محاصره فلوجه (۲۰۱۶)

## پیشینه
در ۴ ژانویه ۲۰۱۴، داعش که در آن زمان به نام دولت اسلامی عراق و وابسته به القاعده شناخته می‌شد، پس از پنج روز نبرد و عقب‌نشینی نیروهای دولتی عراق، شهر فلوجه را تصرف کرد. این پیروزی به داعش امکان داد نخستین شهر خود را در خاک عراق به دست آورد و پایگاهی تنها ۴۰ کیلومتری پایتخت بغداد برپا کند.

از آوریل تا مه ۲۰۱۵، ارتش عراق عملیاتی در شهرک کرمه و پیرامون آن به اجرا درآورد. در جریان این عملیات، ارتش عراق پیشرفت‌های محدودی در منطقه کرمه به دست آورد و پایگاهی برای حمله آتی به‌منظور بازپس‌گیری فلوجه و کرمه ایجاد کرد.

در اواسط مه ۲۰۱۵، داعش پس از مجموعه‌ای بزرگ از حملات انتحاری در جریان طوفان شن، شهر رمادی را تصرف کرد. دو ماه بعد، نیروهای امنیتی عراق از شکست خود در مرکز استان انبار بهبود یافتند و در ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۵ عملیاتی را برای بازپس‌گیری استان انبار آغاز کردند. در جریان این عملیات، داعش ضربه سنگینی متحمل شد و رمادی را در فوریه ۲۰۱۶ از دست داد.

در ۱ فوریه ۲۰۱۶، ارتش عراق عملیاتی در منطقه جزیره خالدیه، واقع میان روستاهای البوناصر و البوشجل در بین رمادی و فلوجه، آغاز کرد. در همان روز، ارتش عراق روستاهای البوشلیب و البوشجل در شمال غربی فلوجه را تصرف کرد.

## عملیات
### آغاز محاصره کامل
در ۲ فوریه، ارتش عراق آخرین خطوط تدارکاتی میان منطقه جزیره خالدیه و شهر فلوجه را به‌طور کامل قطع کرد و شهر را کاملاً در محاصره درآورد. این امر نگرانی‌هایی را دربارهٔ سرنوشت ۳۰٬۰۰۰ تا ۶۰٬۰۰۰ غیرنظامی گرفتار در فلوجه برانگیخت که به دلیل نبود کمک‌رسانی هوایی در خطر گرسنگی قرار داشتند. در ۱۰ فوریه گزارش شد که ارتش عراق منطقه خالدیه از جمله جزیره خالدیه را به‌طور کامل بازپس گرفته‌است.

### شورش فلوجه و عملیات کرمه
از ۱۵ تا ۱۹ فوریه، ارتش عراق عملیاتی در شهرک کرمه در شمال شرقی فلوجه آغاز کرد و ده‌ها شبه‌نظامی داعش را کشت.

در ۱۸ فوریه، شمار زیادی از مردان قبایل سنی محلی پس از آنکه پلیس مخفی حسبه وابسته به داعش زنی را مورد ضرب و شتم قرار داد، علیه این گروه شوریدند. گزارش‌ها حاکی بود که داعش پس از آتش‌سوزی مقر حسبه به دست ساکنان و گسترش درگیری‌ها، به درون شهر فلوجه عقب‌نشینی کرد. در ۲۰ فوریه، درگیری‌ها کاهش یافت زیرا داعش دست به بازداشت‌های گسترده زد. گزارش شد که شماری از جنگجویان سنی هنوز در بخش‌هایی از فلوجه گیر افتاده بودند و در صورت عدم مداخله دولت عراق یا ائتلاف به رهبری آمریکا در خطر کشتار قرار داشتند. در ۲۱ فوریه، ارتش عراق مواضع داعش در حومه فلوجه را به پشتیبانی از جنگجویان قبایل سنی بمباران کرد. در اواخر همان روز، داعش شورش را سرکوب کرد و ۱۸۰ مرد را بازداشت نمود. در همان روز، ارتش عراق نیروهای تقویتی به فلوجه اعزام کرد تا برای یورش به شهر آماده شود.

در ۲۳ فوریه، ارتش عراق پس از نابودی آخرین پایگاه داعش در شهرک کرمه، این شهرک را به‌طور کامل بازپس گرفت.

در ۲۴ فوریه، حمله هوایی ائتلاف بین‌المللی ۳۰ شبه‌نظامی داعش را در ناحیه کرامه در شرق فلوجه کشت.

### تنگ‌تر شدن حلقه محاصره
در ۲۵ فوریه، استاندار عراقی انبار اعلام کرد که نبرد فلوجه به‌زودی آغاز خواهد شد و بسیار کوتاه‌تر از نبرد رمادی خواهد بود. در همان روز، ارتش عراق حلقه محاصره فلوجه را تنگ‌تر کرد و با پیشروی به حومه شهر، همه پل‌های منتهی به شهر را تأمین کرد. در همان روز، ارتش عراق ناحیه البودعیج در جنوب فلوجه را پاکسازی کرد و ۱۹ شبه‌نظامی داعش را کشت. همچنین گزارش شد که داعش از غذا به‌عنوان سلاح بهره می‌برد و تأمین مواد غذایی کسانی را که مشکوک به ارتباط با قبایل شورشی یا غیرهوادار داعش بودند قطع می‌کرد.

در ۲۷ فوریه، دولت عراق گزارش داد که ۶۰۰ جنگجوی داعش از فلوجه به مناطق اطراف و شهر موصل گریخته‌اند. پس از این فرارها، منابع محلی برآورد کردند که تنها ۴۰۰ شبه‌نظامی داعش در شهر فلوجه باقی مانده‌اند. در ۲۸ فوریه، نیروهای شبه‌نظامی شیعه پاتک بزرگ داعش به کرمه را دفع کردند که از بزرگ‌ترین حملات به این شهرک توصیف شد. سپس در همان روز، نیروهای دولتی عراق حمله انتحاری گسترده داعش در ابو غریب و غرب بغداد را دفع کردند که بزرگ‌ترین حمله این گروه در منطقه در نزدیک به دو سال بود. این یورش ۴۸ شبه‌نظامی داعش و ۲۳ سرباز عراقی را کشت.

### ادامه عملیات و رویدادهای آوریل تا مه
در ۴ آوریل، نیروهای امنیتی عراق ۱۵۰ جنگجوی داعش را در نزدیکی فلوجه کشتند. سخنگوی ائتلاف بین‌المللی، سرهنگ استیو وارن، گفت که نیروهای آمریکایی در عراق نمی‌توانند شمار دقیق کشته‌شدگان را تأیید کنند، اما نزدیک به ۱۰۰ شبه‌نظامی در همان روز توسط حملات هوایی ائتلاف کشته شده بودند.

در ۶ آوریل، هشت سرباز عراقی در حمله داعش به پادگانی نظامی در روستای معامل در شرق فلوجه کشته شدند. در ۹ آوریل، ده غیرنظامی کشته و ۲۵ نفر دیگر زخمی شدند پس از آنکه حملات هوایی و توپخانه‌ای ارتش عراق بازار فلوجه و ناحیه نزال در مرکز شهر را هدف قرار داد.

در ۲۱ آوریل، ائتلاف به رهبری آمریکا حمله هوایی بر گردهمایی داعش در ناحیه احصی نزدیک عامریه الفلوجه انجام داد و فرمانده ارشد داعش در جنوب فلوجه به همراه شش یار نزدیکش کشته شد.

در ۲۸ آوریل، هواپیماهای ائتلاف سه حمله هوایی به پایگاه داعش در شمال کرمه انجام دادند که ۱۵ عضو داعش از جمله سه فرمانده کشته شدند.

در ۳ مه، نیروهای ارتش عراق عملیاتی در جنوب فلوجه انجام دادند و مناطق بین عامریه و شهر فلوجه را کنترل کردند. تا روز بعد، نیروهای دولتی عراق در ۳ کیلومتری دروازه جنوبی فلوجه متوقف شده بودند و ۴ روستا را تصرف کرده بودند که در جریان آن ۱۰۰ جنگجوی داعش کشته و ۱۰ تونل متعلق به این گروه نابود شده بود.

در ۱۰ مه، گزارش‌ها حاکی بود که ۲٬۰۰۰ خانواده در دو روستا گرفتار شده و داعش از آنها به‌عنوان سپر انسانی بهره می‌برد.

## بحران انسانی
محاصره فلوجه بحران انسانی شدیدی به بار آورد. بر پایه برآوردها، نزدیک به ۹۰٬۰۰۰ غیرنظامی در آوریل ۲۰۱۶ در شهر گرفتار بودند. نزدیک به ۱۴۰ غیرنظامی بر اثر گرسنگی جان باختند و سازمان دیده‌بان حقوق بشر اعلام کرد که محاصره، جمعیت شهر را در معرض قحطی قرار داده‌است. داعش همچنین از توزیع غذا به‌عنوان ابزار فشار بهره می‌برد و از ارسال مواد غذایی به کسانی که مشکوک به مخالفت با این گروه بودند جلوگیری می‌کرد. صدها نفر نیز توسط داعش اعدام شدند.

## نقش ایران
قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران، در اتاق عملیات فلوجه حضور داشت و در هماهنگی عملیات نقش ایفا کرد.

## فرماندهان کشته‌شده داعش
در جریان محاصره، چندین فرمانده ارشد داعش کشته شدند:
* ابو وهیب، فرمانده ارشد داعش در استان انبار، در حمله هوایی کشته شد.
* حسین علاوی، فرمانده داعش در جنوب فلوجه، توسط ارتش عراق در منطقه دعیج کشته شد.
* ایاد مرزوق الانباری، فرمانده ارشد داعش در فلوجه، در آوریل ۲۰۱۶ کشته شد.

## پیامد
در ۲۲ مه ۲۰۱۶، ارتش عراق و شبه‌نظامیان متحدش عملیات بازپس‌گیری فلوجه را آغاز کردند. نیروهای مسلح عراق سرانجام در ۲۶ ژوئن ۲۰۱۶ فلوجه را به‌طور کامل بازپس گرفتند.

## جستارهای وابسته
* سقوط فلوجه
* بازپس‌گیری فلوجه (۲۰۱۶)
* جنگ در عراق (۲۰۱۷–۲۰۱۳)
* حشد شعبی

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:عملیات‌های نظامی جنگ داخلی عراق در ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:مختصات در ویکی‌داده