بیت جیز

**بیت جیز** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی بود که بر زمین‌های پرشیب در دامنه‌های غربی بلندی‌های اورشلیم و در حدود ۱۵ کیلومتری جنوب غربی رمله جای داشت. این روستا در سال ۱۹۴۵ جمعیتی ۵۵۰ نفری داشت و همه ساکنانش مسلمان بودند. بیت جیز در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل به اشغال نیروهای اسرائیلی درآمد و از سکنه تهی شد.

روستا نقشه‌ای مستطیلی با کوچه‌های تنگ داشت و خانه‌هایش از خشت و سنگ ساخته شده بود. در مرکز روستا مسجدی، چند دکان و مدرسه‌ای وجود داشت که در سال ۱۹۴۷ ساخته شده بود و میان بیت جیز و روستای همسایه بیت سوسین مشترک بود. اقتصاد روستا بر کشاورزی استوار بود و محصولات اصلی آن غلات، انجیر، سبزی، بادام و زیتون بود.

## پیشینه
### دوران باستان و صلیبی
خربه بیت جیز در نزدیکی روستا به‌عنوان محل «گیزو» ی کتاب مقدس شناسایی شده و به شهرک صلیبی «گیت» (Gith) نیز نسبت داده شده‌است؛ هرچند برخی مورخان این انتساب را مشکوک دانسته‌اند.

از سال ۱۱۳۶ میلادی، روستا در تملک شاهدان (کانون‌ها) کلیسای مقبره مقدس بود. تا سال ۱۱۷۱ میلادی، گیت یکی از پنج روستای اسقف‌نشین لُد بود که به شاهدان اجازه داده شده بود در آن کلیسا بسازند و نیمی از ده‌یکِ روستا را دریافت کنند.

### دوران اسلامی
بیت جیز در منابع عربی آغازین ثبت نشده‌است. بنا بر روایت محلی، مقام (آرامگاه مقدس مسلمانان) در سال ۱۳۳۴ میلادی برای نگهداری تابوت شیخ زید، حکیمی محلی، ساخته شد. سنگی با کتیبه‌های عربی در نزدیکی مقام یافت شد که ساخت بنا را به فرمانده‌ای مملوکی به نام سیف‌الدین عقل نسبت می‌دهد. این تنها مدرک فعالیت اسلامی آغازین در روستاست.

### دوره عثمانی
در سال ۱۸۳۸ میلادی، بیت جیز به‌عنوان مکانی «ویران یا متروک» ثبت شد.

در سال ۱۸۸۳، بررسی فلسطین غربی () از سوی صندوق اکتشاف فلسطین این مکان را با نام «خربت بیت جیز» توصیف کرد: «آثار ویرانه‌ها و یک مقام مقدس. در جنوب غارهایی وجود دارد. در میان ویرانه‌ها پایه‌ها و آب‌انبارها دیده می‌شود. در جنوب غربی، در وادی الخارجه، چاهک‌هایی با ذخیره دائمی آب خوب هست.»

روستای نوین بیت جیز در آغاز سده بیستم پایه‌گذاری شد. ساکنان روستای کسلا در اورشلیم در این محل سکنا گزیدند و آن را به‌عنوان روستای وابسته به زادگاه خود پی‌ریزی کردند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، بیت جیز ۲۰۳ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۳۷۱ نفر در ۶۷ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت به ۵۵۰ نفر رسید و همه مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌های روستا ۸٬۳۵۷ دونوم بود. از این میان ۶٬۵۲۹ دونوم برای کشت غلات، ۳۶ دونوم آبیاری‌شده یا باغ میوه و ۲۹ دونوم به‌عنوان مناطق ساخته‌شده عمومی طبقه‌بندی شده بود.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
به گزارش مورخ اسرائیلی بنی موریس، در ۱۱ ژانویه ۱۹۴۸ گروهی از اعراب که از بیت جیز و خربت بیت فار گذشته بودند به کفار اوریا حمله بردند.

بنا بر گفته موریس، ساکنان بیت جیز پس از حمله نظامی اسرائیل در ۲۰ آوریل ۱۹۴۸ از روستایشان گریختند. با این حال، مورخ فلسطینی عارف العارف اشاره می‌کند که روستا تا نخستین حمله نبرد لطرون در ۲۲ مه تخلیه نشده بود. وی می‌نویسد که حمله اسرائیل تا حدی شکست خورد زیرا نیروهای اسرائیلی گزارش‌های نادرستی دربارهٔ تخلیه روستا دریافت کرده بودند و از مقاومت سرسختانه شبه‌نظامیان محلی و نیروهای نظامی اردنی در بخش لطرون غافلگیر شدند.

بیت جیز در فاصله میان نخستین و دومین حمله به لطرون در اواخر مه ۱۹۴۸ به دست تیپ ۷ زرهی هاگانا اشغال شد. خبرنگار نیویورک تایمز گزارش داد که حمله ناموفق اسرائیل به لطرون در ۲۵ مه به بیت جیز نیز کشیده شد و نبرد پیرامون روستا را «بزرگ‌ترین درگیری منفرد جنگ تا آن زمان» خواند. مقام رسمی ارتش اسرائیل تصرف بیت جیز را در ۲۷ مه اعلام کرد، اما عارف العارف تاریخ ۳۰ مه را ذکر می‌کند.


File:Bayt Jiz iiii.jpg|نمایی از روستا پیش از اشغال، ۱۹۴۸
File:Bayt Jiz i.jpg|ساختمانی در بیت جیز که به‌عنوان مقر موقت تیپ هاراِل به کار رفت، ۱۹۴۸
File:Bayt Jiz 1948.jpg|بیت جیز ژوئیه ۱۹۴۸؛ ساختمان مورد بهره‌گیری تیپ هاراِل به‌عنوان ستاد فرماندهی
File:Bayt Jiz ii.jpg|اعضای تیپ هاراِل در بیت جیز، دسامبر ۱۹۴۸
File:Bayt Jiz iv.jpg|بیت جیز پس از تصرف به دست تیپ هاراِل، ۱۹۴۸
File:Bayt Jiz v.jpg|نمایی از بیت جیز، ژوئیه ۱۹۴۸


چند روز پس از اشغال، جاده بورما که از بیت جیز می‌گذشت توسط اسرائیلی‌ها ساخته شد تا بخش لطرون را دور بزند و خط تدارکاتی به اورشلیم برقرار شود.

## شهرک‌های اسرائیلی بر زمین‌های روستا
سه شهرک یهودی بر زمین‌های روستا بنا شد: هراِل در سال ۱۹۴۸، تصلافون در سال ۱۹۵۰ و گیزو در سال ۱۹۸۶. مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ وضعیت باقی‌مانده‌های بیت جیز را چنین توصیف کرد:

اندرو پترسن که در سال ۱۹۹۶ از این مکان بازدید کرد، برجسته‌ترین بنای بر جای مانده را مقام شیخ زید دانست. این بنا ساختمانی بلند و مربع‌شکل با گنبدی طاقی بود. در دیوار شمالی درگاهی کوتاه در سمت شرقی وجود داشت و در دیوار جنوبی روبه‌روی ورودی، محرابی کم‌عمق (۰٫۳۵ متر) قرار گرفته بود. در وسط دیوار شرقی پنجره‌ای کوچک (۰٫۴ متر) وجود داشت و دیوار غربی فرو ریخته بود.

## جمعیت‌شناسی
ساکنان بیت جیز همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت روستا ۲۰۳ نفر بود. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۳۷۰ نفر رسید و در آمار سال ۱۹۴۵، سامی هداوی جمعیت ۵۵۰ نفر را ثبت کرد. جمعیت برآوردشده در سال ۱۹۴۸ برابر ۶۳۸ نفر بود. بنا بر گفته سلمان ابو سته، شمار آوارگان فلسطینی بیت جیز و فرزندانشان در سال ۱۹۹۸ به ۳٬۹۱۸ نفر می‌رسید.

## جستارهای وابسته
* روستاهای فلسطینی تخلیه‌شده در اسرائیل
* نبرد اللطرون

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیت جیز در وبگاه فلسطین در خاطره
* بیت جیز در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده