پیشینه شینتو

**پیشینه شینتو** به سیر تحول و دگرگونی آیین شینتو، دین بومی ژاپن، از دوران باستان تا روزگار معاصر می‌پردازد. شینتو آیینی است با پیشینه‌ای چندهزارساله که ریشه در پرستش طبیعت و ارواح دارد و در درازنای تاریخ خود از جریان‌های گوناگون فکری و دینی تأثیر پذیرفته‌است.

گرچه پژوهشگران دربارهٔ زمان دقیق شکل‌گیری شینتو به‌مثابه دینی مستقل همداستان نیستند، نشانه‌های ستایش کامی را می‌توان تا دوره یایویی (۳۰۰ پیش از میلاد تا ۳۰۰ میلادی) پی گرفت. آیین بودا در پایان دوره کوفون به ژاپن راه یافت و به‌سرعت گسترش یافت. همسازی دینی (به ژاپنی:  «شینبوتسو-شوگو») پرستش کامی و بودیسم را عملاً جدایی‌ناپذیر ساخت و کامی‌ها بخشی از جهان‌بینی بودایی شمرده شدند. نخستین سنت مکتوب دربارهٔ ستایش کامی در سده هشتم میلادی در کوجیکی و نیهون شوکی ثبت شد. در دوره میجی (۱۸۶۸ تا ۱۹۱۲)، رهبری ملی‌گرای ژاپن تأثیرات بودایی را از ستایش کامی زدود و شینتوی حکومتی را بنیاد نهاد. پرستشگاه‌ها زیر نفوذ فزاینده دولت درآمدند و شهروندان به ستایش امپراتور ژاپن به‌مثابه کامی ترغیب شدند. با شکل‌گیری امپراتوری ژاپن در آغاز سده بیستم، شینتو به دیگر سرزمین‌های آسیای شرقی نیز صادر شد و پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم، شینتو رسماً از دولت جدا گردید.

حتی در میان کارشناسان نیز توافق قطعی دربارهٔ چیستی شینتو، دامنه آن و خاستگاه تاریخ آن وجود ندارد. شوجی اوکادا، پژوهشگر شینتو، بر آن است که بنیادهای شینتو میان دوره یایویی و دوره کوفون پی‌ریزی شده، اما چهار نقطه احتمالی برای پیدایش شینتوی سازمان‌یافته پیشنهاد می‌کند: نخست در سده هفتم با شکل‌گیری نظام ریتسوریو، دوم در سده‌های هشتم و نهم با آگاهی دربار از شینتو، سوم در سده‌های یازدهم و دوازدهم با گسترش آگاهی شینتویی در سراسر ژاپن و چهارم در سده پانزدهم با پیدایش یوشیدا شینتو.

## نگاه کلی
گرچه دربارهٔ آغاز شینتو به‌مثابه یک دین بحث‌ها ادامه دارد، بنیادهای آن در دوران باستان دیده می‌شود. همه‌چیز با پدیدآمدن طبیعت‌پرستی در مجمع‌الجزایر ژاپن آغاز شد؛ باوری که طبیعت را یکی با کامی می‌دانست و همراه با ورود کشت برنج در دوره‌های جومون و یایویی رشد یافت. این باور از راه آیین‌های حکومتی پادشاهی یاماتو در دوره کوفون در سراسر مجمع‌الجزایر گسترش یافت. آیین‌ها در نخستین پرستشگاه‌هایی چون موناکاتا تایشا و معبد اومیوا برگزار شد و الگویی برای شینتوی آینده پدیدآورد. با ورود به دوره آسوکا، برپایی نظام ریتسوریو به نظام‌مندسازی آیین‌ها، پرستشگاه‌ها و مراسم انجامید و اداره امور شینتو (به ژاپنی: ) که بر آیین‌های ریتسوریو نظارت می‌کرد، بنیاد نهاده شد. قوانین دودمان تانگ به‌عنوان مرجع مقررات مدیریت و اداره آیین‌ها به‌کار رفت. با آغاز دوره نارا، اسطوره‌ها و تاریخ ژاپنی در کوجیکی و نیهون شوکی گردآوری شد و خاندان امپراتوری به این آیین‌ها پیوند خورد.

با سست شدن نظام ریتسوریو در دوره هی‌آن، امپراتور و نزدیکانش بی‌واسطه در آیین‌های پرستشگاه‌های منطقه‌ای دخالت کردند. سپس بودیسم با این باور به کامی درآمیخت؛ فرایندی به نام شینبوتسو-شوگو، هرچند در برابر آن ذهنیت شینبوتسو بونری نیز دیده می‌شد که مرز روشنی میان آیین‌های شینتویی و بودایی می‌نهاد. آیین‌های شوگندو و اونمیو-دو نیز در این دوره پدید آمدند و بر شینتو اثر گذاشتند.

در سده‌های میانه، جنبشی برای تدوین آموزه‌های شینتو و درونی‌سازی آن در جامعه شکل گرفت. در دوره کاماکورا، ستایش کامی از سوی شوگون‌سالاری کاماکورا به حمایت از پرستشگاه‌ها در سراسر ژاپن انجامید و کامی‌هایی چون کومانو، هاچیمان، ایناری، آماتراسو و تنجین فراتر از مرزهای بومی خود ستایش شدند. نخبگان فکری با تفسیر شینتو از دیدگاه فلسفه بودایی آغاز کردند و نظریه هونجی سویجاکو پدید آمد که کامی‌ها را تجلی بودا می‌دانست. پرستشگاه‌ها در واکنش به این روند، نظریه‌های نظام‌مندی ساختند و شینتوی ایسه را بنیاد نهادند. در دوره موروماچی، پس از آنکه بسیاری از متون کهن در جنگ اونین نابود شد، یوشیدا کانه‌تومو اسناد جعلی ساخت و یوشیدا شینتو را پایه‌گذاری کرد: نخستین نظریه شینتویی مستقل از بودیسم با آموزه‌ها، متون و آیین‌های ویژه خود.

در دوره ادو، شوگون‌سالاری توکوگاوا اداره پرستشگاه‌ها را بازسازی کرد و بهبود ثبات اجتماعی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل به افزایش زیارت مردمی به معبد ایسه و جشن‌های مردمی انجامید. در این دوره، اندیشه‌های شینتویی نخست با مکتب چنگ ژو پیوند خوردند و شینتوی کنفوسیوسی جای شینتوی بودایی را گرفت. سپس رشته کوکوگاکو پدید آمد که شینتو را با پژوهش تجربی کلاسیک‌های ژاپنی درهم‌آمیخت. موتوئوری نوریناگا تفسیر شینتو از راه بودیسم یا کنفوسیوس‌گرایی را به‌شدت نکوهید و خواستار پژوهش تجربی متون شینتویی شد. در اواخر دوره ادو، هیراتا آتسوتانه فوکو شینتو را بنیاد نهاد که زیر تأثیر مسیحیت بر جهان پس از مرگ تأکید داشت و اسطوره‌های جهان را گونه‌هایی از اسطوره‌های ژاپنی می‌دانست. در قلمرو میتو نیز میتوگاکو متأخر با پیوند کنفوسیوس‌گرایی و شینتو، حکومت امپراتوری را تبلیغ کرد و بستری برای اندیشه‌های شیشی فراهم آورد.

پس از فروپاشی شوگونی و ورود ژاپن به دوره مدرن، فرمان بازگرداندن حکومت امپراتوری، شینتو را به حکمرانی پیوند زد. فرمان تایکیو سنپو به گسترش تبلیغ شینتو انجامید و فرمان شینبوتسو هانزن‌ری جدایی شینتو و بودیسم را هدف گرفت که در شکل افراطی خود به هایبوتسو کیشاکو (ویرانی بسیاری از معبدها و مجسمه‌های بودایی) انجامید. دولت میجی سپس نظام شینتوی حکومتی را بنیاد نهاد. پس از پایان جنگ جهانی دوم، فرماندهی عالی نیروهای متفقین شینتوی حکومتی را سرچشمه ایدئولوژی ملی‌گرایانه شناسایی کرد و پرستشگاه‌ها را به شخصیت‌های حقوقی دینی زیر چتر انجمن پرستشگاه‌های شینتو تبدیل نمود.

## دوران باستان
### آیین‌های پیش از ریتسوریو
با گسترش کشت برنج در مجمع‌الجزایر ژاپن از اواخر دوره جومون تا دوره یایویی، گونه‌ای طبیعت‌پرستی بر پایه کشاورزی برنج پدید آمد. این باور بر یگانگی طبیعت و کامی استوار بود و بر آن بود که قربانی‌ها و آیین‌ها از تباه کردن سرزمین به دست کامی در پیکر بلاهای طبیعی جلوگیری می‌کنند.

در دوره یایویی، چندین شیوه شینتویی پدیدار شد که شباهت آشکاری با آنچه در کوجیکی و نیهون شوکی آمده داشت. یافته‌های باستان‌شناختی دربرگیرنده گورتپه‌های مربعی نوین ()، ابزارهای آیینی برنزی از محوطه‌هایی چون محوطه کوجیندانی، و ساختمان‌های بزرگ با ستون‌های سقف آزاد () بود که ویژگی معماری مشترکی با پرستشگاه‌های بعدی داشت. استخوان‌های سوخته گوزن و دیگر جانوران برای فال‌بینی و نیز لوازم گورنهاده مانند آینه، شمشیر و مهره در کنار این محوطه‌ها یافت شده‌اند.

در حدود سده سوم (میلادی)، آنچه بعدها ویرانه‌های ماکیموکو نام گرفت در ولایت یاماتو نزدیک کوه میوا شکل گرفت و نخستین گورتپه‌های بزرگ‌مقیاس زنپوکوئنفون مانند گورتپه هاشی‌هاکا پدیدار شد. بر این باورند که پادشاهی یاماتو در این دوره بنیاد نهاده شد. سده سوم همچنین زمان تخمینی ساخت آینه‌های سه‌بر شینجوکیو و شمشیر آهنی برآمده از معبد ایسونوکامی است که به شمشیر و آینه مقدس بازگوشده در کوجیکی و نیهون شوکی شباهت دارند.

نخستین آیین‌های حکومتی شینتو در سده چهارم پدیدار شدند. شمار زیادی آثار آیینی مانند آینه‌های برنزی و سلاح‌های آهنی با شباهت به لوازم گورنهاده کوفون اواخر سده چهارم در منطقه یاماتو، از موناکاتا تایشا در اوکینوشیما در موناکاتا، فوکوئوکا برآمده‌اند که نشان می‌دهد آیین‌های پادشاهی یاماتو پیش از این زمان در اوکینوشیما آغاز شده بود. ابزارهای آیینی مانند آینه‌های برنزی کوچک نیز در کوه میوا یافت شده‌اند که با آنهای موناکاتا تایشا همخوانی دارند و از نظریه آغاز همزمان آیین‌ها در کوه میوا (جایگاه بعدی معبد اومیوا) و اوکینوشیما پشتیبانی می‌کنند. بر این باورند که سده چهارم با آیین‌هایی که در نخستین پرستشگاه‌های موناکاتا تایشا و اومیوا برگزار شد، دوره‌ای بود که بنیاد باورهای شینتویی بعدی شکل گرفت.

در سده پنجم، گسترش قطعات سنگی مینیاتوری () در سراسر ژاپن دیده می‌شود. این اشیا در اصل در آیین‌های منطقه یاماتو به‌کار می‌رفتند و پراکندگی آنها حاکی از گسترش پادشاهی یاماتو در سراسر مجمع‌الجزایر است. به‌ویژه در بخش شرقی کشور، در محوطه میانیاکا جوری اوفوناتسو در کاشیما، ایباراکی و محوطه اوداکی ریوگنجی در می‌نامی‌بوسو در استان چیبا، شمار زیادی سفال هاجی، میزهای تاکاتسوکی و مهره‌های ماگاتاما یافت شده‌است که نشانگر برگزاری آیین‌های یاماتو در این مکان‌ها بوده‌است. بر این باورند که دربار امپراتوری بعدها آیین‌های این مناطق را ارج نهاد و این امر به تأسیس معبد کاشیما و معبد آوا با حریم مقدس تعیین‌شده () انجامید.

دیگر اشیای آیینی سده پنجم دربرگیرنده لوازم آهنی گورنهاده در کوفون و نیز سفال سوئه و پارچه برآمده از محوطه‌های گوناگون از جمله محوطه سنزوکودای در استان چیبا و محوطه شوساکو در استان اهیمه است؛ ازاین‌رو بر این باورند که پیش‌نمونه‌های پیشکش‌های دینی شینتویی امروزی () در این دوره پدید آمده‌اند.

سده ششم دگرگونی‌هایی در آیین‌های تدفین کوفون و گذار از اتاقک‌های سنگی عمودی به افقی را به همراه آورد. سرشت دقیق این آیین‌ها از پیکره‌های گلی هانیوا برمی‌آید که مردمانی با سلاح یا ابزار، جانوران پیشکش‌شده و بزرگان سوار بر اسب را به تصویر می‌کشند. گذار از اتاقک عمودی به افقی حاکی از شکل‌گیری باوری دربارهٔ سرشت روان است که بر پایه آن روان پس از مرگ از تن جدا می‌شود؛ باوری که در اسطوره‌های کوجیکی و نیهون شوکی بازتاب یافته و بر شکل‌گیری باور به کامی‌های انسان‌گونه اثر گذاشته‌است.

### شکل‌گیری آیین‌های ریتسوریو

در سده هفتم، برپایی نظام ریتسوریو به‌ویژه در دوره‌های تنمو و جیتو آغاز شد و شینتو دگرگونی بزرگی را از سر گذراند. نظام‌مندسازی شینتو و شکل‌دهی چهارچوب نهادی آیین‌هایش بر پایه باورهای برآمده از دوره کوفون و با جذب عناصری از باورهای برون‌مرزی پیش رفت.

نظام آیین‌های عمومی دولت ریتسوریو بر پایه  شکل گرفت. بر این باورند که جینگی ریو در همان مرحله قانون آسوکا کیومیهارا تدوین شد و قوانین دودمان تانگ به‌عنوان مرجع به‌کار رفت. گرچه مقررات مدیریت و اداره آیین‌ها از این قانون پیروی می‌کرد، محتوای آیین‌ها تقریباً به‌طور کامل ویژه ژاپن بود؛ بنابراین جینگی ریو را می‌توان بازسازی باورهای دینی بومی ژاپن بر پایه قانون تانگ دانست.

جینگی ریو اداره امور شینتو را به‌عنوان نهاد اداری ناظر بر آیین‌ها و جایگاه مدیریتی جینگی‌هاکو () را برپا ساخت. زیر نظر این جینگی‌هاکو، ۱۳ گونه آیین به‌عنوان آیین‌های حکومتی تعیین شدند: کینن‌سای، چینکاسای، کانمیسو-نو-ماتسوری، سایکوسا-نو-ماتسوری، اویمی-نو-ماتسوری، تاتسوتا ماتسوری، هوشیزومه-نو-ماتسوری، میچیائه-نو-ماتسوری، تسوکینامی-نو-ماتسوری، کانامه‌سای، آینامه-نو-ماتسوری، میتاماشیزومه-نو-ماتسوری و دایجوسای (نیینامه-نو-ماتسوری). این آیین‌ها پیوندی استوار با کشاورزی داشتند و با گردش فصل‌ها هماهنگ بودند تا سپاس از نعمت‌های طبیعت بیان شود.

مقررات پالایش () برای مأموران دولتی تعیین شد و دو گونه پالایش وجود داشت: آرایمی () و مایمی (). مایمی به‌معنای کناره‌گیری کامل از وظایف برای تمرکز بر آماده‌سازی آیین بود، در حالی که آرایمی تنها پرهیز از «شش گونه تابو» را در کنار ادامه وظایف می‌خواست. شش تابو عبارت بودند از: سوگواری، دیدار بیمار، خوردن گوشت پستانداران چهارپا، اجرای اعدام یا محکوم‌کردن بزهکاران، نواختن موسیقی و تماس با ناپاکی‌ها. آیین‌ها بر پایه درازای دوره پالایش به بزرگ، میانه و کوچک بخش می‌شدند؛ برای نمونه تنها آیین بزرگ یعنی دایجوسای به یک ماه آرایمی و سه روز مایمی نیاز داشت.

از میان آیین‌های حکومتی ریتسوریو، کینن‌سای، تسوکینامی-نو-ماتسوری و اونیه‌ماتسوری شیوه آیینی ویژه ژاپنی به نام هیبو () را دربرداشتند. در این شیوه، اداره امور شینتو کاهنان همه پرستشگاه‌های رسمی سراسر کشور را فرا می‌خواند؛ آنگاه خاندان ناکاتومی دعاهای آیینی می‌خواند و خاندان اینبه پیشکش‌های هیهاکو را به کاهنان می‌سپرد تا آنها را به کامی‌های هریک از پرستشگاه‌هایشان تقدیم کنند. مقررات اوهارائه‌شیکی نیز تنظیم شد که در آن نخست خاندان ناکاتومی اونیوسا به امپراتور تقدیم می‌کرد و سپس گروهی بزرگ از مأموران دربار در محل پالایش (هارایدو) در سوزاکومون گرد می‌آمدند و ناکاتومی اوراد پالایش می‌خواند و غیبگویان دربار پالایش را انجام می‌دادند.

تا پیش از این دوره، بسیاری از پرستشگاه‌ها ساختمان نداشتند، اما در این زمان به‌ویژه در پرستشگاه‌های رسمی ساختمان‌سازی آغاز شد. نظام رتبه‌بندی شینکای نیز در این دوره برپا شد و به پرستشگاه‌هایی که کرامات در آنها رخ داده بود، جینپو () و رتبه شینکای داده شد و پرستشگاه‌های بسیار گرامی‌داشته‌شده حریم مقدس شینگون دریافت کردند. برخی پرستشگاه‌ها گروهی از شهروندان به نام کانبه () و زمین‌های کشاورزی به نام کاندا () دریافت کردند تا نیازهای اقتصادی آنها را تأمین کنند. در مناطق بدون پرستشگاه رسمی، کسی به‌عنوان هافوری () برگزیده می‌شد و آیین‌های کشاورزی بهاره و پاییزه را برگزار می‌کرد. با گذشت زمان، مأموران دولتی به این مکان‌ها آمدند و قوانین کشور را اعلام کردند و ساخت پرستشگاه‌ها در سراسر کشور گسترش یافت.

نظام آیینی معبد ایسه نیز در این دوره شکل گرفت. در زمان امپراتور تنمو، یوکی و سوکی (مناطق تأمین‌کننده برنج برای مراسم تاج‌گذاری) از راه فال‌بینی برگزیده شدند و امپراتور رو به سوی ایسه با آماتراسو هم‌سفره می‌شد که شکل امروزی دایجوسای را پدیدآورد. نظام سایئو نیز آغاز شد که در آن زنی ازدواج‌نکرده از خاندان امپراتوری برای خدمت به معبد ایسه فرستاده می‌شد و در دوره امپراتریس جیتو رسم شیکینن-سنگو (بازسازی همه ساختمان‌های پرستشگاه هر بیست سال یک‌بار) آغاز گردید.

شینتو بر گردآوری تاریخ ملی نیز اثر گذاشت. کوجیکی و نیهون شوکی در سده هشتم گردآوری شدند و اسطوره‌های ژاپنی را در پیکر داستان‌های عصر خدایان و نیز حکایت امپراتور جیممو و بنیان‌گذاری کشور دربرداشتند. این گردآوری‌ها پایه ادعای خاندان امپراتوری به‌عنوان فرمانروایان مشروع بود.

### دگرگونی آیین‌های ریتسوریو و آیین‌های هی‌آن

با ورود به دوره هی‌آن و سست شدن نظام ریتسوریو، نظام آیینی نیز دگرگون شد. در سال ۷۹۸ میلادی، نظام توزیع هیهاکو به همه پرستشگاه‌های رسمی از سوی اداره امور شینتو دیگر پایدار نماند و پرستشگاه‌ها به دو دسته بخش شدند: کانپی‌شا (دریافت‌کننده هیهاکو از اداره امور شینتو) و کوکوهی‌شا (دریافت‌کننده هیهاکو از دفتر استانداری).

همچنین با گسترش نهاد درون‌دربار امپراتور، آیین‌هایی به نام کوسای () پدید آمد که بدون واسطگی اداره امور شینتو و با دخالت مستقیم امپراتور یا نزدیکانش در پرستشگاه‌های ویژه برگزار می‌شد. آیین‌های موقت (رینجی‌سای) نیز رواج یافت که در آن امپراتور مستقیماً فرستاده آیینی به پرستشگاه‌های خاص گسیل می‌داشت.

در دوره امپراتور اودا، آیین پرستش بامدادی روزانه (مایآسا-نو-گوهای) آغاز شد که در آن امپراتور هر بامداد از درون کاخ به سوی معبد ایسه سجده می‌کرد. نظام فرستادن گنجینه‌های مقدس به پرستشگاه‌های ویژه (ایچیدای ایچیدو-نو اوکامیداکاراتسوکای) نیز در این دوره پایه‌گذاری شد.

قوانین شینتویی در اِنگی‌شیکی (سال ۹۲۷ میلادی) گردآوری شد و ده دفتر نخست آن به قوانین شینتویی اختصاص یافت که دربرگیرنده فهرست آیین‌های فصلی، آیین‌های موقت، معبد بزرگ ایسه، نوریتو (دعاهای آیینی) و فهرست نام پرستشگاه‌ها بود.

نظام بیست‌ودو پرستشگاه (نیجونی‌شا) نیز شکل گرفت که در آن پرستشگاه‌های برتر پیشکش‌های ویژه دریافت می‌کردند؛ این نظام تا سال ۱۴۴۹ میلادی ادامه یافت. در ایالت‌ها نیز نظام ایچینومیا پدید آمد که در آن فرمانداران اعزامی پرستشگاه‌ها را رتبه‌بندی کرده و ترتیب زیارت را تعیین می‌کردند.

### همسازی شینتو و بودیسم و جداسازی آنها
با ورود رسمی بودیسم به ژاپن در سده ششم و پس از کشمکش خاندان‌های مونونوبه و سوگا بر سر پذیرش بودیسم، این آیین در ژاپن گسترش یافت. در آغاز، بودا «بان‌شین» (خدای بیگانه) نامیده شد و بودیسم در چهارچوب باورهای بومی جذب گردید. سپس در سده هفتم، نظریه «شین‌شین ریداتسوستسو» پدید آمد که خدایان ژاپنی را نیز همچون انسان‌ها در پی رهایی می‌دانست و جینگوجی (معابد بودایی درون حریم پرستشگاه‌ها) برای خواندن سوتره در برابر کامی‌ها ساخته شدند. از سوی دیگر، معابد بودایی نیز به شینتو نزدیک شدند و نظریه «گوهو زنشین» پدید آمد که خدایان را نگاهبان قانون بودا می‌شمرد و چینجوشا (پرستشگاه‌های نگهبان) درون محوطه معابد بودایی ساخته شد.

در دوره هی‌آن، باورهای گوناگون همسازی‌یافته پدید آمدند: باور به ارواح آزرده (گوریوشینکو) و باور کومانو که کومانو را سرزمین پاک آشکارشده در این جهان می‌دانست. نظریه هونجی سویجاکو نیز شکل گرفت که کامی را تجلی موقت بودا برای رستگاری موجودات می‌دانست.

از سوی دیگر، در دربار و معبد ایسه ذهنیت جدایی شینتو و بودیسم نیز دیده می‌شد. بر پایه مقررات، در دوره آیین دایجوسای، مأموران مرکزی و پنج ایالت نزدیک از انجام امور بودایی بازداشته می‌شدند و در معبد ایسه واژه‌هایی جایگزین برای اصطلاحات بودایی به‌کار می‌رفت.

### پیدایش شوگندو و اونمیودو

در حدود دوره نارا، کوهستان‌هایی که پیش‌تر جهان دیگر شمرده می‌شدند، زیر تأثیر آیین‌های رازورزانه (میکّیو)، اونمیو-دو و باورهای بومی به جایگاه‌های ریاضت تبدیل شدند. شوگندو با سازمان‌یافتگی بیشتر در اواخر دوره هی‌آن شکل گرفت و کوهستان‌هایی چون کینپوسن، کومانو سانزان، دِوا سانزان و توگاکوشییاما از کوه‌های مقدس برجسته آن شمرده شدند.

اونمیو-دو نیز در دوره هی‌آن در دربار شکل گرفت. این آیین بر پایه نظریه یین-یانگ و پنج عنصر وارداتی از چین و با تحول بومی ژاپنی پدید آمد و بر شینتو اثر گذاشت؛ برای نمونه، برخی از آیین‌هایی که پیش‌تر اداره امور شینتو برگزار می‌کرد، به نهاد اونمیوریو (دفتر یین-یانگ) واگذار شد.

## سده‌های میانه
### نظام کامی‌پرستی شوگونی
با برپایی شوگون‌سالاری کاماکورا، نظام پرستشگاه‌ها نیز زیر حکومت نظامی بازسازی شد. میناموتو نو یوریتومو، بنیادگذار شوگونی، به شینتو ارادت داشت و قلمروهای مقدس معبد ایسه را تأیید کرد. او همچنین به معابد ایزوسان، هاکونه و میشیما ارادت ویژه‌ای داشت. در سال ۱۱۹۴ میلادی جایگاه جیشا بوگیو (ناظر معابد و پرستشگاه‌ها) برپا شد. شوگونی کاماکورا در نخستین ماده قانون‌نامه گوسیبای شیکیموکو (۱۲۳۲ میلادی) تعمیر پرستشگاه‌ها و توجه به آیین‌ها را مقرر کرد.

### باورهای مردمی سده‌های میانه

در سده‌های میانه، باورهای مردمی شینتویی نیز دگرگون شد. در دوران باستان پرستش کامی‌های بومی هر منطقه رواج داشت، اما در سده‌های میانه کامی‌های نیرومند فراتر از مرزهای بومی خود فراخوانده (کانجو) شدند و پرستشگاه‌های فراخوانده‌ای برای نیایش فردی گسترش یافت. به‌ویژه کومانو، هاچیمان، ایناری، ایسه (آماتراسو) و تنجین به‌طور گسترده ستایش شدند.

کومانو که پیش‌تر جایگاه ارواح مردگان شمرده می‌شد، زیر تأثیر همسازی شینتو-بودیسم سرزمین پاک آشکارشده در این جهان انگاشته شد و مردم برای نیایش فردی به آنجا شتافتند تا جایی که «زیارت مورچه‌وار کومانو» نام گرفت. هاچیمان به‌عنوان خدای نگهبان خاندان میناموتو پرستش می‌شد و با بنیاد شوگونی کاماکورا، باور هاچیمان در سراسر ژاپن گسترش یافت. ایناری که در اصل کامی خاندان هاتا بود، در دوره هی‌آن به‌عنوان خدای نگهبان معبد توجی ارج یافت و با داکینی‌تن همساز شد و به‌عنوان خدای کشاورزی در سراسر کشور پراکنده گردید.

معبد ایسه که پیش‌تر پیشکش و نیایش غیر امپراتوری در آن ممنوع بود، پس از ازدست‌رفتن پایگاه اقتصادی ریتسوریو، اونشی‌ها (راهنمایان زیارتی) را به‌کار گرفت تا هزینه‌ها را از سراسر کشور گردآورند و باور ایسه نخست در میان اشراف و سپس در میان مردم عادی گسترش یافت.

جشنواره‌های شهری مردمی نیز رشد کردند. پس از آنکه دربار در سال ۸۶۳ میلادی گوریوئه (آیین ارواح) عمومی را در شین‌سنئن برگزار کرد، جشن گیئون به‌دست مردم شکل گرفت. در این جشن‌ها، ساکنان کیوتو اوتابیشو (جایگاه‌های موقت) آماده می‌کردند و خود آیین‌ها را اداره می‌نمودند.

### نظریه‌پردازی شینتو و نظریه هونجی سویجاکو

در لایه‌های نخبگان فکری، جنبش آموزه‌سازی و درونی‌سازی شینتو گسترش یافت. سرآغاز آن نظریه‌های ریوبو شینتو بود که راهبان میکّیو (رازورزی بودایی) با واژگان رازورزانه شکل دادند. در یکی از نخستین نمونه‌ها، راهب شین‌گون به نام جوسون در سده یازدهم ادعا کرد آماتراسو و دایی‌نیچی نیورای یکی هستند و ژاپن سرزمین شایسته گسترش آیین رازورزانه است.

سپس پس از زیارت شوگن به معبد ایسه در سال ۱۱۸۶ میلادی، متون ریوبو شینتو به‌طور گسترده نوشته شدند. در این نوشته‌ها، معبد درونی ایسه (نایکو) با مندله تایزوکای (جهان رحم) و معبد بیرونی (گکو) با مندله کونگوکای (جهان الماس) برابر نهاده شد.

از سوی مکتب تندای نیز نظریه‌های همسازی پدید آمد. نظریه سانّو شینتو بر پایه تبیین جایگاه معبد هیه (هییوشی تایشا) در چهارچوب آموزه‌های تندای شکل گرفت.

### آگاهی سرزمین مقدس و نظریه شینپون بوتسوجاکو

از سوی دیگر، پرستشگاه‌ها نیز در برابر نفوذ بودیسم واکنش نشان دادند و نظریه شینپون بوتسوجاکو پدید آمد که کامی را برتر از بودا می‌نهاد. پس از پیروزی ژاپن در برابر مهاجمان مغول، اندیشه ژاپن به‌مثابه سرزمین مقدس (شینکوکو شیسو) اوج گرفت و بستری برای نظریه‌پردازی نظام‌مند شینتو فراهم آمد.

سرآغاز این جنبش شینتوی ایسه بود که خاندان واتارای، کاهنان موروثی معبد بیرونی ایسه، آن را شکل دادند. متون پنج‌گانه شینتو (شینتو گوبوشو) متون پایه این مکتب بودند. در این نوشته‌ها، تویوکه اوکامی (کامی معبد بیرونی) به‌عنوان خدای ریشه‌ای پیش از آماتراسو و برابر با آمه-نو-میناکانوشی-نو-کامی معرفی شد. واتارای ایه‌یوکی، پایه‌گذار نظام‌مند شینتوی ایسه، در اثر خود روییجو جینگی هونگن با بهره‌گیری از منابع سونگ‌گاکو، لائوتزی و بودیسم شینتوی ایسه را نظام‌مند کرد و آموزه ویژه «کیزن‌رون» را پیش نهاد که جهان پیش از پیدایش را «کیزن» می‌دانست و ذات کامی را در آن می‌جست.

در دوره نانبوکوچو (جنوبی-شمالی)، کیتاباتاکه چیکافوسا زیر تأثیر شینتوی ایسه کتاب جینّو شوتوکی را نوشت و با استناد به تداوم بی‌وقفه دودمان امپراتوری از عصر خدایان، برتری ژاپن را به‌عنوان سرزمین مقدس مطرح کرد.

### یوشیدا شینتو
در سده پانزدهم، جنبش مقاومت در برابر نفوذ بودیسم شکل گرفت که با چهره کانه‌تومو یوشیدا پیوند داشت. پس از ویرانی کیوتو در جنگ اونین (۱۴۶۷–۱۴۷۷)، یوشیدا که کاهن پرستشگاه یوشیدا بود، در دهه‌های ۱۴۷۰ و ۱۴۸۰ یوشیدا شینتو را پدیدآورد. این آموزه اعلام می‌کرد کامی شینتویی کونی-نو-توکوتاچی-نو-میکوتو سرچشمه نخستین همه هستی از جمله بوداها و دیگر خدایان است و بوداها در واقع تجلی کامی‌ها هستند. یوشیدا همچنین ادعا کرد همه آیین‌های دینی جهان از شینتو سرچشمه گرفته‌اند. در سال ۱۴۸۹ میلادی، او امپراتور گو-تسوچیمیکادو را به تأیید اشیای مقدسی فراخواند و امپراتور به هوادار یوشیدا شینتو تبدیل شد. یوشیدا شینتو به‌سرعت بالا گرفت و خاندان یوشیدا تا سده نوزدهم بر بخش بزرگی از پرستشگاه‌های شینتویی نظارت داشتند و پروانه خدمت کاهنان را صادر می‌کردند.

## دوره نوین آغازین (دوره ادو)
### بازسازی اداره پرستشگاه‌ها
در دوره ادو، شوگون‌سالاری توکوگاوا اداره پرستشگاه‌ها را بازسازی کرد. بهبود ثبات اجتماعی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل به افزایش زیارت مردمی به معبد ایسه و رونق جشنواره‌های مردمی انجامید. در برابر آن، بودیسم که مقام دین رسمی داشت، از نظر فکری در رکود بود.

### شینتوی کنفوسیوسی

در آغاز دوره ادو، اندیشه‌های شینتویی اصلی با انتقاد از بودیسم به مکتب چنگ ژو نزدیک شدند و شینتوی کنفوسیوسی (جوکا شینتو) جای شینتوی بودایی را گرفت. نمونه برجسته آن سویکا شینتوی یامازاکی آنسای بود.

هایاشی رازان، دانشمند آغاز دوره توکوگاوا، از کنفوسیوس‌گرایی به شینتو گروید و کوشید شینتو را در سنت کنفوسیوسی بگنجاند. اثر اصلی او شینتو دنجو (۱۶۴۸) بود که در آن پیشینه شینتو و آموزه‌های مکتب‌های گوناگون را بررسی کرد و به این نتیجه رسید که درک شینتو تنها از راه خواندن متون کنفوسیوسی و تاریخی ژاپنی ممکن است.

### کوکوگاکو
در اواسط دوره ادو، رشته کوکوگاکو پدید آمد که شینتو را با پژوهش تجربی کلاسیک‌های ژاپنی مانند شعر و زبان‌شناسی درهم‌آمیخت. کوکوگاکو با شینتوی کنفوسیوسی درگیر شد و در این دوره شکوفا گردید.

موتوئوری نوریناگا، برجسته‌ترین پژوهشگر کوکوگاکو، تفسیر شینتو از راه بودیسم یا کنفوسیوس‌گرایی وارداتی از چین را به‌شدت نکوهید و خواستار پژوهش تجربی متون شینتویی (شینتن) شد.

### فوکو شینتو و میتوگاکو متأخر
در اواخر دوره ادو، هیراتا آتسوتانه پژوهش‌های دینی موتوئوری را پذیرفت اما بخش‌هایی را دگرگون ساخت و فوکو شینتو را بنیاد نهاد. فوکو شینتو زیر تأثیر مسیحیت بر جهان پس از مرگ تأکید فراوان داشت و مدعی بود اسطوره‌های سراسر جهان از چین، هند و مسیحیت گونه‌هایی از اسطوره‌های ژاپنی‌اند. این مکتب سپس در بازگرداندن حکومت امپراتوری دخالت کرد.

در قلمرو میتو، استدلال‌های موتوئوری به دلیل رد کنفوسیوس‌گرایی با انتقاد روبه‌رو شد. دانشمندان این منطقه کوکوگاکو را با اخلاق کنفوسیوسی وفاداری و فرزانگی درآمیختند و میتوگاکو متأخر را پدیدآوردند. میتوگاکو متأخر با پیوند کنفوسیوس‌گرایی و شینتو، حکومت امپراتوری بر ژاپن را تبلیغ کرد و بستر اندیشه‌های شیشی سال‌های پایانی دوره ادو شد.

## دوره مدرن
### یکپارچگی آیین و حکومت
پس از فروپاشی شوگونی و ورود ژاپن به دوره مدرن، فرمان بازگرداندن حکومت امپراتوری (اوسی فوکّو-نو تایگورِی) شینتو و حکومت را در چهارچوب آرمان «سایسی ایتچی» (یکپارچگی آیین و حکمرانی) به هم پیوند زد. فرمان تایکیو سنپو به گسترش تبلیغ شینتو انجامید.

فرمان شینبوتسو هانزن‌ری () جدایی شینتو و بودیسم را هدف گرفت و در شکل افراطی خود به هایبوتسو کیشاکو انجامید که در آن بسیاری از معابد و مجسمه‌های بودایی ویران شدند.

### شینتوی حکومتی
دولت میجی سپس نظام شینتوی حکومتی را بنیاد نهاد که در آن دولت بر پرستشگاه‌ها مدیریت داشت و آیین‌های شینتو آیین‌های حکومتی شمرده می‌شدند. پرستش امپراتور ژاپن از ارکان مهم این نظام بود؛ امپراتور فرزند مستقیم آماتراسو، الهه خورشید، شمرده می‌شد و کامی زنده به‌حساب می‌آمد. کاهنان به کارمندان دولتی حقوق‌بگیر تبدیل شدند و آموزش الهیاتی‌شان کاهش یافت.

سپس هواداران جدایی دین از دولت بر هواداران یکپارچگی آیین و حکومت چیره شدند. در پی آن، شینتو غیردینی تعریف شد و نظریه پرستشگاه سکولار پدید آمد که پرستشگاه‌ها را سازمان‌های دولتی شمرد و پرستشگاه‌های محلی از بودجه عمومی محروم شدند. در واکنش، کاهنان شینتویی انجمن سراسری کاهنان شینتو را بنیاد نهادند و جنبشی برای بازگرداندن اداره امور شینتو و دریافت بودجه دولتی آغاز کردند.

کاهنان و اندیشمندان شینتویی مخالف دولت، نظام شینتوی حکومتی را به دلیل غیردینی تعریف کردن شینتو و حذف آموزش فلسفه شینتویی نکوهیدند و سازمان‌های خصوصی شینتویی به‌شکل سیزده فرقه شینتوی فرقه‌ای (کیوها شینتو) بنیاد نهاده شدند.

### پس از جنگ جهانی دوم
پس از پایان جنگ جهانی دوم، فرماندهی عالی نیروهای متفقین فرمان شینتو را صادر کرد که شینتوی حکومتی را سرچشمه ایدئولوژی ملی‌گرایانه شناسایی نمود. بر پایه فرمان شخصیت‌های حقوقی دینی، پرستشگاه‌ها به شخصیت‌های حقوقی دینی زیر چتر انجمن پرستشگاه‌های شینتو تبدیل شدند. پرستشگاه‌ها جایگاه سازمان‌های دولتی را از دست دادند اما آزادی فعالیت دینی به دست آوردند و برخی پرستشگاه‌ها به شکوفایی مالی دست‌نیافتنی پیشین رسیدند. اکنون پرستشگاه‌ها نقشی پایدار در رویدادهای سالانه و مراسم زندگی مردم ژاپن ایفا می‌کنند.

با وجود پیشروی تدریجی سکولاریسم در جامعه ژاپنی، شینتو همچنان به‌عنوان آیین سنتی ژاپنی‌ها جایگاه خود را حفظ کرده‌است.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* پایگاه دانشگاه کوکوگاکوئین
* دانشنامه شینتو دانشگاه کوکوگاکوئین

رده:شینتو
رده:تاریخ شینتو