عبدالله آولونی

**عبدالله آولونی** (۱۲ ژوئیه ۱۸۷۸–۲۵ اوت ۱۹۳۴) شاعر، نمایشنامه‌نویس، روزنامه‌نگار، محقق و رهبر اجتماعی ازبک بود که در اوایل قرن بیستم فعالیت می‌کرد.

## اوایل زندگی
آولونی در ۱۲ ژوئیه ۱۸۷۸ در محله مرگانچای تاشکند متولد شد. به دلیل مشکلات اقتصادی خانواده‌اش، از سنین پایین به مشاغل مختلفی مانند کشاورزی، دباغی، آهنگری، نجاری و باغبانی پرداخت. در دوران کودکی، تحصیلات خود را در مدرسه‌ای در محله اوقچی در سن ۱۲ سالگی آغاز کرد. او از ۱۴ سالگی طبق مد رایج شروع به سرودن شعر کرد او ابتدا در یک مدرسه به سبک قدیمی تحصیل کرد و بعداً تحصیلات خود را در مدرسه ادامه داد (۱۸۸۵–۱۸۹۵). پس از اتمام تحصیلات در مدرسه، معلم شد. او در دوران زندگی در اورنبورگ، کازان و تفلیس، روزنامه‌ها و مجلات را از نزدیک دنبال می‌کرد.

## فعالیت
در آغاز قرن بیستم، آولونی به جنبش جدیدیسم پیوست. در سال ۱۹۰۴، آولونی یک مدرسه جدید در میرآباد افتتاح کرد. او در سال ۱۹۰۶ شروع به انتشار اشعار خود کرد. آولونی زبان‌های عربی، فارسی و روسی را آموخت و آثار متفکران و نویسندگانی مانند لئو تولستوی و کنستانتین اوشینسکی را به ازبکی ترجمه کرد. در سال ۱۹۰۶، او مجله «مترقی» را تأسیس کرد و در سال ۱۹۰۷، روزنامه «شهرت» را از خانه خود منتشر کرد. پس از تعطیلی این نشریات، او روزنامه «آسیا» را در سال ۱۹۰۸ به صورت مخفیانه راه‌اندازی کرد با این حال، دولت بعداً این روزنامه را نیز توقیف کرد. آولونی اولین کسی بود که پیشنهاد تدریس دروسی مانند شیمی، جغرافیا، فیزیک و نجوم را در مدارس داد. او در سال ۱۹۰۸ با تأسیس مدرسه‌ای برای کودکان محلی در محله می‌روبد تاشکند، در جهت ارتقای آموزش تلاش کرد. او همچنین دروسی مانند زبان و ادبیات تدریس می‌کرد. در سال ۱۹۰۹، او «جمعیت خیریه» را برای آموزش یتیمان تأسیس کرد. در همان سال، او اولین جلد از مجموعه آثار منظوم خود را با عنوان «ادبیات یا اشعار *ملی*» منتشر کرد. در سال ۱۹۱۲، آولونی یک مدرسه دو کلاسه در «دگرز محله» تاشکند افتتاح کرد. این مدرسه با مدارس معمولی متفاوت بود زیرا دروس دنیوی ارائه می‌داد.

او کتاب‌های درسی و مواد آموزشی برای مدارس نوین نوشت و منتشر کرد، از جمله: «بیرینچی معلم» در سال ۱۹۱۱، «ایکنچی معلم» در سال ۱۹۱۲، «ترکی گلستان یا اخلاق» در سال ۱۹۱۳، مجموعه «ادبیات یا اشعار ملی» از ۱۹۰۹ تا ۱۹۱۵، «مکتب گلستانی» در سال ۱۹۱۵، «مردیکورلار اشعولاسی» در سال ۱۹۱۷ و آثار دیگر. آولونی همراه با روشنفکرانی چون منوّر قاری، محمدجان پادشاه‌خوجایف، تَوَلو، رستم‌بیک یوسف‌بیکوف، نظام‌الدین خوجایف و شاکرجان رحیمی، شرکت «نشر» را در سال ۱۹۱۴ و شرکت «مکتب» را در سال ۱۹۱۶ بنیان گذاشت. آولونی همچنین دانش نمایشی خود را برای ارتقای سطح فرهنگی مردم به کار گرفت و در سال ۱۹۱۳ گروه تئاتر «ترکستان» را تشکیل داد. او بین سال‌های ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۶ چندین نمایشنامه را ترجمه و اجرا کرد. نمایش‌های او در شهرهایی چون تاشکند، فرغانه، اندیجان، خوقند و خجند اجرا شد و تصویری زنده از زندگی ترکستان در اوایل قرن بیستم ارائه داد. گروه تئاتر او بازیگران توانمندی چون منّون اویغور، حمزه، و نمایشنامه‌نویسان آذربایجانی مانند اوزایر حاجی‌بیکوف و روح‌الله را دربرداشت. با این حال، پس از انقلاب اکتبر، وعده آزادی و استقلال برای مردم تحقق نیافت و این سرخوردگی در شعر او با عنوان «خَفالیک ساعتده» (در زمان اندوه) در سال ۱۹۱۹ بازتاب یافت.

در سال ۱۹۱۷، آولونی روزنامه «تورون» را منتشر کرد که رویدادهای سیاسی و اجتماعی را پوشش می‌داد. در سال ۱۹۱۸، او نقش کلیدی در تأسیس روزنامه «ایشتیروکیون» ایفا کرد و سردبیر آن شد. از سال ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۰، او به عنوان نماینده سیاسی و کنسول دولت شوروی در افغانستان خدمت کرد. او همچنین به عنوان وزیر آموزش عمومی در افغانستان فعالیت داشت. او در سال ۱۹۲۱ سردبیر اصلی مجله «کازابچیلیک حرکتاتی» (جنبش صنعتگران) بود از سال ۱۹۲۱، آولونی خود را وقف افتتاح مدارس، آموزش مردم، تدریس به دختران ازبک و آموزش معلمان کرد. او از سال ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۴ به عنوان رئیس مؤسسات آموزشی زنان و مردان (inpros) در اسکی‌شهر، از سال ۱۹۲۴ تا ۱۹۲۹ به عنوان معلم در مدرسه نظامی تاشکند و از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۴ به عنوان رئیس گروه زبان و ادبیات در دانشگاه دولتی آسیای میانه (که اکنون دانشگاه ملی ازبکستان است) خدمت کرد. در این مدت، او در سال ۱۹۳۳ یک «کتاب ادبیات» برای کلاس هفتم مدارس ازبکستان گردآوری و منتشر کرد. آولونی حدود ۴۰۰۰ بیت شعر دارد که با رویکرد انتقادی و علمی او مشخص می‌شود و با نام‌های مستعاری مانند هجرون، نبیل، اینداماس، شهرت، تانگری‌قلی، سورایو، شاپالوق، چول، آب، چیگابوی و عبدالحق سروده شده است.

آولونی در ۲۵ اوت ۱۹۳۴ در سن ۵۶ سالگی در تاشکند درگذشت و در گورستان خیابان بوتکین به خاک سپرده شد.

## آثار
«آدووکاتلیک اوسونمی» (آیا وکالت آسان است؟) – ۱۹۱۴ «پیناک» – ۱۹۱۶ «بیز و سیز» (ما و شما) – ۱۹۱۷ «انقلاب پرتغال» «دو عشق» «طوفان» تمثیل‌هایی مانند: «روباه و کلاغ»، «آواز کارگران»، «وطن» (۱۹۱۶)، «مکتب»، «باغچه»، «از زبان شاگرد تنبل»، «منظره‌ای از کوه‌ها»، «خطاب به ملت»، «هدیه به کارگران»، «بهار آمد»، «صدا» و دیگر اشعار.

## آثار منتشر شده
* آولونی. «صبح تاشکند» (تاشکند)، ۱۹۷۸
* آولونی. «ملت آسان» (تاشکند)، ۱۹۹۳
* آولونی. «ترکی گلستان یا اخلاق» (تاشکند)، ۱۹۹۲
* آولونی. «سفر افغانستان. یادداشت‌ها» در مجله «ستاره شرق»، ۱۹۹۰، شماره ۷
* «بیداری ملی» (تاشکند)، ۱۹۹۳
* آولونی. «آثار منتخب»، دو جلد، انتشارات «معنویت»، (تاشکند)، ۱۹۹۸

## خانواده
در سال ۱۹۰۰، آولونی با دختری به نام سالوماتکسون از یک خانواده بازرگان در تاشکند ازدواج کرد. آنها با هم دارای هفت فرزند به نام‌های ساورینیسو، کریمه، کندز، حکیما، اسادیلا، اوتالیق و کنجدز بودند.

## جوایز
* در سال ۱۹۲۷، به او عنوان «قهرمان کار سوسیالیست» اعطا شد.
* در سال ۱۹۳۰، به او عنوان «ازبکستان استاد آموزش عمومی است» اعطا شد.
* در سال ۲۰۲۰، او مفتخر به دریافت نشان «نشان لیاقت برجسته» شد.

## یادبودها
اگرچه آولونی زندانی نشد یا با او به عنوان دشمن مردم رفتار نشد، اما آثارش تا سال ۱۹۶۶ منتشر نشده باقی ماند. پس از مرگ او بود که بگالی قوسیموف تحقیق کرد و کتاب «عبدالله آولونی» را برای کشف میراث ادبی او نوشت. در سال ۱۹۶۸، موزه خانه یادبود عبدالله آولونی تأسیس شد. در تاشکند، خیابانی به نام آولونی و همچنین دو محله، یک مرکز فرهنگی و یک مؤسسه تحقیقاتی ملی به نام او وجود دارد. در سال ۲۰۱۹، فیلمی با عنوان «آولونی» برای اولین بار اکران شد که مأموریت‌های آولونی در افغانستان را به تصویر می‌کشید. شاعر محمد علی، عبدالله آولونی را به عنوان یکی از شخصیت‌های رمان حماسی خود «باقی دنیا» (جهان ابدی) در سال ۱۹۷۹ به تصویر کشید. در باغ نویسندگان در تاشکند، مجسمه‌ای از آولونی وجود دارد.

## منابع

رده:اهالی جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی
رده:روزنامه‌نگاران اهل ازبکستان
رده:نویسندگان اهل ازبکستان