پرتقال یافا

**پرتقال یافا** ( ) گونه‌ای از پرتقال با دانه‌های کم و پوستی سفت است که آن را بسیار صادراتی می‌کند. این پرتقال توسط کشاورزان عرب در اواسط قرن نوزدهم در فلسطین عثمانی پرورش داده شد و نام خود را از شهر یافا گرفته است که برای اولین بار برای صادرات در آنجا تولید شد. پرتقال‌های یافا به خاطر طعم شیرینشان شناخته می‌شوند.

در طول مهاجرت اولیه یهودیان صهیونیست به فلسطین در اواخر قرن نوزدهم، تجارت نگهداری از باغ‌ها و صادرات پرتقال، یک سرمایه‌گذاری مشترک بین یهودیان و اعراب مستقر در بندر یافا بود. امروزه، پرتقال یافا در کنار پرتقال ناول و پرتقال تلخ، یکی از سه گونه اصلی میوه‌ای است که در مدیترانه کشت می‌شود. این میوه در فلسطین، اسرائیل، قبرس، عراق، لبنان، سوریه، اردن و ترکیه کشت می‌شود.

## ویژگی‌ها
راست|بندانگشتی|تصویرسازی پرتقال یافا اثر جی. ماریون شول
پرتقال یافا که با نام شاموتی نیز شناخته می‌شود، تقریباً بدون دانه است و طعمی «عالی» و «شیرین و لطیف» دارد. دو نوع اصلی دیگر پرتقال که در این منطقه کشت می‌شوند، پرتقال ناف‌دار و پرتقال تلخ هستند؛ نوع تلخ آن در ایران برای پوستش پرورش داده می‌شود. پرتقال یافا با شکل بیضی و پوست ضخیم و نارنجی‌رنگ خود شناخته می‌شود که معمولاً به‌راحتی از میوه جدا می‌شود. پوست مقاوم آن باعث شده «برای صادرات بسیار مناسب» باشد. از آن‌جا که این نوع پرتقال آب کمی تولید می‌کند و تمایل به تلخی تأخیری دارد، برای تولید آب‌میوه مناسب نیست، هرچند ماندگاری خوبی دارد.

پرتقال‌های یافا در برابر سرما بسیار مقاوم هستند و این به آنها اجازه می‌دهد تا در خارج از مناطق نیمه‌گرمسیری که معمولاً با پرورش پرتقال مرتبط هستند، رشد کنند. پرتقال‌های یافا به *[[کپک سیاه|آلترناریا]]*، نوعی قارچ، حساس هستند و مستعد سال‌آوری متناوب هستند. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (سپتامبر ۲۰۲۱)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

## تاریخچه
بندانگشتی|نقشه سال ۱۸۴۱ یافا که مزارع پرتقال را نشان می‌دهد
منطقهٔ شامات که در تقاطع آفریقا، آسیای غربی و اروپا قرار دارد، در دورهٔ پایانی امپراتوری عثمانی (۱۲۰۰ تا ۱۹۰۰ میلادی) تولیدکنندهٔ مجموعه‌ای از کالاهای صادراتی از طریق شبکه‌های توزیع امپراتوری و جهانی بود. از جمله این کالاها می‌توان به صابون نابلسی، شکر، جو، پرتقال و پنبه اشاره کرد. با اینکه پنبه در سراسر منطقه تأثیرگذار بود، تنها کالایی که همچنان به‌عنوان نماد تولید در فلسطین باقی مانده، پرتقال یافا است.

پرتقال یافا گونه‌ای جدید بود که توسط کشاورزان عرب پس از ظهور در اواسط قرن نوزدهم به عنوان یک جهش روی درختی از گونه «بلدی» در نزدیکی شهر یافا، توسعه داده شد. در حالی که پرتقال ترش توسط بازرگانان محلی از چین و هند به سمت غرب آورده شد، که ممکن است آن را به سیسیل و اسپانیا معرفی کرده باشند، پرتقال یافا از پرتقال شیرین که توسط واسکو دا گاما، کاوشگر پرتغالی، در سال ۱۴۹۸ از چین به منطقه مدیترانه آورده شد، توسعه یافت.

پس از جنگ کریمه (۱۸۵۳–۱۸۵۶)، مهم‌ترین نوآوری در کشاورزی محلی، گسترش سریع کشت مرکبات بود. مهم‌ترین گونه کشت شده، پرتقال یافا (شاموطی) بود و اشاره به صادرات آن به اروپا برای اولین بار در گزارش‌های کنسولی بریتانیا در دهه ۱۸۵۰ دیده می‌شود. یکی از عواملی که در رشد بازار صادرات ذکر شده است، توسعه کشتی‌های بخار در نیمه اول قرن نوزدهم بود که امکان صادرات پرتقال به بازارهای اروپایی را در عرض چند روز به جای چند هفته فراهم کرد. دلیل دیگری که برای رشد این صنعت ذکر شده است، فقدان نسبی کنترل اروپا بر کشت پرتقال در مقایسه با پنبه بود که قبلاً محصول اصلی کالایی فلسطین بود، اما پرتقال یافا از آن پیشی گرفت.

صادرات پرتقال از ۲۰۰٬۰۰۰ عدد در سال ۱۸۴۵ به ۳۸ میلیون عدد تا سال ۱۸۷۰ افزایش یافت. در آن دوره، باغ‌های مرکبات عمدتاً در مالکیت بازرگانان و شخصیت‌های برجستهٔ فلسطینی بودند، نه کشاورزان خرد؛ زیرا پرورش این میوه‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری کلان بود و تا چند سال بازدهی نداشت. میوه‌هایی با برچسب «یافا» نخستین‌بار در سال ۱۸۷۰ توسط یک مستعمرهٔ آلمانی تمپلر به بازار عرضه شدند. در گزارشی از سال ۱۸۷۲، یک جهانگرد اروپایی می‌نویسد: «اطراف یافا باغ‌های پرتقالی قرار دارند که به‌حق مورد ستایش‌اند و منبع قابل‌توجهی از ثروت برای مالکانشان به‌شمار می‌روند. ارزش سالانهٔ میوه‌های تولیدشده در یافا حدود ۱۰٬۰۰۰ پوند اعلام شده است.» در دههٔ ۱۸۸۰، کشاورز آمریکایی به نام اچ.اس. سنفورد تلاش کرد پرتقال یافا را در فلوریدا پرورش دهد.

رونق صنعت پرتقال باعث افزایش علاقه و مشارکت اروپایی‌ها در توسعه پرتقال یافا شد. در سال ۱۹۰۲، مطالعه‌ای در مورد رشد صنعت پرتقال توسط مقامات، مالکان مختلف و بازارهای اصلی صادرات آنها را انگلستان، ترکیه، مصر و اتریش-مجارستان مشخص کرد. در حالی که روش‌های سنتی کشت عربی «ابتدایی» تلقی می‌شدند، مطالعه عمیق هزینه‌های مالی مربوطه نشان می‌دهد که آنها در نهایت از شرکت‌های صهیونیستی-اروپایی که حدود دو دهه بعد از آنها پیروی کردند، مقرون به صرفه‌تر بودند.
بندانگشتی|بسته‌بندی پرتقال اسرائیلی، ۱۹۲۱
طبق تحقیقات هوپ سیمپسون در سال ۱۹۳۰، «کشت پرتقال که توسط اعراب قبل از شروع اسکان یهودیان معرفی شد، در نتیجه آن اسکان تا حد زیادی توسعه یافته است. شکی نیست که اوج کمالی که تکنیک کاشت و پرورش پرتقال و گریپ فروت در فلسطین به آن رسیده است، به دلیل روش‌های علمی کشاورزان یهودی است.»

مشارکت در پرورش و صادرات این پرتقال‌ها نمونه‌ای از همکاری اعراب و یهودیان با وجود افزایش تنش‌های سیاسی بود.
بندانگشتی|باغ‌های پرتقال در بیر سلیم قبل از جنگ ۱۹۴۸
تا پایان سال ۱۹۲۸، یهودیان ۳٬۰۰۰ هکتار (۳۰٬۰۰۰ دونم) از مجموع ۶٬۰۰۰ هکتار (۶۰٬۰۰۰ دونم) باغ‌های پرتقال منطقه را خریداری کرده بودند. پیش از جنگ جهانی اول، قیمت هر دونم زمین در باغ پرتقال بارور بین ۵۰ تا ۷۵ پوند استرلینگ بود، اما تا سال ۱۹۲۹، همان باغ‌ها با قیمت ۱۵۰ تا ۲۰۰ پوند استرلینگ معامله می‌شدند. در سال ۱۹۳۳، تولید پرتقال توسط مالکان یهودی از تولید مالکان عرب پیشی گرفت. تا سال ۱۹۳۹، باغ‌های پرتقال متعلق به یهودیان و عرب‌ها در فلسطین مجموعاً ۳۰٬۰۰۰ هکتار (۷۵٬۰۰۰ جریب) را پوشش می‌دادند، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ کارگر را به کار گرفته بودند و محصول آن‌ها یکی از صادرات اصلی کشور محسوب می‌شد. در طول جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹–۱۹۴۵)، کشت مرکبات کاهش یافت و تولید پرتقال توسط مالکان عرب بار دیگر از تولید مالکان یهودی پیشی گرفت.

پس از جنگ ۱۹۴۸، صنعت پرورش پرتقال به عنوان یک «پروژه پیشگام جنبش کارگری» ارائه شد که «خالی از هرگونه حضور اعراب» بود. پاکسازی قومی قابل توجهی از اعراب فلسطینی توسط صهیونیست‌های یهودی پس از نکبت بین سال‌های ۱۹۴۷ تا ۱۹۴۸ و تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ رخ داد. بسیاری از مزارع متعلق به اعراب فلسطینی متعاقباً به عنوان بخشی از سلب مالکیت زمین‌هایشان از صاحبانشان دزدیده شد.

## میراث

پرتقال‌های یافا در اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی بین ماه‌های نوامبر و مارس برداشت می‌شوند و فصل بازاریابی از سپتامبر آغاز می‌شود و تا آوریل ادامه دارد. بیش از نیمی از محصول سالانه صادر می‌شود و اسرائیل تأمین‌کننده اصلی سایر مرکبات به اتحادیه اروپا است. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، پرتقال‌های یافا به نمادها و سمبل‌های دولت اسرائیل تبدیل شدند. کاهش عمومی اهمیت کشاورزی برای اقتصاد اسرائیل، محدودیت‌های شدید منابع آب موجود و اتکا به کارگران مهاجر، بهره‌وری را کاهش داده است. با این وجود، اسرائیل که تحت الشعاع صنایع تولیدی مانند الماس و ابزار دقیق قرار گرفته است، همچنان به صادرات تعداد زیادی مرکبات به اروپا ادامه می‌دهد.

پرتقال *یافا* همچنین به خاطر لقب «پرتقال بزرگ» که به شهر تل‌آویو-یافو داده شده، شناخته می‌شود.

پرتقال همچنین نمادی برای فلسطینیان است؛ سرزمین پرتقال‌های غمگین (به عربی: أرض البرتقال الحزین) عنوان داستان معروفی از غسان کنفانی، روزنامه‌نگار و نویسنده فلسطینی است که به بررسی نکبت از نگاه کودکی خردسال می‌پردازد که در یک باغ پرتقال در فلسطین زندگی و بزرگ شده است. پرتقال به عنوان نمادی قوی برای ارتباط فلسطینیان با سرزمین‌هایشان و خسارات عظیمی که متحمل شده‌اند، به کار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* کشاورزی در اسرائیل
* کیک‌های جافا

## منابع

رده:اختراع‌های فلسطینی
رده:ارقام پرتقال
رده:تاریخ سرزمین فلسطین
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:صفحه‌هایی که از تصویر چندگانه با مقیاس خودکار استفاده می‌کنند
رده:کشاورزی در اسرائیل
رده:گیاگان غرب آسیا
رده:محصولات کشاورزی از خاستگاه آسیا
رده:نمادهای ملی فلسطین