فضابانی

[بندانگشتی|۳۰۰ پیکسل|نمودار مدارهای شناخته‌شده از [جرم نزدیک به زمین بالقوه خطرناک|اجرام نزدیک به زمین بالقوه خطرناک (با اندازه بیش از  که از فاصله کمتر از  مدار زمین عبور می‌کنند) تا اوایل سال ۲۰۱۳.]]

اصطلاح **فضابانی** () به مجموعه‌ای از تلاش‌ها برای کشف، نقشه‌برداری آسمان و مطالعه اجرام نزدیک به زمین (NEO)، به‌ویژه آن‌هایی که ممکن است با زمین برخورد کنند (جرم نزدیک به زمین بالقوه خطرناک)، اطلاق می‌شود.

سیارک‌ها توسط تلسکوپ‌هایی کشف می‌شوند که به‌طور مکرر به نقشه‌برداری آسمان می‌پردازند. تلاش‌هایی که بر کشف اجرام نزدیک به زمین تمرکز دارند، صرف‌نظر از سازمان مربوطه، بخشی از «پیمایش فضابانی» (Spaceguard Survey) محسوب می‌شوند.

تعدادی از سازمان‌ها نیز بحث‌ها و پیشنهادهایی را در زمینه پرهیز از برخورد سیارک مطرح کرده‌اند.

## تاریخچه
آرتور سی. کلارک این اصطلاح را در رمان خود به نام «ملاقات با راما» (۱۹۷۳) ابداع کرد؛ در این داستان، «پروژه فضابانی» نام یک سامانه هشدار سریع بود که پس از یک رویداد برخوردی فاجعه‌بار فرضی ایجاد شده بود. این نام بعدها توسط تعدادی از تلاش‌های واقعی برای کشف و مطالعه اجرام نزدیک به زمین پذیرفته شد. استفاده از این نام برای پیمایش‌ها «با اجازه و تشویق کلارک» صورت گرفت. در سال ۱۹۹۲، مطالعه‌ای در کنگره ایالات متحده آمریکا منجر به ارائه «گزارش پیمایش فضابانی» شد که به مأموریتی برای ناسا ختم شد تا ۹۰ درصد از سیارک‌های نزدیک به زمین بزرگتر از ۱ کیلومتر را ظرف ۱۰ سال شناسایی کند. این مأموریت اغلب به عنوان «هدف فضابانی» (Spaceguard Goal) شناخته می‌شود. تعدادی از پروژه‌ها که از طریق ناسا بودجه دریافت می‌کنند، همگی به عنوان بخشی از «پروژه فضابانی» در نظر گرفته می‌شوند.

تأثیر برخورد دنباله‌دار شومیکر–لوی ۹ به مشتری در ژوئیه ۱۹۹۴، درک بیشتری از اهمیت شناسایی اجرام نزدیک به زمین ایجاد کرد. همان‌طور که دیوید لوی در مصاحبه‌ای اظهار داشت: «بعد از شومیکر-لوی ۹، فاکتور خنده از بین رفت.» او به نگرش رایج آن زمان اشاره داشت که رویدادهای انقراض را چنان غیرمحتمل می‌دانستند که مدافعان تحقیق برای شناسایی و روش‌های احتمالی انحراف را فقط افراد هشداردهنده پارانوئید تلقی می‌کردند. برخورد یکی از قطعات این دنباله‌دار یک لکه تیره غول‌پیکر به قطر بیش از ۱۲٬۰۰۰ کیلومتر روی مشتری ایجاد کرد و تخمین زده شد که انرژی معادل ۶ تِراتُن تی‌ان‌تی (۶۰۰ برابر زرادخانه هسته‌ای جهان) آزاد کرده است. پس از این برخورد، برنامه‌های شناسایی سیارک در سراسر جهان بودجه بیشتری دریافت کردند.

کارگروه اجرام نزدیک به زمین (WGNEO) در اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی در سال ۱۹۹۵ کارگاهی با عنوان «آغاز پیمایش فضابانی» برگزار کرد که منجر به تأسیس یک سازمان بین‌المللی به نام بنیاد فضابانی شد. متعاقباً، انجمن‌ها یا بنیادهای فضابانی در کشورهای مختلف جهان برای حمایت از ایده‌های کشف و مطالعه اجرام نزدیک به زمین شکل گرفتند. به‌طور کلی، سازمان‌های فضابانی که در کشورهای مختلف تشکیل شده‌اند، تنها از نظر نام، علایق مشترک و اهداف مشابه با بنیاد بین‌المللی یا تلاش‌های ناسا در ارتباط هستند.

هدف اولیه فضابانی محقق شد، هرچند کمی بیشتر از ۱۰ سال طول کشید. با تمدید پروژه، ناسا مأموریت یافت تا اندازه حداقلی سیارک‌های شناسایی‌شده (که بیش از ۹۰ درصد آن‌ها شناخته شده‌اند) را به ۱۴۰ متر کاهش دهد.

## مشاهدات
رویداد مدیترانه شرقی ۲۰۰۲ و شهاب‌سنگ چلیابینسک (روسیه، فوریه ۲۰۱۳) پیش از وقوع توسط هیچ‌یک از تلاش‌های فضابانی شناسایی نشده بودند. در ۶ اکتبر ۲۰۰۸، شهاب‌واره ۴ متری ۲۰۰۸ TC3 توسط تلسکوپ ۱٫۵ متری نقشه‌برداری آسمانی کاتالینا (CSS) در کوه لیمون شناسایی و تا زمانی که روز بعد به زمین برخورد کرد، ردیابی شد.

پروژه‌های پیمایشی جدید مانند برنامه سامانه هشدار نهایی برخورد سیارک به زمین (ATLAS) که توسط دانشگاه هاوایی اداره می‌شود، با هدف افزایش قابل توجه تعداد برخوردهایی با ابعاد کوچک (تا حدود ۱۰ متر) که پیش از ورود به جو کشف می‌شوند، فعالیت می‌کنند. این سامانه معمولاً هشداری در حد چند روز تا چند هفته ارائه می‌دهد که امکان تخلیه مناطق آسیب‌دیده و برنامه‌ریزی برای کاهش خسارات را فراهم می‌سازد. این در تضاد با سایر پیمایش‌ها است که تمرکز آن‌ها بر یافتن اجرام بسیار بزرگتر (بیش از ۱۰۰ متر) در سال‌ها یا دهه‌ها پیش از برخورد احتمالی است، زمانی که هنوز امکان انحراف آن‌ها از زمین وجود دارد.

یکی دیگر از سامانه‌های هشدار کوتاه‌مدت، برنامه «اسکات» (Scout) ناسا است که در سال ۲۰۱۶ عملیاتی شد.

در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۷، یکی از تلسکوپ‌های پیمایشی به نام پن-استارز ۱، نخستین سیارک بین‌ستاره‌ای با نام اوموآموا را کشف کرد.

بریتانیا نیز میزبان مرکزی به نام «مرکز فضابانی» است که تحقیقات اخترسنجی انجام می‌دهد و روزانه برای عموم مردم باز است، اما به هیچ نهاد دولتی وابسته نیست.

## چالش‌ها
به گفته دکتر مایکل آهرن، یک مأموریت معمولی در صورت وقوع وضعیت اضطراری، از زمان تأیید تا پرتاب زمان زیادی می‌برد:

استفان لووگرن نیز به نبود یک طرح جامع و خطرات هشدارهای اشتباه اشاره کرده است.

## جستارهای وابسته
* بنیاد فضابانی
** مرکز فضابانی بیسئی
** انجمن فضابانی ژاپن
* پرهیز از برخورد سیارک (شامل فهرستی از پروژه‌های پیمایشی)
* پیش‌بینی برخورد سیارک
* بنیاد بی۶۱۲
* دفتر هماهنگی حفاظت از سیاره مادری
* رویداد برخوردی
** رویداد تونگوسکا، ۱۹۰۸
* فهرست انفجارهای هوایی شهاب‌سنگ‌ها
** شهاب‌سنگ چلیابینسک، روسیه، فوریه ۲۰۱۳

## جستارهای وابسته
* پرهیز از برخورد سیارک
* پرهیز از برخورد سیارک
* دفتر هماهنگی حفاظت از سیاره مادری
* رویداد برخوردی

## منابع

## پیوند به بیرون
*Spaceguard Central Node 
*NASA's Near-Earth Office Program
*NEO News: Spaceguard Survey of Near Earth Asteroids David Morrison Tuesday, ۱ اوت ۲۰۰۰ (Discovery statistics by 2000)
*Progress in the Spaceguard Survey Saturday, ۹ فوریه ۲۰۰۲ (Status report by 2002)
*United Kingdom Spaceguard Centre
*Planetary Defense Foundation
*Australian Spaceguard news and links
*Priority List

رده:تحقیقات اخترشناسی