مسجد المشعر الحرام

**مسجد المشعر الحرام**  نامی است که در قرآن برای مزدلفه به کار رفته‌است. این مکان در نزدیکی مکه، در جنوب شرقی منا و میان منا و کوه عرفات واقع شده‌است. المشعر الحرام از دیدگاه مسلمانان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا سومین مشعر مقدسی است که حاجیان در مراسم حج از آن می‌گذرند. حاجیان نخست در مکه گرد کعبه طواف می‌کنند، سپس در عرفات وقوف می‌کنند و پس از بازگشت از عرفات به مزدلفه فرود می‌آیند تا شب را در آنجا به سر برند و مناسک خود را بر پایه سنت پیامبر (ص) به جای آورند.

واژه «مشعر» به معنای نشانه و علامت است و چون این مکان نشانه عبادت و از جایگاه‌های مناسک حج شمرده می‌شود، «مشعر» نامیده شده‌است. صفت «حرام» نیز بدان سبب است که این مکان در درون مرزهای حرم قرار دارد، برخلاف عرفات که مشعری حلال شمرده می‌شود چون بیرون از محدوده حرم است. در قرآن کریم در سوره بقره آیه ۱۹۸ آمده‌است: «فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ».

## محدوده جغرافیایی
المشعر الحرام میان دو کوه مزدلفه تا مأزمَی عرفه و تا وادی محسر گسترده‌است. بنا بر دیدگاه بسیاری از مفسران و فقیهان، مأزمان و وادی محسر خود بخشی از المشعر الحرام نیستند. در حقیقت، سراسر مزدلفه — شامل کوه‌ها، دره‌ها، نشیب‌ها و گذرگاه‌ها — به جز وادی محسر، جزو المشعر الحرام به‌شمار می‌رود.

سعید بن جبیر نقل کرده‌است: «آنچه میان دو کوه مزدلفه قرار دارد، المشعر الحرام است.» عبدالله بن عمر نیز هنگامی که از المشعر الحرام پرسیدند، سکوت کرد تا به مزدلفه رسید و آنگاه گفت: «کجاست پرسشگر المشعر الحرام؟» و بدین‌سان به سراسر مزدلفه اشاره کرد.

برخی دیگر از عالمان، المشعر الحرام را به‌طور خاص کوه قُزَح دانسته‌اند که امام بر آن می‌ایستد و آتشدان بر آن افروخته می‌شد.

## مناسک حاجیان در المشعر الحرام
پس از بازگشت از عرفات، حاجیان به مزدلفه وارد می‌شوند. در آنجا اذان گفته می‌شود و نماز مغرب سه رکعت و نماز عشا دو رکعت (قصر) به صورت جمع خوانده می‌شود و میان این دو نماز و پس از نماز عشا نماز دیگری خوانده نمی‌شود. همچنین از مزدلفه سنگریزه‌های رمی جمرات برداشته می‌شود.

بر پایه روایت جابر، پیامبر (ص) پس از خواندن نماز صبح در مزدلفه بر شترش سوار شد و به المشعر الحرام آمد؛ در آنجا دعا کرد، تکبیر و تهلیل گفت و همچنان ایستاده ماند تا هوا روشن شد.

## وجه تسمیه مزدلفه و جَمْع
مزدلفه به نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود. یکی از این نام‌ها «جَمْع» است. دربارهٔ وجه نام‌گذاری مزدلفه چند دیدگاه وجود دارد: برخی گفته‌اند چون آدم و حوا در آنجا به هم رسیدند و آدم به حوا نزدیک شد (ازدلف)، این نام بر آن نهاده شد. قتاده گفته‌است چون در آنجا دو نماز (مغرب و عشا) با هم جمع خوانده می‌شود، «جَمْع» نامیده شده‌است. دیدگاه دیگر آن است که حاجیان در آنجا به خدا تقرب می‌جویند (یزدلفون).

بنا بر روایتی از امام علی (ع)، پیامبر (ص) بامدادان بر کوه قزح ایستاد و فرمود: «این قزح است و این جایگاه وقوف است و سراسر جَمْع جایگاه وقوف است.»

## چرا «حرام» نامیده شد
شیخ محمد بن عثیمین توضیح داده‌است که المشعر الحرام گاه به جایگاه ویژه‌ای اشاره دارد که پیامبر (ص) در آنجا ایستاد — یعنی کوه قزح که مسجد کنونی بر آن ساخته شده — و گاه به کل مزدلفه. واژه «حرام» بدان دلیل به کار رفته که این مکان درون مرزهای حرم قرار دارد. در مقابل، عرفات با آنکه بزرگ‌ترین مشعر مکانی حج است، «مشعر حلال» شمرده می‌شود زیرا بیرون از محدوده حرم واقع است. منا نیز هرچند در حرم قرار دارد، مشعر حرام نامیده نشده زیرا وقوف مستقلی در آن نیست.

## مسجد المشعر الحرام

مسجد المشعر الحرام در آغاز مزدلفه و در کنار جاده شماره ۵ قرار دارد. این مسجد در حدود ۵ کیلومتری مسجد خیف و ۷ کیلومتری مسجد نمره واقع شده‌است. پیامبر (ص) در کنار قبله این مسجد فرود می‌آمد.

در آغاز سده سوم هجری این مسجد ساختمانی ساده و کوچک بود، سقف نداشت و شش درگاه داشت. در دوره سعودی، مسجد گسترش یافت و درازای آن از شرق تا غرب به ۹۰ متر و پهنای آن به ۵۶ متر رسید. مسجد اکنون گنجایش بیش از ۱۲ هزار نمازگزار را دارد و دارای دو مناره به بلندای ۳۲ متر و ورودی‌هایی در سمت‌های شرقی، شمالی و جنوبی است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:حج
رده:مزدلفه
رده:مکان‌های مقدس اسلام
رده:مساجد مکه
رده:مکان‌های نام‌برده در قرآن
رده:استان مکه
رده:ساختمان‌های مسجد دارای مناره در عربستان سعودی
رده:مسجد در مکه