مدرسه بیرمنگام

**مدرسهٔ مطالعات فرهنگی بیرمنگام** () که به طور رسمی با نام **مرکز مطالعات فرهنگی معاصر** ( یا **CCCS**) شناخته می‌شود، یک گروه تحقیقاتی آکادمیک بسیار تأثیرگذار در دانشگاه بیرمنگام بود که بین سال‌های ۱۹۶۴ و ۲۰۰۲ فعالیت می‌کرد. این مرکز به عنوان زادگاه و کانون اصلی توسعهٔ رشتهٔ مطالعات فرهنگی به عنوان یک حوزهٔ آکادمیک مستقل و بینارشته‌ای شناخته می‌شود. رویکرد CCCS که اغلب در تقابل با سنت‌های فکری مسلط قرار می‌گرفت، بر تحلیل انتقادی فرهنگ عامه‌پسند، شیوه‌های زندگی روزمره، و رابطهٔ پیچیدهٔ بین فرهنگ، قدرت، ایدئولوژی و هویت‌های طبقاتی، نژادی و جنسیتی متمرکز بود.

## تاریخچه و بنیان‌گذاری

این مرکز در سال ۱۹۶۴ توسط ریچارد هاگارت، منتقد ادبی و نظریه‌پرداز فرهنگی، تأسیس شد. هاگارت که خود از خانوادهای کارگری برخاسته بود، با الهام از کتاب پیشگامانه‌اش، *[[سودمندی بیکاری]]* (The Uses of Literacy، ۱۹۵۷)، این مرکز را بنیان نهاد تا به مطالعهٔ انتقادی فرهنگ معاصر، به ویژه فرهنگ طبقهٔ کارگر و فرهنگ عامه‌پسند، در بافت گسترده‌تر تغییرات اجتماعی و سیاسی بپردازد.

در سال ۱۹۶۸، استوارت هال، نظریه‌پرداز فرهنگی جامائیکایی-بریتانیایی، رهبری مرکز را به عهده گرفت و تا سال ۱۹۷۹ در این سمت باقی ماند. دوران ریاست هال، اوج نفوذ فکری و تولید نظری CCCS بود. تحت رهبری او، مرکز به سمت تلفیق مارکسیسم، فمینیسم، ساختارگرایی و نظریه پسااستعماری با مطالعهٔ فرهنگ حرکت کرد و چارچوب‌های نظری پیچیده‌تری را توسعه داد.

پس از هال، محققان برجسته‌ای مانند ریچارد جانسون، جورجیتا وایس و آن گری هدایت مرکز را بر عهده گرفتند. این مرکز در نهایت در سال ۲۰۰۲ به دلایل اداری و مالی منحل شد، اما میراث فکری آن تا به امروز ادامه دارد.

## رویکردهای نظری و روش‌شناسی

مدرسه بیرمنگام یک رویکرد مشخصاً **بینارشته‌ای** (interdisciplinary) داشت و از رشته‌هایی چون ادبیات، تاریخ، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، و نظریه رسانه بهره می‌برد. برخلاف مکتب فرانکفورت که مخاطب را منفعل می‌دید، محققان CCCS بر **فعالیت مخاطب** و **مقاومت فرهنگی** در برابر پیام‌های مسلط تأکید داشتند.

روش‌شناسی آن‌ها اغلب **کیفی** بود و بر **قوم‌نگاری**، **تحلیل متون** و **تاریخ شفاهی** تکیه داشت. آن‌ها علاقه‌مند بودند که بفهمند مردم چگونه در زندگی روزمره‌ی خود با محصولات فرهنگی (مانند موسیقی، مد، برنامه‌های تلویزیونی) interaction داشته و از آن‌ها برای ساختن معنا و هویت استفاده می‌کنند.

## مفاهیم و دستاوردهای کلیدی

مدرسه بیرمنگام برخی از تأثیرگذارترین مفاهیم در مطالعات فرهنگی و رسانه را توسعه داد:

### رمزگذاری/رمزگشایی (Encoding/Decoding)
مدل معروف استوارت هال که ارتباط رسانه‌ای را یک فرآیند یک‌طرفه نمی‌دید، بلکه آن را به عنوان یک چرخه شامل مراحل تولید (رمزگذاری)، متن و مصرف (رمزگشایی) تحلیل می‌کرد. هال استدلال کرد که مخاطبان می‌توانند یک پیام را به سه شکل مختلف *رمزگشایی* کنند:
* **خوانش مسلط** (Dominant-hegemonic reading): مخاطب پیام را دقیقاً مطابق با چارچوب ایدئولوژیک مسلط درک و پذیرش می‌کند.
* **خوانش توافقی** (Negotiated reading): مخاطب بخشی از پیام را می‌پذیرد، اما بخش‌های دیگری را بر اساس تجربیات و موقعیت خود به چالش می‌کشد یا تغییر می‌دهد.
* **خوانش مخالف** (Oppositional reading): مخاطب کاملاً آگاه از چارچوب ایدئولوژیک مسلط است و پیام را برخلاف intention سازنده، و از موضعی مخالف، تفسیر می‌کند.
این مدل، بنیان‌های مطالعات مخاطب (Audience Studies) را متحول کرد.

### زیرسیاست (Subculture)
یکی از مشهورترین پروژه‌های CCCS مطالعهٔ **زیرفرهنگ‌های جوانان** بود. محققانی مانند دیک هبدیج، پل ویلیس و آنجلا مک‌روبی به تحلیل این پرداختند که چگونه گروه‌های جوانان (مانند هیپی‌ها، پانک‌ها، مود‌ها، راست‌ها) از طریق سبک (Style) — که شامل موسیقی، پوشش، زبان و رفتار می‌شد — در برابر هنجارهای مسلط جامعه «مقاومت نمادین» (symbolic resistance) می‌کنند. کتاب هبدیج، *زیرفرهنگ: معنا و سبک* (۱۹۷۹)، به یک اثر کلاسیک تبدیل شد.

### عامه‌پسند به مثابه عرصهٔ مبارزه
CCCS فرهنگ عامه‌پسند را نه صرفاً به عنوان یک صنعت فریب‌دهنده (نگاه فرانکفورتی) و نه به عنوان یک بیان اصیل و خودجوش مردم (نگاه پاپولیستی)، بلکه به عنوان یک **عرصهٔ مبارزه** (a field of struggle) بین نیروهای مسلط (برای تحمیل هژمونی) و نیروهای توده‌ای (برای مقاومت و ایجاد معناهای خود) می‌دید.

## انتقادات وارده

اگرچه تأثیر CCCS غیرقابل انکار است، اما از چند جنبه مورد نقد قرار گرفته است:
* **غفلت نسبی از مقولهٔ نژاد و جنسیت در ابتدا:** اگرچه بعدها این موضوعات مورد توجه قرار گرفتند، اما کارهای اولیهٔ مرکز بیش‌ازحد بر هویت طبقاتی متمرکز بود.
* **رمانتیک‌کردن مقاومت:** برخی منتقدان استدلال کردند که CCCS اهمیت «مقاومت نمادین» زیرفرهنگ‌ها را بیش‌ازحد بزرگ کرده و از ناتوانی آن‌ها در ایجاد تغییرات ساختاری واقعی غافل شده است.
* **غفلت از اقتصاد سیاسی:** تمرکز بر مصرف و معنا، گاهی به بهای غفلت از تحلیل ساختارهای اقتصادی مالکیت و کنترل رسانه‌ها تمام می‌شد.

## میراث و تأثیر

میراث مدرسه بیرمنگام عظیم است. این مرکز:
* مطالعات فرهنگی را به عنوان یک رشتهٔ آکادمیک مشروع و قدرتمند در سراسر جهان تثبیت کرد.
* مبانی نظری برای تحلیل رسانه، مخاطب و فرهنگ عامه را فراهم آورد.
* الهام‌بخش نسلی از محققان در سراسر جهان، به ویژه در استرالیا، آمریکای لاتین و آسیا شد.
* راه را برای توسعهٔ حوزه‌های تخصصی‌تر مانند مطالعات فمینیستی، مطالعات پسااستعماری و مطالعات کوئیر هموار کرد.

## چهره‌های شاخص
* ریچارد هاگارت (بنیان‌گذار)
* استوارت هال (مهم‌ترین رهبر فکری)
* ریموند ویلیامز (اگرچه مستقیماً در CCCS نبود، اما تأثیر فکری عمیقی بر آن داشت)
* دیک هبدیج
* پل ویلیس
* آنجلا مک‌روبی
* پل گیلروی
* لورنس گروسبرگ
* دیوید مورلی
* دوروثی هابسون

## جستارهای وابسته
* مطالعات فرهنگی
* نظریه انتقادی
* مکتب فرانکفورت
* پسااستعمارگرایی
* فرهنگ عامه
* زیرفرهنگ
* هژمونی (گرامشی)
* نظریه فمینیستی

## منابع

## پیوند به بیرون
* آرشیو تاریخ شفاهی CCCS در دانشگاه بیرمنگام
* مجلهٔ نظریه و جامعهٔ فرهنگی (SAGE)