کار پرخطر

**کار پرخطر** یا **کار پرمخاطره** (به انگلیسی: **Precarious Work**) به اشکال مختلف اشتغال غیراستاندارد اشاره دارد که با عدم قطعیت، ناامنی، و ریسک بالا برای کارگر همراه است. این نوع کار در تضاد مستقیم با «رابطه استخدامی استاندارد» (یک شغل تمام‌وقت، دائمی، با مزایای کامل و حمایت‌های قانونی) قرار می‌گیرد که در دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته مدل غالب بود.

کار پرمخاطره یک پدیده جهانی در حال رشد است که ارتباط نزدیکی با جهانی‌شدن، سیاست‌های اقتصادی نئولیبرالیسم، مقررات‌زدایی از بازارهای کار و ظهور فناوری‌های جدید مانند پلتفرم‌های اقتصاد گیگ دارد.

## ویژگی‌های کلیدی
کار پرمخاطره معمولاً با ترکیبی از ویژگی‌های زیر شناخته می‌شود:

* **عدم امنیت شغلی:** قراردادها اغلب موقت، کوتاه‌مدت یا فصلی هستند و کارفرما می‌تواند به راحتی و با هزینه کم به همکاری با کارگر پایان دهد. هیچ تضمینی برای تداوم شغل وجود ندارد.
* **درآمد پایین و بی‌ثبات:** دستمزدها اغلب پایین (گاهی کمتر از حداقل دستمزد قانونی) و پرداخت‌ها نامنظم است. درآمد کارگر به شدت به تعداد ساعات کاری یا تعداد پروژه‌های در دسترس بستگی دارد.
* **فقدان مزایا و حمایت‌های اجتماعی:** این نوع اشتغال معمولاً فاقد مزایایی مانند بیمه درمانی، بیمه بیکاری، حقوق بازنشستگی، و مرخصی استعلاجی یا تعطیلات باحقوق است.
* **حمایت قانونی و سندیکایی محدود:** کارگران پرمخاطره به دلیل وضعیت استخدامی‌شان (مثلاً طبقه‌بندی به عنوان «پیمانکار مستقل») اغلب از شمول قوانین کار خارج می‌شوند و به دلیل ماهیت موقتی کارشان، سازماندهی آن‌ها در اتحادیه‌های کارگری دشوار است.
* **انتقال ریسک از کارفرما به کارگر:** در مدل اشتغال استاندارد، ریسک‌های کسب‌وکار (مانند نوسانات تقاضا یا خرابی تجهیزات) بر عهده کارفرماست. در کار پرمخاطره، این ریسک‌ها به طور کامل به دوش کارگر منتقل می‌شود.

## اشکال و نمونه‌ها
کار پرمخاطره می‌تواند در اشکال گوناگونی ظاهر شود:

* **قراردادهای موقت و کوتاه‌مدت:** استخدام برای یک پروژه یا دوره زمانی مشخص.
* **کار پاره‌وقت غیرارادی:** کارگرانی که تمایل به کار تمام‌وقت دارند اما تنها قادر به یافتن کار پاره‌وقت هستند.
* **کار فصلی:** مشاغلی که تنها در فصول خاصی از سال وجود دارند (مانند کشاورزی یا گردشگری).
* **کار از طریق آژانس‌های کاریابی موقت:** شرکت‌ها به جای استخدام مستقیم، نیروی کار مورد نیاز خود را از آژانس‌ها «اجاره» می‌کنند.
* **خوداشتغالی کاذب (Bogus self-employment):** کارگرانی که در عمل برای یک کارفرمای واحد کار می‌کنند و تحت کنترل او هستند، اما از نظر قانونی به عنوان «پیمانکار مستقل» یا «خویش‌فرما» طبقه‌بندی می‌شوند تا کارفرما از مسئولیت‌های قانونی خود شانه خالی کند. این مدل در اقتصاد گیگ (مانند رانندگان اسنپ و اوبر) بسیار رایج است.

## دلایل و عوامل زمینه‌ساز
گسترش کار پرمخاطره ریشه در تحولات ساختاری دهه‌های اخیر دارد:

* **جهانی‌شدن و افزایش رقابت:** فشار برای کاهش هزینه‌ها، شرکت‌ها را به سمت انعطاف‌پذیر کردن نیروی کار سوق داده است.
* **مقررات‌زدایی از بازار کار:** تضعیف قوانین حمایتی از کارگران و کاهش قدرت اتحادیه‌های کارگری.
* **تغییرات فناورانه:** ظهور پلتفرم‌های دیجیتال، امکان تقسیم کار به وظایف کوچک (گیگ‌ها) و برون‌سپاری آن به انبوهی از کارگران پراکنده را فراهم کرده است.
* **تغییر ایدئولوژی مدیریتی:** تمرکز شرکت‌ها بر «بهینه‌سازی» و «ساختار ناب» که در آن نیروی کار به عنوان یک هزینه متغیر دیده می‌شود، نه یک سرمایه بلندمدت.

## پیامدها
گسترش کار پرمخاطره پیامدهای عمیقی برای افراد و جامعه به همراه دارد:

* **پیامدهای اقتصادی:** افزایش نابرابری درآمدی، گسترش فقر در میان شاغلان (working poor)، افزایش بدهی خانوارها و کاهش تقاضای کل در اقتصاد به دلیل عدم ثبات درآمدی.
* **پیامدهای اجتماعی و روانی:** استرس، اضطراب و فرسودگی شغلی ناشی از ناامنی مداوم. این وضعیت، برنامه‌ریزی برای آینده مانند تشکیل خانواده، خرید مسکن یا تحصیل را برای افراد دشوار یا غیرممکن می‌سازد. جامعه‌شناس بریتانیایی، گای استندینگ، طبقه اجتماعی جدیدی را که از این طریق شکل گرفته، «پریکاریا» (Precariat) می‌نامد.
* **پیامدهای سلامتی:** مطالعات متعدد ارتباط مستقیمی میان اشتغال پرمخاطره و وضعیت سلامت ضعیف‌تر (هم از نظر جسمی و هم روانی) را نشان داده‌اند. فقدان بیمه درمانی این مشکل را تشدید می‌کند.

## جستارهای وابسته
* اقتصاد گیگ
* پریکاریا
* امنیت شغلی
* نئولیبرالیسم
* قانون کار
* گای استندینگ

## منابع

:رده:نابرابری اقتصادی
رده:سازماندهی انجمن
رده:طبقه‌بندی‌های استخدام
رده:شرایط کاری مورد مناقشه اخلاقی
رده:فمینیسم و طبقه‌های اجتماعی
رده:نیروی کار جهانی
رده:درگیری‌های کاری
رده:روابط کاری
رده:کارهای پرخطر