بئر سالم

**بئر سالم** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش رمله از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در ۴ کیلومتری باختر رمله قرار داشت و در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین در ۹ مه ۱۹۴۸ به‌دست تیپ ۸۴ گیواتی از سکنه تخلیه شد.

بئر سالم بر پهنه‌ای هموار از دشت ساحلی جنوبی در ارتفاع ۷۵ متری از سطح دریا ساخته شده بود. خانه‌های روستا از سیمان و خشت ساخته شده و در کوچه‌ها و گذرهای تنگ کنار هم چیده شده بودند. یک راه فرعی روستا را به رمله و وادی حنین پیوند می‌داد و راه فرعی دیگری آن را به جاده اصلی آسفالتی رمله–یافا وصل می‌کرد. خط آهن قنطره–حیفا نیز از یک کیلومتری شمال روستا می‌گذشت.

نام «بئر سالم» به معنای «چاه سلامت» است. بر پایه منبع عبری، در سال ۱۸۸۹ کشیش لوتری آلمانی یوهان لودویگ اشنلر، بنیان‌گذار پرورشگاه اشنلر در بیت‌المقدس، ۱۰٬۰۰۰ دونوم زمین را از حکومت عثمانی میان رمله و نس تسیونا اجاره کرد و در سال ۱۸۹۵ چاهی در آنجا حفر شد که آب فراوانی داشت و اشنلر آن را «چاه صلح و رستگاری» نامید.

## پیشینه
### دوره عثمانی و مزرعه اشپون
در سال ۱۸۹۷ مدرسه‌ای کشاورزی در محل ساخته شد که به سرپرستی دیاکون آلمانی ماتئوس اشپون (؛ ۱۸۶۶–۱۹۳۵) اداره می‌شد و به همین سبب محل به نام «مزرعه اشپون» شهرت یافت. در سال ۱۸۹۹ هشت نفر در این مکان زندگی می‌کردند. در سال ۱۹۰۶ بخشی از زمین‌های مزرعه به یهودیان فروخته شد و مستعمره بئر یعقوب بر آن بنا گردید.

### جنگ جهانی اول و دوره بریتانیا
در جنگ جهانی اول نیروهای عثمانی در مزرعه مستقر شدند و در سال ۱۹۱۷ ارتش بریتانیا به فرماندهی ادموند آلنبی آنجا را تصرف کرد. آلنبی مقر فرماندهی خود را در مزرعه قرار داد و از آنجا عملیات جنگی تا تسلیم امپراتوری عثمانی را هدایت کرد. در سال ۱۹۱۸ آلنبی از حییم وایتسمن در همین محل میزبانی کرد. پس از جنگ، آلمانی‌ها به مزرعه بازگشتند اما در جنگ جهانی دوم اخراج شدند و ارتش بریتانیا مدرسه‌ای برای افسران فنی در آنجا دایر کرد.

### جمعیت و کاربری زمین
بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۴۱۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند و در بیش از ۱۰۰ خانه زندگی می‌کردند. مساحت کل زمین‌های روستا ۳٬۴۰۱ دونوم بود. از این میان ۷۴۲ دونوم به کشت مرکبات و موز، ۵۱۰ دونوم به باغ‌های آبی و درختکاری، ۱٬۴۶۸ دونوم به کشت غلات و ۶۸۱ دونوم زمین غیرقابل‌کشت اختصاص داشت.

خاک روستا حاصلخیز بود و آب‌های زیرزمینی در دسترس قرار داشت؛ از این رو اقتصاد روستا بر کشاورزی استوار بود و ساکنان به پرورش مرکبات، زیتون، غلات و سبزیجات می‌پرداختند. کشاورزی به آب باران و چاه‌ها وابسته بود و دامداری نیز رواج داشت.

## ۱۹۴۸ و پیامدها

در ۱۵ آوریل ۱۹۴۸ بریتانیایی‌ها مزرعه را تخلیه کردند. نیرویی از تیپ ۸۴ گیواتی که از بئر یعقوب حرکت کرده بود پیش از نیروهای عرب مزرعه را تصرف کرد. نیروی بزرگ عربی از رمله به مکان حمله کرد اما عقب رانده شد.

بر پایه خلاصه‌گزارش بخش اطلاعات ارتش اسرائیل، بئر سالم در ۹ مه ۱۹۴۸ پس از حمله به پرورشگاه از سکنه تخلیه شد. ساکنان عرب اخراج شدند و خانه‌ها ویران گردید.

در ژوئیه ۱۹۴۸ کیبوتص نتسر سرنی بر زمین‌های روستا بنیان گذاشته شد. بخشی از زمین‌ها نیز به مستعمره بئر یعقوب واگذار شد.

## روستا در زمان حاضر
از روستای ویران‌شده تنها مخزن آب قدیمی، چند درخت کهن‌سال کاج و چند خانه باقی مانده‌است. ساختمان‌های قدیمی مزرعه اشپون در محدوده نتسر سرنی به کاربری‌های فرهنگی و تجاری تبدیل شده‌اند؛ از جمله در خانه‌ای که آلنبی در آن اقامت داشت مرکز همایش و مراسمی به نام «مزرعه آلنبی» دایر است.

## جستارهای وابسته
* پرورشگاه اشنلر
* نتسر سرنی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بئر سالم در وبگاه فلسطین در خاطره‌ها
* بئر سالم در ذاکرات
* بئر سالم در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده