بایگانی یهودیان عراق

**بایگانی یهودیان عراق** (به انگلیسی: ) مجموعه‌ای از ۲٬۷۰۰ کتاب و ده‌ها هزار سند تاریخی متعلق به جامعهٔ یهودیان عراق است که در سال ۲۰۰۳ میلادی، در جریان حملهٔ آمریکا به عراق، از سوی ارتش ایالات متحده در زیرزمین مقر سازمان اطلاعات صدام حسین کشف شد. این مجموعه دربرگیرندهٔ آثار گوناگونی از جمله تفسیرهای ۵۰۰ سالهٔ تلمود، کتاب‌های نیایش و نامه‌های شخصی دههٔ ۱۹۵۰ میلادی است.

این اسناد و کتاب‌ها پس از مهاجرت گستردهٔ یهودیان عراق به اسرائیل در جریان عملیات عزرا و نحمیا برجای مانده بودند؛ دولت عراق یهودیان مهاجر را ملزم به ترک همهٔ دارایی‌هایشان کرده بود. سازمان اطلاعات رژیم عراق سپس این مواد را از کنیسه‌ها و نهادهای جامعهٔ یهودی گردآوری کرد و سرانجام در زیرزمین مقر خود انبار نمود.

بایگانی از سال ۲۰۰۳ به‌طور موقت در اختیار ایالات متحده قرار دارد و قرار است سرانجام به عراق بازگردانده شود. این طرح جنجال‌برانگیز بوده‌است: برخی پژوهشگران خاورمیانه و سازمان‌های یهودی بر این باورند که چون این مواد تحت فشار رها شده‌اند و امروزه تقریباً هیچ یهودی‌ای در عراق زندگی نمی‌کند، بایگانی باید در اسرائیل یا ایالات متحده نگهداری شود.

## کشف و نگهداری
بایگانی یهودیان عراق در سال ۲۰۰۳ در زیرزمینی آب‌گرفته در مقر سازمان اطلاعات عراق یافت شد. کتاب‌ها و اسناد از راه فرایند انجماد در کامیون‌های ویژه نجات یافتند. هارولد رود، کارشناس خاورمیانه در پنتاگون که هنگام کشف مجموعه حضور داشت، با بهره‌گیری از ارتباطاتش در ایالات متحده به نگهداری بایگانی یاری رساند.

با موافقت دولت موقت عراق، بایگانی به دفتر ملی بایگانی و مدارک آمریکا در واشینگتن منتقل شد. مجموعه با هزینه‌ای بالغ بر ۳ میلیون دلار دیجیتالی‌سازی شد و به‌طور کامل در اینترنت در دسترس قرار گرفت.

اسناد این بایگانی به زبان‌های عبری، عربی، یهودی-عربی و انگلیسی نوشته شده‌اند. برخی طومارهای کشر آسیب‌دیدهٔ غیرقابل مرمت (مانند طومارهای تورات و طومارهای حاوی کتاب استر) بر پایهٔ شریعت یهود به‌صورت آیینی دفن شدند.

## جدال بر سر بازگرداندن به عراق
نگهداری بایگانی یهودیان عراق از سوی دفتر ملی بایگانی آمریکا موقتی است و ایالات متحده بر پایهٔ قرارداد موظف به بازگرداندن مجموعه به عراق است. این موضوع با مخالفت‌هایی روبه‌رو شده‌است، زیرا مخالفان بر این باورند که مجموعه به‌حق متعلق به یهودیان عراقی است که تقریباً هیچ‌یک از آنان اکنون در عراق زندگی نمی‌کنند. هارولد رود پیشنهاد کرده‌است که بایگانی به‌طور دائم در اسرائیل نگهداری شود.

در فوریهٔ ۲۰۱۴، مجلس سنای ایالات متحده آمریکا به اتفاق آرا قطعنامه‌ای تصویب کرد که از رئیس‌جمهور باراک اوباما خواستار بازگشایی مذاکرات تازه دربارهٔ توافق بازگرداندن بایگانی به عراق بود. در مه همان سال، دولت‌های ایالات متحده و عراق توافق کردند که بیشتر اقلام بایگانی تا سپتامبر ۲۰۱۸ در ایالات متحده بماند.

در سپتامبر ۲۰۱۷، وزارت امور خارجهٔ ایالات متحده اعلام کرد که درپی تمدید بیشتر توافق نخواهد بود. اما در ژوئیهٔ ۲۰۱۸ از این تصمیم عقب‌نشینی کرد و اعلام نمود که با دولت عراق برای به تعویق انداختن بازگشت بایگانی همکاری خواهد کرد.

### واکنش‌ها در اسرائیل
در سپتامبر ۲۰۱۷، عنات برکو نمایندهٔ کنست در نامه‌ای رسمی به نخست‌وزیر اسرائیل خواستار جلوگیری از بازگرداندن بایگانی به عراق شد و اظهار داشت که جایگاه این گنجینه در موزهٔ یهودیان بابل در اسرائیل است. همچنین در همان ماه، نامه‌ای رسمی از سوی فرزندان یهودیان بابل و سازمان‌های فعال در زمینهٔ بازیابی دارایی‌های یهودیان شرقی به سفارت ایالات متحده در اسرائیل ارسال شد و در آن خواسته شد بایگانی به آنان سپرده شود.

## پیوند به بیرون
* بایگانی یهودیان عراق در تارنمای دفتر ملی بایگانی و مدارک آمریکا
* بیانیهٔ مطبوعاتی بایگانی ملی آمریکا دربارهٔ گشایش نمایشگاه
* iraqijewisharchives.org — تارنمایی اختصاصی برای مبارزه با بازگرداندن بایگانی به دولت عراق

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:تاریخ یهودیان عراق
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و عراق
رده:بازگشت به وطن فرهنگی و هنر
رده:یهودیت در ۲۰۰۳ (میلادی)