جیووانی پیترو فرانسسکو آگیوس د سولدانیس

**جیووانی پیترو فرانسسکو آگیوس د سولدانیس** () زبان‌شناس، مورخ و روحانی مالتی اهل جزیره غودش بود. او اولین واژگان و دستور زبان سیستماتیک زبان مالتی را نوشت و اولین کتابدار کتابخانه عمومی، سلف کتابخانه ملی مالت، بود.

## زندگی
دِ سولدانیس در ۱ نوامبر ۱۷۱۲ در رباط، جزیره غودش، از آندره‌آ هاگیوس و والنزیا سولتانا متولد شد. او روز بعد در کلیسای سنت جورج غسل تعمید داده شد. نام اصلی او *جووانی پیترو فرانچسکو آگیوس* بود، اما بعدها *دِ سولدانیس را* به نام خود اضافه کرد که نسخه لاتین‌شده نام خانوادگی مادرش سولتانا است و اکنون معمولاً با این نام شناخته می‌شود.
راست|بندانگشتی|بنای یادبود د سولدانیس در باغ‌های ویلا راندل در ویکتوریا، جزیره غودش
دِ سولدانیس به‌طور خصوصی توسط یک راهب کاپوچین در صومعه بانوی ما از نعمت‌ها آموزش دید. او بعدها در کالج ملیتنسه در والتا به تحصیل ادبیات، فلسفه، الهیات و حقوق پرداخت. دِ سولدانیس در سال ۱۷۲۹ توسط اسقف پاول آلفران دِ بوسان به عنوان کشیش کلیسای جامع عروج، گوزو منصوب شد و شش سال بعد در سال ۱۷۳۵ به مقام کشیشی رسید.

دِ سولدانیس به تاریخ، فرهنگ، باستان‌شناسی و زبان مالتی علاقه‌مند بود. او در خانه‌اش یک کتابخانه بزرگ و یک موزه داشت که شامل سکه‌ها و مدال‌های قدیمی مختلف، کتیبه‌ها، سفال‌ها و مجسمه‌ها بود. او چندین نسخه خطی به زبان‌های مختلف، از جمله مالتی، ایتالیایی و فرانسوی نوشت. او برخی از آثار خود را در رم، ناپل، ونیز و آوینیون منتشر کرد، اما هرگز چیزی در مالت منتشر نکرد زیرا در آن زمان چاپخانه‌ای وجود نداشت.

در سال ۱۷۵۳، او به عنوان *کوآرسمالیستا (مدرس مذهبی)* جزیره غودش، واعظ رسمی خطبه‌های ظهور و روزه در ماتریکس، منصوب شد که این مقامی ممتاز محسوب می‌شد. به دلیل نفوذ برادر اسقف، د سولدانیس در دهه ۱۷۵۰ به سراسر ایتالیا و فرانسه سفر کرد. در این مقطع، او در دانشگاه پادوا تحصیل کرد و به عنوان وکیل فارغ‌التحصیل شد. او همچنین عضو *آکادمی آپاتیستی (Accademia degli Apatisti)* در فلورانس، *آکادمی گیاه‌شناسی* کورتونا (Accademia Botanica) و *آکادمی بوئنگوستو (Accademia di Buongusto)* و آکادمی ارانتی *(Accademia degli Erranti)* در پالرمو شد.

در سال ۱۷۵۸، دِ سولدانیس به جزیره غودش بازگشت، اما در سال ۱۷۶۳ به سرزمین اصلی مالت نقل مکان کرد، زمانی که شوالیه لویی گرن دِ تنسین او را به عنوان اولین کتابدار *کتابخانه عمومی* در والتا، سلف کتابخانه ملی مالت ، انتخاب کرد.

سلامت دِ سولدانیس در سال ۱۷۶۸ رو به وخامت گذاشت. او در ۳۰ ژانویه ۱۷۷۰ درگذشت و در کلیسای کالجیت پریش سنت پاول در والتا به خاک سپرده شد.

دِ سولدانیس پسر مسلمانی به نام علی را به عنوان برده داشت؛ دِ سولدانیس در نوشته‌های خود اشاره می‌کند که مادر و شش برادر علی نیز در مالت به بردگی گرفته شده بودند و او در برابر فشار برای گرویدن به مسیحیت مقاومت کرد.

## آثار
### زبان مالتی
دِ سولدانیس در طول زندگی خود آثار متعددی در مورد زبان مالتی نوشت که حوزه اصلی مورد علاقه او بود. او اولین دستور زبان زبان مالتی را در سال ۱۷۵۰، پس از آنکه مطلع شد شوالیه پرتغالی آلمیدا می‌خواهد چنین دستور زبانی منتشر شود، نوشت. عنوان این کتاب *«زبان مالتی را ارائه می‌دهیم، اسناد جدید را در مورد زبان اتروسک ارائه می‌دهیم، در حال حاضر در حال بررسی است» بود* و در رم منتشر شد. در این اثر، دِ سولدانیس فرضیه‌ای را مطرح می‌کند مبنی بر اینکه زبان مالتی از زبان پونیک سرچشمه گرفته است که به نظر او از زبان اتروسکایی سرچشمه گرفته است. این فرضیه بعداً رد شد و اکنون مالتی از زبان سیکولی-عربی گرفته شده است.

از سال ۱۷۵۰ تا ۱۷۶۲، د سولدانیس روی دستور زبان دومی با عنوان *«مدرسه جدید زبان‌های مالتی»* کار کرد، اما هرگز منتشر نشد. او همچنین یک فرهنگ لغت چهار جلدی مالتی-لاتین-ایتالیایی با عنوان *«دامّا تل کلم کارتاگینی» را* بین سال‌های ۱۷۵۰ تا ۱۷۶۷ نوشت. اگرچه این کتاب نیز منتشر نشد، اما به عنوان تأثیرگذارترین اثر او در مورد زبان مالتی در نظر گرفته می‌شود، زیرا تصویری منحصر به فرد از زبان مالتی اواسط قرن ۱۸ ارائه می‌دهد.

### آثار دیگر
جدا از مطالعاتی که بر روی زبان مالتی انجام داد، د سولدانیس آثاری نیز در رابطه با تاریخ، باستان‌شناسی و سایر مباحث مربوط به مالت و جزیره غودش نوشت است، یک نسخه خطی دو جلدی که به تاریخ جزیره غودش می‌پردازد و در سال ۱۷۴۶ تکمیل شد. این نسخه خطی به عنوان مبنایی برای مطالعات بیشتر در مورد جزیره غودش قرار گرفت، اما تا سال ۱۹۳۶ منتشر نشد، تا اینکه انتشارات دولتی ترجمه‌ای از آن را به زبان مالتی توسط جوزپه فاروگیا جویوسو منتشر کرد. ترجمه‌ای به زبان انگلیسی توسط آنتونی مرسیکا در سال ۱۹۹۹ منتشر شد.

در سال ۱۷۵۱، دِ سولدانیس *کتاب «مصطفی باسا دی رودی اسکیاوو در مالت، یا سیا لا دی لوی کونگیرورا آل'اکازیون دی مالت دِ دیکتاتا* دا میکله آکیار» را منتشر کرد که به توطئه بردگان که دو سال قبل رخ داده بود، می‌پرداخت. این کتاب او را با استاد بزرگ مانوئل پینتو دا فونسکا به دردسر انداخت، زیرا در آن به فرقه سنت جان حمله کرد و از حقوق مالتی‌ها دفاع کرد. دِ سولدانیس مجبور شد برای دفاع از خود در مقابل پاپ بندیکت چهاردهم به رم برود، اما در سال ۱۷۵۲ به مالت بازگشت و توسط پینتو بخشیده شد.

د سولدانیس همچنین مجموعه‌ای از گفتگوها را نوشت که اکنون از اهمیت زبان‌شناختی و اجتماعی-فرهنگی برخوردارند.

بسیاری از آثار و نسخه‌های خطی دِ سولدانیس اکنون در کتابخانه ملی مالت یافت می‌شوند.

## یادبودها
بندانگشتی|نیم‌تنه د سولدانیس (چپ) در باغ‌های ویلا راندل
دبیرستان و مدرسه راهنمایی دخترانه آگیوس د سولدانیس در ویکتوریا، گزو، تنها مدرسه دخترانه در گزو و یکی از بزرگ‌ترین مدارس مالت، به نام د سولدانیس نامگذاری شده است. نیم تنه او در باغ‌های ویلا راندل در ویکتوریا یافت می‌شود.

سیصدمین سالگرد تولد د سولدانیس در سال ۲۰۱۲ با برگزاری نمایشگاه‌ها و رویدادهای دیگر در ویکتوریا و والتا جشن گرفته شد. در سال ۲۰۱۳ از پلاکی به افتخار او در میدان سنت جورج، ویکتوریا رونمایی شد.

## منابع

## برای مطالعهٔ بیشتر
* 
* 

رده:اهالی ویکتوریا، مالت
رده:برده‌داران اهل مالت
رده:تاریخ‌نگاران سده ۱۸ (میلادی)
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه پادوا
رده:درگذشتگان ۱۷۷۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۷۱۲ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان سده ۱۸ (میلادی)
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان مالتی