روبر دو واوران

**روبر دو واوران دو وی‌یه-او-تِرتْر** (؛ زادهٔ ۲۹ اوت ۱۸۸۸ - درگذشته ۲۹ ژوئن ۱۹۷۱) ملقب به **مارکی دو واوران**، مردم‌شناس، کاوشگر و از پیشگامان سینمای بلژیک بود. عنوان مارکی که او با خود داشت، عنوانی بود که پیش از انقلاب فرانسه در فرانسه جدِ بزرگِ او، آلفونس فرانسوا دو واوران وی‌یه-او-تِرتْر، داشت و پس از آن نیز هنگامی که نوادگانش در اودِنگ (در استان انو) ساکن شدند، این عنوان را حفظ کردند.

از سال ۱۹۱۳ تا ۱۹۳۷، او به کاوش در آمریکای جنوبی پرداخت و به مطالعه اقوام بومی آمریکا که با آنان برخورد می‌کرد، به‌ویژه در حوضه‌های رودهای اورینوکو و آمازون، پرداخت. او تمام هزینه‌های اکتشافات خود را از ثروت شخصی‌اش تأمین می‌کرد، امری که آزادی عمل گسترده‌ای در پژوهش‌هایش به او می‌داد. او از خاندان واوران بود، یکی از کهن‌ترین خانواده‌های کنت‌نشین فلاندر. امروزه یکی از خیابان‌های شهر آنتورپ به نام او نام‌گذاری شده استو

## زندگی‌نامه
روبر دو واوران در قلعهٔ رونسِله (فلاندر شرقی) همراه با سه خواهرش بزرگ شد. این کودکان در سنین بسیار کم پدر و مادر و همچنین پدربزرگ و مادربزرگ‌های خود را از دست دادند و یتیم شدند.

از سال ۱۹۱۳، روبر دو واوران سال‌های زیادی را صرف کاوش در ناشناخته‌ترین مناطق آمریکای جنوبی کرد. او در سال ۱۹۱۷ به‌عنوان داوطلب جنگ به اروپا بازگشت و تا سال ۱۹۱۹ در خدمت نظامی باقی ماند. بلافاصله پس از پایان خدمت، اکتشافات خود را از سر گرفت.

او در مجموع نزدیک به بیست‌وپنج سال از زندگی خود را به اقامت‌های منظم در آمریکای جنوبی گذراند تا با دوربین عکاسی که همواره همراهش بود یا با دوربین فیلم‌برداری‌اش، از مناطق، فرهنگ‌ها و سنت‌های اقوام گوناگونی ثبت و ضبط کند که شیوهٔ زندگی آنان به‌تدریج بر اثر پیشروی گریزناپذیر تمدن مدرن در حال تغییر یا نابودی بود. او همچنین به مشاهدهٔ جانوران و گیاهان پرداخت و گونه‌هایی را کشف کرد که تا آن زمان ناشناخته بودند، از جمله ماهی «بیوتودوما واورینی» که نام خود را بر آن نهاد.

از ۱۹۱۳ تا ۱۹۳۷، او سراسر آمریکای جنوبی را پیمود تا سنت‌ها و آداب‌ورسوم اقوام بسیاری را مستند کند. اهمیت فیلم‌های او به‌ویژه در این نکته نهفته است که حاوی اسناد دست‌اول دربارهٔ قبایلی هستند که برخی از آن‌ها از آن زمان به بعد نابود شده‌اند یا حتی به‌طور کامل از میان رفته‌اند.

او مجموعه‌ای از اشیای ساخته‌شده توسط بومیان آمریکا گردآوری کرد، ۴ فیلم بلند و ۷ فیلم کوتاه ساخت و هزاران عکس گرفت. مشهورترین فیلم او «*در سرزمین اسکالپ*» (۱۹۳۱) است که از جمله به کوچک‌سازی سرهای انسان در میان شوارها (که بیشتر با نام جیواروها شناخته می‌شوند) می‌پردازد. گفته می‌شود این فیلم منبع الهام هرژه برای *[[گوش شکسته]]* بوده است. روبر دو واوران همچنین کتاب‌ها و مقاله‌های بسیاری دربارهٔ آمریکای جنوبی نوشته است.

با افروخته شدن آتش جنگ جهانی دوم، او در سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۵، در بلژیک گرفتار ماند و بخش زیادی از وقت خود را صرف نهایی‌کردن یادداشت‌ها و نگارش آثارش کرد. او دیگر هرگز به آمریکای جنوبی بازنگشت. لئوپولد سوم، پادشاه بلژیک از همان آغاز به کارهای او علاقه‌مند شد. او متنی را نوشت که حکم پیشگفتار کتاب پس از مرگش را دارد؛ کتابی که در آن چندین عکس از مجموعهٔ خصوصی شاه نیز آمده است. او از جمله نوشت: «در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۱۳ تا ۱۹۳۷، مارکی دو واوران سفرهای بسیار بزرگ و طولانی‌ای انجام داد. او قارهٔ پهناور آمریکای جنوبی را در همه جهات پیمود. او همواره توانست همدلی را برانگیزد و اعتماد اقوامی را که در میان آنان اقامت‌هایی چندساله داشت، به دست آورد. این تجربهٔ استثنایی، همراه با حس تیزبینِ مشاهدهٔ دقیق و علمی، ارزشی انکارناپذیر به کتاب او می‌بخشد؛ کتابی که در آن باورهای دینی و شیوه‌های جادویی سرخ‌پوستان توصیف و تحلیل شده‌اند.»

روبر دو واوران بخش عمدهٔ مجموعه‌های خود را به موزه‌های گوناگون سپرد، از جمله موزه‌های سلطنتی هنر و تاریخ در بروکسل، مؤسسهٔ سلطنتی علوم طبیعی بلژیک، موزهٔ تاریخ طبیعی لندن و موزهٔ انسان‌شناسی در پاریس.

در پایان سال ۲۰۱۷، سینماتک سلطنتی بلژیک مستندی را به او اختصاص داد با عنوان «*مارکی دو واوران، از عمارت تا جنگل*»، ساختهٔ گریس وینتر و لوک پلنتیه.

## کتاب‌ها
علاوه بر مقالات فراوانی که در نشریات تخصصی منتشر کرده است، مارکی دو واوران به‌ویژه آثار زیر را به چاپ رسانده است:
* *آداب و رسوم سرخ‌پوستان وحشیِ آمریکای جنوبی*، روبر مارکی دو واوران، پایو، ۱۹۳۷ – ۶۵۶ صفحه
* *جیواروها، کوچک‌کنندگانِ سر*، روبر مارکی دو واوران، پایو، ۱۹۴۱ – ۲۱۲ صفحه
* *در میان جنگل‌های آمازون*، روبر مارکی دو واوران، پایو، ۱۹۴۳ – ۲۴۲ صفحه
* *از گراند چاکو تا آمازون*، روبر مارکی دو واوران، ۱۹۴۴ – انتشارات سی. دِسار، ۲۷۰ صفحه
* *سرخ‌پوستان وحشیِ آمریکای جنوبی: زندگی اجتماعی*، روبر مارکی دو واوران، پایو، ۱۹۵۱ – ۳۰۱ صفحه
* *اسطوره‌شناسی، آیین‌ها و جادوگری نزد سرخ‌پوستان آمازون*، مارکی دو واوران، انتشارات دو روشر، ۱۹۷۹ – ۳۹۲ صفحه (اثر پس از مرگ)
* *یک گویش جدید آراواک: رِزیگارو*، پل ریوِه و روبر دو واوران، نشریهٔ انجمن آمریکاشناسان، ۱۹۵۱، صص. ۲۰۳–۲۳۹
* کتاب‌ها یا آثار دیگر: *آخرین سرخ‌پوستان حوضهٔ پاراگوئه*، *در قلب آمریکای جنوبیِ ناشناخته*، *در میان بوته‌زارها و باتلاق‌ها از آرژانتین تا آمازون*، *راز اورینوکو*، *جانوران وحشیِ آمازون و دیگر نقاط آمریکای جنوبی*، *گالاپاگوس*، *جزایر افسون‌شده*، *نزد سرخ‌پوستان کلمبیا*، *آمازون و سرخ‌پوستان*، …

## منابع

## کتاب‌شناسی

* Notice publiée par le Ministère de l’Éducation Nationale et de la Culture, et la Maison de l’Amérique Latine à l’occasion d’une exposition sur « Les expéditions du Marquis de Wavrin », 1961. 
* (en) *The Life and Work of Marquis Robert de Wavrin, an Early Visual Anthropologist*, Christine Moderbacher & Grace Winter, Visual Anthropology, 2020, Vol. 33:4, pp. 313-332, DOI: 10.1080/08949468.2020.1791571
* *Robert de Wavrin, explorateur, ethnologue et cinéaste*, Charles-Albert de Behault, Bulletin trimestriel de l'ANRB, n°293, January 2018. 
* *Marquis de Wavrin*, Grace Winter et Luc Plantier, Cinémathèque royale de Belgique, 2017, livre (français, néerlandais, anglais et espagnol) contenant 2 DVD (296 minutes).
* *Marquis de Wavrin, un anthropologue en Amérique du Sud*, photographies du marquis de Wavrin, préface et postface de Christine Moderbacher, Husson éditeur, 2019. 
* *Cinéma de Belgique*, Paul Davay, Duculot 1973
* *Marquis Robert de Wavrin*, Fr. Bolen, in: Biographie nationale de Belgique, T. XLII, col. 763, Bruxelles, 1981. 
* *Split Screen: Belgian Cinema and Cultural Identity*, Philip Mosley, State University of New York Press, 2001.
* Moderbacher, Christine & Grace Winter, 2023. « La vie et l’œuvre du Marquis Robert de Wavrin, un des premiers anthropologues visuels », in *Bérose - Encyclopédie internationale des histoires de l'anthropologie*, Paris.