حسن تیرو

**حسن محمد دی تیرو** (با نام اصلی **حسن بن لوبه محمد**؛ ۲۵ سپتامبر ۱۹۲۵–۳ ژوئن ۲۰۱۰)، بنیانگذار جنبش آزاد آچه (GAM) بود، سازمانی که از دهه ۱۹۷۰ تلاش کرد آچه را از اندونزی جدا کند. این جنبش از اهداف جدایی‌طلبانه خود دست کشید و طبق توافق‌نامه صلح هلسینکی در سال ۲۰۰۵، با خلع سلاح موافقت کرد. او نتیجه مادری تنگکو چیک دی تیرو، یک چریک آچه‌ای و قهرمان ملی اندونزی بود که در سال ۱۸۹۱ در جنگ با هلندی‌ها کشته شد. در سال ۲۰۱۰، او اندکی قبل از مرگش تابعیت اندونزیایی خود را پس گرفت.

## زندگی‌نامه
دی تیرو که از خانواده‌ای سرشناس، از روستای تیرو (پیدی ریجنسی) می‌آمد، از سال ۱۹۳۸ و در طول اشغال ژاپن در مدارس مدرن سازمان PUSA داوود بوریه تحصیل کرد و تا سال ۱۹۴۵ رهبر پیشاهنگان PUSA بود. او در دسامبر ۱۹۴۵ به عنوان رهبر پسیندو (جوانان سوسیالیست) در «انقلاب اجتماعی» علیه اولیبالانگ‌های اشرافی حاکم آچه فعال بود. او که در آن زمان از طرفداران پرشور پیوند دادن تاریخ آچه با مبارزات ملی‌گرایانه اندونزی بود، در یوگیاکارتا، پایتخت انقلابی اندونزی، به تحصیل بیشتر پرداخت و دو کتاب در دفاع از این دیدگاه نوشت. سپس تحصیلات خود را در ایالات متحده ادامه داد، جایی که به صورت پاره وقت برای هیئت نمایندگی اندونزی در سازمان ملل متحد کار می‌کرد. در سال ۱۹۵۳، در حالی که در شهر نیویورک دانشجو بود، خود را «وزیر امور خارجه» جنبش شورشی دارالاسلام، که در آچه توسط داوود برویه رهبری می‌شد، اعلام کرد. به دلیل این اقدام، او بلافاصله از تابعیت اندونزیایی خود محروم شد و به همین دلیل چند ماه در جزیره الیس بازداشت شد. شورش دارالاسلام در آچه در سال ۱۹۶۲ با یک توافق صلح پایان یافت. بر اساس این توافق صلح، آچه خودمختاری اسمی دریافت کرد.

## ایجاد جنبش آزاد آچه

دی تیرو در سال ۱۹۷۴ دوباره در آچه ظاهر شد، جایی که برای قرارداد خط لوله در کارخانه جدید گاز موبیل اویل که قرار بود در منطقه لوکسوماوه ساخته شود، درخواست داد. در یک فرایند مناقصه که دی تیرو فکر می‌کرد دولت مرکزی کنترل زیادی بر آن دارد، شرکت بکتل پیشنهاد قیمت او را رد کرد. ادعا شده است که در نتیجه این فقدان و مرگ برادرش به دلیل آنچه که او غفلت عمدی یک پزشک با قومیت جاوه‌ای می‌دانست، دی تیرو با استفاده از ارتباطات قدیمی خود در دارالاسلام، شروع به سازماندهی یک جنبش جدایی‌طلبانه کرد.

او در ۴ دسامبر ۱۹۷۶ سازمان خود را به عنوان جبهه آزادی‌بخش ملی آچه سوماترا، که بیشتر با نام جنبش آزاد آچه ("Gerakan Aceh Merdeka") شناخته می‌شود، اعلام کرد. از جمله اهداف آن، استقلال کامل آچه از اندونزی بود. دی تیرو به دلیل تمرکزش بر تاریخ پیش از استعمار آچه به عنوان یک کشور مستقل، استقلال را به عنوان یکی از اهداف GAM به جای خودمختاری انتخاب کرد. ASNLF با شورش سابق دارالاسلام که به دنبال سرنگونی ایدئولوژی سکولار پانکاسیلا اندونزی و ایجاد یک دولت اسلامی پان اندونزیایی مبتنی بر شریعت بود، متمایز بود، هرچند با درجه بالایی از خودمختاری برای آچه در چارچوب چنین دولتی. او در "اعلامیه استقلال" خود، حق وجود اندونزی را زیر سؤال برد، زیرا اندونزی یک کشور چند فرهنگی مبتنی بر امپراتوری استعماری هلند بود و از ایالت‌های قبلی متعدد و قومیت‌های زیادی تشکیل شده بود که اشتراکات کمی با یکدیگر داشتند. به همین دلیل، دی تیرو معتقد بود که مردم آچه باید دولت پیش از استعمار آچه را احیا کنند و از دولت "فریبکار" اندونزی جدا باشند.

با توجه به این تمرکز جدید بر تاریخ و هویت قومی متمایز آچه، برخی از فعالیت‌های GAM شامل حمله به مهاجران غیرقانونی، به ویژه کسانی که با ارتش اندونزی همکاری می‌کردند، در تلاش برای بازگرداندن سرزمین آچه به مردم آچه بود. مهاجران غیرقانونی اهل جاوه از جمله کسانی بودند که اغلب به دلیل ارتباط نزدیکشان با ارتش اندونزی، هدف قرار می‌گرفتند. با این حال، فعالیت‌های اصلی نظامی GAM شامل حملات چریکی علیه سربازان و پلیس اندونزی بود.

در سال ۱۹۷۷، پس از رهبری یک حمله GAM که در آن یک مهندس آمریکایی کشته و یک مهندس آمریکایی و کره جنوبی دیگر زخمی شدند، حسن تیرو توسط ارتش اندونزی تحت تعقیب قرار گرفت. او در یک کمین نظامی از ناحیه پا مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به مالزی گریخت.

از سال ۱۹۸۰، دی تیرو در استکهلم، سوئد زندگی می‌کرد و تابعیت سوئدی داشت. در بیشتر این مدت، زینی عبدالله، که در ژوئن ۲۰۱۲ فرماندار آچه شد، یکی از نزدیکترین همکاران آچه‌ای او در سوئد بود. پس از سونامی دسامبر ۲۰۰۴، GAM و دولت اندونزی بر سر یک معاهده صلح که در اوت ۲۰۰۵ در هلسینکی امضا شد، به توافق رسیدند. طبق مفاد معاهده صلح، که توسط رهبری سیاسی GAM پذیرفته و توسط دی تیرو تأیید شد، قرار بود خودمختاری گسترده‌تری برای آچه فراهم شود. اندکی پس از آن، قانون جدیدی در مورد حکومت آچه توسط پارلمان ملی در جاکارتا تصویب شد تا از اجرای معاهده صلح حمایت کند. در اکتبر ۲۰۰۸، پس از ۳۰ سال تبعید، دی تیرو به آچه بازگشت.

در طول درگیری، دولت اندونزی در سه مورد جداگانه به اشتباه اعلام کرد که حسن دی تیرو فوت کرده است.

## بازگشت به آچه
حسن دی تیرو پس از ۳۰ سال تبعید خودخواسته در ۱۱ اکتبر ۲۰۰۸ به آچه بازگشت. در نتیجه سکته‌های قبلی، او برای ایراد سخنرانی در تجمع استقبال بسیار ضعیف بود و در آن زمان هیچ نقش فعالی در روند سیاسی جاری آچه ایفا نکرد. او دو هفته در آنجا ماند و سپس به سوئد بازگشت. یک سال بعد، در اکتبر ۲۰۰۹، او دوباره به آچه بازگشت و تا زمان مرگش در آنجا ماند. در ۲ ژوئن ۲۰۱۰، پس از سال‌ها زندگی با گذرنامه سوئدی، تابعیت اندونزیایی خود را دوباره به دست آورد. او روز بعد بر اثر سندرم اختلال عملکرد چندین عضو بدن در بیمارستان باندا آچه درگذشت.

## منابع

رده:افراد زنده
رده:درگذشتگان ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۲۵ (میلادی)