جنبش اسلامی در اسرائیل

**جنبش اسلامی در اسرائیل** (؛ ) جنبشی اسلام‌گرا است که برای ترویج اسلام در اسرائیل به‌ویژه در میان اعراب و چرکس‌ها فعالیت می‌کند. این جنبش در سه سطح دینی (آموزش اسلامی و خدمات مذهبی)، اجتماعی (خدمات امدادی) و سیاسی (مخالفت با صهیونیسم و حمایت از ملی‌گرایی فلسطینی) فعال است.

جنبش اسلامی در سال ۱۹۷۱ توسط عبدالله نمر درویش تأسیس شد و تا سال ۱۹۹۱ تحت رهبری او قرار داشت. در سال ۱۹۹۶ این جنبش تصمیم گرفت برای نخستین‌بار در انتخابات پارلمانی اسرائیل شرکت کند. این تصمیم جنجال‌برانگیز بود و به انشعاب جنبش به دو شاخه انجامید: مخالفان مشارکت در انتخابات که مقر آنها در ام‌الفحم بود «شاخهٔ شمالی» و موافقان مشارکت که مقر آنها در کفرقاسم بود «شاخهٔ جنوبی» نامیده شدند. شاخهٔ جنوبی میانه‌روتر و شاخهٔ شمالی تندروتر شناخته می‌شود.

شاخهٔ شمالی در نوامبر ۲۰۱۵ از سوی دولت اسرائیل به دلیل ارتباط ادعایی با حماس و اخوان‌المسلمین ممنوع اعلام شد.

## پیشینه
ریشه‌های جنبش اسلامی به سال‌های پایانی دورهٔ قیمومت بریتانیا بر فلسطین بازمی‌گردد. سازمان‌دهی اولیه در دوران شورش اعراب فلسطین (۱۹۳۶–۱۹۳۹) آغاز شد، اما پس از جنگ جهانی دوم و در نتیجهٔ همکاری میان مفتی اعظم اورشلیم، حاج امین الحسینی، و اخوان‌المسلمین شتاب بیشتری یافت. اخوان‌المسلمین جنبش مادر جنبش اسلامی در اسرائیل به‌شمار می‌رود.

در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین جنبش با کمیته عالی عرب همکاری کرد. پس از جنگ تمامی نهادهای آن در کشور نوبنیاد اسرائیل تعطیل شد. در دورهٔ حکومت نظامی بر شهروندان عرب اسرائیل (۱۹۴۹–۱۹۶۶) جنبش سرکوب گردید. نهادهای باقی‌مانده در کرانه باختری تحت نظارت مقامات اردنی درآمد و در نوار غزه نیز نفوذ جنبش تا سال ۱۹۶۷ به‌تدریج کاهش یافت.

جنگ شش‌روزه در سال ۱۹۶۷ موجب احیای حمایت فلسطینیان از سازمان آزادی‌بخش فلسطین و جنبش‌های اسلامی فلسطینی شد. تماس تازه‌ای که میان اعراب اسرائیلی و اعراب فلسطینی در سرزمین‌های تحت اشغال اسرائیل برقرار شد به تقویت جنبش کمک کرد. هم‌زمان دولت عربستان سعودی به شهروندان مسلمان اسرائیل اجازه داد تا حج مکه را به‌جای آورند.

## تأسیس تا انشعاب
جنبش اسلامی در سال ۱۹۷۱ توسط عبدالله نمر درویش پس از پایان تحصیلات دینی‌اش در نابلس تأسیس شد. در دههٔ ۱۹۷۰ جنبش عمدتاً بر ایجاد خدمات رفاهی برای جامعهٔ مسلمان موازی با خدمات دولتی تمرکز داشت. از جمله فعالیت‌های آن تأمین رایانه برای مدارس، تأسیس لیگ فوتبال اسلامی، ترتیب ازدواج و خیریه بود.

هم‌زمان با این فعالیت‌های خیریه، چند تن از سران جنبش به رهبری درویش سازمانی به نام «اُسرة الجهاد» (خانواده‌های جهاد) را با هدف تأسیس «دولت عربی اسلامی در فلسطین» بنیان نهادند. سران سازمان در سال ۱۹۸۱ دستگیر شدند و بسیاری از اعضا از جمله درویش به زندان افتادند. آنان در زندان تصمیم گرفتند فعالیت خود را در چارچوب قوانین اسرائیل ادامه دهند.

در دههٔ ۱۹۸۰ جنبش رشد سریعی در حمایت مردمی تجربه کرد.

با آغاز انتفاضه اول جنبش «کمیتهٔ امداد اسلامی» را تأسیس کرد تا به نیازمندان سرزمین‌های اشغالی کمک کند. در سال ۱۹۸۹ جنبش در انتخابات محلی چندین شهر عربی شرکت کرد و کنترل شش شورای شهر را به دست آورد. مهم‌ترین پیروزی از آنِ شیخ رائد صلاح در ام‌الفحم بود که پس از آن به مرکز جنبش تبدیل شد.

پیمان اسلو موجب شکاف در جنبش شد؛ شاخهٔ شمالی مخالف پیمان بود (موضعی مشابه حماس) و شاخهٔ جنوبی از آن حمایت می‌کرد. در سال ۱۹۹۵ شاباک کمیتهٔ امداد اسلامی را به دلیل کمک مالی به خانواده‌های اعضای حماس تعطیل کرد. این کمیته بلافاصله با نام «کمیتهٔ نجات بشردوستانه» بازگشایی شد.

## دو شاخهٔ جداگانه
در سال ۱۹۹۶ جنبش پس از سه بار رد پیشنهاد مشارکت در انتخابات کنست، تصمیم به شرکت گرفت. این تصمیم انشعاب میان شاخهٔ شمالی و جنوبی را قطعی کرد. شاخهٔ شمالی به رهبری رائد صلاح خواستار تحریم انتخابات بود. شاخهٔ جنوبی به رهبری ابراهیم صرصور گاه با فهرست مشترک عربی و گاه به‌طور مستقل تحت نام فهرست متحد عربی در انتخابات شرکت کرد و در سال ۲۰۲۱ به ائتلاف حاکم اسرائیل پیوست.

پیش از بازدید آریل شارون از کوه معبد جنبش در میان اعراب اسرائیلی تنش‌آفرینی کرد. طبق گزارش کمیسیون اور، فراخوان‌های جنبش به خشونت برای «حفاظت از کوه» نقش مهمی در تشدید رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰ داشت.

در سال ۲۰۰۳ سران شاخهٔ شمالی به اتهام کمک به حماس دستگیر شدند، اما دوسوم آنان فوراً آزاد شدند. اتهامات اصلی شامل جرایم مالی مانند فرار مالیاتی و نیز ارتباط با عوامل خارجی و گروه‌های تروریستی بود. در نهایت تنها جرایم اقتصادی اثبات شد.

در سال ۲۰۰۷ عبدالله نمر درویش در واکنش به اظهارات محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور ایران، انکار هولوکاست را محکوم کرد و گفت متون یهودستیزانه در جهان اسلام مغایر روح حقیقی اسلام است.

در سال ۲۰۱۲ شاخهٔ شمالی گروه‌های مرابطات و مرابطون را با هدف حفظ وضع موجود در کوه معبد تأسیس کرد.

## ممنوعیت شاخهٔ شمالی
در ۹ سپتامبر ۲۰۱۵ اسرائیل مرابطات و مرابطون را ممنوع اعلام کرد. وزیر دفاع موشه یعلون آنها را «عامل اصلی ایجاد تنش و خشونت در کوه معبد (مسجد الاقصی) و بیت‌المقدس» خواند.

در نوامبر ۲۰۱۵ کابینهٔ امنیتی اسرائیل به رهبری نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو شاخهٔ شمالی را بر اساس شواهد گردآوری‌شده توسط پلیس اسرائیل و شاباک غیرقانونی اعلام کرد. این شواهد ارتباط نزدیک جنبش با حماس و اخوان‌المسلمین را نشان می‌داد. شاخهٔ شمالی از گروه‌های وابسته به حماس بودجه دریافت و در فعالیت‌های نهادی با حماس همکاری می‌کرد.

یورام کوهن، رئیس شاباک، با تصمیم کابینه مخالفت کرد. به گفتهٔ او شواهدی مبنی بر ارتباط شاخهٔ شمالی با حملات تروریستی وجود نداشت و این تصمیم به‌منزلهٔ اعلام جنگ علیه جامعهٔ مسلمان اسرائیل و حمله به حقوق سیاسی اقلیت فلسطینی تلقی می‌شد. او معتقد بود ممنوعیت جنبش «بیش از آنکه سود داشته باشد زیان‌بار است».

در پی این تصمیم، پلیس به بیش از ده‌ها دفتر شاخهٔ شمالی یورش برد، رایانه‌ها و اسناد و وجوه مالی را ضبط کرد و چند عضو از جمله صلاح و معاون او را بازجویی نمود. دولت اسرائیل حساب‌های بانکی شاخهٔ شمالی را مسدود و ۱۷ سازمان وابسته به آن را تعطیل کرد.

آیال گروس، استاد حقوق اسرائیلی، در روزنامهٔ هاآرتص نوشت که این ممنوعیت هزاران شهروند را جرم‌انگاری کرده‌است؛ هرکس که از سوی شاخهٔ شمالی فعالیت می‌کرد، در آن سمتی داشت، در جلسات آن شرکت می‌کرد یا هریک از نشریات آن را در اختیار داشت ممکن بود تا ده سال زندانی شود.

## خنثی‌سازی طرح بمب‌گذاری
در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۶ شاباک فاش کرد که دو نفر را به اتهام برنامه‌ریزی برای بمب‌گذاری انتقامی از ممنوعیت شاخهٔ شمالی بازداشت کرده‌است. نفر سوم در سال ۲۰۱۷ متهم شد. شاباک مدعی بود آنان قصد حمله به سربازان اسرائیلی را در سه مکان احتمالی در نگو، دیمونا، عراد یا پایگاه هوایی نواتیم داشتند.

## کتاب‌شناسی
* Rosmer, Tilde (2022). *The Islamic Movement in Israel*. Austin: University of Texas Press. .

## جستارهای وابسته
* اسلام در اسرائیل
* شهروندان عرب اسرائیل
* اخوان‌المسلمین
* حماس
* فهرست متحد عربی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* پشت پردهٔ ممنوعیت جنبش اسلامی در اسرائیل در MERIP

رده:حزب‌ها در اسرائیل
رده:حزب‌های عربی در اسرائیل
رده:صهیونیسم‌ستیزی در اسرائیل
رده:اسلام‌گرایی در اسرائیل
رده:انحلال‌های ۲۰۱۵ (میلادی) در اسرائیل
رده:سازمان‌های مذهبی منحل‌شده در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:سازمان‌های اسلامی اسرائیل