ماستما

**ماستِما** ( *مسطما*;  *مِسِتِما*)، مستِمَت یا مَنسِمَت، فرشته یا فرشته‌ای سقوط کرده در کتاب یوبیل‌ها است. او برای اولین بار در ادبیات دوره معبد دوم به عنوان تجسم کلمه عبری *مستماح* (מַשְׂטֵמָה) به معنای «نفرت»، «خصومت»، «دشمنی» یا «آزار و اذیت» ظاهر می‌شود.

در کتاب یوبیل‌ها، ماستِما از خداوند لشکری از شیاطین، ارواح نفیلیم، را درخواست می‌کند تا بشریت را وسوسه و فاسد کنند. او بر پیامبران مختلف ظاهر می‌شود و آنها را مورد آزمایش قرار می‌دهد. در سراسر این اثر، ماستِما اعمال شیطانی منتسب به یهوه در تورات را جایگزین می‌کند و بدخواهی را از الوهیت سنت عبری حذف می‌کند. با این وجود، ماستِما همچنان مطیع الوهیت است.

## کتاب یوبیل
طبق کتاب یوبیل، ماستِما («خصومت») رئیس نفیلیم است، شیاطینی که توسط فرشتگان سقوط کرده به نام نگهبانان با زنان انسانی ایجاد شده‌اند.

اگرچه او رهبری گروهی از شیاطین را بر عهده دارد، اما متن به این معنی است که او فرشته‌ای است که برای خدا کار می‌کند، زیرا از زندانی شدن در کنار نفیلیم نمی‌ترسد. با این حال، موضوع مبهم است زیرا فرشتگان و انواع دیگر ارواح در این کار به وضوح از هم متمایز نشده‌اند.

عملکرد او شبیه شیطان در کتاب سفر ایوب، به عنوان بنده خدا است. موجود شیطانی دیگری به نام بلیعال، دو بار در یوبیل ذکر شده است و احتمالاً با ماستما یکسان است.

### داستان
بر اساس کتاب یوبیل، که بازگویی کتاب سفر پیدایش و سفر خروج است، ماستما از خدا اجازه می‌خواهد که برخی از غول‌ها (دیوها) را نجات دهد و آنها را تحت کنترل خود درآورد (یوبیل ۱۰:۸). در یوبیل ۱۱:۱۰، ماستما پشت پرندگانی است که در پیدایش ۱۵:۱۱ به آنها اشاره شده است. در زمان تارح، ماستما کلاغ‌ها را می‌فرستد تا دانه‌های مزارع را بخورند و ببلعند. این ماستما است که ذبح اسحاق را آغاز می‌کند و با این کار، جایگزین یهوه می‌شود. به همین ترتیب، نه یهوه، بلکه مستما قلب فرعون را سخت می‌کند (یوبیل ۴۸:۱۵–۱۷).

روایت صفورا در مهمانخانه‌ای که یهوه با موسی ملاقات می‌کند و سعی می‌کند او را بکشد، به گونه‌ای بازگو می‌شود که حمله به ماستما نسبت داده می‌شود (یوبیل ۴۸:۱–۳).

همچنین گفته می‌شود که ماستما هنگام خروج بنی‌اسرائیل از مصر به زنجیر کشیده شده بود، اما سپس رها شد تا مصریان را تشویق کند تا بنی‌اسرائیل را تعقیب کنند و در نهایت به دریای سرخ برسند. مرگ نخست‌زادگان مصریان به «تمام قدرت‌های ماستما» نسبت داده می‌شود. ماستما همچنین پشت قدرت‌های جادوگران فرعون است.

### دیدگاه‌های تاریخی
شخصیت ماستما ممکن است گامی در توسعه مفهوم شیطان به عنوان موجودی مستقل از خدا در دوره معبد دوم باشد. با جایگزینی نقش بدخواهانه یهوه در سراسر تورات با یکی از فرشتگانش، خدا از اعمال شیطانی برکنار می‌شود. با این حال، نویسندگان کتاب یوبیل‌ها ادعا می‌کنند که در نهایت، شر توسط خدا ایجاد می‌شود، زیرا خداست که به صراحت شیاطین ماستما را اعطا می‌کند. بر این اساس، خدا اجازه می‌دهد شر وجود داشته باشد، اما فقط برای مدت زمان محدودی، بدون اینکه خودش مرتکب شر شود.

ماستما اگرچه شاهزاده شر است، اما هرگز به بندگان خدا آسیبی نمی‌رساند. هر زمان که ماستما عملی انجام می‌دهد، فقط با اجازه خدا است، یا ماستما بلافاصله مهار می‌شود. در مواردی که آسیبی واقعاً به قوم خدا وارد می‌شود، مستما با آن عمل مرتبط نیست. ماستما و شیاطین او فقط زمانی موفق می‌شوند که به یک ملت غیر یهودی حمله کنند. در سراسر کتاب یوبیل‌ها، وفاداری خدا به قوم اسرائیل تزلزل‌ناپذیر باقی می‌ماند. ماستما را می‌توان به عنوان شخصیتی از شر که بر ملت‌های غیر یهودی وارد می‌شود، درک کرد. به این ترتیب، متن با بی‌اثر کردن قدرت عامل شر، انتظارات مخاطب را تا زمانی که به سنت یهود وفادار بماند، وارونه می‌کند.

هیچ داستان موازی با داستان ماستما و ابراهیم در سنت‌های بعدی یهود وجود ندارد. با این حال، در قصص الانبیاء محمد کسائی، شباهت‌هایی بین ماستما و نمرود یافت می‌شود. در قرآن، نقش ماستما در شخصیت ابلیس منعکس شده است، که به همین ترتیب از خدا می‌خواهد که بشریت را وسوسه کند و برای انجام این کار، لشکرهایی از شیاطین را دریافت می‌کند و مطیع خداست و قادر به آسیب رساندن به بندگان خدا نیست.

## طومارهای دریای مرده
این نام در طومارهای دریای مرده آمده است. در سند دمشق، عبارت «فرشته ماستما» (مَلَک‌ها-ماستِما) آمده است. حرف تعریف ها- نشان می‌دهد که مستما در اینجا اسم خاص نیست.

سرک ها-یَحَد اعلام می‌کند که خدا:  «بلیعال را برای گودال، فرشته‌ای از ماستما، قرار داد؛ و [حکومت] او در تاریکی است و در مشورت او شرارت و گناه رواج دارد؛ و همه ارواح سرنوشت او فرشتگان نابودی هستند؛ آنها در قوانین تاریکی گام برمی‌دارند.»
مشخص نیست که آیا منظور اشاره به نوع فرشته‌ای مانند بلیعال است یا یک نام خاص.

## جستارهای وابسته
* دجال
* مارد (شیطان)

## منابع

رده:اسطوره‌شناسی یهودی
رده:جن
رده:چهره‌های قرآنی
رده:شیطان
رده:شیطان‌ها در یهودیت
رده:فرشتگان مغضوب
رده:فرشته‌ها در یهودیت
رده:کتاب یوبیل
رده:متون عبری باستان
رده:شیطان‌ها در اسفار مشکوک