گفتگوهای صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۰–۲۰۱۱)

**گفتگوهای صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۰–۲۰۱۱)** به مذاکرات مستقیم میان اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین اشاره دارد که در سال ۲۰۱۰ در چارچوب فرایند صلح اسرائیل و فلسطین و با میانجی‌گری ایالات متحده آمریکا برگزار شد. این مذاکرات با حضور رئیس‌جمهور آمریکا باراک اوباما، نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو و رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین محمود عباس انجام گرفت. هدف نهایی این گفتگوها دستیابی به توافقی رسمی برای حل درگیری اسرائیل و فلسطین از راه اجرای چاره دوکشوری بود؛ به‌گونه‌ای که اسرائیل همچنان کشوری یهودی باقی بماند و کشوری مستقل برای مردم فلسطین برپا شود.

در آغاز سال ۲۰۱۰، نتانیاهو توقفی ده‌ماهه در ساخت‌وساز شهرک‌ها در کرانه باختری اعلام کرد؛ اما تشکیلات خودگردان فلسطین این اقدام را ناکافی دانست و آن را نپذیرفت. پس از نزدیک به دو سال بن‌بست، مذاکرات مستقیم در سپتامبر ۲۰۱۰ از سر گرفته شد. با این حال، ائتلافی از ۱۳ گروه شبه‌نظامی فلسطینی به رهبری حماس حملاتی را علیه غیرنظامیان اسرائیلی آغاز کرد تا روند مذاکرات را برهم بزند. گفتگوهای مستقیم در اواخر سپتامبر ۲۰۱۰ با پایان یافتن مهلت توقف ساخت‌وساز و امتناع نتانیاهو از تمدید آن فرو پاشید. نتانیاهو تمدید توقف را مشروط به شناسایی اسرائیل به‌عنوان کشور یهودی از سوی فلسطینیان کرد و رهبران فلسطینی نیز ادامه مذاکرات را منوط به تمدید توقف ساخت‌وساز دانستند. این تصمیم نتانیاهو با انتقاد کشورهای اروپایی و ایالات متحده روبه‌رو شد.

## پیشینه
مذاکرات مستقیم میان تشکیلات خودگردان فلسطین و دولت اسرائیل دهه‌ها ادامه داشته و همواره دشواری‌های فراوانی دربرداشته است.

### سیاست دولت اوباما
هنگامی که باراک اوباما در ژانویه ۲۰۰۹ ریاست‌جمهوری ایالات متحده را بر عهده گرفت، حل مسالمت‌آمیز درگیری اسرائیل و فلسطین را در اولویت نخست دولت خود قرار داد و سناتور پیشین جرج جی. میچل را به‌عنوان فرستاده ویژه صلح منصوب کرد.

در مارس ۲۰۰۹، وزیر امور خارجه آمریکا هیلاری کلینتون به اسرائیل سفر کرد. کلینتون شهرک‌های اسرائیلی و تخریب خانه‌های عرب‌ها در اورشلیم شرقی را «مضر» برای فرایند صلح اسرائیل و فلسطین خواند و از تشکیل کشور فلسطینی حمایت کرد. با این حال، بنیامین نتانیاهو به‌عنوان نخست‌وزیر منتخب از خودمختاری فلسطینیان پشتیبانی می‌کرد اما صراحتاً دیدگاه آمریکا و فلسطینیان دربارهٔ تشکیل کشور مستقل فلسطینی را تأیید نکرد.

با ورود فرستاده ویژه جرج میچل، نتانیاهو اعلام کرد که هرگونه از سرگیری مذاکرات با فلسطینیان مشروط به شناسایی اسرائیل به‌عنوان کشور یهودی از سوی آنان خواهد بود. رهبری فلسطین این پیشنهاد را رد کرد.

### سخنرانی اوباما در قاهره
در ۴ ژوئن ۲۰۰۹، اوباما سخنرانی‌ای در دانشگاه قاهره در مصر ایراد کرد که در آن جهان اسلام را مخاطب قرار داد. اوباما در این سخنرانی خواستار «آغازی نوین» در روابط میان جهان اسلام و ایالات متحده شد. وی دربارهٔ درگیری اسرائیل و فلسطین گفت: «تنها راه‌حل، برآورده شدن آرزوهای هر دو طرف از راه دو کشور است» و از هر دو طرف خواست مذاکرات را از سر بگیرند. همچنین افزود: «ایالات متحده مشروعیت ادامه شهرک‌سازی اسرائیل را نمی‌پذیرد» زیرا این کار «تلاش‌ها برای دستیابی به صلح را تضعیف می‌کند. زمان آن رسیده که این شهرک‌سازی‌ها متوقف شود.»

### سخنرانی نتانیاهو در دانشگاه بار-ایلان
در ۱۴ ژوئن ۲۰۰۹، در پاسخ به سخنرانی اوباما در قاهره، نتانیاهو سخنرانی‌ای در دانشگاه بار-ایلان ایراد کرد و برای نخستین‌بار از «کشور فلسطینی غیرنظامی‌شده» حمایت کرد؛ در حالی که دو ماه پیش‌تر تنها از خودمختاری فلسطینیان سخن می‌گفت. نتانیاهو اعلام کرد که کشور فلسطینی را تنها در صورتی می‌پذیرد که اورشلیم پایتخت یکپارچه اسرائیل باقی بماند (هرچند برای همه ادیان باز باشد)، فلسطینیان نیروی نظامی نداشته باشند و از ادعای حق بازگشت فلسطینیان دست بردارند. همچنین حق «رشد طبیعی» در شهرک‌های موجود در کرانه باختری را مطالبه کرد. این سخنرانی به‌طور کلی چرخشی بزرگ از مواضع سخت‌گیرانه پیشین او ارزیابی شد.

### مواضع محمود عباس
در ۱۲ ژوئیه ۲۰۰۹، محمود عباس به رسانه‌های مصری اعلام کرد که هیچ بخشی از کرانه باختری را به اسرائیل واگذار نخواهد کرد، خواستار پیوستگی سرزمینی میان کرانه باختری و نوار غزه شد و بر حق بازگشت فلسطینیان تأکید ورزید. وی در نامه‌ای به اوباما خواستار آن شد که هرگونه توافق صلح بر پایه مرزهای ۱۹۶۷ و ابتکار صلح عربی باشد. مذاکره‌کننده فلسطینی صائب عریقات نیز هرگونه «راه‌حل میانه» را رد کرد.

### نشست سه‌جانبه نیویورک
در ۲۳ اوت ۲۰۰۹، نتانیاهو در نشست هفتگی کابینه اعلام کرد که مذاکرات با فلسطینیان در سپتامبر ۲۰۰۹ آغاز خواهد شد. در همان روز، سخنگوی محمود عباس گفت تا زمانی که اسرائیل ساخت‌وساز در شهرک‌های کرانه باختری را ادامه دهد مذاکره‌ای در کار نخواهد بود.

در ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۹، کاخ سفید اعلام کرد که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد نشستی سه‌جانبه میان اوباما، نتانیاهو و عباس برگزار خواهد شد. این نشست در ۲۲ سپتامبر در نیویورک برگزار شد. پس از آن نتانیاهو اعلام کرد که با عباس بر سر لزوم از سرگیری هرچه‌سریع‌تر مذاکرات صلح به توافق رسیده‌است.

## توقف ساخت‌وساز شهرک‌ها و واکنش‌ها
در ۲۵ نوامبر ۲۰۰۹، نتانیاهو توقف ده‌ماهه ساخت‌وساز در همه شهرک‌های کرانه باختری را اعلام کرد و آن را «گامی دردناک که فرایند صلح را تشویق خواهد کرد» نامید و از فلسطینیان خواست پاسخ دهند. این تصمیم تا حد زیادی ناشی از فشار دولت اوباما بود.

تشکیلات خودگردان فلسطین این اقدام را ناکافی دانست؛ زیرا ساخت برخی واحدهای مسکونی از پیش تأییدشده ادامه داشت، توقف شامل اورشلیم شرقی نمی‌شد و پایگاه‌های غیرقانونی شهرک‌نشینان برچیده نشده بود. فلسطینیان با وجود درخواست‌های اسرائیل از ورود به مذاکرات خودداری کردند.

توقف جزئی ساخت‌وساز در اورشلیم شرقی نیز زیر نظر مقامات کنسولی آمریکا اعمال شد، هرچند دولت اسرائیل آن را رسماً تأیید نکرد. در ۱۹ ژوئیه، نتانیاهو یک پروژه بزرگ ساختمانی در پیسگات زئو را به‌عنوان «ابراز حسن نیت دیپلماتیک» متوقف کرد.

### بحران رامات شلومو
در ۱۰ مارس ۲۰۱۰، اسرائیل ساخت ۱٬۶۰۰ واحد مسکونی در محله رامات شلومو را در جریان بازدید معاون رئیس‌جمهور آمریکا جو بایدن تأیید کرد که بحران دیپلماتیکی میان اسرائیل و آمریکا پدیدآورد.

## مذاکرات غیرمستقیم و رویدادهای میانی
در اواسط مارس ۲۰۱۰، تیم‌های اسرائیلی و فلسطینی مذاکرات غیرمستقیم را از راه میانجی‌های آمریکایی آغاز کردند. این مذاکرات در پی اعتراض تشکیلات خودگردان به اقدامات اسرائیل در اورشلیم شرقی چند روزی قطع شد و در ماه مه همان سال از سر گرفته شد.

در ۱۰ مه ۲۰۱۰، اسرائیل به سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) پیوست. نخست‌وزیر فلسطین سلام فیاض و وزیر خارجه تشکیلات خودگردان ریاض المالکی پیش‌تر تلاش کرده بودند از پذیرش اسرائیل در این سازمان جلوگیری کنند.

### حمله به ناوگان غزه
در ۳۱ مه ۲۰۱۰، حمله ۲۰۱۰ به ناوگان غزه روابط اسرائیل و فلسطین را بیش از پیش تیره کرد. محمود عباس اعلام کرد که «اسرائیل کشتار به راه انداخته‌است» و سه روز عزای عمومی اعلام کرد. مقام فلسطینی مصطفی البرغوثی این حمله را محکوم کرد و خواستار تقویت جنبش بایکوت، عدم سرمایه‌گذاری و تحریم اسرائیل شد.

## آغاز گفتگوهای مستقیم

در اوت ۲۰۱۰، باراک اوباما و هیلاری کلینتون اعلام کردند که تشکیل کشور فلسطینی ظرف یک سال امکان‌پذیر است. دولت اوباما تلاش تازه‌ای را برای رسیدن به صلح آغاز کرد و توانست با جلب حمایت مصر و اردن رهبران فلسطینی را به پذیرش گفتگوهای مستقیم ترغیب کند.

در ۲ سپتامبر ۲۰۱۰، پس از ده ماه و هفت دور مذاکرات غیرمستقیم، گفتگوهای مستقیم اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین با میانجی‌گری آمریکا در واشینگتن آغاز شد. در ۱۴ سپتامبر، دور دوم مذاکرات صلح در شرم‌الشیخ مصر پایان یافت. محمود عباس اعلام کرد که دو طرف بر سر اصل تبادل سرزمین به توافق رسیده‌اند؛ اسرائیل بخش‌های کوچکی از خاک خود را در ازای حفظ شهرک‌های مرزی به فلسطینیان واگذار می‌کند. بر سر نسبت تبادل اختلاف وجود داشت: فلسطینیان خواستار نسبت یک‌به‌یک بودند و اسرائیل کمتر پیشنهاد می‌داد.

## حملات شبه‌نظامی فلسطینی
حماس و حزب‌الله لبنان تهدید کردند که در صورت پیشرفت مذاکرات به سوی توافق، گفتگوهای صلح را برهم خواهند زد. ائتلافی از ۱۳ گروه شبه‌نظامی فلسطینی به رهبری حماس حملاتی خشونت‌آمیز را برای اختلال در مذاکرات آغاز کرد. میان اوت و سپتامبر ۲۰۱۰ مجموعه‌ای از حملات انجام شد که هشت اسرائیلی از جمله دو زن باردار کشته یا زخمی شدند. نیروهای امنیتی اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین با یورش‌هایی پاسخ دادند که به کشته شدن و بازداشت شماری از عاملان حملات انجامید. حملات موشکی و خمپاره‌ای از نوار غزه تحت کنترل حماس نیز در سپتامبر افزایش یافت.

از جمله رویدادهای مهم:
* **۳۱ اوت ۲۰۱۰:** مسلحان فلسطینی چهار شهروند اسرائیلی را در خودرویشان در نزدیکی بیت‌حجی به قتل رساندند. حماس مسئولیت حمله را بر عهده گرفت.
* **۱ سپتامبر ۲۰۱۰:** مسلحان فلسطینی به دو اسرائیلی در خودرویشان نزدیک ریمونیم تیراندازی کردند. حماس مسئولیت آن را پذیرفت.
* **۲۶ سپتامبر ۲۰۱۰:** تیراندازی به یک زن باردار و همسرش در نزدیکی تنا عومریم که هر دو زخمی شدند. فتح و جهاد اسلامی مسئولیت حمله را بر عهده گرفتند.

## فروپاشی مذاکرات
### رویداد کمیته ارتباط ادهاک
در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۰، نخست‌وزیر فلسطین سلام فیاض نشستی را در نیویورک که در چارچوب کمیته ارتباط ادهاک (AHLC) برگزار شده بود با خشم ترک کرد و کنفرانس مطبوعاتی مشترک با رئیس‌جمهور اسرائیل شیمون پرز و معاون وزیر خارجه دنی آیالون را لغو نمود. علت اختلاف، درخواست آیالون برای گنجاندن عبارت «دو کشور برای دو ملت» در بیانیه پایانی بود؛ فیاض تنها با عبارت «دو کشور» موافق بود و شناسایی اسرائیل به‌عنوان کشور یهودی را نمی‌پذیرفت.

### پایان توقف ساخت‌وساز
با نزدیک شدن پایان ده ماه توقف ساخت‌وساز، عباس هشدار داد که بدون تمدید آن مذاکرات را ترک خواهد کرد. در ۲۵ سپتامبر وی در مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد که شهرک‌سازی سوژه‌ای کلیدی است و «اسرائیل باید میان صلح و ادامه شهرک‌سازی یکی را برگزیند». ایالات متحده نیز بر اسرائیل فشار آورد تا توقف را تمدید کند، اما اسرائیل خواسته‌های بین‌المللی را رد کرد. از سرگیری ساخت‌وساز در شهرک‌ها موجب توقف مذاکرات شد و با انتقاد آمریکا، اروپا و سازمان ملل روبه‌رو گشت.

### پیشنهاد نتانیاهو و رد فلسطینیان
در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۰، نتانیاهو اعلام کرد که حاضر است توقف ساخت‌وساز را تمدید کند مشروط بر آنکه تشکیلات خودگردان فلسطین اسرائیل را به‌عنوان کشور یهودی بشناسد. رهبری فلسطین این پیشنهاد را رد کرد و تأکید نمود که بحث یهودی بودن کشور ربطی به توقف ساخت‌وساز ندارد.

در ۸ اکتبر ۲۰۱۰، نمایندگان اتحادیه عرب اعلام کردند که از تصمیم عباس برای توقف مذاکرات حمایت می‌کنند و به ایالات متحده ضرب‌الاجل یک‌ماهه دادند تا اسرائیل را وادار به توقف ساخت‌وساز و بازگشت به مذاکرات کند.

## واکنش‌های بین‌المللی
*  **ایران** – در ۳ سپتامبر ۲۰۱۰، رئیس‌جمهور ایران محمود احمدی‌نژاد از فلسطینیان خواست مبارزه مسلحانه با اسرائیل را ادامه دهند و رهبران کشورهای مسلمانی را که از مبارزه فلسطینیان حمایت نمی‌کنند انتقاد کرد.
*  **لبنان** – در ۲۶ سپتامبر، رئیس‌جمهور لبنان میشل سلیمان در سخنرانی مجمع عمومی سازمان ملل هشدار داد که لبنان هیچ توافق اسرائیلی-فلسطینی‌ای را که با منافع لبنان در تضاد باشد نخواهد پذیرفت و خواستار گنجاندن پناهندگان فلسطینی در کشورهای عربی در هر توافق آتی شد.
*  **مصر** – در ۱ اکتبر، وزیر خارجه مصر احمد ابوالغیط اصرار فلسطینیان بر تمدید توقف ساخت‌وساز را مورد انتقاد قرار داد و گفت که مسئله مهم‌تر تعیین مرزها است.

## جستارهای وابسته
* فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
* درگیری اسرائیل و فلسطین
* چاره دوکشوری

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:اسرائیل در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:اسرائیل در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:سیاست در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:سیاست در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۱۱ (میلادی)