ستیه

**ستیه** (یا به زبان پالی ؛ یا به زبان سانسکریت ) به معنای «یادمان» یا «یادآور» به چیزها و جاهایی گفته می‌شود که بوداییان برای یادآوری گوتاما بودا از آنها بهره می‌گیرند. بر پایه دسته‌بندی متون دینی پالی، چهار گونه ستیه وجود دارد: بازمانده (داتو)، یادگاری (پَریبوگه)، آموزه (دَمَّه) و نذری (اودِسَکه). الکساندر گریزولد بر این باور است که سه گونه نخست سنتی هستند و چهارمی، یعنی دَمَّه، بعدها افزوده شده تا به راهبان یادآوری کند که یاد راستین بودا در آموزه‌های اوست. این یادمان‌ها گرچه به‌طور کلی بخشی از نمادگرایی بودایی به‌شمار می‌آیند، تأکید آنها بیشتر بر پیوند تاریخی با بوداست تا پیوندی فراطبیعی.

در هند پیش از بودا، واژه «چَیتیه» به پرستشگاه یا جایگاه مقدسی در طبیعت گفته می‌شد که معمولاً در فضای باز بود و به خدای ویژه‌ای تعلق داشت. در «مَهاپَرینیروانه‌سوتره»، بودا نزدیک پایان زندگی‌اش به آننده دربارهٔ زیبایی چَیتیه‌های گوناگون پیرامون شهر باستانی وَیشالی سخن می‌گوید.

## ساریرَکه (بازمانده‌های تنی)
ساریرَکه (به سانسکریت: ) یا «داتو ستیه» به بازمانده‌های بدن گوتاما بودا گفته می‌شود و همان چیزی است که ناظران غربی امروزه آن را «بازمانده مقدس» می‌نامند. این دسته مسئول شکل‌گیری بخش بزرگی از هنر و نمادگرایی بودایی بوده‌است، هرچند تنها یکی از سه رده یادمان‌ها را تشکیل می‌دهد. پُرشمارترین بخش‌های نگهداری‌شده از بدن بودا، دندان و استخوان هستند؛ زیرا این اندام‌ها پس از سوزاندن پیکر بودا بر جای می‌مانند. بازمانده دندان بودا در سری‌لانکا شناخته‌شده‌ترین جایگاهی است که بازمانده‌ای به‌طور آشکار نگهداری می‌شود، اما صدها چنین جایگاهی در قالب معماری استوپا ساخته شده‌اند. در زبان تایلندی این استوپاها «چِدی» نامیده می‌شوند که از نیمه دوم عبارت «داتو ستیه» برگرفته شده‌است؛ در زبان لائوسی آنها را «تَت» می‌گویند که از نیمه نخست آن واژه آمده‌است.

فراتر از خود استوپا، ساریرَکه در سراسر جهان بودایی یافت می‌شود و شمار آنها چنان زیاد است که همگی نمی‌توانند اصیل باشند؛ از این رو ساریرَکه بیشتر کارکرد نمادین دارد و اهمیت اصالت آن در فرهنگ‌های گوناگون متفاوت است.

بخش‌های بدن راهبان ویژه و نیرومند نیز ساریرَکه نامیده می‌شوند، اما اینها معمولاً به شکل گوهرهای درخشانی هستند که گفته می‌شود هنگام سوزاندن پیکر راهب پدید آمده‌اند.

## پَریبوگَکه (یادگارهای کاربردی)
پَریبوگه ستیه به چیزهایی گفته می‌شود که بودا از آنها بهره می‌برد. در نگاه نخست شاید به نظر برسد که امروزه چنین چیزهایی وجود ندارند؛ اما برخی پرستشگاه‌ها مانند تونگدوسا در کره جنوبی مدعی نگهداری جامه و کشکول بودا هستند. این رده همچنین همه جاهایی را که بودا از آنها دیدن کرده دربرمی‌گیرد؛ بنابراین بوده گایا خود یک پَریبوگَکه به‌شمار می‌آید. فراگیرترین پَریبوگَکه درخت بودا (بودی) است که قلمه‌هایی از آن در سراسر جنوب شرقی آسیا کاشته شده و نهالی از درخت اصلی هنوز در سری‌لانکا زنده است.

یکی دیگر از پَریبوگه ستیه‌های بسیار رایج، ردپای بودا است که در سراسر جهان بودایی یافت می‌شود و نماد زمینی است که بودا بر آن گام نهاده و نشان‌دهنده بزرگی نیرومند دَمَّه‌کایای اوست. گاهی این ردپاها به‌عنوان اودِسَکه (بازنمایی پای بودا) یا حتی ساریرَکه (یکی‌انگاری ردپا با خود پا) نیز دسته‌بندی می‌شوند.

## اودِسَکه (یادمان‌های نمادین)

رده پایانی، اودِسَکه یا اودِسیکه ستیه، به معنای «یادآورهای اشاره‌گر» یا «اشیای نذری» است؛ برای نمونه پیکره‌های بودا. اودِسَکه‌ها هیچ پیوند فیزیکی با بودا ندارند اما چون به یاد او ساخته شده‌اند، یادمان به‌شمار می‌آیند. در آغاز، اودِسَکه‌ها نسبت به پَریبوگَکه و ساریرَکه فرعی بودند؛ اما با نفوذ بودیسم یونانی، پیکره‌های بودا (بوداروپه) در شمار بسیار ساخته شدند و سپس نقاشی‌ها و دیگر تصویرها نیز افزوده شد. چرخ دهرم (دَرمه‌چَکره) نیز به‌عنوان یادآور بینش بودایی در این رده جای می‌گیرد.

دیدگاه رایج دیرینه این بوده که هنر بودایی آغازین شمایل‌گریز بوده‌است. با این حال، این دیدگاه در سال‌های اخیر میان پژوهشگران موضوع بحث قرار گرفته‌است. به نظر نمی‌رسد که منعی بر ساختن تصویر بودا وجود داشته باشد؛ بلکه بوداییان نخستین، بازنمایی پَریبوگَکه را نمادی معنادارتر و ژرف‌تر می‌دانستند که بینش بودایی (پَنّیا) را برمی‌انگیخت. اینکه آیا این صحنه‌ها جانشین‌هایی برای تصویر خود بودا بوده‌اند یا نه، هنوز در دست بررسی است.

## چهار گونه ستیه
بر پایه دسته‌بندی دامرونگ راجانوبهاب از متون دینی پالی، چهار گونه ستیه به شرح زیر است:
# **داتو ستیه** (ساریرَکه): بازمانده‌های تنی بودا مانند دندان و استخوان
# **پَریبوگه ستیه** (پَریبوگَکه): چیزهایی که بودا به کار برده یا جاهایی که از آنها دیدن کرده
# **دَمَّه ستیه**: آموزه‌های بودا، شامل متون مقدس مانند تریپیتاکا
# **اودِسیکه ستیه** (اودِسَکه): اشیای نذری و نمادین مانند پیکره‌ها و تصویرهای بودا

الکساندر گریزولد بر این باور است که سه گونه نخست سنتی هستند و دَمَّه ستیه بعدها افزوده شده تا به راهبان یادآوری شود که یاد راستین بودا در آموزه‌های اوست.

## واژه‌شناسی در زبان‌های گوناگون
واژه ستیه در زبان‌های مختلف بودایی صورت‌های گوناگونی به خود گرفته‌است. در زبان تایلندی «چِدی» (เจดีย์) خوانده می‌شود که از نیمه دوم عبارت «داتو ستیه» برگرفته شده و معادل استوپا به کار می‌رود. در زبان لائوسی «تَت» گفته می‌شود که از نیمه نخست همان عبارت آمده‌است. در زبان برمه‌ای «ستی» (စေတီ) خوانده می‌شود. در اندونزی واژه «ستیه» همچنین برای اشاره به نیایشگاه‌های کوچک بودایی به کار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* استوپا
* بودیسم
* گوتاما بودا
* چرخ دهرم

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* کلینگه-بودی جاتَکه
* جاتَکه کَسَّپه بودا
* تعریف ستیه در wisdomlib.org

رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده