ایزابلا دسته

**ایزابلا دِسته** (۱۹ مه ۱۴۷۴ – ۱۳ فوریه ۱۵۳۹) مارکزیس مانتوا و یکی از زنان برجسته رنسانس ایتالیا بود که نقش مهم فرهنگی و سیاسی داشت.

او حامی هنر و مد بود و سبک نوآورانه پوشش او توسط بسیاری از زنان تقلید می‌شد. شاعر آریوستو او را «ایزابل آزادمنش و بزرگ‌منش» نامید، و نویسنده ماتئو باندلو او را «برترین زن» توصیف کرد. دیپلمات نیکولو دا کورِجیو او را «بانوی اول جهان» لقب داد.

او در غیاب همسرش و همچنین در دوران خردسالی پسرش فدریکو به مانتوا خدمت کرد. ایزابل نامه‌نگار پرکاری بود و با خواهرشوهرش تا پایان عمر مکاتبه داشت. ایزابل در خانواده‌ای فرهنگی در شهر فرارا بزرگ شد، تحصیلات کلاسیک عالی دریافت کرد و با بسیاری از دانشمندان و هنرمندان مشهور دیدار کرد. با توجه به حجم زیاد مکاتبات باقی‌مانده از ایزابل با خانواده و دوستانش، زندگی او به‌خوبی مستند شده است.

## زندگی‌نامه
ایزابل در سه‌شنبه، ۱۹ مه ۱۴۷۴، ساعت ۹ شب به دنیا آمد. مادرش، الئونور ناپل، نامه‌ای به دوستش باربارا گونزاگا نوشت و جزئیات تولد ایزابل در فرارا را شرح داد. الئونور دختر فردیناند اول، پادشاه آرگون ناپل بود.

یک سال بعد، در ۲۹ ژوئن ۱۴۷۵، خواهرش بئاتریس به دنیا آمد و در ۱۴۷۶ و ۱۴۷۷ دو برادرش آلفونسو و فرانته متولد شدند. در ۱۴۷۹ و ۱۴۸۰ دو برادر دیگر به دنیا آمدند؛ ایپولیتو و سیژیسموندو. از میان همه کودکان خانواده، ایزابل به‌عنوان فرزند مورد علاقه شناخته می‌شد.

در سال تولد برادرش فرانته، ایزابل همراه مادرش به ناپل سفر کرد. وقتی مادرش به فرارا بازگشت، ایزابل با او همراه شد و دو کودک دیگر برای سال‌ها در ناپل ماندند: بئاتریس توسط پدربزرگش به فرزندخواندگی پذیرفته شد و برادر کوچک‌تر، فرانته تحت سرپرستی عمویشان آلفونسو قرار گرفت.
پیوند=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Giancriostoforo_romano,_medaglia_di_isabella_d'este,_marchesa_di_mantova.JPG|چپ|بندانگشتی|مدال ایزابل

### تحصیلات
به دلیل استعداد فوق‌العاده، اغلب در مورد متون کلاسیک و امور دولت با سفیران گفتگو می‌کرد. همچنین با نقاشان، موسیقی‌دانان، نویسندگان و دانشمندانی که در اطراف دربار زندگی می‌کردند، آشنا بود. علاوه بر دانش گسترده تاریخ و زبان‌ها، قادر بود آثار ویرژیل و ترنس را از بر بخواند. ایزابل همچنین خواننده و نوازنده ماهری بود. این مهارت‌ها، نوآور رقص‌های جدید نیز بود و هنر رقص را از استاد رقص یهودی به نام آمبروزیو آموخته بود.

### نامزدی و ازدواج
بندانگشتی|''مینیاتور آمبراس'' از ایزابل، هنرمند ناشناس (قرن ۱۶)
در ۱۴۸۰، در سن ۶ سالگی، ایزابل با فرانچسکو، وارث مارکزیس مانتوا که هشت سال از او بزرگ‌تر بود، نامزد شد. دو هفته بعد، دوک میلان درخواست ازدواج دخترش را برای پسرش، لودویکو، کرد. در عوض، خواهرش بئاتریس با لودویکو نامزد شد و دوشس میلان شد. مهریه او ۲۵٬۰۰۰ ducat بود. اگرچه او زیبا نبود، ایزابل به قدرت و شجاعت فرانچسکو احترام می‌گذاشت و او را یک نجیب‌زاده می‌دانست. پس از چند ملاقات اولیه، از همراهی او لذت می‌برد و سال‌های بعد را صرف شناختن او و آماده شدن برای مقام مارکزیس مانتوا کرد. در دوران نامزدی، نامه‌ها، اشعار و سونات‌هایی که او برایش می‌فرستاد را گرامی می‌داشت.

ده سال بعد، در ۱۱ فوریه ۱۴۹۰، در سن ۱۵ سالگی، با فرانچسکو ازدواج کرد. در آن زمان، او به مقام مارکزیس دست یافته بود. علاوه بر این، فرانچسکو فرمانده کل ارتش‌های جمهوری ونیز بود. ایزابل همسر او شد و جشن بزرگی به‌مناسبت ازدواج برگزار شد که در ۱۵ فوریه اجرا شد. او مبلغ ۳٬۰۰۰ دوکات به‌عنوان مهریه و جواهرات و ظروف ارزشمند و سرویس نقره‌ای به همراه آورد. پیش از ضیافت مجلل پس از مراسم عروسی، ایزابل از خیابان‌های اصلی فرارا سوار بر اسبی با زین و پوشش مزین به جواهرات و طلا عبور کرد.

#### روابط با میلان
در ۱۴۹۱ ایزابل با یک همراه کوچک به برسلو و از آنجا به پاویا رفت تا خواهرش بئاتریس را که با لودویکو ایل مورو ازدواج کرده بود، همراهی کند. در این سفر دوباره گالئاتزو سانسورینو را دید — همان‌طور که در کودکی در فرارا می‌شناخت — و با او مکاتبات طولانی و گاهی طنزآمیز داشت. هویت او دقیق مشخص نیست و ممکن است همان گالئاچو ویسکونتی، کنت آرسیو باشد که از درباریان مورد علاقه دوک‌ها بود.
پیوند=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Statua_di_San_Vittore_dal_basso_museo_del_Duomo_di_Milano.jpg|چپ|بندانگشتی|احتمالاً پرتره گالئاتزو به صورت مجسمه در مجموعه موزه بزرگ میلان
بین این دو بلافاصله بحثی آغاز شد که ماه‌ها ادامه داشت، دربارهٔ اینکه کدام شوالیه بهتر است، اورلاندو یا رینالدو: گالئاچو طرفدار اول و خواهران دسته طرفدار دوم بودند. گالئاچو که جذابیت زیادی داشت، توانست هر دو را به ایمان اورلاندو متمایل کند، اما ایزابل پس از بازگشت به مانتوا دوباره رینالدو را ترجیح داد. گالئاچو او را این‌گونه به خاطر سپرد: «فقط من کافی بودم که ذهن او را تغییر دهم و فریاد بزند *رولاندو! رولاندو!*»، او را دعوت کرد تا از الگوی خواهرش پیروی کند و قسم خورد که بار دوم نیز او را متمایل خواهد کرد، هرگاه دوباره ملاقات کنند. ایزابل شوخ‌طبعانه پاسخ داد که در آن زمان قورباغه‌ای خواهد آورد تا او را آزار دهد و این منازعه مدت‌ها ادامه یافت.

### نقش سیاسی و سلطنتی
ایزابل دسته در دوران غیاب همسرش به مانتوا فعالیت می‌کرد و در این مدت امور دولت و دیپلماسی را به‌طور مستقیم اداره می‌کرد. او سیاستمداری زیرک بود و توانست با استفاده از نامه‌نگاری و ارتباطات گسترده، جایگاه مانتوا را در ایتالیا تقویت کند. در زمان خردسالی پسرش فدریکو نیز امور حکومت را اداره نمود و اعتبار خود را در دیپلماسی بین ایالت‌های ایتالیا تثبیت کرد.

### حمایت از هنر و فرهنگ
ایزابل یکی از مهم‌ترین حامیان هنر در دوره رنسانس ایتالیا بود. او با سفارش دادن نقاشی‌ها، مجسمه‌ها، مدال‌ها و آثار معماری به هنرمندان بزرگ زمان خود، سبک هنری و فرهنگی مانتوا را شکل داد. از جمله هنرمندان شاخصی که با او همکاری داشتند می‌توان به لئوناردو داوینچی، آندره آ مانتگنا و تیتیان اشاره کرد.

او همچنین به شعر و ادبیات علاقه‌مند بود و با نویسندگان و شاعران معاصر مکاتبه می‌کرد. نامه‌های او با خواهرشوهرش الیزابت گونزاگا نمونه‌ای از ادبیات و فلسفه روزگار بود و نشان می‌دهد که ایزابل علاوه بر سیاست و هنر، در زمینه علم و دانش نیز آگاه بود.

### مد و سبک پوشش
ایزابل به عنوان یک رهبر مد نیز شناخته می‌شد. سبک پوشش نوآورانه او توسط زنان اشراف‌زاده و حتی در دربارهای دیگر ایتالیا تقلید می‌شد. او از پارچه‌های گران‌بها، جواهرات و رنگ‌های تازه استفاده می‌کرد و طراحی‌های لباس او تحسین بسیاری از معاصرانش را برانگیخت.

### نامه‌نگاری و زندگی شخصی
ایزابل نامه‌نگاری گسترده‌ای داشت و مکاتبات او با اعضای خانواده و دوستانش از منابع مهم تاریخی محسوب می‌شوند. او به کمک این نامه‌ها نه تنها زندگی شخصی خود را مستند کرد، بلکه دیدگاه‌های سیاسی و فرهنگی خود را نیز منتقل نمود.

### فرزندان و خاندان
ایزابل و همسرش فرانچسکو هشت فرزند داشتند که بسیاری از آن‌ها در سیاست و فرهنگ ایتالیا نقش داشتند:
* الئونور گونزاگا – دوشس اوربینو
* مارگاریتا گونزاگا
* فدریکو دوم – دوک مانتوا
* لیویا گونزاگا
* هیپولیتا گونزاگا
* هرکول گونزاگا
* فرانته گونزاگا
* لیویا گونزاگا

فرزندان او با خاندان‌های دیگر اشرافی ایتالیا ازدواج کردند و از این طریق اتحادهای سیاسی مهمی شکل گرفت. نقش ایزابل در تربیت و آموزش فرزندانش نیز اهمیت ویژه‌ای داشت و بسیاری از آن‌ها تحت تأثیر تربیت فرهنگی و هنری او، شخصیت‌های برجسته‌ای شدند.

### تأثیر فرهنگی و سیاسی
ایزابل دسته به عنوان یک شخصیت برجسته رنسانس، هم در عرصه سیاسی و هم فرهنگی تأثیرگذار بود. او با توانمندی در دیپلماسی، حفظ استقلال مانتوا و مدیریت امور کشور در دوران غیاب همسر و پسرش، نمونه‌ای از زنان سیاستمدار موفق دوره رنسانس شد.

در عرصه فرهنگی، او به ترویج هنرهای زیبا، موسیقی، ادبیات و مد کمک کرد. سبک زندگی، نامه‌نگاری و حمایت‌های هنری او الهام‌بخش بسیاری از زنان و خانواده‌های اشرافی دیگر در ایتالیا شد.

### یادبود و میراث
آثار هنری سفارش داده شده توسط ایزابل، شامل نقاشی‌ها، مدال‌ها و مجسمه‌ها، در موزه‌ها و مجموعه‌های معتبر ایتالیا و جهان باقی مانده‌اند. نامه‌ها و مکاتبات او نیز به پژوهشگران کمک می‌کند تا دیدگاه‌ها، سیاست‌ها و سبک زندگی زنان اشرافی در دوره رنسانس را بهتر درک کنند.

او همچنان به عنوان نماد زنی با قدرت، فرهنگ و ذوق هنری شناخته می‌شود و تأثیر او بر هنر و مد در اروپا تا قرن‌ها ادامه یافت.

## فعالیت‌های فرهنگی

ایزابل دسته به‌عنوان مهم‌ترین حامی هنر در دوره رنسانس شناخته می‌شود؛ زندگی او از طریق مکاتباتش که در مانتوا بایگانی شده‌اند، به خوبی مستند شده است (تقریباً ۲۸٬۰۰۰ نامه دریافت شده و نسخه‌ای از حدود ۱۲٬۰۰۰ نامه ارسال شده).

### حمایت از هنر
در نقاشی، هنرمندان مشهور زیادی در زمان خود برای او کار می‌کردند، از جمله: جووانی بلینی، جورجیونه، لئوناردو داوینچی، آندره آ مانتنیا (نقاش دربار تا ۱۵۰۶)، پروژینو، رافائل، تیتیان، آنتونیو دا کورژیو، لورنزو کاستا (نقاش دربار از ۱۵۰۹)، دوسو دوسی، فرانچسکو فرانسیا، جولیو رومانو و دیگران. او در کاخ دوکال مانتوا با تمثیل‌هایی از مانتنا، پروجینو، کوستا و کورِجیو تزئین شد.

هم‌زمان، او با مهم‌ترین مجسمه‌سازان و سازندگان مدال زمان خود همکاری داشت، از جمله میکل آنژ، باستان، جیان کریستوفورو رومانو، و تولیو لومباردو، و همچنین آثار هنری روم باستان را جمع‌آوری می‌کرد.

در زمینه نویسندگان، ایزابل باپیترو آرتینو، لودوویکو آریوستو، پیترو بمبو، بالداسار کاستیلیونه، ماریو اکیکولا، جیان جورجیو تریسینو و دیگران در تماس بود.

در موسیقی، ایزابل از آهنگسازان بارتولومئو ترومبونچینو و مارکو کارا حمایت می‌کرد و خود نیز عود می‌نواخت. به‌طور غیرمعمول، او زنان را به‌عنوان خواننده حرفه‌ای در دربار استخدام می‌کرد، از جمله جیووانا مورسکی همسر مارچتو کارا.

در معماری، او توانایی ساخت کاخ‌های جدید را نداشت، اما معمارانی را حمایت می‌کرد.

ایزابل همچنین به‌عنوان نماد مد زمان خود شناخته می‌شد. *بالزو* به‌عنوان پوشش سر او مشهور است – اختراع او در نامه‌های حدود ۱۵۰۹ مستند شده و در چند پرتره از دیگر زنان در دهه‌های ۱۵۲۰ و ۱۵۳۰ دیده می‌شود.

## پرتره‌ها

با وجود حمایت‌های هنری قابل توجه ایزابل که شامل تعدادی پرتره نیز می‌شد، تعداد کمی پرتره باقی مانده است که بتوان آن‌ها را به‌طور قطعی ایزابل نسبت داد، به ویژه در مقایسه با خواهرش بئاتریس. مشخص است که ایزابل مسن‌تر، ترجیح می‌داد پرتره‌های ایده‌آل‌شده داشته باشد و حتی حاضر به نشستن به‌عنوان مدل نبود. با این حال، می‌توان فرض کرد که او بر مشاهده ویژگی‌های شخصی خود در نتیجه کار اصرار داشته است. این تعداد اندک پرتره، «ناهمگون» شناخته می‌شوند (به این معنا که رنگ چشم و مو و همچنین ابروها در دو پرتره تیتیان متفاوت است).

در سال ۱۴۹۵، ایزابل با قاطعیت از نشستن به‌عنوان مدل برای *آندره‌آ مانتنیا و مدونای پیروزی* خودداری کرد – جایی که تصویر او کنار همسرش قرار می‌گرفت – زیرا نقاش در گذشته او را «به‌طور بسیار بد» نقاشی کرده بود – در پرتره‌ای که در واقع باقی نمانده است – «که هیچ شباهتی با من نداشت». با این حال، قضاوت منفی مارکزیس به دلیل ناتوانی مانتنا در تصویر کردن واقعی او نبود، بلکه به دلیل عدم توانایی او در «تقلب طبیعی خوب» بود، یعنی ایده‌آل‌سازی. همسر او، فرانچسکو، مجبور شد تنها ژست بگیرد و مانتنا اختلال تقارن را با نقاشی سنت الیزابت، قدیس هم‌نام خود، به جای مارکزیس جبران کرد.

در سال‌های اخیر، چندین موزه تعدادی از پرتره‌های باقی‌مانده که ایزابل نامیده می‌شدند را به دلیل نگرانی از احتمال اشتباه در شناسایی، از مجموعه خود حذف کرده‌اند.

سه پرتره رنگی باقی‌مانده هنوز هم ناهمگون هستند:
* *امبراس مینیاتوری،* قرن ۱۶
* *[[ایزابلا در لباس قرمز (اثر روبنز)|ایزابلا با لباس قرمز]]* اثر تیتیان، حدود ۱۵۲۹ (گمشده، از یک نسخه حدود ۱۶۰۵ شناخته شده است)
* *ایزابلا در لباس سیاه* اثر تیتیان، ۱۵۳۶

*پرتره ای به نام لابلا* به‌عنوان جایگزینی برای پرتره تیتیان ۱۵۳۶ در وین مورد بحث قرار گرفته است، زیرا سفارش از طرف حامی ۶۰ ساله برای یک پرتره جوان‌تر بود؛ اگر *La Bella* ایزابل باشد، رنگ چشم، رنگ مو، ابروها و ظاهر کلی در تمام پرتره‌های شناخته شده همگن می‌شود و امکان شناسایی‌های بیشتر فراهم می‌شود.
File:Isabella_d'Este_palazzo_ducale.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Isabella_d'Este_palazzo_ducale.jpg|پرتره مینیاتوری (با کتیبه) به عنوان کپی از یک هنرمند ناشناس مانتویی، وین، قرن شانزدهم
File:Gian_Cristoforo_Romano_003.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gian_Cristoforo_Romano_003.jpg|نیم تنه، جووانی کریستوفورو رومانو، موزه هنر کیمبل، ج. ۱۵۰۰
File:Caroto_Retrato_de_mujer_Louvre.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caroto_Retrato_de_mujer_Louvre.jpg|پرتره زن توسط جووانی فرانچسکو کاروتو، لوور، ج. ۱۵۰۵-۱۵۱۰
File:Lady_lapdog.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lady_lapdog.jpg|پرتره یک بانو با سگ دست آموز، اثر لورنزو کوستا، مجموعه سلطنتی، قلعه ویندزور، حدود ۱۵۰۰ میلادی
File:Francesco_Francia_attributed_-_likely_Isabella_d'Este.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Francesco_Francia_attributed_-_likely_Isabella_d'Este.jpg|پرتره زن توسط فرانچسکو فرانسیا، c. 1511[1]
File:Tizian_-_La_Bella.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tizian_-_La_Bella.jpg|*La Bella*، پرتره‌ای ایده‌آل اثر تیتیان، که تصور می‌شود ایزابل دسته ۱۵۳۶
File:Peter_Paul_Rubens_122.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Peter_Paul_Rubens_122.jpg|*ایزابل در لباس قرمز* حدود ۱۶۰۵
File:Andrea Solario - The Lute Player.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Andrea Solario - The Lute Player.jpg|*نوازنده لوت* حدود ۱۵۱۰
File:After_Leonardo_da_Vinci_-_IsabellaEste.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:After_Leonardo_da_Vinci_-_IsabellaEste.jpg|نقاشی ناشناس برگرفته از نقاشی لئوناردو داوینچی، ایزابلا دِسته، قرن شانزدهم، مجموعه خصوصی.


### روابط با لئوناردو و نظریه مونا لیزا

در فهرست کامل آثار لئوناردو داوینچی (۲۰۱۹)، تنها ایزابلا دِ‌اِسته به‌عنوان یک جایگزین محتمل برای موضوع نقاشی مونا لیزای لئوناردو ثبت شده است، که معمولاً به‌عنوان پرتره‌ای از لیزا دل جیوکوندو در نظر گرفته می‌شود. لیزا همسر یک تاجر کم‌نام در فلورانس بود و جورجیو وازاری دربارهٔ پرترهٔ او توسط لئوناردو نوشته است– موضوعی که هنوز در مورد اینکه آیا این همان پرتره‌ای است که اکنون به نام مونا لیزا شناخته می‌شود، مورد بحث است. هیچ مقایسهٔ تصویری معتبری میان لیزا دل جیوکوندو و آثار شناخته‌شده وجود ندارد و قالب اثر بیشتر به نفع یک حامی هنری ثروتمند سخن می‌گوید.

**تطابق مدل مو:** مدال پرتره توسط جیان کریستوفورو رومانو (۱۴۹۶–۱۵۰۵) / مونا لیزا (پرادو) از کارگاه لئوناردو (۱۵۰۶–۱۵۱۹)

شواهدی که ایزابلا را به‌عنوان موضوع این اثر مشهور تأیید می‌کند شامل طراحی لئوناردو به نام «ایزابلا دِ‌اِسته» از سال ۱۴۹۹ و نامه‌های او در سال‌های ۱۵۰۱–۱۵۰۶ است که در آن‌ها درخواست پرترهٔ وعده داده‌شده را کرده بود. استدلال‌های دیگر بر کوه‌های پس‌زمینه تأکید دارند که نشان‌دهندهٔ زادگاه موضوع نقاشی است و همچنین دستهٔ صندلی در نقاشی که به‌عنوان نماد رنسانس برای شناسایی پرترهٔ یک فرمانروا استفاده می‌شد. نسخهٔ پاک‌شدهٔ مونا لیزا در موزه پرادو نیز مدل موی نشان داده‌شده در مدال‌های پرترهٔ ایزابلا دِ‌اِسته را تأیید می‌کند: موهای جمع‌شده و حلقه‌های اطراف شقیقه. تنها موردی که موزه لوور (در سال ۱۹۷۵) در آن تردید داشت این بود که ایزابلا باید «بلوند» باشد، ویژگی‌ای که تنها در تصویر پراکنده و نامطمئن «ایزابلا در لباس سیاه» دیده می‌شود.

## پیوند به بیرون
* صفحه ایزابل دسته در ویکی‌پدیای ایتالیایی
* میراث خانواده گونزاگا

## منابع

رده:اشراف سده ۱۶ (میلادی) اهل ایتالیا
رده:اهالی ایتالیا در دوره رنسانس
رده:درگذشتگان ۱۵۳۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۴۷۴ (میلادی)
رده:زنان سده ۱۶ (میلادی) اهل ایتالیا
رده:نامه‌نگاران اهل ایتالیا