جنگنده فو

بندانگشتی|فو فایتر در طول جنگ جهانی دوم بر فراز آلمان
اصطلاح **جنگنده‌های فو** (به انگلیسی: foo fighters) توسط خلبان‌های متفقین جنگ جهانی دوم برای توصیف انواع شیء ناشناس پرنده (یوفو) یا پدیده‌های هوایی مرموز که در آسمان هر دو جبهه اروپا و اقیانوس آرام دیده می‌شد، به کار می‌رفت.

اگرچه اصطلاح «جنگنده‌های فو» در ابتدا برای توصیف نوعی از شیء ناشناس پرنده که توسط «گردان ۴۱۵ مبارز شبانه» ایالات متحده گزارش و نام‌گذاری شده بود استفاده می‌شد، اما این واژه به مرور به معنای هرگونه مشاهده یوفو در آن دوره نیز به کار رفت. جنگنده‌های فو که رسماً از نوامبر ۱۹۴۴ به بعد گزارش شدند، توسط شاهدان به عنوان سلاح‌های سری دشمن فرض می‌شدند.

هیئت رابرتسون توضیحات احتمالی را بررسی کرد؛ به عنوان مثال، این که آن‌ها پدیده‌های الکترواستاتیک شبیه به آتش سنت المو، پدیده‌های طیف الکترومغناطیسی یا صرفاً بازتاب نور از بلورهای یخ بوده‌اند.

## ریشه‌شناسی
واژه مهمل «فوبار» در اوایل دهه ۱۹۳۰ در فرهنگ عامه ظهور کرد و اولین بار توسط کارتونیست، بیل هولمن، استفاده شد که در نوارهای کمیک آتش‌نشانی خود به نام *[[اسموکی استوور]]* (Smokey Stover), علائم و جناس‌های «فو» (foo) را به کار می‌برد.

[بندانگشتی|جنگنده‌های فو بر اساس گزارش‌های گردان ۴۱۵ مبارز شبانه که تحت فرماندهی [تیپ ۶۴ شکاری (جنگ جهانی دوم)|تیپ ۶۴ شکاری بود، مشهور شدند.]]
اصطلاح «فو» توسط یک اپراتور رادار در گردان ۴۱۵ مبارز شبانه به نام دونالد جی. میرز از کمیک *اسموکی استوور* به عاریت گرفته شد. به گفته اکثر اعضای گردان ۴۱۵، او بود که نام جنگنده‌های فو را بر این پدیده‌ها گذاشت. میرز اهل شیکاگو و خواننده مشتاق آثار هولمن بود که روزانه در *[[شیکاگو تریبون]]* منتشر می‌شد. تکیه‌کلام اسموکی استوور این بود که «هر جا فو هست، آتش هم هست». در یک جلسه گزارش‌دهی مأموریت در شب ۲۷ نوامبر ۱۹۴۴، فردریک «فریتز» رینگوالد، افسر اطلاعاتی واحد، اظهار داشت که میرز و خلبان، ستوان اد شلوتر، یک گوی سرخ آتشین را مشاهده کرده‌اند که به نظر می‌رسید با مانورهای پرسرعت آن‌ها را تعقیب می‌کند. رینگوالد گفت که میرز به شدت آشفته بود و نسخه‌ای از کمیک را در جیب پشت خود داشت. او آن را بیرون کشید، روی میز رینگوالد کوبید و گفت: «این یکی دیگر از آن جنگنده‌های فوی لعنتی (fuckin' foo fighters) بود!» و با عصبانیت از اتاق خارج شد.

به گفته رینگوالد، به دلیل نبود نام بهتر، این نام ماندگار شد؛ و در ابتدا مردان گردان ۴۱۵ این حوادث را «جنگنده‌های فوی لعنتی» می‌نامیدند. در دسامبر ۱۹۴۴، باب ویلسون، خبرنگار آسوشیتد پرس در پاریس، به پایگاه گردان ۴۱۵ در خارج از دیژون فرانسه فرستاده شد تا دربارهٔ این داستان تحقیق کند. در این زمان بود که اصطلاح مذکور برای انتشار رسمی اصلاح و به «جنگنده‌های فو» تبدیل شد. فرمانده گردان، سروان هارولد آگسپرگر، نیز تصمیم گرفت این واژه را در اسناد تاریخی گردان به «جنگنده‌های فو» تغییر دهد.

سایر ریشه‌های پیشنهادی برای این اصطلاح، تحریفی از واژه فرانسوی *feu* به معنای آتش، یا تحریفی از مخفف نظامی FUBAR (به معنای: فراتر از هرگونه شناسایی به فنا رفته) بوده است.

## تاریخچه
پرسنل نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا از اوایل مارس ۱۹۴۲ گزارش‌هایی مبنی بر دیدن نورهایی که هواپیمای آن‌ها را تعقیب می‌کردند، داده بودند؛ مشاهدات مشابهی توسط خدمه بمب‌افکن‌های بریتانیایی بر فراز بالکان از آوریل ۱۹۴۴ آغاز شد. مشاهدات آمریکایی برای اولین بار توسط خدمه گردان ۴۲۲ مبارز شبانه مستقر در بلژیک اشغالی در هفته اول اکتبر ۱۹۴۴ ثبت شد. در آن زمان، به اشتباه تصور می‌شد که این‌ها هواپیماهای رهگیر با موتور موشکی مسرشمیت ام‌ایی ۱۶۳ هستند که البته در شب عملیات نمی‌کردند. با این حال، بخش عمده مشاهدات در هفته آخر نوامبر ۱۹۴۴ آغاز شد؛ زمانی که خلبانانی که شبانه بر فراز اروپای غربی پرواز می‌کردند، گزارش دادند که اشیاء درخشان گرد و پرسرعتی هواپیمای آن‌ها را تعقیب می‌کنند. این اشیاء به صورت آتشین و با درخشش قرمز، سفید یا نارنجی توصیف می‌شدند. برخی خلبانان آن‌ها را شبیه به چراغ‌های درخت کریسمس توصیف کردند و گزارش دادند که به نظر می‌رسید با هواپیما بازی می‌کنند و پیش از ناپدید شدن ناگهانی، مانورهای وحشیانه‌ای انجام می‌دهند. خلبانان و خدمه پرواز گزارش دادند که این اشیاء به صورت آرایش (فرماسیون) در کنار هواپیمای آن‌ها پرواز می‌کردند و طوری رفتار می‌کردند که گویی تحت کنترل هوشمند هستند، اما هرگز رفتار خصمانه‌ای از خود نشان ندادند. با این حال، نه می‌شد از آن‌ها پیشی گرفت و نه آن‌ها را سرنگون کرد. این پدیده چنان گسترده بود که نورها نامی به خود گرفتند – در جبهه اروپا اغلب آن‌ها را «آذرگوی‌های کرات» (Kraut fireballs) می‌نامیدند، اما در اکثر موارد «جنگنده‌های فو» خوانده می‌شدند. ارتش این مشاهدات را جدی گرفت و مشکوک شد که شاید سلاح‌های مخفی آلمان باشند، اما تحقیقات بیشتر نشان داد که خلبانان آلمانی و ژاپنی نیز مشاهدات مشابهی را گزارش کرده‌اند.

بندانگشتی|احتمالاً جنگنده‌های فو در طول جنگ جهانی دوم در اروپا.
در ۱۳ دسامبر ۱۹۴۴، مقر عالی نیروهای اعزامی متفقین در پاریس بیانیه‌ای مطبوعاتی صادر کرد که روز بعد در *[[نیویورک تایمز]]* چاپ شد و رسماً این پدیده را به عنوان «سلاح جدید آلمان» توصیف کرد. داستان‌های تکمیلی با استفاده از اصطلاح «جنگنده‌های فو» در *نیویورک هرالد تریبون* و روزنامه بریتانیایی *[[دیلی تلگراف]]* ظاهر شد.

مجله *[[تایم]]* در نسخه ۱۵ ژانویه ۱۹۴۵ خود مطلبی با عنوان «فو-فایتر» منتشر کرد و گزارش داد که «گوی‌های آتشین» بیش از یک ماه است که جنگنده‌های شبانه نیروی هوایی ارتش آمریکا را تعقیب می‌کنند و خلبانان آن را «فو-فایتر» نامیده‌اند. طبق گزارش *تایم*، توصیفات از این پدیده متفاوت بود، اما خلبانان اتفاق نظر داشتند که نورهای مرموز با سرعت زیاد هواپیمای آن‌ها را از نزدیک دنبال می‌کنند.

پدیده «گوی‌های آتشین» گزارش شده از جبهه اقیانوس آرام تا حدودی با جنگنده‌های فو در اروپا متفاوت بود؛ «گوی آتشین» شبیه به یک کره بزرگ در حال سوختن بود که «صرفاً در آسمان معلق می‌ماند»، اگرچه گزارش‌هایی مبنی بر تعقیب هواپیماها نیز وجود داشت. گمانه‌زنی‌هایی وجود داشت که این پدیده ممکن است با کارزار بالون‌های آتشین ژاپنی مرتبط باشد. مانند اروپا، هیچ گزارشی مبنی بر حمله «گوی آتشین» به هواپیماها ثبت نشد.

هیئت رابرتسون پس از جنگ با استناد به گزارش‌های جنگنده فو، خاطرنشان کرد که رفتار آن‌ها تهدیدآمیز به نظر نمی‌رسد و توضیحات احتمالی را ذکر کرد؛ مانند پدیده‌های الکترواستاتیک مشابه آتش سنت المو، پدیده‌های طیف الکترومغناطیسی، یا بازتاب نور از بلورهای یخ. در گزارش این هیئت آمده بود: «اگر اصطلاح بشقاب‌پرنده در سال‌های ۱۹۴۳–۱۹۴۵ رایج بود، این اشیاء با این نام طبقه‌بندی می‌شدند.»

### مشاهدات
جنگنده‌های فو در موارد متعددی از سراسر جهان گزارش شدند. نمونه‌ها عبارتند از:
* در سپتامبر ۱۹۴۱، دو ملوان در کشتی لهستانی *پولاسکی* (S.S. Pułaski) که سربازان بریتانیایی را از اقیانوس هند عبور می‌داد، یک «گوی عجیب با درخشش مایل به سبز، به اندازه حدود نصف ماه کامل» را گزارش کردند. آن‌ها به یک افسر بریتانیایی اطلاع دادند و او نیز همراه با آن‌ها بیش از یک ساعت حرکات شیء را تماشا کرد.
* ستوان خلبان، برایان لومسدن، نیوزیلندی شاغل در نیروی هوایی سلطنتی، با دو نور کهربایی یا نارنجی‌رنگ مواجه شد که او را در یک مأموریت نفوذی بر فراز شمال فرانسه در دسامبر ۱۹۴۲ تعقیب کردند. یک نور بالاتر از دیگری بود که احتمال یکی بودن آن‌ها با چراغ‌های ناوبری هواپیما را رد می‌کرد. نورها او را تا رسیدن به کانال مانش تعقیب کردند. خلبان دیگری از واحد او شب بعد پدیده مشابهی را با نور سبز تجربه کرد. این داستان در نهایت در شماره ۴ نوامبر ۱۹۵۵ روزنامه کرایست‌چرچ استار-سان منتشر شد.
* ۱۳ اکتبر ۱۹۴۴: خدمه گردان ۱۷۸ بریتانیا مستقر در ایتالیا، گزارش دادند که در طول یک حمله شبانه به سکش‌فهروار، نورهایی را مشاهده کرده‌اند که هواپیمای آن‌ها را بر فراز مجارستان تعقیب می‌کردند. یک کانسالیدیتید بی-۲۴ لیبراتور به خلبانی ستوان تیلور برای چندین دقیقه توسط یک نور قرمز متناوب تعقیب شد. این گردان گزارش‌های مشابه متعددی را از آوریل ۱۹۴۴ آغاز کرده بود و تا پایان جنگ ادامه داد.
* چارلز آر. باستین از نیروی هوایی هشتم آمریکا، یکی از اولین برخوردها با جنگنده‌های فو را در منطقه بلژیک/هلند گزارش کرد؛ او آن‌ها را به عنوان «دو چراغ مه‌شکن که با سرعت بسیار زیاد پرواز می‌کردند و می‌توانستند جهت خود را به سرعت تغییر دهند» توصیف کرد. در طول جلسه گزارش‌دهی، افسر اطلاعاتی به او گفت که دو جنگنده شبانه بریتانیایی نیز همان چیز را گزارش کرده‌اند و بعداً در روزنامه‌های بریتانیا نیز منتشر شد.
* سناتور تد استیونز برخوردی را از زمان خلبانی خود در جنگ جهانی دوم توصیف کرد که توسط سناتور هری رید چنین بازگو شده است: «من در حال پرواز بودم و جسمی در کنار من بود. نمی‌توانستم از شر آن خلاص شوم، سرعتم را کم کردم، آنجا بود. سرعتم را زیاد کردم، باز هم آنجا بود. شیرجه می‌زدم، باز هم آنجا بود. تماس گرفتم، اما چیزی در رادار نبود.»

## توضیحات و نظریه‌ها
سروان رینگوالد، افسر اطلاعاتی گردان ۴۱۵ مبارز شبانه، گزارشی شامل ۱۴ حادثه جداگانه در دسامبر ۱۹۴۴ و اوایل ژانویه ۱۹۴۵ را به بخش اطلاعات «فرماندهی دوازدهم هوایی تاکتیکی» (XII TAC) ارسال کرد؛ زیرا واحدهای مافوق آن‌ها در تیپ ۶۴ شکاری قادر به ارائه هیچ پاسخی نبودند. XII TAC که خود پاسخی نداشت، از مقر عالی نیروهای اعزامی متفقین (SHAEF) در پاریس درخواست کمک کرد. SHAEF نیز اطلاعی از این پدیده نداشت و از وزارت هوایی بریتانیا در لندن پرس‌وجو کرد. توضیح وزارت هوایی برای پدیده جنگنده فو در ۱۳ مارس ۱۹۴۵ دریافت شد:

در اوایل پاییز ۱۹۴۵، گروهی از دانشمندان، مهندسان و افسران عالی‌رتبه سابق لوفت‌وافه توسط کارکنان بخش اطلاعات نیروی هوایی ایالات متحده در اروپا دربارهٔ گزارش‌های جنگی «گوی‌های آتشین» مورد بازجویی قرار گرفتند. هیچ‌یک از سیزده نفر مصاحبه‌شونده، ادعایی مبنی بر آگاهی از برنامه سلاح‌های سری آلمان که بتواند این مشاهدات را توضیح دهد، نداشتند.

رناتو وسکو، نویسنده، نظریه زمان جنگ مبنی بر اینکه جنگنده‌های فو سلاح سری نازی‌ها بودند را در اثر خود با نام «رهگیری یوفو» احیا کرد که در سال ۱۹۹۴ با عنوان «یوفوهای ساخت بشر: ۵۰ سال سرکوب» بازنشر شد. وسکو ادعا می‌کند که جنگنده‌های فو در واقع نوعی مین جنگ ضدهوایی پرتاب‌شونده از زمین، با هدایت خودکار و موتور جت به نام «فوئربال» (Feuerball - به معنای آذرگوی) بودند. این دستگاه که ظاهراً توسط واحدهای ویژه اس‌اس اداره می‌شد، از نظر شکل شبیه لاکِ یک لاک‌پشت زمینی بود و با استفاده از جت‌های گازی که مانند یک «فرفره کاترین» به دور بدنه می‌چرخیدند، پرواز می‌کرد. لامپ‌های مینیاتوری کلایسترون در داخل دستگاه، در ترکیب با جت‌های گازی، ظاهر کروی درخشان ویژگی جنگنده‌های فو را ایجاد می‌کردند. یک رادار ابتدایی جلوگیری از برخورد تضمین می‌کرد که وسیله با اشیاء پرنده دیگر برخورد نکند و یک مکانیسم حسگر داخلی حتی به ماشین دستور می‌داد که در صورت شلیک به آن، به سرعت از محل دور شود. به گفته وسکو، هدف از «فوئربال» دوگانه بود؛ ظهور این دستگاه عجیب در جریان بمب‌افکن‌ها اثر گیج‌کننده و مختل‌کننده بر خلبانان داشت. همچنین، وسکو ادعا می‌کند که این دستگاه‌ها دارای قابلیت «تهاجمی» نیز بودند؛ او بیان کرد که تخلیه‌های الکترواستاتیک از لامپ‌های کلایسترون در سیستم احتراق بمب‌افکن‌ها تداخل ایجاد می‌کرد و باعث از کار افتادن موتورها و سقوط هواپیماها می‌شد. اگرچه هیچ شواهد متقنی برای حمایت از واقعیت پهپاد «فوئربال» وجود ندارد، این نظریه توسط سایر نویسندگان هوانوردی و یوفوشناسی دنبال شده و حتی در برخی «مستندهای» تلویزیونی اخیر دربارهٔ سلاح‌های سری نازی به عنوان محتمل‌ترین توضیح ذکر شده است. با این حال، دیگران با اشاره به تک‌منبع بودن این ادعاها، فقدان کامل شواهد پشتیبان و قابلیت‌های غیرمحتمل دستگاه فرضی، این توضیح را مهمل می‌دانند.

هر نوع تخلیه الکتریکی از بال هواپیماها (ببینید: آتش سنت المو) نیز به عنوان یک توضیح پیشنهاد شده است، زیرا دیده شده که این پدیده در نوک بال هواپیماها ظاهر می‌شود. همچنین اشاره شده است که برخی از توصیفات جنگنده‌های فو شباهت زیادی به گوی آذرخش دارند.

در آوریل ۱۹۴۵، نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا آزمایش‌هایی را روی خطاهای بصری خلبانان در شب آغاز کرد. این کار شروع پروژه X-148-AV-4-3 در اداره پزشکی نیروی دریایی (BUMED) بود. این پروژه در مطالعه سرگیجه خلبانان پیشگام بود و به این دلیل آغاز شد که انواع مختلفی از رویدادهای غیرعادی توسط خلبانان شبانه گزارش می‌شد. ادگار ویناک، روان‌شناس اصلی پرواز در این پروژه، نیاز به یک طرح منسجم از همه‌گیرشناسی سرگیجه خلبانان را چنین خلاصه کرد:

## منابع

* Jerome Clark, *The Ufo Book: Encyclopedia of the Extraterrestrial*, Visible Ink, 1998, 
* Timothy Good, *Need to Know: UFOs, the Military, and Intelligence*, Pegasus Books, 2007, 
* Graeme Rendall, *UFOs Before Roswell: European Foo-Fighters 1940-1945*, Reiver Country Books, 2021, 

* 

## پیوند به بیرون

* جنگنده‌های فو در جنگ جهانی دوم – Saturday Night Uforia
* اسناد جنگنده فو – Computer UFO Network
* جنگنده‌های فو: برخوردهای خلبانان امروزی با UAP چیز جدیدی نیست – اثر گریم رندال.
* دیسک‌های آلمانی: یوفو در رایش سوم
* جنگنده‌های فو در جنگ جهانی دوم اثر جروم کلارک و لوسیوس فاریش.

## جستارهای وابسته
* آذرگوی‌های سبز
* روشنایی مرداب
* نورهای هسدالن
* یوفوهای نازی

رده:اشیای پرنده ناشناخته بر پایه نوع
رده:هوانوردی در جنگ جهانی دوم