خبیزه

**خبیزه** () روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش حیفا از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۲۹٫۵ کیلومتری جنوب شرقی حیفا قرار داشت. این روستا بر زمینی تپه‌ماهوری در جنوب وادی السندیانه و میان مرج ابن عامر و ساحل دریای مدیترانه واقع شده بود. جمعیت خبیزه در سال ۱۹۴۵ حدود ۲۹۰ نفر بود.

نام روستا از واژهٔ عربی «خبّیزه» به معنای پنیرک گرفته شده‌است؛ گیاه وحشی‌ای که در آشپزی فلسطینی بویژه در مناطق روستایی کاربرد فراوان دارد. خبیزه در جریان جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل و در پی نبرد مشمار هاعمق در ۱۲ مه ۱۹۴۸ تخلیه و ویران شد. پس از جنگ، منطقه به قلمرو دولت اسرائیل الحاق گردید و زمین‌های روستا بدون بهره‌برداری باقی ماند.

## پیشینه
### دوران عثمانی
روستای خبیزه نام خود را از واژهٔ عربی پنیرک گرفته‌است؛ گیاهی وحشی که به فراوانی در زمین‌های آن می‌رویید و در خوراک روستایی فلسطینیان جایگاه ویژه‌ای داشت. در شمال خبیزه ویرانه‌های خربت الکلبه قرار داشت که منسوب به بنی کلب، قبیلهٔ عرب، بود و آثار سکونت انسانی در آن یافت شده بود.

بر پایهٔ شواهد باستان‌شناختی، منطقهٔ پیرامون خبیزه از دوران مس‌سنگی مسکون بوده‌است.

در سال ۱۸۵۹ جمعیت روستا نزدیک به ۲۷۰ نفر برآورد می‌شد و ساکنان ۲۴ فدّان زمین کشاورزی داشتند. ویکتور گِرَن، پژوهشگر فرانسوی که در سال ۱۸۷۰ از روستا دیدن کرد، جمعیت آن را ۴۰۰ نفر گزارش کرد.

در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین خبیزه را روستایی با اندازهٔ متوسط بر زمینی مرتفع توصیف کرد که در درهٔ جنوبی آن چاه‌هایی وجود داشت.

فهرست جمعیتی در حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌داد که خبیزه نزدیک به ۳۱۵ ساکن داشته که همگی مسلمان بوده‌اند.

### دوران قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقام‌های قیمومت بریتانیا انجام شد، جمعیت خبیزه ۱۴۰ نفر و همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۰۹ نفر در ۴۲ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

در این دوره روستا در راستای شمال‌غربی گسترش یافته بود و خانه‌های سنگی آن به‌صورت متراکم در کنار هم ساخته شده بودند. ساکنان از راه کشاورزی به‌ویژه کشت غلات و سبزیجات و نیز دامپروری امرار معاش می‌کردند. آب آشامیدنی از چشمه‌ها و چاه‌های متعدد درون مرزهای روستا تأمین می‌شد.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت خبیزه ۲۹۰ نفر مسلمان بود و مساحت کل زمین‌های آن ۴٬۸۵۴ دونم بود. از این میزان، عرب‌ها ۶۵ دونم را برای درختکاری و زمین آبی، ۲٬۲۹۵ دونم را برای کشت غلات بهره‌گیری می‌کردند و ۱۱ دونم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.


File:Shauf 1942.jpg|خبیزه ۱۹۴۲ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Qannir 1945.jpg|خبیزه ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:אבן יצחק - עלית קבוצת "הגרעין" על אדמות חובייזה-JNF025826.jpeg|مهاجرت گروه «هَگَرعین» (اِوِن یتسحاق) به زمین‌های خبیزه، مارس ۱۹۴۵


### شورش ۱۹۳۶
خبیزه در دوران شورش عربی ۱۹۳۶–۱۹۳۹ فلسطین دستهٔ رزمی محلی نداشت. نقش ساکنان به تأمین آذوقه و میزبانی از شورشیان وابسته به گروه‌های یوسف الحمدان و علی الفارس محامید محدود بود که همگی تحت فرماندهی یوسف سعید ابو دره فعالیت می‌کردند.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
نیروی پیشانظامی اسرائیل، هاگانا، در اول ژانویهٔ ۱۹۴۸ به روستا یورش برد ولی تلفاتی گزارش نشد. در اوایل آوریل ۱۹۴۸ با آغاز نبرد مشمار هاعمق بیشتر ساکنان خبیزه به ام‌الفحم گریختند.

در پی نبرد مشمار هاعمق در اواسط آوریل ۱۹۴۸، چندین روستای اطراف به دست هاگانا تصرف شد. ایرگون (اتسل)، گروه شبه‌نظامی یهودی، از پیشروی‌های نظامی بهره جست و خبیزه یکی از چندین روستایی بود که میان ۱۲ تا ۱۴ مه ۱۹۴۸ تصرف شد. بیشتر ساکنان پس از حملات خمپاره‌ای گریختند.

بر پایهٔ منابع عبری، نیروی حمله‌ای متشکل از نزدیک به ۱۶۰ رزمنده به فرماندهی آبراهام دروری با یک خودروی زرهی مجهز به مسلسل برن و با پشتیبانی خمپاره‌انداز سه‌اینچی به فرماندهی یوسف بن‌دور از کیبوتص گلعاد به سوی خبیزه و ام‌الشوف حمله بردند. اعضای کیبوتص گلعاد که روابط خوبی با ساکنان روستاهای اطراف داشتند، ساکنان باقی‌مانده را از حملهٔ قریب‌الوقوع آگاه ساختند و به همین دلیل روستا هنگام تصرف تقریباً خالی بود. اعضای کیبوتص پس از رویداد دیر یاسین از همکاری با ایرگون سرباز زدند.

پس از جنگ، منطقه به قلمرو دولت اسرائیل الحاق شد و زمین‌های خبیزه توسعه‌نیافته باقی ماند. هیچ شهرکی اسرائیلی بر روی زمین‌های روستا ساخته نشد؛ نزدیک‌ترین شهرک اِوِن یتسحاق بود که در سال ۱۹۴۵ بر زمین‌های روستای بطیمات در فاصلهٔ یک کیلومتری شرق خبیزه بنیان‌گذاری شده بود. به گفتهٔ ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ تنها «خرده‌سنگ‌هایی پراکنده میان بوته‌های خاردار» از روستا بر جای مانده بود.

## جمعیت

از خانواده‌های ساکن خبیزه می‌توان به خانوادهٔ سلیط (اصالتاً از تل الصافی در منطقهٔ الخلیل) که اکثریت جمعیت را تشکیل می‌دادند و خانوادهٔ بیقاوی اشاره کرد. آوارگان فلسطینی خبیزه پس از تخلیه در شهرهای ام‌الفحم، جنین، اردوگاه‌های جنین و نور شمس (طولکرم) و نیز در سوریه، اردن و آلمان پراکنده شدند.

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* خبیزه در وبگاه «فلسطین در خاطره»
* خبیزه در ذاکرات

رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل