الیور (شامپانزه)

**الیور** (حدود ۱۹۵۷–۲ ژوئن ۲۰۱۲) یک شامپانزه «نمایشی» سابق بود که زمانی به دلیل ظاهر تا حدودی شبیه انسان و تمایل به راه رفتن روی دو پا، به‌عنوان حلقه گمشده یا فسیل انتقالی تبلیغ می‌شد. با وجود ظاهر و رفتار تا حدودی غیرمعمولش، دانشمندان درنهایت دریافتند که الیور ترکیبی از انسان و شامپانزه نیست.

## اوایل زندگی
ظاهراً این شامپانزه در کنگو گرفته شده است. در سال ۱۹۷۰ در جوانی توسط مربیان، فرانک و جانت برگر به دام افتاد. برخی شواهد فیزیکی و رفتاری، خانواده برگر را به این باور رساند که الیور موجودی غیر از شامپانزه، شاید ترکیبی از انسان و شامپانزه است. الیور صورتی صاف‌تر از سایر شامپانزه‌ها داشت؛ عادت داشت خیلی بیشتر از همسالان شامپانزه‌اش روی دو پا راه برود، نه روی بند انگشتانش (تا اینکه بعداً به آرتروز مبتلا شد)؛ و احتمالاً زنان انسان را به زنان شامپانزه ترجیح می‌داد. در یک برنامه ویژه در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۶ از شبکه تلویزیونی دیسکاوری، جانت برگر اظهار داشت که الیور از سن ۱۶ سالگی به او جذب شده است. او و همسرش فرانک برگر تصمیم گرفتند الیور را به مایکل میلر، وکیل نیویورکی، بفروشند.

## کار در شهربازی (۱۹۷۷–۱۹۸۹)
در سال ۱۹۷۷، مالک الیور، مایکل میلر، الیور را به رالف هلفر، شریک یک شهربازی کوچک به نام روستای مسحور در بیونا پارک، کالیفرنیا، که در محل جاذبه‌های از بین رفته روستای ژاپنی و پارک گوزن ساخته شده بود، داد.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; وقتی «روستای مسحور» در اواخر همان سال تعطیل شد، هلفر به نمایش گذاشتن آثار الیور در یک پروژهٔ جدید به نام «جنگل آرام» ادامه داد که چندین بار مکان خود را تغییر داد تا اینکه سرانجام در سال ۱۹۸۲ تعطیل شد. *[[لس آنجلس تایمز|لس‌آنجلس تایمز]]* مقالهٔ مفصلی در مورد الیور به‌عنوان یک حلقه گمشده احتمالی یا یک زیرگونهٔ جدید از شامپانزه منتشر کرد.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; الیور به مرکز آموزش حیوانات وحشی در ریورساید، کالیفرنیا، متعلق به کن دکرو منتقل شد، اما طبق گزارش‌ها، او در سال ۱۹۸۵ توسط دکرو فروخته شد. آخرین مربی که صاحب الیور بود، بیل ریورز بود. ریورز از مشکلاتی با بوسیدن میمون‌های ساکن در همان مکان توسط الیور خبر داد.

## شرکت باکشایر (۱۹۸۹–۱۹۹۸)
الیور در سال ۱۹۸۹ توسط شرکت باکشایر، آزمایشگاهی در پنسیلوانیا که حیوانات را برای آزمایش‌های علمی و آرایشی اجاره می‌دهد، خریداری شد. معاینه بدو ورود او نشان داد که قبلاً با او بدرفتاری شده است. او هرگز در آزمایش‌ها مورد استفاده قرار نگرفت، اما برای نه سال آینده، خانه او یک قفس کوچک بود که اندازه محدود آن منجر به آتروفی عضلانی شد تا حدی که اندام‌های الیور می‌لرزید. در سال ۱۹۹۶، شارون هورش، رئیس شرکت باکشایر، پس‌از درخواست پناهگاه حیوانات «پرایمرلی پرایمیتس» (PPI)، به او اجازه داد تا دوران بازنشستگی خود را در کلونی ۱۳ شامپانزه باکشایر بگذراند.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

## پرایمرلی پرایمیتس (۱۹۹۸–۲۰۱۲)
در سال ۱۹۹۸، الیور به سازمان پرایمرلی پرایمیتس (PPI) منتقل شد که در سال ۱۹۷۸ توسط والاس سوئت تأسیس شده بود. الیور که مسن‌تر، کم‌بینا و مبتلا به آرتروز بود، در نهایت در یک قفس بزرگ و روباز در PPI در شهرستان بکسار، تگزاس نگهداری شد.

در سال ۲۰۰۵، تنها چند سال پس از اقامت الیور در پناهگاه، پس از مطرح شدن ادعاهایی مبنی بر ظلم به حیوانات علیه این مرکز، مشکلات قانونی پدیدار شد. داوطلبان به سازمان حقوق حیوانات PETA هشدار دادند که حیوانات ساکن در پرایمرلی پرایمیتس در قفس‌های بی‌آب و علف و کثیف نگهداری می‌شوند و این امر مستلزم بازدید یک فیلمبردار برای مستندسازی شرایط بود. علاوه بر این، مرگ دو شامپانزه تحقیقاتی که از دانشگاه ایالتی اوهایو برای اقامت در پرایمرلی پرایمیتس فرستاده شده بودند، نگرانی بیشتری را در مورد ایمنی حیوانات ایجاد کرد و دادخواستی تشکیل شد. خورخه اورتگا، معاون رئیس هوستون SPCA، بعداً در یک سوگندنامه ادعا کرد که در طول بازدید از محل نگهداری الیور ناراحت شده و آن را «کثیف، خیلی کوچک»، بدون «مواد معنی» و فاقد سطل یا کاسه برای غذا توصیف کرده است. تد راس، معاون دادستان کل تگزاس، استدلال کرد که سوءمدیریت طولانی مدت بودجه اهدایی و کمبود کارکنان، منجر به چنین ضرری شده است.

در سال ۲۰۰۶، الیور به‌طور موقت تحت مراقبت لی تیسن-وات، متخصص توانبخشی حیات‌وحش، قرار گرفت. تیسن وات ازسوی دادگاه برای نظارت بر مرکز نگهداری پرایمرلی پرایمیتس منصوب شده بود، تا زمانی که ایالت تگزاس تعیین کند چه کسی در نهایت مسئول این مرکز خواهد بود.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

در ۲۷ آوریل ۲۰۰۷، ایالت تگزاس به توافق‌نامه‌ای دست یافت که طی آن لی تیزن-وات از سمت ناظر شرکت پرایمرلی پرایمیتس برکنار و هیئت مدیره‌ای به ریاست اریک تورتون و پریسیلا فرال جایگزین او شد. این توافق‌نامه همچنین تمام اتهامات علیه پرایمرلی پرایمیتس را رد کرد. والی سوئت ملزم به ترک ملک شد و از خدمت در هیئت مدیره یا به‌عنوان کارمند در آینده منع شد.

الیور درحالی که این مرکز در حال بازسازی‌های اساسی بود، تحت مراقبت پرایمرلی پرایمیتس باقی ماند. اعضای هیئت مدیره بازسازی‌شده، در جلسات دادگاه و در مقالات خبری در مورد اختلاف مداوم بر سر مدیریت پناهگاه، نگرانی خود را در مورد الیور ابراز کردند. اتان کالاموسا از *استار-تلگرام* گزارش داد که «فرندز آو انیمال» در حال ادغام با پرایمرلی پرایمیتس هستند تا مدیریت خود را بازسازی کرده و نگرانی‌های گذشته در مورد آینده پناهگاه را برطرف کنند. الیور بقیه عمر خود را در پناهگاه بازسازی‌شده پرایمرلی پرایمیتس گذراند.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۲۵)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

## درگذشت
الیور سال‌های آخر عمرش را با شامپانزهٔ ماده‌ای به نام رایسین، گذراند. او به‌عنوان همدم نزد الیور گذاشته شد، زیرا سن بالا و سال‌های حضور الیور در آزمایشگاه تحقیقاتی، او را دچار آرتروز، عمدتاً نابینایی و ناتوانی در تعامل روزانه با شامپانزه‌های جوان‌تر و بازیگوش‌تر در پناهگاه کرده بود.

به‌دلیل علاقه عمومی، اخبار و همچنین عکس‌های الیور اغلب توسط مراقبان او به‌صورت آنلاین منتشر می‌شد. او در فعالیت‌هایی ازجمله یک مهمانی هندوانه‌شکستن که در خبرنامه آنلاین فرندز آو انیمال ثبت شده است، شرکت می‌کرد. و حتی گاهی نقاشی می‌کرد. اگرچه الیور مسن بود، اما به فضای باز دسترسی داشت و بقیه عمرش را در دوران بازنشستگی آرام گذراند.

الیور در خواب درگذشت و در ۲ ژوئن ۲۰۱۲ در حالی که رایسین در کنارش بود پیدا شد؛ او حداقل ۵۵ سال سن داشت. استفن رنه تلو، مدیر اجرایی سازمان پرایمرلی پرایمیتس، گفت که الیور سوزانده شده و خاکستر او در محوطه پناهگاه پریمات‌ها پخش خواهد شد.

## آزمایش ژنتیک
در سال ۱۹۹۶، در حالی که الیور هنوز در شرکت باکشایر نگهداری می‌شد، یک متخصص ژنتیک از دانشگاه شیکاگو بخش‌هایی از DNA او را آزمایش کرد و فاش کرد که او ۴۸ کروموزوم یک شامپانزه معمولی را دارد و شایعات گذشته مبنی‌بر اینکه او ۴۷ کروموزوم دارد (شامپانزه‌ها معمولاً ۴۸ کروموزوم و انسان‌ها معمولاً ۴۶ کروموزوم دارند) را رد کرد. در یک مطالعه جداگانه، مشخص شد که مورفولوژی جمجمه، شکل گوش، کک و مک و طاسی الیور در محدوده تنوعی که شامپانزه معمولی نشان می‌دهد، قرار می‌گیرد. آزمایش ژنتیکی بیشتر، که در *مجله آمریکایی انسان‌شناسی فیزیکی* منتشر شد، نشان داد که DNA میتوکندری الیور با زیرگونه شامپانزه مرکزی که در جمهوری کنگو، گابن و سایر مناطق آفریقای مرکزی زندگی می‌کند، مطابقت نزدیکی دارد.

## منابع

## پیوند به بیرون
* آگهی ترحیم الیور توسط فرندز آو انیمال، گروهی که پناهگاهی را که او سال‌های آخر عمرش را در آن گذراند، اداره می‌کنند.
* *[https://primarilyprimates.org/video/the-story-of-oliver/ داستان الیور،] *: یک زندگینامه ویدیویی آنلاین از الیور که توسط پرایمرلی پرایمیتس تهیه شده است.
* تحقیقات و انتشارات الیور توسط دیوید جی. دائلینگ. بازیابی شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۰۶.
* شبکه اطلاعات نخستی‌سانان: الیور، نوشته جان جی. الی، ۲۲ مه ۲۰۰۶. بازیابی شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۰۶.

رده:جانوران درگذشته ۲۰۱۲ (میلادی)
رده:شامپانزه‌های منحصربه‌فرد
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:مقاله‌ها با ریزقالب «گونه»