عولم

**عولم** () روستایی فلسطینی بود که در ۱۵ کیلومتری جنوب طبریه و بر دامنه‌های وادی عولم در سمت غربی جای داشت. این روستا در دوره باستان شهرکی مهم در زمان فرمانروایی روم بر فلسطین بود و در سده‌های میانه صلیبیان آن را «هیولم» می‌نامیدند. عولم در دوره عثمانی ویرانه‌ای بود که مهاجران الجزایری زیر نظر دولت عثمانی دوباره آن را آباد کردند.

در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، جمعیت روستا به‌تدریج افزایش یافت و ساکنان آن به کشاورزی و دامداری می‌پرداختند. در جریان جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل، ساکنان عولم روستا را ترک کردند و عولم آخرین روستای شرق جلیل سفلا بود که از سکنه عرب تهی شد. امروزه از ساختمان‌های روستا چیزی جز خرابه‌های سنگی باقی نمانده‌است.

## پیشینه
عولم با «اولاما» () شناسایی شده‌است که شهرکی مهم در دوران فرمانروایی روم بر سرزمین فلسطین بوده‌است.

سفالینه‌هایی از دوره بیزانس نیز در این مکان یافت شده‌است.

صلیبیان این روستا را «هیولم» () می‌خواندند. در سال ۱۱۴۴ عشرهای روستا به اسقف طبریه واگذار شد. در سال ۱۱۷۴ اسقف عشرهای آن را به کلیسای کوه تابور تفویض کرد.

### دوره عثمانی
عولم در سال ۱۵۱۷ به قلمرو امپراتوری عثمانی پیوست. بر پایه دفتر مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، روستا زیرمجموعه ناحیه طبریه از سنجاق صفد بود. جمعیت آن ۱۲ خانوار و ۳ مرد مجرد، برابر با حدود ۸۳ تن بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۲۵ درصد بر گندم، جو، بز و کندوهای عسل می‌پرداختند که افزون بر درآمدهای گاه‌به‌گاه جمعاً ۳٬۴۰۹ آقچه بود.

نقشه‌ای از پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی ناپلئون به مصر و شام در سال ۱۷۹۹ این مکان را با نام «العوالم» () نشان می‌دهد.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون آن را روستایی به نام «اولم» () در ناحیه طبریه ثبت کرد.

در سال ۱۸۵۹ بر پایه گزارش کنسول بریتانیا روجرز، روستا ۱۲۰ نفر جمعیت و ۱۴ فدان زمین کشاورزی داشت. با این حال، هنگامی که ویکتور گِرَن در سال ۱۸۷۵ از روستا دیدن کرد آن را «متروک» توصیف کرد. او همچنین نوشت:

در اواخر سده نوزدهم، عولم یکی از چند روستایی بود که مهاجران الجزایری زیر نظر امپراتوری عثمانی در آن ساکن شدند. مهاجران عولم از عین بسام در ولایت بویره الجزایر آمده بودند.

در سال ۱۸۸۲ روستا به‌عنوان دهکده‌ای کشاورزی با ۱۲۰ نفر جمعیت توصیف شد که خانه‌هایش از خشت خام ساخته شده بود. عثمانیان در این دوره دبستانی ابتدایی نیز در روستا بنا کردند.

فهرست جمعیتی حدود سال ۱۸۸۷ شمار ساکنان عولم را نزدیک به ۵۷۵ تن نشان می‌دهد که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
قبیله بادیه‌نشین عرب المویلحات پیش از آنکه عولم زیر قیمومت بریتانیا بر فلسطین درآید در روستا ساکن شده بود. روستا مسجدی داشت ولی مدرسه‌اش تعطیل شده بود.

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت عولم ۴۹۶ نفر بود: ۴۸۷ مسلمان، ۸ یهودی و ۱ مسیحی. تنها مسیحی روستا پیرو کلیسای ارتدکس بود. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۵۵۵ تن رسید که همگی مسلمان بودند و در ۱۳۹ خانه زندگی می‌کردند. ساکنان روستا غلات، انجیر، انگور و انار می‌کاشتند و آب آشامیدنی و مصارف خانگی خود را از شش چشمه گوناگون تأمین می‌کردند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۷۲۰ مسلمان بود و مساحت کل اراضی آن ۱۸٬۵۴۶ دونوم بود. از این مساحت ۳۶۰ دونوم آبیاری‌شده یا باغ بود، ۱۱٬۱۳۹ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۲۸ دونوم اراضی ساخته‌شده (شهری) طبقه‌بندی شده بود.

بر پایه منبع عربی، از کل مساحت اراضی ۷٬۷۲۵ دونوم (نزدیک به ۴۱٫۷ درصد) در مالکیت یهودیان بود. اقتصاد روستا بر کشاورزی و دامداری استوار بود؛ در فصل ۱۹۴۲/۱۹۴۳ میلادی ۴۱۰ دونوم زیر کشت زیتون بود که ۲۰۰ دونوم آن بارده بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، کمیته عالی عرب در ۶ آوریل ۱۹۴۸ به ساکنان عولم دستور ترک روستا داد؛ از بیم آنکه مبادا به نیروهای صهیونیست یاری رسانند. از سوی دیگر هاگانا اعلام کرد که تیپ ۱ گولانی در ۱۲ مه وارد روستا شد و ساکنان با رسیدن آنها گریختند. عولم آخرین روستای شرق جلیل سفلا بود که از ساکنان عرب خود تهی شد. به گفته ولید خالدی «از بناهای روستا چیزی جز خرابه‌های سنگی باقی نمانده و تنها چشمه‌ای که روستاییان از آن بهره می‌بردند دست‌نخورده مانده‌است».

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* عولم در وبگاه فلسطین در یاد
* عولم در وبگاه ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:ناحیه طبریه