نبرد تل حای

**نبرد تل حای** درگیری نظامی‌ای بود که در ۱ مارس ۱۹۲۰ میان نیروهای عرب و یهودی در دهکده تل حای در شمال جلیل رخ داد. در جریان این رویداد، شبه‌نظامیان شیعه عرب به همراه بادیه‌نشینان از روستایی نزدیک وارد آبادی کشاورزی یهودی تل حای شدند تا آن را به بهانه جستجوی سربازان فرانسوی بازرسی کنند. سردرگمی ناشی از حضور شبه‌نظامیان به شلیک گلوله و سپس درگیری مسلحانه انجامید. در پی این نبرد هشت یهودی و پنج عرب کشته شدند. یوسف ترومپلدور، فرمانده مدافعان یهودی تل حای، از ناحیه دست و شکم تیر خورد و هنگام انتقال به کفر گیلادی در همان شامگاه درگذشت. یهودیان سرانجام تل حای را ترک کردند و شبه‌نظامیان عرب آن را به آتش کشیدند.

برخی پژوهشگران این رویداد را بخشی از جنگ سوریه و فرانسه می‌دانند و برخی دیگر آن را سرآغاز خشونت‌های میان‌اجتماعی در فلسطین تحت قیمومت تلقی می‌کنند.

## پیشینه
تل حای از سال ۱۹۰۵ به‌صورت پراکنده مسکونی بود و در سال ۱۹۱۸ پس از شکست امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول به‌عنوان پاسگاه مرزی یهودی به‌طور دائم مستقر شد. منطقه پس از آن دستخوش تعدیل‌های مرزی پی‌درپی میان بریتانیا و فرانسه شد. جنگ سوریه و فرانسه در آغاز سال ۱۹۲۰ میان ملی‌گرایان عرب سوری به رهبری پادشاه هاشمی و فرانسه درگرفت. دسته‌های مسلح (عِصابات) متشکل از دهقانان مرزنشین عشیره‌ای که سیاست و راهزنی را درهم آمیخته بودند، در ناحیه مرز نامشخص میان فلسطین تحت قیمومت آینده، لبنان تحت قیمومت فرانسه و سوریه فعالیت داشتند.

یوسف ترومپلدور در جنگ روسیه و ژاپن (۱۹۰۵) به‌عنوان افسر در ارتش روسیه خدمت کرده بود و از معدود یهودیان روسی بود که در دوران تزار درجه افسری گرفت. او همچنین فرماندهی یک یگان کمکی یهودی را بر عهده داشت که در نبرد گالیپولی در جنگ جهانی اول در کنار نیروی زمینی بریتانیا جنگید. بدین‌سان وی نظامی باتجربه‌ای بود که جنبش صهیونیستی توانست او را برای فرماندهی پاسگاه تهدیدشده اعزام کند.

## گاه‌شمار رویدادها
### جنگ سوریه و فرانسه
در آغاز جنگ سوریه و فرانسه، جلیل علیا محل سکونت چند قبیله نیمه‌کوچ‌نشین عرب بادیه‌نشین بود که بزرگ‌ترین آن‌ها در خالصه (حلسا) اقامت داشتند، و نیز چهار آبادی کوچک یهودی شامل متولا، کفر گیلادی، تل حای و حمرا. در حالی که روستاهای عربی و بادیه‌نشینان با پادشاهی عربی سوریه متحد شدند، ساکنان یهودی ترجیح دادند در جریان درگیری اعراب با فرانسویان بی‌طرف بمانند.

در آغاز جنگ، یکی از ساکنان کفر گیلادی به دست بادیه‌نشینان مسلح کشته شد و تنش در منطقه به‌شدت بالا گرفت. روستاهای یهودی به‌طور مرتب توسط بادیه‌نشینان هوادار سوریه به بهانه جستجوی جاسوسان و سربازان فرانسوی غارت می‌شدند. در یک رویداد، ترومپلدور و چند یهودی دیگر به‌عنوان توهین علنی توسط شبه‌نظامیان بادیه‌نشین عرب از لباس‌هایشان محروم شدند.

بر پایه منبع روسی، در میانه فوریه ۱۹۲۰ گروهی از افسران ارتش ملک فیصل به همراه فرمانده محلی کامل حسین به تل حای آمدند و در برابر همکاری یهودیان در نبرد با فرانسه به آنان پیشنهاد حمایت دادند، اما ساکنان بی‌طرفی خود را تأیید کردند. در ۱۹ فوریه نیز فرانسویان تلاش کردند روستای خالصه را تصرف کنند، اما اعراب آن‌ها را پس راندند. سربازان در حال عقب‌نشینی فرانسوی کوشیدند در تل حای پناه بگیرند، ولی ساکنان از گشودن دروازه‌ها خودداری کردند.

### نبرد
در ۱ مارس ۱۹۲۰ چندصد تن از شیعیان عرب از جبل عامل در جنوب لبنان به همراه بادیه‌نشینان خالصه و مختار آنان کامل افندی به سوی دروازه‌های تل حای حرکت کردند. آنان خواستار بازرسی تل حای برای یافتن سربازان فرانسوی شدند. یکی از کشاورزان تیری هوایی شلیک کرد که نشانه درخواست نیروی کمکی از کفر گیلادی بود؛ ده مرد به فرماندهی ترومپلدور که از سوی هاشومیر برای سازماندهی دفاع مأمور شده بود، به تل حای رسیدند. ترومپلدور و همراهانش کوشیدند شبه‌نظامیان شیعه و نیروهای بادیه‌نشین را از راه مذاکره وادار به بازگشت کنند.

به کامل افندی اجازه ورود به‌آبادی داده شد تا آن را بازرسی کند. او با یکی از زنان یهودی ساکن به نام دبورا دِرِشلر روبه‌رو شد که هفت‌تیری به سوی وی نشانه رفت؛ ظاهراً از دیدن یک بادیه‌نشین مسلح در دهکده غافلگیر شده بود. در جریان کشمکش گلوله‌ای شلیک شد (مشخص نیست از هفت‌تیر دبورا بود یا سلاحی دیگر) و درگیری مسلحانه شدیدی آغاز شد. ترومپلدور تیر خورد و به‌سختی زخمی شد. هر دو طرف در درون آبادی سنگربندی کردند. کامل افندی درخواست خروج کرد و گفت همه‌چیز سوءتفاهم بوده‌است و نیروی یهودی با آتش‌بس موافقت کرد. اما در هنگام عقب‌نشینی اعراب، یکی از مدافعان یهودی که از توافق آگاه نبود و بر اثر تیراندازی پیشین دچار کم‌شنوایی شده بود، به سوی گروه عرب شلیک کرد و تبادل آتش از سر گرفته شد.

شش یهودی و پنج عرب در نبرد کشته شدند. ترومپلدور از ناحیه دست و شکم تیر خورد و هنگام انتقال به کفر گیلادی در همان شامگاه جان باخت. بازماندگان تل حای موضع خود را غیرقابل‌دفاع یافتند و ناچار به عقب‌نشینی شدند؛ پس از آن اعراب دهکده را به آتش کشیدند.

## پیامدها
هشت یهودی کشته‌شده در تل حای (شامل دو تن که در حمله مقدماتی ژانویه ۱۹۲۰ کشته شده بودند) در دو گور دسته‌جمعی در کفر گیلادی به خاک سپرده شدند و هر دو آبادی برای مدتی ترک شدند.

در ۳ مارس، کفر گیلادی نیز مورد حمله گروه بزرگی از بادیه‌نشینان قرار گرفت. مدافعان موضع خود را رها کردند و به روستای شیعه‌نشین طیبه عقب نشستند؛ در آنجا به آنان پناه و اسکورت تا آیلت هَشَحَر که زیر نظارت بریتانیا بود داده شد.

جنگ سوریه و فرانسه در ژوئیه ۱۹۲۰ با شکست هواداران هاشمی در نبرد میسلون به آخرین مراحل خود رسید. مرز در ناحیه جلیل علیا سرانجام میان بریتانیا و فرانسه توافق شد و این منطقه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین گنجانده شد. بدین ترتیب امکان بازسکونت تل حای در سال ۱۹۲۱ فراهم آمد، هرچند به‌صورت اجتماع مستقل پایدار درنیامد و در سال ۱۹۲۶ در کیبوتص کفر گیلادی ادغام شد.

اسرائیل با بنای یادبود ملی در جلیل علیا یاد هشت یهودی کشته‌شده — شش مرد و دو زن — از جمله یوسف ترومپلدور را گرامی می‌دارد. این یادبود به‌ویژه به خاطر مجسمه نمادین شیری غرّان شناخته می‌شود که نماد ترومپلدور و همرزمانش است. شهر کریات‌شمونا () به معنای «شهر هشت‌تن» به یاد آنان نام‌گذاری شد.

کامل حسین که رهبری حمله را بر عهده داشت، بعدها نماینده صندوق ملی یهود شد و در سال ۱۹۳۹ زمینی را برای تأسیس کیبوتص دافنا خریداری کرد.

## اهمیت
ادیت زرتال نوشته‌است که این نبرد «سرآغاز دراماتیک درگیری خشونت‌بار بر سر فلسطین» بود.

### میراث ترومپلدور
ترومپلدور در نبرد به‌سختی زخمی شد و چند ساعت بعد درگذشت. بر پایه روایت رایج صهیونیستی، آخرین سخنان او چنین بود: «مهم نیست، مردن برای میهن‌مان نیکوست» (). این عبارت هنوز پیوند نزدیکی با نام ترومپلدور و نبرد تل حای دارد. با این حال، در دهه ۱۹۹۰ نظریه‌ای دیگر مطرح شد مبنی بر اینکه واپسین واژگان ترومپلدور در واقع دشنامی تند به زبان مادری‌اش روسی بوده و بازتاب سرخوردگی از بدشانسی‌اش بوده‌است.

عبارت منسوب به ترومپلدور گونه‌ای از ضرب‌المثل شناخته‌شده لاتین «» (مردن برای وطن شیرین و شایسته‌است) برگرفته از سروده‌های شاعر رومی هوراس است — سخنی که ترومپلدور به‌عنوان اروپایی تحصیل‌کرده آن زمان احتمالاً با آن آشنا بود.

## جستارهای وابسته
* قیام ۱۹۲۰ جشنواره حضرت موسی
* شورش‌های ۱۹۲۹ فلسطین
* شورش اعراب در فلسطین (۱۹۳۶–۱۹۳۹)
* کشتار طبریه (۱۹۳۸)
* شورش‌های یافا
* توافق‌نامه سایکس–پیکو
* جنگ سوریه و فرانسه
* نبرد میسلون

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* گزارش مشروح نبرد به زبان عبری

رده:قیمومت بریتانیا بر فلسطین در ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:قیمومت فرانسه بر سوریه و لبنان در ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:جنگ سوریه با فرانسه
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده