سلطانه چاند بی‌بی

**سلطانه چاند بی‌بی** (؛ 1550 – ) سیاستمدار اهل هند بود.

سلطانه چاند بی بی در دوران خردسالی ابراهیم عادل شاه دوم در سال‌های ۱۵۸۰ تا ۱۵۹۰، نایب‌السلطنه بیجاپور و در دوران خردسالی برادرزاده بزرگش بهادر شاه در سال‌های ۱۵۹۵ تا ۱۶۰۰، نایب‌السلطنه احمدنگر بود. چاند بی‌بی بیشتر به خاطر دفاع از احمدنگر در برابر نیروهای مغول امپراتور اکبر در سال ۱۵۹۵ شناخته می‌شود. 

## اوایل زندگی
چاند بی‌بی دختر حسین نظام شاه اول احمدنگر ، هند بود   و خواهر برهان نظام شاه دوم ، سلطان احمدنگر. او به زبان‌های زیادی از جمله عربی، فارسی، ترکی، مراتی و کنادا مسلط بود. او سه‌تار می‌نواخت و نقاشی گل‌ها سرگرمی او بود. 

## سلطنت بیجاپور
در پی سیاست اتحاد، چاند بی‌بی با علی عادل شاه اول از سلطنت بیجاپور ازدواج کرد.  یک چاه پله‌ای ( *باودی* ) که در نزدیکی مرز شرقی بیجاپور توسط شوهرش ساخته شد، به نام او *چاند باودی* نامگذاری شد. 

پدر علی عادل شاه، ابراهیم عادل شاه اول، قدرت را بین اشراف سنی ، حبشی‌ها و دکنی‌ها تقسیم کرده بود. با این حال، علی عادل شاه به شیعیان تمایل داشت.  پس از مرگ او در سال 1580، اشراف شیعه برادرزاده نه ساله‌اش ، ابراهیم عادل شاه دوم را به عنوان حاکم اعلام کردند.  یک سردار دکنی به نام کمال خان قدرت را به دست گرفت و نایب‌السلطنه شد. کمال خان نسبت به چاند بی‌بی که احساس می‌کرد جاه‌طلبی‌هایی برای غصب تاج و تخت دارد، بی‌احترامی می‌کرد. چاند بی‌بی با کمک سردار دیگری به نام حاجی کشورخان، حمله‌ای را علیه کمال خان ترتیب داد.  کمال خان هنگام فرار دستگیر و در قلعه سر بریده شد.

کیشور خان دومین نایب‌السلطنه ابراهیم شد. در نبردی علیه سلطنت احمدنگر در داراسو، ارتش بیجاپور به رهبری او تمام توپخانه‌ها و فیل‌های ارتش دشمن را به غنیمت گرفت. پس از پیروزی، کیشور خان به دیگر ژنرال‌های بیجاپوری دستور داد تا تمام فیل‌های اسیر شده را به او تسلیم کنند. فیل‌ها بسیار ارزشمند بودند و سایر ژنرال‌ها به شدت حمله کردند. آنها به همراه چاند بی‌بی، با کمک ژنرال مصطفی خان از بانکاپور، نقشه‌ای برای از بین بردن کیشور خان کشیدند. جاسوسان کیشور خان او را از این توطئه مطلع کردند و او نیروهایی را علیه مصطفی خان فرستاد که در نبرد اسیر و کشته شد.  چاند بی‌بی با کیشور خان وارد جنگ شد، اما او را در قلعه ساتارا زندانی کرد و سعی کرد خود را پادشاه اعلام کند. با این حال، کیشور خان در بین بقیه ژنرال‌ها بسیار منفور شد. او مجبور به فرار شد وقتی که یک ارتش مشترک به رهبری یک ژنرال حبشی به نام اخلاص خان به بیجاپور لشکرکشی کرد. این ارتش شامل نیروهای سه تن از اشراف حبشی بود: اخلاص خان، حمید خان و دلاور خان.  کشورخان شانس خود را در احمدنگر امتحان کرد اما ناموفق بود و سپس به گلکنده گریخت. او در تبعید توسط یکی از بستگان مصطفی خان کشته شد. پس از این، چاند بی‌بی برای مدت کوتاهی به عنوان نایب‌السلطنه عمل کرد. 

سپس اخلاص خان نایب‌السلطنه شد، اما اندکی بعد توسط چاند بی‌بی برکنار شد. بعدها، او دیکتاتوری خود را از سر گرفت، که به زودی توسط سایر ژنرال‌های حبشی به چالش کشیده شد.  با سوءاستفاده از وضعیت بیجاپور، سلطان نظام‌شاهی احمدنگر با قطب‌شاهیان گلکنده متحد شد تا به بیجاپور حمله کند. نیروهای موجود در بیجاپور برای دفع حمله مشترک کافی نبودند.  ژنرال‌های حبشی متوجه شدند که نمی‌توانند به تنهایی از شهر دفاع کنند و استعفای خود را به چاند بی‌بی تقدیم کردند.  ابوالحسن، یک ژنرال شیعه منصوب چاند بی‌بی، نیروهای مراتهه را در کارناتیک فراخواند. مراتهه‌ها به خطوط تدارکاتی مهاجمان حمله کردند و ارتش متحد احمدنگر-گلکنده را مجبور به عقب‌نشینی کردند.
بندانگشتی|اخلاص خان وزیر ارشد علی عادل شاه بیجاپور
سپس اخلاص خان برای تصرف بیجاپور به دلاور خان حمله کرد. با این حال، او شکست خورد و دلاور خان از سال 1582 تا 1591 نایب‌السلطنه شد. هنگامی که نظم در پادشاهی بیجاپور برقرار شد، چاند بی‌بی به احمدنگر بازگشت.

## سلطان‌نشین احمدنگر
در سال ۱۵۹۱، اکبر ، امپراتور مغول، از هر چهار سلطان‌نشین دکن خواست تا برتری او را به رسمیت بشناسند. همه سلطان‌نشین‌ها از پذیرش این درخواست طفره رفتند و سفیران اکبر در سال ۱۵۹۳ بازگشتند. در سال ۱۵۹۵، ابراهیم نظام شاه ، حاکم سلطنت احمدنگر، در نبردی شدید در حدود ۴۰ مایلی احمدنگر در شاهدرگ علیه ابراهیم عادل شاه دوم بیجاپور کشته شد. پس از مرگ او، برخی از اشراف احساس کردند که پسر نوزادش بهادر شاه باید تحت نیابت سلطنت چاند بی‌بی (عمه پدرش) به عنوان پادشاه اعلام شود. 

با این حال، وزیر دکنی، میان مانجو، در 6 آگوست 1595، پسر دوازده ساله شاه طاهر، احمد نظام شاه دوم، را به عنوان حاکم اعلام کرد. اشراف حبشی احمدنگر ، به رهبری اخلاص خان، با این نقشه مخالف بودند. افزایش اختلاف نظر در میان اشراف، میان مانجو را بر آن داشت تا از مراد میرزا، پسر اکبر (که در گجرات بود) دعوت کند تا ارتش خود را به احمدنگر روانه کند. مراد به مالوا آمد و در آنجا به نیروهای مغول به رهبری عبدالرحیم خان خانا پیوست. راجا علی خان در ماندو به آنها پیوست و ارتش متحد به سمت احمدنگر پیشروی کرد. 

با این حال، در حالی که مراد در حال پیشروی به سمت احمدنگر بود، بسیاری از اشراف، اخلاص خان را ترک کردند و به میان مانجو پیوستند. میان مانجو اخلاص خان و دیگر مخالفان را شکست داد. اکنون، او از دعوت مغول‌ها پشیمان شده بود، اما خیلی دیر شده بود. او از چاند بی‌بی خواست تا نیابت سلطنت را بپذیرد و به همراه احمد شاه دوم از احمدنگر خارج شد. اخلاص خان نیز به پایتان فرار کرد، جایی که مورد حمله مغول‌ها قرار گرفت و شکست خورد. 

چاند بی‌بی نیابت سلطنت را پذیرفت و بهادر شاه را پادشاه احمدنگر اعلام کرد. 
بندانگشتی|بی بی چاند بی‌بی از احمدنگر دفاع می‌کند ۱۵۹۵

### دفاع از احمدنگر
احمدنگر در نوامبر 1595 توسط مغول‌ها مورد حمله قرار گرفت. چاند بی‌بی رهبری احمدنگر را به دست گرفت و با موفقیت از قلعه احمدنگر دفاع کرد.  بعدها، شاه مراد فرستاده‌ای به چاند بی‌بی فرستاد و پیشنهاد داد که در ازای واگذاری برار ، محاصره را بشکند. سربازان چاند بی‌بی از قحطی رنج می‌بردند. در 23 فوریه 1596، او تصمیم گرفت با واگذاری برار به مراد، که عقب‌نشینی کرد، صلح کند. 

چاند بی‌بی از برادرزاده‌هایش، ابراهیم عادل شاه دوم بیجاپور و محمد قلی قطب شاه گلکنده، درخواست کرد که علیه نیروهای مغول متحد شوند.  ابراهیم عادل شاه دوم، لشکری متشکل از 25000 نفر را به فرماندهی سهیل خان فرستاد که بقیه نیروهای یخلاص خان در نالدورگ به آنها پیوستند. بعداً، لشکری متشکل از 6000 نفر از گلکنده نیز به آنها پیوستند. 

چاند بی‌بی، محمد خان را به عنوان وزیر منصوب کرده بود، اما او خیانتکار از آب درآمد. او با خان خانا تماس گرفت و پیشنهاد داد که تمام سلطنت را به مغول‌ها تسلیم کند. در همین حال، خان خانا شروع به تصرف مناطقی کرد که شامل واگذاری برار نمی‌شد.  به سهیل خان که در حال بازگشت به بیجاپور بود، دستور داده شد که برگردد و به نیروهای مغول خان خانا حمله کند. نیروهای مغول تحت فرماندهی خان خانا و میرزا شاهرخ، اردوگاه مراد را در ساهپور در برار ترک کردند و با نیروهای ترکیبی بیجاپور، احمدنگر و گلکنده تحت فرماندهی سهیل خان در نزدیکی سونپت (یا سوپا) در سواحل رودخانه گوداوری روبرو شدند. در نبردی شدید در 8-9 فوریه 1597، مغول‌ها پیروز شدند. 

با وجود پیروزی، نیروهای مغول برای ادامه حمله بسیار ضعیف بودند و به ساپور بازگشتند. یکی از فرماندهان آنها، راجا علی خان، در نبرد کشته شد و اختلافات مکرری بین سایر فرماندهان وجود داشت. به دلیل این اختلافات، اکبر خان خان را در سال 1597 فراخواند. شاهزاده مراد اندکی پس از آن درگذشت. سپس اکبر پسرش دانیال میرزا و خان خان را با نیروهای تازه نفس فرستاد. 
چپ|بندانگشتی|''آرامگاه صلابت خان دوم'' (به اشتباه تصور می‌شود که آرامگاه چاند بی‌بی است)، احمدنگر
خود اکبر نیز به دنبال آنها رفت و در برهدر احمدنگر، وزیر تازه منصوب شده، نهنگ خان، در برابر اقتدار چاند بی‌بی مقاومت می‌کرد. نهنگ خان با استفاده از غیبت خان ای-خانا و فصل بارندگی، شهر بید را بازپس گرفته بود. در سال ۱۵۹۹، اکبر، دانیال، میرزا یوسف خان و خان ای-خانا را برای رهایی فرماندار بید اعزام کرد. نهنگ خان همچنین برای تصرف گذرگاه جایپور کوتلی لشکرکشی کرد، به این امید که مغول‌ها در آنجا با او روبرو شوند. با این حال، دانیال از گذرگاه اجتناب کرد و از طریق مسیری جایگزین به قلعه احمدنگر رسید. نیروهای او قلعه را محاصره کردند.

چاند بی‌بی دوباره از قلعه دفاع کرد. با این حال، او نتوانست مقاومت مؤثری ایجاد کند و تصمیم گرفت با دانیال مذاکره کند. حمید خان، یک اشراف‌زاده، این خبر دروغ را که چاند بی‌بی با مغول‌ها پیمان بسته است، اغراق و پخش کرد. طبق روایتی دیگر، جیتا خان، پیشخدمت خواجه چاند بی‌بی، فکر می‌کرد که تصمیم او برای مذاکره با مغول‌ها خائنانه است و این خبر را پخش کرد که چاند بی‌بی به قلعه خیانت می‌کند.  سپس چاند بی‌بی توسط جمعیتی خشمگین از سربازان خودش کشته شد. پس از مرگ او و محاصره‌ای چهار ماه و چهار روزه، احمدنگر در ۱۸ آگوست ۱۶۰۰ توسط نیروهای مغول دانیال و میرزا یوسف خان تصرف شد. 

## در فرهنگ عامه
فیلم‌ساز هندی «نارایان‌راؤ د. سارپوتدار» در سال ۱۹۳۱ فیلم صامتی با عنوان «چاند بی‌بی» (یا ملکه احمدنگر) ساخت. همچنین یک فیلم هندی‌زبان دیگر با نام «سلطانه چاند بی‌بی» دربارهٔ این ملکه، با بازی «شکنتلا پارانج‌پیه»، در سال ۱۹۳۷ منتشر شد.

## محل دفن
میرابوتراب ترابی مشهدی  از طرف نظام شاه دکن مأموریت یافت تا استخوان‌های چند بی‌بی را به مشهد آورده و در کنار حرم امام رضا  دفن کند.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا
رده:درگذشتگان ۱۶۰۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۵۵۰ (میلادی)
رده:زنان اهل هند در جنگ
رده:زنان سده ۱۶ (میلادی) اهل هند
رده:ملکه‌های همسر گورکانی
رده:هندی‌ها در سده ۱۶ (میلادی)