ترم (روسیه)

[بندانگشتی|300px|نگاره «آراستن عروس روس» اثر [کنستانتین ماکوفسکی در سال ۱۸۹۰م که آماده کردن یک دختر بویاری برای عروسی را در یک تِرِم دوران تزاری نشان می‌دهد.]]
**تِرِم**  محل زندگی جداگانه‌ای همچون حرم‌سرا بود که زنان طبقه ممتاز روسیه و حتی زنان خانواده سلطنتی از زمان شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو تا روسیه تزاری در آنها زندگی می‌کردند. همچنین واژه تِرِم اغلب در داستان‌های روسی به چیزی شبیه به «یک سازه کوچک قلعه‌مانند از جنس چوب» اشاره دارد. زنان در تِرِم محبوس می‌شدند تا هم برای پیروی از رسم ازدواجِ بدون ملاقات قبلی زوجین و هم برای حفظ عفت زنان پیش و پس از ازدواج، از جنس مذکر جدا شوند. این دسته از زنان هیچ‌گونه آزادی عملی نداشتند. ورود مردان و پسران بالای ۱۲ سال به تِرِم‌ها ممنوع بود. فقط کودکان، دختران و یا کشیشان مجاز بودند از ورودی قسمت زنانه خانه جلوتر بیایند. یکی از تِرِم‌های کهن که هنوز باقی مانده است، کاخ ترم در کرملین مسکو است که در دهه ۱۶۳۰ میلادی ساخته شد.

به‌طور گسترده‌تر، این اصطلاح توسط مورخان برای اشاره به انزوای زنان روس که در قرن هفدهم میلادی به اوج خود رسیده، استفاده می‌شود. ارزیابی‌های امروزی اینکه تِرِم میراث یوغ تاتار بوده است را به چالش می‌کشند و همچنین استدلال می‌کنند که تِرِم در معنای «آپارتمان‌هایی که زنان مانند برده در آنها زندانی می‌شدند»، تا حدودی ساخته و پرداخته سیاحان خارجی است که بعید است خودشان هرگز یکی از تِرِم‌ها را از نزدیک دیده یا وارد آن شده باشند

## نام‌شناسی
واژه تِرِم (Терем) اغلب در داستان‌های روسی به چیزی شبیه به یک سازه کوچک قلعه‌مانند و ساخته شده از چوب اشاره دارد که زنان و دختران اشراف برجسته در آن زندگی می‌کردند. در زبان روسی، واژگان تِرِم و توریما (Тюрьма) به معنی «زندان»، ریشه و معنای مشترکی دارند؛ از منظر لغوی، هر دو به معنی «یک ساختمان مسکونی بلند و مرتفع» هستند.

## معرفی
واژه تِرِم اغلب در داستان‌های روسی به چیزی شبیه به یک سازه کوچک قلعه‌مانند ساخته شده از چوب اشاره دارد که زنان و دختران اشراف در آن زندگی می‌کردند. این بنا به عنوان یک ساختمان چوبی بلند و مجلل با بالکن و برج، چند طبقه، مزین به درها و پنجره‌های کنده‌کاری شده توصیف می‌شود. تِرِم‌ها محل زندگی جداگانه‌ای بودند که زنان نخبه روسیه مسکووی در آن زندگی می‌کردند و در واقع نه یک خانه مستقل، بلکه فقط قسمت بالایی یک عمارت یا کاخ بودند. در بیشتر داستان‌ها و روایت‌ها، تِرِم‌ها با ویژگی‌های بسیار لوکس توصیف می‌شدند؛ مانند داشتن سقف‌های طلاکاری شده. گفته می‌شود مغول‌ها تِرِم را بین قرن‌های سیزدهم و پانزدهم میلادی به جامعه روسیه معرفی کردند. اما این نظریه جای سؤال دارد؛ زیرا رسم انزوای زنان، در قرن هفدهم یعنی قرن‌ها پس از پایان یوغ تاتار در روسیه، به اوج خود رسید.  نظریه دیگر آن است که در میان اشراف اسلاوی قرون وسطی، وجود اقامتگاه جداگانه زنان با مردان که به‌طور جدی از دنیای بیرون (و البته از مردان) محافظت می‌شدند، رایج بود.

بندانگشتی|240px|کاخ تِرِم در کرملین مسکو
مورخان عموماً از نام تِرِم برای اشاره به یک یا چند اتاق استفاده کرده‌اند که زنان سلطنتی و بویاری دوران مسکووی (از شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو تا روسیه تزاری) در آن محبوس می‌شدند تا هم برای پیروی از رسم ازدواج بدون ملاقات قبلی زوجین و هم برای حفظ عفت زنان پیش و پس از ازدواج، از جنس مذکر جدا شوند. یکی از تِرِم‌های کهن که هنوز باقی مانده است، کاخ ترم در کرملین مسکو است که در دهه ۱۶۳۰ میلادی ساخته شد. در حالی که خانه‌های معمولی بویارها به دو یا سه طبقه محدود می‌شد، در کرملین ساختمان‌ها پنج طبقه بودند. مطابق داستان‌ها، از هیچ هزینه‌ای برای تزئین فضای داخلی تِرِم‌ها دریغ نمی‌شد: فرش‌های گران‌قیمت خریده و دیوارها و سقف‌های طاق‌دار به نقاشی‌های دیواری پرجزئیات که ستارگان، خورشید و ماه را به تصویر می‌کشیدند، مزین می‌شدند.

به نوشته آنا سوروکینا، زندگی زنان خانواده‌های بویار با معیارهای امروزی، غیرقابل تحمل بود. تنها راه فرار از آن تِرِم‌های به ظاهر باشکوه، ازدواج یا رفتن به صومعه بود. یعنی یک زن یا می‌توانست ازدواج کند و در خانه شوهرش زندگی کند یا به صومعه برود و تارک دنیا شود. دختران، به ویژه دختران خانواده تزار، اغلب به راه دوم می‌رفتند. دلیلش هم واضح است؛ چون به قدر نیاز شوهران مناسب (از کنیازها) برای وصلت وجود نداشت. در هر صورت، هیچ‌گونه آزادی عملی وجود نداشت. ورود مردان و پسران بالای ۱۲ سال به تِرِم‌ها ممنوع بود. فقط کودکان، دختران، صاحب‌خانه (که شوهر یا پدر بود) یا کشیشان مجاز بودند از ورودی قسمت زنانه خانه جلوتر بیایند و داخل شوند. زنان جوان می‌توانستند در بالکن تِرِم قدم بزنند، از برج‌ها (در صورت وجود) بیرون را تماشا کنند یا به مراسم کلیسا برده شوند. زنان بخش زیادی از زندگی خود را در آنجا به گلدوزی یا دوختن اقلامی برای صومعه‌ها یا کمد لباس‌های خودشان می‌گذراندند.

### در خانواده سلطنتی

[بندانگشتی|250px|نگاره «تِرِم تزاروناها» اثر [میخائیل پتروویچ کلود در سال ۱۸۷۸م]]
نظام حرم‌سرایی تِرِم در دربار روسیه تزاری هم (با شدت بیشتر) برقرار بود که معمولاً تِرِم تزاری (Царистский Терем) یا تِرِم سلطنتی (Royal Terem) نامیده می‌شود.

در کرملین مسکو، حس انزواطلبی که توسط تزار پرورش داده شده بود، به‌طور طبیعی به زنان خانواده سلطنتی نیز سرایت می‌کرد که ورود به محل سکونت‌شان به جز زنان اشرافی، کشیشان و خود اعضای خانواده، به روی همگان ممنوع بود. تزاریناها و تزاروناها نیز مانند سایر زنان اشراف، به استثنای عروسی‌ها و مراسم تشییع جنازه، در هیچ مراسم و پذیرایی بزرگ درباری که «مردانه» بود، حاضر نمی‌شدند.  که به تِرِم (کاخ ترم؟) متصل بود و با نقاشی‌های دیواری از زنان سلطنتی در تواریخ کتاب مقدس و بیزانس تزئین شده بود، فضای خوبی برای پذیرایی از زنان فراهم می‌کرد. در خارج از کرملین مسکو و در معدود عمارت‌های باقی‌مانده از بویارها، شناسایی اتاق‌هایی که به‌طور خاص تِرِم تعیین شده بودند دشوار است. همه زنان حرم‌سرای تزاری از این نوع سبک زندگی راضی نبوند. مورخان تزارینا ناتالیا ناریشکینا همسر تزار آلکسی و مادر پتر کبیر را مثال می‌زنند که آزادی عملی بیش از حد معمول از خود نشان داد.

ناتالیا ناریشکینا به‌طور جدی، عادات و قوانین قدیمی حرم‌سرای روسیه تزاری را از بین برد و در نهایت، تفکیک جنسیتی کاخ توسط پسرش پتر برای همیشه ممنوع شد. در قرن هجدهم میلادی، دربار سلطنتی روسیه بسیار شبیه به دربارهای اروپایی بود. حکومت پتر کبیر ازجمله به خاطر لغو قوانین حجاب شناخته می‌شود. تزار حتی زنان را مجبور به معاشرت و رقصیدن با مردان، شرکت در مراسم عمومی و پذیرش مدهای غربی کرد. با این همه مانند سایر نقاط اروپا، برخلاف کاخ‌های سلطنتی روسیه، در استان‌های این کشور سنت‌های قدیمی‌ترِ حیا و عفت زنانه همچنان پابرجا بود.

### در معماری
تِرِم فقط نام حرم‌سراهای روسی نبود. روس‌ها همچنین طبقات فوقانی کاخ‌ها یا عمارت‌ها را که اغلب دارای سقف‌های شیروانی هستند، تِرِم می‌نامند. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی که موجی از محبوبیت «سبک روسی» به راه افتاده بود، تِرِم‌ها دوباره به عرصه معماری بازگشتند. در آن زمان خانواده‌های ثروتمند چه در روسیه و چه در اروپا، با اضافه کردن برج‌ها و بالکن‌های کوچک و کنده‌کاری‌های پرجزئیات به عمارت‌های مدرن‌شان، ظاهری شبیه به تِرِم‌های سنتی به آنها می‌بخشیدند.

## ارزیابی
به نوشته لیندسی هیوز مورخ بریتانیایی، ارزیابی‌های امروزی اینکه تِرِم میراث یوغ مغول بوده است را به چالش می‌کشند و همچنین استدلال می‌کنند که تِرِم در معنای «آپارتمان‌هایی که زنان مانند برده در آنها زندانی می‌شدند»، تا حدودی ساخته و پرداخته سیاحان خارجی است که بعید است خودشان هرگز یکی از تِرِم‌ها را از نزدیک دیده یا وارد آن شده باشند. این موضوع با نگاه شرق‌شناسانه و تحقیرآمیز غربی‌ها نسبت به مسکووی ارتباط داشت. تاریخ‌پژوهان تجدیدنظرطلب، تِرِم سلطنتی را نه به عنوان نشانه‌ای از درماندگی و به حاشیه رانده شدن زنان، بلکه به صورت بازنمایی فیزیکی یک حوزه نفوذ یا پایگاه قدرت جداگانه، با کارکنان، امور مالی و ساختار اداری گسترده مختص به خود می‌دانند که از درون آن، زنان سلطنتی به توزیع صدقات، تجارت، رسیدگی به دادخواست‌ها و ترتیب دادن ازدواج‌ها می‌پرداختند. همین موارد در مقیاس کوچک‌تری در تِرِم‌های بویاری نیز وجود داشت. البته این بدان معنا نیست که زنان نخبه مسکووی در مقایسه با همتایان غربی خود، با برخی محدودیت‌ها مواجه نبودند.

## منابع

## پیوند به بیرون