صنایع دستی ایالت سند

**صنایع دستی سند** و صنعتگران آن از احترام بالایی برخوردارند و آثار آنها نه تنها در سند ، بلکه در بسیاری از مناطق دیگر نیز قابل توجه است.

## سفالگری
تاریخچه سفالگری در منطقه سند از تمدن سند سرچشمه می‌گیرد. سفالگری به طرز نفس‌گیری زیباست. ظروف با رنگ‌های رنگین‌کمان رنگ‌آمیزی شده و سپس با خاکی به نام "چانیوه" لعاب داده می‌شوند که به محصولات نهایی درخشندگی و جلا می‌بخشد. این ظروف هم برای اهداف تزئینی و هم برای پخت و پز استفاده می‌شوند. در قدیم ظروف، گلدان‌ها و غیره از سفال ساخته می‌شدند.
هیچ|بندانگشتی|سفالگری سندی در موزه آلبرت هال
**سفال آبی:**

**کاشی:** تولید این نوع کاشی‌ها در ایالت سند قدمتی بسیار کهن دارد و کاشی‌های تولیدشده در شهرهای هالا و نصیرپور شهرت ویژه‌ای دارند. 
وسط|بندانگشتی|کاشی سند
وسط|بندانگشتی|درب حرم شاه عبداللطیف از کاشی کاشی ساخته شده است

## نساجی و بافندگی
**لونگی :** ساخته شده از ابریشم، پنبه و پشم، در رنگ‌های روشن و ملایم با حاشیه‌های پهن و زیبا بافته شده از نخ نقره‌ای و طلایی.  استفاده از رنگ‌های روشن، جسورانه و پر جنب و جوش به همراه زری‌کاری طلایی روی لونگی، ارزش و اهمیت آن را دو چندان می‌کند. 

**سوسی:** سوسی اصطلاحی برای پارچه راه راه یا چهارخانه چند رنگ است که عمدتاً در هالا، حیدرآباد و تهته، سند تولید می‌شود. سوسی پارچه دستباف نازکی است که از پنبه، ابریشم یا ترکیبی از هر دو بافته می‌شود و دارای راه‌راه‌های رنگی در تار پارچه است. منطقه سند در دوره گورکانیان به خاطر تولید و صادرات این پارچه شهرت داشت. منطقه سند به دلیل تولید و صادرات آن در دوره مغول شناخته شده بود. سوسی اغلب با نوارهای قرمز و آبی، آبی و سفید یا سبز و سفید بافته می‌شد، اما الگوهای دیگری نیز تولید می‌شد. این پارچه به انگلستان صادر می‌شد، جایی که سوسا در قرن 18 تقاضای زیادی داشت.   از سوسی معمولاً برای دوخت شلوار یا دامن زنان استفاده می‌شد.

**شال‌های خادی/تاری سندی** : این شال‌های خادی دستبافت در زمستان پوشیده می‌شوند، این شال‌ها معمولاً در رنگ‌های سیاه و سفید با نوارهای چند رنگ بسیار زیبا هستند، از رنگ‌های دیگر نیز برای دوخت این شال‌ها استفاده می‌شود. 

**لوی/لویی** : شال‌های زمستانی سبک و دستباف ساده‌ای هستند که معمولاً به رنگ کرم دوخته می‌شوند. 

**گاربی** : پارچه‌ای ترکیبی از ابریشم و پنبه است که تار و پود آن از پنبه و پود آن از ابریشم است. این پارچه، یک پارچه‌ی دست‌ساز مربوط به قرن نوزدهم در ایالت سند بوده است.

**فراسی/فراسی** : قالی‌های سنتی سندی بافته می‌شود.

**خِس:** شال‌ها و فرش‌های سنتی سندی.

**خاتو:** شال‌های پشمی سنتی که در فصل زمستان برای گرم نگه داشتن خود می‌پوشیدند.

**Kaleen/Gilim/Galicho:** فرش های سندی ساخته شده در تارپارکر.

سایر اقلام بافندگی و نساجی عبارتند از: مشرو ، دره ، اونر، پاچکو، ناور ، آیلاچو و غیره.

## چاپ بلوکی
**آجرک:** شال سنتی چاپ بلوکی سند، جرک طرح‌ها و الگوهای خاص بسیاری را نشان می‌دهد که با استفاده از مهرهای چوبی ساخته شده و با رنگ‌های گیاهی و معدنی، روناس و نیل رنگرزی می‌شوند.
وسط|بندانگشتی|ورق چاپ شده آجرک
**مالیر:** شالی با طرح بلوکی است که توسط زنان استفاده می‌شود، امروزه طرح‌های زیادی از مالیر به عنوان لباس استفاده می‌شود.

## لحاف
**رلی:** نوعی لحاف سنتی در ایالت سند است. سنت رلی‌دوزی یا رلی‌سازی در سند قدمتی بسیار کهن دارد. واژه «رلی» از کلمه سندی «رالَنَّه» گرفته شده که به معنی «ترکیب کردن و به هم پیوستن» است. رلی با قرار دادن چندین لایه پارچه روی هم ساخته می‌شود. پایین‌ترین لایه که «تَه» نام دارد، معمولاً از پارچه‌هایی با رنگ‌های روشن و تیره تشکیل می‌شود. روی این لایه، با استفاده از تکنیک‌های آپلیکه یا وصله‌دوزی، طرح‌های هندسی، نقش‌مایه‌ها و اشکال زیبایی ایجاد می‌کنند. تمام لایه‌ها با دوختی ساده به نام «کونْه» (دوخت مستقیم یا دوخت روان) به هم متصل می‌شوند.
بندانگشتی|تکه دوزی "توک واری" رالی
رلی‌ها معمولاً به‌عنوان رواندازهای سبک استفاده می‌شوند، اما می‌توان از آن‌ها به‌عنوان سجاده (مُصَلّا)، پوشش کف، یا روکش وسایل نیز بهره برد. تقریباً در هر خانه‌ای در ایالت سند مجموعه‌ای از رلی‌ها وجود دارد که معمولاً توسط زنان خانه برای استفاده روزمره دوخته می‌شوند. رلی‌ها همچنین به‌عنوان جهیزیه به دختران داده می‌شوند و قطعات کوچک‌تر رلی که برای نوزادان ساخته می‌شود، «رِلکو» نام دارد. در سند دو نوع مختلف رلی ساخته می‌شود: رلی آپلیکه (تُک) و رلی وصله‌دوزی.
هیچ|بندانگشتی|رالی چهل تکه سند
**غادلو** : تشک سنتی که برای نشستن و خوابیدن استفاده می‌شود.

**ساوار:** پتوی سنتی که در فصل سرما استفاده می‌شود.

## بندنی
بندنی یا بندنو هنری با تکنیک گره زدن و رنگ کردن روی پارچه است. اعتقاد بر این است که هنر بندنی از سند سرچشمه گرفته است. هنر بندنی سند به قدمت هنر چاپ بلوکی سند است، هر دو هنر در تمدن دره سند رواج داشته‌اند. بندنی به طور سنتی برای دوخت دامن، چادرهای بلند و گشاد و ساری استفاده می‌شود. منطقه لار و صحرای تار سند به خاطر بافت بندنی مشهور هستند. 

## گلدوزی و آینه کاری
سند به خاطر گلدوزی‌ها و آینه‌کاری‌هایش بسیار شناخته شده است. دوخت‌ها و گلدوزی‌های متنوعی در سراسر سند وجود دارد.

**گج :** گلدوزی‌های محکمی با آینه‌کاری ، منگوله ، پولک ، صدف ، مهره و دکمه روی پیراهن زنانه است که معمولاً ناحیه مورد نظر را از گردن تا شکم می‌پوشاند. این گلدوزی‌ها شامل دوخت‌ها و رنگ‌های متنوعی هستند. گاهی اوقات، روی یک تکه پارچه جداگانه دوخته شده و سپس به لباس متصل می‌شوند.

**بوجکی** : کیف پول جهیزیه گلدوزی شده سنتی سندی برای عروس. 

**بوخانو** : شال باریک و بلندی است که با سوزن‌دوزی تزئین شده و دامادها آن را روی شانه‌های خود می‌اندازند.

**دوشالو** : شال سنگین گلدوزی شده برای داماد در روز عروسی که روی شانه‌هایش می‌پوشد.

**گوترو** : کیسه‌ای سنتی گلدوزی شده است که برای قرار دادن وسایل و مواد استفاده می‌شود.

**طلپوش** : پوششی است که با گلدوزی روی غذا، میوه و غیره قرار می‌گیرد.

**جهل‌پوش**: نوعی روانداز یا پوشش پارچه‌ای است که برای پوشاندن مواد غذایی استفاده می‌شود.

## منبت کاری
منبت‌کاری چوب در ناحیه شیکارپور انجام می‌شود، طرح‌های پیچیده زیادی روی چوب برای درها، تخت‌ها و غیره ساخته می‌شود. 
وسط|بندانگشتی|قایق‌های چوبی سندی در سکر.

## لاک کاری
لاک‌کاری یا «جندری/جندی جو کم» یکی از زیباترین هنرهای چوبی در ایالت سند است. تقریباً تمام مواد اولیهٔ مورد استفادهٔ صنعتگران سندی از رود سند تأمین می‌شد. چوب درختان کناره‌های این رود برای ساخت وسایل منقوش و مبلمان با تزئینات لاک‌کاری به کار می‌رفت. سطح چوب با پودر نرم پوشانده و صیقل داده می‌شد. طرح‌های سنتی ابتدا با رنگ مشخص و سپس با رنگ‌های روشن و زیبا پر می‌شدند. پس از خشک شدن، با شلاک جلا داده می‌شدند.

از جملهٔ اشیای مشهور ساخته‌شده با هنر جندری می‌توان به تاب سنتی (پینگو یا هیندورو)، تخت‌های چوبی سنتی (خات)، مبل و صندلی، گلدان‌ها، ظروف و چراغ‌ها اشاره کرد.
وسط|بندانگشتی|ظروف چوبی سندی با لاک جاندری کار
وسط|بندانگشتی|تاب سنتی سندی کار جاندی (هندورو/پنگو)

## سبدبافی
روستاهای زیادی در سند وجود دارد که صنعتگران زیادی دارند که از اقلام محلی برای ساخت صنایع دستی استفاده می‌کنند. مناطق خیرپور و سکر به خاطر باغ‌های نخل خرمای خود مشهور هستند. جدا از تولید محصولات مختلف خرما، بسیاری از مردم محلی از برگ‌ها و شاخه‌های درختان نخل برای ساخت سبدهای متعدد استفاده می‌کنند. زنان این مناطق از برگ خرما، شاخه‌های گیاهان، پوسته گندم، غلات خشک شده و سایر مواد برای ساخت صنایع دستی شگفت‌انگیز استفاده می‌کنند. 
بندانگشتی|بادبزن دستی سندی روی تمبر هند.
بسیاری از اقلام مانند چابیو، پیندیو/دابکی (بشقاب نان روتی)، قابلمه‌های داغ، حصیر، بادبزن دستی و غیره ساخته می‌شوند، این اقلام همچنین با پومپوم‌های رنگارنگ، نخ‌های فلزی و گاهی اوقات با آینه تزئین می‌شوند.

## چرم دوزی
صنعتگران در قرون اولیه چیزهای ظریف زیادی از چرم می‌ساختند. روتختی، آویز، روکش تخت و میز و سپر و سگک زینتی. بهترین پوشش‌های شتر به نام «نوح» و زینت‌آلات اسب از چرم کار شده با نخ نقره به دلیل مهارتشان بسیار مورد احترام بودند.

**کفش‌:** جوتی سندی و خوسو و موجاری سندی به طور سنتی از چرم ساخته می‌شوند و روی آنها گلدوزی‌های مختلف، مهره و غیره انجام می‌شود. موچی‌های سندی به خاطر ساختن این کفش‌ها مشهور بودند.

## سایر صنایع دستی سندی
**کار با بامبو:** از چوب‌های بامبو برای ساخت مبلمان، پرده‌های سنتی و آویزهای دیواری با آینه و تزئینات استفاده می‌شود. همچنین خانه‌ها و رستوران‌های محلی با بامبو ساخته می‌شوند.  در مناطق روستایی سند، یک صندلی سنتی به نام "مورو" و یک میز از بامبوی چوسکوا کولئو ساخته می‌شوند که با نی و کاه به هم متصل می‌شوند. 

**مهره‌دوزی:** مهره‌دوزی (موتین جو کام) در بسیاری از موارد مانند جواهرات، ساگی/چوتی ، جاکلیدی، خودکار، آگات ، برای تزئینات اتوبوس‌ها و ریکشاها استفاده می‌شود.  

**جواهرات:** صنعت ساخت جواهرات و زیورآلات در سند از زمان تمدن دره سند قدمت زیادی دارد. از مواد و فلزات مختلفی مانند نقره ، طلا ، برنز ، مس ، برنج ، عاج "آج"، پلاستیک، شیشه، صدف‌های "کود، سیپی" و کانجی برای ساخت زیورآلات در سند استفاده می‌شده است. در دوران باستان، زیورآلات از خاک رس، چوب، سنگ، آهن و غیره نیز ساخته می‌شدند. طرح‌های مختلف، سنگ‌های قیمتی ، جواهرات، مهره‌ها و غیره بر روی چنین موادی استفاده می‌شد. امروزه، طلا محبوب‌ترین فلز در بین سندی‌ها است، اما نقره، پلاستیک، شیشه و غیره نیز برای زیورآلات روزمره استفاده می‌شوند که به زیبایی بر روی میناکاری ، موتی ، مانیا ، مانکا، ماناک، هیرا ، بورا و غیره حکاکی می‌شوند. النگوهای شیشه‌ای حیدرآباد و النگوهای پلاستیکی تهر نیز مشهور هستند. به طور سنتی، هم مردان و هم زنان سندی جواهرات زیادی می‌پوشیدند، اما در دوران اخیر، این روند برای مردان کاهش یافته است. جواهرات حیواناتی مانند گاو، شتر و اسب فراوان است، همچنین تزئینات، قطعات زینتی برای وسایل نقلیه و حمل و نقل نیز از هنرهای بسیار باستانی سند است که حتی امروزه نیز می‌توان آن را در اتوبوس‌ها ، قایق‌ها، ریکشاها و گاوهای نر مشاهده کرد. روند استفاده از جواهرات زیاد در سند رو به کاهش است. جواهرات سنتی سندی عبارتند از: 

* **برای گردن** : دهری، هار، چاندان هار، کوندان هار، رانی هار، هاس، هاسی، هاسلی، گالوبند، نیمبوری، تایث/تاویز، تای پسائون تائیث، گالپاتو، کاتمال/کاتمالا، ماندهریا، گاندریا، قاندریا، وارانیلو، نیبوری و غیره
* **برای گوش ها** : والا، دورا، ولیون، جوماک، لیلوم، پانرا، کانفول، ماگار (پالو ماگار، جهلو ماگار)، جامتییون، دانی/دانورییون/ساهارا، جوماک لوتا، کورکون/کارکون، سیریون، درگال الولک، ناسبی، نسبی، نسبی، پانریون/پالریون، کیوتیون، دربجا، بوندها/بوندا و غیره.
* **بازوها، ساعدها** : چورییون ، چورا ، بانهی، کنگر، ماگالی/ماگیلی، بازوبند، بارخییون/بانهراخیون، بانهوتا/بانهوتا، هاترییون، منگلیون، هاث گجریون، کاتریا، پونچیون، و غیره
* **برای انگشتان** : موندی، چله، خیرول، وار و غیره.
* **سر، پیشانی، موها** : تیکو، تیکلو، چیندی، عالی، منهدانی/مونهدانی، کاندو، جومار/پاسو/میرزو، باکال، تاج، تاج تیککو، کیلپ، کیلپری، کانتا، سیرپاتی، سیربند، باندی ، چوتی، تیکروت، دانی / دانوریون / صحرا و غیره
* **بینی** : ناث، ناثنی، فولی، فولری، بولی، بولو، ویتی، ویندو، کوکو، هیرو، ریدرi و غیره.
* **مچ پا، پا** : پایال، پازایب/پاجایب/پاجایت، جهنجار، کارا، چهر، نورا، ناور، نیوار، ساتیون، کارییون، کاتیون، واچنا، واچونا، جفت چهالا، موندیون/موندرییون، باهل باهل، کاریون، ساتا، فالودار، روپای وارا، کادلا و غیره
* **کمر** : چهلکی، چهل‌پاتا، چهل‌مکرو و غیره
* **سایر جواهرات** : ماگار، بایسر، باینو، باندرا، تیکیلی، پاسی، پانچی، واتریون، لاکری، جورو، چاتلا، چامار، جهامار، کوندو، ویدی، کابچی پاتا، کیرییون، پوپات، مومان، واررا، شینمورا، آلوکن، پینین پادییون، چارگول، رامجهول/ریمجهول، اونرا، تیور/تور، گجریون، هانورا/هانونا، آنیتا، کاتریا، جهابا، سابی، سرییون، هوم، دارگالا، مایندفول، پور، فالائیون، چاتنوت، پاتییاغ مارکیون.  

**تکه‌دوزی:** توک جو کام روی لباس و چیزهای دیگر انجام می‌شود.

**هنر آرایش شتر:** یکی از جلوه‌های منحصربه‌فرد فرهنگی در مناطق بیابانی ایالت سند است. در این هنر، موهای بدن شتر با دقت کوتاه و طرح‌های شگفت‌انگیز و متقارن روی پوست آن ایجاد می‌شود. این طرح‌ها معمولاً شامل نقوش هندسی، گل‌وبوته، یا الگوهای سنتی سندی هستند. گاهی برای زیبایی بیشتر، از رنگ مشکی یا حنا نیز برای تزیین و برجسته‌سازی طرح‌ها استفاده می‌شود. این نوع آرایش شترها معمولاً در مناطق بیابانی سند انجام می‌شود و در جشن‌ها، نمایشگاه‌های محلی و مسابقات زیبایی شتر، جلوه‌ای خاص از هنر بومی مردم منطقه را نشان می‌دهد..

**زنگوله‌های مسی:** زنگ‌های فلزی (عمدتاً از جنس مس) در سراسر ایالت سند ساخته و استفاده می‌شوند. این زنگ‌ها معمولاً برای دام‌ها و حیوانات اهلی مانند گاو، بز و شتر به کار می‌روند تا محل آن‌ها در بیابان‌ها و مراتع مشخص باشد. زنگوله‌های مسی سند به‌صورت دستی توسط آهنگران محلی ساخته می‌شوند و علاوه بر کاربرد عملی، به دلیل صدای خوش‌طنین و طراحی سنتی‌شان، جنبهٔ تزئینی نیز دارند.
بندانگشتی|زنگوله‌های مسی آویزان بر فراز مقبره یک قدیس (پیر)
**کار با عاج/صدف:** در گذشته، جواهرات حکاکی شده با عاج برای زنان و مبلمان چوبی حکاکی شده با عاج و سایر محصولات عاج در سند بسیار رایج بود، شهر بندری باستانی بامبهور بزرگترین کارگاه عاج کشف شده در جهان را داشت،  همچنین در حیدرآباد و کراچی محصولات صدفی هنوز ساخته می‌شوند.   این کار باستانی با عاج تقریباً از بین رفته است، اما النگوهای صدفی و پلاستیکی شبیه عاج هنوز در قسمت پایین سند ساخته می‌شوند.
بندانگشتی|سند، حدود ۱۶۵۰-۱۶۷۰
هیچ|بندانگشتی|کابینت روی پایه (کونتادور) سند، قرن ۱۶-۱۷، اتصالات از جنس آبنوس، شیشام، عاج و برنج، موزه ملی هنر باستانی، لیسبون.
**تخت سندی:** «خت» یا چارپایی تخت‌باف سنتی در هند و پاکستان است، اما خت‌های سندی ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود را دارند. این تخت‌ها در ایالت سند با سبک‌ها، طرح‌ها، نقش‌ها و مصالح متفاوتی ساخته می‌شوند که آن‌ها را از انواع دیگر متمایز می‌کند. در ساخت تخت‌های سندی از چوب محلی، طناب یا نخ‌های رنگی برای بافت قسمت نشیمن استفاده می‌شود و معمولاً نقوش هندسی و رنگ‌های زنده در آن‌ها به کار می‌رود. نمونهٔ کوچک‌تر آن را «منجهی» می‌نامند، که اغلب برای نشستن یا به عنوان تخت کودک استفاده می‌شود.‏

**عروسک سنتی سندی:** عروسک سندی به نام گودی/گودو (f/m) روشی سنتی برای ساخت عروسک از پارچه سفید است که به شکل انسان دوخته شده و با پنبه یا تکه‌های کوچک پارچه پر می‌شود. این عروسک‌ها برای بازی کودکان ساخته می‌شدند.   اکنون عروسک‌های ساخته شده از کنف نیز ساخته می‌شوند.

**ساگی/چوتی سندی:** ساگی/چوتی یک اکسسوری مو است که زنان سندی و همچنین زنان پنجابی برای بستن موهای خود به صورت گیس از آن استفاده می‌کنند. این گیس از رنگ‌های مختلف، مهره، منجوق ، صدف، آینه و غیره ساخته می‌شود. به طور سنتی برخی از زنان سندی از جواهرات نقره یا طلا نیز برای گیس استفاده می‌کردند. 

## گالری
وسط|بندانگشتی|صنایع دستی سندی
وسط|بندانگشتی|دابکی/پندی دست ساز سندی (بشقاب نان).
وسط|بندانگشتی|جواهرات گردنبند سندی کوندان هاار.

## جستارهای وابسته

* صنایع دستی پاکستان

## منابع

رده:فرهنگ سندی