کمپین از بین بردن گنجشکان

**کمپین از بین بردن گنجشکان** که با نام‌های **کمپین نابودسازی گنجشکان** یا **کمپین گنجشک بزرگ** نیز شناخته می‌شود، بخشی از کمپین چهار آفت بود که توسط مائو تسه‌تونگ، نخستین رهبر جمهوری خلق چین آغاز شد. این کمپین در طول سیاست «یک گام بزرگ به جلو» در سراسر چین به اجرا درآمد و هدف از اجرای آن، نابودی کامل گنجشک‌ها در سراسر این کشور بود.
[جایگزین=Photo of a Eurasian tree sparrow standing on a rock.|بندانگشتی|250x250پیکسل|برای چندین سال، گنجشک‌ها به‌طور سیستماتیک در مناطق شهری و روستایی نابود شدند و این امر، باعث [توازن طبیعت|عدم تعادل شدید اکولوژیکی شد.]]
سیاست ضد گنجشک از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۰ فعال بود و اجرای اصلی این کمپین از سال ۱۹۵۸ آغاز شد. در سال ۱۹۵۸ حداقل ۲۰۰ میلیون گنجشک در سراسر این کشور کشته شدند؛ برخی منابع می‌گویند حدود ۲٫۱۱ میلیارد گنجشک تلف شدند. این کمپین منجر به افزایش جمعیت حشرات و برداشت کم محصولات کشاورزی شد و یکی از دلایل قحطی بزرگ چین بود که از سال ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۱ ادامه داشت و منجر به مرگ میلیون‌ها نفر شد.

## نابودسازی گنجشک‌ها
مائو با ادعای انجام وظیفهٔ تغییر نظم زیست‌محیطی، جمعیت چین از پنج سال به بالا را بسیج کرد. مانند یک عملیات نظامی هماهنگ، دانش‌آموزان مدارس در یک ساعت مشخص برای شکار گنجشکان به حومهٔ شهر می‌رفتند. روایتی از یک دانش‌آموز سابق سی‌چوان در زمان این کمپین وجود دارد: «ریشه‌کن کردن چهار آفت خیلی سرگرم‌کننده بود. تمام مدرسه برای کشتن گنجشک‌ها می‌رفتند. ما نردبان‌هایی برای خراب کردن لانه‌هایشان درست می‌کردیم و عصرها، وقتی که برای استراحت به خانه برمی‌گشتند، گونگ‌ها را به صدا درمی‌آوردیم.» در پکن، *[[پیپل دیلی|روزنامه پیپل دیلی]]* گزارش داد: «هر روز صبح و از ساعت ۴ بعد از ظهر تا ۷:۳۰ بعد از ظهر، وقتی گنجشک‌ها از لانه‌هایشان بیرون می‌آمدند و به لانه‌هایشان برمی‌گشتند، شهروندان برای تعقیب آن‌ها با هم همکاری می‌کردند.» برای سازماندهی و تبلیغ این کمپین، جلساتی برگزار شد و پوسترهای تبلیغاتی، بروشورها، فیلم‌ها و سرودهای تبلیغاتی تهیه شد. مشارکت در این کمپین به عنوان وظیفهٔ میهن‌پرستانه یک شهروند تلقی می‌شد.

روش‌های از بین بردن گنجشکان شامل گرفتن آن‌ها با دست، استفاده از تله‌های چسبی، تله‌های توری و سایر تله‌ها، استفاده از طعمه مسموم و حمله به آن‌ها با میله‌های چوبی بود. لانه‌های گنجشک‌ها ویران، تخم‌های آن‌ها شکسته و جوجه‌ها کشته شدند. بسیاری از مردم به گروه‌هایی تقسیم می‌شدند و اشیای پُرسروصدا را به هم می‌کوبیدند تا مانع از استراحت گنجشک‌ها در لانه‌هایشان شوند، با این هدف که باعث شوند آن‌ها از شدت خستگی بیفتند و بمیرند. ابزارهای مورد استفاده شامل گیره‌های سیمی، قفس‌های سیمی، چوب‌های بامبو، پرچم‌های سرخ، ترقه، سنگ، تیرکمان، گونگ، بلندگوی دستی، تفنگ بادی و مترسک بود. شهروندان، پرندگان را با تیرکمان یا تفنگ هدف می‌گرفتند و آن‌ها را از آسمان پایین می‌کشیدند. این کمپین جمعیت گنجشکان را کاهش داد و آن را در چین به مرز انقراض رساند.

برخی از گنجشک‌ها در محوطه‌های فرامرزی مأموریت‌های دیپلماتیک مختلف در چین پناه گرفتند. پرسنل سفارت لهستان در پکن درخواست چینی‌ها را برای ورود به محوطه سفارت و فراری دادن گنجشک‌هایی که در آنجا پنهان شده بودند، رد کردند و در نتیجه سفارت توسط افرادی با طبل محاصره شد. پس از دو روز طبل زدن مداوم، لهستانی‌ها مجبور شدند با بیل، گنجشک‌های مُرده را از سفارت بیرون کنند.

## پیامدها
### فاجعهٔ زیست‌محیطی
در اثر این کمپین میلیون‌ها گنجشک کشته شدند. قرار بود این کمپین باعث افزایش بازدهی محصولات کشاورزی شود؛ با این حال، خشکسالی‌ها و سیل‌های همزمان و همچنین کمبود جمعیت گنجشک‌ها باعث کاهش بازدهی زمین‌های تولید برنج شد. نابودی گنجشک‌ها تعادل اکولوژیکی را برهم زد و متعاقباً منجر به افزایش جمعیت ملخ‌ها و حشرات شد که به دلیل فقدان شکارچی طبیعی، محصولات کشاورزی را نابود کردند.

از آنجایی که گنجشکی برای خوردن ملخ‌ها وجود نداشت، جمعیت آن‌ها به سرعت افزایش یافت و کشور را فرا گرفت و مشکلات زیست‌محیطی ناشی از یک گام بزرگ به جلو، از جمله جنگل‌زدایی گسترده و سوءاستفاده از سموم و آفت‌کش‌ها را تشدید کرد. اگرچه گنجشک‌ها در سال ۱۹۶۰ از فهرست چهار آفت حذف شدند، امّا اختلال در تعادل اکولوژیکی، همراه با اشتباهات گوناگون در سیاست‌های توزیع غذا و اغراق در ارقام تولید محصولات کشاورزی، منجر به قحطی بزرگ چین شد. بر اساس مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۵، کمپین از بین بردن گنجشکان باعث کاهش تقریباً ۲۰ درصدی تولید محصولات کشاورزی و مرگ دو میلیون نفر شده است.

پس از پایان کمپین چهار آفت، گنجشک درختی اوراسیایی عملاً از چین ریشه‌کن شد که پس از آن، این کشور ۲۵۰٬۰۰۰ گنجشک درختی اوراسیایی را از اتحاد جماهیر شوروی وارد کرد تا جمعیت این پرنده بازیابی شود.

### آزار و اذیت دانشمندان
انقلاب فرهنگی در سال ۱۹۶۶ آغاز شد. اگرچه ژو شی، دانشمند چینی که آشکارا با این کمپین مخالفت کرده بود، در سال ۱۹۶۲ درگذشت، امّا همچنان به مخالفت علنی با مائو متهم می‌شد. در نتیجه، قبر او مورد بی‌حرمتی قرار گرفت و استخوان‌هایش توسط گارد سرخ از خاک بیرون آورده شد. تسو-هسین چنگ، پرنده‌شناس نیز که در مورد کمپین از بین بردن گنجشکان ابراز تردید کرده بود، متهم شد از این موضوع برای مخالفت با مائو، یک گام بزرگ به جلو و دستورالعمل‌های والای مائو استفاده کرده و تحت گردهمایی محکوم‌سازی قرار گرفت.

## در فرهنگ عامه
* *«هر قلب سرخی به سوی خورشید سرخ می‌درخشد»* یک آلبوم پست-راک بی‌کلام محصول سال ۲۰۰۶ از گروه آمریکایی *رد اسپارووز* است که موضوع آن دربارهٔ کمپین از بین بردن گنجشکان و قحطی بزرگ چین است.
* *«گنجشک را در هم بکوب»* شعری از وینیتا آگراوال، شاعر هندی است که در سال ۲۰۲۳ در مورد کمپین از بین بردن گنجشکان و قحطی بزرگ چین در مجلّهٔ ادبی *ادبیات هند* منتشر شد.
* *«گنجشک‌ها»* شعری از ویکتوریا چانگ، شاعر آمریکایی است که در سال ۲۰۰۸ دربارهٔ کمپین از بین بردن گنجشکان در نشریه *کنیون رویو* منتشر شد.

## جستارهای وابسته
* حفاظت محیط زیست
* حیوان‌آزاری
* حقوق جانوران بر پایه کشور یا قلمرو
* قحطی بزرگ چین

## منابع

رده:پرندگان چین
رده:چین در ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:چین مائوئیست
رده:فاجعه‌ها در چین
رده:فاجعه‌های انسان‌ساخت در چین
رده:قحطی‌ها در جمهوری خلق چین
رده:گنجشک‌ها
رده:محیط زیست در ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:یک گام بزرگ به جلو