الکابری

**الکابری** () شهرکی فلسطینی عرب‌نشین در جلیل بود که در حدود ۱۲٫۵ کیلومتری شمال‌شرقی عکا قرار داشت. این شهرک در ۲۱ مه ۱۹۴۸، یک هفته پس از اعلام استقلال اسرائیل، به دست هاگانا تصرف شد. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت آن ۱٬۵۳۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت زمین‌های زیر کشت آن بیش از ۲۰٬۶۰۰ دونوم را دربرمی‌گرفت. الکابری در مجاورت محوطه باستانی تل کبری جای داشت.

الکابری به چشمه‌هایش شناخته می‌شد و منبع اصلی تأمین آب شهر عکا به‌شمار می‌رفت. آب از طریق آبراهه‌های باستانی و تازه‌ساز به عکا می‌رسید. در دوره صلیبیون با نام «لو کیِبر» شناخته بود و در دوره ممالیک و عثمانی از اهمیت کشاورزی و آب‌رسانی برخوردار بود. در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، بیشتر ساکنان آن آواره شدند و روستا ویران گشت.

## پیشینه
### دوره صلیبیون
در سده سیزدهم میلادی، الکابری با نام «لو کیبر» () شناخته می‌شد و به تیول کازال اَمبِر (از-زیب) تعلق داشت. در سال ۱۲۵۳، هنری یکم قبرس تمام دارایی‌های کازال امبر از جمله لو کیبر را به ژان دو ایبلین (یوحنای دوم بیروت) واگذار کرد. اندکی پس از آن در سال ۱۲۵۶، ژان دو ایبلین از-زیب و همه روستاهای وابسته به آن از جمله لو کیبر را برای ده سال به شوالیه‌های تتونیک اجاره داد. در سال ۱۲۶۱، از-زیب به همراه لو فیِرژ و لو کیبر در ازای پرداخت مبلغ سالانه‌ای تا هنگامی که عکا در دست صلیبیون بود، به شوالیه‌های تتونیک فروخته شد. در سال ۱۲۸۳، الکابری هنوز بخشی از قلمرو صلیبیون بود و با نام «الکبره» در پیمان‌نامه آتش‌بس (هُدنه) میان صلیبیون مستقر در عکا و سلطان مملوکی المنصور قلاوون آمده بود.

### دوره ممالیک
بر پایه گزارش تقی‌الدین مقریزی، الکابری تا سال ۱۲۹۱ میلادی زیر فرمان ممالیک درآمده بود؛ در آن سال سلطان اشرف خلیل درآمد این شهرک را که با نام «الکابره» یاد شده بود به یک نهاد وقفی در قاهره اختصاص داد.

### دوره عثمانی

الکابری در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. بر پایه دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا بخشی از ناحیه (نهیه) عکا در سنجق صفد بود و جمعیتی تمام‌مسلمان متشکل از ده خانوار داشت. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، محصولات تابستانی، پنبه، کندوهای زنبور عسل و بز می‌پرداختند که جمع آن ۱٬۶۹۱ آقچه بود. هفت‌دوازدهم این درآمد به یک وقف اختصاص داشت.

در نقشه پیر ژاکوتن از سال ۱۷۹۹ نام روستا «کبلی» () آمده‌است. این مکان به چشمه‌هایش شهرت داشت: عین مفشوخ، عین فوّار، عین العسل و عین کبری. شمار بالای چشمه‌ها الکابری را به منبع اصلی آب ناحیه عکا بدل کرده بود. آبراهه‌های باستانی آب را از چشمه‌ها به عکا می‌رساندند و دو کانال تازه نیز یکی به دست احمد پاشا جزار در سال ۱۸۰۰ و دیگری به دست سلیمان پاشا عادل در سال ۱۸۱۴ ساخته شد.

در سال ۱۸۷۵، کاوشگر فرانسوی ویکتور گِرَن از روستا دیدن کرد و آن را چنین توصیف نمود: بسیاری از خانه‌ها از مصالح نیکو ساخته شده‌اند که کهن می‌نمایند؛ جای یک کلیسای ویران‌شده هنوز تا اندازه‌ای پیداست و ویرانه‌های خانه‌ها در بالای روستا نشان می‌دهد که این مکان زمانی پرجمعیت‌تر بوده‌است. گِرَن همچنین چشمه‌ها، حوض‌ها و آبراهه‌ها را با جزئیات شرح داد و باروری خاک الکابری را ضرب‌المثل خواند.

در سال ۱۸۸۱، بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین الکابری را «روستایی سنگی با حدود ۴۰۰ نفر مسلمان در کرانه دشت، دارای باغ‌ها و زیتون و انجیر و توت و سیب و انار؛ چشمه و حوض بزرگی دارد که آبراهه آب‌رسان عکا از آنجا آغاز می‌شود» وصف کرد.

فهرست جمعیتی نزدیک به سال ۱۸۸۷ جمعیت الکابری را حدود ۶۹۰ نفر و همگی مسلمان نشان می‌دهد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، الکابری ۵۵۳ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این شمار به ۷۲۸ مسلمان در ۱۷۳ خانه افزایش یافت. در این دوره خانه‌های الکابری از سنگ، خشت و بتن مسلح ساخته شده بودند. روستا دارای یک مسجد و یک دبستان پسرانه بود. اقتصاد بر پایه کشاورزی استوار بود و ساکنان به کشت زیتون، مرکبات و موز و نیز دامداری می‌پرداختند.

جمعیت در آمار سال ۱۹۴۵ به ۱٬۵۳۰ نفر رسید که همچنان تماماً مسلمان بودند. الکابری به همراه روستای نزدیکش ترشیحا در مجموع ۴۷٬۴۲۸ دونوم زمین داشتند. از این مقدار، ۷۴۳ دونوم برای مرکبات و موز، ۵٬۳۰۱ دونوم زمین‌های باغی و آبی، ۱۴٬۱۲۳ دونوم برای غلات و ۲۵۲ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و ویرانی
در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، الکابری نخست در شب ۳۱ ژانویه / ۱ فوریه ۱۹۴۸ با یورش پالماخ به شدت آسیب دید. در این حمله خانه فارس افندی سرحان، از سرشناسان وابسته به خاندان حسینی، با انفجاری بزرگ تا اندازه‌ای ویران شد و سرحان و خانواده‌اش به لبنان گریختند.

در ۲۷ مارس ۱۹۴۸، کاروان یهیام که برای رساندن تدارکات به کیبوتص محاصره‌شده یهیام حرکت کرده بود هنگام عبور از کنار الکابری به کمین افتاد و ۴۶ نفر از اعضای هاگانا کشته شدند.

در آوریل ۱۹۴۸، هاگانا طرح نخستین عملیاتی به نام «اِهود» را آماده کرد که حمله به الکابری، النهر، البصه و از-زیب را «برای نابودی دسته‌ها و مردان و اموال» پیش‌بینی می‌کرد. یعقوب پونداق، فرمانده گردان ۲۱ تیپ ۲ کارملی که مسئول منطقه پیرامون نهاریا بود، بارها به آبراهه کبری آسیب رسانده بود. پس از آنکه عرب‌ها هر بار آبراهه را تعمیر کردند، او آب‌های منطقه را با باکتری‌های حصبه و دیفتری آلوده ساخت. این اقدام جدی‌ترین نمونه به‌کارگیری جنگ بیولوژیک از سوی اسرائیل در سال ۱۹۴۸ بود.

روستا احتمالاً در شب ۲۰ تا ۲۱ مه در مرحله دوم عملیات بن‌عامی تصرف شد؛ تا آن زمان بیشتر ساکنان گریخته بودند. در جریان پراکندگی ساکنان در جلیل، شماری از آنان هنگامی که هویتشان به‌عنوان اهالی الکابری آشکار شد در انتقام از کمین کاروان کشته شدند.

به گفته مورخ فلسطینی ولید خالدی، آنچه در سال ۱۹۹۲ از سازه‌های الکابری بر جای مانده بود «دیوارهای فروریخته و خرده‌سنگ‌هایی پوشیده از خار و علف هرز و بوته‌ها» بود. جامعه‌ای یهودی به همان نام کبری بر زمین‌های مجاور محل روستای فلسطینی بنا شد.

## جغرافیا

الکابری در انتهای شرقی جلگه ساحلی جلیل غربی جای داشت و کمتر از ۵ کیلومتر با دریای مدیترانه فاصله داشت. رود گعتون در جنوب آن جریان داشت و نزدیک‌ترین شهر امروزی، نهاریا در باختر آن است. زمین‌های روستا چهار چشمه داشت: عین مفشوخ، عین فوّار، عین العسل و عین کبری. این چشمه‌ها دست‌کم از دوران نوسنگی مردم را به این منطقه کشانده‌اند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* تصاویر الکابری در وبگاه Palestine Remembered

رده:ناحیه عکا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:شوالیه‌های تتونیک