آداب معاشرت در خاورمیانه

**آداب معاشرت در خاورمیانه** مجموعه‌ای از هنجارها و رفتارهای اجتماعی است که بخش بزرگی از آن با اسلام و آموزه‌های قرآن پیوند دارد و در طول سده‌ها شکل گرفته و به اجرا درآمده است. آداب تجویزی اسلامی با عنوان «ادب» شناخته می‌شود و به معنای «نیکویی، اخلاق نیک، نزاکت، شایستگی، انسان‌دوستی و درستکاری» است.

بسیاری از نکته‌هایی که در این جستار آمده در دیگر سرزمین‌های جهان اسلام نیز کاربرد دارد، به‌ویژه در کشورهایی با اکثریت مسلمان بیرون از خاورمیانه. با این حال خاورمیانه زادگاه پیروان ادیان گوناگونی افزون بر اسلام است؛ از جمله مسیحیان ارتدوکس شرقی، قبطیان، مارونی‌ها، ملکیان، کاتولیکان آیین شرقی و آیین لاتین، دروز، زرتشتیان، بهائیان، ایزدیان، مندائیان و پیروان مذاهب گوناگون یهودی. در بسیاری از موارد، مسلمانان و غیرمسلمانان خاورمیانه ویژگی‌های مشترکی دارند؛ خواه پرهیز از گوشت خوک که هم در قوانین غذایی اسلامی و هم در شریعت یهود تجویز شده باشد، خواه علاقه‌مندی به نوشیدنی معروف به قهوه ترک یا آشنایی با شیوهٔ دادوستد در بازارهای شلوغ سنتی.

## پوشش سر
در بسیاری از اماکن مقدس مسلمانان رعایت پوشش سر مرسوم است. برای زنان پوشیدن حجاب اسلامی و برای مردان بر سر گذاشتن عرقچین، دستار یا چفیه رایج است، هرچند بسیاری از مردان پوشش سر به کار نمی‌برند. در کنیسه‌ها و دیگر جایگاه‌های نیایش یهودیان نیز از مردان انتظار می‌رود کیپا یا پوشش سر دیگری داشته باشند. در کلیساهای ارتدوکس مسیحی معمولاً مردان باید کلاه خود را بردارند، اما از زنان خواسته می‌شود موهای خود را با روسری یا نقاب بپوشانند.

## روابط اجتماعی و فضای شخصی

نمایش عمومی عواطف میان زن و مرد، حتی میان همسران، در جوامع محافظه‌کارتر خاورمیانه ناپسند شمرده می‌شود؛ این ممنوعیت حتی شامل دست در دست گرفتن نیز می‌شود. در مقابل، دست در دست راه رفتن افراد هم‌جنس در بسیاری از نقاط خاورمیانه نشانهٔ عادی دوستی به‌شمار می‌آید و بار عاشقانه ندارد.

بسیاری از مردم خاورمیانه فضای شخصی کمتری نسبت به آنچه در فرهنگ‌های غربی مرسوم است مطالبه می‌کنند؛ بنابراین، عقب رفتن هنگامی که طرف مقابل نزدیک‌تر می‌شود ممکن است بی‌ادبانه تلقی شود.

## احترام به بزرگ‌ترها
احترام ویژه به سالمندان و بزرگ‌ترها در بسیاری از جوامع خاورمیانه جایگاه برجسته‌ای دارد. این احترام می‌تواند به شکل‌های گوناگونی نمود یابد: برخاستن هنگام ورود افراد مسن‌تر به اتاق، سلام کردن پیش از دیگران به آنان (حتی اگر با حاضران دیگر آشناتر باشید)، ایستادن هنگام گفت‌وگو با بزرگ‌ترها، بوسیدن سر خویشاوندان سالخورده و پذیرایی از آنان پیش از دیگران بر سر سفره.

## مهمان‌نوازی

مهمان‌نوازی یکی از ارزش‌های بنیادین فرهنگ خاورمیانه است. در سراسر منطقه، از صحرانشینان بدوی تا شهرنشینان، پذیرایی سخاوتمندانه از مهمان امری مقدس شمرده می‌شود. آماده‌سازی قهوه به شیوهٔ سنتی نمونه‌ای از این مهمان‌نوازی است که میزبانان بدان افتخار می‌کنند.

## حرکات بدنی و کفش
در ایران نشان دادن «شست بالا» (به انگلیسی: ) توهین‌آمیز تلقی می‌شود. همچنین نشان دادن کف پا به دیگران یا تماس کفش با کسی در بسیاری از نقاط خاورمیانه بی‌ادبانه به‌شمار می‌آید. نشستن با پاهای بالا آمده نیز ممکن است ناپسند باشد و در برخی خانه‌ها پیش از ورود به اتاق نشیمن باید کفش را درآورد.

## کسب‌وکار و روابط شخصی
بسیاری از مردم خاورمیانه میان زندگی حرفه‌ای و شخصی مرز روشنی نمی‌گذارند. دادوستد تا حد زیادی بر پایهٔ روابط شخصی، پیوندهای خانوادگی، اعتماد و آبرو استوار است و گرایش به اولویت دادن امور شخصی بر همه چیز وجود دارد. از این رو ساختن رابطهٔ کاری بر بنیاد دوستی و اعتماد متقابل اهمیت فراوانی دارد. به گفتهٔ تامی لنکوت لیبوویتز، مدرس آداب معاشرت، در اسرائیل پرسیدن پرسش‌های شخصی دربارهٔ درآمد یا فرزندان از دیگران امری رایج است.

## تعارف
تعارف (به فارسی: ) شیوه‌ای از نزاکت ایرانی است که بر احترام و رعایت جایگاه اجتماعی تأکید دارد. این رسم دربرگیرندهٔ تعارفات ظاهری و تواضع رفتاری است که بخش جدایی‌ناپذیری از فرهنگ ایرانی به‌شمار می‌رود.

## گوناگونی دینی و فرهنگی
خاورمیانه سرزمین ادیان و فرهنگ‌های گوناگون است. پیش‌بینی شده که میان ۱۰ تا ۱۲ میلیون مسیحی بومی در خاورمیانه زندگی می‌کنند که بیشتر آنان در مصر، شام (اردن، لبنان، سوریه و سرزمین‌های فلسطینی) و عراق متمرکزند؛ هرچند شمار آنان رو به کاهش است. جمعیت جهانی دروز نزدیک به یک میلیون نفر برآورد شده که ۴۵ تا ۵۰ درصد آنان در سوریه، ۳۵ تا ۴۰ درصد در لبنان و کمتر از ۱۰ درصد در اسرائیل زندگی می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* آداب و مناسک اسلامی
* آداب
* تعارف

## منابع

* 
* 
* 

رده:فرهنگ در خاورمیانه
رده:فرهنگ اسلامی
رده:فرهنگ عرب