طرح امارات فلسطینی

**طرح امارات فلسطینی** پیشنهادی سیاسی است که به‌جای تشکیل یک کشور متمرکز و مستقل فلسطینی، سرزمین‌های فلسطینی به‌ویژه کرانه باختری و نوار غزه همانند امیرنشین‌ها به مجموعه‌ای از نهادهای خودمختار شهرمحور زیر رهبری طایفه‌ای یا شهرداری محلی اداره شوند. بر پایه این طرح شهرهای بزرگ مانند الخلیل، نابلس یا غزه به‌صورت یک امارت مستقل اداره می‌شود و امور داخلی خود از جمله امنیت و اقتصاد را خود سامان‌دهی می‌کند، در حالی که مناطق روستایی در چارچوب ترتیبات اداری جداگانه‌ای، اغلب در هماهنگی با اسرائیل قرار می‌گیرند.

این طرح بر این اندیشه استوار است که حکمرانی ریشه‌دار در ساختارهای سنتی قبیله‌ای و طایفه‌ای می‌تواند جایگزینی باثبات‌تر از الگوهای متمرکز ملی‌گرایانه باشد، به‌ویژه در بستر فروپاشی سیاسی طولانی‌مدت، ناکامی تلاش‌های صلح و کاهش اعتماد به رهبری موجود فلسطینی. این مفهوم را مردخای کیدار، پژوهشگر اسرائیلی، از سال ۲۰۱۲ به‌عنوان «راه‌حل هشت‌کشوری» مطرح کرد و در ژوئیه ۲۰۲۵ با ابتکار شیوخ الخلیل برای تشکیل «امارت الخلیل» به‌طور عملی وارد گفتمان سیاسی منطقه‌ای شد.

## پیشینه
طرح امارات فلسطینی در بستر دهه‌ها تلاش ناکام صلح و فروپاشی فزاینده در حکمرانی فلسطینی شکل گرفت. پس از پیمان‌های اسلو (۱۹۹۳–۱۹۹۵)، تشکیلات خودگردان فلسطین برای اداره کرانه باختری و غزه تأسیس شد؛ اما این تشکیلات با چالش‌های پایدار روبه‌رو بود، از جمله شکاف‌های سیاسی داخلی که مهم‌ترین آنها تسلط حماس بر غزه در ۲۰۰۷ بود، همچنین فساد و نبود توافق نهایی با اسرائیل. همزمان با این تحولات، ساختارهای سنتی طایفه‌ای نفوذ خود را حفظ کردند، به‌ویژه در مناطقی مانند الخلیل که خاندان‌های بزرگ اغلب مستقل از تشکیلات خودگردان عمل می‌کردند.

تلاش‌های پیشین اسرائیل برای توانمندسازی رهبران طایفه‌ای، مانند ترویج «اتحادیه‌های دهکده» در دهه ۱۹۸۰ در برابر شوراهای شهری منتخب و کمیته راهنمای ملی، با مخالفت گسترده فلسطینیان و وفاداری آنان به پروژه ملی به رهبری سازمان آزادی‌بخش فلسطین شکست خورد.

## مفهوم و مبانی فکری طرح
مفهوم امارات فلسطینی را مردخای کیدار ()، خاورشناس اسرائیلی دانشگاه بار-ایلان، از سال ۲۰۱۲ به‌عنوان «راه‌حل هشت‌کشوری» ترویج کرد. پیش‌فرض اصلی کیدار آن است که جامعه خاورمیانه‌ای عمدتاً بر پایه خطوط قبیله‌ای و طایفه‌ای سازمان یافته و دولت‌–ملت‌های به سبک غربی در منطقه ناکام بوده‌اند.

کیدار بر این باور است که وابستگی و وفاداری به قبیله و طایفه در جامعه عربی بسیار نیرومندتر از وابستگی ملی یا دینی است. او به پایداری نسبی امارات خلیج فارس که زیر فرمان خاندان‌های واحد اداره می‌شوند (مانند کویت، قطر و امارات متحده عربی) در برابر آشوب درونی کشورهای چندقومیتی مانند سوریه، عراق، لبنان، لیبی و یمن اشاره می‌کند. او همچنین استدلال می‌کند که دبی با منابع نفتی اندک، از کشورهایی مانند عراق و لیبی که ذخایر نفت هنگفتی دارند بسیار موفق‌تر بوده و این نشان‌دهنده نقش مشروعیت حکومت قبیله‌ای در کامیابی اقتصادی است.

بر پایه این رویکرد، طرح پیشنهادی چنین است: نوار غزه و مراکز اصلی جمعیتی کرانه باختری شامل جنین، نابلس، رام‌الله، اریحا، طولکرم، قلقیلیه و بخش‌های عربی الخلیل هر یک به‌صورت امارتی مستقل زیر رهبری طایفه‌های محلی اداره شوند. هر امارت امور خود را – از امنیت تا اقتصاد – خود مدیریت می‌کند و احتمالاً از راه شورایی هماهنگی می‌کنند، در حالی که اسرائیل کنترل امنیتی کلی میان این مناطق محصور را حفظ می‌کند. روستاها و اردوگاه‌ها در ترتیبات ویژه‌ای با اسرائیل ادغام می‌شوند. تشکیلات خودگردان فلسطین منحل و با حکومت فدراتیو «اتحاد امارات فلسطینی» جایگزین می‌شود.

کیدار همچنین مدعی است که بر پایه حقوق بین‌الملل و مصوبات کنفرانس سانرمو، اسرائیل حاکمیت کامل بر تمام سرزمین‌های قیمومت بریتانیا دارد، زیرا قطعنامه ۱۸۱ هرگز اجرا نشد و از اعتبار افتاد.

## ابتکار امارت الخلیل (۲۰۲۵)
در ژوئیه ۲۰۲۵، پنج شیخ سرشناس الخلیل به رهبری شیخ وادیع الجعبری پیشنهاد تشکیل «امارت الخلیل» مستقل از تشکیلات خودگردان فلسطین را مطرح کردند. آنها در نامه‌ای به نیر بارکات، وزیر اقتصاد اسرائیل، خواستار عادی‌سازی روابط با اسرائیل و پیوستن به پیمان ابراهیم شدند. در این نامه، اسرائیل به‌عنوان کشور–ملت یهودی به رسمیت شناخته شد و از اسرائیل خواسته شد تا امارت را به‌عنوان نماینده مشروع جمعیت عرب الخلیل بشناسد. شیوخ این ترتیب را جایگزین پیمان‌های اسلو خواندند که به باور آنان جز «ویرانی، مرگ و فاجعه اقتصادی» چیزی به ارمغان نیاورده بود.

این پیشنهاد گام‌های عملی نیز دربرداشت: تعهد به رد تروریسم، پایان تحریک‌آمیزی و ترویج همزیستی. شیوخ خواستار هزاران مجوز کار اسرائیلی برای ساکنان الخلیل شدند و ایجاد منطقه صنعتی مشترک را پیشنهاد دادند. شیخ جعبری به حملات ۷ اکتبر حماس اشاره کرد و آن را دلیلی بر غیرواقعی بودن رؤیای کشور فلسطینی دانست. او الخلیل را داستان موفقیتی بالقوه همانند دبی معرفی کرد. این ابتکار بر ساختار نیرومند طایفه‌ای الخلیل تأکید داشت و مشروعیت خود را به‌عنوان «رهبری اصیل» در برابر تشکیلات خودگردان ناکارآمد و فاسد مطرح می‌کرد.

## واکنش‌ها و جنجال‌ها
### واکنش فلسطینی
پیشنهاد «امارت الخلیل» واکنش‌های شدیدی در میان فلسطینیان و سراسر جهان عرب برانگیخت. تشکیلات خودگردان فلسطین نخست سکوت کرد، شاید به امید کم‌اهمیت جلوه دادن موضوع، اما واکنش‌های غیررسمی بسیار تند بود. بیانیه‌ای از سوی خاندان‌های الخلیل که از مجرای فتح منتشر شد، این طرح را به «اتحادیه‌های دهکده» شکست‌خورده اسرائیل تشبیه و آن را خیانت به آرمان ملی خواند. شاخه‌ای از طایفه جعبری نیز آشکارا از شیخ وادیع جعبری تبرّی جست و پایبندی خود به کشور فلسطینی با پایتختی اورشلیم را اعلام کرد. حماس نیز این اقدام را عادی‌سازی با اشغالگری محکوم کرد.

تشکیلات خودگردان و فتح این طرح را تلاشی برای شکافتن صف ملی فلسطینی و «توطئه‌ای بیرونی» برای تصفیه مسئله فلسطین دانستند.

### واکنش رسانه‌های عربی
رسانه‌های عربی به‌طور گسترده این انتقادها را بازتاب دادند و طرح را تلاشی اسرائیلی برای تجزیه فلسطینیان تصویر کردند. رسانه‌هایی مانند میدل ایست آی از رد گسترده محلی این ایده گزارش دادند. برخی تحلیلگران از خطر تکرار سناریوهای مشابه در غزه هشدار دادند که در آن مظنونان به همکاری با واکنش‌های خشونت‌آمیز روبه‌رو شده بودند. در رسانه‌های عربی تحلیل‌هایی نیز مطرح شد مبنی بر اینکه افزایش سرخوردگی مردمی از رهبری سنتی، برخی نیروهای محلی را به جستجوی گزینه‌های واقع‌گرایانه واداشته است.

### نقد آکادمیک
شائول آریئلی، پژوهشگر اسرائیلی، با این طرح مخالفت کرد و استدلال کرد که چون کیدار می‌خواهد بیت‌المقدس شرقی و بیت‌لحم و «فضای روستایی» (بخش‌هایی از کرانه باختری بیرون از امارات) را به اسرائیل ضمیمه کند، در عمل نزدیک به ۲ میلیون فلسطینی ضمیمه می‌شوند. موسی راز نیز این طرح را نقد کرد و گفت هیچ پایه‌ای برای تقسیم به امارات وجود ندارد، زیرا برخلاف ادعای کیدار، فلسطینیان خود را یک ملت می‌دانند و وجود پیوندهای ازدواج میان‌شهری گواه آن است.

## تحلیل و پیامدها
طرح امارات فلسطینی، به‌ویژه ابتکار الخلیل، بحثی گسترده دربارهٔ هویت فلسطینی، آینده راه‌حل دوکشوری و راهبرد اسرائیل در مناقشه برانگیخته است. هواداران بر این باورند که این طرح جایگزینی عمل‌گرایانه در برابر دیپلماسی بن‌بست‌رسیده و رهبری ازهم‌گسیخته فلسطینی ارائه می‌دهد. آنان معتقدند توانمندسازی طایفه‌های محلی می‌تواند ثبات را افزایش دهد و تعهد شیوخ الخلیل به رد خشونت را الگویی برای همزیستی می‌دانند. برخی نیز این رویکرد محلی را مکمل پیمان ابراهیم ارزیابی می‌کنند.

منتقدان اما این طرح را تهدیدی برای یکپارچگی ملی فلسطینی می‌دانند و آن را متهم به تکه‌تکه کردن مردم به شهر–کشورهایی زیر سلطه اسرائیل می‌کنند. آنان هشدار می‌دهند که این طرح دهه‌ها مبارزه برای حق تعیین سرنوشت را تضعیف می‌کند و ممکن است رقابت‌های طایفه‌ای را به خشونت بکشاند. همچنین این طرح مسائل کلیدی مانند مرزها، آوارگان و اورشلیم را نادیده می‌گیرد و در عمل اشغال را تثبیت می‌کند. این طرح بیرون از محافل راست‌گرای اسرائیلی و آمریکایی حمایت بین‌المللی چندانی نیافته و اجماع جهانی همچنان بر راه‌حل دوکشوری از راه مذاکره تأکید دارد.

## جستارهای وابسته
* چاره دوکشوری
* چاره یک‌کشوری
* چاره سه‌کشوری
* فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
* درگیری اسرائیل و فلسطین
* پیمان ابراهیم

## منابع

* 
* 
* 

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:عبارات مرتبط با درگیری اسرائیل و فلسطین