وال گاردنا

**وال گاردنا** (;  ؛  ) دره‌ای در دولومیت‌های جنوب تیرول، شمال ایتالیا است. این منطقه بیشتر به عنوان یک منطقه توریستی برای اسکی، صخره‌نوردی و منبت‌کاری شناخته می‌شود.
بندانگشتی
بندانگشتی|نمای ضلع شمالی دره

## جغرافیا
بندانگشتی|محدوده استویا بالاتر از وال گاردنا
رودخانه اصلی دره، دِرجون، شاخه‌ای از رودخانه ایساک است. کوه‌هایی که دره را احاطه کرده‌اند از سنگ‌های دولومیت تشکیل شده‌اند که ظاهری خاص به آنها می‌دهد. بیشتر دامنه‌های شیب‌دار پوشیده از جنگل‌های کاج است. محصولات کشاورزی مورد علاقه جو، چاودار، سیب‌زمینی، کتان و گندم سیاه هستند. سه شهرداری در وال گاردنا عبارتند از اورتیه، سلوا و سانتا کریستینا؛ آنها از سال ۱۹۱۶ تا ۱۹۶۰ توسط راه‌آهن وال گاردنا خدمات‌رسانی می‌شدند

## تاریخچه
اولین سند مربوط به وال گاردنا به سال‌های ۹۹۳/۹۴ تا ۱۰۰۵ میلادی برمی‌گردد: در یادداشتی سنتی از اسقف‌نشین فرایزینگ ، کنت اتو از خانواده راپوتون اهل باواریا، از جمله موارد دیگر، «منطقه جنگلی در وال گاردنا» (ad Gredine forestum) را به اسقف گوتشالک از فرایزینگ منتقل کرد.

## فرهنگ
راست|بندانگشتی|حوادثی مانند آنچه که به تصویر کشیده شده، در میان کشاورزانی که در زمستان‌های سخت وال گاردنا در جنگل مشغول جمع‌آوری چوب بودند، مکرراً رخ می‌داد.
وال گاردنا یکی از پنج دره‌ای است که اکثریت ساکنان آن به زبان لادین صحبت می‌کنند (دو تا از این دره‌ها در تیرول جنوبی قرار دارند). گونهٔ زبان لادین که در این دره صحبت می‌شود، در ایتالیایی *گاردنیز*، در آلمانی *گرودنریش* و در لادین *گِردینا* نامیده می‌شود.

### منبت کاری
[بندانگشتی|منبت‌کاری چوب در وال گاردنا. حدود سال ۱۹۰۰، زمانی که حکاکی مجسمه‌های [قدیس|قدیسان کاتولیک در اوج خود بود.]]
صنعت منبت‌کاری چوب از قرن هفدهم در وال گاردنا رونق گرفته است. از قرن نوزدهم، مجسمه‌ها و محراب‌های تراشیده شده در این منطقه به کلیساهای کاتولیک در سراسر جهان ارسال شده‌اند. در قرن هجدهم، علاوه بر مجسمه‌های کوچک مذهبی، تولید مجسمه‌های چوبی منبت‌کاری شده از هنرهای عامیانه در این دره رواج داشت. در میان آنها، مجسمه‌های کوچک گدایان که عموماً به صورت جفت (زن و مرد)، چهار فصل و پایه‌های ساعت بسیار محبوب بودند. در قرن نوزدهم و بیستم، تراشیدن اسباب‌بازی‌های چوبی چنان شغل گسترده‌ای در تمام خانواده‌های گاردنی بود که آملیا ادواردز اورتیجِی را «پایتخت سرزمین اسباب‌بازی» نامید. یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات این دره، عروسک چوبی میخی است که در قرن نوزدهم در سراسر اروپا و آمریکا محبوب بود.

مارگارت وارنر مورلی در یکی از سفرهای متعدد خود به اروپا و به وال گاردنا رفت، جایی که الهام‌بخش نوشتن رمان *«خر جان از دره اسباب‌بازی»* شد.

کلیسای محلی اورتیجِی مجموعه‌ای غنی از مجسمه‌های تراشیده شده توسط هنرمندان محلی در دو قرن گذشته را به نمایش می‌گذارد. موزه گِردینا در اورتیجِی مجموعه‌ای غنی از اسباب‌بازی‌های چوبی تاریخی، و مجسمه‌ها و پیکره‌های چوبی منبت‌کاری شده را در اختیار دارد.

## ورزش
[بندانگشتی|صحنه‌ای باشکوه و مجلل از جنس [کاج سوئیسی به همراه مجسمه‌هایی از وال گاردنا، قرن هجدهم.]]

### اسکی
این دره در سال ۱۹۷۰ میزبان مسابقات قهرمانی اسکی آلپاین جهان بود.

وال گاردنا میزبان مسابقات *ساسلون کلاسیک*، یک مسابقه جام جهانی سراشیبی مردان است که تقریباً از سال ۱۹۶۹ هر ساله برگزار می‌شود. از سال ۲۰۰۲ (و در سال ۱۹۸۳)، این مسابقه سراشیبی با یک مسابقه اسکی مارپیچ سرعت همراه شده است و از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۲ یک رویداد ترکیبی برگزار شد. مسیر ساسلون به همراه قندهار گارمیش-پارتنکیرشن (آلمان)، هاننکام کیتزبوهل (اتریش)، لاوبرهورن ونگن (سوئیس) و کریتریوم وال دیزر (فرانسه) یکی از پنج مسابقه «کلاسیک» سراشیبی مردان محسوب می‌شود. این مسیر به خاطر "کوهان‌های شتر" (یا "برجستگی‌ها") شناخته می‌شود، مجموعه‌ای از سه پرش کوچک که مسابقه‌دهندگان باید به سرعت از آنها عبور کنند. دو مرد چهار بار در طول دوران حرفه‌ای خود عنوان ساسلونگ را کسب کرده‌اند: فرانتس کلامر اتریشی (۱۹۷۵، دو مسابقه در سال‌های ۱۹۷۶ و ۱۹۸۲) و کریستین گدینا ایتالیایی (۱۹۹۶، ۱۹۹۸، ۱۹۹۹ و ۲۰۰۱). اگر پیروزی‌های سوپر-جی را نیز در نظر بگیریم، دو مرد دیگر نیز با این رکورد برابری کرده‌اند: پیتر مولر سوئیسی و مایکل والچهوفر اتریشی.

همچنین در سال ۱۹۷۵ مسابقات اسلالوم و اسلالوم موازی زنان برگزار شد.

وال گاردنا بخشی از پیست اسکی آلپاین سلا روندا است.

### سایر ورزش‌ها
جام بهاری گاردنا یک مسابقه بین‌المللی اسکیت نمایشی است که هر ساله در فصل بهار در دره برگزار می‌شود.

وال گاردنا یک تیم هاکی روی یخ سری آ به نام باشگاه هاکی گاردنا دارد.

## ساکنان سرشناس
* کارولینا کاستنر، اسکیت باز
* ایزولده کاستنر، قهرمان اسکی
* جورجو مورودر، تهیه‌کننده موسیقی، ترانه‌سرا، اجراکننده و دی‌جی
* یوزف مورودر-لوزنبرگ، نقاش

## منابع عمومی
* آملیا ادواردز. *قله‌های بکر و دره‌های کم‌رفت‌وآمد. گشت‌وگذار در نیمه تابستان در دولومیت‌ها.* انتشارات لانگمن، گرین و شرکا، لندن ۱۸۷۳.
* مارگارت وارنر مورلی. *الاغ جان از دره اسباب‌بازی*. شیکاگو ای‌سی مک‌کلورگ و شرکا. ۱۹۰۹.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:پیست‌های اسکی در ایتالیا
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده