرام، رئیس کنفرانس روسای سازمان‌های بزرگ یهودی آمریکا، این پنج نفر را «آلت دست‌های خودخواسته» نامید. بنیامین والفیش، نائب‌رئیس شورای خاخامی آمریکا، این دیدار را «کاملاً غیرمسئولانه» توصیف کرد. الکساندر ام. شیندلر، رئیس اتحادیه کنیسه‌های عبری آمریکا، گفت که این دیدار «به نظر گامی در مسیر درست است» اما هشدار داد که «در نهایت اگر یاسر عرفات خواهان صلح است، باید این صلح را نه با نخست‌وزیر سوئد و نه با دولت ایالات متحده و نه با یهودیان آمریکایی بلکه با خود اسرائیل برقرار کند.»

سخنرانی استکهلم عرفات از سوی دولت اسرائیل نیز با بدبینی روبه‌رو شد. اسحاق شامیر، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد که سازمان آزادی‌بخش فلسطین «می‌تواند هر چیزی اعلام کند در حالی که نیت و جاه‌طلبی و فلسفه‌اش—نابودی دولت اسرائیل—بدون تغییر باقی مانده‌است.» شیمون پرز، وزیر امور خارجه اسرائیل، گفت که سخنرانی عرفات «هیچ کمکی به رفع ابهام و دوگانه‌گویی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در الجزایر نمی‌کند.» سخنرانی استکهلم همچنین از سوی برخی جناح‌های درون سازمان آزادی‌بخش فلسطین مورد انتقاد قرار گرفت؛ جبهه دموکراتیک آزادی‌بخش فلسطین آن را «خوانشی تسلیم‌طلبانه که توافقات به‌دست‌آمده در مجلس ملی فلسطین را تحریف می‌کند» خواند و جورج حبش، رهبر جبهه خلق برای آزادی فلسطین، گفت که آن سخنرانی «بازتاب‌دهنده واقعیت تصمیمات اتخاذشده در مجلس ملی فلسطین در الجزایر نیست.»

پیش از ترک سوئد، عرفات با اینگوار کارلسون، نخست‌وزیر سوئد که سفر خود به فرانسه را کوتاه کرده بود، دیدار کرد، بر سر مزار نخست‌وزیر پیشین اولاف پالمه تاج گل گذاشت و در ناهار رسمی در ریکسداگ (پارلمان سوئد) شرکت کرد.

## سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل
از آنجا که دولت آمریکا از صدور روادید برای عرفات جهت ورود به مقر سازمان ملل در نیویورک خودداری کرده بود، مجمع عمومی سازمان ملل تصمیم گرفت نشست ویژه‌ای در ژنو (سوئیس) برگزار کند.

سخنرانی عرفات در مجمع عمومی نیز از سوی دولت اسرائیل با بدبینی پذیرفته شد. اسحاق شامیر آن را «عملی از فریب بزرگ» توصیف کرد و تعهد داد که دولتش «تحت هیچ شرایطی سازمان آزادی‌بخش فلسطین را به رسمیت نخواهد شناخت.» شیمون پرز آن را «موفقیتی سخنورانه و ناامیدی سیاسی» خواند و در عین حال اعلام کرد که اسرائیل آماده مذاکره با فلسطینیان است، اما «تنها اعلام توقف تیراندازی کافی نیست. باید به پدیده‌هایی مانند پرتاب سنگ و بمب‌های آتش‌زا فوراً پایان داده شود.» یوحانان بین، نماینده دائم اسرائیل در سازمان ملل، اعلام کرد که اسرائیل «آماده مذاکره» بر اساس قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل است اما با سازمان آزادی‌بخش فلسطین مذاکره نخواهد کرد زیرا «سازمان آزادی‌بخش فلسطین تروریسم را کنار نگذاشته‌است.»

در پایان نشست ویژه ژنو، مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه ۱۷۷/۴۳ را تصویب کرد.

## پیامدها و آغاز دیپلماسی میان ایالات متحده و سازمان آزادی‌بخش فلسطین
در روزهای پس از سخنرانی عرفات در مجمع عمومی، دولت آمریکا اعلام کرد که سازمان آزادی‌بخش فلسطین شرایط لازم برای آغاز دیپلماسی را برآورده کرده‌است. رابرت پلترو، سفیر ایالات متحده در تونس، مأمور هدایت گفت‌وگوهای مستقیم میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و ایالات متحده برای نخستین بار شد. در پایان دسامبر ۱۹۸۸، دولت آمریکا به‌طور موقت مذاکرات با سازمان آزادی‌بخش فلسطین را متوقف کرد زیرا دولت ریگان در حال آماده‌سازی انتقال قدرت به دولت جورج اچ. دابلیو. بوش در ژانویه ۱۹۸۹ بود.

پس از سخنرانی عرفات، پارلمان اروپا با ۶۰ رأی در برابر ۵۲ رأی به نفع قطعنامه‌ای رأی داد که از دولت‌های اروپایی می‌خواست سازمان آزادی‌بخش فلسطین را به‌عنوان دولت فلسطینی در تبعید به رسمیت بشناسند. سپس اتحادیه اقتصادی اروپا اعلام کرد که ابتکار دیپلماتیکی برای تشویق مذاکرات مستقیم میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و اسرائیل آغاز خواهد کرد.

در اواخر دسامبر، جنبش صلح اکنون تظاهراتی برگزار کرد و خواستار آغاز مذاکره دولت اسرائیل با سازمان آزادی‌بخش فلسطین شد. نظرسنجی مؤسسه داهاف در اواخر دسامبر نشان داد که ۵۴ درصد اسرائیلی‌ها از آغاز مذاکره با سازمان آزادی‌بخش فلسطین پشتیبانی می‌کنند.

## ارزیابی‌ها
### بحث دربارهٔ دیپلماسی عرفات
در سال ۲۰۰۳، بری روبین، نویسنده اسرائیلی، استدلال کرد که «به‌جای آنکه عرفات گفت‌وگو را فرصتی برای اثبات آمادگی خود برای مذاکره و سازش جدی ببیند، آن را پیروزی‌ای تلقی کرد که نشان می‌داد انتفاضه ایالات متحده را مجبور به پذیرش سازمان آزادی‌بخش فلسطین بر اساس شرایط خودش کرده‌است.»

در سال ۲۰۱۴، آلن بیکر از مرکز امور امنیتی و خارجی اورشلیم استدلال کرد که «بیانیه ۱۹۸۸ عرفات حتی نزدیک به برآوردن الزام فلسطینیان برای شناسایی اسرائیل به‌عنوان دولت-ملت مردم یهود نیست» و عرفات «تنها زبان قطعنامه ۱۸۱ مجمع عمومی سازمان ملل را خلاصه کرده بود.»

### نقش دولت سوئد
نقش دولت سوئد در تسهیل این رویدادهای دیپلماتیک مورد توجه بسیاری قرار گرفته‌است. به گفته احمد قریع، سیاستمدار فتح، تلاش‌های سوئد برای ایجاد دیپلماسی بین‌المللی فلسطینی با دیداری در سال ۱۹۷۴ میان اولاف پالمه، نخست‌وزیر وقت سوئد، و عرفات آغاز شد و این کشور نقش مهمی در کسب جایگاه ناظر سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سازمان ملل و سپس رویدادهای اواخر ۱۹۸۸ ایفا کرد. بری روبین دربارهٔ سخنرانی عرفات در مجمع عمومی خاطرنشان کرده که «او در ابتدا سعی کرد بیانیه‌اش را در مرز باقی نگه دارد و از حداقل لازم برای شرایط گفت‌وگو فاصله داشته باشد. مقامات سوئدی مجبور شدند متن او را بازنویسی کنند و تغییراتی در حاشیه بنویسند.»

به گفته تیمو بهر و تیا تیلیکاینن، «اندرسون مدت‌ها درگیر مسئله خاورمیانه بود و گزارش شده که از روابط شخصی خوب خود با عرفات بهره برد تا او را به شناسایی اسرائیل از سوی سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌عنوان پیش‌شرط آغاز مذاکرات صلح ترغیب کند.»

پیر شوری، معاون وزیر امور خارجه سوئد، این رویدادها را «پیروزی برای دیپلماسی و آشتی» توصیف کرد و بر نقش دولت سوئد تأکید کرد و اعلام داشت: «این دستاورد بزرگی برای وزیر امور خارجه ما، استن اندرسون، و برای دیپلماسی سوئد است.»

پس از انتخابات ۱۹۹۱ سوئد که در آن سوسیال‌دموکرات‌ها توانایی تشکیل اکثریت در ریکسداگ را از دست دادند و دولت راست‌میانه‌ای به رهبری کارل بیلت از حزب میانه‌رو تشکیل شد، دولت سوسیال‌دموکرات نروژ نقش فزاینده‌ای در روند صلح اسرائیل و فلسطین بر عهده گرفت و بر پیمان‌های اسلو در سال ۱۹۹۳ نظارت کرد. با این حال، دولت سوئد همچنان نقش مهمی در مذاکرات پیمان‌های اسلو ایفا کرد.

## جستارهای وابسته
* بیانیه استقلال فلسطین
* پیمان‌های اسلو
* یاسر عرفات

## منابع

* 

رده:مجمع عمومی سازمان ملل متحد
رده:یاسر عرفات
رده:سازمان ملل متحد در ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:انتفاضه اول