خاندان اسفورتسا

**خاندان اسفورزا** () یا **خاندان اسفورتسا** خاندانی حاکم در رنسانس ایتالیا بود که در دوک‌نشین میلان مستقر بودند. حکومت سفورتزا با تصاحب دوک‌نشین میلان توسط این خانواده پس از انقراض خاندان ویسکونتی در اواسط قرن پانزدهم آغاز شد و با مرگ آخرین عضو شاخه اصلی خانواده، فرانچسکو دوم سفورتزا، در سال ۱۵۳۵ پایان یافت.

ثروت این خانواده توسط آوتدولو، که شهرستان کوتیگینوولا را از آنتی‌پاپ ژان بیست و سوم به عنوان پاداش خدمات نظامی‌اش، چندین تیول در پولیا را از ملکه جووانا دوم ناپل و به لطف اولین ازدواج فرانچسکو با پولیسنا روفو، تیول‌های بیشتری در کالابریا دریافت کرده بود، بنا نهاده شد. خود فرانچسکو بود که پس از مرگ فیلیپو ماریا ویسکونتی در سال ۱۴۵۰ در جنگ جانشینی پیروز شد و هنگامی که در روز بشارت به همراه همسر سومش، بیانکا ماریا ویسکونتی، دختر مشروع فیلیپو، وارد شهر شد، دوک جدید میلان شد.

اسفورزاهای میلانی نقش فعالی در وقایع رنسانس ایتالیا داشتند، از هنرمندان حمایت می‌کردند و با صلح لودی (۱۴۵۴)، خود را به صلحی تقریباً چهل ساله در ایتالیا متعهد کردند. با این حال، ترور گالئاتزو ماریا اسفورتزا در سال ۱۴۷۶، ثبات این دوک‌نشین را تضعیف کرد و به برادرش لودوویکو ایل مورو اجازه داد تا به تدریج قدرت دوک‌نشینی را غصب کند و سرانجام پس از مرگ مشکوک برادرزاده‌اش در سال ۱۴۹۴، آن را به دست گرفت.

مشروعیت رسمی این دوک‌نشین تنها در سال ۱۴۹۴ توسط لودوویکو ایل مورو به لطف ماکسیمیلیان اول هابسبورگ، امپراتور مقدس روم، به دست آمد و توسط لویی دوازدهم و خانواده اورلئان به رسمیت شناخته نشد، که در نتیجه منجر به حمله فرانسه به میلان در سال ۱۴۹۹ و فرار بعدی لودوویکو ایل مورو شد. ماکیاولی در کتاب شهریار به فرانچسکو اسفورتزا به عنوان یک شاهزاده نیمه مشروع و اکتسابی اشاره می‌کند.

جاه‌طلبی لودوویکو ایل مورو، همراه با بی‌تجربگی دیپلماتیک، در جنگ چارلز هشتم فرانسه در سال ۱۴۹۴ نقش داشت و اختلافاتی را برانگیخت که باعث جنگ‌های ایتالیا بین پادشاهی فرانسه و امپراتوری مقدس روم شد و علیه خانواده اسفورتزا شد، که چندین بار از دوک‌نشین (که پادشاهان فرانسه به دلیل تبارشان از والنتینا ویسکونتی ادعا می‌کردند) محروم شده بودند، که پس از مرگ آخرین نواده، فرانچسکو دوم، طبق کنگره بولونیا، به قلمرو امپراتور چارلز پنجم ملحق شد.

## تاریخچه
فرانچسکو سفورزا یکم، پسر اول موزیو اتندولو اسفورزا، در سال ۱۴۴۱ با بیانکا ماریا ویسکونتی (۱۴۲۵–۱۴۶۸) ازدواج کرد. او دختر و تنها وارث آخرین دوک میلان، فیلیپو ماریا ویسکونتی بود. بدین ترتیب او عنوان دوک میلان (۱۴۵۰–۱۴۶۶) را به دست آورد، به مدت ۱۶ سال بر میلان حکومت کرد و سفورتزاها را وارثان خاندان ویسکونتی قرار داد.

این خانواده همچنین اربابی پزارو را در اختیار داشتند، که از پسر دوم موزیو آندتولو، الساندرو اسفورزا (۱۴۰۹–۱۴۷۳) شروع شد. خاندان اسفورزا پس از مرگ کوستانزو دوم اسفورزا، تا سال ۱۵۱۲، پزارو را در اختیار داشتند.

پسر سوم موزیو، بوسیو (۱۴۱۱–۱۴۷۶)، شاخه سانتا فیورا را تأسیس کرد که عنوان کنت کوتینولا را داشت. اسفورزا تا سال ۱۶۲۴ بر شهرستان کوچک سانتا فیورا در جنوب توسکانی حکومت می‌کرد. اعضای این خانواده همچنین مناصب مهم کلیسایی و سیاسی را در ایالات پاپی داشتند و در سال ۱۶۷۴ به رم نقل مکان کردند و نام اسفورزا چزارینی را برای خود برگزیدند.

خاندان سفورتزا از طریق ازدواج ترتیب داده شده (۱۴۹۳–۱۴۹۷) بین لوکرتسیا سفورتزا و جیووانی (پسر نامشروع کوستانزو اول پسارو) با خاندان سفورتزا متحد شدند. این اتحاد شکست خورد، زیرا خانواده سفورتزا پس از آنکه دیگر نیازی به خانواده سفورتزا نبود، این ازدواج را لغو کردند.

در سال ۱۴۹۹، در جریان جنگ‌های ایتالیا، ارتش لویی دوازدهم فرانسه، میلان را از لودوویکو سفورتزا (معروف به لودوویکو ایل مورو، که به خاطر به خدمت گرفتن لئوناردو داوینچی مشهور بود) گرفت.

پس از آنکه نیروهای امپراتوری آلمان، فرانسوی‌ها را بیرون راندند، ماکسیمیلیان سفورتزا، پسر لودوویکو، دوک میلان (۱۵۱۲–۱۵۱۵) شد تا اینکه فرانسوی‌ها تحت فرمان فرانسیس اول فرانسه بازگشتند و او را زندانی کردند.

در سال ۱۵۲۱، شارل پنجم فرانسوی‌ها را بیرون راند و پسر کوچکتر لودوویکو، فرانچسکو دوم سفورتزا، را به دوک‌نشین بازگرداند. فرانچسکو تا زمان مرگش در سال ۱۵۳۵ حاکم میلان باقی ماند و از آنجایی که فرزندی نداشت، دوک‌نشین به امپراتور بازگشت که در سال ۱۵۴۰ آن را به پسرش فیلیپ دوم واگذار کرد و بدین ترتیب دوره حکومت اسپانیا در میلان آغاز شد.

## ریشه‌ها
نام خانوادگی از لقب بنیانگذار آن، موتزیو آنتِدولو (کوتینولا، ۱۳۶۹ - پسکارا، ۱۴۲۴)، یک کاپیتان مزدور اهل رومانیا در خدمت پادشاهان آنژوین ناپل، که به دلیل دلاوری‌اش اسفورتزا (قوی) نامیده می‌شد، گرفته شده است.

## ظهور دوک میلان
اولین دوک میلان، پسر ارشد موزیو آندتولو، فرانچسکو (۱۴۰۱–۱۴۶۶) بود که از طریق ازدواج با بیانکا ماریا ویسکونتی، آخرین وارث دوک فیلیپو ماریا ویسکونتی که در سال ۱۴۴۷ درگذشت، عنوان دوک را به دست آورد. از این ازدواج، شاخه اصلی خانواده سرچشمه گرفت. جانشین فرانچسکو اول، گالئاتزو ماریا (۱۴۴۴–۱۴۷۶)، دوک از سال ۱۴۶۶ تا زمان مرگش بود که با بونا ساووی ازدواج کرد. از جمله دختران نامشروع او، کاترینا اسفورتزا بود که با جیرولامو ریاریو ازدواج کرد و بانوی فورلی و ایمولا شد و بعداً مادر جووانی داله باند نره شد.

جانشین گالئاتزو ماریا، پسرش جیان گالئاتزو (۱۴۶۹–۱۴۹۴) بود که با ایزابلا آراگون ازدواج کرد. به دلیل ضعف و بی‌کفایتی، جیان گالئاتزو عملاً هرگز مستقیماً حکومت نکرد و نیابت سلطنت دوک‌نشین از ابتدا در دست عمویش لودوویکو اسفورتزا، معروف به «ایل مورو» بود که تنها پس از مرگ برادرزاده‌اش عنوان دوک را به خود اختصاص داد. لودوویکو ایل مورو با بئاتریس دِسته ازدواج کرد. اعتبار خانواده میلانی در این دوره با ازدواج بیانکا ماریا، خواهر جیان گالئاتزو، با امپراتور ماکسیمیلیان اول هابسبورگ مشهود است. لودوویکو ایل مورو تا سال ۱۵۰۰ بر دوک‌نشین میلان حکومت کرد، تا اینکه سرانجام توسط فرانسوی‌ها شکست خورد و به اسارت گرفته شد. پس از آنکه فرانسوی‌ها توسط ارتش مزدور سوئیسی امپراتوری بیرون رانده شدند (۱۵۱۲)، دوک‌نشین میلان برای چند سال به پسران لودوویکو ایل مورو، ماکسیمیلیان (۱۴۹۳–۱۵۳۰) و فرانسیس دوم (۱۴۹۵–۱۵۳۵)، که با کریستینا دانمارکی، خواهرزاده امپراتور چارلز پنجم، ازدواج کرده بودند، بازگشت. این دو که درگیر جنگ‌های بین فرانسه و امپراتوری بودند، به‌طور متناوب و تحت حمایت هابسبورگ‌ها حکومت می‌کردند، که پس از مرگ فرانسیس دوم در ویگِوانو، که بدون وارث درگذشت، دوک‌نشین به آنها رسید.

از جیووانی پائولو (۱۴۹۷–۱۵۳۵)، پسر طبیعی لودوویکو ایل مورو و لوکرتسیا کریولی، شاخه مارکیزهای کاراواجو، که در سال ۱۷۱۷ منقرض شدند، منشعب شد. از اسفورزا سکوندو، پسر طبیعی فرانسیس اول، شاخه کنت‌های بورگونوو وال تیدون، که در سال ۱۶۷۹ منقرض شدند، منشعب شد. از جاکوپتو، پسر نامشروع اسفورزا سکوندو، شاخه کنت‌های کاستل سن جیووانی منشعب شد که تا قرن بیستم ادامه داشت و وزیر کارلو اسفورزا به آن تعلق داشت.

## شاخه بورگونوو
این خاندان که در سال ۱۴۵۱ توسط اسفورزا سکوندو اسفورزا ویسکونتی (متولد ۱۴۳۳ و درگذشته ۱۴۹۲/۹۳)، پسر نامشروع فرانچسکو اول اسفورزا، که به نوبه خود پسر نامشروع جیاکومو، معروف به موتزیو آندتولو، ملقب به اسفورزا، کنت کوتینولا بود، تأسیس شد، در سال ۱۶۸۰ با سلطنت الکساندر سوم منقرض شد و آنها نام خانوادگی اسفورزا ویسکونتی را برای خود برگزیدند.

این شاخه، نسل ثانویه اسفورزا قلعه سن جیووانی را ایجاد کرد.

## شاخه کاراواجو
مشتق شده از دوک میلان، لودوویکو ایل مورو. اولین مارکیز، جیامپائولو اول اسفورزا دی کاراواجو بود. این شاخه در سال ۱۷۹۶ با آخرین مارکیز، بیانکا ماریا سوم دوریا، از بین رفت.

## شاخه پزارو
پسر دوم موزیو آندتولو، الساندرو اسفورزا پزارو (۱۴۰۹–۱۴۷۳)، بنیانگذار شاخه پزارو بود، شهری که از سال ۱۴۴۵ تا ۱۵۰۰ میلادی، سینیوریا را در اختیار داشت. جیووانی اسفورزا به این شاخه تعلق داشت؛ او اولین شوهر لوکرزیا بورگیا بود و بعداً توسط برادرزن سابقش، چزاره بورگیا، از عنوان خود برکنار شد.

## شاخه سانتا فیورا
بنیانگذار شاخه سانتا فیورا، بوسیو (۱۴۱۱–۱۴۷۶)، پسر سوم موزیو آندتولو و آنتونیا سالیمبنی از سینا بود. بوسیو با سیسیلیا آلدوبراندسچی، آخرین وارث کنت‌های سانتا فیورا آلدوبراندسچی، ازدواج کرد. این شاخه از خانواده اسفورزا در قرن شانزدهم به اوج خود رسید، به لطف زیرکی دیپلماتیک و اتحادهایی که کنت اول، گیدو دوم، ایجاد کرد. او نه تنها با یکی از بستگان پل سوم فارنیز ازدواج کرده بود، بلکه موفق شد دو نفر از نوادگان خود را با دختر و خواهرزاده همان پاپ ازدواج دهد. به لطف این استراتژی‌ها، اعضای خانواده او از مشاغل کلیسایی و نظامی درخشانی برخوردار بودند. با این حال، در قرن هفدهم، به دلیل واگذاری و فروش بسیاری از املاک، یا سیاست‌های دوک بزرگ توسکانی، قدرت خانواده اسفورتزا رو به افول گذاشت.

## اسفورزا- سزارینی
در سال ۱۶۷۴، پس از ازدواج فدریکو اسفورزا دی سانتا فیورا، اولین شاهزاده جنزانو و لیویا سزارینی، آخرین وارث خانواده سزارینی ساولی پرتی، خانواده به رم نقل مکان کردند و نام خود را به اسفورزا سزارینی تغییر دادند.

## شجره‌نامه خانوادگی

## فرمانداران اسفورزا در دوک‌نشین میلان
* فرانچسکو سفورزا یکم، ۱۴۵۰–۱۴۶۶
* گالئاتزو ماریا اسفورزا، ۱۴۶۶–۱۴۷۶
* جان گالئاتزو اسفورزا، ۱۴۷۶–۱۴۹۴
* لودوفیکو اسفورزا، ۱۴۹۴–۱۴۹۹
* ماسیمیلیانو سفورزا، ۱۵۱۳–۱۵۱۵
* فرانچسکو دوم اسفورزا، ۱۵۲۱–۱۵۳۵

## حاکمان اسفورزا در پسارو و گرادارا
* الساندرو اسفورزا، ۱۴۴۵–۱۴۷۳
* کوستانزو اول، ۱۴۷۳–۱۴۸۳
* جیووانی اسفورزا، ۱۴۸۳–۱۵۰۰ و ۱۵۰۳–۱۵۱۰
* کوستانزو دوم، ۱۵۱۰–۱۵۱۲
* گالئاتزو، ۱۵۱۲

## کاستلینی بالدیسرا
در حالی که خاندان اسفورزا در طول قرن گذشته (به‌طور مشخص) از بین رفته است، اما ارتباط نزدیکی با خانواده کاستلینی بالدیسرا دارد که تعدادی از کاخ‌ها و املاک آنها را به ارث برده‌اند.

## در فرهنگ عامه
* یکی از آثار نفرین شده از مجموعه جمعه سیزدهم، «دستکش اسفورزا» بود که به خانواده اصلی نسبت داده می‌شود.
* شخصیت هانیبال لکتر، اثر توماس هریس، از نوادگان خاندان اسفورزا است.
* در مجموعه کتاب، انیمه و مانگا خون ترینیتی، دوشس میلان که یکی از کاردینال‌ها نیز هست، کاترینا اسفورزا نام دارد.
* کاترینا اسفورزا به عنوان یک شخصیت غیرقابل بازی در بازی ویدیویی Assassin's Creed 2 و دنباله آن، Assassin's Creed: Brotherhood ظاهر می‌شود.
* شخصیت اسفورزا به‌طور برجسته در سریال The Borgias از شبکه شوتایم حضور دارد.
* این خاندان در آهنگی دربارهٔ خانواده بورگیا در سریال تلویزیونی آموزشی-سرگرمی بریتانیایی Horrible Histories ذکر شده است.
* اعضای برجسته این خانواده در سریال تلویزیونی مدیچی حضور دارند.
* در بازی کامپیوتری Age of Empires II: Definitive Edition یک بخش داستانی به نام خانواده اسفورتزا وجود دارد که در آن بازیکن نقش فرانچسکو اول اسفورتزا را بازی می‌کند.

## جستارهای وابسته
* گرادارا

## منابع

* Antonio Perria, I terribili Sforza. Trionfo e fine di una grande dinastia. , Bologna, Odoya, 2008, ISBN 978-88-6288-022-0.
* Guido Lopez I signori di Milano: dai Visconti agli Sforza, Roma, 2009 ISBN 978-88-541-1440-1
* Pompeo Litta, Attendolo di Cotignola in Romagna, in Famiglie celebri italiane, 1819.
* Carlo Maria Lomartire, Gli Sforza. Il racconto della dinastia che fece grande Milano, Verona, 2018. ISBN 978-88-04-68815-0.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:خاندان‌های والای ایتالیا
رده:دوک‌های میلان