تواریخ سلطنتی کامبوج

[چپ|بندانگشتی|282x282پیکسل|'''نقشه قرن پانزدهمی سرزمین اصلی [جنوب شرق آسیا|آسیای جنوب شرقی**]]
**تواریخ سلطنتی کامبوج** یا **وقایع‌نگاری کامبوج** (**رابانساواتار** یا **راپا کساترا**) مجموعه‌ای از نسخه‌های خطی تاریخی قرن ۱۸ و ۱۹ است که بر زمان حدود سال ۱۴۳۰ تا آغاز قرن ۱۶ تمرکز دارد. این دوره از [[تاریخ کامبوج|تاریخ کامبوج،]] دوره‌های میانی محسوب می‌شود، زیرا پایان [[امپراتوری خمر]] را نشان می‌دهد. منابع مکتوب مانند کتیبه‌های سانسکریت از نیمه اول قرن ۱۴ منسوخ می‌شوند. حتی کتیبه‌های [[زبان خمر باستان|خمر قدیم]] تا اواسط قرن ۱۶ وجود ندارند. آخرین پادشاهی که در کتیبه‌های باستانی [[آنگکور]] از او یاد شده است، پادشاه جایاوارمان پارامشوارا (یا جایاوارما-پارامشوارا) است که از سال ۱۳۲۷ تا ۱۳۳۶ سلطنت کرد.

نسخه‌های خطی (Sastra Slek Rit) که بر روی برگ‌های نخل نوشته شده و به صورت دسته‌ای به هم بسته شده‌اند، عمر کوتاهی دارند. متون باقی‌مانده کپی هستند و در بسیاری از موارد تنها قطعاتی از آنها باقی مانده است. وقایع‌نگاری‌ها از سال ۱۷۹۶ آغاز می‌شوند و تا قرن نوزدهم ادامه دارند. اسناد و مدارک به گاهشماری پادشاهان، امور خارجه، روابط با کشورهای همسایه، درگیری‌های داخلی میان پادشاهان خمر، جنگ‌های داخلی، اختلافات بر سر جانشینی سلطنتی و مسائل مربوط به ازدواج و رهبری و موارد دیگر می‌پردازند.

گفته می‌شود مطالعه این متون «وقت‌گیر بوده و نیازمند دانش فراوان برای سازماندهی و تفسیر صحیح اطلاعات ارزشمندی است که در آنها یافت می‌شود» با توجه به بحث‌های جاری در مورد دلایل و وقایع متروکه شدن [[آنگکور]]، تغییر پایتخت خمرها و زوال فرهنگی عمومی.

== ریشه‌شناسی ==
**رجبانساواتار** متشکل از: راجا = «شاه یا سلطنتی»؛ بانسا، وامچا = «نسب، دودمان»؛ و آواتار = «نسل، تجسم» است، یا ساواتار از بانساواتار یا ساواتار گرفته شده است که به معنی «تاریخ» است. در زبان خمر، ریشه‌ها به راجابانساواتار تبدیل می‌شوند که به معنی «تاریخ اجداد سلطنتی» یا «تاریخ پادشاهان» است.

**رپا کساتِر** همچنین رپا کساتِر یا لپار کساتِر (مشتق از رپا کساتِر) یا گاهی آمپال کساتِر، «همه پادشاهان» نامیده می‌شود. می‌توان آن را به صورت زیر تقسیم کرد: رپا = جمبور، جور، «سلسله» و کَساتِر = «شاهزاده، پادشاه»؛ بنابراین، رپا کساتِر یا ریوِن رپا کساتِر به معنای «تاریخ دودمان یا تبار پادشاهان» است. معنای راجابانساواتار یا رپا کساتِر را می‌توان به «سالنامه‌ها» یا «وقایع‌نامه‌های سلطنتی» ترجمه کرد، نوشته‌هایی که مربوط به تاریخ پادشاهان هستند.

== نسخه‌های خطی ==
به نظر می‌رسد که متون اصلی از [[زبان مقدس|زبان مذهبی]] به زبان خمر معاصر ترجمه شده‌اند، همان‌طور که محقق جی. مورا می‌گوید: «متون به [[زبان پالی]] نوشته شده‌اند و ما آنها را با دقت و به ترتیب حروف الفبا ترجمه کردیم…»

نسخه‌های خطی مشهور با نام‌های KK (۱۸۶۹)، SP (۱۸۷۸)، VJ (۱۹۳۴)، نسخه شماره ۱۰۴۹ (۱۸۳۵) و نسخه شماره ۱۶۱۳ (۱۸۵۵) در کتابخانهٔ مؤسسهٔ بودایی در پنوم‌پن نگهداری می‌شوند. به دلیل شکنندگی شدید این نسخه‌ها، دسترسی عمومی به آن‌ها به‌طور کلی امکان‌پذیر نیست. نسخه‌های B39/5 (۱۸۱۸) و P3 (که نسخه‌ای از KK است) در پاریس قرار دارند.

حدود سی و چهار نسخه از وقایع‌نامه‌ها به [[زبان خمر]]، به همراه سه متن رونویسی شده به [[لاتین|زبان لاتین]] (systeme des missionaires) در [[کتابخانه ملی فرانسه]] وجود دارد.

**نسخه ۲** - قدیمی‌ترین وقایع‌نامه، «قطعه‌ای از آنگ انگ»، که به شاه [[راما یکم|راما اول]] تقدیم شده و مربوط به سال ۱۷۹۶ است، به [[زبان تایلندی]] ترجمه شد و به همین ترتیب در بانکوک باقی مانده است. این وقایع‌نامه فقط سلطنت پارام نیباناپاد (یا ماها نیباناپاد) (۱۳۴۶–۱۳۵۱) تا سلطنت پاراماراجا اول (کائو بانا یات) (۱۴۳۴–۱۴۳۸) را شرح می‌دهد. نگارش یک وقایع‌نامه جدید بخش جدایی‌ناپذیر هر گونه احیای سلطنت بود.

آثار دیگر عبارتند از وقایع‌نامه کامل اوکانا وانسا ساربجن نان (یا به اختصار نان)، وقایع‌نامه کامل سومداچ وانگ تیون (یا به اختصار وی جی، یا تیون یا جون)، وقایع‌نامه وات کوک کاک (KK) و آمپال کساترا.

وقایع‌نگاری نان به دستور پادشاه آنگ کند (۱۷۹۷–۱۸۳۵) در سال ۱۸۱۸ نوشته شد. این وقایع‌نگاری حداقل در ۴ نسخه کپی و اصلاح شد. نسخه دیگری از وقایع‌نگاری نان در سال ۱۸۷۸ توسط شاهزاده نوپارات (پسر پادشاه آنگ دونگ) کپی و اصلاح شد که «وقایع‌نگاری نوپارات» نام دارد و اطلاعات جدیدی به آن اضافه کرد و برخی از تاریخ وقایع را تغییر داد.

**سنت نانگ** - سرنامه نانگ ۱۸۱۸ که توسط اوکنا وونگسا ساراپچ (ننگ) در دربار آنگ چان (۱۸۰۶–۳۵) نوشته شده است که دوره‌های ۱۴۱۴ تا ۱۸۰۰ را پوشش می‌دهد. پایه ترجمه فرانسیس گارنی در مجله آسیاتیک (۱۸۷۱–۷۲).

«کانال شگفت‌انگیز آنگکور وات» یک بررسی مختصر با عنوان «تنظیم وقایع‌نگاری خمر» منتشر کرده است که طرح‌ها و/یا اطلاعات اضافی در مورد تعدادی از وقایع‌نگاری‌ها را ارائه می‌دهد.

== نسخه‌ها و ترجمه‌ها ==
نسخه‌های سال‌های ۱۸۱۸، ۱۸۶۹، ۱۸۷۸، ۱۹۰۳، ۱۹۳۴، ۱۹۴۱ و ۱۹۶۶ که اکنون در بخش [[نسخه خطی|نسخ خطی]] پاریس نگهداری می‌شوند، از نظر شکل و طرح‌بندی بسیار متفاوت هستند. نسخه مربوط به سال ۱۸۱۸ ابتدا توسط ارنست دودار دو لاگری به [[زبان فرانسوی]] ترجمه و توسط فرانسیس گارنیه با عنوان «وقایع‌نامه سلطنتی کامبوج» (۱۸۷۱) منتشر شد. ترجمه سال ۱۸۸۰ از اتین آیمونیه با عنوان «وقایع‌نامه‌های پادشاهان باستانی کامبوج» (۱۸۸۰) توسط جی. مورا در سال ۱۸۸۳ دوباره ترجمه شد و با عنوان «پادشاهی کامبوج» منتشر گردید. در سال ۱۹۰۴، اتین آیمونیه کتاب «کامبوج» را منتشر کرد که ترجمه دیگری از تواریخ بود و به مطالعات تاریخ‌نگاری چینی و نویسندگان اروپایی آن دوران می‌پرداخت.

در سال ۱۹۸۸، خین سوک، محقق کامبوجی، اثر خود را «وقایع‌نامه‌های سلطنتی کامبوج (از بانا یات تا سقوط لانواک، ۱۴۱۷ تا ۱۵۹۵)» منتشر کرد. همچنین کتاب «وقایع‌نامه‌های سلطنتی کامبوج: از ۱۵۹۴ تا ۱۶۷۷، پاریس: مدرسه عالی مطالعات شرق دور» را ارائه نمود. هر دو اثر بر بازنگری و تفسیر مجدد نظام‌مند و زمینه‌ای ترجمه‌های فرانسوی پیشین تمرکز داشتند و ارزش تاریخی این منابع را به‌طور چشمگیری افزایش دادند.



== دوره میانی ==
بیشتر وقایع‌نگاری‌ها به دوره زمانی حدود اواسط قرن چهاردهم تا آغاز قرن شانزدهم به عنوان «دوره میانی» تاریخ کامبوج اشاره می‌کنند؛ به گونه‌ای که می‌توان آن را پس از آنگکور و پیشامدرن دانست. برخی از مورخان این اصطلاح را برای کل دوره میانه به کار می‌برند.

طبق وقایع‌نگاری نان، این دوره در سال ۱۳۴۶ میلادی، تحت سلطنت پادشاه پارام نیباناپاد آغاز شد. وقایع‌نگاری وی.جی. در سال ۱۳۴۰ میلادی، تقریباً ۶ سال زودتر از سوابق نان، آغاز می‌شود.

پادشاه پارام نیباناپاد از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۱ سلطنت کرد (وقایع‌نگاری نان). هیچ اطلاعاتی در مورد چگونگی ارتباط او با آخرین پادشاه امپراتوری خمر - **جایاوارمان پارامشوارا -*' ارائه نشده است.

== دقت تاریخی ==
در ارجاع متقابل با منابع خارجی - تایلندی، لائوس و چین - و با اعمال درجه دقت این منابع، اختلافاتی در تاریخ‌گذاری، به ویژه در طول قرن‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی، پدیدار می‌شود و رویدادهای نظامی و سیاسی منطقه‌ای مهمی ثبت نشده باقی می‌مانند. از سوی دیگر، بسیاری از متون، گزارش‌های غیرمعمول و مفصلی از اختلافات و درگیری‌های میان خانواده‌های سلطنتی ارائه می‌دهند، تا جایی که به ارزیابی صریح رهبری و سرزنش پادشاهان ضعیف برای بدبختی‌های ملی می‌پردازند. برخی از محققان این گزارش‌ها را غیرتاریخی می‌دانند - از آنجایی که حقایق به وضوح از دست رفته‌اند، نویسندگان تمایل دارند داستان‌هایی بسازند و افسانه‌هایی را برای پر کردن شکاف‌ها اتخاذ کنند. تاریخ‌ها، مدت و میزان تهاجم‌ها و اشغال تایلندی‌ها در میان وقایع‌نامه‌ها متفاوت است. وقایع پیرامون سقوط آنگکور، نقش و اقدامات پادشاه و نخبگان مبهم است.

دیوید چندلر استدلال می‌کند که در مورد «وقایع‌نامه تیون»، که بین سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۳۴ توسط وزیر دربار تیون گردآوری شده است، [او] «... از طیف وسیعی از وقایع‌نامه‌های قبلی استفاده کرده است…» و «... از دیدگاه یک پادشاه، بین دوران اسطوره‌ای و به سلطنت رسیدن شاه سیسووات مونیوونگ (۱۹۲۷)...» نوشته شده‌اند و هیچ تفسیری ارائه نمی‌دهند. نسخه چاپی که تنها یک دهه بعد منتشر شد، مطالب نسخه اصلی را حذف کرده است. او از نویسنده مایکل ویکری نقل قول می‌کند که می‌گوید: «... وقایع‌نامه‌ها، از جمله این یکی، که به وقایع قبل از ۱۵۵۰ می‌پردازند، قابل تأیید نیستند و اغلب از وقایع‌نامه‌های تایلندی دربارهٔ تایلند کپی شده‌اند…»

از آنجایی که وقایع‌نگاری‌ها منبع ملی اصلی دوره بلافاصله پس از آنگکور هستند، بسیاری از مورخان تنها اظهارات مبهمی در مورد وقایعی که با زوال آنگکور به عنوان پایتخت همراه است، ارائه می‌دهند. با این وجود، محقق نهیم سوته‌آوین بر جنبه‌های عملی تأکید می‌کند: «با این حال، ارزیابی و بررسی دقیق وقایع‌نگاری‌ها، سایر منابع خارجی و تحقیقات ثانویه به روشن شدن جایگاه آن به عنوان یک ویژگی انتقالی تاریخ کامبوج و یک منبع مهم مطالعه کمک خواهد کرد.»

== جستارهای وابسته ==

* [[تاریخ کامبوج]]
* [[زبان خمر]]

== منابع ==


== پیوند به بیرون ==
* [http://w35-associations.apps.paris.fr/searchasso/jsp/site/Portal.jsp?page=searchasso&id=6053 انجمن فرهنگی فرانکو خمر،] 
* [https://web.archive.org/web/20150518082708/http://www.adecf.org/ انجمن دانشجویان کامبوجی در فرانسه]
* [https://web.archive.org/web/20150518080334/http://www.khmerstudies.org/download-files/events/conferences/Phnom%20Bakheng%20Workshop/Bibliography.pdf?lbisphpreq=1 پیوندهای KhmerStudies]
* [http://learnkhmer.net/languageoldkhmer.htm زبان خمر باستان] 
* [https://books.google.com/books?id=ZvWrAgAAQBAJ&dq=Cambodian+Chronicles&pg=PA165 ترسیم شکل آسیای جنوب شرقی در اوایل دوران مدرن]
* [https://books.google.com/books?id=ZvWrAgAAQBAJ&dq=Cambodian+Chronicles&pg=PA165 دیدگاه‌های جدید در مورد تاریخ و تاریخ‌نگاری جنوب شرقی آسیا]
* [https://archive.org/stream/s6journalasiatiq17sociuoft#page/336/mode/2up آرشیو اینترنتی - *Chronique Royale du Cambodge* ، ترجمه فرانسیس گارنیر، در *مجله آسیاتیک'' (سری ۶، جلد ۱۸، ۱۸۷۱)]
* 
* 

رده:ادبیات کامبوج
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:کامبوج در سده ۱۹ (میلادی)