شفیع خان قاجار

**شفیع خان قاجار** (به روسی: ) شاهزاده‌ای از دودمان قاجار و فرمانده برجسته ارتش امپراتوری روسیه با درجه سرلشکری بود. او در شوشی زاده شد و در نبردهای گوناگونی از جمله جنگ روسیه و عثمانی (۱۸۷۷–۱۸۷۸) و نبرد گوگ‌تپه شرکت کرد.

شفیع خان نوه بهمن میرزا قاجار، فرماندار پیشین آذربایجان ایران، بود و در خاندانی نظامی پرورش یافت. او پس از سال‌ها خدمت در هنگ‌های گوناگون سواره‌نظام روسیه، سرانجام در سال ۱۹۰۸ به درجه سرلشکری رسید و بازنشسته شد. اندکی پس از بازنشستگی و در پی اتهام اختلاس، در ۲ ژانویه ۱۹۰۹ در سنت پترزبورگ با شلیک گلوله به خود جان سپرد.

## زندگی نخستین

شفیع خان در ۱۹ آوریل ۱۸۵۳ در شهر شوشی (در آن زمان بخشی از فرمانداری شماخی در امپراتوری روسیه) به دنیا آمد. پدرش جلال‌الدین میرزا قاجار، دومین پسر بهمن میرزا (فرماندار پیشین آذربایجان ایران) و مادرش نوبهار خانم بود. او آموزش نخستین خود را در خانه گذراند و سپس دوره آموزشگاه سواره‌نظام افسری را با موفقیت به پایان رساند.

شفیع خان در ۱۲ آوریل ۱۸۷۴ خدمت نظامی خود را با درجه کُرنت در سواره‌نظام آغاز کرد و در ۷ ژوئیه همان سال به سمت معاون هنگ ۱۳ گرنادیر ایروان منصوب شد.

## کارنامه نظامی
### جنگ روسیه و عثمانی
شفیع خان از ۱۲ آوریل تا ۱۷ نوامبر ۱۸۷۷ در جنگ روسیه و عثمانی (۱۸۷۷–۱۸۷۸) شرکت کرد. او در نبردها و درگیری‌های گوناگونی حضور داشت از جمله بمباران اردهان و یورش به ارتفاعات گلاوِردی (۴ مه)، تسخیر اردهان (۵ مه)، دفع حمله عثمانیان از قارص و درگیری ملین‌کی (۲۸ مه)، دفع حمله عثمانیان از دژهای شمالی قارص (۳۰ مه)، بمباران دژهای شمال‌شرقی قارص‌عرب، قاراداغ و مخلص (۴ ژوئن)، درگیری قزل‌گل (۱۹ سپتامبر)، نبرد با ارتش عثمانی در ارتفاعات آلاجاداغ و کوه‌های یاحنی کوچک و بزرگ (۲۰ تا ۲۲ سپتامبر)، تسخیر مواضع پیشروی عثمانی در دهکده‌های حاجی‌ولی و سوباتان و حمله سواره‌نظام در کوه ایناه‌تپه‌سی (۲۷ سپتامبر).

در ۸ ژوئن ۱۸۷۷ با فرمان عالی به هنگ ۱۵ دراگون منتقل و به درجه پراپورشچیک ارتقا یافت. پس از چندین نبرد، در ۱ اوت ۱۸۷۷ به درجه پوروچیک رسید.

### نبرد گوگ‌تپه و خدمات بعدی
شفیع خان از ۲۲ ژوئیه ۱۸۸۰ تا ۲۵ مه ۱۸۸۱ در نبرد گوگ‌تپه (بخشی از لشکرکشی آخال‌تکه) شرکت کرد. به پاس شجاعت در این نبرد، مدال نقره دریافت کرد و به درجه ستوانیاری (شتابس‌کاپیتان) ارتقا یافت.

در ۱۷ ژوئن ۱۸۸۲ به درجه شتابس‌کاپیتان و در ۶ اوت ۱۸۹۱ به درجه ریتمایستر رسید و سپس برای گذراندن دوره دوساله به آموزشگاه سواره‌نظام افسری فرستاده شد. در ۳ اکتبر ۱۸۹۵ به هنگ ۴۹ دراگون آرخانگلسک مأمور شد. در ۲۶ فوریه ۱۸۹۸ به درجه سرهنگ‌دومی (پُدپُلکوونیک) ارتقا یافت.

در ۲۹ دسامبر ۱۹۰۱ به هنگ ۵۵ دراگون فنلاند منتقل شد و در ۹ اوت ۱۹۰۲ به درجه سرهنگی رسید. در ۷ فوریه ۱۹۰۴ به فرماندهی هنگ ۴۶ دراگون پرِیاسلاول امپراتور الکساندر سوم منصوب شد.

در بازه ۲۷ ژانویه تا ۱۱ فوریه ۱۹۰۶ به عنوان نماینده هیئت روسیه برای شرکت در مراسم خاکسپاری کریستیان نهم به کپنهاگ فرستاده شد.

سرانجام در ۳۱ دسامبر ۱۹۰۸ به درجه سرلشکری ارتقا یافت و با حقوق بازنشستگی از خدمت کناره‌گیری کرد.

## عنوان والاحضرتی
هنگامی که دربارهٔ ارشدیت در میان فرزندان شاهزاده بهمن میرزا اختلاف پدید آمد، شفیع خان به عنوان نوه او به اداره هرالدی (دپارتمان نشان‌شناسی) مراجعه کرد تا ثابت کند پدرش جلال‌الدین میرزا پسر ارشد بهمن میرزا بوده و در نتیجه او نیز حق بهره‌مندی از عنوان «والاحضرت» را دارد. پیش از آن، در ۱۴ اوت ۱۸۸۶ عنوان «والاحضرت» تنها به پسران ارشد سرلشکر شاهزاده رضاقلی میرزا (سومین پسر بهمن میرزا) اعطا شده بود و به دیگر پسران هر دو شاهزاده عنوان «عالی‌جناب» داده شده بود.

شفیع خان سه بار به اداره هرالدی درخواست داد؛ دو بار نخست به دلیل نبود مدارک کافی رد شد. سرانجام در ۱۹ ژانویه ۱۹۰۸ پس از ارائه مدارکی شامل شناسنامه، گواهی شیخ‌الاسلام قفقاز مبنی بر برادری تنی جلال‌الدین میرزا و رضاقلی میرزا، گواهی سرکنسولگری ایران (مورخ ۱۹ فوریه ۱۸۹۵) و گواهی فرماندار الیزاوتپل، به عنوان ارشد خاندان بهمن میرزا لقب «والاحضرت» دریافت کرد.

## درگذشت
در سال ۱۹۰۹ شفیع خان قاجار به اختلاس بیت‌المال متهم شد. او که این اتهام را لکه‌ای بر آبروی خود می‌دانست، در ۲ ژانویه ۱۹۰۹ در سنت پترزبورگ با شلیک گلوله به خود جان سپرد. پیکر وی در گورستان مسلمانان سنت پترزبورگ (اکنون در محدوده گورستان نوو-وُلکوفسکی) به خاک سپرده شد. در مراسم خاکسپاری او حسین خان نخجوانی، الکساندر میرزا قاجار و کارکنان سفارت ایران حضور داشتند.

## خانواده
نام همسر شفیع خان دانسته نیست؛ اما بر پایه پرونده‌های نظامی، او پیش از سال ۱۸۸۶ بیوه شده بود. تنها فرزند او فیض‌الله میرزا قاجار بود که همچون پدرش در ارتش امپراتوری روسیه خدمت کرد و بعدها به ارتش جمهوری دموکراتیک آذربایجان پیوست.

## درجه‌های نظامی
شفیع خان در طول خدمت نظامی خود درجه‌های زیر را دریافت کرد:

## نشان‌ها و مدال‌ها
* نشان استانیسلاس مقدس درجه ۳ با شمشیر و روبان (۱۷ ژوئن ۱۸۸۱)
* نشان آنای مقدس درجه ۳ با شمشیر و روبان (۱۷ ژوئن ۱۸۸۱)
* نشان افتخار شیر و خورشید درجه ۳ (۳۰ اکتبر ۱۸۹۴)
* مدال نقره یادبود دوران سلطنت امپراتور الکساندر سوم (۴ ژانویه ۱۸۹۷)
* مدال نقره یادبود لشکرکشی‌های آسیای مرکزی ۱۸۵۳–۱۸۹۵ (۱۰ نوامبر ۱۸۹۷)
* نشان ولادیمیر مقدس درجه ۴ با روبان (۲۲ سپتامبر ۱۸۹۹)
* نشان افتخار شیر و خورشید درجه ۲ (۱۲ ژانویه ۱۹۰۲)
* نشان ولادیمیر مقدس درجه ۳ با روبان (۲۰ نوامبر ۱۹۰۵)

## عنوان‌های افتخاری
* «عالی‌جناب» (۲۸ نوامبر ۱۸۸۹)
* «والاحضرت» (۲۲ ژانویه ۱۹۰۸)

## منابع

* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 

رده:زادگان ۱۸۵۳ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۰۹ (میلادی)
رده:شاهزادگان قاجار
رده:خودکشی با سلاح گرم در روسیه
رده:مسلمان اهل امپراتوری روسیه
رده:نظامیان اهل شوشی