سوگیری اقتدار

**سوگیری اقتدار** (به انگلیسی: Authority Bias) یک سوگیری شناختی است که باعث می‌شود افراد تمایل داشته باشند به نظرات و دستورات یک شخصیت مقتدر وزن و اعتبار بیشتری ببخشند، حتی اگر آن نظرات خارج از حوزه تخصص آن شخص باشد. این سوگیری یک میان‌بر ذهنی است که بر اساس این باور شکل گرفته که پیروی از متخصصان و رهبران معمولاً بهترین اقدام است. در حالی که این رویکرد در بسیاری از موارد کارآمد است، اما می‌تواند منجر به خطاهای فاحش در قضاوت، تصمیم‌گیری‌های غیرمنطقی و اطاعت کورکورانه شود.

در واقع، سوگیری اقتدار توضیح می‌دهد که چرا افراد ممکن است وجدان یا تحلیل شخصی خود را نادیده بگیرند و صرفاً به این دلیل که «یک متخصص چنین گفته است»، یک دستور را اجرا کنند یا یک باور را بپذیرند.

## ریشه‌ها و مبانی روان‌شناختی
این سوگیری عمیقاً در فرایند اجتماعی شدن انسان ریشه دارد. از کودکی به ما آموزش داده می‌شود که به بزرگترها، معلمان و مقامات احترام بگذاریم و از آن‌ها اطاعت کنیم. این ساختار سلسله‌مراتبی برای حفظ نظم اجتماعی ضروری است. در نتیجه، مغز ما اطاعت از اقتدار را به عنوان یک رفتار پیش‌فرضِ ایمن و کارآمد یادمی‌گیرد.

رابرت سیالدینی، روان‌شناس اجتماعی، در کتاب خود *«تأثیرگذاری»*، «اقتدار» را به عنوان یکی از شش اصل کلیدی نفوذ و متقاعدسازی معرفی می‌کند. او نشان می‌دهد که واکنش ما به اقتدار اغلب به صورت خودکار و در برابر نمادهای اقتدار، و نه لزوماً خودِ تخصص، فعال می‌شود. این نمادها عبارتند از:
* **عناوین:** القابی مانند «دکتر»، «پروفسور» یا «قاضی» می‌توانند به‌طور خودکار باعث شوند که افراد نظرات صاحب آن عنوان را بدون بررسی دقیق بپذیرند.
* **لباس:** یونیفرم‌های نظامی، روپوش سفید پزشکان یا لباس رسمی مدیران می‌تواند حس اقتدار را القا کرده و تمایل به اطاعت را افزایش دهد.
* **لوازم جانبی:** اتومبیل‌های گران‌قیمت، دفاتر مجلل و سایر نمادهای موفقیت نیز می‌توانند به عنوان نشانه‌هایی از اقتدار عمل کنند.

## نمونه‌های کلاسیک و آزمایش‌های علمی
قدرت این سوگیری در چند آزمایش روان‌شناسی مشهور به وضوح نشان داده شده است.

### ۱. [[آزمایش میلگرام]]
این آزمایش که در دهه ۱۹۶۰ توسط استنلی میلگرام انجام شد، شاید تکان‌دهنده‌ترین نمونه از سوگیری اقتدار باشد. در این آزمایش، از شرکت‌کنندگان خواسته شد تا در نقش «معلم»، به یک «دانش‌آموز» (که در واقع یک بازیگر بود) در صورت پاسخ اشتباه، شوک الکتریکی وارد کنند. با هر پاسخ اشتباه، ولتاژ شوک افزایش می‌یافت. زمانی که شرکت‌کنندگان دچار تردید می‌شدند، یک آزمایشگر با روپوش سفید به آن‌ها دستور می‌داد که «آزمایش نیازمند ادامه دادن شماست». نتیجه شگفت‌آور این بود که حدود دو سوم شرکت‌کنندگان، علی‌رغم شنیدن فریادهای دردناک (ضبط‌شده) از اتاق دیگر، تا آخرین و قوی‌ترین ولتاژ (۴۵۰ ولت) به کار خود ادامه دادند. این آزمایش نشان داد که چگونه یک شخصیت مقتدر می‌تواند افراد عادی را وادار به انجام اعمالی کند که با اصول اخلاقی آن‌ها در تضاد است.

### ۲. [[آزمایش بیمارستان هافلینگ]]
در این آزمایش میدانی در سال ۱۹۶۶، فردی که خود را «دکتر» معرفی می‌کرد، به صورت تلفنی به ۲۲ پرستار در بخش‌های مختلف دستور داد تا دوز مشخصی از یک داروی ناشناخته را به یک بیمار تزریق کنند. این دستور از چهار جهت خلاف قوانین بیمارستان بود: ۱) دستور تلفنی بود، ۲) دارو تأیید نشده بود، ۳) دوز تجویز شده به وضوح خطرناک و بیش از حد مجاز بود، و ۴) پرستار هرگز آن دکتر را ندیده بود. با این وجود، ۲۱ نفر از ۲۲ پرستار برای اجرای دستور اقدام کردند (پیش از رسیدن به بیمار توسط محققان متوقف شدند). این آزمایش نشان داد که سوگیری اقتدار حتی در محیط‌های حرفه‌ای و در میان افراد متخصص نیز می‌تواند بر پروتکل‌های ایمنی و قضاوت منطقی غلبه کند.

## پیامدها و راهکارهای مقابله
این سوگیری می‌تواند در زمینه‌های مختلفی پیامدهای منفی داشته باشد:
* در پزشکی: ممکن است یک پرستار یا پزشک جوان از به چالش کشیدن تشخیص اشتباه یک پزشک ارشد خودداری کند.
* در کسب‌وکار: کارکنان ممکن است از زیر سؤال بردن یک استراتژی ضعیف که توسط مدیرعامل ارائه شده، بترسند و این امر منجر به شکست پروژه شود.
* در سرمایه‌گذاری: افراد ممکن است صرفاً به دلیل توصیه یک «کارشناس» مشهور، تمام پس‌انداز خود را در یک حوزه پرریسک سرمایه‌گذاری کنند.

برای مقابله با این سوگیری، راهکارهای زیر پیشنهاد می‌شود:
* پرسشگری فعال: اولین قدم این است که به صورت آگاهانه از خود بپرسید: «آیا این فرد واقعاً در این حوزه تخصص دارد؟» و «آیا دلیلی برای باور به سوگیری یا نفع شخصی او وجود دارد؟»
* تمرکز بر استدلال و نه منبع: تلاش کنید تا خودِ استدلال یا شواهد ارائه‌شده را ارزیابی کنید، نه اینکه صرفاً به دلیل جایگاه گوینده آن را بپذیرید.
* ایجاد فرهنگ نقد سازنده: در سازمان‌ها، رهبران باید به‌طور فعال محیطی را ایجاد کنند که در آن زیردستان برای به چالش کشیدن ایده‌ها و تصمیمات، احساس امنیت کنند. این کار از طریق تکنیک‌هایی مانند «وکیل مدافع شیطان» یا «تیم قرمز» (Red Teaming) امکان‌پذیر است.

## پانویس

## منابع

* Cialdini, Robert B. (2007). *Influence: The Psychology of Persuasion*. Rev. ed. New York: Collins. ISBN 978-0-06-124189-5.
* Kahneman, Daniel (2011). *Thinking, Fast and Slow*. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-27563-1.
* Milgram, Stanley (1974). *Obedience to Authority: An Experimental View*. New York: Harper & Row. ISBN 978-0-06-131983-9.
* Dobelli, Rolf (2013). *The Art of Thinking Clearly*. New York: Harper. ISBN 978-0-06-221969-5.

## جستارهای وابسته
* آزمایش میلگرام
* سوگیری شناختی
* تفکر انتقادی
* روان‌شناسی اجتماعی

رده:اقتدار
رده:روان‌شناسی اجتماعی
رده:سوگیری‌های شناختی
رده:مغالطه‌های منطقی