فلسفه سورن کی‌یرکگور

بندانگشتی|طراحی ناتمام کی‌یرکگور توسط پسر عمویش نیلز کریستین کی‌یرکگور ، ۱۸۴۰
**فلسفه سورن کی‌یرکگور** () تأثیر عمده‌ای در توسعه فلسفه قرن بیستم، به‌ویژه اگزیستانسیالیسم و پست‌مدرنیسم داشته است. سورن کی‌یرکگور فیلسوف دانمارکی قرن نوزدهم بود که بسیاری او را «پدر اگزیستانسیالیسم» می‌خوانند، برخی به او برچسب اگزیستانسیالیست می‌زنند. فلسفه او همچنین بر توسعه روان‌شناسی وجودی تأثیر گذاشت.

کی‌یرکگور جنبه‌هایی از نظام‌های فلسفی را که توسط فیلسوفان پیش از او مانند هگل و هگلی‌های دانمارکی مطرح شد، مورد انتقاد قرار داد. او به‌طور غیرمستقیم تحت‌تأثیر فلسفه امانوئل کانت بود. او خود را با الگوی فلسفه‌ای که در سقراط یافته بود سنجید، که هدف آن جلب توجه فرد به سیستم‌های تبیینی نیست، بلکه بیشتر به مسئله چگونگی وجود فرد می‌پردازد.

یکی از موضوعات تکرارشونده فلسفه کی‌یرکگور اهمیت سوبژکتیویته است که به نحوه ارتباط مردم با حقایق (عینی) مربوط می‌شود. او در *«نتیجه‌گیری پس‌نوشته‌های غیرعلمی به بخش‌های فلسفی*» استدلال می‌کند که «ذهنیت حقیقت است» و «حقیقت ذهنیت است». کی‌یرکگور بیان می‌کند که اساساً حقیقت فقط کشف حقایق عینی نیست؛ درحالی‌که حقایق عینی مهم هستند، عنصر دوم و حیاتی‌تری از حقیقت وجود دارد که شامل نحوه ارتباط فرد با آن موضوعات واقعی است. از آن‌جایی که از منظر اخلاقی، نحوه عمل از هر موضوع واقعی مهمتر است، حقیقت را باید در ذهنیت یافت تا عینیت.

## نام مستعار
بسیاری از نوشته‌های قبلی کی‌یرکگور از ۱۸۴۳ تا ۱۸۴۶ با نام مستعار نوشته شده بودند. او در کتاب ''نقطه‌نظر کاری‌ام به‌عنوان نویسنده'' توضیح داد که آثاری که با نام مستعار نوشته شده است، از دیدگاه‌هایی نوشته شده‌اند که متعلق به او نیست: درحالی‌که کی‌یرکگور نویسنده‌ای مذهبی بود، نویسندگان مستعار او از دیدگاه‌هایی نوشتند که از منظر زیبایی‌شناسی یا نظری و با نام *آنتی-کلیماکوس* که نامی در برابر کلیماکوس بود، می‌نوشتند. نویسنده‌ای مستعار که پس از نگارش *نقطه نظر* ایجاد شد: آنتی-کلیماکوس نویسنده‌ای مذهبی است که از دیدگاه مسیحی چنان ایدئال می‌نویسد که کی‌یرکگور نمی‌خواست آرای او را به خود نسبت دهد.

از آن‌جا که نویسندگان با نام مستعار از دیدگاه‌هایی می‌نویسند که متعلق به کی‌یرکگور نیست، برخی از فلسفه‌های ذکرشده در آثار او ممکن است باورهای خود کی‌یرکگور را منعکس نکنند. درست همان‌طور که سایر فیلسوفان در مقالات خود دیدگاه‌هایی را برای بحث و انتقاد مطرح می‌کنند، کی‌یرکگور نیز نام مستعار را برای بررسی عمیق یک دیدگاه خاص استفاده می‌کند، که در برخی موارد ممکن است یک یا دو کتاب را به استفاده از یک نام اختصاص دهد و در آن کی‌یرکگور یا نام مستعار دیگری را نقد کنند. برای مثال نویسنده با نام مستعار *یوهانس کلیماکوس،* مسیحی نیست و از دیدگاه غیرمسیحی استدلال می‌کند. آنتی-کلیماکوس، همان‌طور که قبلاً ذکر شد یک مسیحی است و از دیدگاه مسیحی متدین استدلال می‌کند. کی‌یرکگور باورهای خود را در بین این دو نویسنده قرار می‌دهد.

بیشتر نوشته‌های فلسفی و دینی کی‌یرکگور از ۱۸۴۶ تا ۱۸۵۵ توسط خودش نوشته و تألیف شد و هیچ نام مستعاری برای این آثار قائل نشد. متعاقباً، این آثار توسط اکثر محققان منعکس‌کننده عقاید خود کی‌یرکگور در نظر گرفته می‌شوند. در مقاله حاضر که  درباره فلسفه کی‌یرکگور است، به نویسنده، اعم از مستعار یا غیرمستعار اشاره می‌کند.

## مضامین فلسفه کی‌یرکگور

### بیگانگی
بیگانگی اصطلاحی است که فیلسوفان به طیف وسیعی از پدیده‌ها، از جمله هرگونه احساس جدایی و نارضایتی از جامعه به‌کار می‌برند. احساس این‌که یک فروپاشی اخلاقی در جامعه وجود دارد. احساس ناتوانی در برابر استحکام نهادهای اجتماعی؛ ماهیت غیرشخصی و غیرانسانی سازمان‌های اجتماعی در مقیاس‌های بزرگ و دیوان‌سالارانه. کی‌یرکگور مفهوم بیگانگی را می‌شناسد و می‌پذیرد، و آن را با عبارات بدیع خود بیان می‌کند و می‌فهمد. از نظر کی‌یرکگور، عصر حاضر عصری انعکاسی است؛ عصری که به عینیت و اندیشه به‌جای عمل، سخن گفتن از آرمان‌ها به‌جای کنش، بحث درباره کنش، عمومیت و اعلان بر واقعیت، و خیال بر دنیای واقعی ارزش می‌دهد. از نظر کی‌یرکگور، به‌دلیل فقدان یافتن اُتوریته واقعی و مشروع، معنای ارزش‌ها از زندگی حذف شده است. انسان‌های خودآگاه به‌جای افتادن در هر اتوریته ادعایی، هر کتاب مقدس، هر «حرف» یا هر ندای بزرگ و ماندگار دیگری، باید با یک عدم قطعیت وجودی روبه‌رو شوند.

بشریت معنا را از دست داده است، زیرا معیار پذیرفته‌شده واقعیت و حقیقت، تفکر مبهم و ذهنی است؛ چیزی که با منطق، تحقیق تاریخی یا تحلیل علمی قابل اثبات نیست. انسان‌ها نمی‌توانند در زندگی به انتخاب‌ها فکر کنند، باید آن‌ها را زندگی کنند. و حتی آن دسته از انتخاب‌هایی که به آن‌ها فکر می‌کنند، زمانی که خود زندگی رسم می‌شود، متفاوت می‌شوند. از نظر کی‌یرکگور، نوع عینیتی که یک دانشمند یا مورخ ممکن است از آن استفاده کند، اصل مطلب نیست؛ انسان‌ها انگیزه ندارند و از طریق عینیت محض معنایی در زندگی پیدا نمی‌کنند. در عوض، آن‌ها عینیت محض را از طریق اشتیاق، میل و تعهد اخلاقی و مذهبی می‌یابند. این پدیده‌ها به‌طور عینی قابل اثبات نیستند؛ و از طریق هیچ‌گونه تحلیلی از جهان خارج به‌وجود نمی‌آیند. آن‌ها از طریق یک رابطه مستقیم بین یک فرد و جهان خارج به‌وجود می‌آیند. در این‌جا تأکید کی‌یرکگور بر رابطه است تا تحلیل. این رابطه نوعی نگاه به زندگی است که از بررسی عینی طفره می‌رود.

کی‌یرکگور در تحلیل از عصر حاضر از عباراتی استفاده می‌کند که با نظریه ازخودبیگانگی هگل و مارکس شباهت دارند، اما دقیقاً منطبق نیستند. عقیده کی‌یرکگور صریحاً به این معناست که انسان‌ها از خدا بیگانه هستند زیرا بیش از حد در دنیا غرق شده‌اند. انسان‌ها باید روح خود را از دنیایی که در واقع متعلق به خداست به‌دست آورند. کی‌یرکگور مانند کارل مارکس علاقه‌ای به نبردهای بیرونی ندارد. دغدغه او مبارزه درونی برای ایمان است.

آلبر کامو نیز درباره ایده غریبه بودن در جهان نوشت، اما معنای کی‌یرکگور درباره غریبه را معکوس کرد. برای کامو غریبه کسی بود که در جهان زندگی می‌کرد و مجبور بود به شیوه‌ای مسیحی زندگی کند، حتی اگر نمی‌خواست مسیحی باشد. اما کی‌یرکگور درباره فرد مسیحی‌ای بحث می‌کرد که می‌خواهد مسیحی‌ای باشد که در جهانی زندگی می‌کند که مسیحی نیست. هم کامو و هم کی‌یرکگور نسبت به دموکراسی مسیحی که در آن همه مجبور به مشارکت در مسیحیت هستند نظر مشترکی داشتند، زیرا معتقد بودند آزادی انتخاب وجود ندارد و در یک دموکراسی غیرمسیحی هیچ کس اجازه ندارد در مسیحیت مشارکت فعال داشته باشد. کی‌یرکگور مخالف تأیید مسیحیت بود، برای او مسیح تنها مرجع بود. کامو نگرش وجودی را «خودکشی فلسفی» نامید. او آن را در *[[افسانه سیزیف]]* آورده است:

کی یرکگور در ''سه گفتار سازنده'' (۱۸۴۳) و *[[پایان‌نامه غیرعلمی پس‌نوشته‌های فلسفی]]* (۱۸۴۶) آن را این‌گونه بیان کرد:

### انتزاع
یکی از عناصر نقد کی‌یرکگور از مدرنیته در اثر اجتماعی-سیاسی او، دو عصر: مروری ادبی، پول است؛ که او آن را انتزاع می‌نامد. انتزاع چیزی است که فقط در واقعیت ارتساز (به آلمانی: ersatz) واقعیت دارد. محسوس نیست و فقط در یک بافت مصنوعی معنا دارد که در نهایت در خدمت اهداف فریبنده و گمراه‌کننده است. یک محصول فکری است که نه اکنون و نه در آینده واقعیت ملموسی ندارد.

پول چگونه یک انتزاع است؟ پول این توهم را ایجاد می‌کند که رابطه مستقیمی با کاری که انجام می‌شود دارد. یعنی کاری که یک نفر انجام می‌دهد این‌قدر ارزشش  برابر است با این همه پول. با این حال، در واقعیت، کاری که فرد انجام می‌دهد، بیان این است که شخص چه کسی است. اهداف فرد در زندگی و معنای مرتبط را بیان می‌کند. به‌عنوان یک فرد، کاری که انجام می‌دهد قرار است درک بیرونی رابطه او با دیگران و جهان باشد. این روشی است که شخص برای تبدیل جهان به مکانی بهتر برای خود و دیگران است. کاری که تقلیل کار به ارزش پولی انجام می‌دهد این است که واقعیت انضمامی کشمکش‌های روزمره فرد با جهان، برای دادن شکل و معنا دادن به آن، با یک انتزاع جایگزین شود. کی‌یرکگور ابراز تأسف می‌کند که «یک مرد جوان امروز به توانایی‌ها یا مهارت‌ها یا عشق به یک دختر زیبا یا شهرتش حسادت می‌کند، نه! او به پولش حسادت می‌کند. مرد جوان می‌گوید به من پول بدهید و من خواهم گفت، خوب باش» کی‌یرکگور فکر می‌کند که این تأکید بر پول منجر به انکار موهبت‌های روح برای افراد فقیر و بدبخت می‌شود.

در زیر سه نقل قول در مورد ایده کی‌یرکگور از انتزاع وجود دارد که نمی‌توان بدون تفکر در مورد انضمام به آن فکر کرد. او از جهان تاریخی، کلی، به فردی واحد و خاص حرکت می‌کند. اولی از انسان اصیل و دومی از اخلاق‌شناس در *یا این/یا آن* و سومی از کتابی که همه آثار قبلی او را توضیح می‌داد: پایان‌نامه غیرعلمی پس‌نوشته‌های فلسفی.

### مرگ
مرگ اجتناب‌ناپذیر و از نظر زمانی غیرقابل پیش‌بینی است. کی‌یرکگور معتقد بود که افراد باید صمیمانه و اکیداً حقیقت این واقعیت را درک کنند تا عاشقانه زندگی کنند. کی‌یرکگور جامعه را به انکار مرگ متهم می‌کند. اگرچه مردم مرگ را در اطراف خود می‌بینند و به‌عنوان یک واقعیت عینی درک می‌کنند که همه خواهند مرد، اما تعداد کمی از مردم واقعاً، ذهنی و درونی می‌دانند که روزی خواهند مرد. برای مثال، کی‌یرکگور در کتاب *پایان‌نامه غیرعلمی پس‌نوشته‌های فلسفی* خاطرنشان می‌کند که مردم هرگز به این فکر نمی‌کنند که بگویند: «قطعاً در مهمانی شما شرکت خواهم کرد، اما باید در مورد احتمال ریزش سقف که من را خواهد کشت تجدید نظر کنم؛ زیرا در آن صورت نمی‌توانم در مهمانی شرکت کنم.» تا آنجا که به کی‌یرکگور مربوط می‌شود، این یک شوخی است. اما در مورد فکر مرگ جدیت دخیل است. کی‌یرکگور در *[[سه گفتار سازنده (1844)|سه گفتار سازنده]]* (1844) در مورد مرگ چنین گفت:

### ترس یا اضطراب
برای نویسنده کی‌یرکگور، *ویگیلیوس هاوفنینسیس* (نام مستعار)، اضطراب/ترس/انگست (بسته به ترجمه و زمینه) ترس غیرمتمرکز است. هاوفنینسیس از مردی استفاده می‌کند که در لبه یک ساختمان بلند یا صخره ایستاده است. او از این ارتفاع می‌تواند همه احتمالات زندگی را ببیند. او به این فکر می‌کند که اگر فقط خودش را با قدرت انتخاب خود بیندازد، به چه چیزی می‌تواند تبدیل شود. تا زمانی که آن‌جا می‌ایستد، در چهارراه زندگی ایستاده است و نمی‌تواند تصمیم بگیرد. صرف این واقعیت که فرد امکان و آزادی انجام کاری، حتی وحشتناک‌ترین احتمالات را دارد، باعث ایجاد احساسات بی‌حد و حصر می‌شود. هاوفنینسیس این را «سرگیجه آزادی» نامید.

هاوفنینسیس در *[[مفهوم اضطراب]]* بر اولین اضطراب تجربه‌شده توسط انسان تمرکز می‌کند: انتخاب آدم برای خوردن یا نخوردن از درخت ممنوعه حکمت خدا. از آن‌جایی که مفاهیم خیر و شر قبل از خوردن سیب، که اکنون به آن گناه نخستین می‌گویند، به وجود نیامده بود، آدم هیچ مفهومی از خیر و شر نداشت و نمی‌دانست که خوردن از درخت بد است. چیزی که او می‌دانست این بود که خدا به او گفت که از میوه درخت نخور. اضطراب از آن‌جا ناشی می‌شود که خود نهی خداوند به این معناست که آدم آزاد است و می‌تواند انتخاب کند که از خدا اطاعت کند یا نه. پس از خورده شدن میوه از درخت، گناه متولد شد. پس از نظر کی‌یرکگور اضطراب مقدم بر گناه است و این اضطراب است که آدم را به گناه می‌کشاند. هاوفنینسیس اشاره می‌کند که اضطراب پیش‌فرض گناه موروثی است.

هاوفنینسیس اشاره می‌کند که اضطراب راهی برای نجات بشریت نیز هست. اضطراب ما را از انتخاب‌ها، خودآگاهی و مسئولیت شخصی آگاه می‌کند و ما را از حالت بی‌واسطه‌ای ناخودآگاه به حالت بازتابی خودآگاه می‌رساند. (سارتر این اصطلاحات را هوشیاری پیش‌بازتابی و آگاهی انعکاسی می‌نامد.) یک فرد از طریق تجربه ترس خودآگاه می‌شود. بنابراین، اضطراب ممکن است یک احتمال برای گناه باشد، اما اضطراب می‌تواند شناخت یا تحقق هویت واقعی و آزادی‌های خود نیز باشد.

### ناامیدی
کی‌یرکگور به‌عنوان مؤلف کتاب ''بیماری منتهی به مرگ'' استدلال می‌کند که خود انسان ترکیبی از جنبه‌های مختلف است که باید در تعادل آگاهانه قرار گیرند: متناهی، نامتناهی، آگاهی از «رابطه این دو با خودش» و آگاهی از «قدرتی که خود را مطرح می‌کند». متناهی (محدودیت‌هایی مانند محدودیت‌هایی که بدن فرد یا شرایط خاص تحمیل می‌کند) و نامتناهی (آن ظرفیت‌هایی که ما را از محدودیت‌هایی مانند تخیل رها می‌کنند) همیشه در حالت تنش وجود دارند. آن تنش بین دو جنبه از «خود» که باید به تعادل برسد. زمانی که خود از تعادل خارج است، یعنی درک اشتباهی از این‌که کیست دارد، زیرا بیش از حد خود را بر اساس شرایط محدود‌کننده خود تصور می‌کند (بنابراین نمی‌تواند آزادی خود را برای تعیین این‌که چه خواهد بود تشخیص دهد). نکته قابل توجه این‌که آنتی-کلیماکوس می‌گوید که فرد می‌تواند ناامید باشد حتی اگر کاملاً احساس خوشبختی کند. ناامیدی فقط یک احساس نیست، به معنای عمیق‌تر، از دست دادن خود است، یعنی حالتی را توصیف می‌کند که فرد تصور اشتباهی از خود دارد.

### فردیت
از نظر کی‌یرکگور، فردیت واقعی خودخواهی نامیده می‌شود. آگاه شدن از خود واقعی ما وظیفه و تلاش واقعی ما در زندگی است. این یک الزام اخلاقی و همچنین مقدماتی برای درک دینی واقعی است. افراد می‌توانند در سطحی پایین‌تر از خود واقعی خودشان باشند. برای مثال، ما می‌توانیم به سادگی با لذت‌هایمان زندگی کنیم؛ ارضای امیال، تمایلات یا حواس‌پرتی‌ها. به این ترتیب، ما بدون جهت یا هدف از زندگی عبور می‌کنیم. برای داشتن یک جهت، باید هدفی داشته باشیم که معنای زندگی ما را برای ما مشخص کند.

کی‌یرکگور در *بیماری منتهی به مرگ* به‌طور خاص با خود به‌عنوان محصول روابط می‌پردازد. به این معنا، انسان از رابطه بین نامتناهی و متناهی ناشی می‌شود. این یک خود واقعی ایجاد نمی‌کند، زیرا یک انسان می‌تواند بدون «خود» همان‌طور که او آن را تعریف می‌کند زندگی کند. در عوض، خود یا توانایی ایجاد خود از رابطه با مطلق یا خدا (خود تنها از طریق ارتباط با خدا قابل تحقق است) به‌عنوان رابطه‌ای بین رابطه متناهی و نامتناهی که به انسان مربوط می‌شود پدید می‌آید. این یک رابطه مثبت خواهد بود.

### ترحم (شور)
از نظر کی‌یرکگور، برای درک امر مطلق، ذهن باید خود را به طور ریشه‌ای از محتوای عینی خالی کند. آنچه از این خالی شدن حمایت می‌کند، میل به امر مطلق است. کی‌یرکگور نام این میل را پاتوس: *شور* می‌گذارد.

در راستای این فلسفه، برخی از محققان شباهت‌هایی را بین مفهوم رواقیون از آپاتیا و حقیقت ذهنی به‌عنوان عالی‌ترین شکل حکمت ترسیم کرده‌اند. برای رواقیون، شور آشفتگی است که انسان باید به شیوه‌ای مشابه مفهوم حقیقت عینی کی‌یرکگور بر آن غلبه کند.

به گفته کی‌یرکگور، خود انسان چیزی را می‌خواهد که فراتر از عقل است. همان‌طور که افلاطون زمانی نوشت، میل خود به نظر میل به نامتناهی است. به گفته افلاطون حتی میل به تکثیر نوعی میل به جاودانگی است؛ یعنی ما می‌خواهیم از طریق فرزندان خود و فرزندانشان در زمان امتداد داشته و زندگی کنیم. عشق اروتیک به‌عنوان نمونه‌ای از این میل به چیزی فراتر از حد محدود است. چشیدن آن چیزی است که هست، فقط باید می‌توانست فراتر از مرزهای زمان و مکان ادامه یابد. همان‌طور که این تشبیه نشان می‌دهد، انسان‌ها به‌دنبال چیزی فراتر از این‌جا و اکنون هستند. این سؤال باقی می‌ماند که چرا اشتیاق انسانی با ارزش‌ترین چیز است؟ از برخی جهات، ممکن است با وضعیت ما به‌عنوان موجودات وجودی ارتباط داشته باشد. کنش است که ما را از مسیر زندگی عبور می‌دهد. و آنچه موجب انگیزه و استمرار در عمل است، اشتیاق، میل به غلبه بر سختی‌ها، دردها و رنج ها است. همچنین این اشتیاق است که ما را قادر می‌سازد به نام واقعیتی برتر برای آرمان‌ها بمیریم. درحالی‌که یک دانشمند ممکن است این عشق را به‌عنوان یک احساس ساده یا میل ساده حیوانی ببیند، کی‌یرکگور آن را به‌عنوان چیزی می‌بیند که به خود منبع حیات متصل است. از نظر کی‌یرکگور، تمام کنش‌های مسیحی باید با عشق باشد، که یک اشتیاق است.

### ذهنیت
*یوهانس کلیماکوس* در *[[پایان‌نامه غیرعلمی پس‌نوشته‌های فلسفی]]*، این خط رمزآلود را می‌نویسد: «سوژکتیویته حقیقت است». برای درک مفهوم کلیماکوس از فرد، مهم است که به آنچه او در مورد ذهنیت می‌گوید نگاه کنیم. ذهنیت چیست؟ در اصطلاح سخت، ذهنیت به آنچه برای فرد شخصی است اشاره دارد - چیزی که فرد *را از* دیگران متمایز می‌کند. راه دیگر برای تفسیر سوبژکتیویته، رابطه منحصر‌به‌فرد بین سوژه و ابژه است.

یوهان فیشته در سال ۱۷۹۹ در کتاب خود با نام *[[The Vocation of Man|وظیفه انسان]]* به‌طور مشابهی در مورد ذهنیت نوشت:

برای مثال، دانشمندان و مورخان جهان عینی را مطالعه می‌کنند، به این امید که حقیقت طبیعت، یا شاید حقیقت تاریخ را کشف کنند. به این ترتیب آن‌ها امیدوارند که آینده را مطابق با این قوانین پیش‌بینی کنند. از نظر تاریخ، با مطالعه گذشته، فرد می‌تواند قوانینی را استخراج کند که تعیین می‌کنند وقایع چگونه رخ خواهند داد. به این ترتیب فرد می‌تواند آینده را با دقت بیشتری پیش‌بینی کند و شاید کنترل رویدادهایی را که در گذشته به‌نظر می‌رسید خارج از توان و کنترل انسان‌ها بوده است را در دست بگیرد.

از بسیاری جهات، کلیماکوس با علم یا تلاش علمی مشکلی ندارد. او اهمیت دانش عینی را نادیده نمی‌گیرد. در جایی که دانشمند یا مورخ به یقین می‌رسد، کلیماکوس بسیار دقیق اشاره می‌کند که منجر به تغییر علم به‌عنوان ابزارهای مشاهده می‌شود. علاقه خاص کلیماکوس به تاریخ بود. شدیدترین حملات او علیه کسانی بود که معتقد بودند تاریخ و قوانین آن را درک کرده‌اند، و با این کار می‌توانستند بفهمند که خود واقعی انسان چیست. یعنی، فرض بر این است که با مطالعه تاریخ، کسی می‌تواند بفهمد که واقعاً چه کسی است. کی‌یرکگور فلسفه هگل را متهم کرد که طعمه این فرض شده است.

### سه مرحله از زندگی
محققان اولیه کی‌یرکگور در تلاش بودند تا پیچیدگی تألیف کی‌یرکگور را با تمرکز به سه سطح وجود فردی کاهش دهند، که در گذر از یکی از نام‌های مستعار کی‌یرکگور، یوهانس کلیماکوس، که *پایان‌نامه غیرعلمی پایان نامه را* نوشت، نام برند. اگرچه مراحل تنها یک راه برای تفسیر اندیشه کی‌یرکگور را نشان می‌دهد، اما به روشی محبوب برای معرفی نویسندگی او تبدیل شده است. در محافل اروپا، نظریه مرحله هرگز به یک شکل عمل نکرد. پژوهندگان اولیه آمریکایی و محافل اروپایی به تقسیم‌بندی‌های فکری درباره نوشته‌های آثار او اشاره می‌کنند. او مخالف «انعکاس خود از واقعیت» و تقسیم «دنیای روح» بود، زیرا جهان روح را نمی‌توان به‌طور عینی تقسیم کرد. هگل در کتابش *«سخنرانی‌هایی درباره فلسفه دین»* درباره مراحل خود نوشت و کی‌یرکگور در پس‌نوشته غیرعلمی خود به بخش‌های فلسفی ۱۸۴۶ پاسخ داد:

* مرحله اول: زیبایی‌شناسی
* مرحله دوم: اخلاقی
* مرحله سوم: دینی

## جستارهای وابسته

* صفات خدا در مسیحیت

## پانویس

## منابع

*
*
*
*Hannay, Alastair. *Kierkegaard: A Biography*, Cambridge University Press, New edition 2003, .
*
*
*
*
*
*

## پیوند به بیرون

* D. Anthony Storm's Commentary On Kierkegaard
* Stanford Encyclopedia of Philosophy – Søren Kierkegaard

رده:انواع اگزیستانسیالیسم
رده:سورن کییرکگور
رده:فلسفه سده ۱۹ (میلادی)
رده:فلسفه مسیحی
رده:نظریه پست‌مدرن
رده:فلسفه قاره‌ای
رده:مکتب‌ها و سنت‌های فلسفی