صمیل

**صمیل** (به عربی: ) روستایی عرب‌نشین در بخش غزه بود که در فاصله ۳۶ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت. این روستا بر فراز تپه‌ای شنی در جلگه ساحلی بنا شده بود و در سال ۱۹۴۵ جمعیتی برابر با ۹۵۰ تن داشت که همگی مسلمان بودند. صمیل در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد.

صمیل همچنین با نام «برکة الخلیل» (برکت ابراهیم) شناخته می‌شد؛ زیرا درآمد مالیاتی آن به‌عنوان وقف برای مسجد ابراهیمی در الخلیل اختصاص یافته بود. در دوران جنگ‌های صلیبی، شوالیه‌های مهمان‌نواز این روستا را در سال ۱۱۶۸ میلادی بنیان نهادند. پس از اشغال در ژوئیه ۱۹۴۸ به دست تیپ ۸۴ گیواتی، ساکنان روستا به سوی منطقه الخلیل گریختند و پنج شهرک اسرائیلی بر زمین‌های آن بنا شد.

## پیشینه
### دوره رومی
نیم‌تنه‌ای مرمرین از پن که به سده یکم یا دوم میلادی بازمی‌گردد، در این مکان کشف شده‌است.

### دوره صلیبی و مملوکی
صمیل در سال ۱۱۶۸ میلادی در دوران جنگ‌های صلیبی به دست شوالیه‌های مهمان‌نواز و به منظور پاسداری از دژ بیت جبرین بنیاد نهاده شد. بقایایی از قلعه صلیبی همچنان برجاست و چاهی سنگی از دوران میانه به نام «بئر صمیل» در جنوب آن باقی مانده‌است. بنابر سنت محلی، نام روستا برگرفته از «ساموئل» یکی از صلیبیونی است که آن را بنا نهاد. در دوران مملوکی (سده‌های سیزدهم تا پانزدهم میلادی) از آن با نام «برکة الخلیل» (برکت ابراهیم) یاد می‌شد؛ زیرا سلطان ظاهر سیف‌الدین برقوق درآمد مالیاتی روستا را به وقف مسجد ابراهیمی در الخلیل اختصاص داده بود.

### دوره عثمانی
صمیل در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با تمامی سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سوابق مالیاتی (دفتر) سال ۱۵۹۶، این روستا بخشی از ناحیه (نهیه) غزه در سنجق غزه بود و ۶۶ خانوار مسلمان با جمعیت تخمینی ۳۶۳ تن داشت. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، میوه، کندوهای زنبور عسل و بز می‌پرداختند که مجموع آن ۱۴٬۵۰۰ آقچه بود. تمام این درآمد به وقف اختصاص داشت.

هنگامی که ادوارد رابینسون در سال ۱۸۳۸ از صمیل دیدن کرد، آن را «روستایی بزرگ بر بلندای دشت» توصیف کرد. او به چاهی عمومی با بیش از ۳۰ متر ژرفا و نزدیک به ۳٫۵ متر قطر و نیز بقایای دیواری کهن اشاره کرد که به نظر می‌رسید زمانی بخشی از یک قلعه بوده‌است.

در سال ۱۸۶۳ کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن روستا را با نام «سومیل الخلیل» یاد کرد و جمعیت آن را ۴۰۰ تن گزارش نمود. برخی خانه‌ها سنگی و برخی دیگر از خشت بودند. او همچنین به زیارتگاهی (وَلی) منسوب به شیخ عبدالله اشاره کرد که محوطه‌ای مستحکم از سنگ‌های بزرگ بود. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ شمار خانه‌ها را ۵۰ و جمعیت را ۱۳۳ تن ثبت کرده بود؛ هرچند سرشماری تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین صمیل را چنین شرح داد: «روستایی کوچک در لبه زمین مرتفع، از گل و سنگ، با پرچین‌هایی از کاکتوس. آبگیری در جنوب و چاهی در شمال آب روستا را تأمین می‌کند. نزدیک چاه، طاقی نوک‌دار از سنگ‌کاری خوب و به‌ظاهر میان‌سده‌ای دیده می‌شود و پی‌هایی از سنگ تراشیده در روستا هست.» در اواخر سده نوزدهم صمیل نقشه‌ای نیم‌دایره‌ای داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا
در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین، روستا به سمت جنوب غربی گسترش یافت و برای خدمات بازرگانی، پزشکی و اداری به الفالوجه وابسته بود.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت صمیل ۵۶۱ تن ثبت شد که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این شمار به ۶۹۲ تن در ۱۷۸ خانه رسید که باز هم همگی مسلمان بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۹۵۰ تن مسلمان بود و مساحت کل اراضی آن ۱۹٬۳۰۴ دونوم بود. از این میزان ۵۴ دونوم باغ و زمین آبیاری‌شده، ۱۸٬۷۲۰ دونوم زمین غلات‌کاری و ۳۱ دونوم منطقه مسکونی بود.

مسجدی بر بقایای کلیسایی صلیبی ساخته شده بود و ساکنان مسلمان آن را نگهداری می‌کردند. خانه‌های روستا از خشت ساخته شده بود و مدرسه‌ای در سال ۱۹۳۶ گشایش یافت که تا اواسط دهه ۱۹۴۰ میلادی ۸۸ دانش‌آموز داشت. آب آشامیدنی روستا از چاهی به ژرفای ۴۸ متر موسوم به «الخلیل» تأمین می‌شد.

## زندگی روستایی
بنابر منابع عربی، خانواده‌های بزرگ روستا عبارت بودند از: سالم، صبح، عوض، سلمی، بشایره، رمضان، درابشه، اصریوه، مسلم و ابوحجاج. خانواده‌های کوچک‌تری نیز مانند طه، نجار، ابوعلی، حماد و حمدان در روستا زندگی می‌کردند.

روستا دو مختار داشت: مختار نخست و مختار دوم. در سال ۱۹۴۸ حاج احمد محمد سلمی مختار نخست و یوسف احمد حسن عوض مختار دوم بود. مختار نخست نزدیک به ۱٬۴۰۰ دونوم زمین در اختیار داشت و در سطح منطقه به ثروتمندی شهره بود.

محصولات اصلی روستا شامل گندم، جو، انگور و انجیر بود و ساکنان از دامداری (به‌ویژه گوسفند و بز) نیز بهره‌مند بودند. پول نقد در روستا بسیار کمیاب بود و هزینه‌های زندگی بسیار اندک؛ برای نمونه هر ذراع پارچه یک قروش و هر مرغ سه قروش ارزش داشت.

مدرسه روستا که در سال ۱۹۳۶ گشایش یافته بود تنها پسران را می‌پذیرفت و مدرسه‌ای برای دختران وجود نداشت. پیش از تأسیس مدرسه، آموزش تنها نزد مشایخ و در مکتب‌خانه‌ها صورت می‌گرفت.

از نظر بهداشتی هیچ درمانگاهی در روستا نبود و در صورت بیماری شدید، بیمار را نزد پزشکی آلمانی موسوم به «تصبیه» می‌بردند که به عربی، آلمانی و عبری سخن می‌گفت.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
صمیل در جریان پیشروی تیپ ۸۴ گیواتی به سوی جنوب و در دوره‌ای موسوم به «ده روز» میان دو آتش‌بس (۸ تا ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸) اشغال شد. در این تهاجم نیروهای اسرائیلی نوار پهناوری از سرزمین جنوب جاده اورشلیم–رمله را تصرف کردند و بیش از ۲۰٬۰۰۰ تن را آواره ساختند. هرچند گزارش‌های نظامی اسرائیلی بعدها مدعی شدند که ساکنان با نزدیک شدن ستون‌های اسرائیلی گریختند، هاگانا از «چندین عملیات پاکسازی» سخن گفت و صمیل از جمله روستاهای یادشده بود. ساکنان به سمت شرق و منطقه الخلیل گریختند.

در ۱۹ ژوئیه ۱۹۴۸ گشتی ارتش اسرائیل در صمیل با نفوذگران مسلح درگیر شد و یکی را کشت و دیگری را زخمی کرد. این گشتی به هر پناهنده‌ای که با آنان برخورد می‌کرد هشدار داد که اگر کسی وارد «مناطق تحت کنترل ما شود، کشته خواهد شد». روز پس از آن یعنی ۲۰ ژوئیه، ارتش اسرائیل رسماً دستور جلوگیری از نفوذ به صمیل، برکوسیا، بعلین، مسمیه صغیره، التینه، خیمه، ادنبه، جلیا، قزازه و مغلس را صادر کرد. دستورها صراحتاً بر «نابودی» هر نیروی مسلح و «اخراج» غیرنظامیان بدون سلاح تأکید داشت.

بنابر منابع عربی، نیروهای صهیونیست در ۹ تموز ۱۹۴۸ وارد صمیل شدند و روستا را آتش زدند. برخی از آوارگان نخست به اذنا و سپس به النبی صالح و از آنجا به غارهای تفوح و سرانجام به اردوگاه الفوار رفتند.

## وضعیت کنونی روستا
مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ بقایای روستا را چنین توصیف کرد: بقایای دیواری که احتمالاً پیرامون روستا ساخته شده بوده هنوز پیداست. بخش بزرگی از محوطه پوشیده از گیاه خبیزه (گیاهی وحشی از تیره پنیرکیان که در آشپزی دهقانان فلسطینی به‌کار می‌رود)، علف‌های هرز، درختان سیاه‌تلو و انبوه‌های پرپشت کاکتوس است. جاده‌ای روستایی کهنه که کنارش ردیفی از کاکتوس روییده دیده می‌شود. کلبه‌ای بر زمین روستا برای یک خانواده عرب ساخته شده و زمین‌های مجاور را کشاورزان اسرائیلی کشت می‌کنند.

اندرو پترسن که در سال ۱۹۹۴ از محل بازدید کرد، نوشت که قلعه تقریباً مربع‌شکل بوده و برجی مرکزی (برجک دفاعی) داشته که دیوار بیرونی با برج‌های گوشه‌ای مربع آن را احاطه کرده‌است. بقایای اصلی دیوار شمالی حصار است که بلندایی بیش از ۸ متر و درازایی بیش از ۳۰ متر و ستبرایی ۱٫۵ متر دارد. بخش زیرین دیوار دارای شیب حصار (گلاسی) خوب‌نگهداشته‌ای است.

پنج شهرک اسرائیلی بر زمین‌های روستا برپا شده‌است: کدما (۱۹۴۶)، سگولا، منوحا و نحلا (هر سه در ۱۹۵۳) و واردون (۱۹۶۸).

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

* صمیل در «فلسطین در خاطره»
* صمیل (غزه) در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده