سایکی (هنر ژاپنی)

**سایکی** (به ژاپنی: 栽景، هپبورن: saikei؛ به معنای تحت‌اللفظی «منظر کاشته‌شده») هنر ژاپنی خلق مناظر سینی‌شکل است که درختان زنده مینیاتوری را با خاک، سنگ، آب و پوشش گیاهی مرتبط (مانند پوشش زمین) در یک سینی یا ظرف مشابه ترکیب می‌کند. یک منظره سایکی به معنای تداعی یک مکان طبیعی از طریق توپوگرافی کلی، انتخاب مواد زمینی و گونه‌های گیاهی مورد استفاده است: ۲۲۸ سایکی از نوادگان هنرهای مشابه ژاپنی بونسای، بونسکی و بونکی (Bonkei) است و ارتباط کمتری با هنرهای منظره‌سازی مینیاتوری مشابه مانند پنجینگ چینی و هان‌نون‌بو ویتنامی دارد.

سایکی از برخی جهات کلیدی با اشکال هنری مرتبط ژاپنی متفاوت است و بر تداعی یک منظره زنده طبیعی تمرکز دارد تا بر شخصیت درختان منفرد. پوشش گیاهی مختلط، شامل علف‌ها و گیاهان گل‌دار کوچک، سایکی را به یک تصویر زنده پیچیده‌تر از بونسایِ زاهدانه‌تر تبدیل می‌کند. در نتیجه، شکل زمین در نمایش سایکی بسیار مهم است، در حالی که در طراحی بونسای اهمیت کمی دارد. به گفته لو بولر، توشیو کاواموتو (بنیانگذار فرم سایکی) «اصرار داشت که مناظر زنده او بونسای نیستند»، و به قوانین سایکی مانند استفاده اجباری از سنگ و قرار دادن درختان و ریشه‌ها بالای لبه سینی اشاره کرد.

برخی از سبک‌های بونسای امکان استفاده محدود از سنگ‌ها را به‌عنوان پایه درختان در سبک ریشه روی سنگ (سکیجوجو) و سبک رشد در سنگ (ایشیزوکه) فراهم می‌کنند، اما نمونه‌های بونسای سنتی ژاپنی حاوی مناظری نیستند که از خاک یا سنگ‌های مخلوط شکل گرفته باشند. از سوی دیگر، طرح‌های سایکی کاملاً مبتنی بر چیدمان فیزیکی سنگ‌ها و محوطه‌سازی تخیلی هستند؛ و کمتر به شکل تنه، قرارگیری شاخه‌ها و شاخ و برگ هرس شده درختان کوچک توجه دارند. دبورا کورشوف، نویسنده کتاب «بونسای: هنر، علم و فلسفه آن»، این تمایز را شرح می‌دهد:وقتی بونسای می‌سازیم، ویژگی اصلی درخت است. با این حال، در مورد سایکی، موفقیت تا حد زیادی به ترکیب و تعادل درختان، سنگ‌ها و خاک بستگی دارد. این قرارگیری هوشمندانه سنگ‌ها است که ظاهر درختانی را که اغلب جوان و نابالغ هستند، بهبود می‌بخشد و این نحوه شکل‌دهی و محوطه‌سازی خاک است که سنگ‌ها را برجسته می‌کند و باعث می‌شود طبیعی به نظر برسند: ۲۲۹هنرهای بونسکی و بونکی نیز مناظر مینیاتوری را در سینی‌ها به تصویر می‌کشند، اما درختان زنده یا سایر گیاهان را در بر نمی‌گیرند. در بونسکی، مناظر ساده با استفاده از شن و سنگ روی سینی‌های مسطح به تصویر کشیده می‌شوند؛ در بونکی، سنگ‌ها و مواد مجسمه‌سازی (مانند سیمان) به صورت تپه‌ها و کوه‌هایی که از مواد زمینی مانند شن یا ماسه سر برمی‌آورند، شکل می‌گیرند. پیکره‌های مینیاتوری از انسان‌ها، حیوانات، ساختمان‌ها و سایر عناصر فضای باز ممکن است روی یک بونکی قرار داده شوند، اما در یک سایکی جایی ندارند. وجود مواد زنده به این معنی است که نگهداری و نمایش سایکی نسبت به بونکی چالش‌برانگیز است.

یک سایکی معمولی در یک سینی سرامیکی بزرگ با دیواره‌های کوتاه قرار دارد. درون سینی، سنگ‌ها و خاک طوری چیده شده‌اند که تداعی‌کنندهٔ منظره‌ای طبیعی باشند، که اغلب از روی نوع خاصی از منظرهٔ واقعی، مانند ساحل دریا یا مسیر کوهستانی، مدل‌سازی شده است. درختان کوچک زنده در خاک کاشته می‌شوند و ممکن است برای تأکید بر پرسپکتیو چیده شوند. خود درختان شبیه درختان بونسای هستند، اما معمولاً شکل پیچیده‌تری دارند. آن‌ها طوری انتخاب و پرورش داده می‌شوند که شبیه درختان بالغی باشند که با منظره مطابقت دارند. نمونه‌های گیاهی غیردرختی نیز ممکن است در سایکی استفادهشوند، مانند پوشش زمین یا سایر گیاهان کوچک.

## تاریخچه

مکتب سایکی پس از جنگ جهانی دوم توسط توشیو کاواموتو در ژاپن تأسیس شد. کاواموتو در سال ۱۹۱۷ به‌عنوان فرزند ارشد استاد بونسای، توکیچی کاواموتو، متولد شد و در هنر بونسای آموزش دید. در سال ۱۹۶۰، پس از مرگ پدرش، او مهد کودک بونسای خانوادگی میجواین را اداره کرد. او پس از این مدت به‌طور فعال به ترویج سایکی پرداخت و دو کتاب مهم در مورد سایکی (بونسای-سایکی و سایکی: مناظر زنده در مینیاتور) منتشر کرد و در ایجاد مؤسسه نیپون بونسای-سایکی و انجمن نیپون سایکی شرکت داشت.

در زمانی که کاواموتو شروع به تدوین قوانین و شکل سایکی کرد، پرورش بونسای در ژاپن در نقطه بحرانی پایینی قرار داشت. کشت بونسای که نیازمند نیروی کار زیاد بود، در شرایط جنگ تقریباً غیرممکن شده بود. بسیاری از بونسای‌ها، چه در حال توسعه و چه تکمیل شده، در مجموعه‌های بزرگ کشور و همچنین در باغ‌های افراد در سراسر کشور از بین رفته بودند. شرایط اقتصادی پس از جنگ، خرید و پرورش یک بونسای واقعی را برای خانوارهای معمولی ژاپنی تقریباً غیرممکن کرده بود.

کاواموتو شکل ساده‌ای از نمایش درخت را خلق کرد که بسیاری از ویژگی‌های زیبایی‌شناختی و تأمل‌برانگیز بونسای را ارائه می‌داد، ضمن اینکه از کشت گیاهانی که در نهایت می‌توانستند به‌عنوان مصالح بونسای استفاده شوند نیز پشتیبانی می‌کرد. او این شکل هنری را عمدتاً بر اساس اصول کاشت گروهی از بونسای و نمایش صخره‌ای از بونکی و بونسکی بنا نهاد. هدف اصلی او پیر کردن و ضخیم کردن تنه گیاهان جوان گلخانه‌ای بود. سایکی راهی برای کنار هم قرار دادن گیاهان و سنگ‌های ارزان قیمت در یک چیدمان دلپذیر بود که به راحتی برای افراد عادی قابل دسترسی باشد: ۲۲۸ با پیر شدن یک نمونه سایکی، درختان بونسای کاندید تولید می‌شود که می‌توان آنها را برای کشت به‌عنوان بونسای از سایکی جدا کرد.

سایکی ژاپنی، به‌عنوان یک هنر نسبتاً جوان، سنت‌های عمیقی از خود ندارد. اما با تعدادی از اشکال قدیمی‌ترِ منظره‌پردازیِ محدود که در آسیا محبوب هستند، از جمله بونکیِ ژاپنی، هنر پنجینگِ چینی و هنر ویتنامیِ هان‌نون‌بو (hòn non bộ)، مرتبط است. اصطلاح پنجینگ هم برای درختان منفردی که در گلدان رشد می‌کنند، مشابه بونسای و هم برای مناظر مینیاتوریِ دقیقی که شامل درختان، گیاهان دیگر، سنگ‌ها، خاک، آب و مجسمه‌های مینیاتوری از انسان‌ها، حیوانات و سایر اقلام می‌شوند، به کار می‌رود. به‌طور مشابه، هان‌نون‌بو بر ایجاد جزایر مینیاتوریِ سبک‌مند که از یک توده آب بیرون زده و باری از درختان و گیاهان دیگر را حمل می‌کنند، تأکید دارد.

در ژاپن پس از جنگ، سایکی به‌عنوان یک روش سازگار با محیط زیست و اقتصادی برای تکثیر درختان جهت استفاده نهایی در بونسای دیده می‌شد. حتی افراد یا خانواده‌های دارای محدودیت اقتصادی نیز می‌توانستند از بسیاری از مزایای تفکربرانگیز و زیبایی‌شناختی بونسای بهره‌مند شوند، بدون اینکه متحمل تلاش و هزینه‌های مربوط به نمونه‌های بالغ بونسای شوند. امروزه نیز همین مزایا نصیب سایکی می‌شود.

## تمرین

سایکی به گونه‌ای طراحی شده است که مشارکت در آن آسان‌تر از بونسای باشد. ظرف سایکی مقادیر زیادی خاک فراهم می‌کند و بار آبیاری دقیق و هرس ریشه را که از ویژگی‌های کشت بونسای است، کاهش می‌دهد. کاشت سایکی به سرعت انجام می‌شود و شرکت‌کنندگان برای اولین بار می‌توانند در عرض چند ساعت به نتیجهٔ مؤثری دست یابند. درختان می‌توانند بسیار جوان و بنابراین ارزان باشند و هیچ‌یک از مواد دیگر به جز خود سینی هزینهٔ زیادی ندارد. خود درختان در مقایسه با شیوه‌های پیچیده و زمان‌بر توسعهٔ بونسای، نیازی به شکل‌دهی یا دستکاری‌های زیاد ندارند. در نتیجه، سایکی برای مبتدیان و کسانی که مایل به صرف هزینهٔ کم برای سرگرمی پرورش درختان کوتاه قد هستند، مناسب است.

با این حال، یک نمایشگاه سایکی شامل گیاهان زنده متعددی است و به شرایط رشدی نیاز دارد که به آنها اجازه رشد و شکوفایی بدهد. سایکی به گونه‌ای طراحی خواهد شد که از گیاهانی استفاده کند که همگی نیازهای کشت مشابهی دارند، به ویژه نوع خاک و آبیاری. نیازهای کلی آب و هوایی گیاهان نیز مشابه خواهد بود: پرورش گیاهان از مناطق مختلف با مقاومت متفاوت در یک نمایشگاه سایکی دشوار است. گیاهان حاوی سایکی که به شرایط فضای باز نیاز دارند، در فضای باز پرورش داده شده و به نمایش گذاشته می‌شوند، احتمالاً با محافظت ویژه در ماه‌های زمستان.

با افزایش سن یک سایکی خاص، ممکن است برخی از درختان آن به‌طور نامتناسبی نسبت به بقیهٔ قسمت‌های باغ رشد کنند. این تغییر قابل انتظار است و در واقع یکی از اهداف سایکی است. صاحب باغ دو انتخاب دارد، کاهش اندازهٔ درختان بزرگ، یا حذف آنها از سایکی و پرورش جداگانه آنها. کاهش اندازهٔ آنها شامل تکنیک‌های مرتبط با بونسای مانند هرس کردن است. حذف درختان بزرگ از سایکی به‌طور طبیعی منجر به کاشت جداگانهٔ آنها در گلدان و پرورش آنها به‌عنوان بونسای می‌شود. پس از حذف این درختان، می‌توان سایکی را با درختان جدید تقویت کرد، آنها را برای تناسب با درختان باقی مانده تغییر شکل داد، یا آنها را برچید و با طرحی جدید طراحی مجدد کرد. در همه موارد، درختان حفظ می‌شوند و تحت اصل سایکی مبنی بر توسعهٔ بونسای‌های جدید بالقوه، همچنان پرورش داده می‌شوند.

## زیبایی‌شناسی
### طراحی
بندانگشتی|کاج گل‌ریز
هنر سایکی تا حدودی با بونسای همپوشانی دارد، زیرا بونسای شامل سنتی از کاشت چند درخت است. سایکی تأکید بسیار بیشتری بر شکل و ساختار منظره نسبت به بونسای دارد و آزادی بسیار بیشتری در چیدمان و مواد آن منظره دارد. درختان می‌توانند به‌صورت تکی یا گروهی در هر نقطه مناسب در منظره، حتی در کناره‌ها و بالای صخره‌هایی که نمایانگر کوه‌ها یا تپه‌ها هستند، ظاهر شوند. هیچ قانونی برای جمع کردن انبوه درختان در یک واحد پیوسته در یک سایکی وجود ندارد. از سوی دیگر، سبک‌های چند درختی بونسای، مناظر بسیار ساده‌ای دارند، معمولاً یک فلات ساده یا گنبد کوچکی از خاک در زیر درختان. کاشت بونسای عموماً به گونه‌ای طراحی می‌شود که یک طرح یکپارچه شامل تمام درختان را نشان دهد، که در آن یک توده شاخ و برگ واحد در پشت و سمت چپ و راست تنه‌ها تولید می‌شود: 208–218 در بونسای، درختان کاملاً بر کاشت گروهی تسلط دارند، در حالی که در سایکی، درختان به سادگی منظره سایکی را تزئین می‌کنند.

یک سایکی باید حاوی سنگ باشد، که ممکن است نقش کوه، صخره، برآمدگی‌های سنگی، بستر رودخانه، خطوط ساحلی یا سایر جنبه‌های منظره را بازی کند: ۲۲۹ آنها اسکلت منظره هستند و به‌طور برجسته‌ای ظاهر می‌شوند. در کاشت‌های گروهی بونسای، سنگ‌ها نادر هستند و در صورت وجود، نامحسوس و مطیع درختان هستند.

سایکی بر روی شکل دقیق هر درخت تمرکز نمی‌کند، که هدف اصلی بونسای است. انتظار نمی‌رود درختان در سایکی، نمونه‌های بالغ و تنهٔ ضخیمی باشند که در بونسای رایج هستند. برای اینکه درختان حتی با یک نمایش بزرگ سایکی هماهنگ باشند، نمی‌توانند ارتفاعی بیش از چهار تا شش اینچ داشته باشند. نمایش‌های کوچک‌تر سایکی ممکن است به درختان حتی کوچک‌تری نیاز داشته باشند. در نتیجه، درختان سایکی اغلب نابالغ و تنهٔ نازکی دارند، با ساختارهای ریشه‌ای کوچک و شاخه‌بندی ساده. علاوه بر این، استفاده از درختان کوچک به این معنی است که گونه‌های با شاخ و برگ کوچک ترجیح داده می‌شوند. گونه‌های مثال شامل ارس با شاخ و برگ کوچک، سرو هینوکی، آزالیا و نارون چینی هستند: ۲۲۹ تأثیر زیبایی‌شناختی نمایش سایکی نه از نمونه‌های درختی چشمگیر، بلکه از طراحی کلی منظر سازنده، تأثیر بصری تجمعی چندین یا تعداد زیادی درخت زنده، سنگ‌ها و خاک منظر و تنوع سایر اشکال گیاهی قرار گرفته در نمایش ناشی می‌شود.

سایکی اجازه می‌دهد تا گونه‌های مختلف درخت در یک منظره واحد قرار گیرند و سایر اشکال گیاهی مانند گل‌ها و علف‌ها نیز در آن کاشته شوند، در حالی که کاشت‌های متعدد در بونسای معمولاً شامل یک گونه درخت واحد با خزه به عنوان پوشش گیاهی اضافی است. به دلیل این انعطاف‌پذیری در مواد گیاهی، سایکی می‌تواند طوری طراحی شود که روند فصول را با تنوع و جزئیات بسیار بیشتری نسبت به کاشت بونسای تک‌کشتی نشان دهد. اشاره به فصول از نظر زیبایی‌شناختی، یک سنت مهم در باغ‌های ژاپنی است و نمایش سایکی می‌تواند بسیار بیشتر از نمایش بونسای، شبیه باغ باشد. درختان برگ‌ریز و گلدار که در طول فصل رشد تغییر می‌کنند، می‌توانند با درختان مخروطی که در تمام زمستان سبز می‌مانند، ترکیب شوند. برگ‌ها و گل‌های بهاری، میوه‌های تابستانی، رنگ‌آمیزی پاییزی و ریزش برگ‌ها، و تضاد درختان برگ‌ریز با شاخه‌های لخت و همیشه سبز پوشیده از برف می‌تواند چرخه سالانه کل باغ را در فضای یک میز چای نشان دهد.

سایکی با پالت رنگی متشکل از گیاهان، سنگ، خاک و گاهی آب کار می‌کند. بونکی، پنجینگ و هون‌نون‌بو امکان گنجاندن مینیاتورها را در صحنه فراهم می‌کنند. این مینیاتورها می‌توانند شامل سازه‌های چوبی مانند کلبه، پل یا قایق باشند. مجسمه‌های سرامیکی از انسان‌ها و حیوانات نیز رایج هستند و همه مینیاتورها به حس مقیاس در یک ظرفجداگانه کمک می‌کنند. مناظر سایکی ساده‌تر و انتزاعی‌تر هستند و بر اشکال و مواد طبیعی منظره تأکید می‌کنند و بینندگان را به تخیل خود وامی‌دارند. از این نظر، سایکی شبیه بونسای است که از تزئینات جدا از خزه و سنگ در ظرف نیز اجتناب می‌کند.

### تأثیر زیبایی‌شناختی

نمایش‌های سایکی می‌توانند طیف وسیعی از سادگی یک بونسای کلاسیک تا غنای یک باغ ژاپنی مینیاتوری را در بر بگیرند. در این مرحله از توسعه این هنر، هیچ محدودیتی در تعداد گونه‌های گیاهی در یک نمایش یا پیچیدگی منظره وجود ندارد. طراح سایکی می‌تواند وابی-سابی را با کاشت ساده در میان سنگ‌های قدیمی و هوازده پیشنهاد دهد، یا یک جنگل کوهستانی کامل با قله‌های متعدد، درختان، گل‌ها و علف‌های فصلی، پوشش زمین و خزه را تداعی کند. برخی از سایکی‌ها حتی دو یا چند ظرف را در بر می‌گیرند که وقتی در نزدیکی یکدیگر قرار می‌گیرند، تصویری گسترده و پیچیده ایجاد می‌کنند (همان‌طور که برای نمونه در عکس بالا با عنوان «درختان، خاک و سنگ‌ها یک منظره زنده مینیاتوری را تشکیل می‌دهند» دیده می‌شود).

نویسندگانی که در مورد سایکی صحبت می‌کنند، به ویژه بنیانگذار آن، توشیو کاواموتو و هرب گوستافسون که در مؤسسه بونسای سایکی کاواموتو تحصیل کرده‌اند، تأکید دارند که طراحی و اجرای سایکی باید یک منظره طبیعی واقع‌گرایانه را به تصویر بکشد. سادگی و ریاضت در سایکی به اندازه بونسای مهم نیستند. سایکی که به سبک کاواموتو توسعه داده می‌شود، از نظر توپوگرافی پیچیده، غنی از پوشش گیاهی و به شدت تداعی‌کننده یک مکان واقع‌گرایانه در طبیعت خواهد بود. درختان اشکال طبیعی و بدون پیچ و خم خواهند داشت. درختان و پوشش زمین دارای اندازه‌های نسبی خواهند بود که تقریباً مدلی از یک منظره را تشکیل می‌دهند، عاری از نسبت‌های اغراق‌آمیز. گیاهان طوری انتخاب می‌شوند که با مکان شبیه‌سازی شده مطابقت داشته باشند، به طوری که یک کاشت واحد فقط شامل گونه‌هایی باشد که احتمالاً در کنار هم یافت می‌شوند. اگر بونسای اصول زیبایی‌شناسی باغ ذن انتزاعی و ساده ژاپنی را القا کند، سایکی شبیه باغ‌های سنتی تسوکیامای ژاپنی مانند سویزن-جی جوجو-ان (Suizen-ji Jōju-en,) است که اغلب ویژگی‌های مناظر واقعی معروف، مانند ماکت کوه فوجی در سویزن-جی جوجو-ان، را الگوبرداری می‌کنند.

سایکی با سنت مختصرتر و قوانین زیبایی‌شناسی ساده‌تر نسبت به بونسای، برای آماتورها قابل دسترس‌تر است. به گفته کاواموتو، «[سایکی] هیچ حد و مرزی ندارد؛ از رسمیت سفت و سختی که اغلب در بونسای مشهود است، اجتناب می‌کند و خود را بیشتر به آزمایش و آزادی در ترکیب وام می‌دهد.»: ۷ زیبایی‌شناسی ساده به این معنی است که نمایش سایکی آسان‌تر از یکی از اشکال اصلی آن خلق و درک می‌شود. لذت بیننده از نبوغ طراح در خلق مینیاتوری از طبیعت ناشی می‌شود، یک واکنش زیبایی‌شناختی طبیعی که نیازی به آموزش ندارد و تقریباً هر ناظری می‌تواند از آن لذت ببرد.

## منابع
رده:بن‌سای
رده:سبک‌های باغبانی چینی