اختلاف مرزی دریایی اسرائیل و لبنان

**اختلاف مرزی دریایی اسرائیل و لبنان** یک اختلاف سرزمینی میان دولت اسرائیل و جمهوری لبنان بر سر میدان‌های گازی قانا و کاریش بود. این اختلاف از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ ادامه یافت و پس از نزدیک به دو سال گفت‌وگو حل‌وفصل شد.

هر دو کشور دهه‌ها ادعاهای متفاوتی دربارهٔ مرزهای دریایی خود داشتند که پس از کشف ذخایر عظیم گاز طبیعی در سواحل اسرائیل در سال ۲۰۱۰ به دغدغه‌ای جدی تبدیل شد. گفت‌وگوهای دو کشور بارها به تعویق افتاد تا اینکه در سال ۲۰۲۲ دیپلمات آمریکایی آموس هاکستین میانجی‌گری مذاکرات را بر عهده گرفت. رویارویی‌های نظامی با حزب‌الله لبنان و آماده‌باش نظامی در نزدیکی مرزها نیز گمانه‌زنی‌هایی دربارهٔ مداخله نظامی را برانگیخت. سرانجام مذاکرات به توافقی انجامید که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲ از سوی اسرائیل و لبنان امضا شد و ایالات متحده آمریکا ضامن آن بود. این توافق مرز دریایی دو کشور را مشخص کرد و راه بهره‌برداری هر یک از منابع طبیعی منطقه را هموار ساخت.

## پیشینه

از سال ۱۹۴۸ هم اسرائیل و هم لبنان مدعی منطقه‌ای به مساحت نزدیک به ۸۵۰ کیلومتر مربع در سواحل هر دو کشور بودند که دربرگیرنده منابع گاز طبیعی از جمله مخازن گازی قانا و کاریش می‌شد. با این حال این موضوع پس از کشف ذخایر عظیم گاز در سواحل اسرائیل در سال ۲۰۱۰ به اختلافی جدی تبدیل شد؛ زمانی که لبنان نگرانی خود را از احتمال گسترش این ذخایر به آب‌های لبنان ابراز کرد. لبنان ادعاهای مرزی خود را در سال ۲۰۱۱ به سازمان ملل متحد ارائه کرد. ریشه اختلاف‌ها در این بود که لبنان معتقد بود خط مرزی باید در امتداد مرز زمینی تعیین شود، در حالی که اسرائیل بر این باور بود که باید با زاویه ۹۰ درجه نسبت به ساحل ترسیم شود. دولت اسرائیل در اوت ۲۰۱۱ تأیید کرد که پیشنهاد مرزی خود را به سازمان ملل ارائه خواهد داد.

بخشی از میدان گازی کاریش که در قلمرو بی‌چون‌وچرای اسرائیل قرار داشت از سال ۲۰۱۷ برای استخراج توسعه یافت اما کار به دلیل دنیاگیری کووید-۱۹ به تعویق افتاد. هنگامی که در سال ۲۰۲۰ کار از سر گرفته شد، لبنان ادعا کرد که کل میدان کاریش به منطقه انحصاری اقتصادی این کشور تعلق دارد. اسرائیل این ادعاها را رد کرد و مذاکره با لبنان را آغاز کرد. مذاکرات سرانجام به بن‌بست رسید و یووال استاینیتز، وزیر انرژی اسرائیل، ناهمسانی لبنان در تعیین مرز دریایی را عامل اصلی دانست و ادعا کرد که لبنان «موضع خود را… هفت بار تغییر داده‌است». لبنان سپس رسماً ادعای خود را به ۱۴۰۰ کیلومتر مربع دیگر از قلمرو اسرائیل گسترش داد و مذاکرات مدتی بعد از سر گرفته شد.

## رویدادهای نظامی
در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۲ نیروهای اسرائیلی یک پهپاد حزب‌الله لبنان را که بر فراز دریای مدیترانه در منطقه انحصاری اقتصادی لبنان پرواز می‌کرد سرنگون کردند.

در ۲ ژوئیه ۲۰۲۲ اسرائیل سه پهپاد حزب‌الله را که از لبنان به سوی میدان گازی کاریش در حرکت بودند ساقط کرد. یکی از آن‌ها توسط جنگنده اف-۱۶ و دو پهپاد دیگر توسط کروت آی‌ان‌اس ایلات (۵۰۱) متعلق به نیروی دریایی اسرائیل سرنگون شدند.

## مذاکرات
مذاکرات برای تعیین مرز دریایی میان اسرائیل و لبنان در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۰ آغاز شد. نخستین دور در پایگاه سازمان ملل در مقر یونیفل در شهر ناقوره در جنوب لبنان برگزار شد. دستیار وزیر امور خارجه آمریکا برای امور خاور نزدیک دیوید شنکر که میانجی‌گری میان طرفین را بر عهده داشت و یان کوبیس، هماهنگ‌کننده ویژه سازمان ملل برای لبنان، در نخستین دور گفت‌وگوها حضور داشتند. شنکر همچنین ابراز امیدواری کرد که این گام تنها نخستین قدم در مسیر حرکت‌های دیپلماتیک بیشتر باشد. در این دور اسرائیل را اودی آدیری، مدیرکل وزارت انرژی، و لبنان را تیمسار بسام یاسین، معاون رئیس ستاد عملیات نیروهای مسلح لبنان نمایندگی می‌کردند.

### تعلیق مذاکرات
مذاکرات از آن پس به تعویق افتاد زیرا دو کشور به بن‌بست رسیدند. یووال استاینیتز، وزیر انرژی اسرائیل، در توییتی نوشت که «لبنان موضع خود را دربارهٔ ترسیم مرزهای دریایی با اسرائیل هفت بار تغییر داده‌است». ناهمسانی لبنان در ترسیم مرز دریایی دلیل اصلی متوقف شدن این گفت‌وگوها بود. رئیس‌جمهور لبنان میشل عون خواهان ادامه مذاکرات و تعیین درست مرز دریایی اسرائیل و لبنان بود.

در ۱۲ آوریل ۲۰۲۱ میشل نجار، وزیر سرپرست کارهای عمومی و حمل‌ونقل لبنان، سندی را امضا کرد که ادعای لبنان را به ۱۴۰۰ کیلومتر مربع گسترش می‌داد.

### میانجی‌گری آموس هاکستین و توافق

در اکتبر ۲۰۲۱ آموس هاکستین به عنوان میانجی جدید ایالات متحده آمریکا منصوب شد و مذاکرات در ژانویه ۲۰۲۲ از سر گرفته شد. در ژوئن ۲۰۲۲ هاکستین پیشنهاد لبنان را به دولت اسرائیل ارائه داد اما تنش‌ها پس از ورود سکوی حفاری به یکی از میدان‌ها بالا گرفت و حزب‌الله لبنان پهپادهایی را به سوی سکو پرتاب کرد که نیروهای دفاعی اسرائیل آن‌ها را رهگیری کردند. در سپتامبر هاکستین پیشنهاد سازشی ارائه کرد و پس از آن طرفین در چندین بند به توافق رسیدند. در مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۲ سپتامبر، نجیب میقاتی نخست‌وزیر لبنان خوش‌بینی خود را نسبت به دستیابی به توافقی دوجانبه ابراز کرد. هاکستین و برت مک‌گرک، مشاور رئیس‌جمهور آمریکا جو بایدن در امور خاورمیانه، پس از مجمع عمومی به‌طور جداگانه با طرفین دیدار و پیش‌نویس توافق را بررسی کردند. پیشنهاد دیگری در ۱ اکتبر از سوی ایالات متحده ارائه شد. لبنان چند روز بعد پاسخ داد و این پیشنهاد را نپذیرفت زیرا شامل پرداخت حق امتیاز برای گاز درون قلمرو لبنان بود.

در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲ رسانه‌ها اعلام کردند که دو کشور به توافق دست یافته‌اند و در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۲ دولت اسرائیل رأی داد که توافق را به مرحله نهایی فرایند تصویب پیش ببرد. بر پایه توافق، میدان گازی کاریش به‌طور کامل در کنترل اسرائیل قرار گرفت و میدان گازی قانا به لبنان واگذار شد. شرکت فرانسوی توتال‌انرژیز اکتشاف و بهره‌برداری از میدان قانا را بر عهده می‌گیرد و بخشی از حق امتیاز را به اسرائیل پرداخت می‌کند. اسرائیل نیز منطقه سه مایلی ساحلی را که برای امنیت ساحلی خود ضروری می‌دانست حفظ کرد.

این مذاکرات به توافقی برای حل اختلاف انجامید که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲ امضا شد. مراسم امضا در مقر یونیفل در ناقوره و با حضور آموس هاکستین برگزار شد. دولت لبنان از شرکت فرانسوی خواست بی‌درنگ اکتشاف گاز در میدان قانا را آغاز کند.

#### واکنش‌ها
*  وزارت امور خارجه و همکاری‌های بین‌المللی امارات متحده عربی از تلاش‌های صورت‌گرفته برای دستیابی به توافق ستایش کرد و گفت این گام به تقویت ثبات منطقه‌ای کمک خواهد کرد.
*  همیش کاول، سفیر بریتانیا در توییتی نوشت: «از دیدن توافق بر سر مرز دریایی میان لبنان و اسرائیل بسیار خرسندم.»
*  یائیر لاپید، نخست‌وزیر اسرائیل، در بیانیه‌ای گفت: «این دستاوردی تاریخی است که امنیت اسرائیل را تقویت می‌کند، میلیاردها دلار به اقتصاد اسرائیل تزریق می‌کند و ثبات مرز شمالی ما را تضمین خواهد کرد.»
*  میشل عون، رئیس‌جمهور لبنان، اعلام کرد که توافق صرفاً «فنی» است و هیچ «بُعد سیاسی» ندارد.
*  سید حسن نصرالله گفت: «آنچه رخ داد پیروزی بزرگ بزرگ بزرگی برای دولت لبنان، شهروندان و مقاومت است.» نصرالله تأکید کرد که توافق بدون عادی‌سازی روابط با اسرائیل به دست آمده و هیئت‌های دو طرف در هیچ مرحله‌ای زیر یک سقف ننشستند. همچنین اعلام کرد که وضعیت آماده‌باش ویژه حزب‌الله پایان یافته‌است.

## تحلیل
این توافق می‌تواند به منبع درآمد کلیدی برای لبنان تبدیل شود؛ کشوری که گرفتار بحران اقتصادی شده و شبکه برق آن ناپایدار است. بهبود اقتصاد لبنان می‌تواند نهادهای دولتی را تقویت و نفوذ حزب‌الله لبنان را کاهش دهد. با این حال نخستین حفاری اکتشافی که در اکتبر ۲۰۲۳ در میدان قانا انجام شد نتوانست مقادیر تجاری گاز بیابد.

اسرائیل اعلام کرده بود که می‌تواند ظرف چند هفته پس از امضای توافق استخراج نفت و گاز از میدان کاریش را آغاز و آن را در بحبوحه تهاجم روسیه به اوکراین به اروپا صادر کند. اسرائیل توافق را عاملی برای تقویت ثبات منطقه‌ای دانست و امیدوار بود که تهدیدهای حزب‌الله در مرز دریایی شمالی‌اش فروکش کند. رندا اسلیم از مؤسسه خاورمیانه گفت این توافق می‌تواند سرانجام به مذاکره دربارهٔ ترسیم مرز زمینی اسرائیل و لبنان بینجامد.

## جستارهای وابسته
* درگیری اسرائیل و لبنان
* درگیری حزب‌الله و اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن توافقنامه در پایگاه سازمان ملل

رده:آب‌های مورد مناقشه
رده:مرز اسرائیل و لبنان
رده:اسرائیل در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:اسرائیل در دهه ۲۰۲۰ (میلادی)
رده:لبنان در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:لبنان در دهه ۲۰۲۰ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در دهه ۲۰۲۰ (میلادی)
رده:روند صلح اسرائیل-اعراب
رده:درگیری اسرائیل و لبنان
رده:روابط اسرائیل و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و لبنان
رده:اسرائیل و سازمان ملل متحد
رده:لبنان و سازمان ملل متحد
رده:نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ
رده:ریاست‌جمهوری جو بایدن