بیار عدس

**بیار عدس** () روستایی عرب فلسطینی بود که در ۱۹ کیلومتری شمال شرقی تل‌آویو قرار داشت. نام روستا به معنای «چاه عدس‌ها» است و احتمالاً به آب‌انبارهای سنگی زیرزمینی اشاره دارد که برای نگهداری عدس به کار می‌رفتند. این روستا در زیربخش یافا از قلمرو قیمومت بریتانیا بر فلسطین جای داشت.

بیار عدس در سال ۱۹۴۵ جمعیتی در حدود ۳۰۰ نفر و مساحتی برابر ۵٬۴۹۲ دونوم داشت. روستا در ۱۲ آوریل ۱۹۴۸ در پی حملهٔ نظامی شبه‌نظامیان لحی از سکنه تهی شد و سپس با خاک یکسان گردید. پس از جنگ، زمین‌های آن در خاک اسرائیل ادغام شد و دو موشاو بر روی اراضی آن بنا شد.

## جغرافیا
روستای بیار عدس بر دامنه‌ای رو به جنوب غربی در جلگهٔ ساحلی واقع بود و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا نزدیک به ۲۵ متر بود. راه بزرگ و خط آهن از نزدیکی روستا می‌گذشتند و چندین راه فرعی آن را به نقاط پیرامون متصل می‌ساختند. از سوی شرق روستا یکی از شاخه‌های رود عوجا جریان داشت.

مساحت کل زمین‌های روستا ۵٬۴۹۲ دونوم بود که از این میان ۱۰۹ دونوم در مالکیت یهودیان و ۱۵۱ دونوم زمین دولتی بود و باقی به عرب‌ها تعلق داشت. بر پایهٔ آمار روستایی ۱۹۴۵، ۱٬۶۰۴ دونوم برای کشت مرکبات و موز، ۳٬۴۱۳ دونوم برای غلات، ۱۸۱ دونوم آبیاری‌شده یا باغ میوه و ۱۴ دونوم بافت ساخته‌شده بود. در شمال و شمال باختری روستا آثار باستانی دوران روم و بیزانس شناسایی شده بود.

## پیشینه
### دورهٔ عثمانی
در سال ۱۸۵۶ روستا با نام «بیر عدس» در نقشهٔ فلسطینِ کیپرت نمایان شد. در ۱۸۷۰ ویکتور گِرَن آن را بر بلندی کوچکی توصیف کرد. فهرست روستاهای عثمانی در همان سال‌ها جمعیت بیار عدس را ۱۹۸ نفر (تنها مردان) در ۶۰ خانه ثبت کرد و یادآور شد که نام روستا به معنای «آب‌انبار عدس‌ها» است.

در ۱۸۸۲ گزارش پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیار عدس را روستایی از خشت خام با چاهی در سمت شرق توصیف کرد.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت «بیار عدس» ۸۷ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۶۱ نفر در ۲۸ خانه افزایش یافت و همچنان همه مسلمان بودند. در آمار ۱۹۴۵ جمعیت به ۳۰۰ نفر رسید.

#### حملهٔ ایرگون در ۱۹۳۹
در ساعات نخست بامداد ۲۹ مه ۱۹۳۹، ۲۵ عضو ایرگون به فرماندهی موشه مولدوفسکی به بهانهٔ پناه دادن «شبه‌نظامیان» به روستا حمله بردند. به اعضای واحد دستور داده شده بود از آسیب رساندن به زنان، کودکان و سالمندان بپرهیزند. مهاجمان به‌زور وارد دو خانه شدند و یک مرد و چهار زن را کشتند؛ دو مرد و یک دختر نیز زخمی شدند. زیو ژابوتینسکی در نامه‌ای به فرماندهی ایرگون خواستار مجازات مسئولان کشتار زنان شد، اما هیچ‌کس مجازات نشد.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در سال ۱۹۴۸ جمعیت روستا نزدیک به ۳۴۸ نفر برآورد می‌شد.

در ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۴۸ ریش‌سفیدان بیار عدس به ساکنان شهرک یهودی مجاور مگدیل هشدار دادند که در برابر حملات احتمالی بر حذر باشند. در ۲۷ فوریه همان سال کشاورزی از مگدیل در کمینی به دست شبه‌نظامیان عرب کشته شد. نیرویی از گردان ۳۲ تیپ الکساندرونی به صحنه رسید و پس از مشاهدهٔ عقب‌نشینی مهاجمان به سوی بیار عدس به روی روستا آتش گشود. در ۲ مارس ۱۹۴۸ سربازان عراقی به فرماندهی فوزی القاوقجی به بیار عدس آمدند و به مگدیل حمله بردند. نزدیک به یک هفته درگیری روزانه ادامه یافت. گروهان «ب» از گردان ۳۲ تیپ الکساندرونی کوشید مواضع عربی را هدف قرار دهد اما نیروهای عربی بیشتری در بیار عدس متمرکز شدند. نبرد طولانی سرانجام با عقب‌نشینی نیروهای عرب پایان یافت و آتش‌بسی در ۹ مارس ۱۹۴۸ به میانجیگری شخصیت سرشناس عرب توفیق ابوکشک برقرار شد.

در ۵ آوریل ۱۹۴۸ شبه‌نظامیان لحی ۳۰ خانه از مجموع ۸۲ خانهٔ روستا را ویران کردند. در ۱۲ آوریل ۱۹۴۸ حملهٔ سراسری لحی — شاخه‌ای از ایرگون — روستا را به‌کلی تخلیه کرد. بنا بر گزارش نیویورک تایمز، بسیاری از ساکنان پیش از حمله گریخته بودند. پیش از ۱۶ ژوئن ۱۹۴۸ یوسف وایتس از صندوق ملی یهود روستا را با خاک یکسان کرد.

پس از جنگ، منطقه به اسرائیل ملحق شد. موشاوِ ادانیم در سال ۱۹۵۰ در جنوب باختری محل روستا بر زمین‌های آن بنا شد و در ۱۹۵۱ موشاو الیشاما نیز بر اراضی بیار عدس ساخته شد.

## وضعیت کنونی محل
ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرده‌است:

شمار آوارگان فلسطینی برآمده از بیار عدس در سال ۱۹۹۸ نزدیک به ۲٬۱۳۷ نفر برآورد شده‌است.

## جستارهای وابسته
* فهرست روستاهای تخلیه‌شدهٔ فلسطینی در ۱۹۴۸

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیار عدس در Palestine Remembered
* بیار عدس در ذاکرات
* بیار عدس از مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده