آسیب روانی ناشی از دین

**آسیب روانی ناشی از دین** () (**RTS**) مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌های بیماری است که در افرادی دیده می‌شود که در فرقه‌ها و باورهای اقتدارگرا، جزم‌اندیش و کنترل‌گر بوده یا آن‌ها را ترک کرده‌اند. این سندرم در راهنمای تشخیصی (دی‌اس‌ام-۵) یا ICD-10 به‌عنوان یک بیماری رسمی ثبت نشده، اما در بخش «شرایطی که ممکن است نیاز به توجه بالینی داشته باشند» آمده است. علائم آن شامل ناهماهنگی شناختی، مشکلات عاطفی، اجتماعی و کارکردی، و تأخیر در رشد روانی است.

این سندرم در پاسخ به دو نوع ضربه روانی ایجاد می‌شود: نخست، آزار طولانی‌مدت از سوی یک جامعه دینی کنترل‌گر، و دوم، تجربه ترک آن جامعه. این سندرم بر پایه نظریه‌های اختلال استرس پس‌از سانحه و C-PTSD شکل گرفته و بر از هم پاشیدن اعتماد و از دست دادن جهان‌بینی تأکید دارد.

اصطلاح «سندرم تروما دینی» در سال ۲۰۱۱ توسط روان‌شناس مارلن وینل ابداع شد، هرچند این پدیده پیش از آن نیز شناخته شده بود. این اصطلاح در میان روان‌درمانگران، بنیادگرایان سابق و کسانی که از آسیب‌های دینی بهبود می‌یابند رواج یافته است. وینل نامگذاری این سندرم را به نامگذاری بی‌اشتهایی عصبی تشبیه می‌کند — داشتن یک نام می‌تواند احساس شرم و تنهایی را در افراد آسیب‌دیده کاهش دهد و به تشخیص و درمان بهتر کمک کند.

این سندرم در جوامعی پدید می‌آید که به افراد می‌آموزند ذاتاً گناهکار و ناامن هستند، اغلب از طریق آموزه‌هایی مانند گناه نخستین و دوزخ، و با تهدید به لعنت آن‌ها را کنترل می‌کنند. علائم آن شامل سردرگمی ذهنی، اضطراب، افسردگی، ناکارآمدی جنسی، سوءمصرف مواد، انزوای اجتماعی و تأخیر در رشد است. ترک این جوامع خود می‌تواند دردناک باشد، چون فرد هم‌زمان حمایت اجتماعی، هویت و معنای زندگی‌اش را از دست می‌دهد. این سندرم بیشتر گروه‌های آسیب‌پذیر مانند افراد ال‌جی‌بی‌تی را که زیر فشار سرکوب هویت جنسی خود هستند درگیر می‌کند. درمان آن جامع است و شامل پرورش تفکر نقادانه، بازسازی هویت، پیوستن به جوامع حمایتی و پردازش سوگ می‌شود. آگاهی روزافزون و پژوهش‌های جدید — از جمله روز تروما دینی در سوئد — در پی کاهش انگ این سندرم و کمک به بهبودی افراد آسیب‌دیده هستند.

## علائم
روان‌شناسان اختلالات زیر را به‌عنوان علائم سندرم تروما دینی شناسایی کرده‌اند که تعداد و شدت آن‌ها از فردی به فرد دیگر متفاوت است:
* **شناختی:** سردرگمی، مشکل در تصمیم‌گیری و تفکر نقادانه، گسستگی ذهنی
* **عاطفی:** اضطراب، حمله عصبی، افسردگی، افکار خودکشی، خشم، سوگ، احساس گناه، تنهایی، بی‌معنایی زندگی
* **کارکردی:** اختلال خواب و اختلال خوردن، کابوس، ناکارآمدی جنسی، سوءمصرف مواد، جسمانی‌سازی
* **اجتماعی و فرهنگی:** از هم پاشیدن روابط خانوادگی و شبکه اجتماعی، مشکلات شغلی، فشار مالی، مشکل در انطباق با جامعه، اختلال در روابط بین‌فردی
* **تأخیر در رشد:** نارسی عاطفی، فکری، اجتماعی و جنسی که نتیجه کنترل اطلاعات و جلوگیری از تفکر نقادانه در محیط دینی است.

تروما دینی همچنین با پیامدهای شدیدی مانند خودکشی و آدم‌کشی نیز مرتبط دانسته شده است.

## چگونگی شکل‌گیری سندرم تروما دینی
### عضویت
سندرم تروما دینی در محیط‌های دینی سمی شکل می‌گیرد که حول دو روایت اساسی می‌چرخند: «تو خوب نیستی» و «تو در امنیت نیستی». این ایده‌ها اغلب از طریق آموزه‌هایی مانند گناه نخستین و دوزخ تقویت می‌شوند.

شکل‌گیری این سندرم شبیه C-PTSD است؛ اختلالی که در پاسخ به آزار طولانی‌مدت و تکراری در شرایطی ایجاد می‌شود که فرد راه فراری ندارد. علائم این سندرم واکنش طبیعی به باور به وجود یک خدای قادر مطلق و خشمگین است که انسان را ذاتاً معیوب می‌داند، همراه با رهبران دینی که با تهدید به لعنت، زندگی بی‌بخشودگی و تسخیر روح اعضا را کنترل می‌کنند.

افراد ال‌جی‌بی‌تی بیشتر در معرض این سندرم هستند، زیرا برای مدت طولانی تلاش می‌کنند گرایش جنسی و هویت جنسیتی خود را با انتظارات جوامع دینی اقتدارگرا تطبیق دهند. این تلاش برای تغییر هویت، الگوهای فکری آسیب‌زایی ایجاد می‌کند که علائم شبیه C-PTSD را تشدید می‌کند. زندگی مزمن در ترس از عذاب ابدی و جدایی همیشگی از عزیزان در صورت پایبند نبودن به محدودیت‌های هویت جنسی، می‌تواند علائم بلندمدت این سندرم را ایجاد کند.
```

## منابع

رده:اختلال اضطراب پس از سانحه
رده:انواع تروما
رده:دین و سلامت روان
رده:روان‌شناسی و بنیادگرایی مذهبی
رده:موانع اندیشه انتقادی