کیش شخصیت مصطفی کمال آتاتورک

[بندانگشتی|300x300پیکسل|نمای ساختمان با [پرچم ترکیه|پرچم‌های ترکیه و بنری از آتاتورک]]
[بندانگشتی|300x300پیکسل|ماسک آتاتورک، مجسمه بزرگی از آتاتورک در [ازمیر]]
**کیش شخصیت آتاتورک** در زمان حیات مصطفی کمال آتاتورک آغاز شد و پس از مرگش در سال ۱۹۳۸ توسط جانشینانش، اعضای حزب جمهوری‌خواه خلق و احزاب مخالف، و به میزان محدودی توسط خود او در طول حیاتش ادامه یافت تا اصلاحات اجتماعی و سیاسی خود را به عنوان بنیان‌گذار و اولین رئیس‌جمهور ترکیه رواج داده و تثبیت کند. این کیش با کیش‌های شخصیت مشابه در رژیم‌های اقتدارگرای آسیای مرکزی و اتحاد جماهیر شوروی مقایسه شده است.

## نمای کلی
پس از شکست و تجزیه امپراتوری عثمانی توسط متفقین پس از جنگ جهانی اول، مصطفی کمال، جنبش ملی ترکیه را در طول جنگ استقلال علیه یونان، ارمنستان، فرانسه، بریتانیا و سایر کشورهای مهاجم رهبری کرد. تحت رهبری او، جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳ اعلام شد و او در سال ۱۹۳۴ توسط مجلس ملی کبیر ترکیه به لقب آتاتورک ("پدر ترک‌ها") مفتخر شد. از دیگر القاب او می‌توان به رهبر بزرگ (اولو اوندر)، فرمانده ابدی (عبدی باشکوموتان)، معلم ارشد (باشوگرتمن) و رئیس ابدی (عبدی شف) اشاره کرد.
[بندانگشتی|300x300پیکسل|تعداد زیادی از ترک‌ها در ۱۰ نوامبر، روز مرگ آتاتورک، در راهپیمایی‌ها و جلسات یادبود او شرکت می‌کنند. نقل قول معروفی روی این بیلبورد نوشته شده است: «میراث اخلاقی من [علم و عقل است.» با وجود این احساس به ظاهر «طرفدار علم»، آتاتورک از چندین نظریه شبه‌علمی و شبه‌تاریخی، مانند تز تاریخ ترکیه و نظریه زبان خورشید، حمایت و آن را ترویج کرد. ]]
یاد آتاتورک همچنان بخش عمده‌ای از سیاست و جامعه ترکیه در قرن بیست و یکم است. تقریباً هر شهر ترکیه خیابان‌هایی به نام او دارد و مجسمه‌های او معمولاً در میدان‌ها شهر، مدارس و ادارات دولتی یافت می‌شوند که دو مورد آخر تصویر او را نشان می‌دهند. عبارت *[[خوشا آن‌کس که می‌گوید که ترکم]]* (چه شاد است کسی که می‌گوید "من یک ترک هستم") که آتاتورک در سخنرانی خود به مناسبت دهمین سالگرد جمهوری در سال ۱۹۳۳ از آن استفاده کرد، به‌طور گسترده در ترکیه استفاده می‌شود و اغلب همراه با مجسمه‌های او دیده می‌شود. این عبارت همچنان بخشی از سوگندنامه اجباری دانشجویی است، اگرچه بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸ حذف شد. این عبارت بار دیگر در سال ۲۰۲۱ حذف شد.

کیش شخصیت آتاتورک گاهی با کیش شخصیت حاکمان اقتدارگرای کشورهای آسیای مرکزی، مانند نورسلطان نظربایف و صفرمراد نیازوف، مقایسه می‌شود، اما با توجه به اصلاحات دموکراتیک و مترقی آتاتورک در ترکیه و به این دلیل که بیشتر مجسمه‌ها و یادبودهای او پس از مرگش ساخته شده‌اند، تفاوت قابل توجهی دارد. به عنوان مثال، قبل از دهه ۱۹۵۰، فقط تصویر رئیس‌جمهور وقت ترکیه بر روی پول رایج ترکیه ظاهر می‌شد، اما نخست‌وزیر عدنان مندرس (۱۹۵۰–۱۹۶۰)، در یک ضربه سیاسی به رئیس‌جمهور رقیب ، عصمت اینونو، قانونی را برای بازگرداندن تصویر آتاتورک فقید بر روی پول رایج تصویب کرد تا از نمایش تصویر اینونو به جای آن جلوگیری شود. دولت مندرس، اگرچه با حزب جمهوری‌خواه خلق آتاتورک (که به عنوان حزب مخالف دولت حزب دموکرات مندرس در پارلمان فعالیت می‌کرد) مخالف بود، اما ۱۵ سال پس از مرگش در سال ۱۹۵۳، جسد او را به آرامگاه منتقل کرد همچنین در سال ۱۹۵۱ قانونی تصویب شد که توهین به «یاد آتاتورک» را جرم می‌دانست.

*[[اکونومیست]]* در سال ۲۰۱۲ نوشت که کیش شخصیت او «کشور را با مجسمه‌ها و تصاویر این مرد بزرگ فرش کرده است» و این «توسط ژنرال‌های ترکیه پرورش یافته است، کسانی که از نام او برای سرنگونی چهار دولت، اعدام یک نخست‌وزیر و حمله به دشمنان جمهوری استفاده کرده‌اند.» به گفته این هفته‌نامه بریتانیایی، «اسلام‌گرایان تندرو آتاتورک را به خاطر لغو خلافت در سال ۱۹۲۴ و حذف تقوا از فضای عمومی تحقیر می‌کنند. آنها شایعاتی را دامن می‌زنند مبنی بر اینکه او زن‌باره، دائم‌الخمر و حتی یک یهودی مخفی بوده است.»

مقاله‌ای در سال ۲۰۰۸ در *نشریه هویت‌های ملی* نیز به حضور فراگیر آتاتورک در این کشور پرداخته است:

### قانون آتاتورک
قانون ۵۸۱۶ ترکیه ("قانون مربوط به جرایم ارتکابی علیه آتاتورک") ۱۳ سال پس از مرگ آتاتورک در ۲۵ ژوئیه ۱۹۵۱ توسط دولت نخست‌وزیر عدنان مندرس تصویب شد، و از «یاد آتاتورک» در برابر توهین به شهروندان ترکیه محافظت می‌کند. در سال ۲۰۱۱، ۴۸ مورد محکومیت به دلیل «توهین به آتاتورک» وجود داشت و توهین به یاد آتاتورک تا سه سال زندان مجازات دارد. این قانون به شکلی بسیار گسترده تفسیر شده است و نه تنها حفاظت از یاد آتاتورک، بلکه میراث او را نیز در بر می‌گیرد. در دادرسی‌های داخلی علیه افرادی که ارزیابی رسمی و بسیار مثبت از سال‌های اول جمهوری ترکیه و نقش آتاتورک را به چالش می‌کشند، اتهاماتی مطرح شده است.

## مجسمه‌ها
اولین مجسمه آتاتورک در سال ۱۹۲۶ در منطقه سارایبورنو استانبول توسط مجسمه‌ساز اتریشی، هاینریش کریپل، ساخته شد. امروزه مجسمه‌های آتاتورک را می‌توان در سراسر ترکیه یافت.

## جستارهای وابسته
* کمالیسم
* اصلاحات آتاتورک
* دیکتاتوری خیرخواهانه

## منابع

; کتابشناسی
* Copeaux, Etienne, "La transcendance d'Atatürk"، در Mayeur-Jaouen Catherine (ویرایش)، *Saints et héros du Moyen-Orient contemporain*، پاریس، Maisonneuve et Larose, 2002, pp. ۱۲۱–۱۳۸.
** مندل، مایک، و زاکاری، شانتال، *دولت آتا.* *تصویرسازی مناقشه‌برانگیز از قدرت در ترکیه* ، انتشارات هجده، بوستون، ۲۰۱۰، ۲۵۶-xvi ص.

## برای مطالعهٔ بیشتر
* 

رده:سیاست در ترکیه
رده:فرهنگ در ترکیه
رده:کمالیسم
رده:کیش شخصیت
رده:مصطفی کمال آتاترک