سومالی‌لند بریتانیا

**سومالی‌لند بریتانیا**، به‌طور رسمی **تحت‌الحمایگی سومالی‌لند** ()، تحت‌الحمایه بریتانیا در قلمرو سومالی‌لند امروزی بود. این کشور با سومالی ایتالیا، ساحل سومالی فرانسه و امپراتوری اتیوپی (که بعدها از سال ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۱ بخشی از آفریقای شرقی ایتالیا شد) هم‌مرز بود.

این سرزمین از سال ۱۸۸۴ تا ۱۹۲۰ شامل سلطان‌نشین‌های خودگردانی بود که تحت‌الحمایه بریتانیا بودند و پس از آن مستقیماً تحت اداره دفتر استعمار قرار گرفتند. پس از شکست نیروهای درویش در سال ۱۹۲۰، این منطقه تحت‌الحمایه، رسماً به عنوان مستعمره سلطنتی تأسیس شد.

در جریان جنگ جهانی دوم، سومالی‌لند بریتانیا از ۳ اوت ۱۹۴۰ تا ۸ آوریل ۱۹۴۱ در اشغال نیروهای ایتالیایی بود، تا آن‌که نیروهای بریتانیایی دوباره کنترل این سرزمین را به دست گرفتند.

در ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰، سومالی‌لند بریتانیا به عنوان ایالت سومالی‌لند استقلال یافت. پنج روز بعد، در ۱ ژوئیه ۱۹۶۰، این کشور داوطلبانه با سرزمین تحت قیمومیت سومالی (سومالی‌لند ایتالیا سابق) متحد شد و جمهوری سومالی را تشکیل داد.

دولت سومالی‌لند، یک دولت به رسمیت شناخته نشده که در سطح بین‌المللی به عنوان یک منطقه خودمختار سومالی شناخته می‌شود، خود را به عنوان دولت جانشین سومالی‌لند بریتانیا می‌داند.

## تاریخچه
بندانگشتی|نقشه سومالی‌لند بریتانیا

### معاهدات تحت‌الحمایه
بریتانیا، سلطنت اسحاق و طایفهٔ اسحاق در سومالی‌لند نخستین‌بار در سال ۱۸۲۵ با یکدیگر تماس پیدا کردند؛ زمانی که کشتی بریتانیایی به نام مِری اَن  در بندر بِربِرا مورد حملهٔ نیروهای اسحاق قرار گرفت و غارت شد.

این حمله منجر به حمله بریتانیا به شهر و مذاکرات بعدی با سلطنت شد. حوادث دیگری در دهه ۱۸۵۰ رخ داد، به ویژه با حمله به هیئت‌های اکتشافی بریتانیا و محاصره بربره (۱۸۵۵)، که از نقاط کلیدی اختلاف بین بریتانیا و اسحاق بودند.
هیچ|بندانگشتی|225x225پیکسل|جنگجویان سومالیایی سوار بر باتای نیروی دریایی بریتانیا شدند
بریتانیایی‌ها تا سال ۱۸۸۸ و پس از امضای معاهدات، نتوانستند تحت‌الحمایهٔ سومالی‌لند بریتانیا را تأسیس کنند، اما تنش‌ها بین اسحاق و مقامات بریتانیایی ادامه یافت.

در اواخر قرن نوزدهم، انگلستان با قبایل گدابورسی، عیسی، حبر اول، گرحاجی، آراپ، حبر جعلو و ورسنجلی قراردادهایی امضا کرد که تحت الحمایه قرار گرفتند.

تا اواخر قرن نوزدهم بریتانیا با سلطنت اسحاق توافق‌نامه‌هایی برای ایجاد یک منطقه تحت‌الحمایه امضا نکرد. بسیاری از این طوایف در پاسخ به تهاجمات منلیک، امپراتور اتیوپی، معاهدات حمایتی را با بریتانیا امضا کرده بودند. این توافق‌نامه‌ها، حمایت از حقوق سومالی و حفظ استقلال را الزامی می‌کرد. بریتانیا این منطقه تحت‌الحمایه را از عدن مستقر کرد و تا سال ۱۸۹۸ از مستعمره هند بریتانیا آن را اداره می‌کرد. سومالی‌لند بریتانیا تا سال ۱۹۰۵ توسط وزارت امور خارجه و پس از آن توسط وزارت مستعمرات اداره می‌شد.

به‌طور کلی، بریتانیایی‌ها علاقه زیادی به این منطقه فاقد منابع طبیعی نداشتند. اهداف اعلام شده از تأسیس این تحت‌الحمایگی عبارت بودند از «تأمین بازار عرضه، کنترل قاچاق برده و جلوگیری از دخالت قدرت‌های خارجی». بریتانیایی‌ها در اصل این منطقه تحت‌الحمایه را به عنوان منبعی برای تأمین گوشت برای پایگاه هندی-بریتانیایی خود در عدن از طریق حفظ نظم در مناطق ساحلی و محافظت از مسیرهای کاروان از داخل کشور می‌دیدند. از این رو، لقب این منطقه «قصابیِ عدن» بود. مدیریت استعماری در این دوره، زیرساخت‌های اداری را فراتر از ساحل گسترش نداد، و این امر در تضاد بود با تجربه استعماری مداخله‌جویانه‌تر سومالی ایتالیا.

## جنگ درویشان
چپ|بندانگشتی|نمای هوایی از قلعه اصلی محمد عبدالله حسن در تاله، پایتخت جنبش درویشی او
از سال ۱۸۹۹، بریتانیایی‌ها مجبور شدند سرمایه انسانی و نظامی قابل توجهی را برای مهار مقاومت چند دهه‌ای جنبش درویشان صرف کنند. این جنبش توسط سید محمد عبدالله حسن، یک رهبر مذهبی سومالیایی که بریتانیایی‌ها به‌طور عامیانه او را «ملای دیوانه» می‌نامیدند، رهبری می‌شد. پیش از جنگ جهانی اول، لشکرکشی‌های نظامی مکرری علیه حسن و درویشانش انجام شد که ناموفق بودند.

سلطان نور احمد امان، پنجمین سلطان سلطنت هابریونس، به همراه یکی دیگر از رهبران اسحاق، حاجی سودی، یکی از رهبران اصلی جنبش درویشان سومالی (۱۸۹۹–۱۹۲۰) بود. نور احمد امان، عامل اصلی بسیج پیروان طریقت کوب فردود در پشت کمپین تبلیغی کاتولیک رومی ضد فرانسوی خود بود که به علت قیام درویشان تبدیل شد. او در جمع‌آوری نیرو و سلاح کمک کرد و در اوت ۱۸۹۹ از قبایل شورشی در محله خود در بورائو پذیرایی کرد و شورش درویشان را اعلام کرد. او در طول سال‌های اولیه درگیری از ۱۸۹۹ تا ۱۹۰۴ جنگید و رهبری جنگ را بر عهده داشت. او و برادرش گله احمد (کیلا احمد) از امضاکنندگان اصلی پیمان صلح درویشان با بریتانیایی‌ها، اتیوپیایی‌ها و قدرت‌های استعمارگر ایتالیا در ۵ مارس ۱۹۰۵ بود؛ این پیمان به «پیمان ایلیک» یا «توافق پستالوتزا» شهرت دارد.
هیچ|بندانگشتی|210x210پیکسل|نقشه وضعیت جنگ درویش‌ها در سال ۱۹۱۵
در سال ۱۹۰۸، درویش‌ها دوباره وارد سومالی‌لند بریتانیا شدند و شروع به وارد کردن خسارات عمده به بریتانیایی‌ها در مناطق داخلی شاخ آفریقا کردند. از سال ۱۹۰۸ به بعد تا پایان جنگ جهانی اول بریتانیایی‌ها پس از متحمل شدن خسارات سنگین در داخل کشور، به معدود مناطق ساحلی باقی‌مانده عقب‌نشینی کردند، جایی که درویش‌ها به‌طور مستقل به فعالیت خود ادامه دادند و مناطق داخلی را در دست درویش‌ها گذاشتند.

در ۹ اوت ۱۹۱۳، نیروهای سواره‌نظام شترسوار سومالی‌لند در نبرد دول مدوبا شکست سنگینی از نیروهای درویشان متحمل شدند. حسن پیش از آن نیز از چندین تلاش برای دستگیری‌اش گریخته بود. در این نبرد، نیروهای او از میان ۱۱۰ نفر اعضای واحد، ۵۷ تن از آنان را از جمله فرمانده بریتانیایی، سرهنگ ریچارد کورفیلد، را کشتند یا مجروح کردند.

در سال ۱۹۱۴، بریتانیا «سپاه شترسوار سومالی‌لند» را برای کمک به حفظ نظم و امنیت در سومالی‌لند بریتانیا تشکیل داد.

در سال ۱۹۲۰، بریتانیا پنجمین و آخرین لشکرکشی خود را علیه حسن و پیروانش آغاز کرد. با بهره‌گیری از فناوری تازه‌واردِ هواپیماهای نظامی، بریتانیایی‌ها سرانجام توانستند به شورش بیست‌سالهٔ حسن پایان دهند. آنان با فریب دادن حسن و وانمود کردن به برگزاری دیداری رسمی، حملات هوایی سنگینی را بر شهر تاله ــ که بیشتر نیروهای او در آن مستقر بودند ــ انجام دادند و او را ناچار به عقب‌نشینی به بیابان کردند. حسن و حامیان درویشش به اوگادن گریختند، جایی که حسن در سال ۱۹۲۱ درگذشت

## سومالی لند بریتانیا ۱۹۲۰–۱۹۳۰
[چپ|بندانگشتی|بازار در [هرجیسا|هرگیسا]]
[راست|بندانگشتی|محمدعلی شیر [سلطان از طایفه ورسنگلی]]
پس از شکست مقاومت درویشان، دو هدف اساسی سیاست بریتانیا در سومالی‌لند بریتانیا، حفظ ثبات و خودکفایی اقتصادی این منطقه تحت الحمایه بود. هدف دوم به دلیل مقاومت محلی در برابر مالیات‌هایی که ممکن بود برای حمایت از اداره منطقه تحت الحمایه استفاده شود، به ویژه مبهم ماند. تا دهه ۱۹۳۰، حضور بریتانیا به سایر بخش‌های سومالی‌لند بریتانیا گسترش یافته بود. رشد تجارت تجاری، برخی از دامداران را ترغیب کرد تا متعاقباً اقتصاد دامداری را رها کرده و در مناطق شهری ساکن شوند. مالیات‌های گمرکی همچنین به تأمین هزینه گشت‌زنی هند بریتانیا در سواحل دریای سرخ سومالی کمک می‌کرد.
راست|بندانگشتی|سلاطین قبیله اسحاق در هارگیسا، سومالی لند
در میان واحدهای نظامی در سومالی‌لند بریتانیا در دوره بین دو جنگ، یک گردان از هنگ چهارم نارنجک‌اندازان بمبئی ارتش هند وجود داشت.

### تهاجم ایتالیایی‌ها
در اوت ۱۹۴۰، در جریان لشکرکشی شرق آفریقا در جنگ جهانی دوم، سومالی‌لند بریتانیا توسط ایتالیا مورد حمله قرار گرفت. معدود نیروهای بریتانیایی حاضر در آنجا تلاش کردند از جاده اصلی به بربرا دفاع کنند، اما پس از شکست در نبرد توگ آرگان از مواضع خود عقب‌نشینی کردند. در این دوره، بریتانیایی‌ها سربازان و مقامات دولتی را برای تخلیه آنها از منطقه از طریق بربرا جمع‌آوری کردند. در مجموع، ۷۰۰۰ نفر، از جمله غیرنظامیان، تخلیه شدند. به سومالیایی‌هایی که در سپاه شترسواران سومالی‌لند خدمت می‌کردند، حق انتخاب تخلیه یا انحلال داده شد. اکثریت آنها تصمیم گرفتند که بمانند و اجازه داشتند سلاح‌های خود را حفظ کنند.

در مارس ۱۹۴۱، پس از شش ماه اشغال توسط ایتالیا، نیروهای بریتانیایی طی عملیات «ظهور» این منطقه تحت‌الحمایه را بازپس گرفتند. آخرین بقایای جنبش چریکی ایتالیا تا پاییز ۱۹۴۳ به هرگونه مقاومت در سومالی‌لند بریتانیا پایان دادند.

### شورش شیخ بشیر ۱۹۴۵
شورش شیخ بشیر در سال ۱۹۴۵، قیامی بود که توسط افراد قبیلهٔ هابر جلو در شهرهای بورائو و اریگاوو در منطقهٔ سابق تحت الحمایهٔ بریتانیا در سومالی‌لند، علیه مقامات بریتانیایی در ژوئیه ۱۹۴۵ به رهبری شیخ بشیر، یک رهبر مذهبی سومالیایی متعلق به زیرمجموعهٔ یسیف، صورت گرفت.

در ۲ ژوئیه، شیخ حمزه ۲۵ نفر از پیروانش را در شهر واداماگو جمع کرد و آنها را با کامیونی به نزدیکی بورائو منتقل کرد، جایی که او به نیمی از پیروانش سلاح توزیع کرد. عصر ۳ ژوئیه، این گروه وارد بورائو شدند و به سمت نگهبان پلیس زندان مرکزی شهر که پر از زندانیانی بود که به دلیل تظاهرات قبلی دستگیر شده بودند، آتش گشودند. این گروه همچنین به خانه کمیسر منطقه بورائو، سرگرد چمبرز، حمله کردند که منجر به کشته شدن نگهبان پلیس سرگرد چمبرز شد. گروه حمزه به بور ضب، کوهی استراتژیک در جنوب شرقی بورائو، فرار کردند، جایی که واحد کوچک شیخ بشیر قلعه‌ای را اشغال کرد و در انتظار ضدحمله بریتانیا، موضع دفاعی گرفت.

لشکرکشی بریتانیا علیه نیروهای شیخ حمزه پس از چندین شکست، به دلیل ادامه پیشروی نیروهایش، بی‌نتیجه ماند. به محض اینکه لشکرکشی منطقه را ترک کرد، خبر آن به سرعت در میان عشایر سومالی در سراسر دشت پیچید. جنگ، دولت بریتانیا را در معرض تحقیر قرار داده بود. دولت به این نتیجه رسید که لشکرکشی دیگری علیه حمزه بی‌فایده خواهد بود؛ آنها باید راه‌آهن بسازند، جاده بسازند و عملاً کل منطقه تحت‌الحمایه را اشغال کنند، یا اینکه مناطق داخلی را ترک کنند. مسیر دوم انتخاب شد و در ماه‌های اول سال ۱۹۴۵، پست‌های پیشروی عقب‌نشینی شدند و دولت بریتانیا به شهر ساحلی بربره محدود شد.

شیخ بشیر بسیاری از اختلافات میان قبایل اطراف را حل و فصل کرد و این امر مانع از حمله آنها به یکدیگر شد. عموماً تصور می‌شد که او با استفاده از شریعت اسلامی اختلافات را حل و فصل می‌کند و پیروان زیادی را دور خود جمع کرده است.

شیخ بشیر پیامی به چهره‌های مذهبی شهر اریگاوو فرستاد و از آنها خواست تا به شورشی که او رهبری می‌کرد، بپیوندند. رهبران مذهبی و همچنین مردم اریگاوو به دعوت او پاسخ دادند. تعداد قابل توجهی از مردم خود را با تفنگ و نیزه مسلح کردند تا شورش را آغاز کنند. مقامات بریتانیایی به سرعت و به شدت واکنش نشان دادند و نیروهای کمکی به شهر اعزام کردند. در دو «اقدام محلی»، نیروهای کمکی بریتانیایی آشکارا به سمت اوباش مسلح آتش گشودند و برخی از رهبران مذهبی کوچک را دستگیر کردند.

دولت بریتانیا نیروهای هندی و آفریقای جنوبی را برای مبارزه با شیخ بشیر استخدام کرد. نیروی پلیس بریتانیا به رهبری ژنرال پلیس جیمز دیوید، با برنامه‌های اطلاعاتی برای دستگیری زنده بشیر بسیج شد.

سرانجام، در ۷ ژوئیه، آنها شیخ بشیر را به همراه واحدش در مواضع دفاعی پشت استحکامات خود در کوه‌های بور ذاب یافتند. پس از درگیری‌ها، شیخ بشیر به همراه فرمانده دوم خود، آلین یوسف علی، ملقب به قایبدی، کشته شدند. شورشی سوم به همراه دو شورشی دیگر زخمی و اسیر شد. بقیه افراد بشیر از استحکامات فرار کرده و پراکنده شدند. در سمت بریتانیا، ژنرال پلیس جیمز دیوید کشته شد. تعدادی از نیروهای هندی و آفریقای جنوبی نیز جان خود را از دست دادند و یک پلیس زخمی شد.

علیرغم مرگ شیخ بشیر و بسیاری از پیروانش، مقاومت علیه مقامات بریتانیایی در سومالی‌لند، به ویژه در اریگاوو، جایی که مرگ او اتفاق افتاد، ادامه یافت. مقاومت بیشتری در شهر بادان رخ داد که منجر به حمله به نیروهای استعماری بریتانیا در سراسر منطقه و مصادره سلاح از پلیس روستایی شد.

### استقلال و اتحاد با سرزمین تحت قیمومیت سومالی‌لند
[بندانگشتی|توافق‌نامه‌ها و تبادل‌نامه‌ها بین دولت [بریتانیا|پادشاهی متحده بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی و دولت سومالی‌لند در رابطه با دستیابی به استقلال توسط سومالی‌لند]]
[بندانگشتی|کنفرانس قانون اساسی سرزمین تحت الحمایه سومالی، [لندن، مه ۱۹۶۰ که در آن تصمیم گرفته شد ۲۶ ژوئن روز استقلال باشد و در ۱۲ مه ۱۹۶۰ امضا شد. هیئت سومالی: محمد حاجی ابراهیم ایگال، احمد حاجی دواله، علی گاراد جاما و حاجی ابراهیم نور. از دفتر استعمار: ایان مک‌لئود، دی‌بی هال، اچ‌سی‌اف ویلکس (دبیر)]]
در آوریل ۱۹۶۰، رهبران دو قلمرو در موگادیشو ملاقات کردند و برای تشکیل یک دولت واحد توافق کردند. قرار بود یک رئیس‌جمهور منتخب رئیس دولت باشد. اختیارات کامل اجرایی در اختیار نخست‌وزیر خواهد بود که در برابر مجلس ملی منتخب متشکل از ۱۲۳ عضو که نماینده دو قلمرو هستند، پاسخگو خواهد بود.

در ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰، سومالی‌لندِ تحت الحمایه بریتانیا با نام ایالت سومالی‌لند استقلال یافت. پنج روز بعد، در ۱ ژوئیه ۱۹۶۰، سومالی‌لند رسماً با قلمرو تحت قیمومیت سومالی‌لند ادغام شد و جمهوری سومالی را ایجاد کرد.

در ۱ ژوئیه ۱۹۶۰، مجلس قانونگذاری حاجی بشیر، رئیس سابق مجلس سومالی‌لند، را به عنوان اولین رئیس‌جمهور مجلس ملی جمهوری جدید سومالی انتخاب کرد و همچنین در همان روز، آدن آده به عنوان رئیس‌جمهور جمهوری تازه تأسیس سومالی انتخاب شد.

## سیاست
تا سال ۱۸۹۸، سومالی‌لند توسط ساکنان بریتانیایی عدن به عنوان بخشی از دولت هند اداره می‌شد. از سال ۱۸۹۸ تحت نظارت وزارت امور خارجه قرار گرفت و از سال ۱۹۰۵ به بعد (به استثنای دوره‌ای از اداره نظامی تا سال ۱۹۴۸ پس از حمله ایتالیا) توسط وزارت مستعمرات اداره می‌شد.

تا سال ۱۹۵۷، قدرت اجرایی و قانونگذاری منحصراً در اختیار فرماندار بود، اگرچه او یک شورای غیررسمی برای مشاوره داشت و در سال ۱۹۴۷، یک شورای مشورتی تحت الحمایه بر اساس قبیله‌ای تأسیس شد که نمایندگان سایر جوامع و اعضای رسمی نیز در آن حضور داشتند. در سال ۱۹۵۷، یک شورای قانونگذاری و یک شورای اجرایی ایجاد شد. از سال ۱۹۵۹، انتخابات شورای قانونگذاری برگزار شد. قانون اساسی جدید در سال ۱۹۶۰، کمی قبل از استقلال، معرفی شد.

## جمهوری سومالی‌لند
در سال ۱۹۹۱، پس از یک جنگ داخلی خونین برای استقلال در بخش شمالی جمهوری دموکراتیک سومالی، منطقه‌ای که قبلاً شامل سومالی‌لند بریتانیا می‌شد، اعلام استقلال کرد. در ماه مه ۱۹۹۱، تشکیل «جمهوری سومالی‌لند» اعلام شد و دولت محلی آن را جانشین سومالی‌لند بریتانیای سابق و همچنین ایالت سومالی‌لند دانست. با این حال، استقلال سومالی‌لند هنوز توسط هیچ‌یک از کشورهای عضو سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته نشده است.

## تمبرهای پستی
بندانگشتی|تمبرهای تحت‌الحمایه سومالی‌لند، شماره ۱۹۵۳. در سال‌های ۱۹۵۷ و ۱۹۶۰ برای بزرگداشت رویدادهای مربوط به شورای قانونگذاری، دوباره چاپ شد.

## منابع



رده:انحلال‌های ۱۹۶۰ (میلادی) در امپراتوری بریتانیا
رده:انحلال‌های ۱۹۶۰ (میلادی) در سومالی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۸۴ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۸۴ (میلادی) در آفریقا
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۸۴ (میلادی) در امپراتوری بریتانیا
رده:تحت‌الحمایه‌های پیشین بریتانیا
رده:روابط سومالی‌لند و بریتانیا
رده:سومالی‌لند بریتانیایی
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:مستعمره‌ها و تحت‌الحمایه‌های پیشین بریتانیا در آفریقا
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان سومالیایی