مسائل زیست‌محیطی در بوتان

بندانگشتی|کوه‌های پوشیده از جنگل‌های انبوه پارک ملی جیگمه دورجی، بوتان.
از جمله مهم‌ترین مسائل زیست‌محیطی بوتان می‌توان به جمع‌آوری سنتی هیزم، حفاظت از محصولات کشاورزی و گله‌ها و دفع زباله و همچنین نگرانی‌های مدرن مانند آلودگی صنعتی، حفاظت از حیات وحش و تغییرات اقلیمی که جمعیت و تنوع زیستی بوتان را تهدید می‌کند، اشاره کرد. استفاده از زمین و آب نیز در مناطق روستایی و شهری به نگرانی‌های زیست‌محیطی تبدیل شده است. علاوه بر این مسائل کلی، موارد دیگری مانند در دسترس بودن محل دفن زباله و آلودگی هوا و صدا به ویژه در مناطق نسبتاً شهری و صنعتی بوتان شایع است. در بسیاری از موارد، افراد با کمترین قدرت مالی و سیاسی، بیشترین تأثیر را از مسائل زیست‌محیطی می‌بینند.

در طول سال ۲۰۱۱، بوتان شاهد فعالیت‌های اقتصادی شتاب‌یافته‌ای بود که منابع طبیعی مانند زمین، هوا و آب را تحت فشار قرار می‌داد. فعالیت‌های توسعه‌ای، شهرنشینی، صنعتی شدن، معدن و استخراج معادن، کشاورزی و پروژه‌های مدیریت پسماند جامد را افزایش داد. تخریب زمین، تنوع زیستی و از بین رفتن زیستگاه‌ها، مصرف بالای سوخت چوب و درگیری‌های انسان و حیات وحش از جمله چالش‌های زیست‌محیطی بوتان هستند. با وجود این مشکلات، بوتان به‌طور کلی کربن خنثی و یک منبع اصلی گازهای گلخانه‌ای باقی مانده است.

در دولت بوتان، کمیسیون ملی محیط زیست مستقل (NEC) و صندوق امانی بوتان، و همچنین وزارتخانه‌های اجرایی بهداشت (برای زباله‌های شیمیایی و رادیواکتیو)، امور اقتصادی، و کشاورزی و جنگل‌ها (دپارتمان خدمات جنگلداری) وظیفه رسیدگی به مسائل زیست‌محیطی را بر عهده دارند. مسائل مربوط به دفع زباله اغلب بر عهده دولت‌های محلی، دزونگخاگ‌ها و ترومزهای بوتان است. سازمان‌های غیردولتی فعال در رسیدگی به مسائل زیست‌محیطی در بوتان، انجمن سلطنتی حفاظت از طبیعت (RSPN)، تنها سازمان مردم‌نهاد زیست‌محیطی داخلی، و صندوق جهانی حیات وحش (WWF) هستند.

## مسائل ملی
برای مقابله با مسائل محیط‌زیستی، دولت بوتان برخی از روش‌ها را ممنوع کرده است که در اجرای آن‌ها موفقیت متفاوتی حاصل شده است. کشاورزی تسری، که به‌ویژه در میان شارچوپ‌ها و لوتشامپا رایج است، روشی است که در آن زمین پاک‌سازی و به‌طور فشرده کشت می‌شود تا زمانی که غیرمولد شود و سپس رها می‌گردد. از آنجا که این روش به‌ویژه برای محیط‌زیست آسیب‌زا است، از سال ۱۹۶۹ توسط دولت ممنوع شده است، اما همچنان امروزه ادامه دارد. در اواسط دهه ۱۹۸۰، این روش ۳۲ درصد از زمین‌های کشاورزی و حدود ۳ درصد از کل زمین‌های کشور را شامل می‌شد. در اوایل دهه ۱۹۹۰، بوتان صادرات چوب را ممنوع کرد، هرچند برداشت چوب داخلی همچنان تحت مقررات سخت‌گیرانه و با شبکه‌ای از جنگلبانان و ایستگاه‌های بازرسی جاده‌ای کنترل می‌شود. در آوریل ۱۹۹۹، بوتان همچنین استفاده از کیسه‌های پلاستیکی را در سطح کشور ممنوع کرد. با این حال، اجرای این ممنوعیت با چالش‌های زیادی مواجه شده است، زیرا کیسه‌های پلاستیکی برای نگهداری سبک و هواگیر مناسب هستند و جایگزین‌های عملی کافی وجود ندارد.

علاوه بر کشاورزی *تشری*، سایر شیوه‌های سنتی نیز نگرانی‌هایی را در مورد محیط زیست ایجاد کرده‌اند. در سراسر بوتان، وابستگی به هیزم به عنوان منبع سوخت از نظر تاریخی رایج بوده است. قبل از اینکه انرژی برق آبی و سایر منابع انرژی مدرن در دسترس قرار گیرند، منبع سوخت برای گرمایش، پخت و پز و روشنایی تقریباً منحصراً هیزم بود. تأمین برق و همچنین تنظیم بهتر جمع‌آوری‌کنندگان هیزم و پروژه‌های احیای جنگل‌های تهاجمی‌تر، در دهه ۱۹۸۰ به عنوان یک عامل کلیدی در حفاظت از جنگل‌ها دیده می‌شد. از آنجا که برق مقرون به صرفه در سراسر کشور در دسترس نبود، دولت مزارع هیزم را در نزدیکی روستاها برای تأمین نیازهای روزانه و ترویج حفاظت از جنگل‌ها تأسیس کرد. برداشت و مدیریت هیزم همچنان یکی از چالش‌های زیست‌محیطی اصلی بوتان است. این پادشاهی با نرخ  یکی از رهبران جهان در مصرف هیزم است. در سال است و ۸۰ درصد از مصرف انرژی پادشاهی را تشکیل می‌دهد.

در سراسر بوتان، کشاورزان و دامداران سنتی همچنان با تعارضات انسان-حیات‌وحش مواجه هستند، مانند تخریب محصولات و کشتار دام‌ها. این تعارضات با مشکلاتی مانند چراگاه بیش از حد و حفاظت از حیات‌وحش پیچیده‌تر شده است. حیوانات محافظت‌شده وارد مناطق کشاورزی شده و محصولات را له کرده و دام‌ها را می‌کشند. در پاسخ، دولت طرح بیمه‌ای اجرا کرده، شروع به ساختن حصارهای هشداردهنده با انرژی خورشیدی، برج‌های دیده‌بانی، چراغ‌های جستجو کرده و همچنین خوراک و نمک برای حیوانات در خارج از مناطق مسکونی فراهم کرده تا حیوانات از انسان دور بمانند. برخی کشاورزان محلی نیز برای دفع طبیعی میمون‌ها اقدام به کشت علف ملّاس کرده‌اند. بوتان همچنین برای مقابله با خسارت به محصولات و دام‌ها از برنامه عمران ملل متحد کمک خواسته است.

صنعتی شدن به‌طور خاص به‌عنوان یک مانع زیست‌محیطی و همچنین چالشی برای تحقق شاخص «شادکامی ناخالص ملی» —که اصل راهنمای دولت و قانون اساسی کشور است—شناخته شده است. با ورود صنایع و پروژه‌های توسعه‌ای به مناطق نزدیک شهرها و روستاها، رقابت بر سر منابع و امکانات ضروری مانند آب، جاده‌ها و سایر زیرساخت‌ها میان شهروندان عادی و صنایع افزایش یافته است. این رقابت موجب شده است که ساکنان محلی در تأمین نیازهای روزمره خود با مشکلات جدی مواجه شوند و فشار اجتماعی و اقتصادی بر زندگی آنان وارد شود. همچنین، بسیاری از شهروندان از کاهش کیفیت سلامت و تغییرات در سبک زندگی خود ابراز نگرانی و ناامیدی کرده‌اند. افزایش آلودگی، کاهش دسترسی به منابع طبیعی و تغییر در محیط زندگی سنتی، اثرات مستقیم صنعتی شدن بر رفاه و سلامت جامعه محسوب می‌شوند. از سوی دیگر، اپراتورهای صنعتی با استناد به مسئولیت‌های دولت، خاطرنشان می‌کنند که ارائه خدمات و مزایای بهداشتی و مراقبت از سلامت شهروندان، وظیفه‌ای است که بر عهده دولت قرار دارد و این امر به معنای محدود بودن مسئولیت مستقیم صنایع در این حوزه است. تجربه بوتان نشان می‌دهد که توازن میان توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست و رفاه اجتماعی یک چالش پیچیده است و نیازمند سیاست‌گذاری دقیق، برنامه‌های نظارتی مؤثر و مشارکت فعال جامعه در تصمیم‌گیری‌های توسعه‌ای است تا صنعتی شدن با اهداف ملی و اجتماعی کشور در تعارض قرار نگیرد.

پاشاخا، در پونت‌شولینگ، یک مرکز صنعتی بزرگ است و از زمان شروع برنامه‌های توسعه بوتان در دهه ۱۹۶۰، کانون بسیاری از مسائل زیست‌محیطی مرتبط با صنعت بوده است. بوتان یک مخزن زباله صنعتی در پاشاخا، پونت‌شولینگ، برای دریافت سرباره، سیلیسیم دی‌اکسید و گازهای منتشر شده توسط صنایع فولاد، فروآلیاژ و کاربید برنامه‌ریزی کرده است. در ابتدا قرار بود این مخزن در بزرگ‌ترین سایت صنعتی بوتان در ژوئیه ۲۰۱۱ تکمیل شود.

## آلودگی هوا
از سال ۲۰۰۶، آلودگی هوای قابل توجهی، که عمدتاً به منابع خارجی در هند نسبت داده می‌شود، به شکل مه قهوه‌ای در جو بالای بوتان مشاهده شده است. این آلودگی هوا باعث کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش نگرانی‌ها دربارهٔ سلامت عمومی شده است. چهار کارخانه سیمان بوتان به عنوان برخی از عمده‌ترین عوامل آلودگی هوای داخلی معرفی شده‌اند، که سه مورد از چهار کارخانه بدون کنترل‌های مدرن انتشار فعالیت می‌کنند. بازدیدهای شش‌ماهه سایت‌های NEC برای بررسی رعایت مقررات موجود انجام می‌شود و ممکن است جریمه‌های نسبتاً جزئی اعمال شود، اما شرایط زندگی به دلیل گرد و غبار همچنان نامطلوب باقی مانده است. اجرای قوانین در رسانه‌های بوتان به عنوان سست توصیف شده و شکایات برخی از ساکنان اطراف مرکز صنعتی پاساکا رسیدگی نشده است.

تا سال ۲۰۱۱، بسیاری از روستاهای کوچک و روستاهای کوچک در بوتان به دلیل کمبود محل‌های دفن زباله یا دفع زباله، گودال‌ها یا مناطقی برای سوزاندن زباله داشتند. این عمل باعث افزایش آلودگی هوای محیط و همچنین سمیت هوا و زمین می‌شود.

## تنوع زیستی
تنوع زیستی، که از ویژگی‌های بارز بوتان است، توسط فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی تهدید می‌شود. برای رسیدگی به این مشکلات، دولت سلطنتی در دهه ۱۹۶۰ شروع به اختصاص مناطق حفاظت‌شده کرد. از سال ۱۹۹۲، مناطق حفاظت‌شده بوتان توسط صندوق امانی بوتان برای حفاظت از محیط زیست تحت نظارت وزارت کشاورزی، بخش خدمات جنگلداری، مدیریت می‌شوند. در سال ۱۹۹۳، این صندوق سیستم پارک‌های گسترده خود را برای نمایش و مدیریت بهتر اکولوژیکی اصلاح و کاهش داد. با این حال، تا سال ۲۰۰۸، مناطق حفاظت‌شده با تأسیس پارک صدساله وانگچوک، که  را در بر می‌گیرد، به‌طور قابل توجهی گسترش یافتند. نوار باریکی در شمال بوتان. پارک‌ها و پناهگاه‌ها همگی یا مستقیماً یا از طریق «کریدورهای زیستی» به هم متصل هستند. همان‌طور که توسط Wangchuk در سال ۲۰۰۷ بررسی و در مطالعه Lham و همکاران در سال ۲۰۱۹ منعکس شده است، برخی بوتان را به عنوان بهترین نمونه در جهان در اختصاص بخش بالایی از مساحت یک کشور برای حفظ بوم‌شناسی مناطق حفاظت‌شده  از طریق ساخت کریدورها  بدون عواقب مالی می‌دانند. تا سال ۲۰۱۱، صندوق ۱۸۹ کارمند میدانی استخدام کرده، ۲۴ متخصص تحصیلات تکمیلی را آموزش داده و بیش از ۳۰۰ دوره علمی کوتاه‌مدت ارائه داده است. این صندوق به تنهایی یک منطقه حفاظت‌شده به مساحت  را مدیریت می‌کند. - تقریباً به اندازه اسواتینی و بیش از ۴۲ درصد از کل مساحت بوتان به استثنای پناهگاه حیات وحش فیبسو و منطقه حفاظت‌شده تورسا استریکت، این مناطق حفاظت‌شده مسکونی هستند یا در مناطق پرجمعیت واقع شده‌اند. تا سال ۲۰۱۱، توسعه انسانی فعالیت‌های غیرقانونی مانند تخریب زیستگاه و شکار غیرقانونی، گونه‌های در معرض خطر انقراض، از جمله حواصیل شکم سفید، یکی از نادرترین پرندگان کشور، را تهدید به نابودی می‌کند.

## منابع