روان‌نژندی رزمی

**روان‌نژندی رزمی** (به انگلیسی: ؛ به اختصار CSR) یا **واکنش استرس رزمی** یک آشفتگی رفتاری حاد است که به‌طور مستقیم از آسیب روانی ناشی از جنگ پدید می‌آید. این وضعیت با نام‌های «خستگی رزمی»، «خستگی جنگی» و «فرسودگی عملیاتی» نیز شناخته می‌شود و همپوشانی‌هایی با تشخیص واکنش استرس حاد در روان‌پزشکی غیرنظامی دارد. روان‌نژندی رزمی از نظر پیشینه با موج‌گرفتگی پیوند دارد و گاه پیش‌درآمد اختلال استرس پس‌از سانحه است.

روان‌نژندی رزمی واکنشی حاد و معمولاً کوتاه‌مدت است که دامنه‌ای از رفتارها را دربرمی‌گیرد و کارآمدی رزمی جنگ‌جو را کاهش می‌دهد. شایع‌ترین نشانه‌های آن خستگی، کندی زمان واکنش، بی‌تصمیمی، گسستگی از محیط پیرامون و ناتوانی در اولویت‌بندی است. این وضعیت را نباید با اختلال استرس حاد یا اختلال استرس پس‌از سانحه یا دیگر اختلال‌های درازمدت مرتبط با استرس رزمی اشتباه گرفت، هرچند هر یک از آن‌ها ممکن است در آغاز به شکل روان‌نژندی رزمی آغاز شود. ارتش ایالات متحده از اصطلاح COSR در گزارش‌های پزشکی رسمی بهره می‌گیرد.

از دوران باستان نشانه‌هایی از آسیب‌های روانی جنگ در متون گزارش شده‌است. در جنگ جهانی اول این وضعیت با عنوان «موج‌گرفتگی» شناخته شد و در جنگ جهانی دوم با عنوان «خستگی رزمی» رواج یافت. پس از جنگ ویتنام برای نخستین‌بار پیامدهای روانی بلندمدت نیز ثبت شد و از ۱۹۸۰ تشخیص اختلال استرس پس‌از سانحه به‌رسمیت شناخته گردید.

## نشانه‌ها و علائم
### نشانه‌های مرتبط با خستگی
نشانه‌های روان‌نژندی رزمی با نشانه‌های ضربه روانی همخوانی دارد که با اختلال استرس پس‌از سانحه نیز پیوند نزدیکی دارد. تفاوت اصلی روان‌نژندی رزمی با اختلال استرس پس‌از سانحه در آن است که تشخیص اختلال استرس پس‌از سانحه نیازمند تداوم نشانه‌ها به مدت بیش از یک ماه است.

شایع‌ترین واکنش‌های استرسی عبارت‌اند از:
* کندی زمان واکنش
* کندی اندیشه
* دشواری در اولویت‌بندی کارها
* دشواری در آغاز کارهای روزمره
* اشتغال ذهنی با مسائل فرعی و کارهای آشنا
* بی‌تصمیمی و نبود تمرکز
* از دست رفتن ابتکار عمل همراه با خستگی
* فرسودگی

### برانگیختگی دستگاه عصبی خودمختار
نشانه‌های مرتبط با فعال‌شدن دستگاه عصبی خودمختار عبارت‌اند از:

* سردرد
* درد پشت
* ناتوانی در آرامش
* لرزش و ترمور
* تعریق
* تهوع و استفراغ
* بی‌اشتهایی
* ناراحتی شکمی
* افزایش دفعات ادرار کردن
* بی‌اختیاری ادرار
* تپش قلب
* هیپرونتیلاسیون
* گیجی
* بی‌خوابی
* کابوس
* خواب بی‌آرام
* خواب بیش‌ازحد
* واکنش بیش‌ازحد به صداهای ناگهانی
* گوش‌به‌زنگی بیش‌ازحد
* احساس تشدیدشده تهدید
* اضطراب
* تحریک‌پذیری
* افسردگی (حالت)
* سوءمصرف مواد
* از دست رفتن سازگاری
* اقدام به خودکشی
* رفتار مخرب
* بی‌اعتمادی به دیگران
* سردرگمی
* احساس شدید از دست دادن کنترل

### نسبت تلفات استرسی به تلفات رزمی
نسبت تلفات ناشی از استرس به تلفات رزمی بسته به شدت جنگ متغیر است. در نبردهای شدید این نسبت می‌تواند به ۱ به ۱ برسد و در درگیری‌های کم‌شدت به ۱ به ۱۰ یا کمتر کاهش یابد. جنگ نوین با اصول عملیات پیوسته، انتظار افزایش تلفات استرسی رزمی را به همراه دارد.

نرخ تلفات استرسی ارتش اروپایی در جنگ جهانی دوم معادل ۱ از هر ۱۰ نفر (۱۰۱ در ۱۰۰۰) در سال بود که به دلیل نرخ‌های پایین در سال‌های پایانی جنگ، کمتر از میانگین واقعی نشان داده شده‌است.

## پیشینه
### ریشه‌های باستانی
بر پایه لوح‌های میخی یافت‌شده از بین‌النهرین که به حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردند، نشانه‌هایی از آسیب‌های روانی جنگی شرح داده شده‌است و جنگ‌جویان آسیب‌دیده را ارواح نفرین‌شده می‌دانستند. هرودوت نیز از جنگ‌جویی آتنی گزارش می‌دهد که پس از شاهد بودن نبرد ماراتن در ۴۹۰ پیش از میلاد نابینا شد.

### جنگ جهانی اول
در جنگ جهانی اول «موج‌گرفتگی» بیماری روان‌پزشکی ناشی از آسیب اعصاب در میدان نبرد تلقی می‌شد. ماهیت جنگ خندق‌ها به گونه‌ای بود که نزدیک به ۱۰ درصد سربازان جنگ‌جو کشته می‌شدند (در مقایسه با ۴٫۵ درصد در جنگ جهانی دوم) و نسبت کل تلفات (کشته و زخمی) نزدیک به ۵۷ درصد بود. سربازان به‌جای تجربه جنگی‌شان، شخصاً مسئول فروپاشی روانی خود دانسته می‌شدند. بالا بودن نسبت کهنه‌سربازان جنگ جهانی اول در جمعیت اروپا سبب شد نشانه‌های این وضعیت در فرهنگ عمومی شایع شود.

در ۱۹۱۵ به ارتش بریتانیا در فرانسه دستور داده شد که اگر موج‌گرفتگی سربازی به دشمن نسبت داده شود، بیمار «زخمی» تلقی می‌شود و اگر نه، صرفاً «بیمار» شمرده شده و از مزایای مربوط محروم می‌ماند.

در اوت ۱۹۱۶، چارلز مایرز به‌عنوان مشاور روان‌پزشکی ارتش بریتانیا منصوب شد و بر تأسیس مراکز درمانی نزدیک خط جبهه تأکید کرد. در ژوئن ۱۹۱۷ همه حالات بریتانیایی موج‌گرفتگی به مراکز عصبی نزدیک تخلیه شدند. در طول جنگ، ۳۰۶ سرباز بریتانیایی به اتهام بزدلی اعدام شدند که بسیاری از آنان قربانیان موج‌گرفتگی بودند؛ در ۷ نوامبر ۲۰۰۶ دولت بریتانیا به همه آنان عفو پس از مرگ اعطا کرد.

#### اصول PIE
توماس دبلیو سالمون، افسر پزشکی ارتش ایالات متحده، اغلب به‌عنوان پایه‌گذار اصول سه‌گانه PIE شناخته می‌شود. این اصول عبارت بودند از:
* **نزدیکی** (به انگلیسی: ) – درمان تلفات نزدیک خط مقدم و در محدوده شنیداری نبرد
* **فوریت** (به انگلیسی: ) – درمان بدون تأخیر
* **انتظار** (به انگلیسی: ) – اطمینان از اینکه همه انتظار بازگشت پس از استراحت را دارند

سالمون با سفر به اروپا و آموختن از متحدان، سامانه‌ای کامل از واحدها و رویه‌ها پایه‌گذاری کرد که در آن زمان بهترین شیوه جهانی تلقی می‌شد. او به پاس خدماتش نشان خدمات برجسته (ارتش آمریکا) را دریافت کرد.

با این حال، بررسی‌ها اثربخشی رویکرد PIE را در پیشگیری از اختلال استرس پس‌از سانحه تأیید نکرده‌اند.

### میان دو جنگ
دولت بریتانیا در ۱۹۲۲ گزارشی از «کمیته پژوهش دفتر جنگ دربارهٔ موج‌گرفتگی» منتشر کرد. این گزارش توصیه‌هایی دربرگیرنده درمان در مناطق جلوی جبهه، مراکز عصبی و بیمارستان‌های پشت جبهه ارائه داد و تأکید کرد که فضای درمانی و شخصیت پزشک اهمیت حیاتی دارد. گزارش بهره‌گیری از روش‌های ساده روان‌درمانی مانند توضیح، متقاعدسازی و القا را همراه با روش‌های فیزیکی مانند حمام، الکتریسیته و ماساژ توصیه می‌کرد و روان‌کاوی به شیوه فرویدی را توصیه نمی‌کرد.

بخشی از نگرانی‌ها به این دلیل بود که بسیاری از کهنه‌سربازان بریتانیایی حقوق بازنشستگی دریافت می‌کردند و ناتوانی‌های درازمدت داشتند. تا ۱۹۳۹ نزدیک به ۱۲۰٬۰۰۰ کهنه‌سرباز بریتانیایی تعویض نهایی برای ناتوانی‌های روان‌پزشکی دریافت کرده بودند یا همچنان مستمری می‌گرفتند (نزدیک به ۱۵ درصد همه مستمری‌بگیران ناتوان) و ۴۴٬۰۰۰ نفر دیگر برای «قلب سربازی» یا نشانگان تلاش مستمری دریافت می‌کردند.

فیلیپ گیبس، خبرنگار جنگی، دربارهٔ کهنه‌سربازان بازگشته نوشت: «چیزی نادرست بود. آن‌ها دوباره لباس‌های غیرنظامی پوشیدند و در نظر مادران و همسرانشان بسیار شبیه جوانانی بودند که پیش از اوت ۱۹۱۴ سر کار می‌رفتند. اما همان آدم‌ها بازنگشته بودند. چیزی در آن‌ها دگرگون شده بود.»

### جنگ جهانی دوم
#### ایالات متحده
در آغاز جنگ جهانی دوم بیشتر نظامیان آمریکایی درس‌های درمانی جنگ جهانی اول را فراموش کرده بودند. ایالات متحده در دسامبر ۱۹۴۱ وارد جنگ شد، اما تا نوامبر ۱۹۴۳ روان‌پزشکی به جدول سازمانی هر لشکر افزوده نشد. در ۱۹۴۳ ارتش آمریکا اصطلاح «فرسودگی» را به‌عنوان تشخیص نخستین برای حالات روان‌پزشکی به‌کار می‌برد. رسوایی سیلی‌زدن ژنرال پاتون بخشی از انگیزه برقراری درمان پیشرو برای حمله به ایتالیا در سپتامبر ۱۹۴۳ شد.

جان اپل دریافت که پیاده‌نظام آمریکایی در ایتالیا پس از ۲۰۰ تا ۲۴۰ روز «فرسوده» می‌شود و نتیجه گرفت که سرباز آمریکایی «برای هم‌رزمانش می‌جنگد یا چون عزت نفسش اجازه کناره‌گیری نمی‌دهد». اپل به برقراری سقف ۱۸۰ روزه برای خدمت در خط مقدم کمک کرد.

خلبانان در جنوب غربی اقیانوس آرام بسیار بیشتر از اروپا پرواز می‌کردند و هیچ شمار ثابتی از مأموریت‌ها برای انتقال از رزم وجود نداشت. همراه با محیط یکنواخت، گرم و بیماری‌زا، نتیجه روحیه ضعیفی بود که کهنه‌کارهای خسته به‌سرعت به تازه‌واردان منتقل می‌کردند. پس از چند ماه، همه‌گیری‌های خستگی رزمی کارآمدی یگان‌ها را به‌شدت کاهش می‌داد.

#### بریتانیا
برخلاف آمریکایی‌ها، فرماندهان بریتانیایی درس‌های جنگ جهانی اول را به‌خوبی به یاد داشتند. برآورد شده بود که بمباران هوایی روزانه تا ۳۵٬۰۰۰ کشته خواهد داشت، اما بلیتز در مجموع تنها ۴۰٬۰۰۰ نفر را کشت. سیل موردانتظار فروپاشی روانی غیرنظامی رخ نداد. در نیروی زمینی بریتانیا چون بیشتر پزشکان جنگ جهانی اول برای کار پیر بودند، روان‌پزشکان جوان تحلیل‌گر به‌کار گرفته شدند. نخستین بیمارستان روان‌پزشکی نیروی خاورمیانه در ۱۹۴۲ برپا شد. با آغاز عملیات روز دی، در ماه نخست سیاست نگهداری تلفات تنها به مدت ۴۸ ساعت و سپس بازگرداندن آنان از کانال مانش اتخاذ شد که به‌شدت با اصل «انتظار» در PIE مغایرت داشت.

اپل بر این باور بود که سربازان بریتانیایی تقریباً دو برابر همتایان آمریکایی خود توانایی ادامه نبرد را داشتند، زیرا بریتانیایی‌ها برنامه‌های چرخش بهتری داشتند و برخلاف آمریکایی‌ها «برای بقا» می‌جنگیدند، چراکه تهدید نیروهای محور برای بریتانیا به‌سبب نزدیکی به اروپای قاره‌ای بسیار واقعی‌تر بود.

#### کانادا
ارتش کانادا روان‌نژندی رزمی را با عنوان «فرسودگی نبرد» به‌رسمیت شناخت و آن را نوع جداگانه‌ای از زخم رزمی طبقه‌بندی کرد. مورخ تری کاپ به‌گستردگی دربارهٔ این موضوع نوشته‌است. در نورماندی، یگان‌های پیاده‌نظام درگیر افزایش سریع شمار حالات فرسودگی نبرد را تجربه کردند و صدها سرباز به دلیل فشار رزم تخلیه شدند.

#### آلمان
دکتر رودولف بریکنشتاین در مصاحبه‌ای اظهار داشت که به باور او مشکلات مهمی ناشی از فروپاشی استرسی وجود نداشت، زیرا کیفیت بالای فرماندهی از آن پیشگیری می‌کرد. او افزود که اگر سربازی فرو می‌پاشید، مسئله‌ای فرماندهی بود نه پزشکی. با این حال، با پیشرفت جنگ، افزایش چشمگیری در تلفات استرسی از ۱ درصد بستری‌ها در ۱۹۳۵ به ۶ درصد در ۱۹۴۲ رخ داد. روان‌پزشک آلمانی دیگری گزارش داد که در دو سال پایانی جنگ حدود یک‌سوم بستری‌های بیمارستان انسن به‌سبب روان‌نژندی جنگی بود.

#### فنلاند
نگرش فنلاندی‌ها نسبت به «روان‌نژندی جنگی» بسیار سخت‌گیرانه بود. روان‌پزشک هری فدرلی که ریاست پزشکی نظامی را بر عهده داشت، موج‌گرفتگی را نشانه ضعف منش و کمبود اخلاقیات می‌دانست و درمانش ساده بود: آزار و اذیت بیماران تا بازگشت به خط مقدم. پیش‌تر در جنگ زمستان چندین مسلسل‌چی فنلاندی پس از دفع حمله‌های یورش موج انسانی شوروی بر مواضع مستحکم فنلاندی دچار بی‌ثباتی روانی شدند.

### تحولات پس از جنگ جهانی دوم
اسرائیلی‌ها اصل «سادگی» را به اصول PIE افزودند: به باور آنان درمان باید کوتاه، حمایتی و قابل ارائه از سوی افرادی بدون آموزش پیچیده باشد.

پس از جنگ ویتنام برای نخستین‌بار پیامدهای روان‌شناختی نه تنها در طول خدمت بلکه اغلب پس از پایان دوره خدمت نیز ثبت شد. با امکان تشخیص اختلال استرس پس‌از سانحه به‌زودی مشخص شد که نشانه‌های سربازان و کهنه‌سربازان با این تشخیص قابل توصیف است و از ۱۹۸۰ این تشخیص در ایالات متحده به‌عنوان بیماری شغلی سربازان به‌رسمیت شناخته شد.

#### تنش‌های صلح‌بانی
صلح‌بانی تنش‌های ویژه خود را به همراه دارد، زیرا تأکید بر قوانین درگیری نقش‌هایی را که سربازان برایشان آموزش دیده‌اند محدود می‌سازد. علل شامل شاهد یا تجربه‌کننده موارد زیر است:
* تنش مداوم و تهدید درگیری
* خطر مین‌های زمینی و تله‌های انفجاری
* تماس نزدیک با کشته‌شدگان و مجروحان شدید
* بدرفتاری عمدی و فجایع، احتمالاً شامل غیرنظامیان
* مسائل فرهنگی
* جدایی از خانواده
* خطر بیماری از جمله اچ‌آی‌وی
* تهدید قرار گرفتن در معرض عوامل سمّی
* مشکلات مأموریت
* بازگشت به خدمت

## آسیب‌شناسی (پاتوفیزیولوژی)

بسیاری از نشانه‌هایی که افراد مبتلا به روان‌نژندی رزمی در آغاز تجربه می‌کنند، ناشی از فعال‌سازی گسترده پاسخ جنگ یا گریز بدن انسان است. این پاسخ شامل تخلیه عمومی دستگاه عصبی سمپاتیک در واکنش به یک استرس‌زا درک‌شده‌است و بدن را برای جنگیدن یا گریختن آماده می‌کند. هورمون‌های کاتکول‌آمینی مانند آدرنالین و نورآدرنالین واکنش‌های فیزیکی فوری مرتبط با آمادگی برای کنش عضلانی شدید را تسهیل می‌کنند.

## تشخیص و اصول درمانی
ارتش‌های ایالات متحده اکنون از اصول توسعه‌یافته‌تر BICEPS بهره می‌گیرند:
* **کوتاهی** (به انگلیسی: )
* **فوریت** (به انگلیسی: )
* **مرکزیت یا تماس** (به انگلیسی: )
* **انتظار** (به انگلیسی: )
* **نزدیکی** (به انگلیسی: )
* **سادگی** (به انگلیسی: )

## درمان
درمان در محیط نظامی با پیشگیری از راه آموزش، بالابردن روحیه و پشتیبانی آغاز می‌شود. اقدام‌های ساده‌ای مانند تأمین استراحت کافی، خوراک و سرپناه اهمیت بنیادین دارند. تمرین‌های آرام‌سازی و گزارش‌دهی رویداد بحرانی نیز کاربرد دارند. اگر وضعیت بدتر شود، سربازان معمولاً از خدمت معاف شده و پشتیبانی، غذا و استراحت دریافت می‌کنند. در شرایط مناسب مشاوره ارائه می‌شود و برخی بیماران داروهای روان‌گردان تجویز می‌شوند.

## پیامدهای درمان
آمارهای جنگ لبنان ۱۹۸۲ نشان داد که ۹۰ درصد مبتلایان به روان‌نژندی رزمی که نزدیک خط مقدم درمان شدند ظرف ۷۲ ساعت به یگان‌هایشان بازگشتند، در حالی‌که از میان درمان‌شدگان در پشت جبهه تنها ۴۰ درصد بازگشتند.

در جنگ کره نزدیک به ۸۵ درصد تلفات استرسی آمریکایی ظرف سه روز به یگان‌هایشان بازگشتند و ۱۰ درصد پس از چند هفته توانستند وظایف محدودی انجام دهند.

هرچند اصول PIE در جنگ ویتنام به‌کار رفت، نرخ ابتلای مادام‌العمر کهنه‌سربازان ویتنام به اختلال استرس پس‌از سانحه در بررسی آمریکایی ۱۹۸۹ معادل ۳۰ درصد و در بررسی استرالیایی ۱۹۹۶ معادل ۲۱ درصد گزارش شد.

## فرضیه‌های تبیینی
منبع فرانسوی دو تبیین مکمل برای این اختلال مطرح می‌کند:
* **فرسودگی جسمانی**: خستگی بدنی، کمبود خواب، آشفتگی چرخه خواب و بیداری، راهپیمایی‌های اجباری و درد فیزیکی فراتر از تحمل عادی فرد. در برخی موارد قرار گرفتن در معرض سموم جنگی (سلاح‌های شیمیایی، سمّیت مهمات) نیز افزوده می‌شود. در این حالت‌ها اختلال‌ها معمولاً گذراست.
* **فرسودگی اخلاقی**: رویارویی با خطر مرگ، دیدن مردن دیگران، عمل کشتن، شکنجه و اقداماتی که با اخلاق سرباز در تعارض است و الزام به اطاعت از دستورهای نامفهوم (ناهمخوانی شناختی). ذهن رزمنده برای حفظ سلامت روان خود از واقعیت فاصله می‌گیرد.

همچنین منابع آلمانی اشاره می‌کنند که سربازانی که در جنگ در معرض انفجارهای شدید قرار گرفته‌اند، ممکن است واقعاً دچار آسیب‌های مغزی شده باشند، حتی در نبود جراحات بیرونی.

## انتقال بین‌نسلی
آسیب‌های روانی جنگ تنها به سربازان و غیرنظامیان درگیر محدود نمی‌شود. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این آسیب‌ها از راه انتقال بین‌نسلی به نسل‌های پسین نیز منتقل می‌شوند و به این ترتیب برای مدت‌ها در جامعه اثرگذار باقی می‌مانند. در میان کهنه‌سربازان نرخ خودکشی بالاتر از دیگر گروه‌های جمعیتی است؛ این روند پس از هر دو جنگ عراق و جنگ افغانستان مشاهده شد.

## جستارهای وابسته
* موج‌گرفتگی
* اختلال استرس پس‌از سانحه
* واکنش استرس حاد
* ضربه روانی
* روان‌پزشکی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* استرس پس‌ازسانحه در جنگ جهانی دوم در موزه ملی جنگ جهانی دوم

رده:روان‌پزشکی نظامی
رده:پزشکی نظامی
رده:اختلال‌های اضطراب
رده:تبعات جنگ
رده:استرس