لشکرکشی غزنویان به قنوج

**حمله غزنویان به قنوج** یا **محاصره قنوج** در سال ۱۰۱۸ میلادی، یک لشکرکشی نظامی بود که توسط محمود غزنوی، فرمانروای وقت امپراتوری غزنوی، علیه دودمان پراتیهارا انجام شد. در این محاصره، راجیاپالا، فرمانروای پراتیهارا، نهایتاً به محمود غزنوی تسلیم شد و بدین‌ترتیب برتری اسمی او را تحت حکومتش پذیرفت. این رویداد نشانگر افول قدرت دودمان پراتیهارا بود. در پی تسلیم راجیاپالا به محمود، او به دست چندلا، فرمانروای ویدیادهارا، به دلیل تسلیم شدن در برابر فاتح غزنوی کشته شد.

پس از افول دودمان پراتیهارا، راشترکوتیان در قنوج به قدرت رسیدند. گوپالا، چهارمین فرمانروای این خاندان، شکست خورد و قنوج توسط محمود، پسر ابراهیم غزنوی و والی پنجاب غزنوی، غارت شد. متعاقباً، قنوج تحت کنترل دودمان گاهاداوالا قرار گرفت و فرمانروای آن، ماداناپالا، توسط مسعود سوم شکست خورد و به دست غزنویان زندانی شد. او بعدها با پرداخت فدیه توسط پسرش، گووینداچاندرا، آزاد شد.

## پیش‌زمینه
محمود غزنوی، به عنوان فرمانروای امپراتوری غزنوی، مجموعه‌ای از حملات را به هند ترتیب داد. یکی از لشکرکشی‌های قابل توجه او، حمله به قنوج، پایتخت دودمان پراتیهارا بود. پیش از رسیدن به شمال هند، او ابتدا شاهی‌های هندو را در افغانستان و چندین پادشاه محلی دیگر را در شمال هند شکست داد.

در سال ۱۰۱۸، محمود غزنوی لشکرکشی را از غزنی رهبری کرد که هدف آن تصرف قنوج از دودمان پراتیهارا بود. قنوج از اهمیت راهبردی برخوردار بود، زیرا در چهارراه قدرت میان پالا، پراتیهارا و راشترکوتیا قرار داشت. این دودمان‌ها برای کنترل قنوج با یکدیگر رقابت می‌کردند، اما در سال ۱۰۱۸، راجیاپالا، فرمانروای پراتیهارا، بر این شهر تسلط داشت.

محمود در مسیر خود به سوی قنوج، پس از شکست فرمانروایانشان، بولندشهر و مهابان را تصرف کرد. او همچنین وارد ماتورا شد و نواحی اطراف آن را غارت نمود.

## حمله
در ژانویه ۱۰۱۹، محمود غزنوی به قنوج رسید. راجیاپالا، فرمانروای قنوج، برخلاف انتظار هیچ مقاومتی نکرد و با عبور از رود گنگ از پایتخت خود گریخت و نهایتاً به باری پناه برد. در غیاب او، نیروهای غزنوی قنوجرا غارت کرده و غنیمت قابل توجهی به دست آوردند.

سرانجام، راجیاپالا که به باری گریخته بود، تصمیم گرفت به محمود تسلیم شده و برتری اسمی غزنویان را بپذیرد. هفت دژ قنوج در یک روز به دست غزنویان افتاد. پس از این پیشرفت، محمود با موفقیت در تثبیت کنترل بر قنوج، به لشکرکشی‌های دیگری در هند پرداخت.

تسلیم شدن راجیاپالا در برابر غزنویان عواقبی داشت و به رویدادهایی انجامید. ویدیادهارا، فرمانروای چندلا، همراه با متحدانش، دست به کار شده و راجیاپالا را کشتند. در همین حال، محمود غزنوی لشکرکشی خود را ادامه داد و دژ مونجهوان، که دژی در اختیار برهمنان بود، را تصرف کرد. این اقدامات عملاً به معنای پایان دودمان پراتیهارا بود. پس از مرگ راجیاپالا، جانشینان او با انتقال پایتخت خود به باری در نزدیکی قنوج، تا زمان فتح نهایی قلمروشان توسط راجپوت‌های گاهاداوالا، به حفظ کنترل بر بخش‌هایی از مناطق ادامه دادند.

## لشکرکشی‌های بعدی
پس از دومین لشکرکشی محمود در جلگه گنگ، شاهزاده‌ای راشترکوتی به نام چاندرا در سال ۱۰۲۷ کنترل قنوج را از پراتیهاراها گرفت. پس از چاندرا، پسرش ویگراهاپالا و سپس نوهاش بهواناپالا به حکومت رسیدند. در دوران حکومت آن‌ها، قنوج توسط سپاهیان چالوکیا به رهبری سومشوارا اول و یک نیروی اعزامی فرستاده شده توسط ویراجیندرای چولا غارت شد. چهارمین فرمانروا در این دودمان، پادشاهی به نام گوپالا، پسر بهواناپالا بود.

بین سال‌های ۱۰۸۶ و ۱۰۹۰، محمود، پسر ابراهیم غزنوی و والی پنجاب تحت فرمانروایی غزنویان، حمله دیگری به قنوج ترتیب داد. او هم قنوج و هم کالینجار را غارت کرد و به اوجائن نیز حمله نمود. در این لشکرکشی، او گوپالا را شکست داد و سپس با چاندرادوا، پادشاه گاهاداوالا، متحد شد. پس از ترک شمال هند توسط محمود در پی پیروزی بر گوپالا، چاندرادوا تاج‌وتخت قنوج را از گوپالا گرفت. پادشاه گاهاداوالا مالیاتی به نام توروشکاداندا بر مردم وضع کرد تا بتواند خراج سالانه به سلاطین غزنه بپردازد. احتمالاً اعزام لشکرکشی‌های مسلمانان به شمال هند به طور دوره‌ای، برای تضمین پرداخت مستمر این خراج بوده است.

بعدها، ماداناپالا، که از ۱۱۰۰ تا ۱۱۱۴ میلادی به عنوان پادشاه گاهاداوالا حکومت می‌کرد و پسر چاندرادوا بود، توسط مسعود سوم، فرمانروای غزنوی، شکست خورد و به عنوان اسیر جنگی گرفته شد. او پس از آن آزاد شد که پسرش گووینداچاندرا، که از ۱۱۱۴ تا ۱۱۵۴ حکومت کرد، فدیه او را پرداخت، چنان‌که در کتیبه‌های گاهاداوالا اشاره شده است.

## منابع

رده:نبردهای شاهنشاهی غزنوی
رده:تاریخ اوتار پرادش
رده:تاریخ جنوب آسیا
رده:تاریخ نظامی هند
رده:درگیری‌ها در ۱۰۱۸ (میلادی)
رده:دوران اسلامی در شبه‌قاره هند
رده:سده ۱۱ (میلادی) در هند
رده:آسیا در ۱۰۱۸ (میلادی)
رده:هند در سده ۱۱ (میلادی)
رده:نبردهای مردمان ترک‌تبار
رده:نبردهایی که پادشاهی‌های هندی در آن دخیل بودند
رده:سلطه اسلام در شبه‌قاره هند