خانات قومول

**خانات قومول** یک خانات فئودالی نیمه خودمختار ترکی-مغولی (معادل پرچم در مغولستان) در امپراتوری چینگ و سپس جمهوری چین بود تا اینکه در سال ۱۹۳۰ توسط جین شورن، فرماندار سین کیانگ، منحل شد. این خانات در استان هامی امروزی سین کیانگ واقع شده بود.

## تاریخچه
خان‌های کومول نوادگان مستقیم خان‌های خانات جغتای و بنابراین آخرین نوادگان امپراتوری مغول بودند.

سلسله مینگ با خانات تورپان (بخشی از مغولستان) رابطه خراجگزاری برقرار کرد که در سال ۱۵۱۳ پس از فتح آن توسط منصور خان در درگیری مینگ-تورپان، به حکومت کارا دل پایان داد. این خانات به مینگ خراج می‌پرداخت. خانات تورپان تحت رهبری سلطان سعید باباخان از وفاداران مسلمان چینی مینگ در طول شورش میلایین در سال ۱۶۴۶ علیه سلسله چینگ حمایت کرد.

از سال ۱۶۴۷، پس از شکست وفاداران مینگ، که طی آن شاهزاده قومول، تورومتای، به دست نیروهای چینگ کشته شد، قومول تسلیم چینگ شد و خراج فرستاد. این منطقه تحت حکومت چینگ قرار گرفت و به عنوان بخشی از امپراتوری چینگ، به عنوان خان‌نشین باقی ماند. عنوان «جاسک ترخان» در سال ۱۶۹۶ پس از تسلیم شدن به چینگ به عنوان یک خراجگزار در طول جنگ جونگار-چینگ، به عبدالله بیگ ترخان (پسر حاکم قومول، محمد شاه بیگ ترخان)، حاکم هامی، اعطا شد.

این خانات برای سلسله چینگ علیه خانات جونغار جنگیده بود. قومول پس از شورش دونگان که سین کیانگ را در سال ۱۸۸۴ به استان تبدیل کرد، همچنان به عنوان یک خانات تابع به حیات خود ادامه داد.

همچنین امپراتوری چینگ به خان‌ها عنوان چین‌وانگ (شاهزاده درجه یک چینی :親王؛ پین‌یین: *qīn wáng) را اعطا کرد. دربار چینگ به خان‌ها قدرت عظیمی می‌داد، به استثنای اجرای اعدام که باید توسط یک مقام چینی مستقر در* *قومول اجازه داده می‌شد.* خان‌ها رسماً دست نشانده امپراتور چین بودند و هر شش سال یکبار موظف بودند به مدت ۴۰ روز به پکن سفر کنند تا خدمتگزار امپراتور باشند.

همچنین به عنوان شاهزاده‌نشین قومول شناخته می‌شد و چینی‌ها آن را هامی می‌نامیدند. خان‌ها با حکومت و مقامات چینی دوست بودند.

خان محمد و پسرش و جانشینش خان مقصود شاه، مالیات‌های سنگینی بر رعایای خود بستند و آنها را به کار اجباری وادار کردند که منجر به دو شورش علیه حکومت او در سال‌های ۱۹۰۷ و ۱۹۱۲ شد.

خان توسط یک صدراعظم/وزیر/سروزیر در دربار خود یاری می‌شد. آخرین خان، مقصود شاه، یولبارس خان، شاهزاده حامی، را به عنوان صدراعظم خود داشت.

خان سالانه خراج کمی به ارومچی می‌پرداخت و در عوض، دولت سین‌کیانگ هر ساله یارانه رسمی ۱۲۰۰ سکه نقره به او پرداخت می‌کرد - بدون شک از نظر یانگ زنگسین، این مبلغ برای تضمین اطاعت مداوم خانات حیاتی استراتژیک، به اندازه کافی کوچک بود.

فرماندار چینی هان سین کیانگ، یانگ زنگسین، سلطنت‌طلب بود و با خانات مدارا می‌کرد. او با خان مقصود شاه دوستانه رفتار می‌کرد.

حدود دهه ۱۹۲۰، مأموران مخفی ژاپنی شروع به کاوش در منطقه قومول کردند.

وجود خانات مانع از شورش اویغورها شد، زیرا خانات نمایانگر حکومتی بود که در آن مردی از نژاد و مذهب آنها حکومت می‌کرد. لغو خانات منجر به شورشی خونین شد.

تا سال ۱۹۲۸، اندکی پس از ترور یانگ زنگ‌شین، تخمین زده می‌شد که مقصود شاهِ سالخورده بر جمعیتی بین ۲۵۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ قومولیک حکومت می‌کرد. خان مسئول وضع مالیات و اجرای عدالت بود؛ اداره او بر عهده بیست و یک بیگ بود که چهار نفر از آنها مسئول خود قومول، پنج نفر دیگر مسئول روستاهای دشت و دوازده نفر باقیمانده مسئول اداره مناطق کوهستانی بارکول و کارلیک تاغ بودند. مقصود شاه همچنین یک نیروی شبه‌نظامی اویغور را در اختیار داشت که مشهور بود از همتای خود در شهر قدیمی عمدتاً چینی، آموزش‌دیده‌تر هستند. خاک واحه غنی و حاصلخیز بود و شرایط قومولیک‌ها قبل از سال ۱۹۲۹، رضایت و رفاه نسبی بود. به گفته مبلغان مذهبی بریتانیایی، میلدرد کیبل و فرانچسکا فرنچ، که هر دو مقصود شاه را شخصاً می‌شناختند، ادامه حیات خانات کومول برای اویغورهای تورفان و حوضه تاریم نیز از اهمیت روانی برخوردار بود، چرا که آنها تا زمانی که مقر حکومت خودشان در هامی تحت نظر خان مقصود شاه که هنوز عنوان پرافتخار پادشاه گبی را دارد، مستقر بود، با حکومت چین مدارا می‌کردند.

پس از مرگ مقصود شاه در ۶ ژوئن ۱۹۳۰، جین شورن خانات را با سه ناحیه اداری استانی معمولی هامی، ییخه و ییوو جایگزین کرد. این امر باعث شورش قومول شد که در آن یولبارس خان تلاش کرد تا وارث ناصر را به تاج و تخت بازگرداند.

## منابع

رده:انحلال‌های ۱۹۳۰ (میلادی) در آسیا
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۳۰ (میلادی)
رده:پادشاهی‌های پیشین
رده:تاریخ اویغورها
رده:تاریخ سین‌کیانگ
رده:جنگ داخلی چین
رده:خانات جغتای
رده:خانات‌ها
رده:کشورهای قدیم در چین باستان