شاتو پلرن

**شاتو پلرن** (؛  به معنای «دژ زائران») که با نام‌های **عتلیت** و **مگدیل** نیز شناخته می‌شود، دژی صلیبی و شهری استحکام‌یافته‌است که در نزدیک به ۱۳ کیلومتری جنوب حیفا بر ساحل مدیترانه واقع شده‌است. شوالیه‌های معبد ساخت این دژ را در سال ۱۲۱۸ میلادی در جریان جنگ صلیبی پنجم آغاز کردند. شاتو پلرن یکی از بزرگ‌ترین دژهای صلیبی در سرزمین مقدس بود و توان پشتیبانی از نزدیک به ۴٬۰۰۰ سرباز را در شرایط محاصره داشت.

این دژ هرگز به دست دشمن فتح نشد و آخرین پایگاه صلیبیان در سرزمین مقدس (بر خشکی) به‌شمار می‌رفت. پس از محاصره عکا (۱۲۹۱)، شوالیه‌های معبد دژ را در اوت ۱۲۹۱ تخلیه کردند و نیروهای اشرف خلیل آن را تصرف کردند و بدین‌ترتیب حضور صلیبیان در منطقه به‌طور دائم پایان یافت. از این دژ به‌عنوان «برترین نمونه معماری نظامی صلیبی» یاد شده‌است؛ هرچند توماس ادوارد لورنس آن را فاقد ظرافت و تخیل در معماری نظامی دانست و معتقد بود که بر عظمت صرف تکیه کرده‌است. دژ تا سده‌ها سالم باقی ماند تا آنکه در زلزال جلیل در سال ۱۸۳۷ آسیب دید. امروزه بقایای دژ در محدوده پایگاه دریایی عتلیت، منطقه نظامی بسته‌ای متعلق به نیروی دریایی اسرائیل، قرار دارد.

## پیشینه
### دوره رومی
در  (سفرنامه بوردو) از سده چهارم میلادی، این مکان با نام لاتینی «کرتا» (Certa) شناخته شده‌است.

### دوره صلیبی

ساخت دژ در بهار ۱۲۱۸ میلادی در جریان جنگ صلیبی پنجم توسط شوالیه‌های معبد آغاز شد و جایگزین دژ قدیمی‌تر لو دتروا (Le Destroit) گردید که اندکی دورتر از ساحل قرار داشت. نخستین صلیبیان جنگ صلیبی پنجم از جمله آندراش دوم پادشاه مجارستان و گوتیه داونه (Gautier d'Avesnes) در ساخت دژ مشارکت کردند. دژ بر روی دماغه‌ای سنگی بنا شد که از سه سو با دریای مدیترانه احاطه شده بود و بر ویرانه‌های یک سکونتگاه کهن فنیقی قرار داشت.

دو دیوار اصلی، قلعه را از سمت خشکی جدا می‌کرد. دیوار بیرونی در حدود ۱۵ متر ارتفاع و ۶ متر ضخامت داشت و سه برج مربعی به فاصله نزدیک به ۴۴ متر از یکدیگر بر آن قرار گرفته بود که ۱۲ متر بیرون‌زدگی داشتند و سکویی صاف بر بام آن‌ها احتمالاً برای توپخانه تعبیه شده بود. جلوی دیوار، خندقی کم‌عمق در سطح دریا در بستر سنگی کنده شده بود. دیوار درونی در حدود ۳۰ متر ارتفاع و ۱۲ متر ضخامت داشت و دو برج مربعی شمالی و جنوبی هر یک به بلندای نزدیک به ۳۴ متر بر آن استوار بود. چون دیوار درونی از دیوار بیرونی بلندتر بود، مدافعان می‌توانستند از فراز دیوار نخست بر مهاجمان تیراندازی کنند و در همان حال از آتش متقابل محاصره‌کنندگان در امان بمانند.

طرح دژ شامل بندرگاهی حفاظت‌شده در جنوب دماغه بود. همچنین سه چاه آب شیرین در درون محوطه قرار داشت. دژ توانایی پشتیبانی از ۴٬۰۰۰ سرباز را در شرایط محاصره داشت، چنان‌که در سال ۱۲۲۰ چنین شد. سکونتگاه عتلیت در بیرون دیوار بیرونی دژ شکل گرفت و بعدها استحکام یافت. جایگاه فرمانروایانه دژ بر مسیر ساحلی شمالی–جنوبی و اراضی پیرامون، امکان دریافت عوارض و اجاره‌بها را فراهم می‌کرد و بخشی از هزینه‌های نگهداری دژ را تأمین می‌نمود و هم‌زمان از زائران حمایت می‌کرد. نام دژ احتمالاً از زائرانی ( به معنای «زائر») گرفته شده که داوطلبانه در ساخت آن کار کردند.

گورستان بزرگی صلیبی (۸۰ در ۱۰۰ متر) در شمال دژ و بر ساحل قرار دارد که صدها گور را در بر می‌گیرد و برخی از آن‌ها نشانه‌های حک‌شده دارند.

دژ در اختیار شوالیه‌های معبد بود و به‌سبب موقعیت و طراحی عالی و امکان تدارک از راه دریا هرگز در محاصره سقوط نکرد. در سال ۱۲۲۰ ایوبیان به فرماندهی المعظم عیسی دژ را محاصره کردند اما ناکام ماندند. در سال ۱۲۶۵ ممالیک به فرماندهی سلطان بیبرس دژ را محاصره کردند و در این میان سکونتگاه عتلیت ویران شد، اما خود دژ همچنان در دست شوالیه‌ها باقی ماند. پس از سقوط عکا و فروپاشی پادشاهی اورشلیم به دست ممالیک در سال ۱۲۹۱، شوالیه‌های معبد نقش بنیادین خود یعنی دفاع از سرزمین مقدس و حمایت از زائران را از دست دادند. دژ تنها از راه دریا قابل تدارک بود و در بازه ۳ تا ۱۴ اوت ۱۲۹۱ تخلیه شد و شوالیه‌ها به قبرس عقب‌نشینی کردند. تنها جزیره بی‌آب اَرواد تا ۲۸ سپتامبر ۱۳۰۲ در دست شوالیه‌ها باقی ماند.

### تولد پیر یکم دوک آلانسون
در جریان جنگ صلیبی هفتم، مارگریت پروانس مادر پیر یکم دوک آلانسون در این دژ اقامت داشت و پیر در ۲۹ ژوئن ۱۲۵۱ در همین‌جا زاده شد.

### دوره مملوکی
ممالیک برخلاف رویه معمول‌شان در ویران‌سازی دژهای صلیبی پس از تصرف، شاتو پلرن را تخریب نکردند و دژ سده‌ها در وضعیت خوبی باقی ماند.

در سال ۱۲۹۶ در آغاز حکومت ممالیک بر سواحل فلسطین، ۱۰٬۰۰۰ تا ۱۸٬۰۰۰ مغول اویرات که از سپاه ایلخانی جدا شده بودند وارد قلمرو مملوکی شدند. اگرچه نخست در قاهره ساکن شدند، ممالیک سرانجام بیشتر آنان را به عتلیت و شمال غربی شام منتقل کردند.

### دوره عثمانی
اسکله عتلیت به همراه اسکله‌های طنطوره و تیرت لوزا در سال ۱۵۳۸ درآمد سالانه‌ای برابر ۵٬۰۰۰ آقچه برای امپراتوری عثمانی تولید می‌کرد. در سال ۱۵۹۶ عتلیت به‌عنوان مزرعه‌ای مالیات‌ده ثبت شده بود.

در دوره حکمرانی سلیمان‌پاشا عادل بر عکا (۱۸۰۵–۱۸۱۹)، عتلیت مقر مسعود المادی، متصرف مالیاتی ساحل عتلیت از ام‌خالد تا حیفا، بود. در سال ۱۸۵۹ جمعیت روستا «۲۰۰ نفر» گزارش شد.

فهرست روستایی عثمانی در نزدیک به ۱۸۷۰ نشان می‌داد که عتلیت ۹ خانه و ۳۳ نفر جمعیت (فقط مردان) داشت. در سال ۱۸۸۱ بررسی فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین از وجود دهکده‌ای در بخش بزرگی از محوطه باستانی خبر داد. فهرست جمعیتی نزدیک به ۱۸۸۷ جمعیت عتلیت را نزدیک به ۱۸۰ نفر نشان می‌داد که همگی مسلمان بودند.

دژ سرانجام در زلزال جلیل سال ۱۸۳۷ آسیب شدیدی دید و ابراهیم محمدعلی پاشا نیز در سال ۱۸۴۰ سنگ‌های آن را برای بازسازی عکا به‌کار برد.

### دوره قیمومت بریتانیا
جمعیت روستا در آغاز سده بیستم کاهش یافت؛ سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیتی برابر ۸۶ نفر ثبت کرد.

کاوش بزرگی با حمایت مالی مقامات قیمومت بریتانیا از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۴ به سرپرستی سی.ان. جانز (C. N. Johns) انجام شد که بقایای ساختمان‌ها شناسایی و اهمیت محوطه روشن‌تر گردید. دژ همچنین بخشی از اردوگاهی بود که مقامات قیمومت برای نگهداری مهاجران غیرقانونی یهودی در اواخر دوره قیمومت به‌کار می‌بردند. در ۱۰ اکتبر ۱۹۴۵ بازداشت‌شدگان توسط هاگانا آزاد شدند.

ساکنان فلسطینی روستا در سال ۱۹۴۸ آواره شدند.

### دوره اسرائیل
دژ اکنون بخشی از پایگاه دریایی عتلیت متعلق به نیروی دریایی اسرائیل است و به‌عنوان مقر و میدان آموزشی یگان کماندویی شایتت ۱۳ به‌کار می‌رود. به همین دلیل دژ در منطقه نظامی بسته قرار دارد و دسترسی عمومی به آن ممکن نیست.

## کاسترم پرگرینی آمستردام
در دسامبر ۱۹۴۰ ژیزل فان واترسخوت فان در خراخت طبقه سوم خانه‌ای در هرنخراخت ۴۰۱ آمستردام را اجاره کرد. او بعدها ولفگانگ فرومل و دو شاگرد یهودی‌اش را که از آزار نازی‌ها می‌گریختند در این خانه پنهان ساخت. ساکنان نام رمز «کاسترم پرگرینی» (Castrum Peregrini) را برای پناهگاه خود برگزیدند؛ زیرا این دژ زائران هرگز فتح نشده بود و آنان این نام را فال نیک می‌دانستند. همگی تا پایان جنگ جهانی دوم بی‌آسیب زنده ماندند.

## نگارخانه

File:Atlit or Château Pèlerin in the Carte de la Phoenicie et des environs de Damas - dressée en 1752 par le Sr. d'Anville... ; de La Haye fils (sculp.) - btv1b8592888h (cropped).jpg|نقشه ۱۷۵۲
File:Atlit or Château Pèlerin in the Description de l'Egypte - Atlas -Flle 46 (cropped).jpg|نقشه ۱۸۰۰
File:Atlit or Château Pèlerin in the Survey of Western Palestine 1880.05 (cropped).jpg|نقشه ۱۸۸۰
File:Atlit fortress and Flamingo.JPG|عتلیت در سده بیست‌ویکم


## جستارهای وابسته
* فهرست قلعه‌های صلیبی
* شوالیه‌های معبد
* مونتفورت (دژ)
* آرسوف

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

*  گزارش کاوش گورستان صلیبی عتلیت

رده:قلعه‌ها در اسرائیل
رده:خشکی اسرائیل
رده:قلعه‌ها و دژهای پادشاهی اورشلیم
رده:قلعه‌ها و دژهای شوالیه‌های معبد
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین