کلان‌شهر تورین

**کلان‌شهر تورین** (; ) یکی از کلان‌شهرهای ایتالیا در ناحیهٔ پیمونت است. مرکز آن شهر تورین است. این کلان‌شهر جایگزین استان تورین شد و شامل ۳۱۲ *[[کومونه]]* (شهرداری) است. این واحد در پی اصلاح ساختار ادارات محلی (قانون ۱۴۲/۱۹۹۰) ایجاد و به‌موجب قانون ۵۶/۲۰۱۴ رسمیت یافت. کلان‌شهر تورین از ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۵ به‌طور رسمی عملیاتی شد و ۲٬۲۰۷٬۸۷۳ نفر جمعیت دارد.

این کلان‌شهر از شمال با واله دائوستا، از شرق با استان‌های بیه‌لا، ورچلی، آلساندریا و آسته، از جنوب با استان کونئو و از غرب با کشور فرانسه (دپارتمان‌های ساووآ در ناحیهٔ اوورنی-رون-آلپ و اوت-آلپ در پروانس-آلپ-کوت دازور) هم‌مرز است. این کلان‌شهر بزرگ‌ترین کلان‌شهر ایتالیا است و تنها کلان‌شهری به‌شمار می‌رود که با یک کشور خارجی، یعنی فرانسه، مرز مشترک دارد.

کلان‌شهر تورین توسط شهردار کلان‌شهری و شورای کلان‌شهری اداره می‌شود. از ۲۷ اکتبر ۲۰۲۱، استفانو لو روسو پس از کیارا آپندینو به‌عنوان شهردار شهر مرکزی فعالیت می‌کند.
## جغرافیا
[راست|بندانگشتی|[پارک ملی گرن پارادیسو|پارک ملی گران پارادیسو]]
این کلان‌شهر مساحتی برابر با  است، و جمعیتی بالغ بر ۲٬۲۱۱٬۱۱۴ نفر دارد. در محدودهٔ کلان‌شهری آن ۳۱۲ کومونه وجود دارد که بیش از هر استان یا کلان‌شهر دیگری در ایتالیا است. پس از آن، استان کونئو با ۲۵۰ کومونه در جایگاه دوم قرار دارد.

قلمرو این کلان‌شهر دربرگیرندهٔ نواحی کوهستانی در غرب و شمال، در امتداد مرز با فرانسه و واله دائوستا است، و همچنین بخش‌هایی مسطح یا تپه‌ای در جنوب و شرق را شامل می‌شود. بخش کوهستانی میزبان بخشی از آلپ اوتستال، آلپ گرایان و تا حد بسیار کمتری، آلپ پنین است. بلندترین نقطه در کلان‌شهر تورین، کوه روک (۴٬۰۲۶ متر) است که در رشته‌کوه گران پارادیزو در مرز با واله دائوستا واقع شده است.

این ناحیه عمدتاً به‌وسیلهٔ رود پو و شاخه‌های متعدد آن در سمت چپ آبیاری می‌شود. رود پو که سرچشمهٔ آن در استان کونئو قرار دارد، از جنوب وارد کلان‌شهر تورین شده و تا شهر تورین پیش می‌رود. پس از گذر از مرکز استان، مسیر خود را به‌سوی شرق ادامه داده و وارد استان ورچلی می‌شود.

از پارک‌های منطقه‌ای در این کلان‌شهر می‌توان به پارک منطقه‌ای لا ماندریا اشاره کرد. همچنین چندین منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ طبیعی در این استان قرار دارند، از جمله ذخیره‌گاه طبیعی ساکرو مونته در بلمونته و پارک ملی گران پارادیزو. همچنین اقامتگاه‌های خاندان سلطنتی ساووی، به همراه ساکرو مونته دی بلمونته در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند.

به دلیل «تدارکات سبز» خود، کلان‌شهر تورین در سال ۲۰۱۶ در جایزهٔ اروپایی تدارکات عمومی سبز (European GPP Award) به رتبهٔ سوم دست یافت. در همان سال، طرح «کرونا ورده» (Corona Verde)، شبکهٔ سبز منطقهٔ کلان‌شهری تورین، موفق به دریافت جایزهٔ «شهر برای فضای سبز» (La Città per il Verde) در بخش «سبز شهری» (*Verde Urbano*) شد.

در حوزهٔ گردشگری و طبیعت‌گردی، کلان‌شهر تورین نهاد راهبر پروژهٔ فراملی «راه تاکستان‌های آلپ» (Strada dei Vigneti Alpini) است که به معرفی مسیرهای شراب‌سازی، مناظر طبیعی و میراث فرهنگی در نواحی مختلف آلپ می‌پردازد.

## اداره
در ۱ آوریل ۲۰۱۵، شورای کلان‌شهر پیشنهاد تقسیم قلمرو به ۱۱ منطقهٔ همگن را تصویب کرد، که این مصوبه در ۱۴ آوریل همان سال توسط کنفرانس کلان‌شهری تأیید شد.
بندانگشتی|نقشهٔ موقعیت کلان‌شهر تورین در ناحیۀ پیه‌مونت
### فهرست شهرداران کلان‌شهر تورین

### شورای کلان‌شهر
کلان‌شهرهای جدید که به مناطق شهری بزرگ اختیارات اداری هم‌سنگ استان را اعطا می‌کنند، با هدف بهبود کارایی اداره‌های محلی و کاهش هزینه‌های محلی از طریق هماهنگی بهتر میان شهرداری‌ها در ارائهٔ خدمات پایه (از جمله حمل‌ونقل، آموزش و برنامه‌های اجتماعی) و حفاظت از محیط زیست طراحی شده‌اند. در این چارچوب سیاستی، شهردار تورین به‌عنوان «شهردار کلان‌شهر» تعیین شد و ریاست «شورای کلان‌شهری» را بر عهده گرفت؛ شورایی که از ۱۸ شهردار شهرداری‌های واقع در محدودهٔ کلان‌شهر تشکیل شده است.

اولین شورای کلان‌شهر در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۴ انتخاب شد:

### شهرداری‌ها
در کلان‌شهر ۱۱۸ شهرداری (*[[کومونه]])* وجود دارد. ده شهرداری بزرگ از نظر جمعیت عبارتند از:

## جمعیت‌شناسی

پرونده:Piedmontese_Language_distribution.png|زبان پیمونتی:
پرونده:FRP-Map4.png|زبان آرپیتان (فرنکو-پروونسال):آبی تیره: شناسایی رسمی آبی متوسط: قلمرو سنتی زبان؛ آبی روشن: ناحیهٔ گذار تاریخی


## بناهای نمادین
دو بنای شاخص در کلان‌شهر تورین عبارت‌اند از مول آنتونلیانا، نماد شهر تورین و کلیسای جامع سن میشل که نماد ناحیهٔ پیمونت به‌شمار می‌آید.

در میراث فرهنگی این کلان‌شهر چندین مکان قرار دارد که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند:
* ساکرو مونته دی بلمونته در درهٔ اورکو، که بخشی از میراث فرهنگی «ساکرو مونته» است.
* بخش عمدهٔ اقامتگاه‌های خاندان ساووی در پیمونت، از جمله:
** کاخ سلطنتی وناریا رئاله در وناریا رئاله،
** کاخ شکار استوپینیجی در نیکلینو،
** قلعهٔ آلیه در آلیه،
** قلعهٔ ریولی در ریولی،
** قلعهٔ مونکالیری در مونکالیری
** کاخ سلطنتی، کاخ ماداما، کاخ کارینیانو، قلعهٔ والنتینو و ویلا دلا رجینا در تورین
* سکونت‌گاه چوب‌پایه‌ای دیرینهٔ آتزلیو که جزو میراث «۱۱۱ سکونت‌گاه باستانی آلپ» به‌شمار می‌رود.
* و همچنین شهر صنعتی ایورئا به‌عنوان نمونه‌ای از معماری مدرن و «شهر صنعتی قرن بیستم».

## حمل و نقل
[بندانگشتی|[فرودگاه تورین کاسله|فرودگاه تورین]]
کلان‌شهر تورین دارای شمار زیادی کارگاه راه‌آهن و جاده است. هرچند این فعالیت‌ها با برگزیده‌شدن شهر برای میزبانی بازی‌های المپیک زمستانی ۲۰۰۶ شدت گرفت، بخشی از آن‌ها از مدت‌ها پیش برنامه‌ریزی شده بود. برخی از این کارگاه‌ها به پروژه‌های عمومی راه‌سازی مانند احداث زیرگذرها و روگذرها برای بهبود جریان ترافیک اختصاص دارند.

پروژه بزرگ دیگر، خط مترو بر اساس سیستم VAL است که با نام متروتورینو شناخته می‌شود که دارای یک خط و ۲۳ ایستگاه است. انتظار می‌رود این پروژه سال‌ها ادامه یابد و بخش بزرگ‌تری از شهر را پوشش دهد. فاز اول آن به موقع برای بازی‌های المپیک ۲۰۰۶ به پایان رسید، در ۴ فوریه ۲۰۰۶ افتتاح شد و روز بعد برای عموم افتتاح شد. اولین بخش سیستم مترو، شهر مجاور کولنیو را به پورتا سوزا در مرکز شهر تورین متصل می‌کرد. در ۴ اکتبر ۲۰۰۷، این خط به پورتا نوئووا امتداد یافت. در مارس ۲۰۱۱ به لینگوتو رسید. خط ۲ مترو در دست برنامه‌ریزی است و قرار است شهر تورین را از شمال به جنوب طی کند.

این منطقه دارای یک فرودگاه بین‌المللی به نام فرودگاه بین‌المللی تورین-کاسله (کد یاتا: TRN) است که در کازله تورینزه و حدود  از مرکز تورین واقع شده است. این فرودگاه از طریق خط راه‌آهن (از ایستگاه دورا) و همچنین یک سرویس اتوبوس (از ایستگاه‌های راه‌آهن پورتا نوئووا و پورتا سوزا) به شهر متصل می‌شود.

منطقه کلان‌شهری توسط سرویس راه‌آهن کلان‌شهری تورین خدمات‌رسانی می‌شود.

## نگارخانه

پرونده:Collegno - Chiesa parrocchiale di San Massimo - 2023-09-30 15-18-42 001.jpg|کولنیو
پرونده:Rivoli 05-2011 - panoramio.jpg|ریولی
پرونده:Chiesa parrocchiale SS Trinità Nichelino.jpg|نیکلینو
پرونده:Settimo torinese municipio 03.jpg|ستیمو تورینزه
پرونده:GruliascoCentre.jpg|کیه‌ری
پرونده:Pinerolo Basilica di San Maurizio Terrazza 4.jpg|پینرولو
پرونده:2948VenariaRealeViaMensa.jpg|وناریا رئاله
پرونده:Sacro Monte Belmonte panorama.jpg|ساکرو مونته دی بلمونته
پرونده:Torino - Palazzo Reale - 1.jpg|کاخ سلطنتی تورین
پرونده:Reggia Venaria Reale-IMG 1882.JPG|کاخ سلطنتی تورین
پرونده:Novalesa Sant Eldrado-2.jpg|صومعه نوالزا
پرونده:Abbazia Novalesa 003.JPG|صومعه نوالزا
پرونده:Castle of Moncalieri 2818.jpg|مونکالیری
پرونده:Nichelino, palazzina di caccia di Stupinigi (08).jpg|کاخ شکار استوپینجی
پرونده:Forte Fenestrelle 02.jpg|قلعه فنسترله
پرونده:Turin skyline.jpg|نمایی از تورین


## جستارهای وابسته
* استان تورین
* کفن تورین
* دودمان ساووی
* زبان ایتالیایی
* زبان پیه‌مونتی
* زبان آرپیتان
* اقامتگاه‌های خاندان سلطنتی ساووی
* پارک ملی گران پارادیزو

## یادداشت‌ها

## منابع
 


رده:استان تورین
رده:استان‌های پیمونت
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۵ (میلادی) در ایتالیا
رده:کلان‌شهرهای ایتالیا
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان پیدمونتی
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان ایتالیایی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۵ (میلادی)