سلامت در عراق

**سلامت در عراق** به سیستم مراقبت‌های بهداشتی عمومی کشور و سلامت کلی جمعیت کشور اشاره دارد. عراق متعلق به منطقه سلامت سازمان جهانی بهداشت در مدیترانه شرقی است و طبق طبقه‌بندی درآمد بانک جهانی در سال ۲۰۱۳، در رده متوسط رو به بالا طبقه‌بندی می‌شود. وضعیت سلامت در عراق در طول تاریخ پرتلاطم اخیر خود و به ویژه در ۴ دهه گذشته، نوسان داشته است. این کشور در دهه ۱۹۸۰ یکی از بالاترین استانداردهای پزشکی را در منطقه داشت و تا سال ۱۹۹۱، کل بودجه سالانه سلامت به‌طور متوسط حدود ۴۵۰ میلیون دلار بود. جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ خسارات زیادی به زیرساخت‌های اصلی عراق وارد کرد. این شامل سیستم مراقبت‌های بهداشتی، بهداشت، حمل و نقل، آب و برق می‌شود. تحریم‌های اقتصادی سازمان ملل روند وخامت اوضاع را تشدید کرد. کل بودجه سالانه سلامت برای این کشور، یک دهه پس از تحریم‌ها، به ۲۲ میلیون دلار کاهش یافت که به سختی ۵٪ از بودجه آن در دهه ۱۹۸۰ است. در طول دهه آخر حکومت خود، رژیم صدام حسین بودجه بهداشت عمومی را ۹۰ درصد کاهش داد و به وخامت قابل توجه مراقبت‌های بهداشتی کمک کرد. در طول آن دوره، مرگ و میر مادران تقریباً سه برابر افزایش یافت و حقوق پرسنل پزشکی به شدت کاهش یافت. امکانات پزشکی که در سال ۱۹۸۰ از بهترین‌ها در خاورمیانه بودند، رو به وخامت گذاشتند. شرایط به ویژه در جنوب وخیم بود، جایی که سوء تغذیه و بیماری‌های ناشی از آب در دهه ۱۹۹۰ رایج شد. شاخص‌های بهداشتی در طول دهه ۱۹۹۰ رو به وخامت گذاشت. در اواخر دهه ۱۹۹۰، میزان مرگ و میر نوزادان عراق بیش از دو برابر شد. از آنجا که درمان و تشخیص سرطان و دیابت در دهه ۱۹۹۰ کاهش یافت، عوارض و مرگ و میر ناشی از این بیماری‌ها در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ به شدت افزایش یافت.

جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، حدود ۱۲٪ از بیمارستان‌ها و دو آزمایشگاه اصلی بهداشت عمومی عراق را نابود کرد. فروپاشی زیرساخت‌های بهداشتی در سال ۲۰۰۳ منجر به افزایش موارد ابتلا به وبا، اسهال خونی و تب حصبه شد. سوءتغذیه و بیماری‌های دوران کودکی که در اواخر دهه ۱۹۹۰ به‌طور قابل توجهی افزایش یافته بود، همچنان در حال گسترش بود. در سال ۲۰۰۵، میزان ابتلا به حصبه، وبا، مالاریا و سل در عراق بیشتر از کشورهای مشابه بود. در سال ۲۰۰۶، حدود ۷۳ درصد از موارد ابتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی (اچ‌آی‌وی)/ سندرم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز) در عراق از طریق تزریق خون و ۱۶ درصد از طریق انتقال جنسی بوده است. مرکز تحقیقات ایدز در بغداد، که اکثر موارد در آن تشخیص داده شده است، درمان رایگان ارائه می‌دهد و آزمایش برای خارجی‌هایی که وارد عراق می‌شوند اجباری است. بین اکتبر ۲۰۰۵ و ژانویه ۲۰۰۶، حدود ۲۶ مورد جدید شناسایی شد که مجموع رسمی آن را از سال ۱۹۸۶ به ۲۶۱ مورد رساند. حمله سال ۲۰۰۳ و پیامدهای ناامنی و بی‌ثباتی قابل توجه آن همراه با زیرساخت‌های آسیب‌دیده، باعث شده است که پیشرفت در شاخص‌های بهداشتی آنطور که باید با بسیاری از کشورهای منطقه مقایسه نشود. در سال ۲۰۱۰، امید به زندگی ۵۸ سال بود که از ۶۵ سال ۳۰ سال قبل کاهش یافته بود. تا سال ۲۰۱۱، سل به ۶ برابر بیشتر از سوریه و ۳۰ برابر بیشتر از اردن رسیده بود. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۱، میزان ایمن‌سازی کودکان ۲۰ درصد کاهش یافت. عراق تا سال ۲۰۱۵ به اهداف توسعه هزاره شماره ۴ و ۵ خود دست نیافته است.

ابتکار سنجش حقوق بشر نشان می‌دهد که عراق ۷۵٫۰٪ از آنچه را که باید برای حق سلامت بر اساس سطح درآمد خود انجام دهد، برآورده می‌کند. وقتی به حق سلامت در رابطه با کودکان نگاه می‌کنیم، عراق ۹۳٫۱٪ از آنچه را که بر اساس درآمد فعلی خود انتظار می‌رود، محقق می‌کند. در رابطه با حق سلامت در میان جمعیت بزرگسال، این کشور تنها ۸۶٫۴٪ از آنچه را که بر اساس سطح درآمد کشور انتظار می‌رود، محقق می‌کند. عراق هنگام ارزیابی حق سلامت باروری در دسته «بسیار بد» قرار می‌گیرد، زیرا این کشور تنها ۴۵٫۴٪ از آنچه را که انتظار می‌رود بر اساس منابع (درآمد) موجود خود به دست آورد، محقق می‌کند.

## تاریخچه
### قبل از جنگ خلیج فارس
عراق از درآمد حاصل از منابع نفتی، که بخش عمده‌ای از تولید ناخالص داخلی آن را تشکیل می‌داد، برای ایجاد یک سیستم مراقبت‌های بهداشتی مدرن و مستحکم استفاده کرد. خدمات بهداشتی برای اکثر مردم رایگان و در دسترس بود. این کشور زیرساخت‌های بهداشتی خوبی داشت و تقریباً برای همه مردم در مناطق شهری و اکثریت در مناطق روستایی، آب آشامیدنی سالم تأمین می‌شد.

### پس از جنگ خلیج فارس
پس از جنگ خلیج فارس، این کشور تقریباً ویران شده بود و بیشتر زیرساخت‌های آن از بین رفته بود. اکثر مردم آب آشامیدنی سالم و برق نداشتند. زیرساخت‌های بهداشتی آسیب دیده بود. توزیع مواد غذایی و تجهیزات پزشکی به دلیل کاهش قابلیت‌های حمل و نقل به سطوح بحرانی متوقف شد. این امر منجر به سوء تغذیه و شیوع بسیاری از بیماری‌های عفونی مانند وبا، مالاریا، حصبه و گاستروانتریت شد. تعداد عراقی‌هایی که به دلیل اثرات بهداشتی جنگ خلیج فارس جان خود را از دست دادند، ۱۰۰۰۰۰ نفر تخمین زده شده است. پس از جنگ در سال ۱۹۹۱ و در هشت ماه از ژانویه تا اوت، مرگ و میر نوزادان و کودکان سه برابر افزایش یافته بود. تحریم‌های اقتصادی سازمان ملل علیه عراق که در اوت ۱۹۹۰ پس از حمله به کویت اعلام شد، بازسازی و احیای زیرساخت‌های کشور را برای عراق دشوار کرد. تحریم‌های اقتصادی همچنین منجر به کمبود تجهیزات و ملزومات پزشکی شد، به طوری که خدمات بهداشتی به جمعیت، از جمله خدمات واکسیناسیون، به شدت تحت تأثیر قرار گرفت و میلیون‌ها کودک را در معرض خطر عفونت قرار داد؛ بنابراین، در دهه ۱۹۹۰ بسیاری از عراقی‌ها بر اثر بیماری‌هایی که قبل از تحریم‌ها و جنگ قابل درمان یا پیشگیری بودند، جان خود را از دست دادند. دولت عراق در سال ۱۹۹۶ با شرایط سازمان ملل موافقت کرد و این منجر به برنامه نفت در برابر غذا شد که به کشور اجازه می‌داد تا لوازم و تجهیزات بشردوستانه وارد کند. این برنامه منجر به بهبود نسبی در تأمین آب و برق، بهداشت و خدمات بهداشتی شد.

## منابع

رده:تندرستی در عراق