معماری نپال

[بندانگشتی|معبد نیاتاپولا واقع در [باکته‌پور|باکتاپور، نپال، ساخته شده در ۱۷۰۱–۱۷۰۲ میلادی]]
[بندانگشتی|استوپای بزرگ دریگونگ کاگیود نیلوفر آبی در [لومبینی، نپال]]
چپ|بندانگشتی|معماری سنتی کاتماندو
**معماری نپال** ترکیبی منحصربه‌فرد از جنبه‌های هنری و کاربردی است. این کشور که در مسیرهای تجاری میان هند، تبت و چین قرار دارد، تأثیرات فرهنگی این مناطق را در معماری خود منعکس می‌کند. سنت معماری پاگودا در میان معبد هندو در این کشور برجسته است، در حالی که معابد بودایی بازتاب‌دهنده سنت تبتی معماری بودایی هستند و استوپا در آن‌ها نقش مهمی دارد. سبک‌های مغولی، گنبدی و رأس‌دار نیز در نپال رواج زیادی دارند. در حالی که تأثیر اصلی معماری نپال از هند آمده است، تأثیر متمایزی نیز از مردم نوار در آن دیده می‌شود.

## تاریخ معماری نپال
نپال دارای ویژگی‌های معماری متمایز و متنوعی است که در ساختمان‌های مسکونی، مذهبی و عمومی نمایان می‌شوند. بخش عمده‌ای از تاریخ معماری نپال با سلسله‌هایی که در یک زمان خاص حکومت می‌کردند، همسو است. صنعتی شدن جهانی که بین قرن‌های ۱۸ و ۱۹ رخ داد، بیشتر ساخت و سازهای جهان را متحول کرد. با این حال، نپال مسیر معماری متفاوتی را دنبال کرد.

برخی از روایت‌های تاریخ نپال از طریق اسطوره روایت می‌شوند که قدیمی‌ترین آنها به سال ۱۵۵۸ برمی‌گردد. یکی از اسطوره‌ها، توسعه معماری کاتماندو را توصیف می‌کند: در کاتماندو دریاچه‌ای وجود داشت و در ابتدا، مردم در مناطق مرتفع اطراف آن زندگی می‌کردند. روزی آتشی «نیلوفر آبی» بر سطح دریاچه روشن شد و بودیساتوا منجوشری (فردی در مسیر روشن‌بینی) با شمشیر خود آب دریاچه را پراکنده کرد. از این نقطه به بعد، مردم به دره فرود آمدند و خانه‌های خود را در آنجا ساختند. اعتقاد بر این است که این سازه‌ها هنوز باقی مانده‌اند و این مکان اسطوره‌ای اکنون کاتماندو امروزی است.

### سلسله لیچاوی
یکی از اولین سلسله‌های ثبت‌شده برای حفظ قدرت در نپال، پادشاهی لیچاوی بود که بین قرن‌های ۵ تا ۷ میلادی حکومت می‌کرد. در این مدت، معابدی مانند شایوا پاشوپاتی در دئوپاتان، معبد ویشناو چانگو نارایان و استوپای بودایی سوایامبو ساخته شدند. از دوره حکومت لیچاوی، هیچ ساختمانی باقی نمانده است، اما مجسمه‌های زیادی باقی مانده است.

### دودمان شاه
از سال ۱۷۸۶ به بعد، نپال وارد «عصر مدرن» خود شد. در قرن هجدهم، ساختمان‌های مهمی که امروزه باقی مانده‌اند، مانند کاستامانداپ، ساخته شدند. در سال ۱۸۱۶، پادشاهی شاه حکومت می‌کرد و معماری کشور به شدت تحت تأثیر سبک نیوار قرار گرفت. در طول سلطنت شاه، معابد، فواره‌ها و ساختمان‌های مهم دیگری ساخته شدند.

### دودمان راما
از سال ۱۸۴۶ تا ۱۹۵۱، دودمان رانا حکومت کرد که در آن هنر و معماری نپال به شدت تحت تأثیر روندهای معماری رایج در اروپا قرار گرفت. درآمد مالیاتی قابل توجهی از این دوره صرف ساخت کاخ‌های *گچبری* شد. عمارت‌های برجسته در کاتماندو با میزهای مرمر، مجسمه‌های برنزی و لوسترها تزئین شده بودند. برخی از ساختمان‌های سفارش داده شده در این دوره اکنون به هتل‌ها و ساختمان‌های دولتی تبدیل شده‌اند. همچنین در طول سلسله رانا (در سال ۱۸۴۸) کاخ‌های مجللی سفارش داده شد که برخی از آنها تا به امروز باقی مانده‌اند. یکی دیگر از پیشرفت‌های قابل توجه معماری در این زمان، ساخت سه معبد پاگودای نیوار بود.

### قرن بیستم و دوره معاصر
بین پایان سلسله رانا و احیای دموکراسی در سال ۱۹۹۰، معماری نپال به‌طور قابل توجهی مدرن‌تر شد. در سال ۱۹۵۵، فرودگاه بین‌المللی تریبهوان افتتاح شد و در سال ۱۹۶۹ یک طرح رسمی شهری برای کاتماندو تهیه شد. علاوه بر این، جاده‌های بزرگی برای ایجاد ارتباط بین نپال و جهان خارج ساخته شد و سازه‌های بتنی عظیمی در سراسر کشور ساخته شد.

## گروه معماری
مجموعه معماری نپال مجموعه‌ای رنگارنگ از سازه‌های عمومی زیر است. هر نوع از نظر ویژگی و کاربرد منحصر به فرد و متمایز است. با این حال، اکثر سازه‌ها برخی از تکنیک‌ها و سبک‌های مشترک را به اشتراک می‌گذارند:
* دونگه دارا
* پاگودا
* استوپا
* چایتیا
* جهرو
* کاخ‌ها
* صومعه‌ها
* معابد
* خانه‌های مسکونی
* خانه‌های استراحت

## معماری مسکونی
در دوره‌های مختلف تاریخی، انواع گوناگونی از خانه‌ها در نپال وجود داشته است. معماری مسکونی یا «بومی» نپال بسیار زنده و متنوع است و شامل سبک‌ها، مصالح و الگوهای متفاوتی می‌شود. بیشتر معماری نپال از نوع خانه‌های بومی است و مصالح به‌کاررفته در این بناها معمولاً به‌صورت محلی تأمین می‌شوند، از جمله چوب، آجر، سنگ و گاهی خاک. در گذشته، خانه‌های نپال اغلب دارای منبت‌کاری‌های چوبی باشکوهی بر روی پنجره‌ها و بالکن‌ها بودند. در دهه‌های اخیر، دولت‌ها تلاش کرده‌اند تا ساختارهای مسکونی «مدرن‌تری» را در نپال ترویج دهند که عمدتاً از بتن و فلز ساخته می‌شوند. با این حال، اقلیم و زمین نپال استفاده از این مصالح مدرن را دشوار کرده و هزینهٔ آن‌ها برای مردم نپال بسیار بالاست.

انواع مختلف اقامتگاه‌های نپالی معمول برای هر دوره زمانی را می‌توانید در زیر مشاهده کنید.

### خانه‌های نیوار
خانه‌های سنتی نیوار معمولاً از سه یا چهار طبقه تشکیل شده‌اند و رو به خیابان یا حیاط دارند. این خانه‌ها گاهی اوقات دارای یک مغازه در سمت رو به خیابان هستند و از ضلع‌های داخلی به عنوان فضای نشیمن استفاده می‌شود. برخی از خانه‌ها در سطح اتاق زیر شیروانی به هم متصل هستند و این فضا برای جشن‌های عمومی استفاده می‌شود. خانه نیوار عمدتاً از آجر قرمز، ملات گل و چوب ساخته شده است.

### خانه‌های مادهسی
خانه‌های سبک مادهسی اغلب در منطقه ترای یافت می‌شوند. تمام خانه‌های مادهسی به‌طور سنتی با استفاده از مصالح محلی موجود مانند گل، بامبو، کاهگل و چوب ساخته می‌شوند. دیوارها اغلب از چوب و کاهگل ساخته می‌شوند که عایق طبیعی در برابر گرمای شدید تابستان و زمستان‌های سرد هستند. سقف‌ها معمولاً کاهگلی یا از کاشی (خاپادا) ساخته می‌شوند و شیب‌دار هستند تا آب باران در طول فصل باران‌های موسمی به‌طور مؤثر تخلیه شود. گاهی اوقات گلدان ساخته شده از گل به صورت هنری تزئین و ساخته می‌شود و در مرکز سقف قرار می‌گیرد. اکثر خانه‌های مادهسی سازه‌های یک طبقه با طرح‌های مستطیلی یا مربعی هستند. خانه اغلب شامل حیاط‌های باز است که به عنوان فضاهای چند منظوره برای پخت و پز، گردهمایی و خشک کردن محصولات کشاورزی عمل می‌کند. تأکید بر تهویه مشهود است، با پنجره‌های کوچک و ایوان‌هایی که برای خنک نگه داشتن فضای داخلی طراحی شده‌اند. در حالی که مینیمالیسم ساختار اصلی را تعریف می‌کند، معماری مادهسی اغلب شامل کنده‌کاری‌های چوبی پیچیده روی درها، پنجره‌ها و ستون‌ها است. این کنده‌کاری‌ها نقوش فرهنگی، از جمله الگوهای گل و تصویر نمادهای مذهبی را به نمایش می‌گذارند و به این طرح که در غیر این صورت کاربردی بود، جلوه‌ای هنری می‌بخشند. و در خانه‌های گلی سنتی، دیوار اغلب با نقاشی تزئین شده است. این نقاشی شامل گل‌ها، انسان‌ها، حیوانات، نمادهای Regulus و نقاشی‌های Mithila است. درب اصلی اکثراً رو به شرق است.

### خانه‌های شرپا
بندانگشتی|خانه شرپا با ویژگی‌های مدرن.
خانه‌های سبک شرپا اغلب در منطقه خومبو یافت می‌شوند. تمام خانه‌های شرپا دارای شکلی کشیده، دو طبقه، یک سقف سفت و سخت هستند و اکثر آنها طبقه همکف را در تپه یا شیب پشت آن ساخته‌اند. خانه‌های شرپا در، پنجره یا هیچ روزنه دیگری که رو به پشت خانه باشد ندارند - در درجه اول به این دلیل که در شیب ساخته شده‌اند، و همچنین به این دلیل که خورشید به اینجا نمی‌رسد. خانه‌ها به خوبی ساخته شده‌اند و یک دیوار محافظ بیرونی آنها را پوشانده و یک قاب چوبی داخلی را پوشانده است.

### خانه‌های سنتی (دما و اقلیم)
با توجه به تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد نپال، معماری خانه‌های سنتی آن به گونه‌ای است که با این آب و هوا سازگار باشد. خانه‌های نپالی دارای ویژگی‌هایی هستند که آنها را قادر می‌سازد دمای مطبوعی را در داخل خانه حفظ کنند، از جمله:
* استفاده از مصالحی مانند سنگ
* لبه بام یا برآمدگی برای جلوگیری از قرار گرفتن بیش از حد در معرض آفتاب
* درها و پنجره‌ها بدون شیشه.

مشخص شده است که این ویژگی‌های خنک‌کننده غیرفعال، به‌طور مؤثری دمای خانه‌های نپالی را متعادل نگه می‌دارند.

## معماری معبد
معابد در نپال عمدتاً عبادتگاه‌های هندوها هستند. داشتن سقف بتکده‌ای برای معابد امری رایج است. از دیگر ویژگی‌های رایج معابد نپالی می‌توان به ستون‌هایی با تصاویر حیوانات، انسان‌ها و خدایان مهم و همچنین ستون‌های چوبی حکاکی‌شده برای پشتیبانی از سازه اشاره کرد.

### سبک معبد شیکارا
بندانگشتی|223x223پیکسل|کریشنا ماندیر، میدان پاتان دوربار، لالیتپور، نپال.
یکی از سبک‌های محبوب معبد، الگوی معماری شیکارا است. این سبک را می‌توان در معبد کریشنا مندیر مشاهده کرد. این سازه شامل پنج تا نه لایه است که در اوج ساختمان به هم می‌رسند تا نمایانگر «تاج هیمالیا» باشند. هر لایه توسط ردیفی از ستون‌های عمودی نگه داشته می‌شود. در اوج، تزئینات پیچیده و جزئیات «تزئینی» وجود دارد. رایج‌ترین جنس این سازه‌ها از سنگ است، اگرچه برخی از آنها از آجر ساخته شده‌اند. این سبک برای اولین بار توسط گوپتا راجوانکسا در قرن چهاردهم رواج یافت. سپس این سبک برای اولین بار در قرن هجدهم، زمانی که مالاها بر نپال حکومت می‌کردند، دیده شد. از دیگر نمونه‌های خوب این سبک معبد می‌توان به معبد ماهابودها، پراتاپور سایامبو و آنانتاپور و غیره اشاره کرد.

### معبد پلکانی نیوآر
یکی دیگر از سبک‌های محبوب معبد، سبک پاگودای نیوار است. این معابد بین یک تا پنج لایه سقف دارند و به بودیسم یا هندوئیسم اختصاص داده شده‌اند. این معابد اغلب مستقل یا متصل به ساختمان دیگری مانند کاخ و گاهی اوقات با حیاط محصور هستند. یکی از قابل توجه‌ترین سبک‌های دیده شده در این معابد، سقف‌های پلکانی است. نقشه کف اغلب مربع است که نمایانگر یک ماندالا است. همچنین معمول است که سقف‌ها از الگوی کف پیروی کنند.

این سبک قدیمی‌ترین سبک در قاره آسیا است و شکل خود را از درختان صنوبر هیمالیا گرفته است. طبقه همکف محل پرستش خدایان است و طبقات بالا می‌توانند به عنوان انبار اقلام مذهبی استفاده شوند. در بالا *گاجورا* وجود دارد که ترکیبی از یک پایه نیلوفر آبی، یک گلدان وارونه، یک مثلث و یک کالاشا است. سبک پاگودا از ابتدای قرن سیزدهم در نپال معرفی شد. برخی از ساختمان‌های سبک پلکانی که دیگر وجود ندارند عبارتند از مگریها مادهاو، کایلاشکوت بهاوان امشووارما و بهادرادیواس بهاوان نارندرادو. به‌طور مشابه، معابد پاشوپاتینات، چانگونارایان، چاندشوری و بانپا نمونه‌هایی از معماری باستانی به سبک پاگودا هستند. دوره مالا معابد و کاخ‌های مختلفی به سبک پاگودا مانند نایاتاپولا، داتاترایا بهاکتاپور، کاستامانداپ کاتماندو، معبد تالجو، واجراباراهی، و واجرایوگینی را ایجاد کرد.

### استوپاها
بندانگشتی|آشوکا استوپا چایتیا، منطقه لالیتپور.
استوپاها شبیه معابد با سازه‌های گنبدی شکل مشخص هستند که حاوی آثار مهم و اغلب مذهبی می‌باشند. آنها می‌توانند سازه‌های کوچک مستقل یا بخشی از یک مجموعه معبد بزرگتر باشند. منشأ استوپاها را می‌توان به اولین تماس آریایی‌ها با هند در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح نسبت داد. استوپاها در درجه اول با بودیسم مرتبط هستند و از آغاز با آن مرتبط بوده‌اند. سبک اصلی استوپا (یک گنبد مسطح کم ارتفاع) در چهار استوپای مشخص کننده گوشه‌های لالیتپور تکرار شده است. استوپاهای لالیتپور در چهار نقطه قطب‌نما قرار دارند و با بوداهای همراه نمایش داده می‌شوند. رایج‌ترین عناصر استوپاها در نپال پایه‌ای است که استوپا روی آن قرار دارد، تپه سازه اصلی و مناره در بالای آن است.

## جستارهای وابسته
* نپال
* پاگودا

## منابع


رده:فرهنگ در نپال