ذوقاق السرای

**زقاق السرای** ( که به **خیابان السرای** نیز معروف است ( خیابان المتنبی، خیابانی قدیمی در بغداد، عراق است. این خیابان به دلیل قرار داشتن بسیاری از ساختمان‌های اداری عثمانی و مکان‌های فرهنگی و تاریخی، قابل توجه است.

این منطقه و ساختمان‌های مختلف آن همگی به عنوان نمونه‌ای از میراث فرهنگی متنوع و غنی بغداد، در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارند.

## پیشینه تاریخی
از نظر تاریخی، این منطقه بخشی از مکانی بوده است که حسن پاشا، مملوک گرجی، مجتمع اداری خود را در آن تأسیس کرد. این منطقه علاوه بر حفظ مسجد قدیمی السرای در این منطقه، به افتخار او «حسن پاشای جدید» لقب گرفته است. خیابان السرای همچنین محل چندین مدرسه بود، از جمله مدرسه الحقوق، یکی از قدیمی‌ترین مدارس مدرن در عراق که در سال ۱۹۰۸ توسط ناظم پاشا در دوره عثمانی تأسیس شد.

حتی پس از سقوط امپراتوری عثمانی، فعالیت در این منطقه ادامه داشت. در طول دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، توجه مقامات دولتی عراق به این خیابان جلب شد که به دنبال هماهنگی و همسو کردن آن با میراث فرهنگی موجود در مناطق زوقاق السرای بودند. به همین دلیل، پس از جنگ خلیج فارس، وزارت آثار باستانی، پروژه‌ای را برای حفظ مناطق قدیمی بغداد، از جمله زوقاق السرای، در اواخر سال ۲۰۰۱ آغاز کرد. اما در سال ۲۰۰۳ به دلیل حمله به رهبری ایالات متحده به عراق متوقف شد.

در طول سال ۲۰۲۴، خیابان السرای شاهد یک پروژه نوسازی تحت نظارت شهرداری بغداد بود. هدف این پروژه، مرمت چندین ساختمان قدیمی و تاریخی در این منطقه، به نمایش گذاشتن فرهنگ تاریخی و غنی عراق و جذب گردشگران به این منطقه است. این خیابان به مرکز جشنواره روز بغداد تبدیل شد که از ۱۰ نوامبر ۲۰۲۴ آغاز شد. این جشنواره شامل نمایشگاهی از میراث، معماری و فرهنگ بغداد بود.

## بناهای تاریخی در السرای
### سوق السرای
در مقابل خیابان، سوق السرای، یک سوق باستانی که گفته می‌شود قدمت آن به دوران خلافت عباسیان برمی‌گردد، قرار دارد. این سوق در مقابل مجموعه القشله واقع شده است. این سوق نام فعلی خود را از امپراتوری عثمانی به دلیل تأسیس ساختمان‌های اداری السرای گرفته است. 

### مجتمع ساختمان‌های السرای
#### مجتمع القشلا
یکی از مهم‌ترین مکان‌های این خیابان، مجموعه القشله است که یک پایگاه نظامی عثمانی و یک نهاد دولتی بوده و به گفته برخی از مورخان عراقی، بخشی از دیوارهای قدیمی بغداد بوده است. ساخت این مجموعه توسط نامیک پاشا در اوایل دهه ۱۸۶۰ آغاز شد و توسط مدحت پاشا در سال ۱۸۶۸ تکمیل شد. او سپس برج ساعت قوشله را تأسیس کرد تا بتواند صبح‌ها برای زمان‌های تمرین، نیروهای نظامی عثمانی را هشدار دهد.  برج ساعت فوراً در بین شهروندان بغدادی قابل تشخیص شد، اگرچه خود ساعت توسط پادشاه جورج پنجم در تاریخ بسیار بعدی به دولت عراق اهدا شد. این مجموعه حتی در طول کنترل بریتانیا بر عراق نیز مورد استفاده قرار گرفت و دروازه اصلی آن دروازه‌ای بود که رو به سوق السرای قرار داشت. 

#### دروازه السرای
بندانگشتی|307x307پیکسل|دروازه السرای واقع در سمت راست و روبروی مجموعه القشله
دروازه‌ای در کنار مجموعه القشله در خیابان واقع شده است. این دروازه نمونه‌ای از معماری غالب عباسی را در خود جای داده است که می‌توان آن را در دروازه‌ها و ساختمان‌های مدرسه المستنصریه و مسجد مرجان نیز یافت، اما محدود به آنها نیست. این دروازه شامل چندین ایوان و یک گنبد در بالای دروازه برای تأمین نور ساختمان است. آجرهایی که دروازه از آنها ساخته شده است نیز شامل تزئینات و دستکاری آجر برای ایجاد اشکال هندسی است که از جنبه‌های سنتی معماری عباسی بود.

#### دارالولی
در طول قرن شانزدهم، عثمانی‌ها خانه‌ای ساختند که به اقامتگاه اصلی پاشاهای حاکم بغداد و پیروانشان تبدیل شد. این خانه که به عنوان یک خانه میراثی شناخته می‌شود، ترکیبی از معماری عرب و سرهنگ‌های بریتانیایی را در خود جای داده است. باغی در وسط ساختمان قرار دارد که با رواق‌هایی با تیرک‌های چوبی مشرف به آن احاطه شده است. در بالای تالارهای اصلی ساختمان، دو گنبد کوچک قرار دارد.

### مسجد السرای
روبروی دروازه السرای، مسجد السرای قرار دارد که با نام‌های *مسجد [[غازی اول|ملک غازی]]* یا *مسجد حسن پاشای جدید* نیز شناخته می‌شود. اعتقاد بر این است که این مسجد به دوران پیش از امپراتوری عثمانی برمی‌گردد، اما توسط سلطان سلیمان قانونی به شکل فعلی خود بازسازی شده است.

### موسسات آموزشی
این خیابان به خاطر مدارس و مؤسسات آموزشی متعددش مورد توجه بوده است. یکی از آنها مدرسه بیت الحکمه است که با نام مدرسه السنای نیز شناخته می‌شود و توسط مدحت پاشا در محل مدرسه العلیا ساخته شده است.

### خانه رجینا پاشا
خانه رجینا پاشا، که یک تاجر یهودی مشهور عراقی بود، در این خیابان واقع شده است. این خانه یک دیوانیه خصوصی برای چندین مقام عراقی و یک کازینو بود که در آن قمار، میز شراب و هنر برگزار می‌شد. این خانه توسط رجینا پاشا برای کسب قدرت و ثروت در جامعه عراق تأسیس و مورد استفاده قرار گرفت.

## جستارهای وابسته
* خیابان المتنبی
* خیابان الرشید

## منابع

رده:خیابان‌ها در بغداد
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:فرهنگ در عراق