ستار اردبیلی

**ستار اردبیلی** حدود سال ۱۸۲۰ میلادی متولد اردبیل، خواننده موسیقی ایرانی و آذربایجانی بود.

## زندگی
ستار اردبیلی در اوایل قرن نوزدهم در اردبیل متولد گردید. وی در اوایل دوره جوانی ترانه‌های فارسی و آذربایجانی را با صدای خوش اجرا می‌کرد. ایدئولوژی جامعه فئودالی حاکم بر کل سرزمین ایران در اردبیل نیز مانع رشد و فعالیت‌های وی در موسیقی نگردید. صدای دلنشین وی باعث شد تا او جذب مراسم مذهبی گردد. وی با اجرا نقش‌های مختلف در شبیه خوانی روز عاشورا شرکت می‌کرد. همچنین در جشن‌های عروسی غزل‌های محمد فضولی، حافظ و سعدی را در قالب موسیقی مقامی آذربایجانی یا بصورت تصنیف اجرای کند. علاقه وی به آثار این شعرا، وی را به سمت یادگیری کامل زبان‌های عربی، فارسی و ترکی سوق داد. ستار در ۲۰–۲۵ سالگی نه تنها در اردبیل بلکه در ایران و آذربایجان شهرت بزرگی کسب کرده بود. مرتجعین محلی به دلیل اتهامات واهی به وی، در پی بی‌اعتبار ساختن وی بودند که به دلیل شهرت وی به دربار محمدشاه در تهران دعوت که پس از آن به نخجوان رفت. افتخار حضور وی در نخجوان به سرعت در میان مردم پخش شد.

## در نخجوان
وی با شاعر معروف گرجی نیکولوز باراتاشویلی آشنا شده و در این شاعر در طی نامه ای به دوستش دربارهٔ مقایسه ستار اردبیلی با صفر (خواننده منطقه) اینگونه می‌نویسد: «از هر که بپرسی همه صفر را تعریف می‌کنند. من نمی‌دانم چرا همه شیفته وی هستید؟ شما او را از من بپرسید. او را سلیمان خان از ایران آورده است. او دور روز با ما بود و همه آهنگ‌های خود را خواند. چه کسی می‌گوید که صفر بهتر از ستار می‌خواند؟ ...»

## در تفلیس
وی در هنگام اقامت در تفلیس و ایروان چند سال به همراه آغامال ملیک آغامالوف به ساز و آواز پرداخت. آغامال به عنوان یک موسیقدان کامل در نوازندگی تار در ارمنستان مشهور بود. ستار اردبیلی هنگام عظیمت از اردبیل به تفلیس در ایروان مهمان نوازی تار آغامالوف می‌شد. گومرتسی محقق مشهور ارمنی از دوستی ستار با آغامالوف چنین می‌نویسد:

محیط تفلیس به دلیل مرکز فرماندهی و سیاسی تزار در منطقه قفقاز و ظهور فرهنگ‌های هنری روس، اروپا و شرق در مشهور شدن ستار نقش مهمی داشت. در آن زمان تفلیس مرکز موسیقی معروفی بود. سالن‌ها و انجمن‌های متعدد موسیقی وجود داشت. خواننده‌های مشهوری چون علعسگر الهوردی (پدر نریمان نریمانف)، یوانقول به همراه نوازندگانی چون آغامال، کورک، علعسگر، ساکو و حسین بابا در میان پرده‌های تئاترها به اجرای موسیقی می‌پرداختند. ستار اردبیلی به استناد منابع تاریخی، نقش مهمی در عرصه موسیقی تفلیس داشت.
از نوشته‌های مورخ معروف روس کیشمیش اوف چنین بر می‌آید که وی به کرات در مجالس موسیقی ستار شرکت کرده بود. وی می‌نویسد:

موسیقی‌شناس معروف ارمنی کارقانوف می‌نویسد:

## مهارت اجرایی
وی مقام‌های موسیقی آذربایجان را در زمین خارا، دشتی، رهاوی، شوشتری، بیات اصفهان، راست و چهارگاه با مهارت اجرا می‌کرد. در سال‌هایی که در تفلیس زندگی می‌کرد او علاوه بر جشن‌های مردمی به ضیافت‌هایی هم در اقامتگاه جانشینی قفقاز به افتخار شاهان و سلطان‌های ترکیه عثمانی و سایر مقامات برپا می‌شد دعوت می‌کردند.

## تقدیرنامه و مدال‌های افتخار
حکومت‌های ایران، ترکیه و روسیه با توجه به محبوبیت و استقبال گسترده مردم منطقه قفقاز و خاور نزدیک، از ستار، وی را با فرمان‌ها و اهدای مدال‌ها مورد تشویق قرار می‌دادند.

## شعر سید عظیم شیروانی در وصف ستار
سید عظیم شیروانی شاعر آذربایجانی در باب تمجید از ستار اردبیلی شعری بدین شرح در دیوان خود سروده است:

## ستار اردبیلی در نظر دیگران
ژول ورن نویسنده مشهور فرانسوی در کتاب خود جزیره‌ای در آتش ضمن دادن ارزش زیاد به صدای ستار چنین می‌نویسد:

هنر ستار اردبیلی را آهنگ ساز برجسته ارمنی هوسپ تیگرانوف نیز ستوده است. او حضور مکرر ستار را در گرجستان و ارمنستان و دیدار وی را با شخصیت‌های مشهور خاطر نشان ساخته است. ژنرال اولشوسکی نیز در کتاب اش بنام یادداشت‌های تفلیس در مورد ستار صحبت کرده است. او در این کتاب از ستار به عنوان خواننده ای که در تمام گرجستان مشهور بوده است نام می‌برد. پروفسور مکائیل رفیعلی در مونوگراف خود با عنوان میرزا فتحعلی آخوندزاده از ستار به عنوان خواننده محبوب تفلیس نام می‌برد.
تاریخ درگذشت وی اوایل قرن ۲۰ می‌باشد.

## منابع
*کتاب از ستار اردبیلی تا خان شوشینسکی، تایف:فریدون شوشینسکی ترجمه:دکتر کریم پور اکبر خیاوی، انتشارات آذرتورک،۱۳۹۵
* روزنامه کافکاز (قفقاز)، شماره‌های ۲۱، ۲۴، ۵۲، ۶۴، ۲۶۷
* مجله Kavakazski Vestink، شماره ۱، ۱۹۰۲.
* اشعار سیدعظیم شیروانی، انشتارات آذربیان، چاپ سوم.

رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:اهالی اردبیل
رده:افراد ایرانی آذری‌تبار
رده:خوانندگان آذری اهل ایران
رده:خوانندگان آذری‌زبان
رده:آهنگسازان اهل ایران
رده:خوانندگان فارسی‌زبان
رده:خوانندگان موسیقی سنتی ایرانی
رده:موسیقی‌دانان کلاسیک فارسی
رده:موسیقی‌دانان مرد اهل ایران
رده:موسیقی‌دانان موسیقی سنتی ایرانی
رده:موسیقی‌دانان سده ۱۹ (میلادی) اهل ایران
رده:موسیقی‌دانان آذری اهل ایران