عبدالرؤوف فطرت

**عبدالرؤوف فطرت** (؛ زاده ۱۸۸۶ - درگذشته ۴ اکتبر ۱۹۳۸) نویسنده، روزنامه‌نگار، سیاستمدار و روشنفکر مردمی ازبک در آسیای مرکزی تحت حکومت روسیه و شوروی بود.

فطرت با سرودن اشعار غنایی و نگارش نثر به زبان‌های فارسی، ترکی و در مراحل پایانی جغتایی، سهم بسزایی در شکل‌گیری ادبیات مدرن ازبک ایفا کرد. او علاوه بر فعالیت‌های سیاسی و پژوهشی در حوزه‌های مختلف، آثار ادبی شاعرانه و نمایشی نیز خلق می‌نمود. فطرت در آغاز، اشعار، مقالات و نثرهای جدلی خود را به زبان فارسی می‌سرود، اما تا سال ۱۹۱۷ به نگارش به زبان ترکی خالص روی آورد. وی مسئول تغییر زبان ازبکی به عنوان زبان ملی بخارا در سال ۱۹۲۱ بود و پس از آن، در دهه ۱۹۲۰، بار دیگر به نوشتن آثار به زبان تاجیکی پرداخت. همچنین، فطرت در اوایل دهه ۱۹۲۰ در تلاش‌های مربوط به لاتین‌سازی زبان‌های ازبکی و تاجیکی مشارکت داشت.

فطرت تحت تأثیر تحصیلات خود در استانبول در اوایل دهه ۱۹۱۰ قرار گرفت، جایی که با اصلاح‌طلبی اسلامی آشنا شد و چندین مقاله فلسفی نگاشت. پس از بازگشت به آسیای مرکزی، او به یک رهبر ایدئولوژیک برجسته در جنبش محلی جدید تبدیل شد. در مخالفت با امیر بخارا و در دوران تبعید از او، فطرت به کمونیست‌ها پیوست. پس از پایان امارت، وی چندین سمت در دولت جمهوری خلق شوروی بخارا بر عهده گرفت، پیش از آنکه مجبور به گذراندن یک سال در روسیه شود. در ادامه، او در چندین کالج و دانشگاه به تدریس پرداخت و در آکادمی علوم جمهوری شوروی ازبکستان، مسئولیت‌های تحقیقاتی را بر عهده داشت.

در دوران پاکسازی بزرگ استالین، فطرت به اتهام فعالیت‌های ضدانقلابی و ملی‌گرایانه دستگیر شد و تحت پیگرد قانونی قرار گرفت و نهایتاً در سال ۱۹۳۸ اعدام گردید. پس از مرگ او، آثارش برای دهه‌ها ممنوع اعلام شد. فطرت در سال ۱۹۵۶ مورد اعاده حیثیت قرار گرفت، اما ارزیابی انتقادی آثار وی از آن زمان تاکنون چندین بار دستخوش تغییر شده است. در حالی که برخی منتقدان تاجیکی افراد همچون فطرت را «خائن» می‌نامند، نویسندگان و محققان دیگر، به ویژه در ازبکستان مستقل، او را به عنوان شهید مورد تجلیل قرار داده‌اند.

## زندگی و حرفه
### آموزش و پرورش در بخارا
بندانگشتی|مدرسه میر عرب در بخارا
فطرت در سال ۱۸۸۶ در بخارا متولد شد، اگرچه خود سال تولدش را ۱۸۸۴ ذکر کرده است. اطلاعات اندکی دربارهٔ دوران کودکی او در دست است، امری که به گفته ادیب خالد، از ویژگی‌های چهره‌های آسیای مرکزی در آن دوره به‌شمار می‌رود. پدرش، عبدالرحیم بای، مسلمان معتقد و تاجر بود و خانواده را ابتدا به مرغیلان و سپس به کاشغر منتقل کرد. فطرت بخش عمده‌ای از تحصیلات دنیوی خود را از طریق مادرش که در منابع مختلف مصطف‌بی‌بی، نستربی‌بی یا بی‌بی‌جان نامیده شده است، فرا گرفت. به گفته ادوارد ای. آلورث، مادر او را با آثار بیدل، فضولی، علی‌شیر نوایی و دیگران آشنا ساخت. فطرت با یک برادر به نام عبدالرحمن و یک خواهر به نام محبوبه بزرگ شد.

به اعتقاد محمدجان شکوری، فطرت در دوران کودکی همراه با پدرش حج را به پایان رساند. گفته می‌شود که او پس از تحصیل در مدرسه‌ای به سبک مکتب‌خانه، در سال ۱۸۹۹ تحصیلات خود را در مدرسه میر عرب بخارا آغاز کرد و در سال ۱۹۱۰ آن را به پایان رساند. شکوری همچنین بیان می‌کند که فطرت بین سال‌های ۱۹۰۷ تا ۱۹۱۰ سفرهای گسترده‌ای در ترکستان روسیه و امارت بخارا داشته است.

بگالی قاسموف، محقق ادبی، معتقد است که فطرت تا سن ۱۸ سالگی در بخارا تحصیل کرد و بین سال‌های ۱۹۰۴ تا ۱۹۰۷ حج را به پایان رساند و همچنین از کشورهایی همچون ترکیه، ایران، هند و روسیه دیدن کرد. به گفته زین‌العابدین عبدالرشیدوف، فطرت در اوایل قرن بیستم از طریق آسیا به زیارت مکه رفت و در مسیر خود مدتی را در هند گذراند و در آنجا به عنوان آرایشگر درآمدی کسب کرد تا هزینه سفر خود را تأمین نماید. عبدالرشیدوف می‌افزاید که فطرت در آن زمان به عنوان شاعر شناخته می‌شد و از تخلص «میجمار» استفاده می‌کرد. علاوه بر شکوری، خالد و آل‌ورث نیز مدرسه میر عرب را به عنوان محل تحصیل فطرت در بخارا یاد کرده‌اند. فطرت در طول تحصیل در این مدرسه، فلسفه یونان باستان را نیز تحت آموزش معلم خود فرا گرفت.

فطرت در زندگینامهٔ خود که در سال ۱۹۲۹ منتشر شد، نوشته است که بخارا یکی از تاریک‌ترین مراکز مذهبی به‌شمار می‌آمد. او مسلمانی معتقد بود و در آغاز با جنبش اصلاحی «جدیدها» (اصول جدید یا «روش جدید») مخالفت می‌ورزید. خود فطرت هرگز آموزش‌های مقدماتی این «روش جدید» را دریافت نکرد. به‌گفتهٔ صدرالدین عینی، فطرت از روشن‌فکرترین و شایسته‌ترین دانشجویان زمان خود در بخارا به‌شمار می‌رفت، هرچند تا سال ۱۹۱۱ عملاً در خارج از شهر ناشناخته بود. توضیح عبدالرشیدوف در باب علل مشارکت‌نکردن فطرت در فعالیت‌های نخستین گروه جدیدها در بخارا، به رژیم سخت‌گیرانه و ضدلیبرالِ حکومت امیر عبدالاحد خان بازمی‌گردد. او می‌افزاید که فطرت حدود سال ۱۹۰۹ به اندیشه‌های اصلاح‌طلبانه گرایش پیدا کرد و این تحول را متأثر از مجلهٔ «صراطِ مستقیم» نوشتهٔ محمد عاکف ارسوی می‌داند؛ مجله‌ای که همراه با سایر نشریات در آن دوره میان دانش‌آموزان بخارا توزیع می‌شد. افزون بر این، محمودخواجه بهبودی از مربیان فطرت به‌شمار می‌رفت. فطرت پس از پایان تحصیلات خود، مدتی کوتاه در مدرسه‌ای به تدریس پرداخت.

## منابع

رده:آموزگاران سده ۲۰ (میلادی)
رده:ادبیات اتحاد شوروی
رده:استادان دانشگاه سن پترزبورگ
رده:اعضای اخراج‌شده حزب کمونیست اتحاد شوروی
رده:اهالی بخارا
رده:تاریخ‌نگاران ادبیات
رده:جدیدیه
رده:جمهوری خلق شوروی بخارا
رده:درگذشتگان ۱۹۳۸ (میلادی)
رده:روزنامه‌نگاران اهل اتحاد شوروی
رده:روزنامه‌نگاران اهل ازبکستان
رده:زادگان ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
رده:سوسیالیست‌های مسلمان
رده:شاعران مرد اهل ازبکستان
رده:موسیقی‌شناسان سده ۲۰ (میلادی)
رده:نویسندگان مرد اهل ازبکستان
رده:نویسندگان مسلمان
رده:وزیران آموزش و پرورش
رده:وزیران امور خارجه
رده:وزیران دارایی
رده:وزیران دفاع