لشکرکشی غزنویان به غور

**لشکرکشی غزنویان به غور** مجموعه‌ای از عملیات‌های نظامی بود که توسط امپراتوری غزنوی به رهبری محمود غزنوی و پسرش مسعود غزنوی بین سال‌های ۱۰۱۱ تا ۱۰۲۰ انجام شد و در نتیجه آن، منطقه کوهستانی غور (مرکز افغانستان امروزی) تحت سیطره غزنویان درآمد. این منطقه که پیش از آن به دلیل ناهمواری‌های طبیعی، یک دژ بت‌پرستان مقاوم در برابر حملات پیشین مسلمانان بود، از طریق نبردهای سرنوشت‌ساز، محاصره‌ها و تحمیل خراج تحت سلطه درآمد. این فتح، سرآغاز گسترش اسلام در آن منطقه و تأسیس آن به عنوان یک دولت خراجگزار غزنویان تا اواسط قرن دوازدهم میلادی بود.

## پیش‌زمینه
منطقه کوهستانی غور در شرق و جنوب شرقی هرات، شمال غرب دره رود هیرمند و جنوب غرجستان و جوزجانان واقع شده است. به گفته منهاج سراج جوزجانی، غور حوزه‌های آبریز رود هریرود، رود فراه، رود غور و رود خاش را در بر می‌گرفت. خاندان اولیه شانسابانی از ماندش بر غور حکومت می‌کردند. نخستین تاخت‌وتازهای مسلمانان به غور در دوران خلافت عثمان (حکومت: ۶۴۴–۶۵۶) آغاز شد. امویان و عباسیان نیز به غور یورش بردند، اما هیچ‌گاه کنترل دائمی بر آن برقرار نکردند. این منطقه به دلیل صعب‌العبور بودن، برای فرمانروایان مسلمان فتح‌نشده باقی ماند و تا قرن یازدهم میلادی عمدتاً بت‌پرست بود.

زمانی که سبکتگین از سوی سامانیان بر غزنی حکومت می‌کرد، لشکرکشی‌هایی را به سمت جنوب غور ترتیب داد و گفته می‌شود که محمود غزنوی در یکی از این عملیات‌ها همراه پدر بود. در نتیجه این حملات، سبکتگین محمد بن سوری را ملزم به پرداخت خراج به صورت پول و اسلحه کرد. در سال ۹۹۴، پس از پیروزی سبکتگین بر سپهسالاران شورشی، ابوعلی سیمجوری و فایق خاص، امیر سامانی نوح دوم او را با اعطای حکومت چندین منطقه از جمله غور پاداش داد.

## جنگ‌ها
پس از مرگ سبکتگین، ابن سوری در برابر غزنویان موضعی خصمانه اتخاذ کرد. او گهگاه از پرداخت خراج توافق‌شده خودداری می‌کرد، به کاروان‌ها آزار می‌رساند و از اتباع سلطان محمود در ولایات همجوار باج می‌گرفت.

### تصرف شرق غور
در سال ۱۰۱۱، محمود شخصاً لشکرکشی به غور را رهبری کرد. او التونتاش و ارسلان جاذب را به فرماندهی گارد پیشرو گمارد. ساکنان غور روستاهای خود را ترک کرده و برای دفاع در برابر غزنویان گرد آمدند. نیروهای التونتاش در ابتدا شکست خوردند، اما محمود به زودی با نیروهای کمکی رسید و مدافعان غوری را پراکنده‌ساخت. پس از پاکسازی مسیر به سمت داخل غور، سپاه غزنوی به سمت آهنگران، پایتخت، پیشروی کرد. ابن سوری خود را در تپه‌ها و دره‌های صعب‌العبور مستحکم کرد و با سپاهی ده‌هزار نفره به مقابله با سلطان پرداخت. نبرد تا ظهر به شدت ادامه یافت، اما نتیجه‌ای در برنداشت. محمود سپس با شبیه‌سازی عقب‌نشینی، غوریان را به دشت باز کشاند و در آنجا با ضدحمله‌ای، نیروهای درهم‌ریخته آنان را شکست داد. ابن سوری به همراه پسرش شیش و چندین افسر عالی‌رتبه توسط نیروهای غزنوی اسیر شدند. ماندش به ابوعلی بن محمد، پسر ابن سوری، واگذار شد. سلطان محمود معلمانی را برای آموزش اسلام به مردم غور در آن جا گماشت.

### تصرف غرب غور
در سال ۱۰۱۵، محمود لشکرکشی‌های خود را از سر گرفت. او به سوی خوانین، ناحیه‌ای در غرب غور و همجوار با بست و زمینداور، حرکت کرد. مدافعان به دژی به فرماندهی رئیس خود، مقدم، پناه بردند. مقدم با تیری که مسعود غزنوی رها کرد، کشته شد و این امر مدافعان را به تسلیم دژ واداشت.

در سال ۱۰۲۰، محمود، مسعود را برای تحت سلطه درآوردن بخش شمال غربی غور فرستاد. مسعود در ۱ سپتامبر ۱۰۲۰ از هرات خارج شد و به مرز غور رسید، جایی که ابوالحسن خلف و شیروان، فرمانروایان بخش‌های جنوب غربی و شمال شرقی غور، به او پیوستند. مسعود که ۵۰–۶۰ غلام و ۲۰۰ پیاده‌نظام در اختیار داشت، دژ برتر را محاصره کرد و شمار زیادی از مدافعان را کشت. سپس به نواحی کازان رفت، جایی که مردم به پرداخت خراج تن دادند. ناحیه جاروس از ورپمش بت، با فرستادن نماینده‌ای به مسعود تسلیم شد. مسعود سپس از فرمانروای طب تقاضای تسلیم کرد، اما با پاسخ سرسختانه «نه» مواجه شد. او خشمگینانه سپاه غزنوی را به سوی غوریانی که بلندی‌های کوهستان را گرفته بودند، پیش برد. غزنویان نیروهای ابوالحسن و شیروان را از هم جدا کردند. غوریان پس از نبردی ناامیدانه و با تلفات سنگین عقب‌نشینی کردند و روستایی را در دامنه کوه پس از فرستادن خانواده‌ها به نقاط امن، ترک گفتند. پس از عقب‌نشینی غوریان، غزنویان آن روستا را تصرف کردند. روز بعد، مسعود به سوی دژ شن حرکت کرد. آن را به محاصره درآورد و پس از چهار روز نبرد، بسیاری از غوریان کشته شدند. مسعود سپس دژ تور را نیز تصرف کرد. در بازگشت، در مرآباد، فرمانروایان غور برای ابراز تابعیت و پرداخت خراج، سپر و زره فرستادند. بدین ترتیب، تمام منطقه غور، به استثنای احتمالاً بخش‌های داخلی آن، تحت کنترل غزنویان درآمد.

## پیامدها
پس از فتح غور توسط سلطان محمود، حکومت مسلمانان در این منطقه آغاز شد. ابوعلی بن محمد تا زمان سلطنت مسعود بر غور فرمانروایی کرد. ابوعلی پس از جلوس، مساجد جامع و مدارس علمی در غور بنا نهاد. پس از نبرد دندانقان در سال ۱۰۴۰، سلجوقیان بر غور مسلط شدند. به گفته شبانکاره‌ای، مورخ قرن چهاردهم میلادی، نفوذ غزنویان بر غور تا زمان قتل سلطان عبدالرشید در سال ۱۰۵۳ ادامه یافت و توسط سلطان ابراهیم غزنوی احیا شد.

## جستارهای وابسته
* فتح مولتان توسط غزنویان
* فتح خوارزم توسط غزنویان
* یورش غزنویان به کانوج

## یادداشت‌ها

## منابع

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 

رده:تاریخ ولایت غور
رده:درگیری‌ها در ۱۰۱۱ (میلادی)
رده:نبردهای شاهنشاهی غزنوی
رده:نبردهای مرتبط با غوریان
رده:دودمان غوریان