ابهیجنا

**ابهیجنا** (به سانسکریت: ؛ تلفظ پالی: *ابهینیا*؛  *منگون‌شس*؛ ؛ ) اصطلاحی در بودیسم است که به‌طور کلی به «دانش مستقیم»، «دانش برتر» یا «دانش فراعادی» ترجمه می‌شود. در آیین بودا این دانش ویژه از راه زندگی پارسایانه (شیلا) و مدیتیشن به دست می‌آید. دستیابی به چهار جهانا یا جذبه‌های مراقبه‌ای پیش‌نیاز رسیدن به این دانش‌ها شمرده می‌شود.

از نگاه برشمردن، این دانش‌ها توانایی‌های فراحسّی دنیوی (مانند دیدن زندگی‌های گذشته و نیروهای فراعادی چون پرواز) و نیز دانش فرادنیوی یعنی فرونشاندن همهٔ آلایش‌های ذهنی (آسوه) را دربرمی‌گیرد.

## ادبیات پالی
در ادبیات پالی، *ابهینیا* هم به دریافت مستقیم دَمّه (که در زیر «حالات» و «کیفیات» ترجمه شده) و هم به توانایی‌های ویژهٔ فراعادی اشاره دارد.

### دانش مستقیم دَمّه
در سُتّه‌نیپاته ۴۵٫۱۵۹ از سَمیوتّه نیکایا، بودا «دانش مستقیم» (*ابهینیا*) را همبسته با پیمودن راه اصیل هشتگانه وصف می‌کند:

بودا آموخت که این دانش مستقیم با چسبیدن به پنج انباشته و میل و شور (*چَندَه‌ـراگَه*) پوشیده می‌شود:

### برشماری دانش‌های ویژه
در آیین‌نامهٔ پالی دانش‌های برتر معمولاً در گروهی شش‌گانه یا سه‌گانه برشمرده می‌شوند.

#### شش دانش برتر
شش گونه دانش برتر (*چَلَبهینیا*) عبارت‌اند از:
# «نیروهای برتر» (*ایدّی‌ـویدها*)، مانند راه رفتن بر آب و گذشتن از دیوارها؛
# «گوش خدایی» (*دیبَّه‌ـسوته*)، یعنی شنوایی فراحسّی؛
# «دانش نفوذ در ذهن» (*چِتوپَریَه‌ـنیانَه*)، یعنی دورآگاهی؛
# «یادآوری سراهای پیشین» (*پُبّه‌ـنیواسَنوسَّتی*)، یعنی به‌یاد آوردن زندگی‌های گذشتهٔ خود؛
# «چشم خدایی» (*دیبَّه‌ـچَکّهو*)، یعنی دانستن سرنوشت کارمایی دیگران؛
# «فرونشاندن آلایش‌های ذهنی» (*آسَوَکّهَیَه*) که پس از آن مقام ارهات فرا می‌رسد.

دستیابی به این شش نیروی برتر در چندین گفتار یاد شده که مشهورترین آن‌ها «گفتار میوه‌های زندگی تأملی» (*سَمَنّیَپَلَه سوتَّه*، دیگا نیکایا ۲) است. گفتارهای دیگری که این شش دانش را یاد می‌کنند عبارت‌اند از *کِوَتَّه سوتَّه* (دیگا نیکایا ۱۱)، *لوهیچَّه سوتَّه* (دیگا نیکایا ۱۲) و *مَهاسَکولودایی سوتَّه* (مَجّیمه نیکایا ۷۷). رسیدن به چهار جهانا پیش‌نیاز دستیابی به این نیروهای برتر دانسته شده‌است. گونهٔ ششم هدف غایی بودیسم است که پایان همهٔ رنج‌ها و نابودی همهٔ نادانی‌ها را در پی دارد. به گفتهٔ بودا باید از غرق شدن در ابهیجناها پرهیز کرد؛ زیرا آن‌ها می‌توانند سالک را از هدف نهایی روشنیدگی منحرف سازند.

#### سه دانش
به همین ترتیب سه دانش یا فرزانگی (*تِویجَّه* یا *تیویجَّه*) عبارت‌اند از:
# «یادآوری سراهای پیشین» (*پُبّه‌ـنیواسَنوسَّتی*)؛
# «چشم خدایی» (*دیبَّه‌ـچَکّهو*)؛
# «فرونشاندن آلایش‌های ذهنی» (*آسَوَکّهَیَه*).

سه دانش در گفتارهای بسیاری آمده‌اند؛ از جمله *مَهاسَچَّکَه سوتَّه* (مَجّیمه نیکایا ۳۶) که در آن بودا به دست آوردن هریک از این سه دانش را در پاس نخست، دوم و سوم شب روشنیدگی‌اش بازمی‌گوید. این‌گونه‌های دانش معمولاً پس از رسیدن به چهارمین جهانا پدیدار شمرده می‌شوند. گفتارهای دیگری که سه دانش را یاد می‌کنند عبارت‌اند از *تِویجَّه سوتَّه* (دیگا نیکایا ۱۳) و *بهَیَه‌ـبهِرَوَه سوتَّه* (مَجّیمه نیکایا ۴).

هرچند این نیروها نشانهٔ پیشرفت معنوی شمرده می‌شوند، بودیسم دربارهٔ افراط یا نمایش آن‌ها هشدار می‌دهد؛ زیرا چنین کاری می‌تواند سالک را از راه راستینِ دستیابی به رهایی از رنج (نیروانا) منحرف سازد.

## همانندی با فرهنگ‌های دیگر
پنج گونهٔ نخست ابهیجنا با سیدّی‌های یوگا در آیین هندو همانندی دارند. این سیدّی‌ها در *بهاگَوَتَه پورانَه* و نوشته‌های پتنجلی آمده‌اند:
* دانستن گذشته، اکنون و آینده؛
* تاب آوردن گرما، سرما و دیگر دوگانگی‌ها؛
* دانستن ذهن دیگران؛
* مهار کردن پیامد آتش، خورشید، آب، زهر و مانند آن‌ها؛
* شکست‌ناپذیری در برابر دیگران.

## جستارهای وابسته

* سیددی
* پراجنا
* نیروانا
* دیانا در بودیسم
* راه اصیل هشتگانه
* ارهات

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن سَمَنّیَپَلَه سوتَّه در پایگاه Access to Insight

رده:مفاهیم فلسفی بودایی
رده:توانمندی‌های روان