آئین بهائی در یمن

**آیین بهائی در یمن** اقلیّتی دینی کوچک ولی فعّال است که از میانهٔ قرن نوزدهم در این سرزمین حضور داشته است. شمار بهائیان یمن چند هزار نفر برآورد می‌شود که در میان آنان اعضایی از قبایل و خاندان‌های شناخته‌شدهٔ یمنی، و نیز گروهی از ساکنان دیرینهٔ ایرانی‌تبار حضور دارند. با وجود جمعیّت اندک، بهائیان یمن در حوزه‌های بهداشت و درمان، مهندسی، آموزش، ابتکارات تقویت آشتی و همبستگی، توان‌بخشی جوانان، و خدمات انسان‌دوستانه نقش‌آفرینی کرده‌اند، هرچند از سال ۲۰۱۴ به بعد، به‌ویژه در مناطق زیر کنترل حوثی‌ها، با سرکوب شدید روبه‌رو بوده‌اند.

## تاریخ

### خاستگاه‌های آغازین (۱۸۴۴–۱۹۴۰م)
پیوند آیین بهائی با یمن به میانهٔ قرن نوزدهم بازمی‌گردد. گزارش شده است که باب در سفر حج خویش در سال ۱۸۴۴ در بندر مُخا توقف کرده است. یمن در دهه‌های بعد گذرگاهی برای بهائیانی شد که از ایران برای ملاقات با بهاءالله و عبدالبهاء به امپراتوری عثمانی می‌رفتند، و همین امر نخستین تعاملات میان جامعهٔ یمنی و آیین بهائی را رقم زد.

### شکل‌گیری جامعه (۱۹۴۰–۱۹۹۰م)
از دههٔ ۱۹۴۰ و اوایل ۱۹۵۰، گروهی از بهائیان به همراه خانواده‌هایشان در یمن مستقر شدند و در رشته‌هایی چون پزشکی، مهندسی راه‌سازی، آموزش‌وپرورش و خدمات عمومی ـ که در آن زمان به‌شدّت مورد نیاز بود ـ مشغول به خدمت گردیدند. برخی نیز در دههٔ ۱۹۷۰ به این کشور آمدند. از جمله دکتر کمال بن حیدره (پزشکی که سالیان دراز به مردم سُقطری خدمت کرد و تابعیت یمن را دریافت نمود)؛ مهندس بدیع‌الله ثنائی که به‌سبب خدماتش در برنامه‌ریزی شهری شناخته شد؛ و مهندس توفیق السقّاف که در دورهٔ حکومت کمونیستی یمن جنوبی (جمهوری دمکراتیک خلق یمن) ریاست ادارهٔ ساختمان در وزارت ساخت‌وساز و توسعه را بر عهده داشت.

نخستین محافل روحانی محلی شناخته‌شدهٔ یمن در صنعا (۱۹۶۱) و عدن (۱۹۶۲) تشکیل شد، هرچند احتمالاً، ساختارهای اداری بهائی از دههٔ ۱۹۵۰ نیز در آنجا وجود داشته است. کودتای کمونیستی ۱۹۶۹ در یمن جنوبی به اخراج خارجیان ـ از جمله بهائیان ایرانی ـ انجامید، امّا جامعهٔ محلّی در شمال به حیات خود ادامه داد. البته امروزه بهائیان محلّی در جنوب، از جمله در عدن، کماکان زندگی می‌کنند.

نخستین و تنها محفل روحانی ملّی بهائیان یمن در سال ۱۹۸۴ در صنعا تأسیس شد که با وجود شکاف‌های سیاسی کشور، تمامی محافل محلی را در زیر یک نهاد ملّی متحد ساخت. این رخداد نقطهٔ عطفی در توان‌افزایی اداری جامعه بود. در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ فعالیت‌ها بر سوادآموزی، آموزش، جوانان، و توسعهٔ روستایی متمرکز بود و جامعهٔ بهائی طبق تعالیم دین از سیاست‌ورزی حزبی دوری می‌جست.

## گسترش در میان یمنی‌های بومی و قبایل یمن
از دههٔ ۲۰۰۰ و با شتاب بیش‌تر پس از ۲۰۱۰، آیین بهائی در میان یمنی‌های بومی ـ حتّی در مناطق قبیله‌ای ـ گسترش یافت. شماری از سران قبایل وابسته به جریان «القرآنی»، که تأکید بر قرآن به عنوان تنها منبع قانون‌گذاری دارد، به‌طور مستقل از طریق منابع اینترنتی با تعالیم بهائی آشنا شده و پس از تحقیق فردی به آن گرویدند. از میان آنان شیخ ولید عیاش ـ فرماندهٔ نظامی شناخته‌شده ـ نقشی برجسته داشت و همراه با هم‌فکران خود اصول بهائی را در میان خانواده‌ها و قبایل معرفی کرد. بسیاری از اعضای خاندان‌های مشهور یمنی، برخی با پیشینهٔ خدمات دولتی یا نظامی، در سال‌های بعد خود را بهائی معرفی کردند.

بهائیان تازه‌پیوسته بر اجرای اصولی چون وحدت، برابری زن و مرد، یگانگی نوع انسان، و خدمت به خیر عمومی تأکید می‌کردند و از طریق برگزاری حلقه‌های مطالعه، کلاس‌های اطفال، گروه‌های نوجوانان و پروژه‌های محلّی خدمت، تحوّل اجتماعی ملموسی در محلات و روستاها پدیدآوردند. این فعالیت‌ها پایگاه اجتماعی جامعهٔ بهائی را از محدودهٔ پیشگامان آغازین بسیار فراتر برد.

حلقه‌های مطالعه، کلاس‌های اطفال، و گروه‌های نوجوانان از ارکان آموزشی جامعهٔ بهائی‌اند که رشد معنوی و اخلاقی را در همهٔ سنین تقویت می‌کنند. حلقه‌های مطالعه بزرگسالان و جوانان را گرد هم می‌آورد تا تعالیم بهائی را بررسی و در خدمت به جامعه مشارکت کنند. کلاس‌های اطفال (حدود ۵ تا ۱۱ سال) فضایل اخلاقی مانند مهربانی و راستی را می‌پرورند، و گروه‌های نوجوانان (حدود ۱۲ تا ۱۵ سال) توانایی استدلال اخلاقی و مشارکت سازندهٔ نوجوانان در جامعه را افزایش می‌دهند. این سه برنامه منظومه‌ای یکپارچه از آموزش معنوی‌اند و بنای جامعه را تشکیل می‌دهند.

## مشارکت‌های اجتماعی
با وجود جنگ و فروپاشی اقتصادی، بهائیان یمن در زمینه‌های زیر فعّال بوده‌اند:
* **بنای جامعه و آموزش**: کلاس‌های اطفال، توان‌بخشی نوجوانان، حلقه‌های مطالعه، و برنامه‌های سوادآموزی؛
* **خدمات درمانی**: ادامهٔ سنت دیرین ارائهٔ خدمات پزشکی در مناطق محروم؛
* **آشتی و همبستگی قبایلی**: گفت‌وگو و میانجی‌گری میان سران قبایل برای کاهش تنش‌ها؛
* **یاری‌رسانی و امداد**: کمک‌های محلّی به هنگام تشدید درگیری‌ها و آوارگی‌ها؛
* **گفتمان عمومی**: مشارکت غیرحزبی با مسئولان، بزرگان قبایل، دانشگاهیان، روزنامه‌نگاران و فعالان حقوق بشر بر محور وحدت، هم‌پذیری و انسجام اجتماعی.

## آزار و اذیت
### ۲۰۰۸–۲۰۱۳: آغاز آزار و اذیت‌ها
آزار بهائیان از سال ۲۰۰۸ و تحتِ نظارتِ دولتِ وقتِ صنعا آغاز شد؛ هنگامی‌که در بحبوحهٔ تحریکاتِ روحانیت، شش بهائی بازداشت و دو نفر اخراج شدند. در دسامبر ۲۰۱۳، بهائی یمنی حامد کمال بن حیدره به اتهاماتی ـ از جمله جاسوسی ـ که به‌طور گسترده بی‌اساس توصیف شد، دستگیر گردید.

### ۲۰۱۴ تا امروز: مناطق زیر کنترل حوثی‌ها
پس از تسلط حوثی‌ها بر صنعا در سپتامبر ۲۰۱۴، سرکوب شدّت یافت و روش‌مند و سیستماتیک شد. بلافاصله پس از جلسهٔ دادگاه بن حیدره در ۸ مارس ۲۰۱۵، نیروهای امنیتی دو عضو جامعهٔ بهائی، ندیم السقّاف و برادرش نادر توفیق السقّاف را که در جلسهٔ دادرسی حاضر بودند، بازداشت کردند. در اوت ۲۰۱۶، نیروهای امنیتی به یک برنامهٔ آموزشی از سوی بهائیان یمن و بنیاد «ندا» یورش بردند، بیش از شصت تن را ـ از جمله زنان و کودکان ـ بازداشت کردند و منازل و اسناد و گذرنامه‌ها را ضبط نمودند. در آوریل ۲۰۱۷، برای بیش از ۲۵ بهائی حکم بازداشت صادر شد؛ بازداشت‌شدگان در ۲۰۱۶–۲۰۱۷ شامل ولید عیاش، اکرم عیاش، بدیع‌الله ثنائی، وائل العریغی و کیوان قادری بودند.

در ۲ ژانویه ۲۰۱۸، دادگاه ویژهٔ صنعا حکم اعدام برای بن حیدره صادر کرد و دستور انحلال نهادهای اداری بهائی را داد؛ حکمی که با محکومیت گستردهٔ سازمان‌های بین‌المللی مواجه شد. در مارس ۲۰۱۸، عبدالملک الحوثی رهبر حوثی‌ها در یک سخنرانی تلویزیونی بهائیان را مورد حملهٔ لفظی قرار داد و موج تازه‌ای از تحریکات برخی مقامات و رسانه‌ها را رقم زد.

### ۲۰۲۰: عفو و آزادی‌های مشروط
در مارس ۲۰۲۰، رئیس شورای سیاسی عالی حوثی، مهدی المشّاط، اعلام کرد که بن حیدره مورد عفو قرار می‌گیرد و پنج بهائی بازداشت‌شدهٔ دیگر نیز آزاد خواهند شد. این شش تن پس از مذاکرات، در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۰ آزاد شدند به شرط آنکه فوراً یمن را ترک کنند. در پی آن، دادگاه برخی از آزادشدگان را «فراری» معرفی کرد و پیگردها علیه دیگران ادامه یافت.

### ۲۰۲۳–۲۰۲۴: یورش گسترده و آزادی‌های مشروط
در ۲۵ مهٔ ۲۰۲۳، نیروهای مسلح حوثی به یک گردهمایی بهائی در صنعا یورش برده و ۱۷ نفر (از جمله پنج زن) را بازداشت کردند و وسایل و اسناد را ضبط نمودند. نهادهای بین‌المللی، از جمله کارشناسان سازمان ملل، این بازداشت‌ها را نقض آزادی دین و باور دانستند. تا اوت ۲۰۲۴، هر ۱۷ نفر آزاد شدند؛ هرچند بسیاری با محدودیت‌های گسترده‌ای از جمله منعِ فعالیت‌های بهائی، محدودیتِ سفر، ممنوعیتِ تماس، و ضمانت‌های مالی روبه‌رو بودند.

## جمعیت
آمار دقیق جمعیت بهائیان یمن در دسترس نیست، ولی جامعهٔ بین‌المللی بهائی جمعیّت بهائیان یمن را چند هزار نفر برآورد می‌کند که در شهرها و روستاها و در استان‌های صنعا، تعز، حدیده، اب، عدن، مکلا، الضالع، شبوه، و مجمع‌الجزایر سقطری زندگی می‌کنند. در مناطقی که شمار بهائیان کافی است، محافل روحانی محلی تشکیل می‌شود و جلسات دعا، کلاس‌های اطفال، و گروه‌های نوجوانان برپا می‌گردد.

## واکنشهای بین‌المللی
گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل و نهادهای بین‌المللی از سال ۲۰۱۶ خواستار پایان «آزار سیستماتیک» بهائیان یمن شده‌اند. تحلیل‌های مستقل، سیر این جامعه را «از گمنامی تا آزار و تبعید» توصیف کرده‌اند و آن را در بستر پویش‌های کلان‌تر جنگ یمن بررسی می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* یمن
* بهائی‌ستیزی

## منابع

## پیوند به بیرون
* پیش‌زمینه – جامعه بین‌المللی بهائی
* یمن – بهائی‌پدیا
* بهائیان در یمن

رده:بهائیت بر پایه کشور
رده:بهائیت
رده:بهائی‌ستیزی
رده:حقوق بشر در یمن
رده:دین در یمن