طیطبا

**طیطبا** (، همچنین **تیتابا**) روستایی فلسطینی-عرب در بخش صفد بود که ۵ کیلومتر شمال شهر صفد قرار داشت. این روستا در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین در ماه مه ۱۹۴۸ از ساکنان خود تخلیه شد. جمعیت آن در سال ۱۹۴۵ برابر ۵۳۰ نفر و مساحت کل زمین‌هایش ۸٬۴۵۳ دونوم بود که ۹۹٫۸ درصد آن متعلق به اعراب بود.

طیطبا در منطقه‌ای سنگی بر ستیغ تپه‌ای بازالتی واقع بود که بر وادی طیطبا مشرف بود. وادی طیطبا شاخه‌ای فرعی از وادی وقاص در جنوب شرقی روستا به‌شمار می‌رفت. روستا از راه یک جادّه فرعی به بزرگراهی منتهی به صفد و نیز به بسیاری از روستاهای پیرامون متصل بود. زمین‌های اطراف آن با اراضی روستاهای دلاته، راس‌الاحمر، جش، ریحانیه، قدیتا و عموقه هم‌مرز بود.

## پیشینه
گمان می‌رود طیطبا همان مکان کتاب مقدسی باشد که الیاس نبی لقب پدرنامیِ «تِشبی» (Tishbite) را از آنجا گرفته‌است.

### دوره عثمانی
در آغاز دوره عثمانی در سال ۱۵۹۶ میلادی، طیطبا بخشی از ناحیه جیره در سنجق صفد بود و مالیاتی بابت بز و کندوی عسل به اضافه مبلغی ثابت، جمعاً ۵٬۲۲۰ آقچه، پرداخت می‌کرد. جمعیت آن ۷۳ خانوار و ۶ مرد مجرد، برآوردی در حدود ۴۳۴ نفر بود و همگی مسلمان بودند.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون هنگام سفر در این منطقه روستا را ثبت کرد و آن را در ناحیه صفد یادکرد.

جمعیت روستا تا اواخر دوره عثمانی به نزدیک ۲۰۰ نفر کاهش یافت و همگی مسلمان بودند. کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن در سال ۱۸۷۰ از روستا بازدید کرد و خانه‌های ساخته‌شده از بازالت و باغ‌های انجیر را توصیف نمود. زیارتگاهی اسلامی بر تپه‌ای نزدیک قرار داشت که بلوک‌های بازالتی دست‌تراش در آن دیده می‌شد. در آن زمان ساکنان طیطبا باغ‌هایی در غرب محل روستا کشت می‌کردند.

فهرست جمعیتی سال ۱۸۸۷ میلادی جمعیت طیطبا را نزدیک به ۴۵۵ نفر نشان می‌دهد که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین در آغاز سده بیستم، خانه‌های روستا از سنگ و خشت ساخته شده بود. منبع اصلی درآمد و معاش ساکنان کشاورزی بود. یک مسجد و یک مدرسه ابتدایی پسرانه (که دومی در دوره بریتانیا ساخته شد) در بخش جنوبی طیطبا قرار داشتند.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت طیطبا ۲۶۹ نفر و همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۳۶۴ نفر در ۶۰ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۵۳۰ نفر مسلمان بود. مساحت کل زمین‌ها ۸٬۴۵۳ دونوم بود که از این میان ۵۸۵ دونوم زیر کشت باغ و ۵٬۱۷۵ دونوم زیر کشت غلات قرار داشت و مجموع زمین‌های قابل کشت ۵٬۷۶۳ دونوم بود. بخش ساخت‌وساز شده روستا ۶۱ دونوم را دربرمی‌گرفت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در فوریه ۱۹۴۸ روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد که طیطبا میزبان داوطلبان عرب شرکت‌کننده در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بود. بر اساس این گزارش، در ۱۸ فوریه یک گشتی از نیروی زمینی بریتانیا هنگام نزدیک شدن به طیطبا مورد حمله رزمندگان عرب قرار گرفت و نیروهای تقویتی بریتانیایی اعزام شدند. نیروهای بریتانیایی سرانجام عقب‌نشینی کردند و تلفاتی گزارش نشد. در ۱۵ فوریه نیز یک یگان از هاگانا (پیش‌درآمد نیروهای دفاعی اسرائیل) پس از کشتار ساکنان روستای فلسطینی سعسع به طیطبا حمله کرد؛ خبرگزاری آسوشیتد پرس جزئیات این حمله را ذکر نکرد.

زمان دقیق تصرف طیطبا توسط اسرائیل یا تخلیه ساکنانش روشن نیست، اما به احتمال زیاد در ماه مه و در مراحل پایانی عملیات یفتاح رخ داد. به گفته مورخ فلسطینی ولید خالدی، ساکنان روستا احتمالاً میان تصرف صفد در ۱۱ مه و پایان عملیات در ۲۵ مه آواره یا اخراج شدند. مورخ فلسطینی نافذ نزال بر این باور است که بیشتر ساکنان طیطبا در اوایل مه و در پی کشتار عین الزیتون روستا را ترک کردند. پس از شنیدن خبر کشتار، بسیاری از خانواده‌ها به مزارع میان روستا و راس الاحمر نزدیک آن گریختند؛ با این حال مردان مسلح تا حمله نیروهای یهودی در ماه اکتبر در روستا ماندند و سپس عقب‌نشینی کردند.

ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ دربارهٔ طیطبا نوشت: «محل روستا دربرگیرنده آوار سنگی خانه‌های ویران‌شده‌است. چند درخت زیتون هنوز پابرجاست و در میان خارها و علف‌ها رشد می‌کند. بخشی از زمین‌های پیرامون روستا توسط شهرک دالتون برای کشاورزی و چراگاه به کار می‌رود و بخش‌های دیگر جنگلی شده‌است.»

## باستان‌شناسی
در شرق طیطبا ویرانه‌ای (خربه) به نام التصاریف قرار دارد.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* طیطبا در وبگاه فلسطین در خاطره
* طیطبا در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:بخش صفد