سارسوئلا

**سارسوئلا** (؛ ) یک ژانر غنایی-نمایشی اسپانیایی است که در آن صحنه‌های گفتاری و آوازی به تناوب اجرا می‌شوند؛ صحنه‌های آوازی شامل ترانه‌های اپرایی و عامیانه و همچنین رقص هستند. ریشه‌شناسی این نام نامشخص است، اما برخی پیشنهاد می‌کنند که ممکن است از نام یک شکارگاه سلطنتی، یعنی کاخ سارسوئلا در نزدیکی مادرید مشتق شده باشد، جایی که گفته می‌شود این نوع سرگرمی برای اولین بار در آنجا به دربار ارائه شد. این کاخ نیز به نوبه خود نام خود را از تمشک‌های وحشی (سارساس) که در آنجا می‌رویید، گرفته است.

دو شکل اصلی از سارسوئلا وجود دارد: سارسوئلای باروک (تقریباً ۱۶۳۰ – ۱۷۵۰) که قدیمی‌ترین سبک است، و سارسوئلای رمانتیک (تقریباً ۱۸۵۰ – ۱۹۵۰). سارسوئلاهای رمانتیک را می‌توان به دو زیرژانر اصلی «ژانر بزرگ» (género grande) و «ژانر کوچک» (género chico) تقسیم کرد، اگرچه تقسیم‌بندی‌های فرعی دیگری نیز وجود دارد.

سارسوئلا به قلمروهای تحت سلطه اسپانیا گسترش یافت و بسیاری از کشورهای اسپانیایی‌زبان – به ویژه کوبا – سنت‌های خاص خود را توسعه دادند. سارسوئلا همچنین سنتی قوی در فیلیپین است که در آنجا در برخی زبان‌ها به آن سارسوئلا نیز گفته می‌شود. دیگر گونه‌های منطقه‌ای و زبانی در اسپانیا شامل سارسوئلای باسکی و سارسوئلای کاتالان است.

تئاتر موزیکالِ ماسک‌گونه از زمان خوان دل انسینا در اسپانیا وجود داشت. ژانر سارسوئلا از این جهت نوآورانه بود که به قطعات موسیقی کارکردی دراماتیک بخشید و آن‌ها را با پیرنگ اثر ادغام کرد. رقص‌ها و گروه‌های کر و همچنین قطعات تک‌خوانی و گروهی، همگی با همراهی ارکستر، در این ژانر گنجانده شدند.

## سارسوئلای باروک
در سال ۱۶۵۷ در موزه دل پرادو، شاه فلیپه چهارم اسپانیا، ملکه ماریانا و دربار آن‌ها در نخستین اجرای کمدی جدیدی از پدرو کالدرون د لا بارکا، با موسیقی خوآن ایدالگو د پولانکو با عنوان «لورل آپولو» شرکت کردند. لورل آپولو به‌طور سنتی نماد تولد ژانر موسیقی جدیدی است که با نام «لا سارسوئلا» شناخته شد. مانند اثر قدیمی‌تر کالدرون د لا بارکا یعنی «خلیج آژیرها» (۱۶۵۷)، لورل آپولو درام منظوم اساطیری را با تک‌خوانی‌های اپرایی، ترانه‌های عامیانه و رقص‌ها درآمیخت. شخصیت‌ها در این سارسوئلاهای اولیه و باروک، ترکیبی از خدایان، موجودات اساطیری و شخصیت‌های کمدی روستایی یا شبانی بودند؛ اثر محبوب آنتونیو د لیترس با نام «*آسیس و گالاتیا*» (۱۷۰۸) نمونه دیگری از این دست است. برخلاف برخی دیگر از فرم‌های اپرایی، در اینجا میان‌پرده‌های گفتاری وجود داشت که اغلب به نظم (شعر) بود.

## نفوذ ایتالیایی
در اسپانیای قرن هجدهمِ تحت حکومت خاندان بوربون، سبک هنری ایتالیایی بر هنرها، از جمله اپرای ایتالیایی، غالب بود. سارسوئلا، اگرچه همچنان با متون اسپانیایی نوشته می‌شد، تغییر کرد تا با مدِ ایتالیایی سازگار شود. در دوران سلطنت شاه کارلوس سوم، مشکلات سیاسی باعث بروز مجموعه‌ای از شورش‌ها علیه وزرای ایتالیایی او شد؛ این اتفاقات در نمایش‌های تئاتری بازتاب یافت. سارسوئلا به سبک قدیمی از رواج افتاد، اما سنت عامیانه اسپانیایی همچنان در آثار کوتاه‌تر، مانند «تونادیا» (یا اینترمتزو) تک‌پرده‌ای که بهترین نماینده ادبی آن رامون د لا کروز بود، خود را نشان می‌داد. موسیقی‌دانانی مانند آنتونیو رودریگز د ایتا در سبک آثار کوتاه‌تر مهارت داشتند، هرچند او یک سارسوئلای کامل نیز به همراه د لا کروز با عنوان «*دروگران والکاس*» (۱۷۶۸) نوشت. خوزه کاستل یکی از چندین آهنگسازی بود که برای «تئاتر پرنسیپه» می‌نوشت.

## قرن نوزدهم
در دهه‌های ۱۸۵۰ و ۱۸۶۰، گروهی از نویسندگان و آهنگسازان میهن‌پرست به رهبری فرانسیسکو باربیری و خواکین گاستامبیده فرم سارسوئلا را احیا کردند و در آن راه فرار احتمالی از هژمونی موسیقی فرانسوی و ایتالیایی را دیدند. عناصر اثر همچنان ثابت باقی ماندند: تک‌خوانی‌ها و گروه‌های کر آوازی، چاشنی‌شده با صحنه‌های گفتاری، و ترانه‌های کمدی، قطعات دسته‌جمعی و رقص‌ها. لباس تاریخی و تنوع‌های منطقه‌ای فراوان هستند و لیبرتوها (اگرچه اغلب بر اساس نسخه‌های اصلی فرانسوی بودند) سرشار از اصطلاحات اسپانیایی و زبان عامیانه هستند. سارسوئلاهای آن روزگار در لیبرتوهای خود اصطلاحات منطقه‌ای گوناگون و زبان زرگری عامیانه، مانند زبان «کاستیزوهای مادرید» را گنجانده بودند. اغلب، موفقیت یک اثر مدیون یک یا چند ترانه بود که مردم آن‌ها را می‌شناختند و دوست داشتند. علی‌رغم برخی اصلاحات، ساختار اصلی سارسوئلا ثابت ماند: صحنه‌های دیالوگ، ترانه‌ها، گروه‌های کر و صحنه‌های کمدی که عموماً توسط دو بازیگر-خواننده اجرا می‌شد. شاهکارهای اوج‌گرفته در این دوره، «*نان و گاوهای نر*» اثر باربیری و «*سوگند*» اثر گاستامبیده بودند. یکی دیگر از آهنگسازان برجسته این دوره امیلیو آریتا بود.

## سارسوئلای رمانتیک
پس از انقلاب شکوهمند ۱۸۶۸ اسپانیا، کشور وارد بحران عمیقی (به‌ویژه از نظر اقتصادی) شد که در تئاتر نیز بازتاب یافت. عموم مردم توان پرداخت هزینه‌های گزاف بلیت تئاتر برای تولیدات باشکوه را نداشتند؛ امری که منجر به ظهور «تئاترهای واریته» در مادرید با بلیت‌های ارزان‌قیمت برای نمایش‌های تک‌پرده‌ای شد. این «تئاترِ یک‌ساعته» با موفقیت بزرگی روبرو شد و آهنگسازان سارسوئلا با اشتیاق از این فرمول جدید استقبال کردند. سارسوئلاهای تک‌پرده‌ای تحت عنوان «ژانر کوچک» طبقه‌بندی شدند، در حالی که سارسوئلاهای طولانی‌ترِ سه پرده‌ای که تا چهار ساعت به طول می‌انجامیدند، «ژانر بزرگ» نامیده شدند. «سارسوئلای بزرگ» در «تئاتر سارسوئلای مادرید» که توسط باربیری و دوستانش در دهه ۱۸۵۰ پایه‌گذاری شده بود، به حیات خود ادامه داد. تئاتر جدیدتری به نام «آپولو» در سال ۱۸۷۳ افتتاح شد. این تئاتر در ابتدا تلاش کرد تا «ژانر بزرگ» را ارائه دهد، اما به زودی تسلیم سلیقه و اقتصاد زمانه شد و در اواخر دهه ۱۸۷۰ به «معبدِ» ژانر مردمی‌تر یعنی «ژانر کوچک» تبدیل گشت.

محتوای موسیقی در این دوره طیف گسترده‌ای را شامل می‌شود؛ از آریاهای کامل اپرایی (رومانزاها) گرفته تا ترانه‌های عامیانه، و دیالوگ‌هایی که از درام‌های والای منظوم تا شخصیت‌های کمدی فرودست متغیر بودند. همچنین انواع بسیاری از سارسوئلا در میان این دو ژانر نام‌برده وجود دارند که دارای تنوعی از چاشنی‌های موسیقایی و نمایشی هستند.

بسیاری از بزرگ‌ترین سارسوئلاها در دهه‌های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۰ نوشته شدند. سارسوئلای «*خیابان بزرگ*» اثر فلیپه پرز ای گونزالس (۱۸۸۶)، شاهکاری در ژانر «کوچک» از نمایش‌های اسپانیایی محسوب می‌شود. این فرم تا اواسط قرن بیستم به انطباق با محرک‌های جدید تئاتری ادامه داد. با آغاز جنگ داخلی اسپانیا، این فرم به سرعت رو به زوال رفت و آخرین سارسوئلاهای رمانتیک که روی صحنه باقی ماندند، در دهه ۱۹۵۰ نوشته شدند.

در حالی که باربیری سارسوئلای بزرگ و تأثیرگذار «*آرایشگر کوچک لاواپیس*» را خلق کرد، شاخص‌ترین نماینده «ژانر کوچک»، شاگرد او فدریکو چوکا بود که اثرش با نام «*خیابان بزرگ*» (که با همکاری خواکین والورده دوران ساخته شد) موفقیتی خیره‌کننده در اسپانیا و سراسر اروپا به دست آورد.

وارث موسیقاییِ چوکا، خوزه سرانو بود که سارسوئلاهای کوتاه و تک‌پرده‌ای او در «ژانر کوچک» - به‌ویژه «*ترانه فراموشی*»، «*روح خدا*» و آثار بسیار متأخرتر «*میخک‌ها*» و «*زن دردمند*» - پلی سبک‌شناختی به سوی سارسوئلاهای پیچیده‌ترِ موسیقایی در قرن بیستم ساختند.

همان‌طور که سارسوئلای رمانتیک به آداب و رسوم عامیانه، جشن‌ها و شیوه‌های گفتار، به‌ویژه در مناطق فقیرنشین مادرید می‌پرداخت، بسیاری از این آثار نیز حاوی نقد اجتماعی تند بوده و بازتاب‌دهنده جدل‌های سیاسی روز بودند.

## قرن بیستم

از حدود سال ۱۹۰۰، اصطلاح «ژانر پست» (género ínfimo) برای توصیف شکل نوظهوری از سرگرمی ابداع شد که با کمدی موزیکال نوعِ «رِویستا» (تئاتر مفرح) همسو بود: این‌ها آثاری موسیقایی، مشابه با سارسوئلای «ژانر کوچک» اما سبک‌تر و در نقد اجتماعی جسورتر بودند [5] و صحنه‌هایی با مضامین جنسی و ایهام‌های کلامی فراوان را به تصویر می‌کشیدند. یکی از آثار محبوب سال‌های «ژانر پست»، «*دربار فرعون*» (۱۹۱۰) اثر ویسنته لئو است که بر اساس اپرت فرانسوی «*مادام پوتیفار*» ساخته شده بود.

در دهه دوم این قرن، تأثیرات اپرت وینی و پیروان انگلیسیِ آرتور سالیوان همچون لیونل مونکتون [6] در آثاری مانند «*آسیاب‌های بادی*» و «*حیرت دمشق*» (هر دو از پابلو لونا) احساس شد؛ پیش از آنکه سنت اسپانیاییِ پرده‌های بزرگ دوباره در اثر «*دونیا فرانسیسکیتا*» (۱۹۲۳) نوشته آمادئو ویوس احیا شود. سارسوئلا در دهه ۱۹۳۰ به لطف آهنگسازان بلندپایه‌ای چون پابلو سوروزابال – که آن را به عنوان ابزاری برای نقد اجتماعی-سیاسی بازسازی کرد – فدریکو مورنو توروبا و فرانسیسکو آلونسو، همچنان شکوفا ماند.

با این حال، جنگ داخلی اسپانیا باعث افول این ژانر شد و پس از جنگ جهانی دوم، انقراض آن به عنوان یک ژانر زنده تقریباً کامل گشت. مؤلفان جدیدی ظهور نکردند و آثار بازسازی نشدند. از دهه ۱۹۵۰ به این سو، اثر جدید و قابل توجهی خلق نشده است؛ تولید رپرتوار موجود سارسوئلا پرهزینه است و بسیاری از آثار کلاسیک در سال‌های اخیر، دست‌کم به صورت حرفه‌ای، تنها به صورت پراکنده اجرا شده‌اند.

این ژانر بار دیگر در اسپانیا و نقاط دیگر مورد توجه قرار گرفته است: به‌ویژه افراد جوان‌تر، در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ جذب موسیقی غنایی و نمایش‌های تئاتری آن شده بودند. رادیو و تلویزیون اسپانیا در سال ۱۹۷۸ زمانی را به سارسوئلا اختصاص دادند، که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به مجموعه برنامه‌های محبوب تولید شده توسط تله‌بیسیون اسپانیولا با عنوان «*گلچین سارسوئلا*» اشاره کرد. این برنامه‌ها بر پایه لب‌خوانیِ ضبط‌های کلاسیک دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ بودند. چند سال پیش از آن، خوزه تامایو، مدیر تئاتر، نمایشی تئاتری با همین نام را روی صحنه برد که قطعات سارسوئلا را از طریق چندین تور ملی و بین‌المللی به محبوبیت رساند [7].

## جستارهای وابسته
* اپرت

## منابع

## برای مطالعه بیشتر

* Alier, Roger (auct.) "Zarzuela", in L. Macy (ed.). *[[New Grove Dictionary of Music and Musicians]]* Online. Accessed 4 Jul 05. www.grovemusic.com 
* Casares Rodicio, Emilio (ed.). *Diccionario de la Zarzuela. España e Hispanoamérica*. (two vols.) Madrid, ICCMU, 2002-3
* Cincotta, Vincent J. *Zarzuela: The Spanish Lyric Theatre*. University of Wollongong Press, rev. ed. 2011, pp.&nbsp;766 
* History of Zarzuela  at Zarzuela.net
* Pizà, Antoni. *[[Antoni Literes]]. Introducció a la seva obra* (Palma de Mallorca: Edicions Documenta Balear, 2002) * Salaün, Serge. *El cuplé (1900-1936)*. (Madrid: Espasa-Calpe, 1990)
* Serna, Pierre-René. *Guide de la Zarzuela - La zarzuela de Z à A*. Bleu Nuit Éditeur, Paris, November 2012, 336 pp., 16.8 × 24&nbsp;cm, 
* Webber, Christopher. *The Zarzuela Companion*. Maryland, Scarecrow Press, 2002. Lib. Cong. 2002110168 / 
* Young, Clinton D. *Music Theater and Popular Nationalism in Spain, 1880–1930*. Louisiana State University Press, 2016.

رده:سبک‌های اپرا
رده:فرهنگ در اسپانیا
رده:فرهنگ در فیلیپین
رده:موسیقی اسپانیا
رده:واژگان اپرا