سرهای اولمک

**سرهای اولمک** مجسمه‌های سنگی از سر انسان هستند که از تخته سنگهای بزرگ از جنس بازالت ساخته شده‌اند. ارتفاع آنها از ۱٫۱۷ تا ۳٫۴ متر می‌باشد. محققان و پژوهشگران تخمین می‌زنند که قدمت آنها به حدود ۹۰۰ سال قبل از میلاد در آمریکای باستان می‌رسد. خصوصیات فیزیکی این مجسمه‌ها شامل گونه‌های گوشتی، بینیهای صاف و چشمهای کمی روی هم افتاده هستند. منشأ این نوع سنگ‌ها را از جایی در کوه‌های سیرا دلوس تاکستلاس (Sierra de Los Tuxtlas) در وراکروز (Veracruz) می‌دانند که حمل آنها به محل فعلی‌شان با فاصلهٔ بیشتر از ۱۵۰ کیلومتری به نیروی انسانی فراوانی نیاز داشت.

برای اولین بار این مجسمه‌ها توسط خوزه ماریا ملگار و سرانو در سال ۱۸۶۲ کشف شدند و تحقیقات باستان‌شناسی در سال ۱۹۳۸ توسط متیو استیرلینگ انجام گرفت. مشخص نمودن قدمت دقیق سرها همچنان دشوار است زیرا قبل از انجام تحقیقات باستان‌شناسی بر روی آنها دچار دگرگونی شده‌اند. اغلب آنها مربوط به دورهٔ پیش کلاسیک اولیه (۱۵۰۰–۱۰۰۰ قبل از میلاد) و بعضی از آنها به دوره پیش کلاسیک میانه (۱۰۰۰–۴۰۰ قبل از میلاد) مربوط می‌شوند. وزن کوچک‌ترین آنها حدود ۵ تن و بزرگ‌ترین آنها بین ۳۶ الی ۴۵ تن هستند.

## تمدن اولمک
*همچنین نگاه کنید: [[اولمک]]*
بندانگشتی|235x235پیکسل|ماسک مربوط به تمدن اولمک
تمدن اولمک بین ۱۵۰۰ تا ۴۰۰ قبل از میلاد در مناطق هموار جنوب شرقی مکزیک توسه یافت. هستهٔ مرکزی این تمدن در منطقهٔ ساحلی خلیج مکزیک در داخل ایالت‌های وراکروز و تاباسکو واقع است؛ منطقه‌ای به اندازهٔ حدودی ۲۷۵ کیلومتر مربع. اولمک‌ها اولین تمدنی هستند که در آمریکای میانی رشد کردند و قلب اولمک یکی از شش بستر شکل‌گیری تمدن در سراسر جهان باستان است؛ باقی فرهنگ‌ها مانند نورته چیکو آمریکای جنوبی، فرهنگ ارلیتو رودخانه زرد چین، تمدن دره سند شبه قاره هند، تمدن مصر باستان و تمدن ایران و سومر باستان در عراق می‌باشند.

اولمک‌ها یکی از نخستین ساکنان قاره آمریکای باستان بودند که قبل از تمدن کارال بودند. آنان اولین مردمانی در قاره آمریکا بودند که مجسمه‌سازی سنگی را توسعه دادند. در دههٔ اول قرن بیست و یکم، شواهدی مبنی بر نوشته‌های اولمکی به دست آمد که اولین نمونه‌های هیروگلیف آنها مربوط به حدود ۶۵۰ سال قبل از میلاد مسیح است. شواهد جامعه پیچیده در اولمک‌ها باعث شده است که به عنوان «فرهنگ مادر» آمریکای میانی در نظر گرفته شود.

## بناهای تاریخی شناخته شده
بندانگشتی|نقشه‌ای که مکان‌های کشف سرهای اولمک را نشان می‌دهند.
بنای یادبودی در تاکالیک آباج در گواتمالا تنها نمونه‌ای است که خارج از مرکز اولمک در ساحل خلیج مکزیک یافته شده است؛ تختی است که ممکن است از یک سر عظیم تراشیده شد باشد. سرهای عظیمی در منطقه تمدن مایاها نیز کشف شده است.

### سن لورنزو
**سر بزرگ [[سن لورنزو، پاراگوئه|سان لورنزو]] شماره ۱** هنگام حفاری جهتش به سمت بالا بود. سر بزرگ ۱ ارتفاعی برابر با ۲٫۸۴ متر دارد و عرض آن ۲٫۱۱ متر و وزنش ۲۵ تن است. این اثر در سال ۱۹۴۵ توسط متیو استیرلینگ در لبهٔ دره به‌طور نیمه مدفون کشف گردید. تاج آن دارای نوار ساده‌ای است که در پشت سر بسته شده است. پیشانی با چین و چروکهایی به حالت اخم مشخص شده است. لب‌ها کمی باز هستند بدون اینکه دندانها مشخص باشند. چهره تقارن ندارد که احتمال دارد ناشی از خطای مجسمه‌سازان باشد.
حاشیه|بندانگشتی|224x224پیکسل|سر ۲ سان لورنزو که در موزهٔ ملی مردم‌شناسی در مکزیک نگهداری می‌شود.
**سر بزرگ سان لورنزو ۲** با ارتفاعی برابر با ۲٫۶۹ متر و عرض ۱٫۸۳ متر و وزن آن برابر با ۲۰ تن می‌باشد. این اثر در سال ۱۹۴۵ هنگامی که راهنمای راهنمای متیو استرلینگ برخی از گیاهان و گل و لای پوشاننده آن را تمیز کرد، کشف گردید. این سر هم‌اکنون در موزهٔ ملی انسان‌شناسی در مکزیکو سیتی قرار دارد. محققان قدمت ساخت این سر را به دوره‌های پیش کلاسیک اولیه و کلاسیک دیرینه می‌دانند. سر بزرگ ۲ دارای تاج پیچیده‌ای است که نوار افقی در پشت سر دارد و با سه سر پرنده در بالای پیشانی و قسمت شقیقه‌ها واقع شده، مزین گردیده است. دو نوار کوتاه از تاج در جلوی گوش‌ها آویزان هستند. این سر به شدت آسیب دیده است.

راست|بندانگشتی|192x192پیکسل|سر ۳ سان لورنزو که هم‌اکنون در موزه مردم‌شناسی زالاپا نگهداری می‌شود.
**سر بزرگ سان لورنزو ۳** به ارتفاع ۱٫۷۸ متر، عرض ۱٫۶۳متر و وزن ۹٫۴ تن است. این سر در سال ۱۹۴۶ توسط متیو استرلینگ در یک درهٔ عمیق کشف گردید؛ حفاری این سر به دلیل شرایط مرطوب منطقه به دشواری صورت گرفت. این سر در موزهٔ انسان‌شناسی زالاپا قرار دارد. تاج آن پیچیده است و نوار افقی پایینی آن از چار رشته افقی تشکیل شده که چین‌های آن بالای چشم‌ها را می‌پوشاند. یک کلاه کوچک بالای تاج قرار دارد. صورت دارای پیشانی چروکیده و اخم کرده است و به‌طور غیرمعمول، پلک‌های آن به وضوح مشخص هستند.

بندانگشتی|241x241پیکسل|سر ۴ سان لورنزو که هم‌اکنون در موزهٔ مردم‌شناسی زالاپا نگهداری می‌شود.
**سر بزرگ سان لورنزو ۴** دارای ارتفاع ۱٫۷۸ متر، عرض ۱٫۱۷ متر و وزن ۶ تن است. این سر در سال ۱۹۴۶ توسط متیو استرلینگ کشف گردید. هنگام حفاری مشخص شد که در وضعیت خوبی نسبت به سرهای قبلی دارد. تاج این سر با نوار افقی مزین شده و مشابه تاج سر ۳ است. لبه گوش فقط در سمت راست قابل مشاهده است. این صورت متعلق به مردی سالخورده با پیشانی چروکیده، گونه‌های پایین و چانهٔ برجسته است.

**سر بزرگ سان لورنزو ۵** به ارتفاع ۱٫۸۶ متر، عرض ۱٫۴۷ متر و وزن ۱۱٫۶ تن است. این سر در سال ۱۹۴۶ توسط متیو استرلینگ کشف گردید و در درهٔ جنوب تپه اصلی یافت شد. این سر به خوبی ساخته شده است. سر بزرگ ۵ به‌طور قابل مشاهده‌ای حفظ شده است؛ گرچه قسمت پشتی بند تاج در هنگام جابجایی از محل باستان‌شناسی آسیب دیده است. دو بند کوتاه از تاج در جلوی گوش‌ها پایین می‌آیند. گوش‌ها با گوشواره‌های دیسک مانند مزین شده‌اند. صورت متعلق به مردی سالخورده با چین و چروک زیر چشم‌ها و بروی بینی و پیشانی است. لب‌ها کمی باز هستند.
راست|بندانگشتی|254x254پیکسل|سر ۶ سان لورنزو که هم‌اکنون در موزهٔ ملی مردم‌شناسی مکزیک نگهداری می‌شود.

**سر بزرگ سان لورنزو ۶** به ارتفاع ۱٫۶۷ متر، عرض ۱٫۴۱ متر و وزن بین ۸ تا ۱۰ تن است. این سر توسط یک کارگر محلی کشف شد و در سال ۱۹۶۵ توسط لوئیس آولرا و رومان پینا چان حفاری شد. پوششی از زیر تاج پایین آمده و نیمه پشتی گردن را می‌پوشاند. بند تاج از بالای گوش راست شروع شده و دور سر را احاطه می‌کند. تزئینات گوش پیچیده هستند. صورت متعلق به مردی سالخورده با پیشانی چروکیده، چین و چروک زیر چشم‌ها، گونه‌های افتاه و چین‌های عمیق در دو طرف بینی است.

بندانگشتی|222x222پیکسل|سر ۷ سان لورنزو که در موزه مردم‌شناسی زالاپا نگهداری می‌شود.
**سر بزرگ سان لورنزو ۷** به ارتفاع ۲٫۷ متر، عرض ۱٫۸۵ متر و وزن ۱۸ تن است. این سر از یک تخته سنگ بزرگی بازسازی شده و توسط یک پروژهٔ باستان‌شناسی مشترک بین مؤسسهٔ ملی انسان‌شناسی و تاریخ کشف شد. سر در عمق ۱ متری دفن شده بود. وضعیت سر به خوبی حفظ نشده و به دلیل فرسایش و آسیب‌های عمدی دچار صدمه شده است. پوشش سر با یک جفت دست انسانی مزین گردیده، در پشت بند تاج، یک پرنده حکاکی شده است. سر گوش بزرگی است که تزئینات بر روی آن دارد. صورت دارای چین و چروک بین بینی و گونه‌ها است. لب‌ها به شدت آسیب دیده و دهان باز است.

راست|بندانگشتی|241x241پیکسل|سر ۸ سان لورنزو که در موزهٔ مردم‌شناسی زالاپا نگهداری می‌شود.
**سر بزرگ سان لورنزو ۸** به ارتفاع ۲٫۲ متر، عرض ۱٫۶۵ متر و وزن آن ۱۳ تن است. این سر یکی از بهترین نمونه‌های سر بزرگ اولمک است. این سر به دورهٔ پیش کلاسیک اولیه تاریخ گذاری شده است. پوشش سر با چنگال‌های یک جگوار یا عقاب تزئین شده است. صورت متعلق به مردی بالغ با گونه‌های افتاده و چین و چروک است. پیشانی در حالت اخم جمع شده و دهان کمی باز است تا دندان‌ها را نشان دهد.

**سر بزرگ سان لورنزو ۹** به ارتفاع ۱٫۶۵ متر، عرض ۱٫۳۶ متر است. این سر در سال ۱۹۸۲ به دلیل فرسایش دره در سان لورنزو کشف گردید. اگرچه این سر توسط باستان‌شناسان کشف گردید، اما مدتی در محل کشف شده باقی ماند تا اینکه به موزهٔ انسان‌شناسی خالاپا منتقل گردید. تاج سر از یک تکهٔ واحد تشکیل شده است، دو طرف سر الگوهایی نمایان هستند که احتمالاً دارای موهای بلندی بوده است. چهره لبخند می‌زند و چین و چروک‌هایی زیر چشم‌ها و در اطراف حفرهٔ دهان دارد. گونه‌ها افتاده و چشم‌ها بزرگ هستند. دهان در حالت بسته قرار داشته و لب بالایی صدمه دیده است.

بندانگشتی|220x220پیکسل|سر ۱۰ سان لورنزو

**سر بزرگ سان لورنزو ۱۰** به ارتفاع ۱٫۸ متر، عرض ۱٫۴۳ متر و وزن ۸ تن است. این سر در سال ۱۹۹۴ از طریق آنالیز مغناطیس‌سنج کشف گردید. تاج سر از ۰۲ مهره گرد تشکیل شده که قسمت بالای سر را می‌پوشاند. بالای پیشانی یک ردپایی به شکل پرنده وجود دارد. چهره متعلق به یک مرد بالغ با دهان بسته، گونه‌های افتاده و خطوطی زیر چشم‌ها است.

### لا ونتا
اولین سر از این مجموعه در کنار هرمی بزرگ در سال ۱۹۲۵ طی کاوش‌های باستان‌شناسی در لا ونتا کشف گردید؛ سه سر دیگر توسط راهنمایی یک پسر محلی به متیو استیرلینگ کشف گردیدند.
راست|بندانگشتی|سر ۱ لا ونتا
**یادبود ۱** **لا ونتا** احتمالاً چهرهٔ آخرین حاکم منطقه است. مشخصات ظاهری آن شامل ۲٫۴۱ متر ارتفاع، ۲٫۰۸ متر عرض و وزن ۲۴ تن می‌باشد. جلوی تاج سر علامتی است که به نظر می‌رسد چنگال یا دندان‌های یک حیوان است. بند تاج از جلوی گوش‌ها در هر طرف پایین می‌آید. این سر متعلق به یک مرد بالغ است، با چین و چروک‌هایی در اطراف حفرهٔ دهان، چشم‌ها و بینی. یادبود ۱ بهترین سر حفظ شده در لا ونتا است اما دچار فرسایش شده است. هنگامی که این سر کشف شد، به دلیل ابعاد بزرگ آن در سال ۱۹۲۵ به‌طور کامل مورد حفاری واقع نشد اما در سال ۱۹۴۰ متیو استیرلینگ به‌طور کامل آن را حفاری کرد. تاریخ‌گذاری کربن رادیواکتیو نشان داد که این سر بین سالهای ۱۰۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد ساخته شده است.

راست|بندانگشتی|سر ۲ لا ونتا

**یادبود ۲ لا ونتا** به ابعاد ۱٫۶۳ متر ارتفاع، ۱٫۳۵ متر عرض و ۱۱٫۸ تن وزن است. چهره لبخند بزرگی دارد که چهار دندان بالایی دیده می‌شود. چهره به شدت فرسوده شده و برخی از ویژگی‌هایش را از بین برده است. همچنین بخشی از بینی به عمد آسیب دیده است. تاریخ گذاری کربن رادیواکتیو ساخت آن را بین سالهای ۱۰۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد نشان می‌دهد. سر دارای تاج برجسته‌ای است اما صدمه دیده است. بندی از جلوی گوش‌ها آویزان است.

**یادبود ۳ لا ونتا** به ارتفاع ۱٫۹۸ متر، عرض ۱٫۶ متر و وزن ۱۲٫۸ تن است. قدمت این سر مانند سرهای قبلی لا ونتا است. این سر به نظر می‌رسد در نیمهٔ کار رها شده و دچار فرسایش شدیدی شده است. این سر یک تاج بزرگ دارد که به ابروها می‌رسد، اما جزئیات ظاهری آن از بین رفته است. اگرچه بیشتر جزئیات از بین رفته است ولی چین و چروک‌های بینی هنوز قابل مشاهده است.

راست|بندانگشتی|سر ۴ لا ونتا. مقیاس این سر با اندازهٔ یک دختر نوجوان و یک دختر بچه در تصویر مقایسه شده است.

**یادبود ۴ لا ونتا** به ارتفاع ۲٫۲۶ متر، عرض ۱٫۹۸ متر، و وزن ۱۹٫۸ تن است. تاج این سر پیچیده بوده و صدمه دیده است؛ اما جزئیات مختلفی هنوز قابل مشاهده می‌باشد. بالای تاج با رد چنگالی از یک پرنده تزئین شده است. گوش‌ها و لب‌ها به‌طور کامل آسیب دیده‌اند. این سر دندان‌های برجسته‌ای دارد.

### تریس زاپوتس
بندانگشتی|161x161پیکسل|یادبود A تریس زاپوتس
دو سر تریس زاپوتس، قدیمی‌ترین یادبودهای سنگی شناخته شده در این منطقه هستند. کشف یکی از آنها منجر به به اولین تحقیقات باستان‌شناسی دربارهٔ فرهنگ اولمک شد که توسط متیو استیرلینگ در سال ۱۹۳۸ انجام گرفت.

**یادبود A تریس زاپوتس** نخستین سری بود که به‌طور تصادفی در اواسط قرن نوزدهم کشف شد. این سر در سال ۱۹۳۹ توسط متیو استیرلینگ حفاری شد. این سر به ارتفاع ۱٫۴۷ متر، عرض ۱٫۵ متر و وزن ۷٫۸ تن است. سر با تاجی ساده حکاکی شده که نوار بزرگی دارد که بر روی گونه‌ها قرار دارد. صورت با چین و چروک‌های عمیق حکاکی شده است.

بندانگشتی|195x195پیکسل|یادبود Q تریس زاپوتس

**یادبود Q تریس زاپوتس** به ارتفاع ۱٫۴۵ متر، عرض ۱٫۳۴ متر و وزن ۸٫۵ تن است. تاریخ دقیق کشف آن مشخص نیست اما تخمین زده می‌شود که در دههٔ ۱۹۴۰ کشف شده باشد، زمانی که توسط ماشین‌آلاتی که برای پاکسازی پوشش گیاهی در منطقه استفاده می‌شد، آسیب دید.

### لا کوباتا
بندانگشتی|سر کشف شده در منطقهٔ لا کوباتا
منطقه لا کوباتا منبع سنگ‌های بازالت مورد استفاده سرهای تمدن اولمک بود که یک سر در سال ۱۹۷۰ در همین منطقه کشف گردید. قدمت این سر به دورهٔ کلاسیک پایانی بین سالهای ۹۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد می‌باشد.

## خرابکاری و [[وندالیسم]]
در تاریخ ۱۲ ژانویه ۲۰۰۹ سه نفر شامل دو مکزیکی و یک آمریکایی وارد پارک - موزهٔ لا ونتا شدند و به حدود ۳۰ قطعهٔ باستانی، از جمله چهار سر، آسیب رساندند. این خرابکاران اعضای یک کلیسای انجیلی بودند و به نظر می‌رسید که در حال انجام یک مراسم بودند که در آن مراسم نمک، آب انگور و روغن بر روی سرها ریختند. برآورد شد که برای تعمیر آسیب‌ها به ۳۰۰٬۰۰۰ پزو (معادل ۲۱٬۹۰۰ دلار آمریکا) نیاز است و فرایند بازسازی چهار ماه طول خواهد کشید. سه خرابکار پس از دستگیری و پرداخت خسارت به مبلغ ۳۳۰٬۰۰۰ پزو آزاد شدند.

## مقالات مرتبط
# موآی

## منابع
# برگردان ویکی‌پدیای انگلیسی، Olmec colossal heads.
رده:سر در هنرها
رده:سر و گردن
رده:مجسمه‌های سنگی آمریکای میانه