باغ گیاه‌شناسی مردکان

**باغ گیاه‌شناسی مردکان** در شهرک مردکان در اقلیم نیمه‌خشک شبه‌جزیره آب‌شوران، در  فاصله از باکو واقع شده است. این باغ شخصی مرتضی مختاروف، تاجر و میلیونر نفتی زمان خود، در حدود سال‌های ۱۸۹۵ تا ۱۹۲۰ بود. در حال حاضر، وسعت باغ گیاه‌شناسی ۲۴ هکتار است. این باغ در میان غنی‌ترین مجموعه‌های جهان از نظر تعداد و سن گونه‌های گیاهی قرار دارد. حدود ۱۸۰۰ گونه شامل ۱۵۴۰ نوع و نژاد گیاهی از آذربایجان و بسیاری کشورهای دیگر برای بازدیدکنندگان معرفی می‌شوند.

## تاریخچه
* ۱۹۲۰: باغ مردکان به مالکیت دولتی منتقل شد.
* ۱۹۲۴–۱۹۲۶: شاخه قفقاز شرقی مؤسسه اتحاد جماهیر شوروی برای گیاه‌شناسی کاربردی بر اساس سوخوز حومه سابق سازماندهی شد.
* ۱۹۲۶: باغ گیاه‌شناسی توسط گیاه‌شناس و آکادمیسین معروف نیکلای واویلف تأسیس شد.
* ۱۹۳۰: پس از بازسازی *[[اتحاد جماهیر شوروی]] مؤسسه گیاه‌شناسی کاربردی و گیاهان جدید*، این شاخه به سیستم *مؤسسه سراسری [[باغبانی علمی]]* به‌عنوان یکی از بخش‌های آن وارد شد.
* ۱۹۳۶: به‌عنوان ایستگاه آزمایشی برای جنب‌مدارگان خشک منصوب شد.
* بین سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۴: شامل پایگاه پژوهشی و توسعه برای باغبانی و موکاری بود.
* بین سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۳: گونه‌های جدید معرفی شدند که به توسعه کشت گیاهان نیمه‌گرمسیری، انتخاب و بهبود انواع انار، زیتون، انجیر، خرمالوی ژاپنی کمک کرد و همچنین پارک به‌طور علمی به بخش‌های مختلف تقسیم شد.
* بین سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۶: پارک تحت مدیریت *وزارت بهداشت* جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی بود.
* ۱۹۶۶: باغ به مؤسسه گیاه‌شناسی آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان در جمهوری شوروی آذربایجان اهدا شد.
* ۱۹۹۶: باغ گیاه‌شناسی مردکان به اداره علوم زیستی آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان وابسته شد.
* ۲۰۱۴: بر اساس دستور هیئت وزیران جمهوری آذربایجان، باغ گیاه‌شناسی مردکان به «مؤسسه دندرولوژی آکادمی ملی علوم آذربایجان» تغییر نام یافت.

## فعالیت باغ گیاه‌شناسی
باغ گیاه‌شناسی مردکان در فاصله ۴٫۵ کیلومتری (۲٫۸ مایل) از ساحل دریای خزر واقع شده است. مساحت این باغ ۱۲ هکتار است و ۸۰–۸۵٪ آن را سنگ آهک پوشانده است. پوشش خاک شامل ترکیب‌های مختلف خاک است. با افزایش فاصله از دریا، زمین‌های شنی-لومی سنگین و سبک مشاهده می‌شود که عمق آن‌ها معمولاً بین ۰٫۵ تا ۱٫۵ متر است. پوشش طبیعی چوبی و درختچه تقریباً وجود ندارد. در میان صخره‌ها گیاهانی مانند ارجنگ، زغال‌اخته گرجستانی، گز، انجیر خودرو و دیگر گونه‌ها دیده می‌شوند. پوشش گیاهی باغ گیاه‌شناسی بر روی خاکی قرار دارد که از لنکران وارد شده و با آبیاری مصنوعی نگهداری می‌شود.

آب باغ گیاه‌شناسی از چاه‌های عمیق تأمین می‌شود که از ۳۰ تا ۸۰ متر عمق دارند و از میان سنگ آهک فیلتر می‌شوند. آب چاه‌ها به استخرها منتقل شده و از آنجا از طریق لوله‌ها در سراسر باغ جریان می‌یابد. قطر چاه‌ها بین ۸ تا ۱۳ متر و عمق متوسط آن‌ها ۳۶ متر است. عمیق‌ترین چاه که در نزدیکی خانه-موزه یسنین قرار دارد، در سال ۱۸۳۵ ساخته شده و طول کلی آن ۲۷ متر است. این چاه با دیوارهای سنگی گرد به شکل قلعه محصور شده و دارای پلکانی مارپیچ به ارتفاع حدود ۱۸ متر است. همچنین این چاه دارای گذرگاه‌های زیرزمینی می‌باشد.

استخرهای باغ بین سال‌های ۱۹۰۳ تا ۱۹۰۵ ساخته شدند. شش آبشار مصنوعی نیز همراه با استخرها در باغ نصب شده است. استخر چهارگوش دارای عرض ۳۵ متر، طول ۵۰ متر و عمق ۳۰ متر است. استخر دیگر در سال ۱۸۴۰ روی زمین ساخته شده و برای دسترسی به آن از پلکان استفاده می‌شود.

به گفته توفیق ممداف، مدیر باغ گیاه‌شناسی مردکان، مجموع گونه‌های گیاهی و جانوری موجود در باغ حدود ۱٬۷۰۰ گونه است.

## گیاهان
### نمایشگاه گیاهان طبیعی
در سمت راست و چپ راهروی مرکزی باغ، نمایشگاه‌هایی از گیاهان طبیعی ارائه شده‌اند. این نمایشگاه‌ها به هشت گروه گیاه‌شناسی-جغرافیایی دسته‌بندی شده‌اند: فلور شرق آسیا، فلور آسیای مرکزی، فلور آمریکای شمالی، فلور آمریکای جنوبی، فلور کشورهای مدیترانه‌ای، فلور استرالیا و نیوزیلند، فلور قفقاز و فلور آفریقا.

### نمایشگاه گل و گیاهان زینتی
در این نمایشگاه، ۲۲ نوع و ۳۰۰ گونه گل رز، ۹ نوع و ۳۵ گونه گل نرگس، ۶ نوع و ۱۲ گونه زنبق، ۲۸ نوع و ۵۶ گونه کاکتوس و ۱۵ نوع و ۲۶ گونه گل شقایق وجود دارد.

### نمایشگاه گیاهان زراعی
این نمایشگاه شامل ۶۰۰ نوع و ۷۶۰ گونه از گیاهان کشت‌شده است و به ۱۲ گروه تقسیم می‌شود. این گروه‌ها شامل انار و سایر درختان میوه، انواع توت‌ها، گیاهان دارویی و دیگر گونه‌ها می‌باشد.

## موزه‌ها
در محدوده باغ گیاه‌شناسی مردکان دو موزه قرار دارند: «موزه گیاه‌شناسی» که به گیاه‌شناس شوروی، نیکلای واویلف اختصاص یافته است و «موزه سرگئی یسنین» که به شاعر روس، سرگئی یسنین اختصاص دارد.

### موزه یسنین
این خانه-موزه متعلق به شاعر روس، سرگئی یسنین است که در سال‌های ۱۹۲۴–۱۹۲۵ در این مکان زندگی می‌کرد. موزه در سال ۱۹۷۴ به ابتکار حیدر علی‌اف تأسیس شد و در تاریخ ۱ آوریل ۱۹۷۵ به مناسبت هشتادمین سالگرد یسنین افتتاح گردید. خیابانی که این موزه در آن قرار دارد، به نام سرگئی یسنین نامگذاری شده است. از سال ۱۹۹۹، موزه تحت مدیریت «موزه ادبیات آذربایجان» فعالیت می‌کند. پس از بازسازی ساختار موزه ادبیات در سال ۲۰۰۸، خانه-موزه سرگئی یسنین به «مرکز روابط ادبی روسی-آذربایجانی به نام س.آ. یسنین» تبدیل شد. این مرکز اطلاعاتی دربارهٔ زندگی و شعرهای شاعر ارائه می‌دهد و همچنین به جمع‌آوری و پژوهش مواد مرتبط با روابط ادبی روسی-آذربایجانی می‌پردازد.

## فیلمبرداری
برخی از سکانس‌های فیلم‌های آذربایجانی از جمله «آرشین مال آلان»، «قُرَشما، مِن سِنین‌لَیْم» (۱۹۸۱)، «بَشسِز آتلی»، «لَنکِران زنینین وزیری» در این باغ فیلمبرداری شده‌اند.

## نگارخانه

پرونده:Мардакянский_дендрарий_011.jpg
پرونده:Мардакянский_дендрарий_.jpg
پرونده:Mardakan_dendrariy.jpg


## منابع

رده:جاذبه‌های گردشگری در باکو
رده:جغرافیای جمهوری آذربایجان
رده:درختستان
رده:قاب نقشه جعبه اطلاعات بدون شناسه مرتبط OSM در ویکی‌داده