رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰

**رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰** () که در میان جامعه عرب به **خیزش اکتبر** () نیز شناخته می‌شود، زنجیره‌ای از اعتراضات در روستاها و شهرهای عرب‌نشین شمال اسرائیل در اکتبر ۲۰۰۰ بود که به خشونت کشیده شد و به درگیری میان شهروندان عرب اسرائیل، یهودیان اسرائیلی و پلیس اسرائیل انجامید. در جریان این رویدادها ۱۳ تظاهرکننده عرب و یک شهروند یهودی کشته شدند.

این اعتراضات در پی آغاز انتفاضه دوم و پس از ورود آریئل شارون به مسجد الاقصی رخ داد و بازتابی از نارضایتی دیرینه شهروندان عرب اسرائیل از تبعیض و بی‌توجهی حکومت بود. «کمیته عالی پیگیری امور شهروندان عرب در اسرائیل» اعتصاب عمومی اعلام کرد و تظاهرات در سراسر جلیل و وادی عاره گسترش یافت. پلیس اسرائیل با گلوله‌های جنگی، گلوله‌های پلاستیکی و گاز اشک‌آور به تظاهرکنندگان پاسخ داد.

پس از این رویدادها، دولت اسرائیل «کمیسیون اور» را به ریاست قاضی تئودور اور برای بررسی واکنش پلیس تشکیل داد. این کمیسیون الگوی «تعصب و بی‌توجهی» دولت نسبت به اقلیت عرب را محکوم کرد و کاربرد نیروی بیش‌ازحد پلیس از جمله بهره‌گیری از تک‌تیراندازها را مورد انتقاد شدید قرار داد.

## پیشینه
از زمان تأسیس اسرائیل در ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۶ شهروندان عرب این کشور تحت حکومت نظامی زندگی می‌کردند و بسیاری از دارایی‌هایشان مصادره شد. تنش‌های میان جامعه عرب و دولت اسرائیل در طول دهه‌ها ادامه داشت؛ در روز سرزمین سال ۱۹۷۶ شش شهروند عرب در درگیری با پلیس کشته شدند. در جریان انتفاضه نخست نیز شهروندان عرب اسرائیل همبستگی فزاینده‌ای با فلسطینیان نشان دادند.

در سپتامبر ۲۰۰۰ تنش‌ها بالا گرفت. در ۱۲ سپتامبر، فرمانده منطقه شمالی پلیس اسرائیل، الیک رون، خواستار بررسی اتهام تحریک به خشونت علیه محمد برکه، نماینده هدش در کنست شد. روز بعد عبدالمالک دهامشه از فهرست متحد عربی اعلام کرد: «ما هر پلیسی را که برای تخریب خانه عربی بیاید کتک خواهیم زد… ما در آستانه انتفاضه در میان اعراب اسرائیل هستیم.»

در ۱۴ سپتامبر ناصره در اعتراض به ناتوانی پلیس در مقابله با خشونت و جرم پس از قتل یکی از ساکنان شهر اعتصاب عمومی اعلام کرد. در ۲۸ سپتامبر آریئل شارون از حرم شریف اورشلیم بازدید کرد و این امر موجب آشوب شد. در ۲۹ سپتامبر پنج فلسطینی در درگیری‌های اورشلیم کشته شدند که بسیاری آن را نخستین روز انتفاضه دوم می‌دانند. در ۳۰ سپتامبر، کمیته عالی پیگیری خواستار اعتصاب عمومی برای روز بعد شد.

پخش مکرر تصاویر کشته‌شدن ادعایی محمد الدره، کودک ۱۲ ساله فلسطینی که گفته می‌شد در تیراندازی متقابل میان نیروهای اسرائیلی و شبه‌نظامیان فلسطینی گرفتار شده بود، به گسترش تظاهرات در شهرهای عرب‌نشین شمال اسرائیل دامن زد.

## گاه‌شمار رویدادها
### ۱ اکتبر
تظاهرات و نافرمانی مدنی اعراب در همبستگی با فلسطینیان، پس از اعلام اعتصاب عمومی توسط کمیته عالی پیگیری، به خشونت کشیده شد. آشوب در سراسر شمال اسرائیل از جمله در ام‌الفحم، ناصره، عکا، فریدیس و روستاهای جلیل رخ داد. در چندین منطقه پلیس زیر آتش سلاح گرم قرار گرفت و تظاهرکنندگان کوکتل مولوتف پرتاب کردند. یک اتوبوس ایگد در ام‌الفحم به آتش کشیده شد.

پلیس اسرائیل و ژاندارمری مرزی با مهمات جنگی، گاز اشک‌آور و گلوله‌های پلاستیکی پاسخ دادند. در ورودی ام‌الفحم پلیس از تفنگ‌های تک‌تیرانداز برای جلوگیری از مسدود شدن جاده وادی عاره بهره برد. محمد احمد عیق الجبارین، ابراهیم صیام الجبارین و مصلح ابوجراد (از ساکنان غزه) کشته شدند. نزدیک به ۷۵ نفر از جمله رائد صلاح، شهردار ام‌الفحم، زخمی شدند.

### ۲ اکتبر
خونین‌ترین روز رویدادها بود. پلیس تظاهرات عربی در عرابه را با گاز اشک‌آور و مهمات جنگی سرکوب کرد. علاء نصار (۱۸ ساله) و اسیل عاصله (۱۷ ساله) کشته شدند. در ام‌الفحم نیز مصلح ابوجراد با تیر تک‌تیرانداز کشته شد. همچنین ولید ابوصالح و عماد غنایم در سخنین کشته شدند.

تظاهرکنندگان در ناصره سنگ پرتاب کردند، لاستیک آتش زدند و فروشگاه‌ها را غارت و به آتش کشیدند. ترافیک مسیر ۶۵ که شاهراه اصلی اتصال شمال و مرکز اسرائیل است با لاستیک‌های آتشین مسدود شد. یک مرد یهودی مورد حمله قرار گرفت و از خودرویش بیرون کشیده شد و خودرو به آتش کشیده شد. سه بانک در باکا الغربیا سوزانده شد.

### ۳ اکتبر
رامز بشناق (۲۴ ساله) از کفر مندا در درگیری با پلیس با گلوله به سر کشته شد. پلیس ادعای شلیک از فاصله نزدیک را رد کرد. مراسم تشییع کشته‌شدگان روزهای پیش به کانون درگیری‌های تازه تبدیل شد. آتش‌سوزی‌های گسترده‌ای در جنگل‌ها رخ داد که پلیس آن‌ها را ناشی از آتش‌افروزی عمدی عرب‌ها دانست.

### ۴ تا ۶ اکتبر
پس از دیدار اهود باراک با کمیته عالی پیگیری، آرامش نسبی برقرار شد و خشونت به کمترین میزان رسید. با این حال در ۴ اکتبر صدها ساکن عرب یافا لاستیک آتش زدند و سنگ پرتاب کردند.

در ۶ اکتبر عزاداران در کفر کنا در مراسم تشییع یکی از کشته‌شدگان، یک راننده یهودی از طبریه را با سنگ به‌شدت مجروح کردند. روز بعد صدها جوان یهودی در طبریه لاستیک آتش زدند، به مسجدی حمله بردند و کوشیدند به اعراب یورش ببرند. همچنین ده‌ها جوان حریدی در اورشلیم خودروهای عربی را سنگ‌باران کردند و به کارگران فلسطینی حمله بردند.

### ۷ اکتبر

جوانان یهودی و عرب در نزدیکی یک مرکز خرید در مرز محله‌های یهودی و عربی ناصره به سوی یکدیگر سنگ پرتاب کردند. در طبریه مساجد، رهگذران عرب و مغازه‌ها آسیب دیدند.

بخور جان، شهروند یهودی از ریشون لتسیون، هنگام رانندگی در بزرگراه حیفا-تل‌آویو بر اثر اصابت سنگی که گفته می‌شد توسط تظاهرکنندگان در جسر الزرقاء پرتاب شده بود کشته شد. در اور عقیفا درگیری میان شهروندان یهودی و عربی در مرکز خرید منجر به پرتاب کوکتل مولوتف شد.

### ۸ اکتبر
در شب یوم‌کیپور، یهودیان ناتسرات عیلیت از جمله بسیاری از روس‌زبانان به اعراب و خانه‌ها و مغازه‌های آنان در ناصره حمله بردند. پلیس که از قصد حمله آگاه بود، نیروهایش را در خط مرزی دو جامعه مستقر کرد اما هنگامی که صدها جوان یهودی به سنگ‌پراکنی و تخریب اموال عربی پرداختند، مانع آن‌ها نشد. ساکنان عرب برای دفاع از خانه‌هایشان بیرون آمدند و سنگ‌پراکنی متقابل آغاز شد. پلیس آشوب را با گاز اشک‌آور و مهمات جنگی سرکوب کرد. دو عرب به نام‌های عمر عکاوی و وسام یزبک کشته شدند؛ یزبک با گلوله‌ای از پشت سر به سرش اصابت کرده بود. هویت تیراندازان هرگز شناسایی نشد.

در تل‌آویو سه آپارتمان متعلق به اعراب به آتش کشیده شد و صدها نفر با پلیس درگیر شدند.

### ۹ اکتبر
صدها یهودی در ناصره آشوب کردند و شیشه‌های مرکز خرید را شکستند و دو خودرو را آتش زدند. شهردار کرمیئیل هنگام تلاش برای آرام کردن شهروندان یهودی مورد حمله قرار گرفت. اموال عربی در بت یام و پتخ تیکوا تخریب شد.

نیروی بزرگ پلیس برای جلوگیری از حمله صدها تظاهرکننده در محله هاتیکوا تل‌آویو و بت یام به یافا مستقر شد. در عفوله نزدیک به ۷۰۰ تظاهرکننده یهودی مسیر ۶۵ را با تخته‌سنگ مسدود کردند و ۱۰۰ نفر از آنان کوشیدند وارد روستای عربی نین شوند تا پلیس جلوی آن‌ها را گرفت. در عکا صدها آشوبگر یهودی مغازه‌ها و خودروهای عرب‌ها را تخریب کردند.

روزنامه الاتحاد گزارش داد چهار مرد یک کارگر عرب را در روش هاعین با چاقو زدند. در یافا مسجدی در حضور پلیس به آتش کشیده شد. در رمله کنیسه‌ای سوزانده شد و در لد مدرسه‌ای به آتش کشیده شد و به یک شهروند یهودی تیراندازی شد.

در میگدال هائمک ساکنان یهودی جاده اصلی را مسدود و خودروهای عرب‌ها را سنگ‌باران کردند.

### ۱۰ اکتبر
۱۱ مغازه عربی در بخش تاریخی شهر قدیم عکا تخریب شد و رویدادها عملاً فروکش کرد.

## فهرست قربانیان عرب
در جریان هبه اکتبر ۱۳ جوان عرب کشته شدند:

**۱ اکتبر:**
* رامی غره، ۲۱ ساله، از جت — با گلوله پلیس کشته شد.
* احمد صیام جبارین، ۱۸ ساله، از معاویه — با گلوله مطاطی به چشمش کشته شد.
* محمد جبارین، ۲۳ ساله، از ام‌الفحم — با گلوله جنگی کشته شد.
* ایاد لوابنه، ۲۶ ساله، از ناصره — با گلوله به سینه کشته شد.

**۲ اکتبر:**
* مصلح ابوجراد، ۱۹ ساله، از دیرالبلح (غزه) — با تیر تک‌تیرانداز در ام‌الفحم کشته شد.
* اسیل عاصله، ۱۷ ساله، از عرابه — با گلوله از پشت به گردن کشته شد.
* علاء نصار، ۱۸ ساله، از عرابه — با گلوله به سینه کشته شد.
* ولید ابوصالح، ۲۱ ساله، از سخنین — با گلوله جنگی به شکم کشته شد.
* عماد غنایم، ۲۵ ساله، از سخنین — با گلوله جنگی به سر کشته شد.

**۳ اکتبر:**
* محمد خمایسی، ۱۹ ساله، از کفر کنا — با گلوله جنگی کشته شد.
* رامز بشناق، ۲۴ ساله، از کفر مندا — با گلوله به سر کشته شد.

**۸ اکتبر:**
* عمر عکاوی، ۴۲ ساله، از ناصره — با گلوله به سینه کشته شد.
* وسام یزبک، ۲۵ ساله، از ناصره — با گلوله از پشت به سر کشته شد.

همچنین بخور جان، شهروند یهودی از ریشون لتسیون، در ۷ اکتبر بر اثر اصابت سنگ در بزرگراه ساحلی کشته شد، هرچند کمیسیون رسمی تحقیق مرگ او را پیامد مستقیم هبه اکتبر ندانست.

## کمیسیون اور
پس از مقاومت نخستین، دولت اسرائیل به ریاست اهود باراک در ۸ نوامبر ۲۰۰۰ «کمیسیون تحقیق دولتی» به ریاست قاضی تئودور اور تشکیل داد. سازمان حقوقی «عدالت» نمایندگی شهروندان عرب را در کمیسیون بر عهده داشت.

گزارش کمیسیون که در ۱ سپتامبر ۲۰۰۳ منتشر شد الگوی «تعصب و بی‌توجهی» دولت نسبت به اقلیت عرب را شناسایی کرد و اعلام داشت بی‌حساسیتی نهاد حکومتی اسرائیل اجازه داده تبعیض گسترده علیه شهروندان عرب به «فضای انفجاری» منجر شود که زمینه‌ساز آشوب‌ها شد. کمیسیون کاربرد نیروی بیش‌ازحد پلیس از جمله بهره‌گیری از تیر تک‌تیرانداز برای پراکنده کردن جمعیت را به‌شدت محکوم کرد و در نتیجه‌گیری خود اعلام داشت اسرائیل «باید به پلیس خود بیاموزد که جامعه عرب دشمن نیست و نباید با آن چنین رفتار شود.»

کمیسیون همچنین کمیته عالی پیگیری و رهبران سیاسی عرب را به‌دلیل آنچه تحریک علیه نهادهای حکومتی پیش از آشوب‌ها و در جریان آن‌ها خواند، مسئول دانست.

## پیگرد قضایی
در ۲۰۰۵ بخش بازرسی داخلی پلیس اسرائیل تصمیم گرفت هیچ افسری را در پیوند با این رویدادها تحت پیگرد قرار ندهد و دادستانی کل اسرائیل از این تصمیم پشتیبانی کرد. در ۲۰۰۸ دادستان کل وقت، مناخم مازوز، پس از بازبررسی مدارک گردآوری‌شده در کمیسیون اور، توصیه دادستانی مبنی بر عدم اقامه دعوا را پذیرفت و اعلام کرد مدرکی دال بر رفتار مجرمانه پلیس یافت نشده و پرونده بسته می‌شود.

## واکنش‌ها
سازمان رسانه‌ای عربی «اعلام» اعلام کرد پوشش رسانه‌ای رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰ فضای جنگی در درون اسرائیل آفرید و شهروندان عرب را به‌صورت یکپارچه همچون آشوبگران خائن به دولت ترسیم کرد، در حالی که اکثریت اعراب در تظاهرات مسالمت‌آمیز شرکت کرده بودند.

«انجمن عربی حقوق بشر»، سازمان «عدالت» و سازمان «موساوا» و دیگر سازمان‌های مردم‌نهاد عربی «ناامیدی ریشه‌دار اعراب از جایگاه شهروندی درجه دوم خود» را عامل زمینه‌ای اصلی رویدادها دانستند. سازمان جوانان عرب «بلدنا» تا حدی در واکنش به رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰ بنیان‌گذاری شد. به گفته مروان دویری، رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰ «نقطه عطف مهمی در روایت شهروندان عرب فلسطینی اسرائیل» است.

جامعه عرب هر ساله بین ۱ تا ۹ اکتبر یادبود قربانیان این رویدادها را گرامی می‌دارد، به شیوه‌ای مشابه بزرگداشت روز سرزمین.

اهود باراک نخست‌وزیر وقت بعدها به‌طور علنی بابت کشته شدن ۱۳ شهروند عرب عذرخواهی کرد، هرچند رهبران و نمایندگان عرب کنست عذرخواهی را رد کردند و او را مسئول کشتار دانستند.

## جستارهای وابسته
* روز سرزمین
* انتفاضه دوم

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
*  گزارش مفصل هاآرتص درباره کمیسیون اور
*  گاه‌شمار گزارش کمیسیون اور
*  گزارش ویژه مرکز حقوقی عدالت درباره رویدادهای اکتبر ۲۰۰۰

رده:اعتراضات ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:اعتراضات در فلسطین
رده:انتفاضه دوم
رده:اعتراضات در اسرائیل
رده:اسرائیل در ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۰۰ (میلادی)