شورای موقت رهبری

**شورای موقت رهبری** یا **شورای انتقالی رهبری**، رئیس *[[دفاکتو|دفاکتوی]]* نظام ایران است که به‌طور موقت وظایف رهبر را تا زمان برگزیدن رهبر جدید انجام می‌دهد. شورای موقت رهبری از ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ پس از کشته شدن سید علی خامنه‌ای ایجاد شد و تا ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ پس از انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر به کار خود پایان داد.

## پیشینه
### اصل ۱۱۱
اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بیان می‌کند:

«عزل رهبر» هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود یا هر یک از شرایط مذکور در اصول ۵ و ۱۰۹ را از دست دهد، یا معلوم شود که از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است، از مقام خود برکنار خواهد شد. صلاحیت این امر بر عهده خبرگان مذکور در اصل ۱۰۸ است.

در صورت فوت، استعفا یا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت رهبر جدید را تعیین و منصوب کنند.

تا زمان معرفی رهبر جدید، شورایی مرکب از رئیس‌جمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام، تمام وظایف رهبری را موقتاً به عهده می‌گیرد و اگر در این مدت یکی از آنان به هر دلیلی قادر به انجام وظایف نباشد، فرد دیگری با حفظ اکثریت فقها (در شورا) به جای او منصوب می‌شود.

این شورا در خصوص وظایف مذکور در بندهای ۱، ۳، ۵ و ۱۰ و قسمت‌های (۴)، (۵) و (۶) بند ۶ اصل ۱۱۰، پس از تصویب سه چهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، اقدام خواهد کرد. هر گاه رهبر به علت بیماری یا هر حادثه دیگری موقتاً از انجام وظایف رهبری ناتوان شود، شورای مذکور در این اصل در آن مدت وظایف او را بر عهده خواهد گرفت.

### کشته شدن سید علی خامنه‌ای

با کشته شدن سید علی خامنه‌ای، این شورا برای نخستین بار تشکیل شد.

## اعضای اولین شورای رهبری موقت
مسعود پزشکیان به‌عنوان یک اصلاح‌طلب شناخته می‌شود و در سال ۲۰۲۴ به عنوان رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی به قدرت رسید. رئیس‌جمهور دومین مقام عالی‌رتبه در ایران است که مسئول اجرای فرامین رهبر عالی، اداره روزمره کشور و سیاست‌های اقتصادی است. پزشکیان با شعار ثبات اقتصادی، کاهش محدودیت‌های اجتماعی و دیپلماسی در عرصه خارجی کارزار انتخاباتی خود را پیش برد. زمانی که اعتراضات ۲۰۲۵–۲۰۲۶ بر سر افزایش هزینه‌های زندگی آغاز شد، او در ابتدا وعده داد به نگرانی‌های رهبران کسب‌وکار در ایران رسیدگی کند؛ با این حال، این اعتراضات در نهایت به‌طور خشونت‌آمیز توسط نیروهای امنیتی سرکوب شد و هزاران نفر کشته شدند. در بحبوحه این سرکوب مرگبار، مذاکراتی که او تلاش کرد با رئیس‌جمهور ایالات متحده، ترامپ، که تهدید کرده بود به نفع معترضان مداخله کند، انجام دهد نیز ناکام ماند.

غلامحسین محسنی اژه‌ای، یک سخت‌گیر و رئیس قوه قضائیه فوق‌العاده محافظه‌کار، که در سال ۲۰۲۱ توسط خامنه‌ای منصوب شد. محسنی اژه‌ای بالاترین مقام قضایی ایران است و پیش‌تر سمت‌های ارشد مختلفی در دولت بر عهده داشته است. او به صدور احکام سخت‌گیرانه شناخته می‌شود و به دلیل نقض حقوق بشر توسط کانادا، ایالات متحده، سوئیس، اتحادیه اروپا و دیگر کشورها تحریم شده است. بر اساس گزارش سازمان حقوق بشری Faces of Crime، او به‌عنوان وزیر اطلاعات و دادستان کل «در سرکوب، شکنجه و گرفتن اعترافات اجباری از معترضان به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۹ نقش مؤثری داشته است». او یکی از چهره‌های اصلی مسئول سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات سراسری ۲۰۲۵–۲۰۲۶ محسوب می‌شود. محسنی اژه‌ای  یکی از نامزدهای سمت رهبری جدید است.

علیرضا اعرافی، رئیس حوزه‌های علمیه ایران و عضو شورای نگهبان، نهادی قانون‌گذاری که بر رعایت شریعت نظارت می‌کند و نامزدهای ریاست‌جمهوری را بررسی می‌کند، همچنین عضو مجلس خبرگان است که جانشین خامنه‌ای را منصوب خواهد کرد. بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۸، اعرافی ریاست مؤسسه الموثفا را بر عهده داشت و بر «ترویج ایدئولوژی جمهوری اسلامی» و «گسترش اسلام شیعی» تمرکز داشت. بر اساس گزارش Iran Wire، اعرافی یک «روحانی سخت‌گیر برجسته» است و به‌طور گسترده به‌عنوان «وفادار خالص به ایدئولوژی بنیادین جمهوری اسلامی» شناخته می‌شود. اعرافی مانند محسنی اژه‌ای  یکی از نامزدهای سمت رهبری جدید است.

### تحلیل
اگرچه مرگ خامنه‌ای مدت‌ها پیش‌بینی می‌شد و انتظار می‌رفت در پی آن بی‌ثباتی در حکومت ایجاد شود، پیش‌بینی می‌شد که این آشفتگی به دلیل «کاهش چشمگیر محبوبیت و شاید حمایت» از حکومت در میان نیروهای نظامی ایران، و همچنین حضور مدعیان گوناگون برای این موقعیت قدرت در ایران، تشدید شود. علاوه بر این، حکومت به دلیل «خشم عمیق و فروخورده»ای که ایرانیان پس از خشونت گسترده‌ای که برای سرکوب اعتراضات ۲۰۲۵–۲۰۲۶ ایران به کار برد و هزاران نفر را کشت، نسبت به دولت خود احساس می‌کردند، تضعیف شده بود؛ همچنین حملات اسرائیل–ایالات متحده که از سوی غیرنظامیان ایرانی پیش‌بینی می‌شد و مرگ خامنه‌ای که موجب برگزاری جشن‌ها در تهران و دیگر نقاط ایران شد، بر این وضعیت افزود.

انتصاب جانشین جدید از سوی سوزان مالونی، معاون مؤسسه بروکینگز، ناگزیر «بداهه‌پردازانه» و «تابع شرایط لحظه» توصیف شده است، و در حالی که کارشناسان هشدار می‌دهند «یک روند هموار تقریباً غیرممکن است»، انتظار او این است که شورای موقت به نهادی دائمی تبدیل شود.

## جستارهای وابسته
* کمیته دائمی پلیتبوروی حزب کمونیست چین
* پرزیدیوم پلیتبوروی حزب کارگران کره

## یادداشت‌ها

## منابع

رده:رهبران جمهوری اسلامی ایران
رده:جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
رده:مسعود پزشکیان
رده:دولت‌های موقت
رده:تأثیرات جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران