جغرافیای فلسطین

**جغرافیای فلسطین** به ویژگی‌های جغرافیایی، اقلیمی و طبیعی سرزمین‌هایی اشاره دارد که دولت فلسطین بر آن‌ها ادعای حاکمیت دارد. فلسطین از نظر مساحت ادعایی، یکصد و شصت و سومین کشور بزرگ جهان است. این سرزمین از شمال، شرق و باختر با اسرائیل، از شرق با اردن، از جنوب باختری با مصر و از باختر با دریای مدیترانه هم‌مرز است. فلسطین همچنین مرزهای دریایی مشترکی با اسرائیل، قبرس و مصر دارد. این سرزمین در منطقه شام (لوانت) و در بخش خاورمیانه آسیا جای گرفته‌است.

دو بخش اصلی فلسطین یعنی نوار غزه و کرانه باختری ویژگی‌های توپوگرافی متفاوتی دارند: نوار غزه دارای زمین‌های هموار و تلماسه‌های ساحلی است، در حالی که کرانه باختری عمدتاً از کوهسارهای ناهموار تشکیل شده که از سطح دریای مرده تا ارتفاع بیش از ۱۰۰۰ متر کشیده می‌شود. آب‌وهوای فلسطین بسته به موقعیت جغرافیایی از مدیترانه‌ای تا نیمه‌خشک و بیابانی متغیر است.

## نواحی فیزیوگرافی
زمین نوار غزه هموار یا موج‌دار است و در نزدیکی ساحل تلماسه‌هایی دیده می‌شود. بلندترین نقطه آن ابوعوده (جوز ابوعوده) با ارتفاع ۱۰۵ متر بالاتر از سطح دریا است.

زمین کرانه باختری عمدتاً از بلندی‌های ناهموار و بریده‌بریده تشکیل شده که در بخش باختری پوشش گیاهی دارد ولی در بخش خاوری تا اندازه‌ای بایر است. بازه ارتفاعی این منطقه از پست‌ترین نقطه در ساحل شمالی دریای مرده با ۴۲۹ متر پایین‌تر از سطح دریا تا بلندترین نقطه در کوه نبی یونس با ۱۰۳۰ متر بالاتر از سطح دریا گسترده‌است. کرانه باختری محصور در خشکی است و کوهسارهای آن ناحیه اصلی تغذیه آبخوان‌های ساحلی اسرائیل به‌شمار می‌روند.

## زمین‌شناسی
دشت ساحلی غزه از تلماسه‌ها و رسوبات ماسه‌ای حاصلخیز تشکیل شده‌است. به‌جز ماسه‌سنگ آهکی متخلخلی که در عربی «کرکار» () نامیده می‌شود، سنگ دیگری در این ناحیه یافت نمی‌شود. در برابر آن، کرانه باختری زیر چیرگی کوه‌های کم‌ارتفاع قرار دارد: کوه گریزیم (۸۸۱ متر)، النبی ساموئل (۸۹۰ متر) و کوه اسکوپوس (۸۲۶ متر). سنگ‌های این ناحیه عمدتاً از رسوبات دریایی (سنگ‌آهک و دولومیت) تشکیل شده‌اند. تخلخل این سنگ‌ها امکان نفوذ آب را به لایه‌های غیرمتخلخل فراهم می‌آورد و آبخوان‌های فراوان منطقه را تأمین می‌کند.

### زمین‌ساخت و لرزه‌خیزی
دره اردن بخشی از گسل دریای مرده (Dead Sea Transform) است که دنباله دره کافتی بزرگ آفریقا بوده و صفحه آفریقا را از صفحه عربستان جدا می‌کند. گمان می‌رود کل این بخش بارها گسیخته شده باشد؛ از جمله در زلزله سال ۷۴۹ و دوباره در سال ۱۰۳۳ میلادی که آخرین زمین‌لرزه بزرگ در امتداد این ساختار بود. کمبود لغزش انباشته‌شده از رویداد ۱۰۳۳ برای ایجاد زمین‌لرزه‌ای با بزرگای گشتاوری (Mw) در حدود ۷٫۴ کافی است.

جایگاه زمین‌ساختی فلسطین در لبه گسل دریای مرده آن را در معرض زمین‌لرزه‌های نسبتاً پرتکرار قرار داده‌است. ویرانگرترین این زمین‌لرزه‌ها در سال‌های ۳۱ پیش از میلاد، ۳۶۳، ۷۴۹ و ۱۰۳۳ میلادی رخ دادند.

## رودخانه‌ها و دریاچه‌ها
رود اردن بزرگ‌ترین رودخانه فلسطین است که مرز خاوری کرانه باختری را تشکیل می‌دهد و سرانجام به دریای مرده می‌ریزد. بنا بر گزارش سازمان «دوستان زمین خاورمیانه»، از یک سو تا ۹۶ درصد آب شیرین این رود توسط اسرائیل، اردن و سوریه منحرف می‌شود و از سوی دیگر مقادیر زیادی فاضلاب تصفیه‌نشده به آن تخلیه می‌گردد.

دریای مرده بزرگ‌ترین پهنه آبی فلسطین است و دره مرج صانور نیز دریاچه‌ای فصلی پدیدمی‌آورد.

شماری از جریان‌های ناپایدار (موسمی) که به عربی وادی نامیده می‌شوند، از کرانه باختری به رود اردن یا دریای مرده جاری می‌شوند؛ از جمله وادی عوگ، وادی فارعه و وادی قلط. برخی دیگر از خاک اسرائیل گذشته و به دریای مدیترانه می‌ریزند، مانند نهر خضیره و وادی کبیبه.

فلسطین همچنین چندین عارضه آبی با اهمیت فرهنگی دارد؛ از جمله برکه الکرمل، حوض حزقیا، تالاب بیت حسدا، حوض سیلوحا، حوضچه‌های سلیمان و حوض سلطان.

## آب‌وهوا

آب‌وهوای کرانه باختری عمدتاً مدیترانه‌ای است و در نواحی مرتفع اندکی خنک‌تر از ساحل باختری آن است. در بخش خاوری، کرانه باختری بخش بزرگی از بیابان یهودیه را دربرمی‌گیرد که ساحل باختری دریای مرده نیز در آن جای دارد و آب‌وهوایی خشک و گرم دارد.

غزه دارای آب‌وهوای نیمه‌خشک گرم (کوپن: BSh) با زمستان‌های ملایم و تابستان‌های گرم و خشک است. بهار در حدود مارس تا آوریل آغاز می‌شود و گرم‌ترین ماه‌ها ژوئیه و اوت هستند که میانگین بیشینه دما به ۳۳ درجه سلسیوس می‌رسد. سردترین ماه ژانویه است با دمایی در حدود ۷ درجه سلسیوس. بارش اندک است و عموماً میان نوامبر و مارس رخ می‌دهد و نرخ بارش سالانه نزدیک به ۱۱۶ میلی‌متر است.



## منابع طبیعی
منابع طبیعی فلسطین دربرمی‌گیرد عصاره‌های گِل دریای مرده مانند منیزیم، پتاس و برم. با این حال، این منابع توسط شهرک‌های اسرائیلی انحصاری شده‌اند. شبکه سیاست‌گذاری فلسطینی «الشبکه» در سال ۲۰۱۵ گزارش داد که ارزش افزوده‌ای که دسترسی به این منابع طبیعی می‌توانسته برای اقتصاد فلسطین ایجاد کند، سالانه ۹۱۸ میلیون دلار آمریکا بوده‌است.

فلسطین همچنین دارای چندین میدان گازی غنی در منطقه دریایی نوار غزه است. با این حال، از زمان کشف آن‌ها در سال ۲۰۰۰ بهره‌برداری نشده‌اند؛ زیرا اسرائیل منطقه دریایی غزه را در چارچوب محاصره نوار غزه به ۳ تا ۶ مایل دریایی از ساحل محدود کرده‌است.

## مسائل زیست‌محیطی
فلسطین با شماری از چالش‌های زیست‌محیطی روبه‌رو است. مشکلاتی که نوار غزه با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند عبارت‌اند از: بیابان‌زایی، شوری آب شیرین، نارسایی تصفیه فاضلاب، بیماری‌های ناشی از آب آلوده، فرسایش خاک و تهی‌شدن و آلودگی منابع آب زیرزمینی. در کرانه باختری بسیاری از همین مشکلات وجود دارد؛ هرچند آب شیرین بسیار فراوان‌تر است اما دسترسی به آن به سبب ادامه اشغال فلسطین محدود شده‌است.

## جایگاه راهبردی
در دوران کهن، فلسطین یکی از مسیرهای مهم بازرگانی بود که گهواره تمدن‌ها و دره نیل را از یک سو و جنوب شبه‌جزیره عربستان و تمدن‌های شمالی شام تا عراق را از سوی دیگر به یکدیگر پیوند می‌داد.

## مرزها و مساحت
مرزهای میان مصر و فلسطین در سال ۱۹۰۶ ترسیم شد. مرزهایی نیز برای جداسازی فلسطین از سوریه و لبنان در پایان سال ۱۹۲۰ بر پایه قرارداد فرانسه و بریتانیا تعیین گردید و جامعه ملل در ۲۳ سپتامبر ۱۹۲۲ بیانیه بریتانیا دربارهٔ مرز خاوری میان فلسطین و ماوراء اردن را تأیید کرد. مجموع مرزهای زمینی و دریایی فلسطین تحت قیمومت بریتانیا ۹۴۹ کیلومتر بود که ۷۱۹ کیلومتر آن مرز زمینی و ۲۳۰ کیلومتر آن مرز دریاچه‌ای بود. مرز اردن و فلسطین با ۳۶۰ کیلومتر طولانی‌ترین مرز زمینی فلسطین بود، در حالی که مرز با مصر ۲۱۰ کیلومتر، با لبنان ۷۹ کیلومتر و با سوریه ۷۰ کیلومتر بود.

## جستارهای وابسته
* گردشگری در فلسطین
* جغرافیای آسیا

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:جغرافیای فلسطین
رده:جغرافیای دولت فلسطین