عاقر

**عاقر** () که به صورت‌های **عقر**، **آکیر** و **آکور** نیز نوشته می‌شود، روستایی عرب فلسطینی در بخش رمله بود که ۹ کیلومتر جنوب غربی رمله و یک کیلومتر شمال وادی الناصوفیه قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه و ویران شد و شهرک کریات اکرون جایگزین آن گردید.

عاقر تا آغاز سده بیستم میلادی با شهر باستانی فلستی عقرون یکی پنداشته می‌شد؛ اما بررسی‌های باستان‌شناختی نشان داده‌اند که عقرون در تل‌میقنه واقع در ۹ کیلومتری جنوب عاقر جای داشته‌است. کاوش‌های باستان‌شناسی بیانگر وجود کارگاه سفالگری دوره رومی و کارگاه شیشه‌گری دوره بیزانسی در این محل است. در سده دهم میلادی، مقدسی از عاقر به‌عنوان روستایی بزرگ با مسجد و نانی عالی یاد کرده‌است. روستا در ۶ مه ۱۹۴۸ به‌دست تیپ ۸۴ گیواتی تخلیه شد و در حدود ۳۰۰۰ نفر از ساکنان آن آوارگی پیشه کردند.

## پیشینه
### دوران باستان و اسلامی
تا آغاز سده بیستم، عاقر را بر جایگاه شهر باستانی فلستی عقرون (عقرون) می‌پنداشتند؛ اما اکنون عقرون در تل‌میقنه، ۹ کیلومتر جنوبی‌تر، شناسایی شده‌است. این اشتباه ریشه در دوران باستان دارد؛ رومیان روستا را «آکارون» () می‌نامیدند.

کاوش‌های باستان‌شناسی نشان‌دهنده وجود کارگاه سفالگری در دوره رومی و کارگاه شیشه‌گری در دوره بیزانسی است. ساختمان‌هایی از دوره عباسی نیز در این مکان کاوش شده‌اند.

در سده دهم میلادی، ابوعبدالله مقدسی دربارهٔ عاقر نوشت: «روستایی بزرگ با مسجدی. مردمانش نیکوکارند. نان اینجا در کیفیت بی‌همتاست. روستا بر شاهراه رمله به مکه جای دارد.» یاقوت حموی آن را «الآکر» نامیده و گفته که به رمله تعلق دارد.

مسجد روستا دارای کتیبه ساختمانی به خط نسخ بود که تاریخ آن را به سال‌های ۱۲۹۶–۱۲۹۷ میلادی برمی‌گرداند.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶، عاقر (امیر) در دفترهای مالیاتی عثمانی به‌عنوان بخشی از ناحیه رمله در لوای غزه ثبت شده بود. جمعیت آن ۳۱ خانوار مسلمان بود و مالیات بر گندم، جو و دیگر فرآورده‌ها و همچنین بز، کندوی عسل و تاکستان‌ها می‌پرداخت.

محراب مسجد روستا کتیبه‌ای داشت که تاریخ آن به سال‌های ۱۷۰۱–۱۷۰۲ میلادی برمی‌گشت.

ادوارد رابینسون، پژوهشگر کتاب مقدس، در سال ۱۸۳۸ از روستا دیدن کرد و آن را محاط به «باغ‌های به‌خوبی کشت‌شده و زمین‌های حاصلخیز» توصیف نمود. خود روستا «اندازه‌ای چشمگیر» داشت و از آجر یا خشت ساخته شده بود. همچنین خاطرنشان شد که روستا مسلمان‌نشین بود و در ناحیه رمله قرار داشت.

در سده نوزدهم، مهاجرانی مصری به عاقر آمدند.

در ۱۸۵۷، ویلیام مک‌کلور تامسون روستا را «خوشه‌ای پریشان از کلبه‌های کوتاه خاکی» نامید و نوشت که «هرچند خود روستا فقیرانه و مردمش خشن‌اند، دره پهناور زیر آن بسیار حاصلخیز است.»

در ۱۸۶۳، ویکتور گِرَن عاقر را روستایی بزرگ با ۸۰۰ ساکن ثبت کرد. فهرست عثمانی روستاها در حدود ۱۸۷۰ شمار ۱۵۵ خانه و جمعیت ۵۱۲ نفری را نشان می‌دهد؛ هرچند شمارش فقط مردان را دربرمی‌گرفت.

در میانه دهه ۱۸۷۰، کلود رینیه کوندر عاقر را (با نام «عقرون») «دهکده‌ای گِلین با باغ‌های حصارشده با صبّار» توصیف کرد.

در ۱۸۸۲، بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین آن را «روستایی خشتی بر فراز بلندی کم‌ارتفاع با پرچین‌های صبّار پیرامون باغ‌ها و چاهی در شمال» توصیف کرد.

در ۱۸۸۳، بارون ادمون دو روچیلد زمینی به مساحت ۲۶۶۰ دونم از اراضی روستا را خرید و مستعمره «عقرون» (بعدها مازکرت باتیا) را در یک کیلومتری جنوب آن پایه‌گذاری کرد.

کاوش‌ها نشانه‌هایی از دفن کودکان در خمره (بالاس) در اواخر دوره عثمانی آشکار کرده‌اند که معمولاً با گروه‌های کوچ‌نشین یا کارگران سیّار با خاستگاه مصری پیوند داده می‌شوند.

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت عاقر ۱۱۵۵ نفر بود که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۱۶۸۹ مسلمان و ۲ مسیحی رسید.

خانه‌ها در این دوره همچنان از گِل و خشت ساخته می‌شدند، اما ساخت‌وساز با سنگ و سیمان رو به گسترش بود. آب‌های زیرزمینی فراوان بودند و چندین چاه آرتزین حفر شد. افزون بر مرکبات و موز که برای صادرات کشت می‌شدند، روستاییان زردآلو، انجیر و انگور نیز برداشت می‌کردند.

میان سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۸، فرودگاه نظامی نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا (RAF Aqir) در جنوب روستا برپا بود. همچنین بیمارستانی نظامی در ۲ کیلومتری شمال آن ساخته شد.

در آمار ۱۹۴۵، جمعیت روستا ۲۴۸۰ مسلمان بود. روستا دو دبستان داشت: یکی برای پسران (بنیان‌گذاری ۱۹۲۱) با ۳۹۱ دانش‌آموز و دیگری برای دختران با ۴۶ دانش‌آموز در ۱۹۴۵. دو مسجد نیز در روستا وجود داشت.

بر پایه آمار ۱۹۴۵، ۱۳۰۰ دونم زمین به کشت مرکبات و موز، ۸۹۶۸ دونم به غلات، ۹۱۴ دونم به باغ‌های آبی یا میوه اختصاص داشت و ۴۶ دونم زمین عمومی ساخته‌شده بود. مساحت کل روستا ۱۵٬۸۲۵ دونم بود که ۱۱٬۳۲۲ دونم متعلق به عرب‌ها، ۳۲۲۲ دونم متعلق به یهودیان و ۱۲۸۱ دونم زمین عمومی بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن

عاقر نخستین روستایی بود که تیپ ۸۴ گیواتی مأموریت تخلیه آن را در چارچوب نقشه دالت دریافت کرد. روستا در ۶ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات باراک تخلیه شد. پس از محاصره روستا، سربازان وارد آن شدند و سلاح‌ها را مصادره کردند. هرچند روستاییان سلاح‌هایشان را تحویل دادند، افسران اطلاعاتی هشت گروگان گرفتند و قول آزادی آنها را پس از تحویل بقیه سلاح‌ها دادند. سربازان پس از تهدید مداخله بریتانیایی‌ها عقب‌نشینی کردند. نزدیک به ۳۰۰۰ نفر از روستا گریختند که احتمالاً پناهندگانی از یبنا و المغار را نیز دربرمی‌گرفت. در هفته‌های بعد، نزدیک به ۳۰ نفر از باقی‌ماندگان به‌دست ارتش اخراج شدند. خانه‌های باقی‌مانده روستا اندکی بعد به کریات اکرون ملحق شدند. گنی یوحانان نیز از ۱۹۵۰ بر اراضی عاقر ساخته شد.

بر پایه منابع عبری، در ماه نوامبر ۱۹۴۸ مهاجران یهودی تازه‌وارد از کشورهای گوناگون در خانه‌های روستا اسکان داده شدند. نخستین گروه ۶۰ خانواده بلغاری بودند و سپس مهاجرانی از یمن، مجارستان، رومانی، لهستان و مراکش به آنها پیوستند.

ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را چنین توصیف کرده‌است:

## جغرافیا
عاقر در بخش میانی دشت ساحلی فلسطین، بر زمینی هموار و در ارتفاع ۶۰ متری از سطح دریا قرار داشت. وادی الناصوفیه (امروزه نحل اکرون) در یک کیلومتری جنوب روستا جریان داشت. راهی فرعی روستا را به جاده اصلی منتهی به رمله پیوند می‌داد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Welcome To 'Aqir
* Aqir، ذاکرات
* Survey of Western Palestine, Map 16: IAA

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده