مقیاس چهره‌درد

[راست|بندانگشتی|250px|نقاشی‌ای از [کنراد لورنتس که حالات چهرهٔ یک سگ را نشان می‌دهد]]
**مقیاس چهره‌درد** (انگلیسی: grimace scale) (**GS**) که گاهی با عنوان **امتیاز چهره‌درد** نیز شناخته می‌شود، روشی برای سنجش بروز یا شدت درد در جانوران غیرانسانی است. این روش بر پایهٔ ارزیابی عینی و کور از حالات چهره است؛ همان‌گونه که برای سنجش درد در انسان‌های غیرگویشور به‌طور معمول انجام می‌شود. در این روش، مشاهده‌گران وجود یا شدت واحدهای کنش چهره‌ای (FAU) مانند فشردگی دور چشم، برآمدگی بینی، حالت گوش و تغییر در سبیل‌ها را امتیازدهی می‌کنند. این کار می‌تواند با مشاهدهٔ مستقیم جانور در زمان واقعی یا با بررسی عکس‌ها و نمایه‌های تصویری از ویدیوها انجام شود. گاهی به حالت‌های چهره‌ای جانوران در این وضعیت، **چهرهٔ درد** گفته می‌شود.

روش GS برای سنجش درد به‌ویژه در موش‌های آزمایشگاهی کاربرد بالایی دارد، زیرا این جانوران معمولاً گونه‌های شکار شونده‌اند و تمایل دارند برای جلوگیری از آسیب‌پذیر به‌نظر رسیدن، بیان درد خود را مهار کنند. به همین دلیل، در این گونه‌ها تغییرات رفتاری بیشتر در هنگام درد حاد (چند ساعت) مشاهده می‌شود، اما در دردهای طولانی‌تر (چند روز) کمتر آشکار است.

دست‌کم در مورد موش‌ها، نشان داده شده است که GS روشی بسیار دقیق، تکرارپذیر و قابل‌اعتماد برای ارزیابی درد است که تنها به دوره‌ای کوتاه از آموزش برای مشاهده‌گر نیاز دارد. در میان گونه‌های مختلف نیز ثابت شده که GS دارای دقت و قابلیت اعتماد بالاست و ابزاری سودمند برای تشخیص درد ناشی از فرایندها یا درد پس از جراحی و همچنین ارزیابی کارایی داروهای ضد درد به‌شمار می‌رود.

گزارش‌ها نشان می‌دهند که دقت کلی GS برای موش‌ها ۹۷٪، برای خرگوش‌ها ۸۴٪، برای موش‌های صحرایی ۸۲٪ و برای اسب‌ها ۷۳٫۳٪ است.

## کاربرد در نخستی های غیر انسانی
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲، تغییرات حالات چهره مرتبط با درد پس از جراحی لاپاراتومی را در **[[ماکاک|ماکاک‌های]] ژاپنی** بررسی کرد و نشان داد که **نشانه‌های کلیدی درد** شامل **انقباض مداری (تنگ شدن چشم‌ها)**, **عدم تقارن پلک‌ها**, **کشیدگی و سفت شدن لب‌ها** و **صاف شدن خط دهان** است. در این مطالعه از **۴۴ نقطه شاخص چهره** برای تحلیل شکل چهره استفاده شد و **قابلیت اطمینان بالایی** در کدگذاری نقاط شاخص گزارش گردید (ICC بین ۰.۹۳ تا ۰.۹۹).

ارزیابی درد در نخستی‌های غیرانسان به دلیل **سرکوب حالات چهره در حضور مشاهده‌گر** یا **محدودیت‌های تماس مستقیم** (به دلیل خطر آسیب) دشوار است.

## تاریخچه
حالات چهره از دیرباز به‌عنوان شاخصی برای عواطف در انسان و جانوران غیرانسانی در نظر گرفته شده‌اند. زیست‌شناس چارلز داروین بر این باور بود که جانوران غیرانسانی حالات چهره‌ای مشابه با حالات عاطفی انسان از خود نشان می‌دهند. بررسی تغییرات کالبدشناسی انسان در هنگام حالات چهره با موفقیت از انسان به نخستی‌های غیرانسانی مانند شامپانزه (ChimpFACS) و ماکاک رزوس (MaqFACS) منتقل شد، اما در ابتدا برای سنجش درد در این گونه‌ها به‌کار گرفته نشد. در سال ۲۰۱۰، گروهی از پژوهشگران برای نخستین بار روشی را برای سنجش درد از طریق تغییرات حالات چهره در یک گونهٔ جانور غیرانسانی توسعه دادند. به‌طور کلی، GS درد خودبه‌خودی را بر پایهٔ ارزیابی عینی و کور از حالات چهره کمی‌سازی می‌کند، همان‌گونه که به‌طور معمول برای سنجش درد در انسان‌های غیرگویشور انجام می‌شود. در این روش، مشاهده‌گران وجود و شدت «واحدهای کنش چهره‌ای» (FAU) مانند فشردگی دور چشم، برآمدگی بینی، حالت گوش و تغییر در سبیل‌ها را امتیازدهی می‌کنند. این امتیازدهی می‌تواند در زمان واقعی از طریق مشاهدهٔ مستقیم جانور یا پسینی با بررسی عکس‌ها و نمایه‌های تصویری از ویدیوها انجام شود.

این روش سنجش درد برای جانوران شکار شونده که تمایل دارند بیان آشکار درد را مهار کنند تا آسیب‌پذیر به نظر نرسند، بسیار کاربردی است. به همین دلیل، تغییرات رفتاری در این گونه‌ها بیشتر در هنگام درد حاد (چند ساعت) دیده می‌شود و در دردهای طولانی‌تر (چند روز) کمتر آشکار است.

GS مزیت‌هایی نسبت به سایر روش‌های سنجش درد دارد. برای نمونه، داروی ضد درد مورفین درد را کاهش می‌دهد اما می‌تواند دیگر جنبه‌های رفتاری را در جانوران بدون درد تحت تأثیر قرار دهد، مانند هیجان، افزایش فعالیت یا آرام‌بخشی، که سنجش رفتاری سنتی اثر آن بر درد را دشوار می‌کند. مورفین نه تنها بسامد «چهره‌های درد» را کاهش می‌دهد بلکه در موش‌های بدون درد و در حالت پایه هیچ اثری بر GS ندارد.

## پانویس

## منابع

رده:آزمایش روی جانوران
رده:درد در جانوران
رده:درد
رده:رفاه جانوران
رده:رنج
رده:مقیاس‌های درد