کارل زیگبرت رهبرگ

**کارل‌زیگبرت رِهبرگ** (آلمانی: *Karl-Siegbert Rehberg*؛ زاده ۲ آوریل ۱۹۴۳) استاد مؤسس رشتهٔ جامعه‌شناسی دانشگاه فنی درسدن و آخرین دستیار علمی انسان‌شناس سدهٔ بیستم، آرنولد کارل فرانتس گلن (آلمانی: *Arnold Karl Franz Gehlen*؛ زاده ۲۹ ژانویهٔ ۱۹۰۴) است. او از شخصیت‌های مؤثر در گسترش و بازخوانی سنت انسان‌شناسی فلسفی و پیوند آن با جامعه‌شناسیِ فرهنگ به‌شمار می‌رود.
## زندگی و تحصیلات
رِهبرگ پس از دوره‌ای فعالیت در کتاب‌فروشی و انجام کار روزنامه‌نگاری، تحصیلات خود را در رشته‌های علوم سیاسی و جامعه‌شناسی در دانشگاه‌های کلن و آخن آغاز کرد. او در سال ۱۹۷۳ رسالهٔ دکتری خود را زیر نظر آرنولد گلن _از بنیان‌گذاران انسان‌شناسی فلسفی قرن بیستم_  با موظوع «جامعه‌شناسیِ آینده‌نگرِ نهادها» تکمیل کرد. رهبرگ سپس در زمینه نظریهٔ جامعه‌شناسی، فرهنگ و فلسفهٔ اجتماعی به تدریس پرداخت. از سال ۱۹۹۲ او کرسی «نظریهٔ جامعه‌شناسی، تاریخ نظریه و جامعه‌شناسی فرهنگی» را در دانشگاه فنی درسدن بنیاد نهاد و از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۷ ریاست دانشکدهٔ فلسفهٔ این دانشگاه را برعهده داشت. وی به‌عنوان استاد مهمان در دانشگاه لیدن، موسسه مطالعات پیشرو پاریس (*École pratique des hautes études)* و دانشگاه لا ساپینتسا رم نیز حضور داشت.

## سهم علمی
اهمیت رِهبرگ در پیوند سنت کلاسیک جامعه‌شناسی آلمان — همچون آراء ماکس وبر، گئورگ زیمل و آرنولد گلن — با مسائل فرهنگی و نمادین جهان مدرن است. وی از چهره‌های فعال در بازسازی علوم اجتماعی در آلمان شرقی پس از وحدت آلمان است و کوشید جامعه‌شناسی را بار دیگر با مبحث نهادها، فرهنگ و تاریخ اجتماعی پیوند دهد.
چنانچه رِهبرگ به‌عنوان ویراستار مجموعهٔ ده‌جلدی آثار گلن (*Gesammelte Werke*)، نقش مهمی در بازخوانی انتقادی انسان‌شناسی فلسفی در چارچوب جامعه‌شناسی فرهنگی ایفا کرد. آرنولد گلن سال ۱۹۳۸ بر کرسی فلسفه دانشگاه کونیگسبرگ منصوب شده بود؛ که از نظر تاریخی با سنت انتقادی ایمانوئل کانت پیوند داشت. این نسبت، هرچند به معنی تداوم مستقیم اندیشه‌های نئوکانتی نبود، اما جایگاه آکادمیک گلن را در بستری قرار داد که حدود «کنش انسانی» را در امتداد پرسش‌های کانتی دربارهٔ «امکان» مطرح کند. با این تحول چشمگیر که گلن یک «فلسفه تجربی» از ادارکات تازه حول زیست شناسی و دانش عصب شناسی را در کانون توجه قرار داد. 
رِهبرگ در فرآیند گسترده و طولانی تدوین مجموعهٔ ده‌جلدی *Gesammelte Werke* با اندیشه‌های او چه در سطح مفهومی و چه در سطح تاریخی درگیر بود. ایدهٔ مرکزی «انسان به‌مثابه موجودی ناتمام» (Mängelwesen) در کتاب  «Der Mensch. Seine Natur und seine Stellung in der Welt» با بررسی‌ بنیادهای زیستی مطرح شد. تحت مختصات مخصوص از جمله «تولد زودرس عادی شده normalisierte Frühgeburt»، انسان تنها از راه ساختن الگوهای تثبیت‌کنندهٔ کنش می‌تواند از فشار دائمی زمان و محرک‌های محیطی بکاهد. سپس کتاب Moral und Hypermoral» (۱۹۶۹)» نیز نقشی کلیدی در پژوهش‌های گلن ایفاء کرد. محور نقد اجتماعی او در این کتاب، مفهوم «فرااخلاق» (*Hypermoral*) است؛ وضعیتی که در آن احساسات عاطفی و انسان‌دوستانهٔ برآمده از افق‌های نزدیک (خانواده و فرد) به سطحی انتزاعی تعمیم می‌یابد. رِهبرگ در پژوهش‌های خود، این اثر را نه تنها به‌عنوان صورت‌بندی نهایی پروژهٔ انسان‌شناختی گلن، بلکه به‌عنوان متنی کلیدی برای فهم پیوند میان نهادها، اخلاق اجتماعی و اشکال نمادین نظم در جامعه‌شناسی فرهنگی بازخوانی و در بستر منازعات فکری پس از ۱۹۶۸ مطرح ساخت. از جمله کتاب «Symbolische Formen und gesellschaftliche Ordnung» و مطالعات او دربارهٔ تاریخ مفاهیم، پیچیدگی فرهنگی و سنت جامعه‌شناسی آلمانی که ساختارهای نهادی (نظم، حقوق، دولت، دین) را صرفاً تنظیم‌کننده‌های عملی رفتار نمی‌داند، بلکه به عنوان «صورت‌های نمادین» به تحلیل می‌رساند. 
آن‌چنان‌که در برخی آثار، از جمله در کتاب *ماجراهای مدرنیته: سال‌های بزرگ جامعه‌شناسی، ۱۹۴۹ تا ۱۹۶۹* نوشتهٔ توماس واگنر (*Thomas Wagner, Abenteuer der Moderne. Die großen Jahre der Soziologie 1949–1969*) می‌توان رد آن را دید، مسیر علمی کارل‌زیگبرت رِهبرگ در پیوند مستقیم با دوره‌ای شکل گرفت که در آن جامعه‌شناسی آلمان در حال گذار و بازتعریف مفاهیم بنیادین خود بود. در این فضا، رِهبرگِ جوان با نوربرت الیاس که پیش تر دستیار کارل مانهایم بود، ارتباط برقرار کرد و چشم‌انداز نظری خود را در سال‌های اولیهٔ فعالیتش عمق بخشید. او با نیکلاس لومان نیز در تعامل علمی قرار داشت و بخشی از دگرگونی‌های مفهومی آن دوره را از خلال این ارتباط تجربه کرد. رِهبرگ همچنین تحولات فکری میان آدورنو و آرنت با آرنولد گلن _به‌عنوان شاگرد و دستیار علمی_ را از نزدیک تجربه کرد و در جریان این دینامیسم نظری قرار داشت. این مجموعه تجربه‌های زنده در کار پژوهشی وی قابل تشخیص‌اند. یک دورهٔ فکریِ پُرکشش ــ که بخشی از آن در تجربه‌های علمی رِهبرگ و بخشی دیگر در دورهٔ پرکارِ نگارشی او، از جمله در مجموعهٔ گستردهٔ متونی که به عنوان دارندهٔ بالاترین شمار مقاله در ادوار کنگره‌های انجمن جامعه‌شناسی آلمان ارائه کرده، بازتاب یافته است ــ در تقابل میان انسان‌شناسی فلسفی آرنولد گهلن با استدلال‌های زیستی و بیولوژیکی دربارهٔ نهادها به‌مثابه سازوکارهای مهار «بار اضافی کنش» و نقد اجتماعی تئودور آدورنو بر ایدئولوژی و سلطه در سرمایه‌داری متأخر شکل گرفت؛ تقابلی که با ظهور نظریهٔ سیستم‌های نیکلاس لومان و تأکید آن بر خودارجاعی سیستم‌های اجتماعی، رِهبرگ را به سوی تحلیلی تاریخی از نهادها، قدرت و نظم نمادین در جامعهٔ مدرن سوق داد.

## ریاست انجمن جامعه‌شناسی آلمان
رِهبرگ از ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷، دو دوره ریاست «انجمن جامعه‌شناسی آلمان» (*Deutsche Gesellschaft für Soziologie*) را بر عهده داشت. او در این زمان تحلیل‌های صوری زیمل را با انسان‌شناسی فلسفی گلن و جنبه‌هایی از نظریهٔ انتقادی آدورنو و هانا آرنت پیوند داد و چشم‌انداز تازه ای برای جامعه‌شناسی آلمان در آغاز سدهٔ بیست‌ویکم فراهم آورد و به تحلیل نگاه آنان با شرایط امکان کنش انسانی در جامعهٔ مدرن پرداخت. انجمن جامعه‌شناسی آلمان که چهره‌هایی چون فردیناند تُونیس-برای یک دوره طولانی ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۳- و تئودور آدورنو از سال 1963 تا 1967 ریاست آن را بر عهده داشتند، در دورهٔ رهبِرگ، بازتاب تازه‌ای از بازخوانی و تحلیل آرای انتقادی در افق جامعه‌شناسی آلمان را نشان می داد.
## حوزه‌های پژوهش
* نظریهٔ نهادها و تاریخیت اجتماع
* نمادها، آیین و کنش‌های نمایشی در فرهنگ
* جامعه‌شناسی هنر و قدرت نمادین
* انسان‌شناسی فلسفی و نسبت آن با جامعه‌شناسی معاصر
## آثار منتخب
* Rehberg, Karl-Siegbert (۲۰۱۴). *Symbolische Ordnungen: Beiträge zu einer soziologischen Theorie der Institutionen*. Nomos, Baden-Baden. ISBN 978-3848713374.
* ویراستاری مجموعهٔ ده‌جلدی آثار آرنولد گلن (نشر ۹ جلد در انتشارات ویتوریو کلسترمان، فرانکفورت).
## جوایز
* ۱۹۹۲ – جایزهٔ فریدریش ویلهلم، دانشگاه RWTH آخن
* ۲۰۱۱ – جایزهٔ بنیاد Aby-Warburg؛ نشان «شوالیهٔ نخل‌های آکادمیک»
* ۲۰۲۲ – جایزهٔ دستاوردهای برجسته در اثرگذاری عمومی جامعه‌شناسی از سوی انجمن جامعه‌شناسی آلمان
## ادبیات
یواخیم فیشر و هانس یواس. «هنر، قدرت و نهاد: پژوهش‌هایی در انسان‌شناسی فلسفی، نظریهٔ جامعه‌شناختی و جامعه‌شناسی فرهنگ در دوران مدرن». گزیده‌مقالاتی برای گرامیداشت کارل‌-زیگبرت رهبرگ،انتشارات Campus، فرانکفورت آم‌ ماین، ۲۰۰۳.
*(Kunst, Macht und Institution. Studien zur Philosophischen Anthropologie, soziologischen Theorie und Kultursoziologie der Moderne)* 
## پیوند به بیرون
* آثار کارل‌زیگبرت رِهبرگ در کتابخانهٔ ملی آلمان (Deutsche Nationalbibliothek – DNB)
* بیوگرافی و دربارهٔ کرسی نظریهٔ جامعه‌شناختی، تاریخ نظریه و جامعه‌شناسی فرهنگ در دانشگاه فنی درسدن (TU Dresden)
## جستارهای وابسته
* آرنولد گلن
* گئورگ زیمل
* ماکس وبر
* جامعه‌شناسی فرهنگی
## منابع

رده:استادان دانشگاه اروه‌ته‌ها آخن
رده:استادان دانشگاه گوتینگن
رده:استادان دانشگاه لایپزیگ
رده:استادان دانشگاه لیدن
رده:اهالی آخن
رده:دریافت‌کنندگان نشان شوالیه نخل آکادمیک
رده:جامعه‌شناسان اهل آلمان
رده:زادگان ۱۹۴۳ (میلادی)