ماریا نیکولاونا

**شاهزاده بزرگ ماریا نیکولایونا روسیه** () (۱۸ اوت ۱۸۱۹ – ۲۱ فوریه ۱۸۷۶) دختر امپراتور نیکلای یکم و خواهر الکساندر دوم، امپراتور روسیه بود. در سال ۱۸۳۹ با ماکسیمیلیان، دوک لیشتنبرگ ازدواج کرد. او مجموعه‌دار هنر و رئیس آکادمی امپریال هنر در سنت پترزبورگ بود.

## دوران کودکی

شاهزاده بزرگ ماریا نیکولایونا در  در کراسنویه سلو در سنت پترزبورگ به دنیا آمد. او دومین فرزند از هفت فرزند زنده خانواده و بزرگ‌ترین دختر بود. والدینش، نیکلای یکم و آلکساندرا فیودوروفنا (شارلوت پروس), که پرنسس شارلوت پروس بود، نسبت به یکدیگر و فرزندانشان دلسوز و مهربان بودند. آنها والدینی گرم و دوست‌داشتنی بودند، اما فرزندان خود را افراطی دل‌باز نمی‌کردند.
شب‌ها، آلکساندرا فیودوروفنا با فرزندانش بازی می‌کرد، شامل معماها و نمایش‌های کوتاه. تزار از خواندن آوازهای گروهی با آن‌ها لذت می‌برد. خواهر و برادران او در یک خانواده نزدیک بزرگ شدند و در طول عمر خود روابط خوبی با یکدیگر داشتند.

ماریا نیکولایونا همراه با خواهرانش اولگا و الکساندرا بزرگ شد. اتاق‌های آن‌ها، که در طبقه همکف کاخ زمستانی قرار داشت، ساده و بدون تجمل بود. به دختران در تمام فصل‌ها هوای تازه توصیه می‌شد و پزشکان رژیم غذایی آن‌ها را کنترل می‌کردند. کلاس‌ها ساعت ۸ صبح آغاز می‌شد. آموزش ماریا زیر نظر مشاور خصوصی لیبرال و شاعر واسیلی ژوکوفسکی، که پیش‌تر معلم روسی الکساندرا فیودوروفنا بود، قرار داشت. ژوکوفسکی تا زمان مرگ با شاگردان سلطنتی خود در ارتباط نزدیک بود. ماریا و خواهرانش درس‌های رقص، موسیقی و نقاشی دریافت کردند. دفترچه نقاشی دوران کودکی او (۱۸۲۶–۱۸۳۰) هنوز باقی مانده و در اختیار نوادگانش در ایالات متحده است. شاهزاده بزرگ ماریا که نقاشی خوبی داشت، بعدها آبرنگ نیز می‌کشید. او هرگز علاقه‌اش به هنر را از دست نداد و به جمع‌آوری آثار هنری و حمایت از هنر ادامه داد. از نظر هنری با استعداد بود و از همان کودکی به طراحی داخلی علاقه نشان داد و اتاق‌های خود را به سبک شخصی تزئین می‌کرد. بعدها قصر خود در سنت پترزبورگ را به یکی از زیباترین قصرهای شهر تبدیل کرد. هر سه خواهر دارای توانایی‌های موسیقی بودند و در فعالیت‌های خیریه شرکت می‌کردند. از سال ۱۸۳۵، ماریا نیکولایونا عضو فعال جامعه وطن‌پرستان بود که توسط الیزابت الکسی یوونا تأسیس شده بود. این جامعه گاهی جلسات خود را در اتاق ماریا در کاخ زمستانی برگزار می‌کرد.

## شاهزاده بزرگ روسیه

ماریا نیکولایونا به دلیل شخصیت قوی، ذکاوت و قدرت اخلاقی خود مشهور بود. خواهرش، شاهزاده بزرگ اولگا، در دفتر خاطرات کودکی خود نوشت که ماریا «آتشین مزاج، توجه‌مند و بخشنده نسبت به فقرا، دلسوز و علاقه‌مند به کارهای خوب است، اما تحمل تظاهر و اجبار را ندارد. او صد برابر از من بافضیلت‌تر و فعال‌تر از همه هفت نفر ماست؛ تنها چیزی که ندارد حس مسئولیت است».

ماریا نیکولایونا شجاع و مبتکر بود، نوآوری را می‌ستود و تقریباً نسبت به نظر جامعه اشرافی بی‌تفاوت بود. او پرانرژی، باهوش، با استعداد و عجول بود. از نظر ظاهر و شخصیت شبیه پدرش بود. او فرزند مورد علاقه نیکلای یکم و بیشترین شباهت را از نظر ظاهر و شخصیت به او داشت. همانند پدرش جدی و جدی به نظر می‌رسید و نگاهش یادآور نگاه نافذ پدر بود. شباهت‌های جسمی او با پدرش در پرتره‌ها و عکس‌ها مشهود بود و اغلب او را در نماهای نیم‌رخ مانند پدرش به تصویر کشیده‌اند.

ملکه آلکساندرا فیودوروفنا نگران پیدا کردن همسری مناسب برای با استعدادترین و احساساتی‌ترین دخترش بود. از سوی خود، ماریا نیکولایونا نمی‌خواست پس از ازدواج روسیه را ترک کند یا دین خود را تغییر دهد.

## ازدواج

در سال ۱۸۳۷، پادشاه لودویگ یکم، پادشاه بایرن برادرزاده‌اش ماکسیمیلیان، دوک لیشتنبرگ را برای شرکت در مانورهای سواره‌نظام به روسیه فرستاد. ماکسیمیلیان تنها پسر زنده اوژن دو بوآرنه و نوه ژوزفین بوآرنه بود. او خوش‌چهره، تحصیل‌کرده و علاقه‌مند به امور فرهنگی بود.
یک سال بعد، در اکتبر ۱۸۳۸، او دوباره به روسیه آمد. با ظاهر و رفتار مناسب خود، ماریا نیکولایونا را تحت تأثیر قرار داد، همان‌طور که شاهزاده بزرگ اولگا در دفتر خاطراتش نوشت: «در چهار روز کاملاً مشخص شد که ماکس و ماریا برای یکدیگر ساخته شده‌اند.»

این ازدواج برای دختر یک امپراتوری روسیه مطلوب نبود. ماکسیمیلیان در رتبه سلطنتی پایین‌تر بود و فقط حق استفاده از عنوان Serene Highness را به عنوان عضو شاخه فرعی خاندان تاریخ باواریا داشت. او همچنین کاتولیک رومی بود و خانواده‌اش، به ویژه مادرش پرنسس آگستا بایرن، مخالف این ازدواج بودند. ماکسیمیلیان آخرین عضو خانواده لیشتنبرگ – بوآرنه بود و مادرش نگران بود که نوادگانش که در ایمان ارتدکس بزرگ می‌شوند، کاملاً روسی شوند و تاریخ فرزندش را سرزنش کند.

با این حال، تزار اجازه ازدواج را صادر کرد به شرطی که دخترش روسیه را ترک نکند. از آنجا که دوک لیشتنبرگ عضو خانواده سلطنتی حاکم نبود، اقامت او در سنت پترزبورگ آسان بود.

عروسی در ۲ ژوئیه ۱۸۳۹ در کلیسای بزرگ کاخ زمستانی برگزار شد. مراسم توسط Marquis de Custine، که در آن زمان از سنت پترزبورگ بازدید می‌کرد، به تفصیل توصیف شد. او از زیبایی شاهزاده بزرگ تمجید کرد اما دوک لیشتنبرگ را دوست نداشت. نیکلای یکم برای عروسی دخترش هزینه فراوان کرد و جشن‌ها دو هفته ادامه یافت. زوج در روسیه ماندند و هفت فرزندشان در حلقه خانواده سلطنتی بزرگ شدند.

## کاخ بزرگ‌دوشس ماریا

در روز عروسی‌شان، تزار نیکلای یکم تصمیم گرفت کاخی را به ماریا هدیه دهد. او مکانی در مرکز سن پترزبورگ، درست مقابل کلیسای سنت ایساک و در کرانه رود مویکا انتخاب کرد. هیچ هزینه‌ای برای تجهیز این کاخ برای زوج جوان دریغ نشد و طراحی آن به آرشیتکت Andrei Stackensneider سپرده شد، به گونه‌ای که نزدیک کاخ زمستانی بود تا تزار بتواند روزانه از دخترش دیدن کند. کاخ تا پایان سال ۱۸۴۴ تکمیل شد و به نام کاخ مارینسکی، به افتخار ماریا نیکولایونا، نام‌گذاری شد. در حالی که کاخشان در حال ساخت بود، ماریا سه فرزند به دنیا آورد. زوج جوان در کاخ وورونتسوف سکونت داشتند تا اقامتگاه خود را تکمیل کنند.

دوشس بزرگ نقش فعالی در دکوراسیون خانه خود ایفا کرد و سلیقه و ذوق خود را به نمایش گذاشت. به دلیل مشکلات گردش خون در پاهای ماریا، کاخ مارینسکی با پله بدون پله در بال راست طراحی شد تا همه سه طبقه را به هم متصل کند و از اتاق‌های اصلی دور باشد. کاخ با آثار هنری و یادگارهای خانوادگی پر شد، برخی از آن‌ها از ملکه ژوزفین به ارث رسیده بودند. ماریا جشن‌ها، نمایش‌های تئاتری و کنسرت‌های باشکوه برگزار می‌کرد. ماریا نیکولایونا همچنین دارای ملک روستایی سرگیفکا بود که از خانواده ناریشکین خریداری و به عنوان هدیه عروسی به او داده شد. این ویلای واقع در غرب کاخ پترهوف در خلیج کوچکی روبروی کرونشتات، به محل تفریح مورد علاقه خانواده تبدیل شد. دوشس بزرگ و همسرش ماه عسل خود را در آنجا گذراندند و بین سال‌های ۱۸۳۹ تا ۱۸۴۲ از Stackensneider خواستند آن را بازسازی کند. این ملک از یک عمارت قدیمی به کاخ تابستانی به سبک ویلاهای پاتریسیای روم تبدیل شد. در تابستان معمولاً در گاتچینا و Tsarskoye Selo اقامت داشتند.

## رئیس آکادمی هنر

ماریا نیکولایونا و همسرش گرایش‌های هنری داشتند و در امور خیریه و هنری فعال بودند. همسر ماریا در سراسر روسیه به عنوان دانشمند شناخته شد. او به علوم علاقه داشت و تکنولوژی معدن را مطالعه می‌کرد و عضو آکادمی علوم بود. در سال ۱۸۴۴، نیکلای یکم او را رئیس بخش مهندسی معدن منصوب کرد. در سال ۱۸۴۳، وی به ریاست آکادمی هنر منصوب شد. ماریا به موفقیت‌های همسرش افتخار می‌کرد و او را دانشمند می‌خواند. با این حال، در اواخر دهه ۱۸۴۰، زندگی زوج از هم جدا شد. هر یک زندگی مستقل خود و روابط عاشقانه‌ای داشتند. ماکسیمیلیان به یک زن‌باز مشهور شد در حالی که ماریا رابطه طولانی‌مدتی با کنت گریگوری الکساندروویچ استروگانوف آغاز کرد. شایعات دربار نسبت به فرزندش جورج، او را به دوستش نسبت می‌دادند. دوک لایختن‌برگ در خلال اکتشافات معدنی در اورال مبتلا به سل شد. تلاش‌ها برای بهبود سلامتش با سفر به آب و هوای گرم‌تر موفقیت‌آمیز نبود و او در ۱ نوامبر ۱۸۵۲ درگذشت.

دوشس بزرگ مجموعه‌دار پرشوری بود و پس از مرگ همسرش، جای او را به عنوان رئیس آکادمی هنر گرفت. از آن زمان، ماریا نیکولایونا با اشتیاق بیشتری به جمع‌آوری آثار هنری پرداخت. او ولخرجی می‌کرد و به همین دلیل، وضعیت مالی‌اش به ویژه پس از مرگ پدرش کاهش یافت. الکساندر دوم، اگرچه به خواهرش نزدیک بود، اما بودجه او را به شدت کنترل می‌کرد.

## ازدواج دوم

ماریا نیکولایونا در سال ۱۸۵۴ با کنت گریگوری الکساندروویچ Stroganov (۱۶ ژوئن ۱۸۲۴ – ۱۳ مارس ۱۸۷۹) ازدواج کرد. این یک ازدواج ناهم‌تراز بود و تا زمان زندگی پدرش مخفی ماند. ازدواج رسمی تا ۱۶ نوامبر ۱۸۵۶، پس از مرگ نیکلای یکم، انجام نشد. Anna Tyutcheva نوشت: «تزار پیشین، ماشا را به صومعه می‌فرستاد و کنت را به قفقاز تبعید می‌کرد»، اما برادر ملایم‌تر او، الکساندر دوم، امپراتور روسیه، به عنوان رئیس جدید خانواده ترجیح داد وانمود نکند که از ازدواج مخفی آگاه است. ماریا از برادرش درخواست کرد ازدواج دوم او را به رسمیت بشناسد و اجازه دهد در روسیه زندگی کنند، اما او جرات نکرد این اجازه را بدهد و به جای آن پیشنهاد کرد او در خارج زندگی کند و او از ازدواجشان بی‌اطلاع بماند. از آنجا که نمی‌توانست ازدواج او را به رسمیت بشناسد، توجه ویژه‌ای به فرزندانش از ازدواج اول داشت که بدون مادرشان در سنت پترزبورگ زندگی می‌کردند.

در سال ۱۸۶۲، ماریا نیکولایونا در فلورانس در ویلا کوارتو که متعلق به Jérôme Bonaparte بود مستقر شد و نقاش و مجموعه‌دار کارل لیفارد را به عنوان مشاور خود منصوب کرد. آن‌ها تقریباً هر روز به بازدید از موزه‌ها، مجموعه‌های خصوصی و فروشندگان آثار عتیقه می‌رفتند.
در ایتالیا، دوشس بزرگ در خرید نقاشی، مجسمه و مبلمان برای بازسازی کامل اقامتگاه خود بسیار کوشا بود.

احتمالاً ماریا نیکولایونا از واریس یا نوعی بیماری استخوان رنج می‌برد و تا پایان عمر به معلولیت مبتلا شد. او در ۲۱ فوریه ۱۸۷۶ در سن ۵۶ سالگی در سن پترزبورگ، امپراتوری روسیه درگذشت.

## مجموعه‌های هنری
پس از مرگ ماریا نیکولایونا در سال ۱۸۷۶، مجموعه‌های هنری او بین فرزندان بازمانده‌اش تقسیم شد: پرنس نیکلای لایختن‌برگ، برادرانش یوجین و جورج، خواهرانشان پرنسس ماریا از بادن و پرنسس اوژنیای اولدنبرگ و ناتنی‌شان، کنتس النا استروگانوا. در سال ۱۸۸۴، پسرش، نیکلای دوک لایختن‌برگ، با استفاده از مجموعه پیشین دوشس بزرگ، نمایشگاهی در آکادمی هنرهای زیبا سن پترزبورگ برگزار کرد. در سال ۱۹۱۳ نمایشگاه دیگری با عنوان «میراث دوشس بزرگ ماریا نیکولایونا» در موزه ارمیتاژ برپا شد. پس از انقلاب، این مجموعه پراکنده شد و اکنون می‌توان آثار آن را در موزه‌های مسکو، سنت پترزبورگ، وین و ایالات متحده مشاهده کرد.

سه تن از پسران ماریا از دوک لایختن‌برگ تا سال ۱۸۸۴ در اقامتگاه سابق او، کاخ مارینسکی زندگی می‌کردند، تا اینکه کاخ به خزانه فروخته شد تا بدهی‌های روزافزون خانواده پرداخت شود. امروزه این کاخ میزبان مجلس قانونگذاری سن پترزبورگ است.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:خاک‌سپاری‌ها در کلیسای جامع پتر و پاول
رده:درگذشتگان ۱۸۷۶ (میلادی)
رده:دودمان هولشتاین-گوتورپ-رومانوف
رده:زادگان ۱۸۱۹ (میلادی)
رده:زنان سده ۱۹ (میلادی) اهل روسیه