کلیسای جامع پیستویا

بندانگشتی|320x320پیکسل|برج ناقوس
**کلیسای جامع پیستویا** () یا **کلیسای جامع سن زنو** *(به ایتالیایی: Cattedrale di San Zeno*) بنای مذهبی اصلی پیستویا، توسکانی، ایتالیای مرکزی است که در *میدان دومو* در مرکز شهر واقع شده است. این کلیسا مقر اسقف پیستویا است و به سن زنو اهل وروناتقدیم شده است.

این کلیسا که احتمالاً در قرن دهم ساخته شده است، دارای نمایی به سبک معماری رمانسک است که از دیگر کلیساهای پیستویا همچون سن بارتولومئو و سن یاکوپو الهام گرفته است. فضای داخلی آن شامل یک صحن اصلی و دو راهروی جانبی است و همچنین پرس‌بیتریوم و کریپت دارد. در طی مرمتی که بین سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۹۹ انجام شد، کلیسا به خطوط و شکل اصلی خود بازگردانده شد.

## تاریخچه
گمان زده می‌شود که در پیستویا حتی در سدهٔ پنجم میلادی کلیسای جامع کوچکتری وجود داشته است، زیرا این شهر در آن زمان دارای یک اسقف بوده است. با این حال، مکان دقیق آن بنا ناشناخته است؛ مکان‌های احتمالی شامل محل کلیسای جامع کنونی، پیوه دی سانت‌آندره‌آ یا سان پیه ماجوره است.

اولین اشاره به کلیسای جامع به سال ۹۲۳ میلادی برمی‌گردد. در سال ۹۹۸، دیپلم امپراتور اتو سوم به ساختمانی به سبک پالائو-مسیحی اشاره دارد که بین «میدان کلیسای جامع» (*پیازا دل دومو*) و برج دیده‌بانی شهر واقع شده است. در سال ۱۱۰۸، کلیسای جامع در اثر آتش‌سوزی آسیب دید و احتمالاً طی چند دهه بعد بازسازی شد، زیرا در سال ۱۱۴۵، محرابی توسط اسقف سنت آتو به یعقوب پسر زبدی تقدیم شد. در سال ۱۲۰۲، آتش‌سوزی دیگری دوباره به کلیسای جامع آسیب رساند. در سال‌های ۱۲۷۴–۱۲۷۵، راهروها با طاق پوشانده شدند و در سال ۱۲۸۷، ساخت محراب جدیدی آغاز شد. در سال ۱۲۹۸، زلزله خسارات بیشتری به بار آورد. در سال ۱۳۳۶، مجسمه‌ای از سن زنو در جبهه غربی قرار داده شد که توسط یاکوپو دی ماتزئو ساخته شده بود.

بین سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۴۴۰، نمای ساختمان با اضافه کردن سه ردیف پیشخان ستون‌دار و یک رواق بازسازی شد. در سال ۱۵۰۴، آندره‌آ دلا روبیا مأمور شد تا تزئینات طاق (که برای آن یک گلدسته با مضامین گیاهی و در وسط، تاج اپرای سن جاکوپو خلق کرد)، رواق و همچنین ایوان سرپوشیده با نقش برجسته‌هایی بر فراز درگاه مرکزی که «مریم مقدس به همراه کودک و فرشتگان» را به تصویر می‌کشد، را انجام دهد. او این کار را در سال ۱۵۰۵ به پایان رساند.

در سال‌های ۱۵۹۸ تا ۱۶۱۴، بخش کر قرون وسطایی تخریب شد، نمازخانه‌های جانبی اصلاح شدند و محراب اصلی با یک جایگاه باروک که گنبدی طراحی شده توسط ژاکوپو لافری بر فراز آن قرار داشت، جایگزین شد، در حالی که راهروی اصلی با طاق‌های ضربدری جدید پوشانده شد. تزئینات سقف جایگاه نیز انجام شد و نقاشی‌هایی در همان قسمت و در کلیسای اصلی اضافه شد. در سال ۱۷۲۱، مجسمه‌ای از سنت جیمز کبیر، اثر آندره‌آ واکا، به نما اضافه شد. پنجره‌های جرزدار قرون وسطایی، که با پنجره‌های باروک جایگزین شدند، بین سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۶۶ مرمت شدند و طاق‌های بالای راهرو برداشته شدند.

## فضای داخلی
راست|بندانگشتی|فضای داخلی در طول یک جشن شبانه
سنگفرش محراب مرتفع شده و گورابه زیر آن را در خود جای داده است، در حالی که شبستان و راهروها که توسط ستون‌ها از هم جدا شده‌اند، به ترتیب دارای طاق‌ها و پوشش‌های خرپایی چوبی هستند. راهروی سمت راست زمانی محل کلیسای کوچک سنت جیمز (*سن جاکوپو*) بود که توسط اسقف آتو در اواسط قرن دوازدهم برای نگهداری یادگارهای سنت جیمز که از سانتیاگو د کامپوستلا آورده شده بود، ساخته شد. محراب نقره‌ای قدیس را امروزه می‌توان در کلیسای کوچک صلیب دید.

### کلیسای کوچک مقدس
کلیسای مقدس (*Capello del Santissimo Sacramento*) که محل برگزاری خیمه مقدس است، به دلیل نقاشی که *مریم مقدس را در میان سنت جان باپتیست و سنت دوناتوس* (حدود ۱۴۷۵–۱۴۸۶) بر روی دیوار سمت راست به تصویر می‌کشد، به کلیسای سن دوناتو نیز معروف است. این نقاشی توسط وارثان دوناتو د مدیچیبه آندره‌آ دل وروکیو سفارش داده شده بود و توسط آندره‌آ شروع به کار کرد، اما چون ناتمام ماند، توسط لورنزو دی کردی تکمیل شد. اسقف کنار مریم مقدس به عنوان سنت زنو شناسایی شده است. در وسط *[[عروج مریم|، تابلوی عروج مریم مقدس]]* اثر جیووانی باتیستا پاجی (۱۵۹۰–۱۶۰۰) قرار دارد. در کنار ورودی کلیسا، مقبره دوناتو د مدیچی (۱۴۷۵)، اسقف پیستویا، منسوب به آنتونیو روسلینو قرار دارد.

### کلیسای کوچک صلیبی
بندانگشتی|313x313پیکسل|محراب سنت جیمز
این نمازخانه شامل محراب سنت جیمز، با هنر مسگری برجسته‌کاری شده است که در سال ۱۹۵۳ به اینجا منتقل شد. این کار در سال ۱۲۸۷ آغاز شد، زمانی که به آندره‌آ دی یاکوپو دوگنابنه مأموریت داده شد تا تصاویری از *[[مدونا (هنر)|مریم مقدس و کودک را]]* برای پشت محراب و برای بخش جلویی، از *داستان‌های عهد جدید*، *مسیح در اوج عظمت بین مریم و سنت جیمز* و *سه داستان سنت جیمز*، که در سال ۱۳۱۶ به پایان رسید، بسازد. علاوه بر این، پاس دی والنتینو، یک زرگر اهل سیه‌نا، برخی از چهره‌های اطراف سنت جیمز را خلق کرد. گیگلیو پیسانو مجسمه نقره‌ای بزرگ *سنت جیمز* را که به عنوان شکرگزاری پس از پایان مرگ سیاه در سال ۱۳۴۸ سفارش داده شده بود، ساخت.

دو پیش‌آویز کناری توسط لئوناردو دی سر جووانی و فرانچسکو نیکولای، به همراه *«داستان‌هایی از عهد عتیق»* و *«داستان‌هایی از سنت جیمز»*، بین سال‌های ۱۳۶۱ تا ۱۳۷۱ میلادی کشیده شده‌اند. از دیگر آثار می‌توان به *«حواریون»، «سنت اولالیا»، «اسقف آتو»، «سنت یحیی تعمیددهنده» و «سالومه»* اثر پیرو دی آریگو تدسکو (۱۳۸۰–۱۳۹۰)، «*مسیح در اعلیحضرت» به همراه سنت آنتونی ابوت، «سنت استیفان* و قوس اثر نوفری دی بوتو و اتو دی پیرو براچینی (۱۳۹۴–۱۳۹۸) اشاره کرد.

فیلیپو برونلسکی قسمت جلویی را با دو نیم‌تنه از پیامبران تزئین کرد (۱۴۰۱). اضلاع دیگر توسط پیرو دانتونیو دا پیزا و دومنیکو دا ایمولا تزئین شدند.
بندانگشتی|271x271پیکسل|''مصلوب شدن'' توسط کوپو دی مارکووالدو.

### راهروها
آثار موجود در راهروی جنوبی عبارتند از:
* سه‌لتی *مصلوب شدن مسیح بین مریم مقدس، قدیس* *یوحنا، جروم و جیمز* (۱۴۲۴)، اثر یک هنرمند ناشناس.
* نسخه‌ای از *انجیل بشارت* اثر دومنیکو کرستی
* اثر گرانبهای *مصلوب شدن* (۱۲۷۴) اثر کوپو دی مارکووالدو و پسرش سالرنو. این اثر شامل شش تابلو با مضامین *دستگیری عیسی*، *مسیح در مقابل کاهنان*، *دفن* *عیسی در قبر، دفن عیسی در قبر* و *سه مریم در قبر است.*
* مقبره سینو سینیبولدی دا پیستویا (۱۳۳۷)، منسوب به آگوستینو دا سیه‌نا

آثار موجود در راهروی شمالی عبارتند از:
* بنای یادبود کاردینال فورتگوئری، که در سال ۱۴۷۳ توسط *کنسول ژنرال* پیستویا به آندره‌آ دل وروکیو سفارش داده شد. پس از مرگ وروکیو (۱۴۸۸)، لورنزو لوتی، معروف به ایل لورنزتو، کار را با ساخت مجسمه خیریه به پایان رساند. طرح فعلی و سایر جزئیات در سال ۱۷۵۳ اجرا شد.
* *مادونا دل پورین*، نقاشی دیواری قرن چهاردهمی اثر هنرمندی ناشناس.
* مجسمه پاپ لئو یازدهم، اسقف پیستویا در سال ۱۵۷۳ (۱۶۱۸)، همچنین از یک هنرمند ناشناس.
* آرامگاه اسقف فدریکو آلامانی (۱۷۷۶)، اثر هنرمندی ناشناس.
* *شهادت سن بارتولومیو*، اثر یک هنرمند ناشناس (قرن هفدهم).

### پروتستان
طاق محراب با نقاشی‌های دیواری اثر دومنسیو کرستی تزئین شده است که *پدر را در جلال*، *سقوط فرشتگان یاغی*، *سقوط آدم* و *بشارت* (۱۶۰۲) به تصویر می‌کشد. ارگ کلیسا مربوط به سال ۱۷۹۳ است.

در محراب، نقاشی از کریستوفانو آلوری با موضوع رستاخیز (۱۶۰۶–۱۶۱۰) قرار دارد که در کنار آن دو مجسمه سفالی از سنت زنو و سنت جیمز (۱۶۰۹) قرار دارد که به مکتب جامبولونیا نسبت داده می‌شوند. در سمت راست محراب بلند، یک نقاشی از *عید پنجاهه* اثر گرگوریو پاگانی (۱۶۰۲) و در سمت چپ، یک *نقاشی از عروج* اثر بندتو ولی *(۱۶۰۶) قرار دارد.*

سالرنو دی کوپو نقاشی دیواری مریم مقدس و کودک را بر روی ستون ستونی در شبستان اجرا کرد (۱۴۷۵). در سمت راست یک شمعدان برنزی اثر ماسو دی بارتولومئو (۱۴۴۲) قرار دارد، در حالی که در راهروی سمت چپ، مقبره اسقف گراردو گراردی (۱۷۰۳) و در راهروی سمت راست، مقبره اسقف آلساندرو دل کاچیا (۱۶۵۰) و بنای یادبود اسقف لئونه استروزی (۱۶۹۵)، هر دو توسط مجسمه‌سازان ناشناس، قرار دارند.

منبر توسط جورجو واساری (۱۵۶۰) طراحی شده است. در کنار ورودی سمت راست، یک جایگاه مجسمه‌سازی شده وجود دارد که به کارگاه نیکولا پیسانو نسبت داده شده است.

## منابع

رده:قاب نقشه جعبه اطلاعات بدون شناسه مرتبط OSM در ویکی‌داده
رده:کلیساهای بازیلیکا در توسکانی
رده:کلیساهای جامع کاتولیک در ایتالیا
رده:مختصات در ویکی‌داده