موشک بالستیک هواپرتاب

بندانگشتی|چپ|گام-۸۷ اسکای‌بولت
بندانگشتی|چپ|ای‌جی‌ام-۱۸۳ ای‌آرآردابلیو در زیر بال یک بی-۵۲

یک **موشک بالستیک هواپرتاب** (به انگلیسی: **Air-launched ballistic missile** و به اختصار **ALBM**) یک موشک بالستیک است که از یک هواگرد پرتاب می‌شود. موشک بالستیک هواپرتاب به هواگرد پرتاب‌کننده اجازه می‌دهد تا در فواصل طولانی از هدف خود مستقر شود و آن را به خوبی خارج از برد سلاح‌های دفاعی مانند موشک‌های ضدهوایی و هواگردهای رهگیر نگه می‌دارد.

از نظر تاریخی، موشک پس از پرتاب، به دلیل کمبود موشک‌های ضدبالستیک (ABM) توانمند، اساساً در برابر رهگیری مصون بود و معدود موشک‌های موجود نیز به موقعیت‌های ثابت شناخته‌شده محدود می‌شدند. این ترکیب از ویژگی‌ها به یک بمب‌افکن راهبردی اجازه می‌داد تا در دورانی که به نظر می‌رسید بهبود دفاع ضدهوایی در حال منسوخ کردن بمب‌افکن‌های متعارف است، یک گزینه معتبر و بازدارنده برای حمله متقابل (ضربه دوم) ارائه دهد. با این حال، در دهه ۱۹۹۰، فناوری موشک سطح‌به‌هوا تا حدی پیشرفت کرده بود که امکان رهگیری چنین سلاح‌هایی (به ویژه در فاز پایانی پروازشان) را توسط سامانه‌های متحرک جاده‌ای هرچند با احتمال نابودی (Pk) پایین‌تر فراهم می‌کرد. در اوایل قرن بیست و یکم، سامانه‌های ضدبالستیک کشورهای مختلف به تعداد قابل‌توجهی مستقر شده بودند (با نمونه‌هایی از جمله ام‌آی‌ام-۱۰۴ پاتریوت ارتقایافته و اس-۳۰۰، تاد، اس‌ام-۳، و اس-۴۰۰)، که این امر باعث ایجاد نوآوری‌های بیشتری در هواگردهای سُرنده هایپرسونیک برای نفوذ به چنین سامانه‌هایی و حفظ کارایی موشک‌های بالستیک شد.

## تاریخچه عملیاتی
بندانگشتی|چپ|''نمایش امکان‌سنجی تحرک هوایی مینوتمن'' (۱۹۷۰)، حلقه فیلم اطلاعاتی رسمی از طبقه‌بندی خارج‌شده فرماندهی هوایی راهبردی.
مفهوم موشک بالستیک هواپرتاب در ایالات متحده به عنوان راهی برای اطمینان از کارایی و بقای ناوگان بزرگ بمب‌افکن‌های این کشور مورد مطالعه قرار گرفت. پس از آزمایش چندین طرح تجربی به عنوان بخشی از پروژه دبلیواس-۱۹۹ در دهه ۱۹۵۰، نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا توسعه موشک گام-۸۷ اسکای‌بولت را با بردی در حدود  آغاز کرد. تنها نیروی بزرگ دیگری که به بمب‌افکن‌های راهبردی متکی بود، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا بود که آن نیز اسکای‌بولت را برای تسلیح ناوگان بمب‌افکن‌های سری وی خود انتخاب کرد. اتحاد جماهیر شوروی تمرکز نیروهای راهبردی خود را مستقیماً به سمت موشک‌های بالستیک قاره‌پیما تغییر داد.

اسکای‌بولت در نهایت در چندین آزمایش کلیدی شکست خورد، در حالی که موشک یوجی‌ام-۲۷ پولاریس متعلق به نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا همان مزایا و حتی بیشتر از آن را ارائه می‌داد. پروژه اسکای‌بولت لغو شد که این امر منجر به بحران اسکای‌بولت و توافقی برای فروش پولاریس به نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا به عنوان بخشی از توافق‌نامه ناسائو گردید. این مفهوم تا دهه ۱۹۷۰ توسعه فعال چندانی نیافت؛ تا زمانی که کلاهک‌های موشک‌های بالستیک قاره‌پیما به اندازه‌ای دقیق شدند که بتوانند به دیگر موشک‌های بالستیک قاره‌پیما در حالی که هنوز روی زمین بودند، حمله کنند. ایالات متحده چندین آزمایش را با استفاده از طرح‌های موشکی موجود از طریق پرتاب از هواپیمای باری انجام داد، اما در نهایت این شاخه از تحقیقات را به‌طور کامل کنار گذاشت. هیچ توسعه راهبردی دیگری در زمینه موشک‌های بالستیک هواپرتاب توسط ایالات متحده انجام نشد و این کلاس از موشک‌ها هرگز در آن کشور به کاربرد عملیاتی نرسیدند.

در مارس ۲۰۲۲، موشک کینژال برای اولین بار در شرایط جنگی توسط روسیه در اوکراین در جریان تهاجم به این کشور مورد استفاده قرار گرفت. طبق گزارش‌ها، روسیه در سال ۲۰۲۴ تعداد ۷۲ موشک کینژال را به سمت اوکراین شلیک کرد که معمولاً با استفاده از جنگنده رهگیر میگ-۳۱کی انجام می‌شد. اوکراین ادعا می‌کند که نرخ رهگیری این موشک‌ها توسط سامانه ام‌آی‌ام-۱۰۴ پاتریوت بین یک‌سوم تا نیمی از کل پرتاب‌ها بوده است.

در اوت ۲۰۲۴، آژانس اطلاعات دفاعی ایالات متحده ارزیابی کرد که چین یک موشک بالستیک هواپرتاب مجهز به کلاهک هسته‌ای راهبردی را برای استفاده در ناوگان بمب‌افکن‌های شیان اچ-۶ان خود مستقر کرده است. این سلاح در نام‌گذاری ناتو با عنوان سی‌اچ-ای‌اس-ایکس-۱۳ شناخته می‌شود و تصور بر این است که دارای یک پرتابه مانورپذیر ورود مجدد یا احتمالاً یک هواگرد سُرنده هایپرسونیک باشد.

اسرائیل از موشک بالستیک هواپرتاب رمپیج خود که از جنگنده‌های اف-۱۶آی پرتاب می‌شود، استفاده کرد. این موشک در حملات آوریل ۲۰۲۴ و اکتبر ۲۰۲۴ اسرائیل به ایران، و همچنین در حملات هوایی دسامبر ۲۰۲۴ اسرائیل به یمن به کار گرفته شد. اسرائیل همچنین حمله سپتامبر ۲۰۲۵ خود به دوحه، پایتخت قطر، را با استفاده از موشک‌های بالستیک هواپرتاب انجام داد؛ این موشک‌ها از دریای سرخ شلیک شدند و با عبور از فضای ماورای جو بر فراز عربستان سعودی به هدف رسیدند.

## فهرست موشک‌های بالستیک هواپرتاب
### های ویرگو (High Virgo)
**های ویرگو** (High Virgo) که با نام **سامانه تسلیحاتی ۱۹۹سی** (WS-199C) نیز شناخته می‌شود، یک پیش‌نمونه از موشک بالستیک هواپرتاب بود که به‌طور مشترک توسط لاکهید و بخش کانویر شرکت جنرال داینامیکس در اواخر دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت. این موشک نسبتاً موفق ظاهر شد و به توسعه موشک بالستیک هواپرتاب بعدی، یعنی گام-۸۷ اسکای‌بولت، کمک کرد. همچنین از آن در آزمایش‌های اولیه تسلیحات ضدماهواره استفاده شد.

### دبلیواس-۱۹۹بی بولد اوریون
موشک بولد اوریون که توسط مارتین ایرکرفت توسعه یافت، یک موشک بالستیک هواپرتاب بود که از بمب‌افکن متوسط بی-۴۷ استراتوجت پرتاب می‌شد و پروازهای آزمایشی آن در سال‌های ۱۹۵۸ و ۱۹۵۹ انجام گرفت. پرتاب‌های اولیه بولد اوریون به عنوان یک وسیله تک‌مرحله‌ای ناموفق بود، با این حال طراحی مجدد آن به عنوان یک سلاح دومرحله‌ای نتایج بهتری به همراه داشت و پرتاب‌های باقی‌مانده از سری ۱۲تایی آزمایش‌ها، این موشک را به عنوان یک وسیله کاربردی تثبیت کرد. در آخرین پرواز آزمایشی، موشک بولد اوریون به عنوان یک موشک ضدماهواره آزمایش شد و از فاصله  ماهواره اکسپلورر ۶ عبور کرد، که این نخستین رهگیری یک ماهواره در تاریخ محسوب می‌شود.

### گام-۸۷ اسکای‌بولت
موشک گام-۸۷ اسکای‌بولت که قرار بود از بمب‌افکن‌های بوئینگ بی-۵۲ استراتوفورترس و آورو ولکان پرتاب شود، توسط نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا در حال توسعه بود و بریتانیا نیز به عنوان مشتری آن در نظر گرفته شده بود. در سال ۱۹۶۲، با افزایش مشکلات فنی و هزینه‌ها، این برنامه لغو شد و ایالات متحده و بریتانیا تمرکز خود را بر روی موشک بالستیک زیردریایی‌پرتاب یوجی‌ام-۲۷ پولاریس معطوف کردند.

### آزمایش امکان‌سنجی تحرک هوایی: سی-۵ مجهز به ال‌جی‌ام-۳۰
بندانگشتی|چپ|نمایش امکان‌سنجی تحرک هوایی، ۲۴ اکتبر ۱۹۷۴
در اوایل دهه ۱۹۷۰، نیروی هوایی ایالات متحده پرتاب هوایی یک موشک بالستیک قاره‌پیمای مینوتمن ۱/بی را از یک هواپیمای ترابری سی-۵ای گالکسی آزمایش کرد. در ۲۴ اکتبر ۱۹۷۴، سازمان سامانه‌های موشکی و فضایی با موفقیت یک آزمایش «امکان‌سنجی تحرک هوایی» را انجام داد که در آن یک هواپیمای سی-۵ای گالکسی، موشک ۸۶٬۰۰۰ پوندی (۳۹٬۰۰۰ کیلوگرمی) را از ارتفاع ۲۰٬۰۰۰ فوتی (۶٬۱۰۰ متری) بر فراز اقیانوس آرام رها کرد. موشک پیش از روشن شدن موتور راکتی خود تا ارتفاع ۸٬۰۰۰ فوتی (۲٬۴۰۰ متری) سقوط کرد. احتراق ۱۰ ثانیه‌ای موتور، موشک را دوباره به ارتفاع ۲۰٬۰۰۰ فوتی رساند و پس از آن در اقیانوس سقوط کرد. این آزمایش امکان‌سنجی پرتاب یک موشک بالستیک قاره‌پیما از هوا را اثبات کرد. با این حال، استقرار عملیاتی آن به دلیل مشکلات مهندسی و امنیتی کنار گذاشته شد، اگرچه از این قابلیت به عنوان یک اهرم چانه‌زنی در مذاکرات محدودسازی جنگ‌افزار راهبردی (سالت) استفاده شد.

### لانگ‌بو
بندانگشتی|چپ|طرح مفهومی نیروی هوایی ایالات متحده از یک «هواگرد حامل موشک کروز» (CMCA) در حال پرتاب موشک‌های بالستیک هواپرتاب یا موشک‌های کروز، احتمالاً موشک‌های لانگ‌بو
لانگ‌بو (Longbow) تلاشی در اواخر دهه ۱۹۷۰ توسط نیروی هوایی ایالات متحده آمریکا برای ساخت یک موشک بالستیک هواپرتاب بود که بتواند توسط بمب‌افکن‌های راهبردی مانند بی-۵۲ استراتوفورترس یا یک «هواگرد اختصاصی حامل موشک کروز» (که اغلب با نام CMCA شناخته می‌شد) حمل و پرتاب شود. این موشک قرار بود هم به عنوان یک موشک هوابه‌سطح و هم به عنوان یک موشک هوابه‌هوای برد فوق‌بلند عمل کند، اما در نهایت در اوایل دهه ۱۹۸۰ لغو شد.

### خا-۴۷ام۲ کینژال
در سال ۲۰۱۸، روسیه از یک موشک بالستیک هواپرتاب به نام خا-۴۷ام۲ کینژال رونمایی کرد که برد آن  است. گمان می‌رود که این موشک نسخه‌ای از موشک اسکندر باشد. موشک‌های بالستیک هواپرتاب (آئروبالستیک) پیشین شوروی برد بسیار کمتری داشتند؛ به عنوان مثال، موشک خا-۱۵ تنها دارای برد  است. در مارس ۲۰۲۲، موشک کینژال برای اولین بار در شرایط جنگی توسط روسیه در اوکراین در جریان تهاجم به این کشور مورد استفاده قرار گرفت.

### موشک‌های چینی
در مارس ۲۰۱۸، رابرت اشلی، رئیس آژانس اطلاعات دفاعی تأیید کرد که چین در حال توسعه دو موشک بالستیک هواپرتاب جدید است که یکی از آن‌ها قادر به حمل کلاهک هسته‌ای می‌باشد. بمب‌افکن اچ-۶کی برای پرتاب چنین موشک‌هایی مناسب است. یکی از این موشک‌ها برگرفته از دانگ‌فنگ-۲۱ است که سی‌اچ-ای‌اس-ایکس-۱۳ نامیده می‌شود و دارای برد ۳٬۰۰۰ کیلومتر است.

در اکتبر ۲۰۲۰، یک بمب‌افکن اچ-۶ در پایگاه هوایی نیژیانگ در حال فرود مشاهده شد که به نظر می‌رسید حامل یک موشک بالستیک هواپرتاب مشابه با دانگ‌فنگ-۱۷ باشد.
* جی‌ال-۱ (موشک بالستیک هواپرتاب)

### لورای هوایی اسرائیل

در ژوئن ۲۰۲۴، صنایع هوافضای اسرائیل (IAI) از یک نسخه هواپرتاب از موشک بالستیک تاکتیکی اثبات‌شده در نبرد لورا (LORA) با نام لورای هوایی (Air LORA) رونمایی کرد که برای مأموریت‌های تهاجمی دورایستا در عمق خاک دشمن و علیه اهداف راهبردی در نظر گرفته شده است.

### موشک هدف اسپارو
از موشک هدف اسرائیلی اسپارو برای آزمایش سامانه موشک ضدبالستیک پیکان (آرو) استفاده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* موشک کروز هواپرتاب
* موشک بالستیک قاره‌پیما
* پرتابه جنگ‌افزار هسته‌ای

## منابع

## پیوند به بیرون
* موشک بالستیک قاره‌پیمای هواپرتاب مینوتمن
* برنامه آزمایش پرواز موشک بالستیک هواپرتاب بی-۵۸ هاسلر - فیلم مستند نیروی هوایی ایالات متحده، ۱۹۵۹ (گزارش پیشرفت شماره ۱ - کانویر، ۱۹۵۸)

رده:انواع موشک