توماسو تمنزا

**توماسو تمنزا** (۹ مارس ۱۷۰۵۱۴ ژوئن ۱۷۸۹) یک معمار و نویسنده نئوکلاسیک ایتالیایی بود. او در ونیز متولد شد و هم در شهر زادگاهش و هم در شهرهای سرزمین اصلی جمهوری ونیز فعالیت داشت. از آثار او می‌توان به کلیسای *سانتا مارگریتا* (حدود ۱۷۴۸) در پادووا؛ نمازخانهٔ خصوصی در محوطهٔ ویلا کونتارینی واقع در پیاتزولا سول برنتا؛ و یک *لوژیا* برای کازا زنوبیو دلی آرمنی در ونیز اشاره کرد. با این حال، شاهکارهای او کلیساهایی در ونیز هستند، از جمله کلیسای استوانه‌ای سانتا ماریا مادلنا (که آرامگاه او نیز در آنجا قرار دارد)، کلیسای سان سروولو و نمازخانهٔ ساگره‌دو در سان فرانچسکو دلا وینیا. پروژهٔ نیمه‌تمام نمای کازا ساگره‌دو در ونیز نیز از او باقی مانده است. تمنزا همچنین به خاطر کتاب زندگینامه‌ای خود دربارهٔ معماران ونیزی با عنوان *زندگی مشهورترین معماران و نویسندگان ونیزی* (۱۷۷۸) شناخته می‌شود.

## زندگی‌نامه
### اوایل زندگی و تحصیلات
توماسو تمنزا در ۹ مارس ۱۷۰۵ در ونیز به دنیا آمد. پدرش، آنتونیو تمنزا، معمار بود، همانند عمویش جووانی آنتونیو اسکالفاروتو، که او نزد او آموزش دید و طراح کلیسای سان سی‌مئونه پیکولو (۱۷۱۸–۱۷۳۸) بود؛ بنایی که به‌عنوان «ترکیبی از پانتئون با بیزانس و پالادیو» توصیف شده است. ساخت این کلیسا باید همزمان با کارآموزی تمنزا بوده باشد و به او نخستین آشنایی با نوع خاصی از نئوکلاسیسیسم ونیزی را بخشید. او همچنین ریاضیات را نزد آندریاس موسالوس، استاد دانشگاه ونیز، و سپس نزد ریاضی‌دان نامدار جووانی پولنی در دانشگاه پادووا آموخت. تمنزا همواره خود را مدیون پولنی می‌دانست و او را «استاد بسیار محبوبم» می‌نامید. در ونیز او هیدرولیک را نزد برناردینو زندرینی مشهور آموخت که مانند سایر استادانش در معماری نیز صاحب‌نظر بود. آثار تمنزا بازتاب‌دهندهٔ گرایش علمی آموزش‌های او بود: او در نگارش *Vite* به شدت بر ضرورت بررسی و صحت‌سنجی آگاه بود و از روش نسبتاً مدرن رجوع به اسناد اصلی استفاده می‌کرد.

### آغاز دوران کاری
نخستین کار معماری تمنزا در ونیز یک لاباو در کلیسای سان سی‌مئونه پیکولو (۱۷۲۹) بود. در سال ۱۷۳۵ او همراه با اسکالفاروتو به ریمینی رفت، جایی که مطالعه‌ای بر آثار باستانی محلی انجام داد و یافته‌های خود را بعدتر در کتاب *دربارهٔ باستانی‌های ریمینی* (۱۷۴۱) منتشر کرد. تا سال ۱۷۳۸، که تاریخ آن بر روی جلد نوشته شده، او یک دفترچه یادداشت یا زیبالدونه داشت؛ نسخهٔ خطی آن با عنوان «زیبالدون خاطرات تاریخی مربوط به استادان هنرهای زیبا» در کتابخانهٔ سمیناریوی پاتریارکال در ونیز نگهداری می‌شود. این نسخه شامل اطلاعاتی است که تمنزا در بیشتر طول زندگی خود دربارهٔ هنرمندان معاصر یادداشت کرده بود (آخرین مدخل، دربارهٔ پیرانزی، در ۱۷۷۸ نوشته شده است)، همراه با اصلاحات و بازبینی‌های متعدد. چهار زیبالدونهٔ دیگر (همچنان در همان کتابخانه) وجود دارد که در قالبی متفاوت نوشته شده و حاوی اطلاعات مرتبط با کار او به عنوان مهندس هیدرولیک و همچنین مطالبی است که برای کتاب *Vite* او در ۱۷۷۸ در نظر گرفته شده بود.

در ۱۷۴۲ تمنزا به عنوان بازرس منصوب شد و در ۱۷۴۷ مأمور بازسازی پل باسانو گردید؛ او تلاش کرد آن را به شکل اصلی معماری پالادیویی بازگرداند، اما به دلیل خستگی از انتقادها و گرفتاری‌های دیگر، در نهایت کار را به ریاضی‌دان بارتولومئو فراتسینا واگذار کرد.

### اثر شاخص
بندانگشتی|300x300پیکسل|کلیسای سانتا ماریا مادلنا در ونیز
نخستین بنای مهم تمنزا در ونیز کلیسای سانتا ماریا مادلنا بود که تاریخ ساخت آن را پژوهشگران مختلف به ۱۷۴۸ (تیمه–بکر)، ۱۷۴۸–۱۷۶۳ و ۱۷۶۳ نسبت داده‌اند. به گفتهٔ گراسی، پروژه در سال ۱۷۶۰ آغاز شد، ساخت در ۱۷۶۳ شروع شد و تا ۱۷۷۸ تقریباً تکمیل شده بود. این بنا یک ساختمان کوچک، گنبددار و دایره‌ای است که در نهایت از پانتئون الهام گرفته، اما با ارجاع به سان سی‌مئونه پیکولوی اسکالفاروتو. با این حال، الهام مستقیم‌تر آن نمازخانهٔ نجات‌دهنده پالادیو در مازر (۱۵۷۹–۸۰) بود. این کلیسا در یک *کامپو* کوچک قرار گرفته و به‌دلیل محدودیت فضا در سبکی کلاسیک و فروتن‌تر از کلیسای اسکالفاروتو ساخته شد. برای پورتیکو فضایی وجود نداشت: دو جفت نیم‌ستون بدون شیار، سردر ورودی را نگه می‌دارند. بیرون استوانه بدون تزئین است، جز دو نوار افقی قالب‌سازی که بر دایره‌ای بودن بنا تأکید می‌کند. در داخل، «دیوار درونی استوانه با ریتم منظم ستون، طاقچهٔ قوسی، طاقچه، ستون و غیره حرکت می‌کند… که به شدت یادآور پالادیو است، حتی در ترکیب رنگی دوگانهٔ آن».

حدود ۱۷۵۰ تمنزا نمای کلیسای کوچک سانتا مارگریتا در پادووا را بازسازی کرد. در دههٔ ۱۷۶۰ او دو بار به رم سفر کرد؛ سفر دوم (در ۱۷۶۷) برای مشاوره به پاپ کلمنت سیزدهم دربارهٔ مهار سیلاب‌های رود رنو بود که به سرزمین‌های پاپی آسیب می‌زد. در این سفرها او با جووانی گائتانو بوتاری، دانشمند و هنرشناسی، و معمار و نظریه‌پرداز فرانچسکو میلیزیا دیدار کرد؛ میلیزیا او را بهترین معمار زمان خود می‌دانست. نامه‌نگاری تمنزا با این دوستان و به‌ویژه با مجموعه‌دار بزرگ فرانسوی پیر-ژان ماریه (که برای او طراحی‌ها، چاپ‌ها، کتاب‌های تازه و اطلاعات تاریخ هنر می‌فرستاد) منبعی ارزشمند برای تاریخ‌نگاران هنر فراهم کرده است.

حدود ۱۷۶۵–۶۷ تمنزا در ساخت پلی در دولو بر روی رود برنتا مشارکت داشت و در اوایل دههٔ ۱۷۷۰ آخرین مأموریت معماری خود را انجام داد: غرفهٔ باغ (که هاوارد آن را خانهٔ باغبان توصیف کرده و اکنون به کتابخانه تبدیل شده است) در کازا زنوبیو دلی آرمنی، ونیز. سادگی ظریف این بنا، با ساختار مستطیلی ساده و یک *لوژیا*ی زیبا، بر بااستعدادترین شاگردش جیان آنتونیو سلوا تأثیر گذاشت که بعدها تئاترو لا فنیچه (۱۷۹۰–۹۲) را طراحی کرد. در سال ۱۷۶۹ او به عضویت آکادمی سلطنتی معماری در پاریس انتخاب شد.

### کتاب
در سال ۱۷۷۸ کتاب تمنزا با عنوان *زندگی مشهورترین معماران و پیکرتراشان* منتشر شد. این نخستین مجموعهٔ زندگینامه‌ای توسط یک تاریخ‌نگار هنر بود که به معماران و پیکرتراشان ونیز اختصاص داشت. این اثر که سرشار از اطلاعات دقیق و با رعایت امانت علمی است، همواره به‌عنوان منبعی ارزشمند شناخته می‌شود. کتاب در دو بخش تنظیم شده است: بخش نخست به هنرمندان سدهٔ پانزدهم که تمنزا آنان را پیشگامان «عصر زرین» می‌دانست اختصاص دارد؛ همچون فرانچسکو کولونا (۱۴۳۳–۱۵۲۷)، فرا جووانی جوکوندو، پیترو لومباردو، بارتولومئو بون، آنتونیو آبوندی، تولیو لومباردو و دیگران؛ بخش دوم به استادان بزرگ سدهٔ شانزدهم: میکله سانمیکلی، یاکپو سانسووینو، پیترو دی جاکومو کاتائنو، وینچنزو اسکاموتسی، الساندرو ویتوریا، آنتونیو دا پونته و جیولامو کامپاگنا، و در نهایت زندگی و آثار پالادیو. (بخش‌های مربوط به سانسووینو، پالادیو و اسکاموتسی نسخه‌های بازبینی‌شدهٔ زندگینامه‌هایی بودند که او پیش‌تر در ۱۷۵۲، ۱۷۶۲ و ۱۷۷۰ منتشر کرده بود)

### سال‌های پایانی
سال‌های پایانی زندگی تمنزا به پژوهش اختصاص یافت. در ۱۷۸۱ او نتایج تحقیقات خود در زمینهٔ تاریخ و توپوگرافی ونیز را در قالب شرحی بر یک نقشهٔ قدیمی با عنوان *نقشهٔ باستانی شهر ونیز* منتشر کرد. تمنزا در ۱۴ ژوئن ۱۷۸۹ در ونیز درگذشت.

## منابع

رده:تاریخ‌نگاران هنر اهل ایتالیا
رده:درگذشتگان ۱۷۸۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۷۰۵ (میلادی)
رده:صفحه‌هایی که از جعبه اطلاعات زندگی‌نامه با چندین والد استفاده می‌کنند
رده:معماران اهل جمهوری ونیز
رده:معماران ایتالیایی سده ۱۸ (میلادی)
رده:معماران نئوکلاسیک اهل ایتالیا