نارون ژاپنی

**ناروَن ژاپنی** یا کیاکی () (نام علمی: Zelkova serrata) یک گونه از سردهٔ «درخت آزاد» و بومی ژاپن، کره، شرق چین و تایوان است. این درخت اغلب به‌عنوان یک گیاه زینتی کاشته می‌شود و در بن‌سای کاربرد دارد. دو جوره از آن وجود دارد: *Zelkova serrata* var. *serrata* در ژاپن و سرزمین اصلی شرق آسیا، و *Zelkova serrata* var. *tarokoensis* (Hayata) Li در تایوان که تفاوتش با گونهٔ اصلی در برگ‌های کوچک‌تر با دندانه‌های حاشیهٔ کمتر عمیق است.

## توصیف
*نارون ژاپنی* درختی برگ‌ریز با اندازهٔ متوسط است که معمولاً تا ارتفاع  رشد می‌کند. ویژگی آن تنه‌ای کوتاه است که به چندین ساقهٔ راست و افراشته تقسیم می‌شود و تاجی پهن و گرد تشکیل می‌دهد. این درخت در جوانی به‌سرعت رشد می‌کند، هرچند سرعت رشد آن در میانسالی و بلوغ به متوسط کاهش می‌یابد.

برگ‌های آن آرایشی متناوب دارند و طول و عرضشان به  می‌رسد. برگ‌ها ساده و تخم‌مرغی تا مستطیلی-تخم‌مرغی با حاشیه‌های دندانه‌دار یا دندانه‌گرد هستند که نام گیاه‌شناسی درخت، یعنی *serrata* (دندانه‌دار)، از آن گرفته شده است. برگ‌ها نوک‌باریک یا نوک‌دار هستند، در پایه گرد یا تقریباً قلبی‌شکل می‌باشند و دارای ۸ تا ۱۴ جفت رگبرگ هستند. سطح رویی برگ‌ها زبر و سطح زیرین آن‌ها بدون کرک یا تقریباً بدون کرک است. رنگ آن‌ها در بهار و سراسر تابستان سبز تا سبز تیره است و در پاییز به رنگ‌های زرد، نارنجی و قرمز تغییر می‌کند. طول دمبرگ‌ها  است.

*نارون ژاپنی* گیاهی تک‌پایه است. گل‌های آن در بهار هم‌زمان با برگ‌ها می‌رویند. جوانه‌ها تخم‌مرغی، نسبتاً نوک‌تیز و دارای فلس‌های متعدد روی هم به رنگ قهوه‌ای تیره هستند که با زاویهٔ ۴۵ درجه از ساقه جدا می‌شوند. گل‌های پرچمی دارای پایک کوتاه و قطری حدود ۳ میلی‌متر هستند و در بغل برگ‌های پایینی خوشه‌شده‌اند. گل‌های مادگی به‌صورت منفرد یا چندتایی در بغل برگ‌های بالایی قرار دارند، بی‌ساقه هستند و معمولاً قطری حدود ۱٫۵ میلی‌متر دارند. گل‌ها زرد-سبز هستند، جلوهٔ نمایشی ندارند و در گروه‌های فشرده در امتداد ساقه‌های جدید ظاهر می‌شوند. این گل‌ها به شفت‌های کوچک، تخم‌مرغی و بدون بال تبدیل می‌شوند که در اواخر تابستان تا پاییز می‌رسند. میوهٔ شفت ابتدا سبز است و هنگام رسیدن قهوه‌ای می‌شود، تقریباً بدون ساقه است و قطری بین  دارد.

برای شناسایی *نارون ژاپنی*، باید به دنبال تنه‌ای کوتاه، شاخه‌دهی پایین و فرم گلدانی‌شکل بود. ترکه‌ها باریک با جوانه‌های مخروطی کوچک و تیره هستند که الگویی زیگزاگی دارند. شاخه‌ها معمولاً بدون کرک هستند. پوست تنه سفید مایل به خاکستری تا قهوه‌ای مایل به خاکستری است یا صاف و دارای عدسک است یا به‌صورت لکه‌ای پوسته می‌اندازد تا پوست داخلی نارنجی‌رنگ نمایان شود. شاخک‌ها ارغوانی مایل به قهوه‌ای تا قهوه‌ای هستند. alt=یک نارون ژاپنی «دانگسان نامو» در روستای سوهان، سوول-ری، گوری-گون، کره|بندانگشتی|یک نارون ژاپنی «دانگسان نامو» در روستای سوهان، سوول-ری، گوری-گون، کره

## تهدیدها
بندانگشتی|شاخ‌وبرگ و گل‌ها در بهار
تهدیدهای این درخت شامل دمای سردتر است که اغلب منجر به خشکیدگی سرشاخه‌ها می‌شود. این درخت مقاومت بالایی در برابر مرگ هلندی نارون دارد که آن را به جایگزینی مناسب برای نارون آمریکایی تبدیل می‌کند. ظاهر *نارون ژاپنی* شبیه به نارون‌هاست، اگرچه می‌توان آن را با میوهٔ بدون بال و برگ‌هایی که در پایه متقارن هستند (برخلاف نارون که پایهٔ نامتقارن دارد) تشخیص داد. *نارون ژاپنی* همچنین مقاومت خوبی در برابر سوسک برگ نارون و سوسک ژاپنی نشان می‌دهد.

این درخت مستعد ابتلا به قارچ *[[گریفوسفاریوما|گریفوسفاریوما زلکوویکولا]]* است که نخستین بار در سال ۲۰۰۳ در ژاپن روی پوست درختان *نارون ژاپنی* مشاهده شد.

## کشت
[بندانگشتی|[بن‌سای *نارون ژاپنی* از باغ گیاه‌شناسی ملی ایالات متحده]]
*نارون ژاپنی* به دلیل پوست جذاب، رنگ برگ‌ها و فرم گلدانی‌شکلش به‌عنوان درخت چمنی یا پارکی کاشته می‌شود. این درخت سایهٔ خوبی فراهم می‌کند و پاک‌سازی برگ‌های آن در پاییز آسان است. جابه‌جایی آن راحت است و اغلب به‌صورت ریشه‌پیچ (در گونی) موجود است. همچنین به‌طور متداول برای بن‌سای استفاده می‌شود؛ شکل و رنگ‌های جذابش آن را به گزینه‌ای محبوب برای این هنر تبدیل کرده است. این درخت اغلب به‌عنوان یک گیاه زینتی، هم در منطقهٔ بومی خود و هم در اروپا و آمریکای شمالی کاشته می‌شود. نخستین کشت آن خارج از آسیا توسط فیلیپ فرانتس فن زیبلد انجام شد که آن را در سال ۱۸۳۰ به هلند معرفی کرد. اخیراً، این درخت به‌عنوان «درخت خیابانی» در نیویورک و فیلادلفیا کاشته شده است. در بریتانیا، این درخت جایزه شایستگی باغ از انجمن سلطنتی باغبانی را دریافت کرده است.

در بریتانیا، پلنت‌فایندرِ انجمن سلطنتی باغبانی در حال حاضر ۳۸ تأمین‌کننده برای گونهٔ خالص و واریته‌های مرتبط فهرست کرده است.

این درخت به آفتاب کامل تا سایه‌آفتاب نیاز دارد و خاک‌های مرطوب با زهکشی خوب را ترجیح می‌دهد. کود غنی از پتاسیم و نیتروژن باعث تشویق رویش گیاهی جدید و جوانه‌های گل می‌شود. این گیاه سازگار است و گرما، کم‌آبی، خاک‌های فقیر از مواد مغذی و pHهای مختلف را تحمل می‌کند. برای ورود نور به تاج داخلی، باید به‌صورت دوره‌ای تنک شود. تکثیر *نارون ژاپنی* از طریق بذر، قلمهٔ ساقهٔ ریشه‌دار و پیوند انجام می‌شود. بذرها بدون پیش‌تیمار جوانه می‌زنند، اما درصد جوانه‌زنی زمانی که به مدت ۶۰ روز در دمای  چینه‌بندی شوند، بهتر است. از آنجا که جوانه‌زنی نیاز به چینه‌بندی دارد، بهتر است بذر در اوایل سال کاشته شود. برای اطمینان از بقا، ممکن است لازم باشد درخت را در گلدان بکارید و نخستین زمستانش را در گلخانه پرورش دهید. پس از آخرین یخبندان می‌توان آن را به زیستگاه دائمی‌اش منتقل کرد.

شماری از ارقام این گیاه گزینش شده‌اند، از جمله:

* 'Fuiri Keyaki' (برگ‌های چندرنگی)
* 'Goblin' (پاکوتاه)
* 'Goshiki' (برگ‌های ابلق/چندرنگ)
* 'Green Vase' (تاج بلند و باریک)
* 'Green Veil' (شاخک‌های آویزان)
* 'Iruma Sango' (ستون‌مانند/فاسیجیات)
* 'Nire Keyaki' (نیمه‌پاکوتاه)
* 'Pulverulenta' (برگ‌های ابلق)
* 'Spring Grove' (تاج افراشته)
* 'Variegata' (برگ‌های ابلق)
* 'Village Green' (سریع‌تر از نهال‌های معمولی رشد می‌کند و تنه‌ای راست و صاف می‌سازد. مقاوم‌تر از درختان با منشأ ژاپنی است)
* 'Variegata' (فرم کم‌رشد با برگ‌های کوچک که حاشیهٔ سفید باریکی دور برگ دارد)
* 'Parkview' (گزینشی با فرم گلدانی خوب، اندازه مشابه گونهٔ اصلی)
* 'Urban Ruby' (رنگ پاییزی سرخ)
* 'Musashino' (فرم ستونی فشرده، سریع‌رشد)
* 'Ogon' (برگ‌های زرد-سبز روشن و تقریباً طلایی در تمام سال، با پوست متضاد به رنگ برنزی)
  بندانگشتی|چپ|پوست نارون ژاپنی بالغ

این گیاه در اروپا با *[[درخت آزاد]]* نیز دورگه شده است که نام هیبرید آن ''زلکووا'' × ''ورشافلتی'' است.

## کاربردها
چوب کیاکی در ژاپن ارزشمند است و اغلب برای ساخت مبلمان، مانند تانسو (صندوقچه/کمد)، استفاده می‌شود و همچنین چوب ایده‌آل برای ساخت طبل‌های تایکو به‌شمار می‌رود.

## در فرهنگ
در کره، *نارون ژاپنی* از دوران باستان نماد محافظت از روستاها محسوب می‌شده و هنوز هم می‌توان آن را کاشته‌شده در نقاط مرکزی شهرها، شهرک‌ها و روستاهای سراسر کشور یافت. این درختان اغلب در کنار آلاچیق‌های کوچک قرار دارند و هم به‌عنوان محل‌های سایه‌دار برای گردهمایی‌های غیررسمی و هم فضایی برای آیین‌ها و مراسم سنتی شامل دعا و پیشکش به درخت عمل می‌کنند. تخمین زده می‌شود که کهنسال‌ترین این درختان بیش از ۱۰۰۰ سال عمر داشته باشند و طبق قوانین کره به‌عنوان یادمان‌های طبیعی محافظت می‌شوند. در سال ۲۰۱۳، مؤسسه تحقیقات جنگل کره پروژه‌ای را برای همسان‌سازی درختان زلکووا، کاج کره‌ای و کهن‌دار که به‌عنوان یادمان طبیعی شناخته می‌شوند، اعلام کرد تا تبار آن‌ها در صورت بروز فاجعه یا مرگ ناشی از کهولت از بین نرود.

بر اساس داده‌های بررسی‌شده توسط سرویس جنگل‌داری کره در سال ۱۹۸۹، بیشترین تعداد درختان بالای ۵۰۰ سال متعلق به گونهٔ *زلکووا سراتا* بودند که از میان آن‌ها بیش از ده مورد به‌عنوان یادمان‌های طبیعی کره ثبت شده‌اند.

این درخت نماد تعدادی از شهرها و استان‌های ژاپن است: استان سایتاما، استان میاگی، استان فوکوشیما، شهر فوکوشیما، آبیکو، تاچیکاوا، یوکوهاما، ماچیدا، توکیو در توکیو، تاکاتسوکی و موارد دیگر.

## نگارخانه

File:Zelkova serrata japan-2006.jpg|رنگ پاییزی، نوامبر، استان سایتاما، ژاپن
File:Aoba-dori Ave 2.JPG|درختانی که بلواری در سندای، ژاپن را پوشانده‌اند
File:Zelkova serrata entire.jpg|باغ گیاه‌شناسی مورتونشماره دسترسی ۱-۵۴-۱۰
File:Sendai Tansu.jpg|یک سندای-تانسوی ژاپنی (کمد) برای کیمونو ساخته‌شده از چوب کیاکی
File:Zelkova serrata ケヤキ（欅) DSCF2794.jpg|ساسایاما، هیوگو، استان هیوگو در زمستان
File:Zelkova serrata in Oasa HigashimachiPark Ebetsu, Hokkaido 2.jpg|نمونه‌ای از یک درخت بالغ


## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:آزاد
رده:درختان تایوان
رده:درختان در چین
رده:درختان ژاپن
رده:درختان کره (کشور)
رده:گیاهان به‌کاررفته در بن‌سای
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۹۴ (میلادی)