بیت دراس

**بیت دراس** () شهرکی عرب‌نشین فلسطینی بود که در نزدیک به ۴۶ کیلومتری شمال شرقی غزه و در ارتفاع حدود ۵۰ متری از سطح دریا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین و به عنوان بخشی از اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان و نکبت از سکنه تخلیه و ویران شد.

نام بیت دراس به معنای «خانهٔ خرمنکوبی» است. این روستا پیشینه‌ای کهن دارد و بقایای باستان‌شناختی آن به دوران هلنیستی بازمی‌گردد. صلیبیون در سده‌های میانه دژی بر فراز تپهٔ مشرف بر روستا برافراشتند و در دورهٔ ممالیک روستا ایستگاهی بر مسیر پست از قاهره به دمشق بود. در دورهٔ قیمومت بریتانیا بر فلسطین جمعیت روستا به ۲٬۷۵۰ تن رسید و اقتصاد آن بر کشاورزی و دامپروری استوار بود. در ۱۱ مه ۱۹۴۸ نیروهای تیپ گیواتی روستا را تصرف و ویران کردند و ساکنان آواره شدند. پس از جنگ سه شهرک اسرائیلی بر زمین‌های آن بنا شد.

## پیشینه
### دوران باستان و صلیبی
گوری متعلق به دوران هلنیستی که احتمالاً به نیمهٔ نخست سدهٔ سوم پیش از میلاد تعلق دارد در این محوطه یافت و کاوش شده‌است.

بیت دراس محوطه‌ای باستان‌شناختی بود که پایه‌های سنگی و اتاق‌های طاق‌دار در آن وجود داشت. صلیبیون در اواخر سدهٔ دوازدهم میلادی دژی بر فراز تپهٔ مشرف بر روستا ساختند. در اسناد کلیسایی و بنچاق‌های زمین از این روستا با نام «بِتِراس» (Betheras) یاد شده‌است.

### دورهٔ ممالیک
در دوران حکومت ممالیک بر سرزمین فلسطین (۱۲۰۵–۱۵۱۷)، بیت دراس بخشی از مسیر پست میان قاهره و دمشق بود. در سال ۱۳۲۵ میلادی خانی (کاروانسرا) در روستا ساخته شد.

بیت دراس یکی از دو روستای هم‌نام بود که در سده پانزدهم میلادی وجود داشت. در سال ۱۴۵۹ اسناد مملوکی از «بیت دراس الصُّغری» (بیت دراس کوچک‌تر) به عنوان وقف نام برده‌اند.

### امپراتوری عثمانی
در سال ۱۵۱۷ بیت دراس همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. نخستین دفتر مالیاتی عثمانی در سال ۱۵۲۶/۱۵۲۷ جمعیت روستا را ۲۲ خانوار مسلمان ثبت کرده‌است که به ناحیه (نهیه) غزه تعلق داشت. در سال ۱۵۹۶ جمعیت روستا به ۵۸ خانوار مسلمان (حدود ۳۱۹ تن) رسیده بود. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فرآورده‌هایی چون گندم، جو، بز، زنبور عسل و تاکستان می‌پرداختند که جمع آن ۷٬۹۰۰ آقچه بود و یک‌بیست‌وچهارم درآمد به وقف اختصاص می‌یافت.

در سده‌های هفدهم و هجدهم منطقهٔ بیت دراس فرایند چشمگیری از کاهش جمعیت را در پی فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی تجربه کرد. ساکنان روستاهای متروک به‌آبادی‌های باقی‌مانده نقل‌مکان کردند اما زمین‌ها همچنان زیر کشت بود.

در سال ۱۸۳۸ بیت دراس به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در بخش غزه ثبت شد.

پژوهشگر فرانسوی ویکتور گِرَن در سال ۱۸۶۳ از این روستا دیدن کرد و جمعیت آن را ۷۰۰ تن برآورد کرد. در بررسی سال ۱۸۸۲ صندوق اکتشاف فلسطین، بیت دراس روستایی توصیف شده که باغ‌ها و نخلستان‌های زیتون آن را فراگرفته و آبگیری در شمال آن قرار داشت.

### قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت بیت دراس ۱٬۶۷۰ تن و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱٬۸۰۴ تن در ۴۰۱ خانهٔ مسکونی افزایش یافت.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت بیت دراس به ۲٬۷۵۰ تن (همگی مسلمان) رسیده بود و زمین‌های روستا ۱۶٬۳۵۷ دونوم بود. از این مقدار ۸۳۲ دونوم به مرکبات و موز، ۴۷۲ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده، ۱۴٬۴۳۶ دونوم به غلات و ۸۸ دونوم به بافت مسکونی اختصاص داشت. یک‌چهارم زمین‌ها در مالکیت یک خانوادهٔ واحد بود که یکی از بازماندگان آن هنوز اسناد مالکیت را در اردوگاه پناهندگان خان‌یونس نگه می‌دارد.

مدرسه‌ای در سال ۱۹۲۱ در روستا بنیان نهاده شد که در نخستین سال ۲۳۴ دانش‌آموز با ۵ آموزگار در شش کلاس داشت.

افزون بر کشاورزی، دامپروری منبع درآمد مهمی برای ساکنان بود. در سال ۱۹۴۳ آنان ۶۵۳ رأس گاو، ۴۸۹ گوسفند، ۱۰۳ بز، ۳۵ شتر، ۱۰ اسب، ۱۸ قاطر، ۲۹۹ خر، ۶٬۳۰۷ ماکیان، ۲٬۴۵۴ کبوتر اهلی و ۲۳ خوک اهلی داشتند.

### جنگ ۱۹۴۸ و ویرانی
بنا بر روایت‌های فلسطینی، ساکنان بیت دراس در صلح با ساکنان «طبیه» — یک روستای حصاردار یهودی‌نشین (کوبانیه) در مرز روستا — زندگی می‌کردند. یهودیان فرآورده‌هایشان را در بیت دراس می‌فروختند، به گویش محلی روان سخن می‌گفتند و پزشکشان به نام «تسِمِه» هنگام نیاز بیماران بیت دراس را درمان می‌کرد. تنها نکتهٔ غیرعادی صدای تمرین تیراندازی در طبیه بود که سربازان ارتش بریتانیا ظاهراً همسایگان‌شان را در کاربرد سلاح آموزش می‌دادند.

به گفتهٔ رمزی بارود، بیت دراس از ۲۷ تا ۲۸ مارس ۱۹۴۸ زیر بمباران شدید قرار گرفت که در آن ۹ غیرنظامی کشته شدند و بخش بزرگی از محصولات کشاورزی نابود شد.

روستا چهار بار هدف حملهٔ نظامی قرار گرفت. ارتش سودان و شماری از رزمندگان محلی از آن دفاع می‌کردند. هدف طرح عملیاتی پالماخ با نام «عملیات برق» (میوتسا باراک) وادار کردن ساکنان عرب منطقه به ترک خانه‌هایشان بود؛ پیش‌بینی می‌شد که پس از موج وحشت ناشی از کشتار دیر یاسین چنین مهاجرتی رخ دهد. بر اساس این طرح بیت دراس باید محاصره می‌شد تا ساکنان تسلیم شوند و اسلحه‌هایشان را تحویل دهند و در صورت مقاومت قرار بود روستا خمپاره‌باران و با شیوهٔ زمین سوخته نابود شود.

روستا در ۱۱ مه ۱۹۴۸ از سوی تیپ گیواتی در جریان عملیات باراک و اندکی پیش از آغاز جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تصرف شد. نزدیک به ۵۰ تن از ساکنان کشته شدند و بسیاری از خانه‌ها منفجر و چاه‌ها و انبارهای غله تخریب شدند. جمعیت بیت دراس در آستانهٔ جنگ ۳٬۱۹۰ تن در ۷۰۹ خانه بود. به روایت بارود در هنگام فرار ساکنان کشتاری رخ داد.

بنا بر خاطرات جمال عبدالناصر، روستای خالی‌شده در ژوئن ۱۹۴۸ از سوی نیروهای سودانی بازپس گرفته شد اما آنان پس از آنکه بر اثر خطای مخابراتی از سوی خودی‌ها بمباران شدند روستا را ترک کردند.

ساختمان‌های روستا از پایه‌های سنگی با اتاق‌های طاق‌دار ساخته شده بودند. دو مدرسهٔ ابتدایی و دو مسجد نیز وجود داشت که همگی پس از تصرف ویران شدند.

### پس از جنگ
پس از جنگ منطقه به اسرائیل الحاق شد. در سال ۱۹۵۰ موشاوِ گیوعاتی بر جایگاه روستا و دو موشاو دیگر به نام‌های عزریکام و امونیم بر زمین‌های بیت دراس ساخته شد. در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ مزرعه‌ای به نام زِموروت بر خربهٔ عوده که آن هم از زمین‌های بیت دراس بود بنا شد.

در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی وضعیت محل روستا را چنین توصیف کرد: «تنها بازماندهٔ ساختمان‌های روستا پایه‌های یک خانه و مقداری آوار پراکنده‌است. پوشش گیاهی وحشی به همراه صبرها و درختان اکالیپتوس محل را فراگرفته‌است. دست‌کم یکی از کوچه‌ها هنوز بازشناختنی است. زمین‌های پیرامون را شهرک‌نشینان کشت می‌کنند.»

## فرهنگ
ثوبی (جامهٔ گشاد آستین‌دار) زنانه متعلق به حدود سال ۱۹۳۰ از روستای بیت دراس در مجموعهٔ موزهٔ هنر مردمی بین‌المللی (MOIFA) در سانتافه نگهداری می‌شود. پارچهٔ این جامه «ابوهز احمر» نام دارد — زمینهٔ پنبه‌ای سیاه با راه‌راه‌های ارغوانی، نارنجی و سبز از پنبه و ابریشم — که از مجدل تهیه شده‌است. تنها گلدوزی روی جلوی جامه در زیر یقه قرار دارد و پشت جامه سه نوار افقی گلدوزی و گونه‌ای محلی از نقش «خیمه‌الباشا» در حاشیهٔ پایین دارد.

## فلسطینیان سرشناس بیت دراس
* رمزی بارود — روزنامه‌نگار و نویسنده
* عبدالله طایع — نویسنده و رمان‌نویس فلسطینی، نگارندهٔ کتاب «ماه در بیت دراس» (۲۰۰۱)
* محمد عساف — خواننده

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* نکبت (فلسطین)
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان
* کشتار دیر یاسین

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* بیت دراس در Palestine Remembered
* بیت دراس در ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:تروریسم صهیونیستی
رده:مختصات در ویکی‌داده