کشاورزی در ترکیه

[جایگزین=Large field of light brown grain with a combine harvester in the middle and trees in the distance under a blue sky with some small clouds|بندانگشتی|برداشت گندم در [استان سیواس]]
کشاورزی همچنان بخش مهمی از اقتصاد ترکیه است و این کشور یکی از ده تولیدکننده برتر محصولات کشاورزی در جهان به‌شمار می‌رود. گندم، چغندر قند، شیر، مرغ، پنبه، سبزیجات و میوه از محصولات اصلی هستند و ترکیه بزرگ‌ترین تولیدکننده فندق، زردآلو و پونه کوهی در جهان به‌شمار می‌آید.

نیمی از زمین‌های ترکیه کشاورزی است و حدود ۱۵٪ نیروی کار در این بخش مشغول به کار هستند، اما کمتر از نیم میلیون کشاورز فعالند. کشاورزی حدود ۱۰٪ از صادرات کشور و بیش از ۵٪ از تولید ناخالص داخلی را تأمین می‌کند. برای سال ۲۰۲۴، بیش از ۳۸۰ میلیارد لیر بودجه برای یارانه‌های کشاورزی اختصاص یافته است.

با وجود آنکه ترکیه یکی از تولیدکنندگان عمده مواد غذایی در جهان به‌شمار می‌آید، همچنان واردکننده خالص گندم است که بخش عمده آن از روسیه و اوکراین تأمین می‌شود. همچنین، ترکیه به‌عنوان چهارمین تأمین‌کننده بزرگ سبزیجات و هفتمین تأمین‌کننده بزرگ میوه در اتحادیه اروپا شناخته می‌شود و تمایل دارد توافقنامه اتحادیه گمرکی با این اتحادیه را شامل محصولات کشاورزی نیز نماید.

تقریباً نیمی از انتشار گازهای گلخانه‌ای بخش کشاورزی ترکیه ناشی از فعالیت‌های گاوداری است. بر اساس گزارش بانک جهانی، این بخش نیازمند سازگاری بیشتر با تغییرات اقلیمی در کشور و بهره‌گیری از پیشرفت‌های فنی می‌باشد. برنامه‌ریزی استراتژیک این حوزه بر عهده وزارت کشاورزی و جنگلداری قرار دارد، با این حال تاکنون هیچ برنامه‌ای برای سال ۲۰۲۴ و سال‌های پس از آن منتشر نشده است. همچنین، تقریباً تمامی بذرهای مورد استفاده در ترکیه به‌صورت داخلی تولید می‌شوند.

## تاریخچه
[بندانگشتی|نمایشگاه بین‌المللی کشاورزی در [استان آدانا|آدانا در سال ۱۹۲۴]]
از نظر تاریخی، کشاورزان ترکیه در مناطق مختلف کشور پراکنده بوده‌اند. آتاتورک، بنیان‌گذار جمهوری در اوایل قرن بیستم، اعلام کرده بود که کشاورزی اساس و پایه اقتصاد کشور است. دولت‌های مختلف پروژه‌های متعددی را آغاز کردند، از جمله پروژه بحث‌برانگیز آناتولی جنوب شرقی، اما در ادامه بخش عمده‌ای از فعالیت‌های کشاورزی به بخش خصوصی واگذار شد.

جمعیت ترکیه در قرن بیستم به‌طور قابل توجهی افزایش یافت و در نتیجه، تقاضا برای مواد غذایی و اراضی کشاورزی بیشتر شد. بین سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۹۵۰، رشد تولیدات کشاورزی به‌طور متوسط حدود ۱ درصد در سال بود که با افزایش جمعیت و دسترسی به زمین‌های جدید هماهنگ بود. پس از آن، رشد تولیدات شتاب گرفت، زیرا اراضی بیشتری قابل کشت شدند و استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی، از جمله تراکتور، افزایش یافت؛ به‌عنوان نمونه، این روند در پی طرح مارشال تسریع شد. تا دهه ۱۹۷۰، انواع گندم با عملکرد بالا در زمین‌ها کاشته می‌شد، با این حال، گندم تک‌دانه همچنان توسط جوامع محلی مصرف می‌گردید.

افزایش مساحت اراضی کشاورزی در ترکیه تا دهه ۱۹۹۰ ادامه یافت و پس از آن روند کاهش آن آغاز شد. ترکیه نیز همانند بسیاری از کشورهای دیگر، فرایند صنعتی شدن و شهرنشینی را تجربه کرد و تا پایان قرن بیستم، تنها ۳۵ درصد از اشتغال و ۱۳ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور به بخش کشاورزی اختصاص داشت.

کشت تریاک، که پیش‌تر در مناطق غربی و مرکزی کشور رایج بود، در سال ۱۹۳۳ به‌طور جدی تحت کنترل قرار گرفت. در طول قرن بیستم، کشت تنباکو در استان‌هایی مانند سامسون از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار بود و با حمایت دولت انجام می‌شد، اما در اوایل قرن بیست و یکم، دولت‌هایی که به کاهش مصرف دخانیات در ترکیه اهتمام داشتند، این فعالیت را ممنوع کردند. همچنین، در آغاز قرن بیست و یکم، کشاورزان به جای تمرکز بر گندم و ذرت، به کشت محصولات با بازده اقتصادی بالاتر از جمله میوه و سبزیجات روی آوردند.

## محیط زیست
### مسائل
نیمی از زمین‌های ترکیه کشاورزی است. نیمی از انتشار گاز گلخانه‌ای توسط ترکیه از طریق گاوها منتشر می‌شود. از حداقل سال ۱۹۹۰، تخمیر روده‌ای (گاوها و گوسفندان که متان تولید می‌کنند) بزرگ‌ترین منبع انتشار گازهای گلخانه‌ای از کشاورزی بوده است و پس از آن خاک‌های کشاورزی قرار دارند. طبق گزارش بانک جهانی، این بخش باید بیشتر با تغییرات اقلیمی در ترکیه سازگار شود و پیشرفت‌های فنی داشته باشد. منطقه دریای اژه ممکن است بیشترین خطر را از تغییرات اقلیمی متحمل شود. با این حال، اکنون می‌توان قهوه را در این کشور کشت کرد.

در سال ۲۰۱۶، ۱۴٪ از مواد غذایی در طول فرآوری محصولات کشاورزی از بین رفت، در حالی که ۲۳٪ توسط مصرف‌کنندگان قبل از خوردن دور ریخته شد و ۵٪ باقی‌مانده غذا بود. سوزاندن کاه و کلش در ترکیه غیرقانونی است، اما کشاورزان همچنان به‌طور غیرقانونی به این کار ادامه می‌دهند. سوزاندن عمدی بقایای مزارع می‌تواند باعث آتش‌سوزی‌های جنگلی در ترکیه شود. کشاورزی در زمین‌های شیب‌دار می‌تواند خطر سیل را افزایش دهد. در سال ۲۰۲۰ بیش از ۹۰۰ هزار تن آمونیاک منتشر شد.

### آب
[جایگزین=Two large channels of water flow slowly from a low sloping dam with several pipes at one end of the dam|بندانگشتی|250x250پیکسل|[سد آتاترک|سد آتاتورک بزرگ‌ترین سد از بین ۲۲ سد پروژه جنوب شرقی آناتولی است که شامل آبیاری ۱٫۸۲ … میلیون هکتار زمین.]]
با در دسترس بودن تقریباً ۱۳۰۰ متر مکعب آب شیرین به ازای هر نفر در سال، ترکیه در وضعیت کم‌آبی قرار دارد و با خطر کمبود آب مواجه است که عمدتاً به دلیل شیوه‌های نادرست آبیاری است. اجرای مکانیزم‌های قیمت‌گذاری آب در حال بررسی است. پدیده بیابان‌زاییمدل‌سازی شده و خطرات مرتبط آن نقشه‌برداری شده است، به‌طوری که مناطق پرخطر شامل دشت‌های کاراپینار، آرالیک، جیلان‌پینار و دریاچه توز شناسایی شده‌اند. گاه از انرژی خورشیدی برای پمپاژ آب به‌منظور مقابله با خشکسالی استفاده می‌شود، که می‌تواند باعث کاهش کشت محصولاتی مانند ذرت و سیب‌زمینی شود. علاوه بر این، بخش آبیاری پروژه شرق آناتولی موضوعی بحث‌برانگیز باقی مانده است.

کشاورزان عمدتاً از آبیاری سطحی استفاده می‌کنند که در اثر تبخیر، نفوذ و نشت، بین ۳۵ تا ۶۰ درصد آب را از دست می‌دهد. این روش قدیمی آبیاری می‌تواند به سرعت منابع آب زیرزمینی را تخلیه کرده و موجب روان‌آب از مزرعه شود. روان‌آب در برخی حوضه‌های رودخانه‌ای باعث آلودگی نیتروژن می‌شود. این مسئله می‌تواند منجر به افزایش تغذیه‌ای شود که تهدیدی برای حیات آبزیان است و پروژه‌ای برای نقشه‌برداری و مقابله با آن در جریان است. تا سال ۲۰۲۳، ۷۳ درصد از منابع آب ترکیه برای آبیاری مصرف می‌شود و برآورد شده است که این میزان دو برابر حالتی است که تمام کشاورزان از سیستم آبیاری قطره‌ای استفاده کنند. کشاورزان به دلیل هزینه نصب قطره‌ای مقاومت نشان می‌دهند و پیشنهاد شده است که حمایت‌های دولتی افزایش یابد. کوچک شدن دریاچه‌ها هم به کاهش بارش ناشی از تغییرات اقلیمی و هم به کشت نادرست محصولاتی که آب بیشتری مصرف می‌کنند، مانند ذرت و چغندر قند، نسبت داده شده است. بیشتر مدیریت آبیاری توسط اتحادیه‌ها انجام می‌شود. پیشنهاد شده است که برای آب مصرفی در کشاورزی هزینه‌ای دریافت شود. برخی کشاورزان شکایت دارند که آبیاری قطره‌ای بسیار پرهزینه است. [زیتون نیاز آبی کمتری نسبت به پسته، بادام و انگور دارد. ظرفیت بهبود بهره‌وری آب در کشاورزی بسیار بیشتر از سایر بخش‌ها است.

## محصولات زراعی
[جایگزین=Two headscarfed women, one with a plastic bowl and the other a very big tin, kneeling on a large plastic sheet spread with hazelnuts. In the background is a pile of husks.|بندانگشتی|زنان در [استان دوزجه در شمال غربی ترکیه در حال خشک کردن فندق هستند.]]
محصولات کشاورزی در تمامی مناطق قابل کشت هستند و دامداری در ارتفاعات بلند و مناطق خشک انجام می‌شود. گندم، چغندر قند، پنبه، سبزیجات و میوه‌ها از مهم‌ترین محصولات کشاورزی به‌شمار می‌روند؛ همچنین ترکیه بزرگ‌ترین تولیدکننده فندق، زردآلو، اورگانو و کشمش در جهان است.

### غلات
در سال ۲۰۲۱، این کشور تقریباً در زمینه غلات خودکفا بود، و بیشترین صادرات در سال ۲۰۲۲ به عراق، ایالات متحده و سوریه بود. با این حال، در مناطق گرم‌تر و سردتر در سال‌ها غلات کمتری تولید می‌شود. حدود ۲۰ میلیون تن در سال گندم کشت می‌شود، اما کمتر از نصف این مقدار برای جو و ذرت است. بیشتر گندم، گندم زمستانی است. گندم به‌طور متوسط ۲٫۵ تن در هکتار محصول می‌دهد، و تغییرات آب و هوایی هم بر بهره‌وری گندم و هم بر محل کشت آن تأثیر می‌گذارد. جو معمولاً آبیاری نمی‌شود، بنابراین عملکرد آن به بارندگی بستگی دارد. خشکسالی می‌تواند هم برای گندم زمستانی و هم برای جو زمستانی مشکل‌ساز باشد. تقریباً ۸۵٪ ذرت برای تهیه خوراک دام استفاده می‌شود. برنج در ماه‌های آوریل/مه کاشته و در سپتامبر/اکتبر برداشت می‌شود.

### میوه، سبزیجات و حبوبات
میوه‌های مرکبات عمدتاً در مناطق مدیترانه‌ای و اژه کشت می‌شوند. بخش قابل توجهی از تولید گوجه‌فرنگی صادر می‌شود. بیشتر صادرات سبزیجات و میوه‌ها به اتحادیه اروپا انجام می‌گیرد. گلخانه‌ها به دلیل هزینه‌های کمتر نسبت به نمونه‌های اروپایی، از مزیت رقابتی برخوردارند. در سال ۲۰۲۲، یک‌سوم گلخانه‌های جهان که از انرژی زمین‌گرمایی برای گرمایش استفاده می‌کردند، در ترکیه قرار داشتند. انرژی زمین‌گرمایی همچنین می‌تواند برای خشک کردن میوه‌ها به کار گرفته شود. میوه‌های گرمسیری مانند انبه نیز می‌توانند در گلخانه‌ها کشت شوند. در سال ۲۰۲۳، سیستم هیدروپونیک در این گلخانه‌های زمین‌گرمایی به تدریج مورد استفاده قرار گرفت. اگرچه کشت موز در منطقه مدیترانه در حال افزایش است، برخی کشاورزان به دلیل سودآوری بالاتر و نیاز کمتر به آب، به کشت آووکادو روی آورده‌اند.
[جایگزین=Medium-sized trees with purple flowers underneath|بندانگشتی|درختان زیتون در [ساری‌چام|ساریچام]]
سالانه حدود ۴ میلیون تن انگور کشت می‌شود، که رتبه ششم را در جهان دارد. این کشور پنجمین منطقه بزرگ تاکستان را دارد، و حدود ۳٪ از برداشت برای شراب ترکیه استفاده می‌شود. کشمش به اتحادیه اروپا و بریتانیا صادر می‌شود.

تقریباً ۲۰۰ میلیون درخت زیتون وجود دارد، و ترکیه سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن روغن زیتون تولید می‌کند، که به‌طور متوسط ۱ کیلوگرم به ازای هر درخت در سال. *ادرمیت* (آیوالیک) گونه اصلی در شمال ترکیه و *ممجیک* در جنوب است. گملیک یک زیتون سیاه خوراکی است و گونه‌های بسیار دیگری نیز کشت می‌شوند.

عدس در جنوب شرقی کشت می‌شود.

## منابع


رده:تمیزکاری شیوه یادکرد ۱: شناساگر شیء دیجیتال غیرفعال از ژوئیه ۲۰۲۵
رده:مقاله‌های با گزیده‌ها
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان ترکی استانبولی