آخرالزمان پطرس

[چپ|بندانگشتی|upright=1.3|آغاز قطعه یونانی آخرالزمان پطرس که در [اخمیم (مصر)|اخمیم، مصر یافت شد|alt=عکس از پوست حیوانی]]

***آخرالزمان پطرس*** ()، به معنای تحت‌اللفظی «مکاشفه پطرس». هنگامی که خطر اشتباه‌گرفتن با آخرالزمان گنوسی پطرس یا آخرالزمان عربی پطرس وجود دارد، گاهی به آن «آخرالزمان یونانی (اتیوپیایی) پطرس» می‌گویند. که به **مکاشفه پطرس** نیز شناخته می‌شود، یک متن مسیحی اولیه از قرن دوم و اثری از ادبیات آخرالزمانی است. این اثر قدیمی‌ترین متن موجود است که توصیف مسیحی مفصلی از بهشت و جهنم ارائه می‌دهد. آخرالزمان پطرس هم از ادبیات آخرالزمانی یهودی و هم از فلسفه یونانی دوره هلنیستی متأثر است. این متن در دو نسخه متفاوت بر اساس یک اصل یونانی کوینه گمشده موجود است: یک نسخه یونانی کوتاه‌تر و یک نسخه اتیوپیایی طولانی‌تر.

این اثر منسوب به دروغ نوشته شده: ادعا می‌شود که توسط حواری پطرس نوشته شده، ولی نویسنده واقعی آن ناشناس است. آخرالزمان پطرس رؤیایی الهی را توصیف می‌کند که پطرس از طریق عیسای مسیح قائم تجربه می‌کند. پس از اینکه حواریون دربارهٔ نشانه‌های ظهور ثانوی عیسی می‌پرسند، اثر به رؤیایی از آخرت (کاتاباسیس) می‌پردازد و هم نعمت‌های بهشتی برای نیکوکاران و هم عذاب‌های دوزخی برای گناهکاران را به تفصیل شرح می‌دهد. به‌ویژه عذاب‌ها به شکل جسمانی با جزئیات گرافیکی توصیف شده‌اند و به‌طور تقریبی با اصل «چشم در برابر چشم» (قانون تالیون) مطابقت دارند: کفرگویان از زبانشان آویزان می‌شوند؛ دروغگویانی که شهادت دروغ می‌دهند لب‌هایشان بریده می‌شود؛ ثروتمندان بی‌رحم با سنگ‌ها سوراخ می‌شوند در حالی که پابرهنه و با لباس‌های کثیف مجبور به راه رفتن می‌شوند — بازتاب وضع فقرا در زندگی؛ و به همین شکل.

آخرالزمان پطرس در قانون استاندارد عهد جدید گنجانده نشده، ولی در زمره اپوکریفای عهد جدید طبقه‌بندی می‌شود. این اثر در قانون قطعه موراتوری، فهرست کتاب‌های تأییدشده در مسیحیت از قرن دوم و یکی از قدیمی‌ترین پروتوقانون‌های بازمانده، ذکر شده است. با این حال، قطعه موراتوری تردیدی دربارهٔ این اثر ابراز می‌کند و می‌گوید برخی مراجع نمی‌خواهند آن در کلیسا خوانده شود. در حالی که آخرالزمان پطرس بر آثار مسیحی دیگر در قرون دوم، سوم و چهارم تأثیر گذاشت، بعداً غیراصیل تلقی شد و کاربردش کاهش یافت. عمدتاً توسط آخرالزمان پولس، اثر محبوب قرن چهارمی که به‌شدت از آخرالزمان پطرس متأثر بود و رؤیای به‌روزشده خود از بهشت و جهنم را ارائه داد، جایگزین شد. آخرالزمان پطرس پیشرو ژانری است که کمدی الهی دانته نیز در آن جای می‌گیرد، جایی که قهرمان از قلمروهای آخرت بازدید می‌کند.

## تاریخ‌گذاری و خاستگاه
به نظر می‌رسد آخرالزمان پطرس میان ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلادی نوشته شده است. نقطه پایانی — یعنی نقطه‌ای که پس از آن آخرالزمان پطرس باید نوشته شده باشد — با استفاده احتمالی از کتاب چهارم عزرا نشان داده می‌شود که حدود سال ۱۰۰ میلادی نوشته شده. این آخرالزمان در کتاب ۲ اوراکل‌های سیبیلی (حدود ۱۵۰ میلادی) نقل شده و توسط کلمنت اسکندرانی در گزیده‌های پیشگویانه‌اش (حدود ۲۰۰ میلادی) با نام ذکر و نقل‌قول شده است. همچنین با نام در قطعه موراتوری که عموماً به اواخر قرن دوم (حدود ۱۷۰–۲۰۰ میلادی) تاریخ‌گذاری می‌شود آمده است. همه این‌ها نشان می‌دهد که این اثر باید تا حدود سال ۱۵۰ میلادی وجود داشته باشد.

خاستگاه جغرافیایی نویسنده ناشناخته است و موضوع بحث علمی باقی مانده. نظریه‌های اصلی فلسطین یا مصر را پیشنهاد می‌کنند. ریچارد بوکام استدلال می‌کند که تاریخ تألیف را می‌توان دقیق‌تر به شورش بار کوخبا (۱۳۲–۱۳۶ میلادی) نسبت داد و نویسنده را یک مسیحی یهودی در یهودیه رومی معرفی می‌کند. این پیشنهاد مورد پذیرش همگان نیست. دیگر پژوهشگران مصر رومی را به‌عنوان خاستگاه احتمالی پیشنهاد می‌دهند.

## تاریخچه نسخه‌های خطی
از دوران قرون وسطی تا ۱۸۸۶، آخرالزمان پطرس تنها از طریق نقل‌قول‌ها و اشارات در نوشته‌های مسیحی اولیه شناخته می‌شد. یک نسخه خطی پاره‌پاره یونانی کوینه در طول کاوش‌هایی که گاستون ماسپرو در فصل ۱۸۸۶–۱۸۸۷ در یک نکروپولیس در اخمیم در مصر علیا آغاز کرد کشف شد. این قطعه شامل برگ‌های پوستی بود که ظاهراً در قبر یک راهب مسیحی گذاشته شده بودند. برآوردهای متفاوتی دربارهٔ زمان نوشتن این نسخه خطی وجود دارد. دیرین‌نگار گوگلیلمو کاوالو و پاپیروس‌شناس هِرویگ ماهلر تخمین می‌زنند که اواخر قرن ششم محتمل‌ترین زمان است. نسخه خطی یونانی اکنون در موزه قبطی در قاهره قدیم نگهداری می‌شود.

کاشف فرانسوی آنتوان دابادی در قرن نوزدهم تعداد زیادی نسخه خطی در اتیوپی به دست آورد، ولی بسیاری از آن‌ها دهه‌ها بدون تحلیل و ترجمه ماندند. مجموعه بزرگی از ادبیات کلمنتی به زبان اتیوپیایی از مجموعه دابادی همراه با ترجمه‌های فرانسوی در سال‌های ۱۹۰۷–۱۹۱۰ منتشر شد. پس از خواندن ترجمه‌های فرانسوی، دانشمند انگلیسی ام.آر. جیمز در سال ۱۹۱۰ دریافت که همبستگی قوی با آخرالزمان یونانی پطرس اخمیم وجود دارد و نسخه اتیوپیایی همین اثر در این مجموعه است. نسخه خطی مستقل دیگری از اتیوپی در جزیره کِبران در دریاچه تانا در سال ۱۹۶۸ کشف شد. پژوهشگران حدس می‌زنند این نسخه‌های اتیوپیایی از یک نسخه عربی گمشده ترجمه شده‌اند که خود از اصل یونانی گمشده ترجمه شده بود.

دو قطعه یونانی کوتاه دیگر از این اثر کشف شده‌اند که هر دو ابتدا در مصر یافت شدند: یک قطعه قرن پنجمی که در کتابخانه بودلیان در آکسفورد نگهداری می‌شود و در سال ۱۸۹۵ کشف شد؛ و قطعه راینِر که در مجموعه راینر در وین نگهداری می‌شود، در دهه ۱۸۸۰ کشف شد ولی تنها در سال ۱۹۲۹ به‌عنوان مرتبط با آخرالزمان پطرس شناسایی شد. در مجموع، پنج نسخه خطی امروزه موجود است: دو نسخه اتیوپیایی و سه قطعه یونانی.

بیشتر پژوهشگران معتقدند نسخه‌های اتیوپیایی به متن اصلی نزدیک‌ترند، در حالی که نسخه خطی یونانی کشف‌شده در اخمیم نسخه‌ای متأخر و ویراسته است.

## محتوا
آخرالزمان پطرس به‌عنوان گفتگوی عیسی با مؤمنانش چارچوب‌بندی شده. در نسخه اتیوپیایی، حواری پطرس ابتدا رؤیایی از جهنم و سپس رؤیایی از بهشت می‌بیند که مسیح قائم به او عطا می‌کند؛ در قطعه اخمیم، ترتیب بهشت و جهنم معکوس است و عیسی در دوران زندگی و خدمتش آن را آشکار می‌کند. این اثر به شکل یک کاتاباسیس یا نکییا یونانی، جزئیات گسترده‌ای دربارهٔ مجازات در جهنم برای هر نوع جنایت ارائه می‌دهد و ماهیت بهشت را نیز به اختصار ترسیم می‌کند.

در آغاز، حواریون هنگام حضور در کوه زیتون دربارهٔ نشانه‌های ظهور ثانوی می‌پرسند. در فصل ۲ نسخه اتیوپیایی، پطرس خواستار توضیح معنای مَثَل درخت انجیر در حال شکوفه و درخت انجیر بایر می‌شود. عیسی دو مَثَل را در یک تمثیل مفصل ترکیب می‌کند. اثر ادامه می‌دهد و پایان زمان را که با ظهور ثانوی همراه خواهد بود توصیف می‌کند: آتش و تاریکی جهان را می‌لرزاند، مسیح متاج‌شده در شکوه بازمی‌گردد، و مردمان از رودخانه‌ای از آتش عبور می‌کنند.

##### مجازات‌های جهنم
اثر به توصیف مجازات‌هایی می‌پردازد که منتظر بدکاران است. بسیاری از مجازات‌ها زیر نظر عِزرائل فرشته خشم (احتمالاً فرشته عزرائیل، هرچند شاید اشاره‌ای معیوب به فرشته ساریئل) هستند. فرشته اوریئل مردگان را در بدن‌های جدید زنده می‌کند تا بتوان آن‌ها را به شکل جسمانی پاداش داد یا شکنجه کرد.

مجازات‌های جهنم در این رؤیا عبارتند از: کفرگویان از زبانشان آویزان می‌شوند؛ کسانی که عدالت را انکار می‌کنند در چاه آتش قرار می‌گیرند؛ زنانی که برای زنا خود را می‌آرایند از موهایشان بالای گِل جوشان آویزان می‌شوند و مردانی که با آن‌ها رابطه زناکارانه داشتند از جنسیتشان کنارشان آویزان می‌شوند؛ قاتلان و همدستانشان توسط موجودات سمی و کرم‌های بی‌شمار شکنجه می‌شوند؛ زنانی که فرزندانشان را سقط کرده‌اند تا گلویشان در چاه مدفوع فرورفته‌اند؛ ثروتمندانی که فقرا را نادیده گرفتند با لباس‌های کثیف پوشانده شده و با سنگ‌های تیز و سوزان سوراخ می‌شوند؛ رباخواران تا زانو در دریاچه‌ای از ماده کثیف و خون ایستاده‌اند؛ ساحران بر چرخ آتش آویزانند.

##### رؤیای بهشت
رؤیای بهشت از توصیف جهنم کوتاه‌تر است و در نسخه اخمیم کامل‌تر توصیف شده. در بهشت، مردم پوستی سفید و شیری خالص دارند، موهای فرفری و به‌طور کلی زیبا هستند. زمین با گل‌ها و ادویه‌های ابدی می‌شکوفد. مردم لباس‌های درخشانی از نور می‌پوشند، مثل فرشتگان. همه در دعای کُرال می‌خوانند.

در نسخه اتیوپیایی، روایت با صعود عیسی در کوه در فصل‌های ۱۵–۱۷ پایان می‌یابد. عیسی همراه با پیامبران موسی و الیاس بر ابری به آسمان اول صعود می‌کند و سپس به آسمان دوم می‌روند.

##### نجات گناهکاران
یک موضوع الهیاتی تنها در نسخه قطعه راینر وجود دارد. فصل ۱۴ آن نجات گناهکاران محکوم را توصیف می‌کند که نیکوکاران برایشان دعا می‌کنند: «آنگاه به خوانده‌شدگان و برگزیدگانم هر که را که از مجازات از من بخواهند خواهم داد.»

این بخش که در نسخه‌های متأخر یافت نمی‌شود، احتمالاً متن اصلی بوده است، زیرا با نقل‌قولی در اوراکل‌های سیبیلی مطابقت دارد. دیگر آثار مسیحی با عبارات موازی که احتمالاً از این بخش تأثیر پذیرفته‌اند شامل رساله رسولان و آخرالزمان قبطی الیاس هستند.

## پیشینه‌های تأثیرگذار
بخش زیادی از پژوهش‌های اولیه دربارهٔ آخرالزمان صرف تعیین تأثیرات پیشین آن شد. مطالعات اولیه به‌طور کلی بر ریشه‌هایش در فلسفه هلنیستی تأکید داشتند. پژوهش در اواخر قرن بیستم توسط مارتا هیمل‌فارب و دیگران بر ریشه‌های یهودی قوی آخرالزمان پطرس نیز تأکید دارد. این اثر احتمالاً کتاب آخرالزمانی یهودی کتاب چهارم عزرا را نقل می‌کند.

## تأثیر
آخرالزمان پطرس قدیمی‌ترین توصیف مفصل بازمانده از بهشت و جهنم در زمینه مسیحی است. اوراکل‌های سیبیلی، محبوب در میان مسیحیان رومی، مستقیماً از آخرالزمان پطرس نقل می‌کند.

آثار آخرالزمانی متأخر الهام‌گرفته از آخرالزمان پطرس شامل آخرالزمان توماس در قرون دوم-چهارم و مهم‌تر از همه، آخرالزمان پولس در قرن چهارم هستند. کمدی الهی دانته آلیگیری در قرن چهاردهم بسیار محبوب و مشهور شد و از آخرالزمان پولس تأثیر پذیرفت. بنابراین آخرالزمان پطرس پیشرو این رویاهای تأثیرگذار از آخرت بود.

## جایگاه قانونی
آخرالزمان پطرس در نهایت در عهد جدید گنجانده نشد، ولی به نظر می‌رسد یکی از آثاری بود که به گنجانده شدن نزدیک‌ترین بود، همراه با شبان هرماس. قطعه موراتوری می‌گوید: «ما تنها آخرالزمان‌های یوحنا و پطرس را می‌پذیریم، هرچند برخی از ما نمی‌خواهند که دومی در کلیسا خوانده شود.»

کلمنت اسکندرانی به نظر می‌رسد آخرالزمان پطرس را کتاب مقدس می‌دانست (حدود ۲۰۰ میلادی). اوسبیوس این اثر را شخصاً به‌عنوان غیراصیل و ساختگی — ولی نه بدعت‌آمیز — در کتاب تاریخ کلیسای خود (حدود دهه ۳۲۰ میلادی) طبقه‌بندی کرد.

## جستارهای وابسته
* *[[آخرالزمان الیاس]]*
* *[[سفر زروبابل]]*

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:متون مسیحیت سده ۲ (میلادی)
رده:متون یونانی کوینه
رده:نوشته‌های آخرت‌شناسی مسیحیت