الحرم

**الحرم** (، ) که با نام‌های **سیدنا علی** و **سیدنا علی بن علیم** نیز شناخته می‌شود، روستایی عرب فلسطینی در زیربخش یافا در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در ۱۶ کیلومتری شمال یافا و در مجاورت ویرانه‌های شهر دیوارکشیده سده‌های میانه‌ای ارسوف قرار داشت و گستره آن بین ۹٬۶۵۳ تا ۱۱٬۶۹۸ دونم برآورد شده که ۵٬۱۵۰ دونم آن در دفاتر ثبت اراضی ضبط شده بود. ساکنان روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین آواره شدند.

روستای الحرم پیرامون مقام (زیارتگاه) علی بن علیم بنا شده بود که ولی مسلمانی بود و در سال ۱۰۸۱ میلادی درگذشت. نسب او به خلیفه دوم مسلمانان عمر بن خطاب می‌رسید. مسجد سیدنا علی که بر مزار این شخصیت ساخته شده، تنها بازمانده آشکار روستا در روزگار کنونی است و میان ساحل سیدنا علی و محله رِشِف شهر هرتزلیا جای دارد.

## پیشینه
### سده‌های میانه
شهر دیوارکشیده ارسوف در سال ۱۲۶۵ میلادی پس از ۴۰ روز محاصره به دست بیبرس از پادشاهی اورشلیم گرفته شد. ساکنان شهر کشته یا به بردگی فروخته شدند و شهر به‌کلی ویران گردید. این مکان نزدیک به یک سده به‌کلی متروک ماند؛ بر پایه نوشته جغرافیدان ابوالفدا (نوشته‌شده در حدود ۱۳۳۰ م)، این مکان هیچ ساکنی نداشت. به نظر می‌رسد در سده شانزدهم میلادی روستای کوچکی در نزدیکی مسجد سیدنا علی بازپدید آمد. مجیر الدین الحنبلی (نوشته‌شده در حدود ۱۴۹۶ م) از این مسجد یاد کرده و نوشته‌است که بر مزار ولی مسلمان علی بن علیم (درگذشته ۱۰۸۱ م) بنا شده و سلطان بیبرس پیش از فتح دوباره ارسوف در ۱۲۶۵ بر سر مزار او نماز خوانده بود.

### دوره عثمانی
الحرم یکی از چهار روستایی بود که در دوران امپراتوری عثمانی در ساحل شمالی رود یرقون پایه‌گذاری شد (در کنار روستاهای الشیخ موانس، اجلیل و ام‌خالد). به گفته پژوهشگر تاریخ روی ماروم، پایه‌گذاری الحرم نشان‌دهنده آن است که گسترش سکونتگاه‌ها در جنوب شارون پیامد بسط درونی هسته سکونتگاهی از سوی ساکنان کوهستان‌های سامره بود و نه نفوذ مصریان.

در سال ۱۵۹۶ م یک‌سوم درآمدهای مکانی به نام «ارسوف» به وقف علی بن علیم اختصاص داشت. پیر ژاکوتن در نقشه خود از سال ۱۷۹۹ نام روستا را «علی ابن حرمی» ثبت کرده‌است.

در سال ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰/۱۸۷۱ م) سرشماری عثمانی این روستا را در ناحیه بنی‌صعب فهرست کرد.

در سال ۱۸۸۰ در بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین، الحرم روستایی خشتی با اندازه متوسط بر بلندی توصیف شده که در شمالش چشمه‌ها و در غربش مسجدی قرار داشت. نام کامل آن «الحرم علی بن علیم» ثبت شده بود.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت الحرم ۱۷۲ نفر و همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۳۱۳ نفر در ۸۳ خانه رسید که همچنان همه مسلمان بودند.

در دهه ۱۹۲۰ شرکت توسعه اراضی فلسطین (PLDC) بخشی از زمین‌های روستا را از خاندان عمری در بیروت به نمایندگی از انجمن صهیونیسم آمریکا خرید تا شهرک هرتزلیا را بنیان نهد. در خریدهای بعدی که شرکت یادشده، صندوق ملی یهود، کرن هایسود و خریداران خصوصی یهودی انجام دادند، زمین‌هایی برای بنیان‌گذاری کفر شمریاهو و ریشپون بهره‌برداری شد.

در جریان شورش ۱۹۳۶–۱۹۳۹ فلسطین بر ضد قیمومت بریتانیا، دو تن از اهالی الحرم نزد رهبر شورشیان عارف عبدالرازق برده شدند و به دلیل فروش زمین به یهودیان محکوم شدند. بر پایه برخی گواهی‌ها، روابط میان اهالی الحرم و یهودیان هرتزلیا و ریشپون دوستانه بود. نخستین مهاجران هرتزلیا از دستفروشان عرب در خیابان‌های شهرشان یاد کرده‌اند و شماری از روستاییان در کارهای ساختمانی اشتغال داشتند. ساکنان پیشین عرب الحرم گواهی داده‌اند که پیش از جنگ، نمایندگان شهرک‌های یهودی به آنان اطمینان داده بودند که در امان‌اند.

بر پایه آمار ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۸۸۰ نفر بود که ۳۶۰ تن آنان یهودی بودند. الحرم دارای یک مدرسه ابتدایی پسرانه بود که در سال ۱۹۲۱ بنیان نهاده شد و در سال ۱۹۴۵ شمار ۶۸ دانش‌آموز داشت. روستا همچنین مسجد و زیارتگاه حسن بن علی (درگذشته ۱۰۸۱ م) را دربرمی‌گرفت که از نوادگان خلیفه دوم مسلمانان عمر بن خطاب بود.

به گفته بنی موریس، ساکنان روستا در ۳ فوریه ۱۹۴۸ از ترس حمله یهودیان و پس از یورش‌های هاگانا یا ایرگون به روستاهای مجاور آواره شدند.

### وضعیت کنونی
تنها نشانه بازمانده از روستای پیشین، زیارتگاه سیدنا علی و گورستان پیرامون آن است. گورستان به عنوان پارکینگ خودرو برای گردشگران به کار می‌رود. در یک انتشار باستان‌شناختی سال ۱۹۹۸ از گورهای مسلمان بسیاری در غرب و جنوب بنا یاد شده‌است.

بر پایه منبع عربی، مسجد سیدنا علی همچنان برپاست و فلسطینیان به‌ویژه در روزهای جمعه برای نماز به آنجا می‌روند تا هویت عربی-فلسطینی این مکان را پاس بدارند.

زیارتگاه میان ساحل سیدنا علی (نوف یام) و محله رِشِف در شهر هرتزلیا جای دارد. بر ویرانه‌های روستا و زمین‌های آن شهرک‌های هرتزلیا، کفر شمریاهو و ریشپون بنا شده‌اند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به الحرم خوش آمدید در Palestine Remembered
* الحرم (سیدنا علی) در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند
رده:مختصات در ویکی‌داده