آرایش نبرد جنگ ایران و عراق

این مقاله دربارهٔ آرایش نبرد ارتش‌های عراق و ایران برای آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۰ است.

## عراق
### [[نیروهای مسلح عراق]]
### ارتش عراق
سپاه اول (عراق) (مقر در کرکوک)، رو به کردستان ایران
* لشکر هفتم پیاده‌نظام
** تیپ‌های پیاده ۲۸، ۳۹ و ۴۰
* لشکر یازدهم پیاده‌نظام
** تیپ‌های پیاده ۱۱۱، ۱۱۲ و ۱۱۳

سپاه دوم ارتش (مقر در بغداد، ای‌سی‌پی در خانقین)، بین قصرشیرین و دزفول
* لشکر ششم زرهی
** تیپ‌های شانزدهم، بیست و پنجم و سی‌ام تانک (تی-۶۲)
* لشکر هشتم پیاده‌نظام
** تیپ‌های پیاده‌نظام ۳، ۲۲ و ۲۳
* لشکر چهارم پیاده‌نظام
** تیپ‌های پیاده ۵، ۱۸ و ۲۹
* لشکر دوازدهم زرهی
** تیپ ۱۵ مکانیزه، تیپ ۹ تانک (تی-۵۵)
* تیپ دهم تانک گارد جمهوری (تی-۷۲)
* لشکر دوم پیاده‌نظام
** تیپ‌های دوم، چهارم و سی و ششم پیاده‌نظام
* تیپ ۳۷ تانک (تی-۵۵) (جدا شده از لشکر ۱۲ زرهی)

سپاه سوم ارتش (مقر در بصره)، رو به روی خوزستان
* لشکر دهم زرهی
** تیپ ۲۴ مکانیزه، تیپ‌های ۱۷ و ۴۵ تانک (تی-۶۲/تی-۵۵)
* لشکر اول مکانیزه
** تیپ‌های ۱ و ۲۷ مکانیزه، تیپ ۳۴ تانک (تی-۵۵)
* لشکر نهم زرهی
** تیپ ۱۴ مکانیزه، تیپ‌های ۳۵ (تی-۶۲) و ۴۳ (تی-۵۵) تانک
* لشکر پنجم مکانیزه
** تیپ‌های مکانیزه ۲۰ و ۲۳
* لشکر سوم زرهی
** تیپ هشتم مکانیزه، تیپ‌های ششم و دوازدهم تانک (تی-۶۲)

تقویت عمومی
* تیپ‌های ۳۱، ۳۲ و ۳۳ نیروهای ویژه، در بغداد
* تیپ ۴۲ چترباز، در بغداد و کوت
* تیپ‌های توپخانه ۱۴۷ (اسکاد-بی) و ۱۴۸ (فراگ-۷)

### نیروی هوایی ارتش عراق
* اسکادران دوم (میل-۸ / ۱۷)
* اسکادران چهارم (میل-۸/۱۷)
* اسکادران دوازدهم (میل-۸/۱۷)
* اسکادران پانزدهم (میل-۸/۱۷)
* اسکادران ۲۱ (آئروسپاسیال غزال)
* اسکادران ۲۲ (آئروسپاسیال غزال)
* اسکادران بیست و پنجم (میل-۲۵)
* اسکادران ۳۰ (آئروسپاسیال آلوئت ۳)
* اسکادران ۳۱ (آئروسپاسیال آلوئت ۳)
* اسکادران ۵۵ (میل-۸/۱۷)
* اسکادران ۶۱ (میل-۲۵)
* اسکادران ۶۶ (میل-۲۵)
* اسکادران ۸۴ (آئروسپاسیال آلوئت ۳)
* اسکادران ۸۸ (آئروسپاسیال آلوئت ۳)

### نیروی هوایی عراق
* اسکادران اول (۱۶ سوخو-۱۷) (کرکوک)
* اسکادران سوم (۱ فروند توپولف تو-۱۲۴، ۳ فروند داسو فالکون ۲۰) (بغداد)
* اسکادران پنجم (۱۸ فروند فروند سوخو-۲۲) (موصل)
* اسکادران هفتم (۱۸ فروند میگ-۲۱ اف/پی) (بغداد)
* اسکادران هشتم (۱۶ فروند سوخو-۷)
* اسکادران نهم (۱۸ فروند میگ-۲۱ام‌اف) (موصل)
* اسکادران دهم (۱۲ فروند توپولف تو-۲۲، ۶ فروند توپولف تو-۱۶) (تموز)
* اسکادران یازدهم (۲۰ فروند میگ-۲۱ام‌اف) (بغداد)
* اسکادران چهاردهم (۱۶ فروند میگ-۲۱بیس) (کوت و بصره)
* اسکادران هفدهم (۷ فروند میگ-۲۱اف، ۱۲ فروند میگ-۲۱یو) (تکریت)
* اسکادران بیست و سوم (۱۰ فروند آنتونوف ای‌ان-۱۲، ۹ فروند آنتونوف-۲۴، ۲ فروند آنتونوف ای‌ان-۲۶) (بغداد)
* اسکادران ۲۷ (۱۲ فروند میگ-۲۱پی، ۱۲ فروند میگ-۲۱یو، ۸ میگ-۲۳) (بغداد)
* اسکادران ۲۹ (۱۸ فروند میگ-۲۳بی‌ان) (کوت)
* اسکادران ۳۳ (۶ فروند ایلیوشین ایل-۷۶) (بغداد)
* اسکادران ۳۷ (۱۶ فروند میگ-۲۱بیس) (کرکوک)
* اسکادران ۳۹ (۱۸ فروند میگ-۲۳ئی) (تموز)
* اسکادران ۴۴ (۱۶ فروند سوخو-۲۲) (کرکوک)
* اسکادران ۴۷ (۱۶ فروند میگ-۲۱بیس) (کرکوک)
* اسکادران ۴۹ (۱۸ فروند میگ-۲۳بی‌ان) (ناصریه)
* اسکادران ۷۰ (۱۲ فروند میگ-۲۱ام‌اف، ۴ فروند میگ-۲۱آر) (بغداد)
* اسکادران ۱۰۹ (۱۸ فروند سوخو-۲۲) (بصره)

### نیروی دریایی عراق
در بصره
* ۶ قایق اژدرافکن (کلاس پی-۶)،
* ۳ قایق گشتی سبک
* ۳ مین‌یاب
* ۱ گردان پیاده‌نظام نیروی دریایی

در ام قصر
* ۱۴ قایق موشک‌انداز کلاس اوسا
* ۷ قایق گشتی سبک
* ۴ کشتی تهاجمی آبی-خاکی (کلاس پولونوسی)
* ۲ گردان پیاده نیروی دریایی
* ۱ گروه مردان قورباغه‌ای
* بالگردهای سوپر فرلون مسلح به موشک‌های اگزوسه

در فاو
* ۴ قایق اژدرافکن
* ۳ قایق گشتی سبک
* ۲ مین‌یاب
* ۱ گردان پیاده‌نظام نیروی دریایی

### نیروهای دیگر
سودان هفت تیپ پیاده‌نظام (۵۳۰۰۰ نفر) را برای کمک به عراق در برابر ایران اعزام کرد. علاوه بر این، ۲۰۰۰۰ داوطلب عرب در ارتش عراق از پنج کشور مختلف مانند مصر، اردن، مراکش، یمن شمالی و تونس جنگیدند.

## ایران
### [[نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران|نیروهای مسلح ایران]]
### [[نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران|ارتش ایران]]
در تهران
* لشکر ۲۱ مکانیزه
** تیپ‌های ۱، ۲، ۳ و ۴ مکانیزه (بی‌تی‌آر-۶۰)
* تیپ پانزدهم پیاده‌نظام کوهستانی
* تیپ ۲۳ نیروهای ویژه

در قزوین
* لشکر شانزدهم زرهی
** تیپ‌های اول، دوم و سوم تانک (ام۶۰)

در شیراز
* تیپ ۳۷ تانک (ام-۴۸)
* تیپ ۵۵ چترباز

در کردستان
* لشکر ۲۸ مکانیزه
** تیپ اول تانک (ام۴۸)، تیپ‌های دوم و سوم مکانیزه (ام۱۱۳)
* لشکر ششم پیاده موتوریزه
** تیپ‌های پیاده اول، دوم و سوم

در کرمانشاه
* لشکر ۸۱ زرهی
** تیپ‌های اول، دوم و سوم تانک (چیفتن)
* تیپ ۸۴ مکانیزه (ام۱۱۳)

در خوزستان
* لشکر ۹۲ زرهی
** تیپ‌های اول، دوم و سوم تانک (سرتیپ)
* گردان‌های پیاده مکانیزه ۱۳۸ و ۱۴۱ از لشکر ۲۱ مکانیزه
* گردان ۱۵۱ استحکامات توسط یک گردان پیاده نیروی دریایی در خرمشهر تقویت شد.
* دو گردان تانک از تیپ‌های ۳۷ و ۸۸ تانک جدا شدند
* تیپ‌های ۲۲ و ۵۵ توپخانه

در شمال شرقی، رو به اتحاد جماهیر شوروی و افغانستان
* لشکر ۷۷ مکانیزه
** تیپ اول تانک (ام۴۷)، تیپ‌های دوم و سوم مکانیزه (بی‌تی‌آر-۵۰)
* تیپ پیاده‌نظام موتوری ۳۰ (بی‌تی‌آر-۶۰)

در زاهدان
* تیپ ۸۸ تانک (چیفتن)

### [[هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران|هوانیروز ارتش ایران]]
* گروه پشتیبانی رزمی مستقیم یکم (کرمانشاه)
** ۳ گردان تهاجمی (۱ گردان عملیاتی) (ای‌اچ-۱)
** ۳ گردان تهاجمی (۱ گردان عملیاتی) (بل ۲۱۴)
** ۲ گردان شناسایی (۱ گروهان عملیاتی) (بل ۲۰۶)
** ۱ گردان حمل و نقل (۱ گروهان عملیاتی) (سی‌اچ-۴۷)
** دسته در قصر شیرین (ای‌اچ-۱، بل ۲۱۴، بل ۲۰۶)
* گروه دوم پشتیبانی رزمی مستقیم (مسجدسلیمان)
** ۲ گردان تهاجمی (۱ گروهان عملیاتی) (ای‌اچ-۱)
** ۲ گردان تهاجمی (۱ گروهان عملیاتی) (بل ۲۱۴ ای)
** ۱ گردان شناسایی (۱ گروهان عملیاتی) (بل ۲۰۶)
** ۱ گروهان حمل و نقل (تعداد کمی هلیکوپتر عملیاتی) (سی‌اچ-۴۷)
* گروه پشتیبانی رزمی مستقیم سوم (کرمان)
** ۱ گردان تهاجمی (۱ گروهان عملیاتی) (ای‌اچ-۱)
** ۱ گردان تهاجمی (۱ گروهان عملیاتی) (بل ۲۱۴ آ)
** ۱ گروهان شناسایی (۱ گروهان عملیاتی) (بل ۲۰۶)
** ۱ گروهان حمل و نقل (تعداد کمی هلیکوپتر عملیاتی) (سی‌اچ-۴۷)
** دسته در قصر شیرین (ای‌اچ-۱، بل ۲۱۴)
* گروه پشتیبانی عمومی چهارم (کرمانشاه)
** ۴ گردان تهاجمی (۱ گردان عملیاتی) (ای‌اچ-۱)
** ۵ گردان تهاجمی (۱ گردان عملیاتی) (بل ۲۱۴ ای)
** ۳ گردان شناسایی (۱ گروهان عملیاتی) (بل ۲۰۶)
** ۱ گردان حمل و نقل (۱ گروهان عملیاتی) (سی‌اچ-۴۷)
** ۱ گردان حمل و نقل (۱ گروهان عملیاتی) (ایرکماندر ۵۰۰)
** ۱ گردان حمل و نقل (۱ گروهان عملیاتی) (اف۲۷)
* شرکت ارتباطات عملیاتی پنجم
** دسته‌ها و هواپیماهای متفرقه

### [[نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران|نیروی هوایی ایران]]
* بال اول (تهران-مهرآباد)
** اسکادران یازدهم (۸ فروند اف-۴، ۱۴ فروند اف-۵، ۱۲ فروند سی-۱۳۰ هرکولس)
** اسکادران دوازدهم (۲۴ فروند اف-۴ئی، ۱۶ فروند سی-۱۳۰)
** اسکادران سیزدهم (۲۴ فروند اف-۴ئی، ۶ فروند بوئینگ ۷۰۷، ۸ فروند کی‌سی-۱۳۵، ۱۱ فروند بوئینگ ۷۴۷)
** اسکادران چهاردهم (۱ فروند داسو فالکون ۵۰، ۳ فروند فالکون ۲۰، ۲ فروند جت‌استار)
** اسکادران پانزدهم (۱۸ فروند فوکر اف۲۷ فرندشیپ)
* بال دوم (تبریز)
** اسکادران بیست و یکم (۲۰ فروند اف-۵ای)
** اسکادران ۲۲ (۲۰ فروند اف-۵ای/اف)
** اسکادران بیست و سوم (۲۰ فروند اف-۵ای/اف)
* باند سوم (همدان-نوژه)
** اسکادران ۳۱ (۱۶ فروند اف-۴ئی، ۸ فروند آراف-۴ئی)
** اسکادران سی و دوم (۱۶ فروند اف-۴ای)
** اسکادران ۳۳ (۱۶ فروند اف-۴ای)
* باند چهارم (دزفول-وحدتی)
** اسکادران ۴۱ (۲۰ فروند اف-۵ای/اف)
** اسکادران ۴۲ (۲۰ فروند اف-۵ای/اف)
** اسکادران ۴۳ (۲۰ فروند اف-۵ای/اف)
* گروه ششم (بوشهر)
** اسکادران ۶۱ (۲۰ فروند اف-۴ای)
** اسکادران ۶۲ (۲۰ فروند اف-۴ئی، ۴ فروند آراف-۴ئی)
* بال هفتم (شیراز)
** اسکادران ۷۱ (۱۶ فروند اف-۴دی، ۱۴ فروند سی-۱۳۰)
** اسکادران ۷۲ (۱۹ فروند اف-۱۴ ای، ۱۴ فروند سی-۱۳۰)
** اسکادران ۷۳ (۱۹ فروند اف-۱۴ای)
* بال هشتم (اصفهان)
** اسکادران ۸۱ (۲۰ فروند اف-۱۴آ)
** اسکادران ۸۲ (۱۹ فروند اف-۱۴ای)
* گروهان نهم (بندرعباس)
** اسکادران ۹۱ (۱۲ فروند اف-۴ای)
** اسکادران ۹۲ (۶ فروند پی-۳ اوریون)
* بال دهم (چابهار-کنگان)
** اسکادران ۱۰۱ (۱۴ فروند اف-۴دی)
** اسکادران ۱۰۲ (۱۶ فروند اف-۵ای/اف)

### [[نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران|نیروی دریایی ایران]]
در بندرعباس
* ۳ ناوشکن - ببر، پلنگ (کلاس ''سامنر'')، آرتمیس (کلاس بتل)
* ۴ ناوچه موشک‌انداز - الوند، البرز، سبلان، سهند (کلاس ''الوند'')
* ۵ شناور آبی-خاکی - هنگام، لارک، لاوان، تنب (کلاس ''هنگام'')، ایران اجر
* ۵ مین‌یاب
* ۲ قایق گشتی
* ۴ کشتی باری
* ۳ تانکر نفت
* ۲ کشتی لجستیکی
* ۲ گردان پیاده نیروی دریایی

در بوشهر
* ۴ کوروت - بیاندر، نقدی، میلانیان، کهنامویی (کلاس ''بایندر'')
* ۶ قایق موشکی - کمان، خدنگ، فلاخون، شمشیر، گورز، گردونه (کلاس کمان)
* ۲ قایق گشتی
* ۸ هواپیمای آبی
* ۱ کشتی لجستیکی

در خارگ
* ۳ قایق موشک - زوبین، پیکان، جوشن (کلاس کمان)
* ۱ قایق گشتی
* ۳ هواپیمای آبی
* ۱ دسته پیاده‌نظام نیروی دریایی

### سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
* لشکر ۸ نجف اشرف (شهرستان نجف آباد، اصفهان)
* لشکر ۱۴ امام حسین (اصفهان)
* لشکر ۱۷ علی بن ابی‌طالب (قم)
* لشکر ۲۵ کربلا (مازندران)
* لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله (تهران)
* لشکر ۳۱ عاشورا (آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل)
* تیپ ۳۳ المهدی (فارس)
* لشکر ۴۱ ثارالله (کرمان)
* دیگران بی‌نام

### نیروهای دیگر
ایران توسط شورشیان شیعه عراق و حزب‌الله لبنان حمایت می‌شد. جنگجویان داوطلب شیعه همچنین از افغانستان، پاکستان، هند، کویت، بحرین و عراق برای کمک به ایران در طول جنگ آمدند.

## پانویس

## منابع

* Tom Cooper & Farzad Bishop, with additional details from N. R. , , Sep 9, 2003, 06:33, Air Combat Information Group
* Razoux, Pierre, , Harvard University Press, 2015, .

## برای مطالعهٔ بیشتر

* Pesach Malovany, "Wars of Modern Babylon", University Press of Kentucky, June 2017,  / .
* E R Hooton, Tom Cooper, Farzin Nadimi, *The Iran-Iraq War Volume 1: The Battle for Khuzestan September 1980-May 1982,* Middle East@War #23, October 2019 Revised & Expanded Edition, ISBN 978-1-913118-52-5. It's precise down the number of heavy vehicles (tanks etc.) per brigade as of September 1980.

رده:جنگ ایران و عراق
رده:صفحه‌هایی که از تصویر چندگانه با مقیاس خودکار استفاده می‌کنند