بیانیه شومان

**بیانیه شومان** () یا **طرح شومان** ()، پیشنهادی بود که توسط روبر شومان، وزیر امور خارجه فرانسه، در ۹ مه ۱۹۵۰ (روزی که اکنون در اتحادیه اروپا به عنوان روز اروپا جشن گرفته می‌شود) ارائه شد؛ یعنی درست یک روز پس از پنجمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم در اروپا. این طرح پیشنهادی برای قرار دادن تولید زغال‌سنگ و فولاد فرانسه و آلمان غربی زیر نظر یک مرجع واحد بود که بعدها به سازمان زغال‌سنگ و فولاد اروپا تبدیل شد. این اتحاد بعدها به روی سایر کشورهای اروپایی نیز گشوده می‌شد. هدف نهایی، آرام کردن روابط، به‌ویژه میان فرانسه و آلمان غربی، از طریق ادغام تدریجی سیاسی بود که با ایجاد منافع مشترک محقق می‌شد. شومان بیان کرد که «گردهمایی کشورهای اروپایی مستلزم حذف تقابل دیرینه میان فرانسه و آلمان است… همبستگی ایجاد شده در تولید، به‌وضوح نشان خواهد داد که هرگونه جنگ بین فرانسه و آلمان نه تنها غیرقابل تصور، بلکه از نظر مادی غیرممکن می‌شود.»

کنراد آدناوئر، اولین صدراعظم آلمان، و همچنین دولت‌های هلند، بلژیک، ایتالیا و لوکزامبورگ پاسخ مثبتی به این بیانیه دادند. در ۱۸ آوریل ۱۹۵۱، شش عضو مؤسس، پیمان پاریس را امضا کردند. این پیمان سازمان زغال‌سنگ و فولاد اروپا را ایجاد کرد؛ یعنی اولین جامعه فراملی اروپا که راه را برای اتحادیه اقتصادی اروپا و متعاقباً اتحادیه اروپا هموار نمود.

## پیش‌زمینه
پس از جنگ جهانی دوم، جنگ سرد اروپا را به دو حوزه نفوذ در دو سوی پرده آهنین تقسیم کرد. با تمایل به عدم تکرار ویرانی‌های دیده‌شده در جنگ‌های جهانی اول و دوم، گرایشی به سمت همکاری‌های اروپایی وجود داشت. برای نمونه، وینستون چرچیل خواستار تشکیل یک شورای اروپا شد. ایالات متحده از همکاری بیشتر اروپا حمایت کرد و هنگامی که کمک‌های طرح مارشال اعلام شد، تنها شرط وضع‌شده این بود که این کمک‌ها توسط کشورهای اروپایی به شیوه‌ای هماهنگ مورد استفاده قرار گیرد.

طرح مونه (Monnet Plan)، که برنامه فرانسه برای تحریک سرمایه‌گذاری و نوسازی اقتصاد این کشور پس از جنگ جهانی دوم بود، انگیزه‌ای برای ایجاد طرح شومان ایجاد کرد. پیش از جنگ، فرانسه بزرگ‌ترین واردکننده زغال‌سنگ در جهان بود و طرح مونه واردات زغال‌سنگ از آلمان را پیش‌بینی کرده بود. در آلمان، این نگرانی وجود داشت که هدف فرانسه واردات زغال‌سنگ از آلمان «تا حد ممکن ارزان» برای تقویت تولید فولاد فرانسه است. در فرانسه نیز این نگرانی (که سابقه آن به دوران پیش از جنگ بازمی‌گشت) وجود داشت که زغال‌سنگ با شرایط مطلوب‌تری در بازار آلمان عرضه شود و بدین ترتیب مزیتی برای صنعت آلمان فراهم کند. هدف شومان این بود که از فعالیت شرکت‌های زغال‌سنگ و فولاد در قالب کارتل‌هایی که می‌توانستند عرضه را بر اساس بازار ملی محدود کنند، جلوگیری کند. طرح شومان به معنای تجمیع بازارها و گسترش تولید بود. این اقدام به عنوان نیرویی برای صلح در اروپا نگریسته می‌شد، چرا که بازار واحد، وقوع جنگ میان فرانسه و آلمان را «از نظر مادی غیرممکن» می‌ساخت.

شومان در زمانی که نخست‌وزیر فرانسه (۴۸–۱۹۴۷) و وزیر امور خارجه (۵۲–۱۹۴۸) بود، ابتکاراتی را برای متحد کردن اروپا ترویج کرد. او در مراسم امضای اساسنامه شورای اروپا در لندن در ۵ مه ۱۹۴۹، دربارهٔ اصول به اشتراک‌گذاری منابع اروپایی در یک اتحادیه فراملی سخن گفت.

## اهداف و تدوین
در تدوین بیانیه شومان، ژان مونه از همکاری‌های پل رویتر، مشاور حقوق بین‌الملل وزارت امور خارجه فرانسه و استاد حقوق در اکس-آن-پرووانس و همچنین اتین هیرش بهره برد. (اسناد پیش‌نویس این بیانیه توسط بنیاد ژان مونه منتشر شده است.)

پیشنهاد شومان پس از بحث در هیئت وزیران فرانسه در ۹ مه ۱۹۵۰ مورد موافقت قرار گرفت. پیش‌تر در همان روز، به شومان اطمینان داده شده بود که این طرح مورد حمایت کنراد آدناور، صدراعظم آلمان، است.

در بیانیه شومان آمده است: «گردهمایی ملت‌های اروپایی مستلزم حذف تقابل دیرینه میان فرانسه و آلمان است.» دولت فرانسه «پیشنهاد می‌کند که مجموع تولید زغال‌سنگ و فولاد فرانسه و آلمان، در چارچوب سازمانی که برای مشارکت سایر کشورهای اروپایی باز است، زیر نظر یک «مرجع عالی» مشترک قرار گیرد.» تجمیع تولید زغال‌سنگ و فولاد باید بستری مشترک برای توسعه اقتصادی فراهم کند و «به‌وضوح نشان خواهد داد که هرگونه جنگ بین فرانسه و آلمان نه تنها غیرقابل تصور، بلکه از نظر مادی غیرممکن می‌شود.» نکته مهم اینجاست که با تجمیع تولیدات پایه و با نهادینه کردن «مرجع عالی» جدید — که تصمیماتش برای فرانسه، آلمان و دیگر کشورهای عضو الزام‌آور است — «این پیشنهاد منجر به تحقق نخستین پایه عینی یک فدراسیون اروپایی خواهد شد که برای حفظ صلح ضروری است.»

این بیانیه چندین هدف را دنبال می‌کرد:
* تولد اروپا به عنوان یک نهاد سیاسی
* غیرممکن ساختن جنگ میان کشورهای عضو
* تشویق صلح جهانی
* تشکیل یک آژانس ضد کارتل در صنایع زغال‌سنگ و فولادِ کشورهای عضو
* احیای کل اقتصاد اروپا با شروع از بخش‌های زغال‌سنگ و فولاد
* عرضه تولیدات زغال‌سنگ و فولاد به جهان بدون تبعیض یا استثنا، با هدف ارتقای سطح زندگی و پیشبرد توسعه بین‌المللی، از جمله در آفریقا.

## میراث

بیانیه شومان نشان‌دهنده آغاز همکاری‌های فرانسه و آلمان پس از جنگ جهانی دوم و ادغام مجدد آلمان غربی در اروپای غربی بود. کنراد آدناوئر، صدراعظم آلمان غربی، در رابطه با این بیانیه گفت: «این موفقیت بزرگ ماست». میراث این ابتکار عمل، امضای پیمان پاریس در ۱۸ آوریل ۱۹۵۱ توسط شش کشور اروپایی (فرانسه، آلمان، بلژیک، ایتالیا، لوکزامبورگ و هلند) بود. این پیمان سازمان زغال‌سنگ و فولاد اروپا را پایه‌گذاری کرد که نخستین جامعه از جوامع سه‌گانه اروپا و پیش‌درآمدی برای اتحادیه اروپا بود.

جامعه زغال‌سنگ و فولاد اروپا یک بازار مشترک برای فولاد و زغال‌سنگ در کشورهای عضو ایجاد کرد که در آن قیمت‌های بازار به‌صورت آزاد تعیین می‌شد، کالاها حرکت آزادانه داشتند و از حقوق گمرکی، مالیات، یارانه‌ها یا اقدامات محدودکننده خبری نبود. این پیمان یک «مرجع عالی» برای نظارت بر رعایت قوانین رقابتی و تضمین شفافیت قیمت‌ها ایجاد کرد.

شومان از طرفداران ادغام بیشتر اروپا از طریق یک جامعه دفاعی اروپایی (که در نهایت به تصویب نرسید) بود. او در سال ۱۹۵۸ اولین رئیس نهاد پیش‌درآمد پارلمان اروپا شد. هنگامی که وی این سمت را ترک کرد، پارلمان لقب «پدر اروپا» را به او اعطا نمود. به دلیل اهمیت بیانیه شومان در ۹ مه ۱۹۵۰، روز ۹ مه به عنوان روز اروپا برای جشن گرفتن صلح و وحدت در اروپا نام‌گذاری شده است.
## جستارهای وابسته
* شورای اروپا
* سازمان زغال‌سنگ و فولاد اروپا

## منابع

رده:اروپا در ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:اسناد ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:روابط فرانسه و آلمان
رده:سیاست در اروپا
رده:مقاله‌های دارای ویدئو