ابریشم طلایی زینتی چینی

**ابریشم طلایی زینتی چینی** نوعی پارچه ابریشمی است که از طلا به عنوان تزئینات استفاده می‌کند؛ ابریشم طلای زینتی چینی از چین سرچشمه گرفته و سابقه طولانی در چین دارد. طلا و ابریشم کالاهای گرانبهایی بودند؛ ترکیب هر دو در منسوجات، یکی از ارزشمندترین کالاها را ایجاد می‌کرد. چندین تکنیک تزئینی طلا را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد: فویل طلا (برگ طلا)، پودر طلا و تکنیک نخ طلا.

## تاریخچه
ابریشم حدود ۲۰۰۰ سال پیش در چین پدید آمد، یعنی پیش از آن‌که طلا به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که کاربرد طلا در فرهنگ‌های «شیاجیادیان سفلی» و «سیبا» به حدود ۳۶۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. ترکیب طلا و ابریشم در ساخت منسوجات و اشیای تزئینی، نسبتاً دیرتر شکل گرفت و وابسته به پیشرفت‌های فنی در صنعت طلاکاری، به‌ویژه در تولید سیم‌های طلایی بود. پیش از دوران دودمان «هان غربی»، تنها امپراتور و اشراف‌زادگان اجازه داشتند از منسوجات ابریشمی با بالاترین کیفیت استفاده کنند. این محدودیت نه‌تنها نشان‌دهندهٔ جایگاه اجتماعی ابریشم بود، بلکه بیانگر نقش آن به‌عنوان نماد قدرت، شکوه، و انحصار فرهنگی در چین باستان نیز هست. ترکیب دیرهنگام طلا و ابریشم، نقطهٔ اوجی در هنرهای تزئینی چینی محسوب می‌شود که بعدها در لباس‌های سلطنتی، پرده‌ها، و اشیای آیینی تجلی یافت.

### تکنیک ورق طلا
طلا به‌دلیل ویژگی‌های فیزیکی منحصربه‌فرد خود، قابلیت تبدیل به ورقه‌های بسیار نازک—که با نام «ورق طلا» یا «روکش طلا» شناخته می‌شود—و همچنین تابیده شدن به شکل سیم را دارد. تکنیک‌های چسباندن ورق طلا بر روی پارچه‌های ابریشمی پایه، پیش از دوران سلسلهٔ تانگ در چین وجود داشته‌اند و بخشی از هنرهای تزئینی پیشرفته آن دوره محسوب می‌شدند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۶ نشان داد که استفاده از ورق طلا و نخ‌های طلایی در بافت ابریشم، احتمالاً از دوران سلسلهٔ شانگ آغاز شده است؛ این نتیجه بر اساس کشف ورق طلایی به ضخامت ۰٫۰۱۰ میلی‌متر در خرابه‌های «یین» در شهر «آنیانگ» به‌دست آمده است. همچنین، شواهدی از کاربرد ورق طلا بر روی پایهٔ ابریشمی در یک آرامگاه متعلق به دودمان هان یافت شده که این تکنیک را به آن دوره نسبت می‌دهد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که تلفیق طلا و ابریشم نه‌تنها نمادی از شکوه و هنر در چین باستان بوده، بلکه از قدمتی بسیار طولانی برخوردار است و در مسیر تکامل خود، به یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های صنایع دستی و منسوجات سلطنتی تبدیل شده است.

تزئینات فویل طلا روی لباس‌های ابریشمی در آثار مکشوفه از سلسله سونگ یافت می‌شود؛ برای مثال، مقبره هوانگ شنگ، از سلسله سونگ جنوبی، دارای بلوزهای ابریشمی است که با الگوهای فویل طلا تزئین شده‌اند. تکنیک فویل روی ابریشم در دوره مغول و سلسله یوان همچنان مورد استفاده قرار می‌گرفت.

ساخت فویل طلا در *کتاب آفرینش‌های آسمانی《天工开物》* نوشتهٔ سونگ یینگ‌شینگ از سلسلهٔ مینگ ثبت شده است. فویل طلا با استفاده از چسب، معمولاً لاک، به ابریشم متصل می‌شود. سپس فویل طلا با انبردست بامبو روی ابریشم اعمال می‌شود. 
پرونده:Fragment_(China),_19th_century_(CH_18130947).jpg|جایگزین=Textile; silk, paper with applied gold foil, 19th century.| پارچه؛ ابریشم، کاغذ با روکش طلا، قرن نوزدهم.
پرونده:Textile_(China),_19th_century_(CH_18420263).jpg|جایگزین=Textile; silk, paper with applied gold foil, 19th century| پارچه؛ ابریشم، کاغذ با روکش طلا، قرن نوزدهم


### تکنیک پودر طلا
پودر طلا نیز در چاپ روی ابریشم در چین باستان به کار می‌رفت. ابتدا از پودر طلا استفاده شد و بعدها از ورقه طلا بهره گرفته شد. پس از تولید، پودر طلا با چسباننده‌ای مناسب مخلوط شده و سپس روی سطح نخ‌ها یا پارچه‌های ابریشمی اعمال می‌شد.

پودر طلا از اوایل قرن دوم میلادی در چین مورد استفاده قرار می‌گرفت. بنا بر منابع تاریخی، کیمیاگر نامدار «هو گانگ‌زی» از دوران سلسلهٔ هان شرقی، به‌عنوان مخترع این تکنیک شناخته می‌شود؛ چنان‌که در اثر «چو جین کوانگ تو لو» به آن اشاره شده است. یکی از شواهد باستان‌شناسی مهم در این زمینه، کشف پارچهٔ ابریشمی با پوشش پودر طلا از آرامگاه شمارهٔ ۱ در محوطهٔ «ماوانگ‌دویی» است.

فلزکاری ابریشم با طلا نیز در سلسله تانگ مورد استفاده قرار می‌گرفت. طرحی با استفاده از چسب روی ابریشم اعمال می‌شد، سپس طرح با پودر طلا فلزکاری می‌شد. لباس‌هایی که با الگوهای چاپ شده با پودر طلا تزئین شده بودند (که به عنوان *نقاشی با تکنیک‌های طلا* نیز شناخته می‌شوند) نیز در مقبره سلسله جنوبی هوانگ شنگ یافت شدند. تزئین منسوجات با پودر نقره نیز از همین تکنیک استفاده می‌کرد.

### تکنیک نخ طلا
نخ طلا بعدها توسعه یافت و در اشکال مختلف یافت می‌شود: سیم طلا (که تنها از طلا ساخته شده است)، نخ پوشیده‌شده با طلا (که معمولاً یک رشته نخ ابریشم هسته‌ای دارد و با نوار ورقه‌ای از طلای خالص پوشانده می‌شود) و نخ‌هایی که با پودر طلا پوشیده شده‌اند. ساخت نخ‌های طلا از طریق طلاکاری مواد پایهٔ حیوانی یا گیاهی به نظر می‌رسد که منشأ آن در چین بوده است.

#### سیم طلا
همچنین تکنیکی به نام «سیم طلای صاف» وجود دارد (چینی: 片金線؛ پی‌ین: piànjīnxiàn؛ به معنای تحت‌اللفظی «نخ طلای صاف») که شامل غوطه‌ور کردن کاغذ بامبو در آب، قرار دادن ورقه طلا روی کاغذ پس از کشیدن لایه‌ای از ژلاتین ماهی روی آن، کلندرینگ ورقه‌های طلا روی تخته با استفاده از سنگفرش برای افزایش درخشندگی، و در نهایت برش ورقه طلا به نواری‌های بلند می‌شد.

#### نخ طلاکاری شده
استفاده از نخ‌های پوشیده‌شده با طلا در چین سابقه‌ای بسیار کهن دارد و شواهد آن به دوران وی و جین بازمی‌گردد، جایی که در نقاشی‌های دیواری آرامگاه‌ها ردپای این تکنیک دیده می‌شود. در دوره‌های بعدی، به‌ویژه در سلسله‌های «سویی» و «تانگ»، کاربرد نخ‌های طلایی با پوشش ورق طلا یا طلاکاری‌شده به‌طور گسترده‌تری رواج یافت و به بخشی از منسوجات فاخر تبدیل شد. این روند در دوره‌های «سونگ»، «لیائو»، «جین» و حتی در دوران حکومت مغول‌ها نیز ادامه یافت، جایی که نخ‌های طلا و نقره با روکش‌های تزئینی در بافت پارچه‌های ابریشمی لوکس به‌کار می‌رفتند. چنین منسوجاتی نه‌تنها نماد شکوه و جایگاه اجتماعی بودند، بلکه نشان‌دهندهٔ مهارت‌های پیشرفتهٔ نساجی و تزئینات هنری در چین باستان محسوب می‌شوند.

در سلسله سونگ، بافت پارچه (جین 錦) زربافت با نخ طلا رواج داشت. نخ‌های طلاکاری شده با استفاده از یک زیرلایه کاغذی معمولاً با آن سلسله مرتبط بودند، در حالی که نخ‌های طلاکاری شده با استفاده از زیرلایه حیوانی با صنعتگران شمال چین و سرزمین‌های لیائو و جین مرتبط بودند. نیانجین (撚金 به معنای "طلای پیچ خورده") به نوعی نخ طلا اشاره دارد که در آن نوارهای مسطح طلاکاری شده به دور هسته نخ ابریشم پیچیده می‌شوند، در حالی که در پیجین (皮金 به معنای "طلای چرمی")، از زیرلایه حیوانی استفاده می‌شود.
پرونده:Northern_China,_Liao_dynasty_-_Boot_-_1993.158.1_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|جایگزین=Imperial Boots Outer fabric: tapestry (kesi); silk and gold threads, Liao dynasty| چکمه‌های امپراتوری جنس رویه: ملیله‌دوزی (کسِی)؛ ابریشم و نخ‌های طلایی، سلسله لیائو
پرونده:金_綠地獵鵝紋織金絹-Textile_with_Swan_Hunt_MET_DT6221.jpg|جایگزین=Plain-weave silk brocaded with gold-leaf-wrapped leather strips, Jin dynasty.| ابریشم ساده‌باف، زربافت با نوارهای چرمی پیچیده شده با ورق طلا، سلسله جین .
پرونده:MET_DP14440.jpg|جایگزین=Satin damask and satin brocaded in silk and gold-wrapped silk, early 18th century| ساتن دمشقی و ساتن زربافت از ابریشم و ابریشم زربافت، اوایل قرن ۱۸
پرونده:Daoist_priest's_robe,_China,_Honolulu_Museum_of_Art_1678.1.JPG|جایگزین=Daoist priest's robe made of silk, gold-paper-wrapped thread, plain and satin weave, 20th century.| ردای کاهن دائوئیست، از ابریشم، نخ پیچیده شده در کاغذ زر، بافت ساده و ساتن، قرن بیستم.


#### توسعه نسج
در ابریشم‌های دوره تانگ، نخ‌های ابریشم معمولاً با نوارهای نازک کاغذ طلا پوشانده می‌شدند؛ این نخ‌های طلایی صاف بودند و شکل کاغذ را به خود می‌گرفتند، اما نمی‌توانستند به‌طور کامل با نخ‌های ابریشم غیرطلایی در بروجادها ترکیب شوند. نخ‌های طلای صاف چینی با نخ‌های طلای غیرصاف و انعطاف‌پذیر که توسط ایرانیان و صنعتگران منطقه ترانزوکسیانا توسعه یافته بود، تفاوت داشتند. این نوع نخ طلایی که به نام نسج یا ناشیری نیز شناخته می‌شد، دارای الگویی پیوسته در طلا بود که اغلب به‌عنوان پارچه طلایی یا پارچه ساده با موتیف طلایی مشهور بود. تا زمان سلسله یوان، ردای جیسون مغول‌ها اغلب با نخ طلای نسج بافته می‌شد.
پرونده:Clevelandart_1996.297.jpg|جایگزین=Lampas, silk and gold thread; textile used in the making of jisün, 1240.| لمپا، ابریشم و نخ طلا؛ پارچه‌ای که در ساخت جیسون استفاده می‌شد، ۱۲۴۰.


## جستارهای وابسته
* صنعت ابریشم در چین

## منابع

رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی سنتی
رده:هنر فولکلور چینی
رده:هنرها در چین