جرش (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**جرش** (به عربی: ) روستایی فلسطینی بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. این روستا در فاصله ۲۵ کیلومتری غرب اورشلیم قرار داشت و در سال ۱۹۴۸ نزدیک به ۲۲۰ ساکن عرب داشت. خانه‌های روستا از سنگ ساخته شده بودند و بر روی زبانه‌ای از یک تپه در ارتفاع ۴۱۱ متری از سطح دریا جای گرفته بودند.

جرش در نزدیکی جاده منطقه‌ای ۳۸۵۵ واقع بود که از شرق بیت شمش می‌گذشت و در راستای شمالی-جنوبی در امتداد وادی‌النجیل کشیده شده بود. در بخش غربی محوطه روستا بر روی دو تپه که دره‌ای آن‌ها را از هم جدا می‌کرد باغ‌هایی از درختان خرنوب، انجیر، بادام و زیتون متعلق به ساکنان روستا وجود داشت. غارهای مسکونی نیز در چشم‌انداز این منطقه پراکنده بودند.

## پیشینه
### دوران عثمانی
در سال ۱۸۳۸ جرش به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه الارکوب در جنوب غربی اورشلیم شناسایی شد. در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن گزارش داد که جرش ۲۵ ساکن داشت که در «کلبه‌های فلاکت‌بار» زندگی می‌کردند. فهرست روستاهای عثمانی از حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۵۳ نفر (تنها مردان) در ۱۳ خانه ثبت کرده‌است.

در سال ۱۸۸۳ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین جرش را روستایی بر زبانه یک تپه با درختان زیتون در پایین آن توصیف کرد. در سال ۱۸۹۶ جمعیت روستا در حدود ۱۰۵ نفر برآورد شد.

### دوران قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، جرش ۱۱۵ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۶۴ نفر در ۳۳ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱۹۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌های روستا ۳٬۵۱۸ دونوم بود. از این مقدار ۵ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۱٬۳۳۵ دونوم به کشت غلات و ۵ دونوم به مناطق ساخته‌شده اختصاص داشت. هیچ بخشی از زمین‌ها در مالکیت یهودیان نبود.

ساکنان روستا برای تأمین آب آشامیدنی خود از چاه‌های جمع‌آوری آب باران و چشمه دلبه بهره می‌بردند. روستا فاقد امکانات و خدمات عمومی بود و برای رفع نیازهای خود به روستای دیرابان مجاور وابسته بود.


File:Deiraban 1945.jpg|جرش در نقشه‌برداری قیمومت، مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Allar 1945.jpg|جرش، ۱۹۴۵، مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰


### اشغال و تخلیه روستا
در فاصله ۱۹ تا ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای اسرائیلی در چارچوب عملیات «هَهَر» به جرش حمله کردند. نیروی اصلی شرکت‌کننده در این عملیات تیپ «هَرِئیل» بود و بر پایه روایت اسرائیلی جنگ، گردان ششم این تیپ مسئول اشغال جرش بود. ساکنان روستا آواره شدند و خانه‌هایشان ویران گردید.

### پس از ۱۹۴۸
پس از جنگ، منطقه به کشور اسرائیل الحاق شد. زمین‌های روستا بدون بهره‌برداری رها شدند، هرچند موشاو زانوح در سال ۱۹۵۰ در فاصله نزدیک به ۲ کیلومتری غرب محوطه روستا بنیاد نهاده شد.

ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ دربارهٔ جرش نوشت:

## باستان‌شناسی
بُعاز زیسو از سازمان باستان‌شناسی اسرائیل در سال ۲۰۰۰ بررسی باستان‌شناختی جرش را انجام داد. ویرانه‌های کهن جرش در مرکز یک زبانه، در حدود ۲۰۰ متری غرب روستای عربی ویران‌شده، در گستره‌ای تنها نزدیک به ۵ دونوم (۱٫۲ ایکر) و بر دو تراز ساخته شده بودند. به باور زیسو، این محوطه ممکن است مزرعه‌ای برای کشاورزان بَرزگَر بوده باشد.

بیشتر نمونه‌های سفالی گردآوری‌شده از محل به دوره آغازین رومی بازمی‌گردند و شماری نیز از دوره آهن سوم و دوره ممالیک به دست آمده‌اند. سازه‌هایی از سنگ تراشیده از دوره رومی هنوز قابل مشاهده بودند. دو آب‌انبار گچ‌اندود در محوطه‌ای محصور نیز در این مکان دیده می‌شوند. در یک‌گوشه از ویرانه‌ها سه ستون یکپارچه مستطیل‌شکل به ارتفاع تقریبی ۱٫۷ متر در یک ردیف بر پایه‌های اصلی خود ایستاده‌اند. در تراز پایین‌تر، سازه‌هایی از سنگ طبیعی در گستره‌ای ۲۰ در ۳۰ متر باقی مانده‌اند. بر پرتگاه صخره‌ای شرق محوطه غارهایی با ورودی‌های چهارگوش و بادکش‌هایی (فشارگاه‌هایی) برای شراب‌سازی تراشیده در سنگ وجود دارند.

زیسو دو میقوه (حوض آیینی یهودی) را در محوطه شناسایی کرد که نشان‌دهنده سکونت پیشین یهودیان در این مکان است. وی احتمال داد که این محل همان گراسای یهودیه باشد که یوسف فلاوی در کتاب جنگ یهود (۴٫۹٫۱) از آن یاد کرده‌است، هرچند با احتیاط این فرضیه را مطرح کرد و محل محتمل‌تری را در ویرانه نزدیک خربت جریش دانست.

## نگارخانه

File:General destruction.jpg|نمای کلی ویرانه‌های جرش
File:Razed structures.jpg|سازه‌های تخریب‌شده در جرش
File:Moshav Zanoah as seen from mountain in west.jpg|نمایی از جرش به سوی موشاو زانوح
File:Cave entrance - 1.jpg|ورودی غار در نزدیکی جرش
File:Cave - 3.jpg|غاری در نزدیکی جرش
File:Burial cave with skeleton.jpg|غار دفن با اسکلت انسان در نزدیکی جرش
File:Rock cut cistern.jpg|آب‌انبار تراشیده در سنگ نزدیک جرش


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* جرش در فلسطین در خاطره
* جرش در ذاکرات
* جرش در مرکز فرهنگی خلیل السکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ولسوالی اورشلیم
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی) در اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده