اجلیل القبلیه

**اجلیل القبلیه** ()، همچنین شناخته‌شده با نام **الجلیل**، روستایی عرب فلسطینی در زیربخش یافا بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین در ۳ آوریل ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد.

جمعیت این روستا در سال ۱۹۴۵ حدود ۶۸۰ نفر بود که ۲۱۰ نفر آن یهودی بودند. اجلیل القبلیه به نام شیخ صالح عبدالجلیل نام‌گذاری شده بود که مقام (آرامگاه) وی در روستا قرار داشت. امروزه زمین‌های این روستای پیشین میان شهرهای هرتزلیا و رامات هشارون و کیبوتص گلیل یام تقسیم شده‌است.

## موقعیت جغرافیایی
اجلیل القبلیه (به معنای «اجلیل جنوبی») بر فراز تپه‌ای واقع بود که در حدود ۱۳ کیلومتری شمال‌شرق یافا قرار داشت و نزدیک به ۱۰۰ متر جنوب‌غربی روستای خواهرش، اجلیل الشمالیه («اجلیل شمالی»)، جای گرفته بود. این روستا از سمت غرب مشرف بر ساحل دریای مدیترانه و از سمت شرق بر گستره پهناوری از دشت ساحلی بود.

## پیشینه
### دوره عثمانی
اجلیل یکی از چهار روستای دوره عثمانی بود که در نزدیکی ساحل و در شمال رود یرکون بنیان نهاده شده بود (به همراه روستاهای الشیخ مونس، الحرم و ام‌خالد). به گفته مورخ روی ماروم، بنیان‌گذاری اجلیل نشان می‌دهد که گسترش سکونتگاه‌ها در جنوب شارون نتیجه بسط درونی هسته سکونتگاهی توسط ساکنان کوهستان‌های سامره بود و نه به دست مهاجران مصری چنان‌که پیش‌تر ادعا شده بود.

در ژوئن ۱۸۷۰، اکتشاف‌گر فرانسوی ویکتور گِرَن از هر دو روستا دیدن کرد. او آن‌ها را یک روستای واحد به نام  توصیف کرد که بر فراز تپه‌ای جای داشت و به دو بخش تقسیم می‌شد. جمعیت مجموع آن‌ها ۳۸۰ نفر بود. خانه‌ها از خاک کوبیده یا از سنگدانه‌های ریز گوناگون آمیخته با لای ورز داده و خشک‌شده ساخته شده بود. در سال ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰/۱۸۷۱ میلادی) سرشماری عثمانی، اجلیل را در ناحیه بنی‌صعب ثبت کرد.

در سال ۱۸۸۲، بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین دو روستا را با نام  چنین توصیف کرد: «روستایی گِلین با چاهی در جنوب و چاه دیگری در شمال [...] نارستانی کوچک در جنوب‌شرق آن وجود دارد.»

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت دو روستای اجلیل (با نگارش ) ۱۵۴ نفر مسلمان بود. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۳۰۵ نفر افزایش یافت که همگی مسلمان بودند.

در سال ۱۹۴۳ کیبوتصی به نام گلیل یام بر زمینی بنا شد که صندوق ملی یهود از روستا خریداری کرده بود. بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵، جمعیت اجلیل القبلیه ۴۷۰ مسلمان و ۲۱۰ یهودی بود و مساحت زمین‌ها ۸٬۶۹۲ دونوم متعلق به مسلمانان و ۵٬۹۸۰ دونوم متعلق به یهودیان بود. از زمین‌های مسلمانان، ۹۲۳ دونوم برای پرتقال و موز، ۸۵ دونوم برای باغ‌ها و زمین آبی، ۷٬۰۸۷ دونوم برای غلات و ۶ دونوم زمین ساخته‌شده بود. ساکنان روستا افزون بر کشاورزی به ماهیگیری نیز می‌پرداختند.

دانش‌آموزان اجلیل القبلیه به مدرسه اجلیل الشمالیه می‌رفتند و شمار دانش‌آموزان هر دو روستا در سال ۱۹۴۵ حدود ۶۴ نفر بود.

در آرشیو شهر هرتزلیا شواهدی از روابط نزدیک با اجلیل یافت می‌شود، از جمله نامه تبریکی که به حاج اخصین العاصی از اجلیل به مناسبت ازدواج پسرش فرستاده شده بود.

### ۱۹۴۸ و پس از آن
در دسامبر ۱۹۴۷ و ژانویه ۱۹۴۸، رهبران روستاهای الشیخ مونس، المسعودیه، الجماسین شرقی/الجماسین غربی و مختاران عرب ابوکشک و دو روستای اجلیل با نمایندگان هاگانا در پتخ تیکوا دیدار کردند. این روستاها خواهان صلح بودند و قول دادند که به ارتش آزادی‌بخش عرب یا شبه‌نظامیان محلی عرب پناه ندهند و در صورت ناتوانی از جلوگیری از حضور آن‌ها، از هاگانا کمک بخواهند.

تا اواسط مارس ۱۹۴۸، تیپ ۳ الکساندرونی انزوا و «قرنطینه» ای بر الشیخ مونس، عرب ابوکشک و دو روستای اجلیل تحمیل کرده بود. با این حال، در ۱۲ مارس گروه لحی پنج تن از بزرگان الشیخ مونس را ربود. این رویداد اعتماد روستاییان به توافق‌های پیشین را به‌کلی از میان برد و بسیاری از آنان روستا را ترک کردند. مردم دو روستای اجلیل نیز پس از آنکه از همسایگان یهودی خواستند مراقب اموالشان باشند، آنجا را ترک کردند.

بر پایه منابع عبری، در آغاز مارس، افسرانی از ارتش آزادی‌بخش عرب که در سامره مستقر بودند به روستاهای نزدیک تل‌آویو آمدند تا دفاع آن‌ها را سازمان‌دهی کنند و از ساکنان خواستند زنان و کودکان را تخلیه کنند و تنها مردان در سن جنگ بمانند.

از ۲۶ مه ۱۹۴۸، روستاهای متروک به اردوگاه اسیران جنگی تبدیل شد. پس از پایان جنگ، اردوگاه به معبره (اردوگاه مهاجران) به نام گلیلوت تبدیل شد. معبره در سال ۱۹۵۴ به هرتزلیا ملحق و در سال ۱۹۶۰ به‌طور کامل برچیده شد. نام گلیلوت بر دو تقاطع در بزرگراه ۵، پایگاه ارتش اسرائیل که یگان ۸۲۰۰ را در خود جای داده و مرکز خرید واقع در تقاطع غربی گلیلوت باقی ماند.

## روستا در زمان حاضر
مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ محل روستا را چنین توصیف کرد: «این مکان به محل تخلیه زباله تبدیل شده و روستای اصلی به‌سختی قابل شناسایی است. بر نوار باریکی از تپه که هنوز زیر زباله دفن نشده، بقایای خانه‌های سنگی در کنار مخزن ذخیره بنزین و بوته‌ها و کاکتوس‌ها ایستاده‌اند. در حدود ۱۰۰ متری شرق مخزن، خانه‌ای متروک در کنار بقایای ساختمانی ویران‌شده قرار دارد.»

در سال ۲۰۰۴، سازمان ذاکرات بازدیدهایی از دو روستای اجلیل ترتیب داد و شهادت‌نامه‌هایی از ساکنان پیشین گردآوری کرد.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* اجلیل القبلیه در وبگاه Palestine Remembered
* اجلیل القبلیه در وبگاه ذاکرات
* به یاد اجلیل، کتابچه اجلیل، مارس ۲۰۰۴

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده