راتو بوکو

**راتو بوکو** () یا **قصر راتو بوکو** (به ) یک محوطه باستانی در جاوا است. راتو بوکو در فلاتی، حدود سه کیلومتری جنوب مجموعه معابد پرامبانان در یوگیاکارتا، اندونزی واقع شده است. نام اصلی این مکان هنوز مشخص نیست، با این حال ساکنان محلی این مکان را به نام پادشاه بوکو، پادشاه افسانه‌ای ذکر شده در فولکلور رورو جونگرانگ، نامگذاری کرده‌اند. در زبان جاوه‌ای، *راتو بوکو* به معنای «شاه لک‌لک» است.

این محوطه با وسعتی حدود ۱۶ هکتار، در دو آبادی *داوونگ* و *سامبیرجا* از روستای *بوکوهارجو* و پرامبانان در ناحیه سلیمان واقع شده است. در تضاد آشکار با دیگر محوطه‌های دوران کلاسیک در جاوه مرکزی و یوگیاکارتا که بقایای معبدهای هندو هستند، راتو بوکو ویژگی‌های یک محل سکونت یا استقرار را نشان می‌دهد، هرچند کارکرد دقیق آن مشخص نیست. به‌احتمال زیاد، این مکان مجموعه‌ای از کاخ‌ها بوده است که متعلق به سلسله سایلندرا یا پادشاهی ماتارام بوده که همچنین معابد پراکنده در دشت پرامبانان را ساخته‌اند. این استدلال بر پایهٔ این واقعیت است که این مجموعه یک معبد یا بنایی مذهبی نیست، بلکه یک کاخ مستحکم بوده است که وجود بقایای دیوارهای تدافعی و خندق خشک از ساختارهای دفاعی آن گواهی می‌دهد. آثار سکونتگاهی نیز در اطراف راتو بوکو یافت شده است. این محوطه در ارتفاع ۱۹۶ متری از سطح دریا قرار دارد و در بلندترین نقطهٔ آن، یک آلاچیق کوچک با چشم‌اندازی پانورامایی از پرامبانان و کوه مِراپی در پس‌زمینه دیده می‌شود.

## تاریخچه
به گفته نویسنده اچ.جی. دِ گراف، در قرن هفدهم، مسافران اروپایی زیادی به جاوا سفر کردند که به وجود یک مکان باستانی مربوط به پادشاه بوکو اشاره کردند. در سال ۱۷۹۰، یک محقق هلندی به نام اف. ون بوکهولتز اولین کسی بود که ویرانه‌های باستانی را در بالای تپه راتو بوکو کشف کرد. خود تپه شاخه شمال غربی کوه‌های سوو است که در بخش جنوبی جاوه مرکزی و شرقی بین یوگیاکارتا و تولونگاگونگ واقع شده است. انتشار این کشف، دانشمندانی مانند کالین مکنزی، فرانتس ویلهلم جونگهان و برومون را برای انجام تحقیقات و کاوش در این مکان در سال ۱۸۱۴ جذب کرد. در اوایل قرن بیستم، سایت راتو بوکو توسط محقق اف.دی.کی. بوش به‌طور کامل مورد مطالعه قرار گرفت و یافته‌های خود را در گزارشی با عنوان *"کراتون ون راتو بوکو"* منتشر کرد. این گزارش نتیجه گرفت که این ویرانه‌ها بقایای یک "کاخ" کراتون هستند. در طول این تحقیقات، مکنزی همچنین مجسمه‌ای از یک مرد و زن با سر طلایی که یکدیگر را در آغوش گرفته‌اند، پیدا کرد. یک ستون سنگی با تزئیناتی از اشکال جانورگونه که در میان آنها فیل، اسب و دیگران نیز وجود دارند، نیز در میان ویرانه‌ها یافت می‌شود.

کتیبه ۷۹۲ آبهایاگیری ویهارا یکی از معدود شواهد مکتوب کشف شده در محوطه راتو بوکو است. این کتیبه از تجاپورناپانه پانامکارانا یا راکای پنانگکاران (۷۴۶–۷۸۴) نام برده و همچنین از ویهارای واقع در بالای تپه، آبهایاگیری ویهارا، به معنای «ویهارایی بر فراز تپه‌ای که از خطر در امان است» یاد کرده است. از این کتیبه چنین نتیجه گرفته می‌شود که پادشاه پنانگکاران در دوره بعدی سلطنت خود آرزوی پناهگاهی معنوی داشته و در سال ۷۹۲ ویهارایی به نام آبهایاگیری ویهارا ایجاد کرده است. راکای پنانگکاران پیرو پارسای بودیسم ماهایانا بود، یک مجسمه بودای دیانی در این مکان کشف شد که ماهیت اولیه بودایی آن را تأیید کرد. با این وجود، برخی از عناصر هندو نیز در این مکان یافت می‌شوند، مانند کشف مجسمه‌های خدایان هندو: دورگا، گانش و یونی.

به نظر می‌رسد که این مجموعه بعدها توسط یکی از مالکان محلی به نام راکای والائینگ پو کومبایونی به یک دژ کوهستانی تبدیل شده است. بر اساس کتیبه شیواگره که در تاریخ ۱۲ نوامبر ۸۵۶ توسط راکای کایوانگی صادر شد، این مکان به‌عنوان یک دژ دفاعی مورد استفاده قرار می‌گرفت و از صدها سنگ انباشته‌شده تشکیل شده‌بود. این دژ کوهستانی در دوران پایانی پادشاهی ماتارام و در زمان درگیری‌های قدرت مورد استفاده قرار می‌گرفت.

مجموعه راتو بوکو شامل *گوپورا* (دروازه)، *پاسبان*، استخر، *پنداپا*، *پرینگیتان*، *کاپوترن* (محله زنان) و غارهای مراقبه است.

## بقایای باستان‌شناسی
چپ|بندانگشتی|پلان بخش غربی محوطه مرتفع راتو باکا
راتو بوکو ۱۹۶ متر بالاتر از سطح دریا قرار دارد و مساحتی بالغ بر ۲۵۰۰۰۰ متر مربع را پوشش می‌دهد. این بنا به چهار بخش مرکزی، غربی، جنوب شرقی و شرقی تقسیم شده است. بخش مرکزی این مجموعه شامل دروازه‌های اصلی، یک معبد کوره جسدسوزی، یک استخر، یک پایه سنگی و *پاسبان* (یا تالار اجتماعات) است. بخش جنوب شرقی شامل *پندوپو* (غرفه روباز متصل)، *بالای-بالای* (تالار یا ساختمان عمومی)، سه معبد مینیاتوری، یک استخر و یک محوطه محصور است که مردم محلی آن را *کاپوترن* (محله زنان) می‌نامند.

در راتو بوکو، آثاری از سازه‌های احتمالاً سکولار یافت شده است که بر روی فلاتی ساخته شده‌اند که به تراس‌هایی تقسیم شده و توسط دیوارهای سنگی و باروهای سنگی (*تالود*) از یکدیگر جدا شده‌اند. دسترسی به این مکان از طریق یک مسیر شیب‌دار در دامنه شمال غربی فلات، در جهت پرامبانان، امکان‌پذیر بوده است. بقایای سازه‌ای در تراس راتو بوکو شامل مکان‌هایی با نام‌های عامیانه مرتبط با کاخ‌هایی مانند *پاسه‌بان* (غرفه پذیرایی)، *پندوپو* (تالار تماشاگران) و *کاپوترن* (محله زنان) است. یک مجموعه استخر در تراسی در مجاورت ضلع شرقی پندوپو قرار دارد. گروهی از غارهای مصنوعی، احتمالاً برای مدیتیشن، در شمال و جدا از بقیه مکان واقع شده‌اند. این مکان‌های باستانی عبارتند از:

### دروازه اصلی
ورود به نخستینِ سه سکو از میان دروازه‌ای بزرگ و دوطبقه صورت می‌گیرد. در لبهٔ غربی این سکو، دیواری بلند از سنگ آهک نرم و سفید قرار دارد. سکو یا تراس دوم با دیواری از سنگ آندزیت از سکوی نخست جدا شده و از طریق دروازه‌ای به شکل «پادوراکسا» که شامل سه ورودی است — یکی بزرگ‌تر در میان و دو ورودی کوچک‌تر در دو طرف آن — می‌توان به آن دست یافت. سکوی سوم که بزرگ‌ترینِ آن‌هاست، بیشترین تراکم بقایای باستان‌شناسی را در خود جای داده است. میان سکوی دوم و سوم نیز دیوار آندزیتی و دیواره‌ای شیب‌دار دیگر (تالود) قرار دارد و گذرگاه میان آن‌ها نیز از نوع «پادوراکسا» است، با این تفاوت که این‌بار شامل پنج ورودی می‌شود و همچون گذشته، درِ مرکزی از دو درِ کناری بزرگ‌تر است.

روی دروازه اصلی پانابوارا نوشته‌ای از راکای پانابوارا، از نوادگان راکای پانانگکاران، دیده می‌شود. او نام خود را برای مشروعیت بخشیدن به حاکمیت خود بر این کاخ، آنجا حک کرده است.
وسط|بندانگشتی|600x600پیکسل|نمای دروازه جلویی و دیوارهای بزرگ‌ترین تراس از روبرو. در سمت چپ، کوره جسدسوزی قرار دارد.

### کندی باتو پوتیه
*باتو پوتیه* به معنای سنگ سفید است. این بنا از سنگ آهک سفید در ضلع شمالی ردیف اول دروازه در تراس دوم ساخته شده است.

### کندی پمباکران
چپ|بندانگشتی|کاندی پمباکاران، احتمالاً کوره‌سوزی.
فراتر از ردیف دوم دروازه‌ها در تراس سوم، در ضلع شمالی فلات، سازه‌ای شبیه به قسمت پایه معبد با دو تراس به ابعاد حدود ۲۶ در ۲۶ متر وجود دارد. در مرکز تراس بالایی، یک سوراخ مربع شکل خالی رو به پایین وجود دارد. این ساختمان احتمالاً به عنوان کوره جسدسوزی برای سوزاندن اجساد استفاده می‌شده است.

### پاسبان
در فلات تراس سوم، در کنار کندی پمبکاران، چندین سازه سنگی مربعی نیز وجود دارد. روی این سازه‌ها تعدادی *اومپاک* یا سنگ وجود دارد که به عنوان پایه ستون‌های چوبی با سوراخ‌هایی برای نگه داشتن ستون‌ها عمل می‌کنند. این سازه‌ها به عنوان پایه ساختمان بسیار پیشنهاد می‌شوند، زیرا ستون‌ها، دیوار و سقف از مواد آلی ساخته شده‌اند و فقط کف و پایه سنگی هنوز باقی مانده است.

### پندوپو
در سکوی دوم، در بخش جنوب‌شرقی فلات، تالاری به نام «پِندُپو» یا تالار پذیرایی قرار دارد. این بنا محوطه‌ای سنگی به شکل مربع است که با دیواری از سنگ آندزیت احاطه شده و در شمال، غرب و جنوب آن دروازه‌هایی کوچک به سبک «پادوراکسا» تعبیه شده‌اند. در مرکز این محوطهٔ محصور، سکویی سنگی دیده می‌شود که از دو بخش مجزا تشکیل شده است؛ سکوی جنوبی کوچک‌تر از سکوی شمالی است. این سکو در گذشته به‌عنوان پایه و کف سازه‌ای چوبی به کار می‌رفت، زیرا در آن تعدادی سنگ پایه یا «اومپاک» وجود دارد که برای قرار گرفتن ستون‌های چوبی با حفره‌هایی جهت استقرار تیرها ساخته شده بودند. از آن‌جا که ستون‌ها، دیوارها و سقف بنا از مواد فاسدشدنی مانند چوب، پوشش شینگل چوبی (سیراب) یا الیاف نخل سیاه (ایجوک) ساخته شده بودند، هیچ‌یک از آن‌ها تا امروز باقی نمانده‌اند. تنها بخش‌های سنگی پایه‌ها بر جای مانده و تمامی مصالح آلی چوبی ساختمان از بین رفته است.
وسط|بندانگشتی|500x500پیکسل|نمای جلوی ''پندوپو''

### معابد مینیاتوری
بندانگشتی|زیارتگاه‌ها
در ضلع جنوبی *پاندوپو*، زیارتگاه‌های کوچکی به شکل سه معبد مینیاتوری وجود دارد که یک حوض سنگی مربع شکل در جلوی آن قرار دارد. این زیارتگاه احتمالاً به عنوان نوعی زیارتگاه هندو یا بودایی در مجموعه راتو بوکو، کاربرد مذهبی داشته است.

### کاپوترن و محل استحمام
چپ|بندانگشتی|دروازه‌ها و استخر در منطقه ''کاپوترن'' محصور
در سمت شرقی تالار پِندُپو و در سکوی پایین‌تر، چند محوطهٔ محصور با دیوارهایی از سنگ آندزیت قرار دارد که دارای دروازه‌هایی به سبک «پادوراکسا» و راهرویی است که به چند استخر درون آن‌ها منتهی می‌شود. مردم محلی این بخش را «کاپوترن» یا بخش زنان می‌نامند، زیرا باور دارند که این استخرها در گذشته باغ‌های تفریحی ویژهٔ پادشاه و همسران او بوده‌اند.

یک حوضچه (یا چاه) خاص در داخل حمام توسط هندوها مقدس شمرده می‌شود که «آمِرتا مانتانا» نام دارد. اعتقاد بر این است که آب آمرتا برای هر کسی که از آن استفاده کند، شانس می‌آورد. هندوها از آن در مراسم تاور آگونگ، یک روز قبل از روز نیِپی، برای حمایت از دستیابی به خودسازی و بازگشت زمین به هماهنگی اولیه‌اش استفاده می‌کنند.

در شرق استخر، دو سازه با پایه سنگی وجود دارد که احتمالاً بقایای یک ساختمان چوبی هستند که از آن فقط پایه سنگی هنوز باقی مانده است. از این سازه که مشرف به دره‌ای در ضلع شرقی محوطه‌های راتو بوکو است، بازدیدکنندگان می‌توانند کاندی بارونگ، یک مجموعه معبد هندو را در آن سوی دره و در دامنه تپه در شرق، ببینند.

### غار زاهدان
چپ|بندانگشتی|غار زاهدان
در قسمت شمالی *پندوپو*، جدا از بقیه مکان، دو غار وجود دارد که از سنگ‌های رسوبی تشکیل شده‌اند. غار بالایی گوا لانانگ (غار نر) و غار پایینی گوا وادون (غار ماده) نام دارد. در مقابل گوا لانانگ، یک برکه و سه مجسمه وجود دارد. بر اساس تحقیقات، این مجسمه به نام اکشوبهیه، یکی از پانتئون‌های بوداساتوا، شناخته می‌شود. این غار احتمالاً به عنوان مکانی برای مراقبه مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

## بودیسم و هندوئیسم
سایت راتو بوکو آثار باستانی کوچک بسیاری از جمله مجسمه‌های هندو (دورگا، گانشا، گارودا، یک لینگا و یک یونی) و بودایی (سه بودای ناتمام دیانی) را به دست داده است. سایر یافته‌ها شامل سرامیک و کتیبه‌ها است؛ یک بشقاب طلایی با نوشته «اوم رودرا یا ناما سواها» به عنوان شکلی از پرستش رودرا به عنوان نام دیگر شیوا. این ثابت کرد که هندوها و بودایی‌ها با تساهل یا تلفیقی از عقاید در کنار هم زندگی می‌کنند.

## توابع
چپ|بندانگشتی|کتیبه راتو بوکو
با وجود حجم و تنوع زیاد آثار به‌دست‌آمده از محوطه، کارکرد دقیق مجموعهٔ راتو بوکو هنوز به‌طور قطعی مشخص نیست. برخی پژوهشگران بر این باورند که این مکان کاخی از دوران پادشاهی مَتارام باستان بوده است، در حالی که گروهی دیگر آن را صومعه‌ای بودایی تفسیر می‌کنند. گروه سومی نیز اعتقاد دارد که این محل برای استراحت و تفریح ساخته شده بوده است. کتیبه‌ها نشان می‌دهند که این مکان دست‌کم در قرون هشتم و نهم میلادی مورد استفاده قرار داشته است. پنج کتیبه به خط پیشا-ناگری و زبان سانسکریت از ساخت معبدی برای آوالوکیتشوره‌ه سخن می‌گویند. یکی از کتیبه‌ها به ساخت صومعه‌ای بودایی بر اساس الگوی آبهایگیری ویهارا (به معنای «صومعه‌ای بر تپه‌ای آرام») در سری‌لانکا اشاره دارد، جایی که گروهی از راهبان جنگل‌نشین زاهد در آن اقامت داشتند. سه کتیبهٔ دیگر که تاریخ آن‌ها با ۷۷۸ ساکا یا ۸۵۶ میلادی مطابقت دارد، به زبان جاوه‌ای کهن و سانسکریت شاعرانه نوشته شده‌اند و از برپایی دو لینگا (نمادهای آیین هندو) سخن می‌گویند. کتیبه‌ای دیگر که تاریخ ندارد نیز از برپایی لینگایی به نام هارا به فرمان شاه کالاسوبهوا یاد می‌کند.

## افسانه پادشاه بوکو
شاه بُکو شخصیتی افسانه‌ای است که در افسانه عامیانه لورو جونگرنگ شناخته می‌شود. این افسانه کاخ راتو بُکو، تندیس دورگا در معبد پرامبانان (که در باور مردم محلی همان لورو جونگرنگ است) و منشأ مجموعه معبد سِوو در نزدیکی آن را به هم مرتبط می‌سازد. بر پایهٔ این داستان، شاهزاده باندونگ بُندووسو عاشق شاهزاده‌خانم لورو جونگرنگ، دختر شاه بُکو شد؛ اما او پیشنهاد ازدواج را رد کرد، زیرا باندونگ بُندووسو پدرش، شاه بُکو، را کشته و بر پادشاهی‌اش فرمان می‌راند. باندونگ بُندووسو بر ازدواج پافشاری کرد و سرانجام لورو جونگرنگ ناچار شد با آن موافقت کند، ولی شرطی گذاشت: باندونگ باید در یک شب برای او هزار معبد بسازد. باندونگ در مراقبه فرورفت و انبوهی از ارواح و دیوها را از دل زمین فراخواند. آن‌ها موفق شدند ۹۹۹ معبد را بسازند. لورو جونگرنگ سپس ندیمه‌هایش را بیدار کرد و دستور داد تا شروع به کوبیدن برنج کنند. این صدا خروس‌ها را بیدار کرد و خروس‌ها بانگ صبح سر دادند. دیوها با شنیدن صدای صبح پنداشتند که خورشید در حال طلوع است و به زیر زمین بازگشتند. بدین ترتیب شاهزاده فریب خورد و در انتقام، لورو جونگرنگ را نفرین کرد و به تندیس سنگی بدل ساخت. بر پایهٔ سنت‌های محلی، آن تندیس همان تصویر دورگا در حجرهٔ شمالی معبد شیوا در پرامبانان است که هنوز با نام لورو جونگرنگ («دوشیزه باریک‌اندام») شناخته می‌شود.

## نگارخانه

پرونده:Ratuboko_I.jpg|جایگزین=Entrance to the site in late 2019, notice the excavated original path| ورود به محل در اواخر سال ۲۰۱۹، به مسیر اصلی حفاری شده توجه کنید
پرونده:Keraton_Ratu_Boko-Ukiran_2.jpg|جایگزین=Kala carving on the stair railing| کنده‌کاری کالا روی نرده راه پله
پرونده:Ratuboko_II.jpg|جایگزین=View from the upper gates| نمای دروازه‌های بالایی
پرونده:Baths_at_the_Ratu_Boko_Complex.jpg|جایگزین=The baths at the back of the complex| حمام‌های پشت مجموعه
پرونده:Ratuboko_Gate.jpg|جایگزین=Hindus collecting sacred water from Ratu Boko pool| هندوها در حال جمع‌آوری آب مقدس از استخر راتو بوکو


## جستارهای وابسته
* بوروبودور
* پرامبانان

## منابع

رده:پرامبانان
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:قاب نقشه جعبه اطلاعات بدون شناسه مرتبط OSM در ویکی‌داده
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در اندونزی
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:معبدهای بودایی سده ۹ (میلادی)