مسیحیت در عربستان پیش از اسلام

مسیحیت یکی از ادیان اصلی عربستان پیش از اسلام بود. این دین احتمالاً در قرن چهارم، در دوره اواخر دوران باستان، معرفی شد و تا قرن پنجم حضور گسترده‌ای داشت. اسقف‌نشین‌ها در مناطق متعددی در شرق عربستان و همچنین در عربستان پترایا، نجران و ظفر تأسیس شدند. کلیساها، شهدایا و صومعه‌ها در سراسر شبه جزیره ساخته شدند و به رهبران محلی اجازه دادند تا نیکوکاری خود را در منطقه نشان دهند، با مردم محلی و مقامات محلی ارتباط برقرار کنند و نقاط تماسی با نمایندگان بیزانس برقرار کنند.

تبلیغ مسیحیت نیز در سراسر شبه جزیره، به ویژه در شمال غربی و جنوب غربی آن، رخ داد.  تبلیغ مسیحیت در شمال توسط مبلغان مسیحی سوری و در جنوب توسط مسیحیان اتیوپیایی پس از فتح پادشاهی جنوبی عربستان، حمیر، توسط اتیوپی انجام شد. بسیاری از داستان‌های تغییر دین اعراب در ادبیات مسیحی بیزانسی، به ویژه آنهایی که پیشینه سوری و عراقی دارند، یافت می‌شود. جوامع مسیحی عرب نیز از قرآن و تعداد فزاینده‌ای از کتیبه‌های عربی پیش از اسلام شناخته شده‌اند.
[بندانگشتی|موزاییک یوثیمیوس کبیر در [نئا مونی|نئو مونی خیوس]]

## شمال عربستان
بسیاری از منابع زندگینامه‌ای، داستان‌هایی از مردان مقدس مسیحی را ثبت کرده‌اند که گروه‌هایی از اعراب را به مسیحیت گروانده‌اند. این داستان‌ها از یک الگوی مشترک پیروی می‌کردند: ابتدا، یک جامعه عربی با یک راهب (یا نوع دیگری از مرد مقدس) تعامل می‌کند. اندکی پس از آن، جامعه شرک و بت‌پرستی را کنار می‌گذارد. در نهایت، کلیسایی ساخته می‌شود. مبلغان مذهبی توصیف‌شده در این روایات شامل اهودمه (متوفی ۵۷۵)، یوثیمیوس کبیر (متوفی ۴۷۳)، شمعون استایلیتس (متوفی ۴۵۹) و رویدادهایی که منجر به ساخت زیارتگاه سنت سرگیوس در رصافه شد، تحت حمایت المنذر سوم، رهبر قبیله غسانی، بودند.

جروم (در کتاب زندگی سنت هیلارین، فصل ۱۶، بندهای ۱–۱۲) می‌گوید که سنت هیلارین اعراب الوسا، شهری در جنوب غربی دریای مرده که به الهه ونوس پرستش می‌کردند، را مسیحی کرد. پس از بیرون راندن شیاطین از بسیاری از اعضای این جامعه، آن‌ها به سمت او هجوم آوردند و طلب برکتش را کردند. پرستش بت‌ها متوقف شد و هیلارین به آن‌ها کمک کرد تا برنامه‌ای برای ساخت یک کلیسا پیش از ترک شهر طراحی کنند. در کتاب زندگی اوتیمیوس اثر سیریل اسکی توپولیس گفته شده که اوتیمیوس کبیر، رئیس صومعه اسرائیل، توسط یکی از اعراب ارتش فارسی به نام اسپبتوس برای درمان بیماری فرزندانش مورد مراجعه قرار گرفت. پس از اینکه اوتیمیوس این کار را انجام داد، اسپبتوس مسیحی شد و به همراه دیگر اعضای خاندانش به رومی‌ها پیوست. شخصیت دیگری به نام اهودممه گفته می‌شود که «تمام اردوگاه‌های اعراب را می‌گشت، به آن‌ها تعلیم می‌داد و خطبه‌های فراوانی ایراد می‌کرد … در هر قبیله یک کشیش و یک دیاقون منصوب می‌کرد … و کلیساهایی بنا می‌کرد و آن‌ها را به نام رؤسای قبیله نام‌گذاری می‌نمود.»

تعدادی از قبایل شناخته‌شده از قرن چهارم تا ششم میلادی به مسیحیت گرویدند، از جمله *[[فدرالتی|فئودراتی‌های]]* بیزانسیِ مسلط در آن زمان، صالحیان، حدود سال ۴۰۰ میلادی (به دنبال تصمیم رهبرشان زوکوموس)، غسانیان در آغاز سلطنت رهبرشان الحارث بن جبله (حکومت ۵۲۸–۵۶۹)، و لخمیان در دوران سلطنت آخرین پادشاه سلسله نصر، النعمان سوم، در اواخر قرن ششم. همچنین شواهدی وجود دارد که قبایل تغلب و تنوخید نیز به مسیحیت گرویده بودند. 

غسانیان پادشاهی را در شام و شمال عربستان کنترل می‌کردند. یوحنای افسسی، پادشاه تازه مسلمان شده، الحارث، را به عنوان کسی توصیف می‌کند که در انتصاب اسقف‌ها کمک می‌کرد و در «کشورهای جنوبی و [شرقی] و در کل صحرا و در عربستان [ پترا ] و فلسطین» اقتدار داشت. غسانیان حامیان اصلی میافیزها شدند و از فرقه شهید سنت سرجیوس، که در بین اعراب محبوب بود، حمایت مالی کردند. متقابلاً، میافیزها مبلغانی را به عربستان فرستادند. شواهد کتیبه‌ای نشان می‌دهد که آنها از چندین مکان مسیحی، از جمله زیارتگاه سنت سرجیوس، یک کلیسای جامع در الرصافه و یک مجتمع سه کلیسایی در نیتل (نزدیک مادبا) حمایت مالی می‌کردند. غسانیان همچنین با سه کتیبه مسیحی پالئو-عربی از سوریه، از جمله کتیبه جبل اوسع، کتیبه حران و کتیبه زباد، مرتبط هستند. کتیبه زاباد در یک مارتیریوم در کلیسای سنت سرگیوس پیدا شد.  کتیبه‌های دیگر در مارتیریوم از حامیان مالی بیشتری با نام‌های عربی نام می‌برند.

## عربستان جنوبی
مسیحیت در قرن پنجم میلادی به عربستان جنوبی معرفی شد. در اواخر قرن پنجم، حضور مسیحیت به اندازه‌ای قوی بود که در کتاب *[[سینودیکون شرقی]]*» آمده است که «موسی حمیرایی» در سال ۴۸۶ میلادی در یک شورای کلیسایی شرکت کرده است.  در طول قرن ششم، اسقف‌نشین‌ها در پایتخت ظفر (گرجنتیوس)، نجران و قانا توصیف شده‌اند. همچنین در این دوره بود که جامعه مسیحی نجران با آزار و اذیت شدید روبرو شد و این امر باعث حمله پادشاهی مسیحی اتیوپیایی آکسوم در نزدیکی آن شد که منجر به حکومت رسمی مسیحیان برای بخش عمده‌ای از قرن شد. 

## منابع

رده:فرهنگ عرب
رده:تاریخ مسیحیت در یمن
رده:عربستان پیش از اسلام