فرومون جنسی

بندانگشتی|پروانه‌های مادهٔ شب‌پره ببری ''Utetheisa ornatrix'' نرهایی را انتخاب می‌کنند که فرومون بیشتری تولید می‌کنند.
بندانگشتی|پروانه کلاغی معمولی (''Euploea core'') با مدادهای پرزی که برای پخش کردن فرومون جنسی برگردانده شده است.

**فرومون‌های جنسی** ، فرومون‌هایی هستند که توسط یک موجود زنده برای جذب فردی از همان گونه، تشویق او به جفت‌گیری یا انجام برخی عملکردهای دیگر که ارتباط نزدیکی با تولیدمثل جنسی دارند، آزاد می‌شوند. فرومون‌های جنسی به‌طور خاص بر نشان دادن ماده‌ها برای تولیدمثل، جذب جنس مخالف و انتقال اطلاعات دربارهٔ گونه، سن، جنس و ژنوتیپ تمرکز دارند. فرومون‌های غیرفرار یا فرومون‌های تماسی کوتیکولی، بیشتر به حشرات اجتماعی مرتبط هستند، زیرا معمولاً با تماس مستقیم با گیرنده‌های شیمیایی روی شاخک‌ها یا پاهای حشرات شناسایی می‌شوند.

فرومون‌های جنسی حشرات در پایش و به دام انداختن حشرات آفت کاربردهایی پیدا کرده‌اند.
بوها ممکن است نوعی «زیور» مردانه باشند که توسط ماده‌ها گزینش می‌شوند. آن‌ها معیارهای چنین زیورهایی را که چارلز داروین در *[[تبار انسان و گزینش در ارتباط با جنسیت|کتاب «تبار انسان و گزینش در ارتباط با جنسیت»]]* بیان کرده است، برآورده می‌کنند. پس از سال‌ها مطالعه، اهمیت چنین ارتباط شیمیایی در حال آشکار شدن است.

نرها معمولاً برای ماده‌های کمیاب رقابت می‌کنند که بر اساس ویژگی‌های نر، انتخاب‌های سازگاری انجام می‌دهند. این گزینش می‌تواند به‌طور مستقیم و/یا ژنتیکی به سود ماده باشد. در شب‌پره‌های ببری (*Utetheisa ornatrix*)، ماده‌ها نرهایی را انتخاب می‌کنند که بیشترین فرومون را تولید می‌کنند؛ سیگنالی صادقانه از میزان آلکالوئیدهای محافظی که نر دارد و همچنین شاخصی از اندازهٔ فرزندان ماده (ماده‌هایی که توسط چنین نرهایی بارور می‌شوند، و تخم‌های بیشتری می‌گذارند). سوسک‌های نر سلسله‌مراتب چیرگی را بر اساس «نشانه‌های» فرومون تشکیل می‌دهند، در حالی که ماده‌ها از همان فرومون برای انتخاب نر استفاده می‌کنند. در سوسک‌های شرقی (*Exomala Orientalis*)، ماده‌ها فرومون را آزاد می‌کنند و منفعلانه منتظر می‌مانند تا یک نر آنها را پیدا کند. نرهایی که توانایی تشخیص و پرواز بهتری دارند، به احتمال زیاد ابتدا به سوسک ماده می‌رسند که سبب گزینش نرهای دارای مزیت ژنتیکی می‌شود.
[بندانگشتی|رشد جنسی در جلبک آب شیرین ''[جلبک‌های غلتان|ولوکس* توسط غلظت‌های بسیار کمی از یک فرومون گلیکوپروتئینی آغاز می‌شود.]]

=== در انسان ===
هیچ مطالعه‌ای منجر به جداسازی فرومون‌های جنسی واقعی انسان نشده است. در حالی که انسان‌ها به شدت به نشانه‌های دیداری وابسته هستند، وقتی در نزدیکی یکدیگر قرار می‌گیرند، بوها نیز در رفتارهای اجتماعی-جنسی نقش دارند. یک مشکل ذاتی در مطالعه فرومون‌های انسانی، نیاز به تمیزی و بی‌بو بودن در شرکت‌کنندگان انسانی است.

[[پرونده:Sesiidae_Pheromon_fg01.jpg|بندانگشتی|تله فرومونی برای ردیابی آفات حشرات استفاده می‌شود]]

== کاربردها ==
فرومون‌های جنسی در [[کنترل بیولوژیک آفات|نظارت بر آفات و کنترل آفات]] کاربردهایی پیدا کرده‌اند. برای نظارت، از تله‌های فرومونی برای جذب و گرفتن نمونه‌ای از حشرات آفت استفاده می‌شود تا مشخص شود که آیا اقدامات کنترلی مورد نیاز است یا خیر. برای کنترل، مقادیر بسیار بیشتری از فرومون جنسی برای مختل کردن جفت‌گیری گونه‌های آفت آزاد می‌شود. این می‌تواند یا با آزاد کردن فرومون کافی برای جلوگیری از یافتن ماده‌ها توسط نرها، که به‌طور مؤثر سیگنال‌های آن‌ها را خفه می‌کند، یا با تله‌گذاری انبوه، جذب و حذف مستقیم آفات باشد. به عنوان مثال، پژوهش‌ها دربارهٔ کنترل پروانه جوانهٔ صنوبر (*Zeiraphera canadensis)'' بر استفاده از فرومون E-9-tetradecenyl-acetate، مادهٔ شیمیایی که پروانهٔ جوانهٔ صنوبر در طول جفت‌گیری آزاد می‌کند، متمرکز شده است.

## منابع

رده:بوم‌شناسی شیمیایی
رده:تولیدمثل جنسی
رده:فرومون‌ها