زنان مسلمان در علم و فناوری

از دوران طلایی اسلام، مسلمانان، از جمله زنان، به‌طور فعال در علوم مختلف مشارکت داشته‌اند. با وجود مشارکت در سیاست در طول تاریخ اسلام، زنان در بسیاری از کشورهای مسلمان تبعیض جنسیتی را تجربه کرده‌اند - و هنوز هم تجربه می‌کنند - به دلیل این باور که برخی از شیوه‌های تبعیض‌آمیز ریشه در اسلام دارند. اگرچه قرآن، احادیث و سنت از حقوق برابر زن و مرد برای کسب علم حمایت می‌کنند.

## افراد
### رُفَیده الاسلمیه
رفیده اسلمیه که به عنوان نخستین پرستار در تاریخ اسلام شناخته می‌شود، در نبردهای غزوه بدر، غزوه احد، خندق، غزوه خیبر و دیگر جنگ‌ها رهبری گروهی از پرستاران داوطلب را بر عهده داشت تا از زخمی‌ها و بیماران در حال مرگ مراقبت کنند. او همچنین در ایجاد نخستین واحدهای سیار درمانی برای پاسخ‌گویی به نیاز جامعه به مراقبت‌های پزشکی نقش ایفا کرد. رفیده بیشتر دانش خود را از طریق یاری به پدرش، سعد اسلمی، آموخت. او با اختصاص دادن وقت خود به پرستاری و مراقبت از بیماران، به درمانگری تبدیل شد. در طول جنگ‌ها، مهارت‌هایش را در چادری که مخصوص این کار داشت، به کار می‌گرفت. پیامبر اسلام دستور می‌داد همه مجروحان را به چادر او منتقل کنند، زیرا او در این زمینه تخصص بالایی داشت.

دانشگاه آقاخان به پاس خدمات او، دانشکده پرستاری و مامایی را به نام او نامگذاری کرد. جایزه روفیدا الاسلامیه سالانه توسط دانشگاه بحرین به پرستاران استثنایی اهدا می‌شود.

### الشفاء بنت عبدالله
الشفاء بنت عبدالله در امور اداری فعالیت داشت و در پزشکی آموزش دیده بود. او نخستین زن مسلمان بود که شیوه‌های سنتی پزشکی را آموزش داد. اگرچه نام اصلی او لیلا بود، اما به دلیل حرفه‌اش در پرستاری، لقب «الشفاء» (به معنای «شفا» در عربی) به او داده شد. روش او برای درمان بیماران، استفاده از درمانی پیشگیرانه علیه گزیدگی مورچه بود. این روش مورد تأیید پیامبر اسلام قرار گرفت و از او خواسته شد زنان دیگر را نیز آموزش دهد.
بندانگشتی|انوشه انصاری

### انوشه انصاری
در ۱۸ سپتامبر ۲۰۰۶، انوشه انصاری در سن ۴۰ سالگی به عنوان اولین زن کاوشگر فضایی خصوصی شناخته شد. او با یک فضاپیمای سایوز روسی از قزاقستان به فضا پرتاب شد او در سال ۱۹۸۴، در حدود ۱۷ سالگی، از ایران به آمریکا مهاجرت کرد در سال ۱۹۹۳، همسرش حمید انصاری و برادر همسرش امیر انصاری با هم همکاری کردند و شرکتی به نام Telecom Technologies Inc را تأسیس کردند. انصاری مدرک لیسانس خود را در رشته مهندسی کامپیوتر و الکترونیک از دانشگاه جورج میسون، فیرفکس، ویرجینیا دریافت کرد. کمی بعد، مدرک کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه جورج واشینگتن دی سی به پایان رساند. انوشه به چندین زبان مختلف مانند فارسی، فرانسوی، انگلیسی و روسی صحبت می‌کرد - که آنها را برای پرواز فضایی خود آموخت.
راست|بندانگشتی|حیات سندی

### حیات السندی
حیات سندی یک دانشمند علوم پزشکی در عربستان سعودی است. او همچنین نخستین زن عضو مجلس شورای مشورتی عربستان به‌شمار می‌رود. تلاش‌های او تأثیر چشمگیری در زمینهٔ زیست‌فناوری و آزمایش‌های پزشکی داشته است. او می‌گوید: «مأموریت من یافتن راه‌های ساده و ارزان برای پایش سلامت است که به‌طور ویژه برای مناطق دورافتاده و شرایط سخت طراحی شده‌اند.» دستگاه‌های آزمایشی او به گونه‌ای ساخته شدند که نیازی به برق یا منبع انرژی خارجی نداشته باشند. سِندی در ابتدا نه انگلیسی بلد بود و نه حتی به خارج از عربستان سفر کرده بود، اما سرانجام برای ادامهٔ تحصیل به انگلستان رفت. او پس از یادگیری زبان انگلیسی، برای رشتهٔ زیست‌فناوری در دانشگاه کمبریج اقدام کرد و به‌عنوان نخستین زن در این رشته در آن دانشگاه پذیرفته شد.

### لبانه از کوردوبا
لبانا اهل کوردوبا در اصل یک کنیز اسپانیایی الاصل بود که به یکی از چهره‌های مهم در کاخ اموی کوردوبا تبدیل شد.

### سوتیتا المحاملی
او از یک خانوادهٔ بغدادیِ بسیار تحصیل‌کرده بود (پدرش، ابوعبدالله الحسین، قاضی و نویسندهٔ چندین کتاب در فقه اسلامی بود). با این حال، سطیطه در ریاضیات سرآمد بود و در حساب و فرایض مهارت داشت.

### مریم الاسطرلابی
بندانگشتی
ابن‌الندیم (درگذشت ۹۹۸)، نویسنده و دانشمند مشهور مسلمان، در کتاب خود «الفهرست» از زنی به نام العجیلیه یاد می‌کند و می‌گوید که او از شاگردان بیتولوس، سازندهٔ معروف اسطرلاب در قرن دهم که در بغداد زندگی می‌کرد، بوده است.[۱] نام کامل او مریم الاسطرلابی (درگذشت ۹۶۷) بود و دختر سازندهٔ مشهور اسطرلاب، العجیلی الاسطرلابی، ساکن حلب بود که او نیز شاگرد بیتولوس بود. طراحی‌های دست‌ساز مریم العجیلیه در زمینهٔ اسطرلاب آنقدر دقیق و نوآورانه بود که بین سال‌های ۹۴۴ تا ۹۶۷ در دربار سیف‌الدوله، حاکم قدرتمند حمدانی در شمال سوریه، مشغول به کار بود.

### گوهر نصیبه سلطان
در اوایل قرن سیزدهم، گوِهر نصیبه سلطان (درگذشت ۱۲۰۶)، دختر کیلج ارسلان دوم از سلطنت رومیان، یک مجموعهٔ باشکوه شامل یک بیمارستان، مدرسه‌ای وابسته به آن برای مطالعات پزشکی و یک مسجد را وقف کرد. این مجموعه که در شهر قیصریه، ترکیه قرار دارد، به‌عنوان نمونه‌ای برجسته از معماری سلجوقی شناخته می‌شود و همچنان به نام این شاهزاده‌خانم – مجموعهٔ گوِهر نصیبه – نامیده می‌شود.

### [[فاطمه فهری|فاطمه الفهری]]
بندانگشتی|حیاط القرویین، ۲۱۰۹
مجتمع مسجد جامع القرویین در فاس، که شاید قدیمی‌ترین دانشگاه جهان باشد، در ابتدا در سال ۸۴۱ توسط فاطمه الفهری تأسیس شد. فاطمه، زنی جوان، مؤمن، پرهیزگار و تحصیل‌کرده از قیروان (تونس)، مبلغ هنگفتی از پدرش به ارث برد و تصمیم گرفت از آن برای ایجاد یک مرکز علمی بزرگ در فاس استفاده کند. او نذر کرد که تمام ارث خود را برای تحقق این رؤیا خرج کند و از همین آغازهای ساده، القرویین به یک مرکز بزرگ آموزش دینی و بحث سیاسی تبدیل شد و به تدریج برنامه درسی خود را گسترش داد تا همه موضوعات، به ویژه علوم طبیعی را پوشش دهد (و از این رو نام خود را به عنوان یکی از اولین دانشگاه‌ها به دست آورد). در اوج خود، القرویین به ابزارهای نجومی مجهز بود، در حالی که «اتاق زمان‌سنج» آن دارای اسطرلاب، ساعت شنی و سایر ابزارهای محاسبه زمان بود. تنوع موضوعات و کیفیت بالای تدریس آن، محققان و دانشجویان را از سراسر جهان به خود جلب کرد و سهم زیادی در شکوفایی تمدن اسلامی داشت.

### فاطمه المجریطی (حدود قرن دهم میلادی)
فاطمه المجرتی، که گمان می‌رود ستاره‌شناسی اهل اندلس و دختر ستاره‌شناس و ریاضیدان مسلمة المجرتی بوده است، مورد بحث‌های فراوانی دربارهٔ صحت تاریخی شخصیت او قرار دارد.

### منجم الحکم (حدود قرن دهم)
او ستاره‌شناسی بود که در کاخ خلیفه اندلسی، الحکم المستنصر بالله (حکومت ۹۶۱–۹۷۶) کار می‌کرد.

### مریم الزنطیه (متوفی ۱۳۵۶)
او در علم شیمی و شعر مهارت داشت. او از قبیله معروف زنات بربر آمازیغی قیروان بود.

### دهمه بنت یحیی بن المرتضی (متوفی ۱۴۳۴)
این عالم زیدی در شهر تیلاء در یمن اقامت داشت و در آنجا فقه تدریس می‌کرد. او همچنین در علوم مختلف تبحر داشت و در صرف و نحو، *اصول*، منطق، نجوم، شیمی و شعر سرآمد بود.

### دستیار ابوعبدالله الکنانی (متوفی قرن یازدهم)
او در پزشکی، علوم طبیعی و دانش آناتومی و سایر علوم مهارت داشت.

## سازمان‌ها
### مجمع بین‌المللی زنان در علم و فناوری در کشورهای مسلمان
نشست بین‌المللی زنان در علوم و فناوری در کشورهای مسلمان توسط سازمان ملل متحد برگزار شد و به تغییراتی که زنان در علوم کشورهای مسلمان ایجاد کرده‌اند، پرداخته است.

### انجمن بین‌المللی زنان مسلمان در علم
انجمن بین‌المللی زنان مسلمان در علم (ISMWS) که در سال ۲۰۱۰ تأسیس شد، در حال حاضر ۳۰۰ عضو از ۳۱ کشور دارد. این انجمن در زمینه‌های مختلفی مانند شبکه‌سازی، همکاری، پیوند دادن مؤسسات فرامرزی و برجسته کردن زنان برای مشارکت در علم فعالیت می‌کند.

## جستارهای وابسته
* زن در اسلام

## منابع

رده:اسلام و زنان
رده:اسلام و علم
رده:زنان و علوم
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده