جنگل‌خواری در ایران

[جایگزین= عکس از ساخت ویلاهای مسکونی شخصی در کنار جنگل های منطقه توریستی تفریحی نمک آبرود در کنار کوه مدوبن|بندانگشتی|ساخت [ویلا|ویلاهای مسکونی شخصی در کنار جنگل های منطقه توریستی تفریحی نمک‌آبرود]]
**جنگل‌خواری** به معنای تغییر کاربری غیرقانونی یا تخریب اراضی جنگلی برای اهدافی مانند ساختمان‌سازی، کشاورزی یا توسعه شهری است. این پدیده در ایران به‌عنوان یکی از چالش‌های زیست‌محیطی مهم شناخته می‌شود. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، رشد غیرقانونی مهاجرت از روستا به شهر، تغییر کاربری زمین و تصرف غیرقانونی عرصه‌های طبیعی در قالب جنگل‌خواری روند تخریب منابع طبیعی را تسریع کرده است. گنجینه جنگل‌هایی کهن همچون هیرکانی با قدمتی ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال در معرض تهدید هستند، به‌طوری که تنها ۱۰ درصد آن‌ها تحت حفاظت سازمان محیط‌زیست قرار دارند.

## میزان تخریب و آمارها
طبق گزارش کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، در بازه زمانی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱، روزانه حدود ۱۲۷ هکتار جنگل و مرتع به‌صورت غیرقانونی تصرف شده؛ در مجموع بیش از ۴۶۶ هزار هکتار مورد شناسایی قرار گرفته است که حدود ۱۹۸ هزار هکتار آن با حکم قضایی خلع‌ید شده‌اند. برخی منابع اعلام می‌کنند حدود ۲ میلیون هکتار از جنگل‌های شمال کشور در طی دهه‌های گذشته در اختیار ویلاسازان و جنگل‌خواران قرار گرفته است و پوشش جنگلی مازندران طی ۵۰ سال گذشته نزدیک به نصف شده است. همچنین گفته می‌شود سالانه ۶۳ هزار هکتار از جنگل‌های زاگرس و هیرکانی نابود می‌شود؛ کارشناسان هشدار می‌دهند در صورت ادامه این روند، ظرف ۵۰ سال آینده چیزی از این جنگل‌ها باقی نخواهد ماند.

## پیامدها
جنگل‌خواری در ایران پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه داشته است. تخریب جنگل‌های هیرکانی و ارسباران، که از میراث طبیعی یونسکو محسوب می‌شوند، به کاهش تنوع زیستی و تهدید گونه‌های گیاهی و جانوری منجر شده است. در مناطق شمالی کشور، به‌ویژه استان‌های مازندران و گیلان، ویلاسازی‌های غیرمجاز و تصرفات اراضی جنگلی باعث کاهش سطح جنگل‌ها شده است. علاوه بر این، جنگل‌خواری به افزایش آتش‌سوزی‌ها، فرسایش خاک و تغییرات اقلیمی در این مناطق دامن زده است.

## مناطق بحرانی
بیشترین موارد جنگل‌خواری در جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور، به‌ویژه استان‌های مازندران و گیلان، گزارش شده است. این جنگل‌ها به دلیل قرار گرفتن در نواحی پرجمعیت و گردشگری، با بیشترین فشار ساخت‌وساز و تغییر کاربری مواجه‌اند. علاوه بر این، جنگل‌های زاگرس در غرب ایران نیز به دلیل تبدیل به باغ‌های میوه و اراضی کشاورزی در معرض نابودی قرار دارند. جنگل‌های ارسباران در شمال‌غرب کشور نیز با تهدید بهره‌برداری غیرمجاز و توسعه انسانی روبه‌رو هستند.

## قوانین و اقدامات مقابله‌ای
برای مقابله با جنگل‌خواری در ایران، قوانین مختلفی وضع شده که مهم‌ترین آن‌ها «قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع» مصوب سال ۱۳۴۶ و «قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها» مصوب سال ۱۳۷۴ است. همچنین از سال ۱۳۹۶، طرحی با عنوان «طرح تنفس جنگل‌های شمال» به اجرا درآمد که هدف آن توقف بهره‌برداری صنعتی از چوب در جنگل‌های هیرکانی بود. با وجود این، گزارش‌ها نشان می‌دهد اجرای این قوانین با چالش‌هایی مانند کمبود نیروی حفاظتی، ضعف نظارت و برخی تخلفات اداری همراه بوده است. علاوه بر این، کارشناسان بر ضرورت اجرای برنامه‌های آمایش سرزمین به‌عنوان راهکاری اساسی برای کاهش تغییر کاربری اراضی تأکید کرده‌اند.

## واکنش‌ها و انتقادها
فعالان محیط‌زیست و رسانه‌ها بارها نسبت به پیامدهای جنگل‌خواری در ایران هشدار داده‌اند و اجرای قوانین موجود را ناکافی دانسته‌اند. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهند که تغییرات قانونی اخیر، مانند انحلال سازمان منابع طبیعی و واگذاری اختیارات به وزارت جهاد کشاورزی، می‌تواند باعث کاهش اثربخشی حفاظت از جنگل‌ها و افزایش تخلفات شود. علاوه بر این، کارشناسان محیط‌زیست بر لزوم تقویت نظارت، افزایش نیروی حفاظتی و اجرای برنامه‌های آمایش سرزمین تأکید می‌کنند تا تغییر کاربری غیرقانونی اراضی جنگلی کاهش یابد.

## جستارهای وابسته
* مسائل زیست‌محیطی در ایران
* آمایش سرزمین

## منابع

رده:مسائل زیست‌محیطی در ایران
رده:مسائل زیست‌محیطی درباره جنگل‌ها
رده:جنگل‌داری در ایران