ارکین وحیدوف

**ارکین وحیدوف** (۲۸ دسامبر ۱۹۳۶–۳۰ مه ۲۰۱۶) شاعر، نمایشنامه‌نویس، مترجم ادبی و دولتمرد ازبک بود. وحیدوف علاوه بر سرودن اشعار خود، آثار بسیاری از شاعران مشهور خارجی مانند الکساندر تواردوفسکی، یوهان ولفگانگ فون گوته، محمد اقبال لاهوری، رسول حمزتوف و سرگئی یسنین را به زبان ازبکی ترجمه کرد. ترجمه‌های او از آثار یسنین و *[[فاوست گوته]]* به ویژه قابل توجه است.

وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون نشان لیاقت برجسته شده است.

در سال ۱۹۸۳، به‌خاطر مجموعه شعرش «شرقیی قیریق‌اوق» برنده جایزه دولتی حمزه شد. او در سال ۱۹۸۷ به عنوان شاعر مردمی ازبکستان شناخته شد. در سال ۱۹۹۹، او عنوان «قهرمان ازبکستان» را دریافت کرد که بالاترین عنوان افتخاری قابل اعطا به یک شهروند ازبکستان است.

اشعار وحیدوف همچنان محبوب هستند و اغلب در گلچین‌ها منتشر می‌شوند. ده‌ها شعر او توسط هنرمندان مختلف، به ویژه شیرعلی جورایف، به موسیقی تبدیل شده‌اند. به مناسبت هفتاد و پنجمین سالگرد سازمان ملل متحد در اکتبر ۲۰۲۰، آهنگی با عنوان «انسان» و بر اساس شعر «انسان» وحیدوف با اشعاری به زبان‌های عربی، انگلیسی، ایتالیایی، قزاقی، روسی، تاجیکی، ترکی و ازبکی منتشر شد.

## زندگی
ارکین وحیدوویچ وحیدوف در ۲۸ دسامبر ۱۹۳۶ در شهرستان آلتی‌اریق، استان فرغانه، که در آن زمان جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان بود، متولد شد. پدرش، چویانبوی وحیدوف، در جنگ شوروی و آلمان علیه آلمان نازی و نیروهای محور جنگید و پس از بازگشت از جنگ در تاشکند درگذشت. وحیدوف در آن زمان نه ساله بود. او از سختی‌های سال‌های جنگ به شرح زیر یاد می‌کند:

در سال ۱۹۴۵، وحیدوف به همراه مادرش، روزیاکسون وحیدووا، که او نیز به زودی درگذشت، به تاشکند نقل مکان کرد. او توسط عمویش، کریم‌بوی سحی‌بویف، بزرگ شد. عموی وحیدوف بود که علاقه او به شعر را برانگیخت:

پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه ملی ازبکستان (که در آن زمان دانشگاه دولتی تاشکند بود) با مدرک زبان‌شناسی در سال ۱۹۶۰، او در انتشارات مختلف شروع به کار کرد. وحیدوف در ۳۰ مه ۲۰۱۶ در سن ۷۹ سالگی درگذشت.
بندانگشتی|ارکین وحیدوف در سال ۲۰۰۶

## کار
وحیدوف بین سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۳ به‌عنوان سردبیر در «یوش گواردیا»، شاخهٔ ازبکی انتشارات «مولودایا گواردیا» فعالیت می‌کرد. او از سال ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۲ نیز سردبیر ارشد همان انتشارات بود. وُحیدوف همچنین در انتشارات «غفور غولوم» در تاشکند، به‌عنوان سردبیر ارشد (۱۹۶۳ تا ۱۹۷۰) و مدیر (۱۹۸۵ تا ۱۹۸۷) خدمت کرد. از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۵، او رئیس نشریهٔ ماهانهٔ «یوشلِک» (کودکی) بود. پس از استقلال ازبکستان، او رئیس کمیتهٔ امور بین‌الملل و روابط بین‌پارلمانی مجلس عالی ازبکستان (۱۹۹۵ تا ۲۰۰۵) و رئیس کمیتهٔ سنای ازبکستان در حوزهٔ علم، آموزش، فرهنگ و ورزش (۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹) بود.

در ادامه ترجمهٔ کامل و پشت‌سرهمِ متن، بدون هیچ برجسته‌سازی:

ووهیدوف نوشتن شعر را در سال‌های دانشجویی آغاز کرد. نخستین شعر او در مجلهٔ مشتوم زمانی که تنها چهارده سال داشت منتشر شد. نخستین مجموعهٔ شعر ووهیدوف با عنوان «تونگ نفاسی» (نَفَسِ صبح) در سال ۱۹۶۱ منتشر شد. در سال ۱۹۸۷، او مجموعه‌ای از جستارهای ادبی با عنوان «شویرو، شیروع شعور: ادبی اسسه‌لار» (شاعر، شعر و شعور: جستارهای ادبی) منتشر کرد. ووهیدوف سه نمایشنامه نیز نوشت که عبارت‌اند از «التین دووار» (دیوار طلایی)، «استانبول فاجیاسی» (تراژدی استانبول) و «ایکنچی تومور» (طلسم دوم). نمایشنامهٔ «التین دووار» او در لاهور، پاکستان به روی صحنه رفت.

## مجموعه شعر
* نفَسِ صبح (۱۹۶۱)
* سروده‌هایم برای شما (۱۹۶۲)
* دل و خرد (۱۹۶۳)
* ستارهٔ من (۱۹۶۴)
* ندا (۱۹۶۵)
* غنای احساس (۱۹۶۵)
* حماسه‌ای که در چادر نوشته شد (۱۹۶۷)
* دیوانِ جوانی (۱۹۶۹)
* چراغ‌بان (۱۹۷۰)
** سرزمین خورشید (۱۹۷۲)
** اشعار (۱۹۷۳)
** عشق (۱۹۷۶)
** سیاره‌های زنده (۱۹۷۸)
** شورش ارواح (۱۹۸۰)
** ساحل شرقی (۱۹۸۰)
** نامه‌ای به آینده (۱۹۸۳)
** بی‌خوابی (۱۹۸۵)
** جوانان امروز (۱۹۸۶)
** گزیده آثار ** جلد اول: نامه عشق (۱۹۸۶) ** جلد دوم: نامه وفاداری (۱۹۸۶)
** گفت‌وگوی درختان (۱۹۸۸)
** نگذار سیم‌ها در هنگام نواختن پاره شوند (۱۹۹۱)
* هیچ غریبه‌ای در میان نیست (۱۹۹۱)
* حقیقت تلخ بهتر است (۱۹۹۲)
* نبرد مورچه‌ها (۱۹۹۳)
* ستاره من (۲۰۰۰)
* گزیده آثار ** جلد اول: جستجوی عشق (۲۰۰۰) ** جلد دوم: دنیای شعر (۲۰۰۱) ** جلد سوم: رودخانه زندگی من (۲۰۰۱)
* ازبک من (۲۰۰۶)
* دنیای پر از رؤیا (۲۰۱۰)
* لبخند (۲۰۱۰)
* شعرهای جدید (۲۰۱۴)
* سیاره زمین (۲۰۱۴)
* دیوان: برایت تاج سعادت می‌طلبم (۲۰۱۵)
* انسان (۲۰۱۵)
* گزیده آثار ** جلد اول: تازگی بهار (۲۰۱۵) ** جلد دوم: گرمای تابستان (۲۰۱۵) ** جلد سوم: بخشش پاییز (۲۰۱۶) ** جلد چهارم: آرامش زمستان (۲۰۱۶)

داستانی
* پرتره‌های ادبی (۱۹۸۵) (هم‌نویسنده)
* شاعر، شعر و ذهن: مقالات ادبی (۱۹۸۷)
* رنج و درد (۱۹۹۱)
* گزیده آثار ** جلد چهارم: ندای دل (۲۰۰۱)
* ظرافت کلمات (۲۰۱۴)
* گزیده آثار ** جلد پنجم: وفاداری قلب (۲۰۱۸) ** جلد ششم: شادی آزادی (۲۰۱۸)

ترجمه روسی اشعار او

بسیاری از اشعار وحیدوف به زبان روسی ترجمه شده‌اند. فهرست کتاب‌های شعری او که به زبان روسی منتشر شده‌اند:
* شعرها (لیریکا) (۱۹۷۰)
* اشعار (۱۹۷۴)
* گره‌ای برای یادگار (۱۹۸۰)
* قیام ارواح جاودان (۱۹۸۳)
* خط زندگی (۱۹۸۴)

### ترجمه‌های ادبی
وحیدوف آثار بسیاری از شاعران مشهور خارجی مانند الکساندر بلوک، الکساندر تواردوفسکی، فردریش شیلر، یوهان ولفگانگ فون گوته، لسیا اوکرائینکا، میخائیل سوتلوف، محمد اقبال لاهوری، رسول گامزاتوف، سرگئی یسنین و سیلوا کاپوتیکیان را به زبان ازبکی ترجمه کرد. به‌طور خاص، او *[[فاوست گوته|فاوست]]* گوته را در سال ۱۹۷۴ به ازبکی ترجمه کرد. ترجمه‌های او از آثار یسنین به ازبکی به ویژه قابل توجه است. در زیر ترجمه وحیدوف از شعر خداحافظی یسنین با عنوان «خداحافظ، دوست من، خداحافظ» (۱۹۲۵) آمده است:

آثار خود وحیدوف به زبان ازبکی به زبان‌های روسی، آلمانی، فرانسوی، انگلیسی، اردو، هندی، عربی و بسیاری از زبان‌های ترکی دیگر ترجمه شده‌اند. رابرت روژدستونسکی، شاعر شوروی، آثار وحیدوف را بسیار ستوده است.

نمونه‌ای از اثر اصلی وحیدوف (از شعر او «اوزبگیم/Ўзбегим» («قوم ازبک من») در ادامه آمده است:

### اشعار تنظیم شده با موسیقی
بسیاری از اشعار او توسط هنرمندان ازبک به آهنگ تبدیل شده‌اند. دو تا از مشهورترین اشعار وحیدوف که به متن آهنگ‌های معروف ازبکی تبدیل شده‌اند، «اینسون» («انسان») و «اوزبیگیم» («قوم ازبک من») هستند که هر دو توسط شیرعلی جورایف خوانده شده‌اند.

## میراث
وحیدوف یکی از محبوب‌ترین شاعران در میان ازبک‌ها است. بسیاری از مکان‌ها و مؤسسات در ازبکستان به نام او نامگذاری شده‌اند. در سال ۲۰۱۸، یک مدرسه شبانه‌روزی با نام او در شهر مرغیلان تأسیس شد. سال بعد، موزه ارکین وحیدوف درهای خود را در مرغیلان گشود.

کتاب‌های متعددی دربارهٔ زندگی و آثار وحیدوف نوشته شده است، از جمله «*درس‌هایی از ارکین وحیدوف* *»* (۲۰۱۶)، «*تا* *زمانی که خورشید می‌درخشد*» (۲۰۱۶)، *«جادوی زبان*» (۲۰۱۶)، «*ارکین قوم ازبک من*» (*Oʻzbegimning* *Erkin oʻzbegi*).

## جوایز
* قهرمان ازبکستان (۱۹۹۹)
* شاعر مردمی جمهوری سوسیالیستی ازبکستان (۱۹۸۷)
* جایزه دولتی حمزه (۱۹۸۳)
* جایزه لنین کمسومول (۱۹۶۷)
* نشان افتخار
* مدال «برای کار برجسته»
* نشان لیاقت برجسته (۳۰ نوامبر 1996)

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:ازبک‌ها
رده:اهالی ولایت فرغانه
رده:درگذشتگان ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:شاعران سده ۲۰ (میلادی) اهل ازبکستان
رده:شاعران مرد اهل ازبکستان
رده:مترجمان از روسی