گرگوریو فونتانا

**گرگوریو فونتانا**، با نام اصلی **جووانی باتیستا لورنزو فونتانا** (۷ دسامبر ۱۷۳۵–۲۴ اوت ۱۸۰۳) ریاضیدان ایتالیایی و و عضو روحانیان فرقه پیاریست بود. او پس از راجر جوزف بوسکویچ، کرسی ریاضیات دانشگاه پاویا را بر عهده داشت. فونتانا به عنوان کسی که معرفی دستگاه مختصات قطبی به ریاضیات مدرن را بر عهده داشت، شناخته می‌شود. اگرچه او یک راهب بود، اما با ایده‌های انقلاب فرانسه همدلی نشان می‌داد و به ارزش‌ها و مفاهیم آزادی، برابری و برادری آن دوره علاقه‌مند بود.

## زندگی‌نامه
گرگوریو فونتانا در ۷ دسامبر ۱۷۳۵ در نوگاردو، ترنتو متولد شد. برادرش، فلیس فونتانا، فیزیکدان بود.

او که از دوستان نزدیک جولیو کارلو دِ توسکی دی فاگنانو بود، جانشین بوسکوویچ در کرسی ریاضیات دانشگاه پاویا شد. همچنین سمت متصدی کتابخانه دانشگاه به او سپرده شد. فونتانا نقش محوری در معرفی سیستماتیک رساله‌های لئونارد اویلر در مورد آنالیز ریاضی در ایتالیا ایفا کرد. در سال ۱۷۹۵ او به عضویت انجمن سلطنتی انتخاب شد.

پس از وقوع انقلاب فرانسه، فونتانا رویکردهای سیاسی رادیکالی در پیش گرفت. او به عنوان سیاستمدار و قانونگذار به‌طور فعال در جمهوری سیزالپین فعالیت داشت.

## کار

فونتانا ریاضیدان خوبی بود و به هیدرولیک، هیدرودینامیک، نجوم، اپتیک، مکانیک، احتمال، آنالیز (سری‌ها، لگاریتم اعداد منفی، معادلات تفاضلی) و یاترومکانیک علاقه داشت.

فونتانا از پیشگامان برجسته در مطالعه تاریخ ریاضیات بود و نقش مهمی در شکل‌گیری نگاه تاریخی به این علم ایفا کرد. افزون بر مقاله‌ای که به بررسی پیشرفت‌های ریاضیاتی جرولامو کاردانو و بوناونتورا کاوالیری اختصاص داشت، آثار او در زمینه تاریخ ریاضیات در پایان جلد چهارم از نخستین نسخه ایتالیایی کتاب «جستاری دربارهٔ تاریخ عمومی ریاضیات» اثر شارل بوسو منتشر شد. این ترجمه ایتالیایی توسط آندریا موزونی، استاد ریاضیات در دبیرستان برگامو و مترجم دیگر آثار بوسو، انجام شد و فونتانا شخصاً آن را ویرایش کرد. ترجمه ایتالیایی این اثر نه تنها به دلیل دقت علمی و زبانی‌اش بلکه به واسطه یادداشت‌ها و افزوده‌های فونتانا، از نسخه فرانسوی نیز غنی‌تر و جذاب‌تر تلقی می‌شود. فونتانا با افزودن تحلیل‌های تاریخی، نقدهای علمی و توضیحاتی دربارهٔ زمینه‌های فرهنگی و فلسفی ریاضیات، توانست به این اثر عمق بیشتری ببخشد و آن را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ علم تبدیل کند. او در این یادداشت‌ها نه تنها به شرح دستاوردهای ریاضی‌دانان گذشته پرداخت، بلکه تلاش کرد تا پیوند میان تحولات ریاضی و جریان‌های فکری و اجتماعی زمانه را نیز روشن سازد. این رویکرد تحلیلی و چندلایه، ترجمه ایتالیایی را به اثری متمایز بدل کرد که فراتر از یک ترجمه صرف، به بازآفرینی و گسترش مفاهیم تاریخی ریاضیات انجامید. فونتانا با این کار نه تنها به معرفی دقیق‌تر آثار بوسو در فضای علمی ایتالیا کمک کرد، بلکه خود نیز به عنوان یک مورخ اندیشمند و خلاق در حوزه ریاضیات شناخته شد.

این اثر شامل ارائه‌ای جامع از اثر اصلی بوسو و هجده پیوست است که در آن‌ها فونتانا به بررسی برخی پرسش‌ها یا موضوعات محدود در تاریخ ریاضیات می‌پردازد. فونتانا در این پیوست‌ها نه تنها به شرح دقیق و جزئیات تاریخی می‌پردازد، بلکه با تکیه بر بینش ریاضیاتی و مهارت علمی خود، مشارکت‌های جدیدتر و معاصر را نیز وارد بحث می‌کند. این بررسی‌ها با دقت تاریخی بالا انجام شده‌اند و نشان‌دهنده توانایی فونتانا در تلفیق تحلیل ریاضی با پژوهش تاریخی هستند. بسیاری از این مباحث به‌طور مستقیم با تحقیقات ریاضی خود فونتانا نیز مرتبط‌اند، به گونه‌ای که می‌توان ردپای اندیشه‌ها و دغدغه‌های علمی او را در ساختار و محتوای این پیوست‌ها مشاهده کرد.

سبک و دیدگاه متفاوت فونتانا در نگارش این پیوست‌ها، آن‌ها را به مکملی ارزشمند برای اثر عمومی بوسو تبدیل کرده است. در حالی که بوسو به ارائه یک چشم‌انداز کلی از تاریخ ریاضیات می‌پردازد، فونتانا با ورود به جزئیات تخصصی‌تر، عمق بیشتری به مباحث می‌بخشد و خواننده را با لایه‌های پنهان‌تر و کمتر شناخته‌شده تاریخ ریاضیات آشنا می‌سازد. این ترکیب از نگاه کلی و تحلیل‌های موشکافانه، اثر را به منبعی چندوجهی و غنی تبدیل کرده که هم برای علاقه‌مندان به تاریخ علم و هم برای پژوهشگران ریاضیات، ارزشمند و آموزنده است. فونتانا با این کار نه تنها به غنای علمی ترجمه ایتالیایی اثر بوسو افزوده، بلکه خود نیز به عنوان یک مورخ و ریاضی‌دان برجسته، جایگاه ویژه‌ای در سنت علمی ایتالیا یافته است.

مباحثی که فونتانا به آنها پرداخته است عبارتند از: کره و استوانه ارشمیدس و مقالات اخیر فرانچسکو ماریا زانوتی؛ تربیع هلال‌های بقراط که در آن برخی از نسخه‌های خطی یونان باستان را تحلیل می‌کند؛ ابزارهای مختلف اندازه‌گیری طول جغرافیایی؛ خم هم‌زمانی و اختلاف لاگرانژ -فونتن؛ تلسکوپ هرشل؛ یاترومکانیک؛ سوالات مختلف در مورد نورشناسی و دیوپتر؛ جزر و مد؛ معماری دریایی رومیان باستان.

## آثار
مجموعه‌ای از آثار علمی که در این فهرست آمده‌اند، نمایانگر بخشی از میراث فکری قرن هجدهم در حوزه‌های ریاضیات، فیزیک، و فلسفه طبیعی‌اند. هر یک از این آثار، چه به زبان لاتین و چه به زبان ایتالیایی، بازتابی از تلاش‌های علمی برای فهم دقیق‌تر پدیده‌های طبیعی، توسعه روش‌های تحلیلی، و ارتقاء دقت تجربی در علوم هستند.

آثار گرگوریو فونتانا:
* آثار تحلیلی عمیق (به زبان لاتین)، ۱۷۶۳.
* دربارهٔ ارتفاع‌های بارومتریک و برخی پارادوکس‌های برجسته مرتبط با آن‌ها، جوزپه بولزانی، ۱۷۷۱.
* رسالهٔ هیدرودینامیک، ۱۷۷۵.
* مطالعات فیزیک-ریاضی (به زبان لاتین)، ۱۷۸۰.
* رساله‌ای دربارهٔ محاسبهٔ خطای محتمل در آزمایش‌ها و مشاهدات، ۱۷۸۱.
* مطالعاتی دربارهٔ نکات مختلف مرتبط با تحلیل نامتناهی و کاربرد آن در فیزیک، بالداساره کومینو، ۱۷۹۳.

پرونده:Gregorio_Fontana_–_Dissertazione_idrodinamica_sopra_il_quesito_cercar,_1775_-_BEIC_1519402.jpg|جایگزین=Dissertazione idrodinamica, 1775| *پایان نامه ایدرودینامیکا* ، ۱۷۷۵
پرونده:Gregorio_Fontana_–_Ricerche_sopra_diversi_punti_concernenti_l'analisi_infinitesimale_e_la_sua_applicazione_alla_fisica,_1793_–_BEIC_4267569.jpg|جایگزین=Ricerche sopra diversi punti concernenti l'analisi infinitesimale e la sua applicazione alla fisica, 1793| مطالعاتی دربارهٔ نکات مختلف مرتبط با تحلیل نامتناهی و کاربرد آن در فیزیک، ۱۷۹۳


## منابع

رده:اعضای انجمن سلطنتی
رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه پاویا
رده:درگذشتگان ۱۸۰۳ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان سده ۱۸ (میلادی) اهل ایتالیا
رده:زادگان ۱۷۳۵ (میلادی)