گورهای کوزه‌ای کوه‌های کارداموم

**گورهای کوزه‌ای کوه‌های کارداموم** مجموعه‌ای از دوازده محل تدفین است که قدمت آنها به اواخر و پس از دوره آنگکور (قرن ۱۵ تا ۱۷ میلادی) برمی‌گردد و در منطقه شرقی کوه‌های کارداموم کامبوج واقع شده‌اند. اولین کار برای تجزیه و تحلیل و توصیف محل‌های تدفین کوزه‌ای و انتشارات اصلی که یافته‌ها را گزارش می‌دهند، با کمک هزینه سه ساله مارسدن از انجمن سلطنتی نیوزیلند تأمین مالی شد. در سال‌های اخیر، این مکان‌ها به دلیل تابوت‌های چوبی منحصر به فرد و مجموعه‌های وسیعی از کوزه‌های بزرگ و سرامیکی که اغلب اسکلت‌های متعدد انسانی را در خود جای داده‌اند، مورد توجه قرار گرفته‌اند. این بقایا شامل نوجوانان و بزرگسالانی است که گمان می‌رود از جمعیت‌های کوهستانی ساکن در رشته کوه‌های کامبوج باشند. انواع مختلفی از کالاهای تدفینی نیز در داخل و اطراف این کوزه‌های تدفینی کشف شده است، از جمله مهره‌های شیشه‌ای، سرامیک و جواهرات فلزی از تجارت دریایی در سراسر جنوب و جنوب شرقی آسیا.

## فرهنگ اجتماعی هایلند
جوامع کوهستانی، جوامعی بودند که در جنگل‌های کوهستانی کامبوج زندگی می‌کردند. به‌طور کلی، اعتقاد بر این است که مردم کوهستانی شیوه‌های فرهنگی متفاوتی داشتند که از جوامع دشتی جدا بود، که می‌توانیم آن را در بخش‌های مختلف از جمله شیوه‌های تدفین مشاهده کنیم. برخلاف مردم دشتی هندو و بودایی، جوامع کوهستانی مردگان خود را نمی‌سوزاندند، بلکه قبل از قرار دادن آنها در ظروف بزرگ، گوشت آنها را از بدنشان جدا می‌کردند. در مقابل، جامعه آنگکوریان سوزاندن اجساد را که از آیین‌های معمول بودیسم و هندوئیسم است، انجام می‌دادند که در زمان ظهور پادشاهی فونان در قرن اول میلادی به کامبوج معرفی شد و بعداً جای خود را به امپراتوری آنگکوریان (که با نام امپراتوری خمر نیز شناخته می‌شود) داد که در قرن نهم میلادی تأسیس شد.

جوامع کوهستانی مدرن هنوز هم در کامبوج پابرجا هستند و آداب و رسوم تدفین خود را دارند که شامل قرار دادن مردگانشان در برج‌های تدفین می‌شود، اما هیچ مدرکی مبنی بر انجام تدفین در کوزه وجود ندارد.

علیرغم وجود فرهنگ‌های مذهبی متفاوت بین جوامع کوهستانی و دشتی، مردم کوهستان کارداموم احتمالاً گوشه‌گیر نبودند و در تجارت بین‌المللی رو به رشد جنوب شرقی آسیا مشارکت داشتند کالاهای مربوط به گورهای مرتبط با مکان‌های دفن کوزه‌ای مانند مهره‌های شیشه‌ای، سفال و فلز از طریق تجارت و تعامل احتمالی با جوامع بزرگ دشتی و احتمالاً مردمان خارجی که بخشی از تجارت بین کشورهایی مانند هند، تایلند و چین بودند، به دست می‌آمد. جمعیت‌های کوهستانی به منابع ارزشمندی مانند چوب سخت، رزین و حیوانات وحشی بومی دسترسی داشتند که می‌توانستند برای مواد اولیه و سایر کالاها معامله شوند.

## سایت‌های قابل توجه
تاکنون دوازده محل دفن کوزه کشف شده است، که پنج مورد از آنها با استفاده از روش رادیوکربن قدمت‌گذاری شده‌اند و بین قرن‌های ۱۵ تا ۱۷ میلادی قرار دارند. محققان هنگام کاوش در این مکان‌ها معمولاً به دنبال ویژگی‌های شناسایی مانند تابوت‌های چوبی و مجموعه‌های بزرگی از کوزه‌ها هستند که حاوی بقایای انسانی متعدد و مهره‌های شیشه‌ای رنگارنگ هستند. این تدفین‌های کوزه‌ای و تابوت معمولاً در بالای لبه‌های کوهستانی و نمایان قرار دارند که در مقایسه با سایر سنت‌های تدفین در گذشته باستان‌شناسی کامبوج، جزئیات غیرمعمولی است.

### پنوم پل
پنوم پل شامل ترکیبی از هفت تدفین کوزه‌ای و ۱۲ تدفین تابوت چوبی است. هفت مهره شیشه‌ای در یکی از تابوت‌ها پیدا شد که یکی از آنها مهره موتیرجا بود که یک میراث ارزشمند در جزیره جنوب شرقی آسیا محسوب می‌شود. جدا از مهره‌ها، از رویکردهای متعددی برای تاریخ‌گذاری مصنوعات یافت شده در این مکان استفاده شد. رویکرد اول از تاریخ‌گذاری کربن-۱۴ برای تخمین قدمت تابوت‌های چوبی و سن بقایای انسانی یافت شده در تابوت‌ها و کوزه‌ها، مانند استخوان و مینای دندان، استفاده کرد. نتایج تابوت‌های چوبی دو گروه سنی را نشان می‌دهد که به خطای احتمالی در تاریخ‌گذاری کربن-۱۴ اشاره دارد. تاریخ‌گذاری رادیوکربن برای بقایای انسانی به دلیل آسیب‌های محیطی وارد شده به استخوان‌ها و دندان‌ها که دستیابی به تاریخ‌های قابل اعتماد را دشوار می‌کند، ناموفق بود.

دومین رویکرد اصلی که برای تاریخ‌گذاری این مکان از طریق تابوت‌های چوبی استفاده شد، از رویکرد بیزی بهره برد که به ایجاد جدول زمانی کامل‌تری از وقایع کمک کرد. در حالی که تاریخ‌گذاری رادیوکربن به تنهایی به وجود دو گروه‌بندی مجزا از وقایع اشاره داشت، نتایج رویکرد بیزی با استفاده از تاریخ‌گذاری کربن-۱۴ از تابوت‌های چوبی، به تولید تابوت‌ها توسط یک گروه در یک دوره زمانی طولانی‌تر اشاره داشت. نتایج، دوره زمانی برداشت درخت را از سال ۱۳۸۵ تا ۱۴۴۵ میلادی با احتمال ۹۵٪ تعیین کرد. محدوده تاریخ ۱۴۰۵–۱۴۳۵ نیز محتمل است، اما با احتمال ۶۸٪. این محدوده تاریخ همزمان با زوال آنگکور است، به این معنی که این مردمان کوهستانی همزمان با آنگکور بودند، اما جدا از آن. تابوت‌ها به مدت ۵۵ تا ۲۱۵ سال (۹۵٪) ساخته شده‌اند. یک محدوده دقیق‌تر با احتمال ۶۸٪ نیز ارائه شده است: ۷۰ تا ۱۳۰ سال. برداشت درختان بین سال‌های ۱۴۸۰ تا ۱۶۲۵ (۹۵٪) و احتمالاً بین سال‌های ۱۴۹۵ تا ۱۵۴۰ (۶۸٪) متوقف شد.

شوان و همکارانش از آنالیز ایزوتوپ استرانسیوم برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد افرادی که از پنوم پل استفاده می‌کردند و در تابوت‌ها و کوزه‌های چوبی به خاک سپرده می‌شدند، استفاده کردند، زیرا سطح استرانسیوم در دندان‌ها و استخوان‌ها با سطح استرانسیوم در محیطی که فرد در آن بزرگ شده بود، مطابقت دارد. شوان و همکارانش نسبت‌های ایزوتوپ استرانسیوم-۸۷/استرانسیوم-۸۶ را از مینای دندان در هر دو تابوت و تدفین‌های کوزه‌ای، و همچنین نمونه‌هایی از خود تابوت‌های چوبی جمع‌آوری کردند. آنها این نمونه‌ها را با نمونه‌های گرفته شده از حیوانات و گیاهان در منطقه اطراف پنوم پل و کوه‌های کارداموم مقایسه کردند. داده‌های حاصل نشان داد که تدفین‌های تابوت و تدفین‌های کوزه‌ای از دو گروه مجزا آمده‌اند. نسبت‌های استرانسیوم تدفین کوزه‌ای تقریباً با نسبت‌های یافت شده در محیط اطراف پنوم پل یکسان بود. برعکس، نسبت‌های استرانسیوم یافت شده از دندان‌ها در تابوت‌های چوبی، نشان‌دهنده مجاورت وسیع‌تری است. آنها با نسبت‌های استرانسیوم یافت شده در جایی که درختان تابوت‌های چوبی برداشت می‌شدند، که در نزدیکی پنوم پل نبود، مطابقت دارند.

اگرچه جمع‌آوری اطلاعات در مورد اینکه این مردم کوهستانی چه کسانی بودند، پراکندگی جغرافیایی آنها و مراسم تدفین متفاوت آنها تنها از نسبت‌های ایزوتوپ استرانسیوم دشوار است، اما شوان و همکارانش معتقدند که می‌توان نتیجه گرفت افرادی که در تابوت‌ها و کوزه‌ها دفن شده‌اند، در مناطق مختلف کوهستان بزرگ شده‌اند و گروه‌های جداگانه‌ای بوده‌اند. تأیید بیشتر این نظریه را می‌توان در تفاوت در مراسم تدفین یافت شده در پنوم پل مشاهده کرد. به عنوان مثال، تدفین‌های تابوت چوبی فقط یک نفر را در هر تدفین داشتند، در حالی که تدفین‌های کوزه‌ای اغلب استخوان‌های دو یا چند نفر را داشتند. شوان و همکارانش این فرضیه را مطرح می‌کنند که «این مکان‌های آیینی [ممکن است] نمایانگر مکان‌های مرکزی مهمی باشند که صرفاً به پردازش و قرار دادن اجساد به جای سکونت اختصاص داده شده‌اند.»

### پنوم خنانگ پئونگ
بندانگشتی|مجموعه ای از کوزه‌های دفن شده در کوه کارداموم.
پنوم خنانگ پئونگ بزرگ‌ترین و فراوان‌ترین محل دفن کوزه‌ها در کوه‌های کارداموم است. این مکان به دلیل پنهان بودن در غاری که دسترسی به آن دشوار است، به خوبی حفظ شده است. این مکان دارای ۴۰ دفن کوزه بر روی یک صخره بلند، و همچنین پنج تابوت چوبی است. تخمین زده می‌شود که بقایای حداکثر ۸۰ نفر می‌تواند در کوزه‌های این مکان باشد. بیشتر کوزه‌ها کوزه‌های مائنام نوی بودند، اما کوزه‌های آنگکوری نیز وجود داشت. سرامیک‌های دیگری از تایلند نیز در این مکان یافت شد.

مقدار زیادی مهره در این محل پیدا شد. در ۲۵ مورد از ۴۰ کوزه دفن شده، ۱۳۳۲ مهره شیشه‌ای یافت شد. در ناحیه اطراف کوزه‌ها، ۸۲ مهره شیشه‌ای نیز یافت شد. سه نوع مهره توسط کارتر و همکارانش در پنوم خنانگ پئونگ پیدا شد. بیش از یک سوم مهره‌های یافت شده متعلق به دسته مهره‌های «شیشه معدنی سودا نوع ۲ با آلومینای بالا» (۴۲٪) بودند. تقریباً یک سوم مهره‌های یافت شده "مهره‌های مارپیچ چینی سرب-پتاس (۳۴٪)" و بقیه "مهره‌های شیشه‌ای با آلومینای بالا که به تازگی کشف شده‌اند (۲۱٪)" بودند. برای اطلاعات بیشتر در مورد این مهره‌ها، به «کالاهای قبر رایج» مراجعه کنید.

### خنورنگ سرول
خنورنگ سرول در دامنه تپه‌ای کم‌درخت واقع شده و شامل یک برآمدگی سنگی است که به سمت جنوب قرار دارد. بیوان و همکارانش این مکان را کاوش کردند و استخوان‌های به خوبی حفظ‌شده‌ای از چندین اسکلت در سه کوزه مائنام نوی یافتند. استخوان‌های یافت‌شده شامل یک دنده و دو جمجمه بودند. آن‌ها همچنین چند پایه کوزه مائنام نوی و همچنین انواع دیگری از سفال‌های شکسته پیدا کردند. بیوان و همکارانش با استفاده از استخوان‌هایی که در کوزه‌ها یافتند، از طیف‌سنجی جرمی نسبت ایزوتوپی و تاریخ‌گذاری رادیوکربن برای تخمین سن استخوان‌ها و در نتیجه قدمت این مکان استفاده کردند. نتایج نشان داد که خنورنگ سرول از حدود ۱۴۳۰ تا ۱۶۵۰ میلادی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این محدوده زمانی توسط اشیاء قبر یافت‌شده همراه با بقایایی که قدمت آن‌ها به دهه‌های ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی برمی‌گردد، پشتیبانی می‌شود. بیوان و همکارانش توانستند اطلاعات بیشتری در مورد افرادی که زمانی از این مکان استفاده می‌کردند، جمع‌آوری کنند. با استفاده از تجزیه و تحلیل ایزوتوپ‌های نیتروژن-۱۵ و گوگرد-۳۴، به این نتیجه رسیدند که ساکنان این منطقه عمدتاً از غذاهای داخلی تغذیه می‌کردند.

### دامنک سامدچ
دامنک سامدچ، مکانی کوچک و کمتر مورد تحقیق در منطقه‌ای جنگلی و متراکم در کوه‌های کارداموم است. تنها چهار تابوت چوبی در این مکان وجود دارد و تنها کوزه‌های یافت شده برای تدفین استفاده نشده‌اند. همچنین تعدادی سفال معامله شده دیگر نیز در اینجا یافت شده است. تحقیقات در این مکان به دلیل تعداد کم تدفین‌ها و همچنین میزان تخریب تابوت‌های چوبی دشوار است. تابوت‌ها در معرض هوازدگی و موریانه‌ها قرار گرفته‌اند که حفظ بقایای انسانی را دشوار کرده است. تاریخ‌گذاری کربن-۱۴ بر روی یک دندان آسیای فک پایین در یکی از تابوت‌ها انجام شد و محدوده سنی حاصل از آن ۱۴۰۰ تا ۱۶۰۰ میلادی با سایر مکان‌ها مطابقت دارد.

### خنانگ تاتان
خنانگ تاتان یک مکان کمتر مورد تحقیق است که شامل یک تدفین تابوت است که به جای لبه، زیر یک برآمدگی سنگی قرار دارد. قطعات اسکلتی زیادی در داخل این تابوت منفرد وجود داشت، اما هیچ دندانی پیدا نشد. بیوان و همکارانش خاطرنشان می‌کنند که در تابوت دارای الگوی جناغی است که در دو انتهای آن حک شده است. آنها با استفاده از تاریخ‌گذاری کربن-۱۴ توانستند قدمت تابوت را حدود ۱۴۳۰–۱۵۰۰ میلادی تعیین کنند که همزمان با سایر مکان‌های تدفین کوه کارداموم است. علاوه بر تابوت، هیچ شیء مهم دیگری مانند سرامیک یا مهره پیدا نشد.

### اوکی
اوکی یکی از کوچک‌ترین گورستان‌های کوه کارداموم است، اما ۲۹۸ مهره شیشه‌ای در آن قرار دارد. بیشتر مهره‌های این مکان بخشی از «مهره‌های شیشه‌ای با آلومینای بالا که به تازگی کشف شده‌اند» تلقی می‌شوند. علاوه بر این، چندین کوزه از کوره‌های مائنام نوی و یک کوزه از کوره‌های آنگکوریان در دو لبه اوکی پیدا شد. هیچ بقایای انسانی در اینجا یافت نشد.

## محتویات دفن شده در کوزه
بندانگشتی|کوزه‌های سرامیکی مخصوص تدفین مردگان، بر فراز تپه‌ای در کوه‌های کارداموم کامبوج.
اگرچه در تاریخ کامبوج غیرمعمول است، موارد مستند دیگری از شیوه‌های تدفین در کوزه در خارج از کوه کارداموم مانند سایت پروهیر در دشت (۵۰۰–۱۰۰ قبل از میلاد) و سایت سرا سرنگ (قرن یازدهم میلادی) وجود داشته است. برخلاف تدفین‌های کوزه‌ای پروهیر و کوه کارداموم که حاوی بقایای اسکلت بودند، کوزه‌های سرا سرنگ دفن شده و حاوی بقایای سوخته شده بودند. یکی از ویژگی‌های بارزی که مکان‌های کوه کارداموم را برجسته می‌کند این است که کوزه‌ها اغلب در لبه‌های صخره‌های نمایان یافت می‌شوند.

### بقایای انسانی
از مکان‌های کوه کارداموم که تحت کاوش‌های باستان‌شناسی قرار گرفته‌اند، صدها بقایای انسانی در تابوت‌ها و مجموعه بزرگی از کوزه‌های انباری در بالای صخره‌ها کشف شده است که یادآور فرهنگ کوهستانی کامبوج است. از بزرگ‌ترین مکان، پنوم خنانگ پئونگ، ۴۴ کوزه بازیابی و بررسی شد که بسیاری از آنها حاوی بیش از یک فرد بودند. اعتقاد بر این است که این بقایا متعلق به جمعیت‌های بومی کوهستانی است که در رشته کوه کارداموم کامبوج ساکن بوده‌اند و از نمونه‌های استخوانی استخراج شده برای تاریخ‌گذاری رادیوکربن، اعتقاد بر این است که آنها بین قرن ۱۴ تا ۱۶ میلادی زندگی می‌کرده‌اند. استخوان‌ها همچنین شواهدی از اسکوربوت را نشان می‌دهند که ممکن است اولین شواهد این بیماری در جنوب شرقی آسیا باشد.

بقایای کودک یافت شده در یکی از کوزه‌های پنوم خنانگ پئونگ مورد بررسی قرار گرفت و آسیب‌های موریانه پس از مرگ را نشان داد. این بقایا متعلق به فردی حدوداً شش ساله بود و شامل جمجمه بود اما فاقد هرگونه استخوان پس از جمجمه بود. دانشمندان از روی جمجمه متوجه ناهنجاری‌هایی مانند تخلخل استخوان شدند که احتمالاً در طول زندگی این فرد را تحت تأثیر قرار داده است. تخلخل می‌تواند نشانه‌ای از بسیاری از بیماری‌های مختلف باشد که محتمل‌ترین آنها سرطان خون، راشیتیسم، کم‌خونی یا اسکوربوت است. آثار عروقی یافت شده در استخوان‌های جمجمه نشانه‌ای از کمبود ویتامین C است که می‌تواند منجر به اسکوربوت شود.

### کالاهای قبر مشترک
یکی از فراوان‌ترین کالاهای قبر که در کنار بقایای اجساد در داخل گورهای کوزه‌ای یافت شد، مهره‌های شیشه‌ای رنگارنگ بود. این مهره‌ها بر اساس رنگشان از ترکیبات مختلفی ساخته شده‌اند. طبق دانش فعلی، آنها بومی منطقه کوه هل نیستند، بلکه نشانه‌ای از تجارت دریایی بین کامبوج و سایر کشورهای جنوب و جنوب شرقی آسیا هستند.

محوطه باستانی پنوم خنانگ پونگ مجموعه‌ای از جواهرات فلزی و مهره‌های شیشه‌ای را که گمان می‌رود از چین آمده باشند، و سفال‌های لعاب‌دار از تایلند را آشکار کرد. تابوت‌های چوبی و ظروف سرامیکی که بقایای اجساد را در خود جای داده‌اند، سبک‌های متفاوتی را به نمایش می‌گذارند و یادآور فناوری تولید مائنام نوی هستند که در تایلند یافت می‌شود، در حالی که برخی دیگر، تولیدات مرتبط با کوره‌های آنگکوریان کامبوج را منعکس می‌کنند.

از اسناد چینی که قدمت آنها به قرن چهاردهم میلادی می‌رسد، شواهد مکتوبی وجود دارد که تجارت مهره بین چین و کامبوج را شرح می‌دهد که در آن مردم قبیله تپه‌نشین کامبوج محصولات جنگلی را با بازرگانان دریایی چینی در ازای اقلامی مانند فلز، سرامیک و مهره‌های شیشه‌ای مبادله می‌کردند. با هزاران مهره شیشه‌ای که از گورهای کوه کارداموم کشف شده است، گمان می‌رود که روابطی از تجارت بین جوامع کوهستانی و دشتی در کامبوج ایجاد شده باشد که به شبکه‌های تبادل بسیار گسترده‌تری بین کشورها منجر شده است. آبراه‌هایی مانند سیستم رودخانه مکونگ برای تجارت در مناطق داخلی که دسترسی مستقیم به اقیانوس هند نداشتند، مهم بودند.

تقریباً ۱۵۰۰ مهره شیشه‌ای از محوطه باستانی پنوم خنانگ پئونگ کشف شد که اکثر آنها در داخل کوزه‌ها و بقیه از رسوبات اطراف آن بازیابی شدند. محل دفن کوزه اوکی، اگرچه کوچکتر بود، اما چند صد مهره شیشه‌ای با ماهیت مشابه نیز در آن یافت شد. از دیدگاه تولید، این مهره‌ها را می‌توان به مهره‌های شیشه‌ای حلقه‌ای و مهره‌های شیشه‌ای کشیده تقسیم کرد. مهره‌های حلقه‌ای از یک رنگ واحد، معمولاً آبی روشن یا سفید تشکیل شده‌اند، اما می‌توانند بنفش یا نارنجی نیز باشند و معمولاً با شیوه‌های تاریخی مهره‌سازی چینی مرتبط هستند. مهره‌های کشیده، که به عنوان مهره‌های هند و اقیانوسیه شناخته می‌شوند، با شکل لوله‌ای‌تر و خطوط قابل مشاهده خود شناخته می‌شوند. آنها همچنین تک رنگ هستند و رایج‌ترین آنها سیاه و زرد است، اما یافتن آنها در رنگ‌های آبی، سبز و بنفش نیز غیرمعمول نیست. با توجه به تنوع سبکی آنها، مهره‌های شیشه‌ای احتمالاً از طریق تجارت با سایر کشورهای آسیایی مانند هند و چین به دست آمده‌اند. هدف از ساخت این مهره‌ها هنوز مشخص نیست، گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه ممکن است نمادی از ثروت، دارای ارزش آیینی یا میراثی باشند که نسل به نسل منتقل شده‌اند، همان‌طور که در سایر جوامع جنوب شرقی آسیا مشاهده می‌شود.

## تلاش‌های باستان‌شناسی ادامه دارد
از سال ۲۰۱۵، باستان‌شناسان خمر از وزارت فرهنگ و هنرهای زیبای دولت کامبوج (MoCFA) همچنان به کار خود برای شناسایی مکان‌های دفن کوزه‌های بیشتری در کوه کارداموم و کنار هم قرار دادن اهمیت فرهنگی این شیوه‌های منحصر به فرد تدفین و مردمی که از این مکان‌ها استفاده می‌کردند، ادامه می‌دهند. انتشارات مربوط به تجزیه و تحلیل اسکلت و اشیاء قبر، اولین ارزیابی علمی گسترده از این مکان‌های دفن را نشان می‌دهد، اما بسیاری از نتایج هنوز برای تفسیر باز هستند تا زمانی که اطلاعات بیشتری استخراج شود. مانند بسیاری از مکان‌های باستان‌شناسی جنوب شرقی آسیا که فاقد متن مکتوب هستند یا کمتر مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، شکاف‌های زیادی در دانش فعلی وجود دارد و کار بیشتری برای بازسازی گذشته لازم است.

## منابع

رده:سازه‌ها و یادمان‌های خاک‌سپاری
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در کامبوج
رده:مراسم مردگان