قیام هرزگوین (۱۸۷۵-۱۸۷۸)

**قیام هرزگوین** (به صربی: Херцеговачки устанак، به لاتین: *Hercegovački ustanak*) قیامی بود که توسط جمعیت مسیحی صرب علیه امپراتوری عثمانی، ابتدا و عمدتاً در هرزگوین (از این رو نام آن) رهبری شد و از آنجا به بوسنی و راشکا گسترش یافت. این قیام در تابستان ۱۸۷۵ آغاز شد و در برخی مناطق تا آغاز ۱۸۷۸ ادامه یافت. پس از آن قیام آوریل بلغارستان در سال ۱۸۷۶ رخ داد و همزمان با جنگ‌های صرب و ترکیه (۱۸۷۶–۱۸۷۸) بود که همه این وقایع بخشی از بحران بزرگ شرقی (۱۸۷۵–۱۸۷۸) بودند.

این قیام به دلیل رفتار خشن بیگ‌ها و آغاهای استان (ولایت) عثمانی بوسنی تسریع شد - اصلاحات اعلام شده توسط سلطان عبدالمجید اول عثمانی، شامل حقوق جدید برای رعایای مسیحی، مبنای جدیدی برای خدمت سربازی و پایان دادن به سیستم بسیار منفور مالیات‌ستانی، یا توسط زمین‌داران قدرتمند بوسنیایی مقاومت یا نادیده گرفته شد. آنها اغلب به اقدامات سرکوبگرانه‌تری علیه رعایای مسیحی خود متوسل می‌شدند. بار مالیاتی بر دهقانان مسیحی دائماً افزایش می‌یافت.

شورشیان با سلاح و داوطلبانی از شاهزاده‌نشین‌های مونته‌نگرو و صربستان پشتیبانی می‌شدند. دولت‌های این دو کشور سرانجام در ۱۸ ژوئن ۱۸۷۶ به‌طور مشترک علیه عثمانی‌ها اعلام جنگ کردند که منجر به جنگ صربستان و عثمانی (۱۸۷۶–۱۸۷۸) و جنگ مونته‌نگرو-عثمانی (۱۸۷۶–۱۸۷۸) شد که به نوبه خود منجر به جنگ روسیه و ترکیه (۱۸۷۷–۱۸۷۸) و بحران بزرگ شرق شد. نتیجه این قیام‌ها و جنگ‌ها، کنگره برلین در سال ۱۸۷۸ بود که به مونته‌نگرو و صربستان استقلال و قلمرو بیشتری داد، در حالی که اتریش-مجارستان بوسنی و هرزگوین را به مدت ۳۰ سال اشغال کرد، اگرچه این منطقه *همچنان به صورت دو ژوره* در قلمرو عثمانی باقی ماند.

## پیشینه
در اوایل قرن نوزدهم، بیشتر بالکان تحت حکومت عثمانی بود. جوامع مسیحی صرب‌ها و یونانی‌ها، که به مدت چهار قرن تحت کنترل عثمانی بودند، قیام کردند و با استفاده از انقلاب صربستان در سال‌های ۱۸۰۴–۱۸۱۷ و جنگ استقلال یونان در سال‌های ۱۸۲۱–۱۸۲۹، به استقلال دست یافتند و شاهزاده‌نشین صربستان و جمهوری یونان را تأسیس کردند. تضعیف قدرت‌های مرکزی عثمانی در وجود اربابان جدایی‌طلب ایالتی (پاشاها) مشهود بود، همان‌طور که در پازوانت‌اوغلو، علی پاشا، گراداشچویچ (که رهبری شورش بیگ‌های بوسنی را در سال‌های ۱۸۳۱–۱۸۳۲ بر عهده داشت) و محمد علی دیده می‌شود. سلطان محمود دوم عثمانی در سال ۱۸۲۶، در کار اصلاحات خود، موفق به لغو ینی‌چری‌های مشکل‌ساز شد. از دهه ۱۸۳۰، امپراتوری عثمانی از نظر بسیاری از ناظران اروپایی در آستانه فروپاشی به نظر می‌رسید.

طبقه پایین مالیات دهنده (*رایه*، متشکل از دهقانان مسیحی و مسلمان) در ولایت بوسنی امپراتوری عثمانی در قرن گذشته شرایط اقتصادی سختی را تجربه کردند. بیگ‌های مسلمان بوسنیایی گاهی نیمی از محصول هر دهقان را سالانه دریافت می‌کردند، علاوه بر مالیات‌های مختلف بر محصولات کشاورزی و حیواناتی که دهقانان مسیحی مسئول آن بودند. علاوه بر این، کشاورزان مالیات (*mütesellim*) مالیات‌های اضافی بر محصول باقی مانده وضع می‌کردند. شکست محصول سال ۱۸۷۴ و وضعیت اسفناک دهقانان و نفوذ خارجی در پان اسلاویسم و پان صربیسم و همچنین آرزوهای اتریشی‌ها برای سرزمین‌های بیشتر اسلاو جنوبی، دلایل اصلی شورش بعدی بودند.

از دیگر شورش‌های قابل توجه دهقانان صرب در منطقه می‌توان به قیام هرزگوین (۱۸۵۲–۱۸۶۲) و شورش اول پچیا (۱۸۵۸) اشاره کرد.

## آماده‌سازی‌ها
### در هرزگوین
رهبران صرب مردم هرزگوین: یووان گوتیچ، سیمون زچویچ، ایلیا استوانوویچ، تریوکو گروباچیچ، پرودان روپار و پتار رادوویچ، در پایان ماه اوت و آغاز سپتامبر ۱۸۷۴، گرد هم آمدند و تصمیم گرفتند مقدمات شورش را فراهم کنند. آنها شروع به جمع‌آوری سلاح و مهمات و ایجاد مکان‌های امن کردند. با کمک مونته‌نگرو در قیام، قرار بود این قیام در بهار ۱۸۷۵ آغاز شود. این گروه با نیکولا اول پتروویچ، حاکم مونته‌نگرو، وارد مذاکره شد، اما او حاضر نبود از مواضع خود کوتاه بیاید و آمادگی روسیه را در جنگ با عثمانی‌ها به خطر بیندازد. مقدمات ادامه یافت؛ و در منطقه بیله‌چا و تربینیه، سردار تودور موجیچیچ، گلیگور میلیچویچ، واسیل سورجان و ساوا یاکشیچ رهبری شورش را در این مناطق بر عهده داشتند. لازار سوچیتسا قبیله پیوا را در هرزگوین قدیم رهبری می‌کرد.

عثمانی‌ها از مذاکرات بین نیکولای اول مطلع شدند و سعی کردند سردسته‌های آنها را که در زمستان ۱۸۷۴ به مونته‌نگرو گریختند، دستگیر کنند. در سال ۱۸۷۵، اتریش که با منافع خود در بوسنی و هرزگوین، از عثمانی‌ها خواست تا به سردسته‌های آنها عفو عمومی بدهند، وارد ماجرا شد. عثمانی‌ها موافقت کردند که با اتریش وارد مذاکره شوند.

### در بوسنی
مقدمات کمی دیرتر از هرزگوین آغاز شد و نتوانست اقدامات دو منطقه را هماهنگ کند. در این مقدمات، واسو ویدوویچ، سیمو و جوو بیلبیجا، اسپاسوجه بابیچ و واسو پلاگیچ حضور دارند. برنامه‌ها ابتدا با آزادسازی روستاهای کوزارا؛ پروسارا و موتاجیکا، سپس حمله به ارتباطات و مسدود کردن شهرهای رودخانه ساوا و بعداً تصرف بانیا لوکا آغاز شد. شروع قیام در ۱۸ اوت ۱۸۷۵ پیش‌بینی شده بود. عثمانی‌ها کشیشان را در پرییدور زندانی کردند که فشار بیشتری بر مردم وارد کرد، بنابراین روستاییان دووریشت، چیتلوکا، پترینیه، باچوانی، پوبردانی و تاویجا در ۱۵ اوت به ترک‌ها در دووریشت حمله کردند. قیام به‌طور گسترده شعله‌ور شد و رهبر قیام، اوستوجا کورمانوش، انتخاب شد.

## قیام در هرزگوین
### گابلا
جمعیت کاتولیک در منطقه گابلا از شرایط سخت زندگی در ترکیه آن زمان رنج می‌بردند. به گفته برخی مورخان، شورش در منطقه گابلا در ۱۹ ژوئن ۱۸۷۵ آغاز شد، در حالی که به گفته نوئل مالکوم، این شورش در ۳ ژوئیه ۱۸۷۵ آغاز شد. ویلیام هولمز، کنسول بریتانیا در سارایوو، در ۹ ژوئیه ۱۸۷۵ گزارش داد که «گروهی» از شورشیان، پل روی رودخانه کروپا و جاده بین متکوویچ و موستار را مسدود کرده‌اند. در تربینیه حدود ۲۰۰۰ شرکت‌کننده کاتولیک و ارتدکس جمع شدند و آنها پدر ایوان موزیک را به عنوان رهبر قیام انتخاب کردند. درویش پاشا، فرماندار کل بوسنی و هرزگوین در آن زمان، ادعا می‌کند که هم کاتولیک‌ها و هم ارتدکس‌ها در این شورش شرکت داشتند. به گفته ویلیام جیمز استیلمن، خبرنگار تایمز در هرزگوین، خشونت در هرزگوین با شورش *«جمعیت کاتولیک بین پوپوو و گابلا»* آغاز شد که *«مداخله اتریش را پیش‌بینی می‌کردند»* و او همچنین مشاهده کرد که کاتولیک‌ها در آن زمان *«پرشورترین افراد در شورش»* بودند. به زودی درگیری‌های جدیدی در شمال بوسنی آغاز شد و تعداد زیادی از مردم به کرواسی و مونته‌نگرو گریختند. تا پایان سال ۱۸۷۶، تعداد پناهندگان از بوسنی و هرزگوین بین ۱۰۰۰۰۰ تا شاید ۲۵۰۰۰۰ نفر بود. به گفته ریچارد سی. هال، ۱۵۰۰۰۰ نفر به کرواسی گریختند.

### نوسینجه
رهبران در سال ۱۸۷۵ بازگشتند و برنامه‌های خود برای شورش را ادامه دادند. این طرح برای آزادسازی منطقه نوِوِسینیه و سپس گسترش آن به بقیه هرزگوین بود. در این میان، ترک‌ها به دنبال *هاجدوک* پرا تونگوز بودند که در ۵ ژوئیه به کاروانی در کوه بیشینی حمله کرده بود. در ۹ ژوئیه، ترک‌ها با روستاییان مسلح جووان گوتیچ در تپه گراداک در شمال کرکووی درگیر شدند. این درگیری در زبان صربی به عنوان **نوِوِسینیه پوشکا** ("تفنگ نوِوِسینیه") شناخته می‌شود و آغاز قیام در تمام هرزگوین را رقم زد. ابتدا نوِوِسینیه، بیله‌چا و استولاچ درگیر شدند، سپس در ماه اوت، گاکو و مرز به سمت مونته‌نگرو درگیر شدند. دسته‌هایی (معروف به *چِتا) متشکل از ۵۰ تا ۳۰۰ نفر و دسته‌هایی متشکل از ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر جمع شدند و به پست‌های مرزی عثمانی و برج‌های بیگ* حمله کردند.

عثمانی‌ها ۴ گردان از ارتش منظم (نظامی) با مجموع ۱۸۰۰ سرباز داشتند که در موستار، تربینیه، نیکشیچ، فوچا و پاسگاه‌های مرزی مستقر بودند. همچنین تعداد بیشتری از باشیبوزوک‌ها در سراسر استان حضور داشتند. فرماندهی نیروهای عثمانی بر عهده سلیم پاشا بود که او نیز تحت فرمان درویش پاشا، فرمانده ولایت بوسنی، بود *.* پس *از* شروع قیام، ترک‌ها سعی کردند با شروع مذاکرات در حین رسیدن نیروهای کمکی، زمان بخرند. شورشیان خواستار مالیات کمتر بودند که ترک‌ها آن را رد کردند و جنگ ادامه یافت. در ماه اوت، ۴۰۰۰ نظامی از بوسنی و بعداً ۴ گردان دیگر از طریق دریا از طریق کلک در تربینیه وارد شدند. شورشیان تا ماه ژوئیه و اوت اکثر پاسگاه‌های مرزی را نابود کرده و تا ۵ اوت تربینیه را محاصره کرده بودند. ترک‌ها تا ۳۰ اوت تربینیه را پس گرفتند. در پایان ماه اوت، جنگ در بوسنی آغاز شد و صربستان و مونته‌نگرو قول کمک دادند و این امر باعث تشدید قیام شد.

شاهزاده نیکولا، پتار ووکوتیچ را فرستاد، در حالی که تعداد زیادی از داوطلبان مونته‌نگرو به فرماندهی پکو پاولوویچ از راه رسیدند. دولت صربستان به دلیل فشارهای بین‌المللی جرأت نکرد که علناً کمک کند، اما مخفیانه میچو لیوبیبراتیچ (که در قیام ۱۸۵۲–۱۸۶۲ شرکت داشت) را به همراه دیگران فرستاد. به دلیل اختلاف نظر بین نمایندگان دولت‌های مونته‌نگرو و صربستان، بین شورشیان درگیری رخ داد و باعث شکست قیام جاری شد.

بسیاری از اروپایی‌ها با ایده سرنگونی حکومت مسلمانان بر مسیحیان (عمدتاً ایتالیایی‌ها، گاریبالدین‌های سابق) در این قیام شرکت کردند.

## قیام در بوسنی
به گفته آقای فریتز، شورشیان صرب «بسیار پرشمار و در برخی موارد کاملاً مسلح» بودند و بین نیروها و دسته‌های زیر تقسیم شده بودند:
* Risovac و Grmeč، در غرب بوسنی، تحت رهبری معروف Golub Babić، Marinković، Simo Davidović، Pop-Karan و Trifko Amelić. سرهنگ صرب میلتا دسپوتوویچ رهبری عالی را بر عهده داشت و ۸ گردان از گروه‌های پراکنده تشکیل داده بود.
* ووچیاک، در شرق بوسنی.
* Pastirevo و Kozara، در شمال بوسنی، گروه‌هایی به رهبری مارکو جنادیجا، اوستوجا، اسپاسویویچ، مارکو باجالیکا، هگومن هادزیچ و پاپ استوو. اردوی جدید Brezovac، نه چندان دور از Novi، توسط Ostoja Vojnović برگزار شد. اردوی سابق Karađorđevići در Ćorkovac توسط Ilija Sević برگزار شد.

هدف گروه‌های شورشی بوسنیایی جلوگیری از تمرکز بیشتر نیروهای عثمانی در درینا، مرز غربی صربستان، بود. از آنجایی که یک قیام سازمان‌یافته سیستماتیک در بوسنی غیرممکن بود، شورشیان جمعیت «ترک» (مسلمان) را تعقیب و به شهرهایشان عقب راندند. این گروه‌ها از تبعیدیان محافظت و به آنها کمک می‌کردند تا در جنگل‌ها پنهان شوند و مردان، زنان و کودکان غیرمسلح را هدایت می‌کردند تا از طریق امنیت به مرز اتریش یا صربستان برسند.

به گفته مکنزی و ایربی که در سال ۱۸۷۷ به منطقه سفر کردند، وضعیت مردم عادی مسیحی وخیم بود و تعداد فراریان تا ژانویه ۱۸۷۷ از ۲۰۰۰۰۰ نفر در سراسر مرز فراتر رفت.

شورشیان در جنوب بوسنی، منطقه بین مرز اتریش و قلعه‌های عثمانی کولن واکوف، کلیوچ و گلاموچ را که در حال حاضر تحت فرماندهی دسپوتوویچ بود، از مسلمانان پاکسازی کرده بودند.

در اوت ۱۸۷۷، به تمام مردان مسلمان بوسنیایی ۱۵ تا ۷۰ ساله دستور داده شد که بجنگند، اگرچه در آن زمان ۵۴ گردان وجود داشت که هر کدام ۴۰۰ تا ۷۰۰ نفر نیرو داشتند.

## پیامدها
این قیام نقطه آغاز بحران بزرگ شرقی، بازگشایی «مسئله شرق» بود. ناآرامی‌ها به سرعت در میان جمعیت‌های مسیحی سایر استان‌های عثمانی در بالکان (به ویژه قیام آوریل در بلغارستان) گسترش یافت و آنچه را که به عنوان بحران بزرگ شرقی شناخته می‌شود، آغاز کرد. جنایات عثمانی در سرکوب ناآرامی‌ها در استان‌های بالکان در نهایت منجر به جنگ روسیه و ترکیه ۱۸۷۷–۱۸۷۸ شد که با شکست ترکیه و امضای پیمان سن استفانو در مارس ۱۸۷۸ و به دنبال آن در ژوئیه همان سال با پیمان برلین، که به شدت سرزمین‌ها و قدرت عثمانی در اروپا را کاهش داد، پایان یافت. کنگره برلین تصمیم گرفت که بوسنی و هرزگوین، در حالی که به‌طور اسمی تحت حاکمیت ترکیه باقی می‌ماند، توسط اتریش-مجارستان اداره شود. اتریش-مجارستان در سال ۱۹۰۸ بوسنی و هرزگوین را ضمیمه خود کرد. این اشغال و الحاق، صرب‌ها را خشمگین کرد و عاملی برای ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند، ولیعهد اتریش، توسط ملی‌گرای صرب بوسنیایی، گاوریلو پرینسیپ، شد.

## میراث
شهرداری نوِوِسینیه دارای نشان ملی با دو تفنگ است که نماد این شورش است. دولت جمهوری صربسکا به همراه شهرداری نوِوِسینیه سالانه سالگرد این شورش را برگزار می‌کنند.

در سال ۱۹۶۳، یک فیلم یوگسلاوی از ژیکا میتروویچ در مورد شورش Nevesinje منتشر شد که به صربی با عنوان *Невесињска пушка* و به انگلیسی *کوه‌های رعد و برق* نام داشت.

Jovan Bratić (متولد ۱۹۷۴)، یک هنرمند طنز از Nevesinje، یک مجموعه کارتونی در مورد قیام هرزگوین، با عنوان *Nevesinjska puška*، اولین قسمت منتشر شده در ۲۰۰۸، و قسمت دوم *Nevesinjska puška 2: Bitka na Vučjem ساخت*.

به گفته مورخ ادین رادوشیچ: «میلوراد اکمیچیچ در تفسیر طیف وسیعی از مسائل مربوط به قیام در تاریخ‌نگاری داخلی حرف اول را می‌زد. در دهه ۱۹۶۰، او از واسو چبریلوویچ به عنوان مفسر اصلی قیام، جایگاه اصلی را به دست گرفت و از آن زمان بیشترین تأثیر را بر سایر مورخانی که با این چارچوب موضوعی سروکار داشته‌اند، داشته است.» همچنین، «اکمیچیچ در آثار اخیر خود آشکارا درگیر سیاست شد و آشکارا انگیزه‌های قیام قرن نوزدهم را با جنبش‌های شورشی از جنگ جهانی دوم و خشونت در بوسنی و هرزگوین از پایان قرن بیستم پیوند داد و تز جنگ مذهبی را به عنوان ظهور یک دوره طولانی مطرح کرد که یکی از اپیزودهای کلیدی آن در قیام ۱۸۷۵–۱۸۷۸ است.»

## منابع

رده:اروپا در دهه ۱۸۷۰ (میلادی)
رده:امپراتوری عثمانی در دهه ۱۸۷۰ (میلادی)
رده:تاریخ صرب‌های بوسنی و هرزگوین
رده:جنگ‌های امپراتوری عثمانی و صربستان
رده:درگیری‌ها در ۱۸۷۵ (میلادی)
رده:درگیری‌ها در ۱۸۷۷ (میلادی)
رده:دوره امپراتوری عثمانی در تاریخ بوسنی و هرزگوین
رده:شورش‌ها در بوسنی و هرزگوین
رده:شورش‌های سده ۱۹ (میلادی)