فهرست اولین‌های زنان ایرانی

این **فهرستی از اولین‌های زنان ایرانی** است و به مواردی اشاره دارد که برای اولین بار یک زن یا زنان ایرانی به دستاوردی تاریخی، مهم و توجه‌شدنی دست یافته‌اند و یک یا چند منبع معتبر به اول بودن آن زن ایرانی اشاره کرده است. این فهرست در سطح بالا بر پایهٔ تاریخ دقیق یا تقریبی دستیابی به دستاورد چیده شده است.

## دوران باستان
* ماندانا همسر کمبوجیه یکم، نخستین ملکه پادشاهی هخامنشی بود که نخستین مدرسه ایران را تأسیس کرد.
* کاساندان همسر کوروش بزرگ، نخستین شهبانوی شاهنشاهی هخامنشی بود که ملکه ۲۸ کشور آسیایی و قدرتمندترین زن در شاهنشاهی هخامنشی به‌شمار می‌رفت.
* آرتمیس یکم نخستین و تنها زن دریاسالار جهان بود که در دوره هخامنشی فرمان دریاسالاری خود را از سوی خشایارشا دریافت کرد.
* پوران‌دخت نخستین پادشاه زن دنیا و نخستین زن ایرانی بود که به صورت رسمی در ایران تاج‌گذاری کرد و از سال ۶۳۰ تا ۶۳۲ میلادی با فاصله‌ای چندماهه شاهنشاه سلسله ساسانی بود.

## سده‌های میانه
* رابعه دختر کعب قُزداری که با نام رابعه بلخی هم شناخته شده است، نخستین شاعر زن پارسی‌گوی نیمه نخست سده چهارم هجری (۹۱۴–۹۴۳ میلادی) است. براون به رابعه به عنوان یک شاعر برجسته زن اشاره می‌کند و داستان عاشقانه افسانه‌ای او با غلام بکتاش را نقل می‌کند، که منبع اصلی آن روایات عطار نیشابوری در «الهی‌نامه» و محمد عوفی در «لباب الالباب» است.
* سیدهٔ شیرین شاهدخت باوندی، اولین نایب‌السلطنه و حاکم زن مسلمان ایرانی بود. او در دوران صغر سن پسرش، مجدالدوله (حکومت ۹۹۷–۱۰۲۹ میلادی)، نایب‌السلطنهٔ بیشتر منطقهٔ جبال بود و پس از پایان دورهٔ رسمی نیابت سلطنتش در دوران سلطنت پسرش، نیز عملاً به عنوان حاکم جبال خدمت کرد.
* مهستی گنجوی یکی از اولین شاعران زن فارسی‌زبان بود که بنا به گزارش‌ها یکی از اولین شاعرانی بود که رباعیات را به زبان مادری خود سرود.

## سدهٔ شانزدهم میلادی
* آمنه بیگم مجلسی از تک‌شمار فقیهان شیعهٔ زن و قاضیان شرعی زن در دورهٔ صفوی بود.

## سدهٔ نوزدهم میلادی
* اشرف السلطنه اولین عکاس زن ایرانی بود.
* اَمینه اقدس از همسران ناصرالدین‌شاه قاجار، اولین زن ایرانی بود که در آن دوره بدون شوهر به خارج از ایران سفر کرد و در سال ۱۲۶۸ ه‍.ش/۱۸۸۹ میلادی برای درمان به اروپا رفت.
* بی‌بی‌فاطمه استرآبادی اولین زن طنزنویس ایرانی و از نخستین زنان مقاله‌نویس ایرانی بود. او از راه نوشته‌هایش در باب عیوب مردان با کتاب *[[معایب الرجال]]* چاپ ۱۲۷۳ ه‍.ش/۱۸۹۴ م. که در پاسخ به کتاب *[[تأدیب النساء]]* نوشته شده بود، بیش از پیش به شهرت رسید. او پیش از این نیز مقالاتی در باب زنان نوشته بود و اولین مقاله‌اش در روزنامهٔ *[[تمدن (نشریه)|تمدن]]* در ۱۲۸۶ش/ ۱۹۰۷م منتشر شد. او همچنین مؤسس اولین دبستان دخترانه ایران به نام «مدرسه دوشیزگان» در تهران در سال ۱۲۸۵ ه‍.ش/۱۹۰۶ م. بود.
* طاهره قُرَّةُ العین، شاعر و مبلغ بابی، در ژوئن-ژوئیهٔ ۱۸۴۸/ تیر ۱۲۲۷ در گردهمایی بدشت بی‌پرده و بی‌روبنده پدیدار می‌شود و سخنرانی می‌کند. او استقلال آیین بابی و نسخ شریعت اسلام را اعلام کرد. سپس فعالیت‌های خود را در کربلا ادامه داد، چهرهٔ خود را آشکار کرد، بر منبر رفت و خطبه خواند و به مناظره پرداخت؛ این رخداد، نخستین نمونه از این دست در تاریخ ایران و عراق بود. عموماً از او به عنوان اولین زن ایرانی که حجاب (با تعریف همروزگارانش) برداشت، یاد می‌شود. او همچنین اولین زن ایرانی بود که به اتهام مفسد فی‌الارض بودن اعدام شد.

## سدهٔ بیستم میلادی
### دههٔ ۱۹۰۰ م/۱۲۸۰ ه‍.ش
* زابل استپانیان بارتو اولین تلگراف‌چی زن ایرانی بود.
* عصمت‌الدوله دختر ناصرالدین شاه و تاج‌الدوله، نخستین زن ایرانی که پیانو نواخت. با ورود پیانو به ایران، او به‌طور مخفیانه نواختن آن را آموخت و بعدها برای شاه اجرا کرد.
* اِولین باغچه‌بان اولین زن ایرانی که معلم اپرا بود.
* مهرتاج رخشان نخستین زن مسلمان ایران بود که توانست دیپلم دبیرستان را دریافت کند. او از مدرسهٔ آمریکایی اصفهان دیپلم خود را گرفت؛ پیش از او، تحصیلات در مدارس خارجی، منحصر به دختران مسیحی ایرانی بود.همچنین نخستین طراح یونیفرم برای دانش‌آموزان دختر در ایران بود.

* دُرّةُ المَعالی اولین زن مؤسس دبیرستان دخترانه در ایران بود. او در سال ۱۲۸۴ش/ ۱۹۰۵م با همیاری پدرش مدرسه‌ای دخترانه در محلهٔ عرب‌ها در تهران بازگشایی کرد و پس از مدتی آن را به کوچهٔ صدراعظم نوری در خیابان پامنار منتقل کرد. او همچنین از اولین فعالان سیاسی زن ایرانی شمرده می‌شود. در سال ۱۳۰۲ش/ ۱۹۲۳ م او مدرسهٔ دیگری به نام درة المدارس در کوچهٔ ناظم الدوله پشت مسجد سپهسالار با هزینهٔ شخصی خود باز کرد.

* طوبی آزموده مؤسس اولین دبستان و دبیرستان ملّی دخترانه در ایران بود. او دبستان ناموس در تهران را در سال ۱۲۸۶ ه‍.ش/۱۹۰۷ م در منزل خود تأسیس کرد.

### دههٔ ۱۹۱۰ م/۱۲۹۰ ه‍.ش

* ماهرخ گوهرشناس از پیشگامان آموزش زنان در ایران، مدرسهٔ ترّقی بنات را در سال ۱۹۱۱م/ ۱۲۹۰ش تأسیس کرد که مدرسه‌ای مختلط بود و معلمان آن، زن و مرد بودند.

* مریم عمید از اولین روزنامه‌نگاران زن ایرانی بود. در سال ۱۹۱۳م/ ۱۲۹۲ش فعالیت فرهنگی خود را با انتشار روزنامهٔ *[[شکوفه (نشریه)|شکوفه]]* و تأسیس مدرسهٔ دخترانهٔ «دار العلوم و الصنایع مزینیه» رسماً آغاز کرد. این نخستین بار بود که به مدیریت یک زن در ایران، روزنامهٔ ویژهٔ زنان منتشر می‌شد.

* فروغ آذرخشی مؤسس اولین مدرسهٔ دخترانه در مشهد به نام «مدرسهٔ فروغ» بود که آن را در سال ۱۹۱۷م/ ۱۲۹۶ش تأسیس کرد.
* صدیقه دولت‌آبادی مؤسس اولین مدرسهٔ دخترانه در اصفهان به نام «مکتبخانهٔ شرعیات» در سال ۱۹۱۷م/ ۱۲۹۶ش و مؤسس اولین نشریهٔ زنان ایران به نام «زبان زنان» در ۱۹۱۹م/ ۱۲۹۸ش در اصفهان بود. پس از تأسیس دبستان و دبیرستان زنان بزرگسال در جوار کانون بانون تهران در ۱۹۳۵م/ ۱۳۱۴ش که سرپرستی آن را بر عهده گرفت، او برای نخستین بار آموزش زنان بزرگسال را هموار کرد. همچنین با نگهداری از فرزندان زنان دانش‌آموز آن کانون، می‌توان او را پایه‌گذار مهد کودک در ایران دانست.

* در ۲۵ دسامبر ۱۹۱۸/ ۳ دی ۱۲۹۷ نخستین شناسنامهٔ ایرانی با شمارهٔ یک در تهران به نام «فاطمه ایرانی» صادر شد و او اولین شهروند زن ایرانی بود که به‌شکل رسمی شناسنامه‌اش را دریافت کرد. بعدها روز سوم دی، به‌عنوان روز ثبت احوال در تقویم رسمی نام‌گذاری شد.

### دههٔ ۱۹۲۰ م/۱۳۰۰ ه‍.ش
* ساتنیک آقابابیان اولین زن ایرانی که دارای تحصیلات آکادمیک در آواز بود.
* بی بی مریم بختیاری، مادر علی‌مردان‌خان بختیاری از زنان مبارز عصر مشروطه و جنگ جهانی اول، اولین زن ایرانی و تنها زن در دنیا، که بالاترین نشان نظامی آلمان (تمثال میناکاری و الماس نشان و صلیب آهنین را به دستور ویلهلم دوم (به پاس حفاظت از جان کاردار آلمان در خلال جنگ جهانی اول)، دریافت کرد.

* محترم اسکندری مؤسس اولین سازمان زنان ایرانی به نام جمعیت نسوان وطنخواه (فعالیت از ۱۳۰۱ تا ۱۳۱۲ ه‍.ش/۱۹۲۲–۱۹۳۳ میلادی) بود. او همچنین اولین زندانی سیاسی زن ایرانی شمرده می‌شود.

* عفت‌الملوک خواجه‌نوری مؤسس نخستین مدرسهٔ صنعتی/هنرستان در ایران بود. او در سال ۱۳۰۲ش/ ۱۹۲۳م امتیاز تأسیس آن را از وزارت فرهنگ دریافت کرد و هفده سال هزینهٔ ادارهٔ آن را شخصاً تأمین کرد. تا زمان انتقال این مدرسه به وزارت فرهنگ در سمت مدیر آن فعالیت کرد که در سال ۱۳۲۵ش/ ۱۹۴۶م به «هنرستان بانوان» تغییر نام یافت.
* ملوک ضرابی یکی از اولین خوانندگان زن در ایران، اولین آهنگساز زن ایرانی نیز شمرده می‌شود. پیش از او، زنان دیگری در ایران بودند که در آهنگسازی تجربه داشتند اما اثری از آنان بر جای نماند، به جز سلطان خانم که آهنگ *بتابتا* به او منسوب است. ملوک ضرابی در سال ۱۳۰۲ ه‍.ش/۱۹۲۳ م. در سن سیزده‌سالگی فعالیت‌های هنری خود را آغاز کرد. او در طول سال‌های خوانندگی بیش از ۳۰۰ صفحه پر کرد که آهنگ بیشتر ترانه‌هایش از خود اوست. ضرابی همچنین اولین خوانندهٔ زن ایرانی بود که صدایش در صفحات گرامافون ضبط شد و به به بازار آمد.

* سکینه پری اولین پزشک جراح زن ایرانی بود. او در سال ۱۹۲۵م/ ۱۳۰۴ش اجازۀ طبابت یافت، سه سال پس از آن درگذشت.

* نصرت امین اولین زن مسلمان شیعهٔ ایرانی بود که اجازه گرفت و به اجتهاد رسید، در سال ۱۳۰۵ ه‍.ش/۱۹۲۶ م.

* برسابه هوسپیان مؤسس اولین کودکستان در ایران بود.او در سال ۱۳۰۸ش/ ۱۹۲۹م به درخواست انجمن ارامنهٔ بندر پهلوی، مأمور بازگشایی نخستین کودکستان آن شهر شد. سپس کودکستان «برسابه» را در تهران بنیان گذاشت که در سال ۱۳۱۰ ه‍.ش/۱۹۳۱ م بازگشایی شد.

### دههٔ ۱۹۳۰ م/۱۳۱۰ ه‍.ش
* کلارا آبکار اولین زن مینیاتوریست ایرانی بود.

* ایراندخت تیمورتاش اولین رمان‌نویس زن ایرانی شمرده می‌شود. به گفتهٔ ایرانیکا، او اولین نویسندهٔ زن ایرانی بود که حساسیت شاعرانهٔ خود را به نثر منتقل کرد و اثری پدیدآورد که به‌طور گسترده به‌عنوان نخستین رمان ایرانیِ نوشته‌شده به‌دست یک زن شناخته می‌شود. اولین اثر ادبی منتشرشدهٔ او، «دختر تیره‌بخت و جوان بوالهوس» نام داشت که در سال ۱۹۳۰م/ ۱۳۰۹ش در تهران چاپ شد، زمانی که او تنها پانزده سال داشت.تیمورتاش، پس از آن، دیگر رمان ننوشت.

* روح‌انگیز سامی‌نژاد اولین بازیگر زن ایرانی بود که در فیلم ناطق *[[دختر لر]]* (۱۹۳۳ م/۱۳۱۲ش) بازی کرد.
* امینه پاکروان اولین استاد دانشگاه زن ایرانی بود. او در سال ۱۹۳۳م/ ۱۳۱۲ش استادی دانشگاه تهران را در رشتهٔ ادبیات فرانسه و تاریخ هنر به عهده گرفت.
* سکینه پری اولین جراح زن ایرانی بود. او در رشتهٔ پزشکی در شوروی تحصیل کرد و در سال ۱۹۳۳م/ ۱۳۱۲ش در سن ۳۱ سالگی در رشتهٔ جراحی و سرطان‌شناسی تخصص گرفت.

* پروین اعتصامی اولین شاعر زن مهم ایرانی در قرن بیستم و اولین شاعر زن ایرانی بود که در جایگاهی برابر با مردان در ادبیات فارسی درخشید.نخستین اثرش را در سال ۱۹۳۵م/۱۳۱۴ ش چاپ شد. او همچنین اولین کتابدار زن ایرانی بود.

* اشرف پهلوی از پیشگامان حقوق زنان در ایران، به همراه خواهر بزرگترش شمس و مادرشان تاج‌الملوک، از اولین زنان مهم ایرانی بودند که پوشیدن حجاب سنتی در اوائل دههٔ ۱۹۳۰م/۱۳۱۰ ه‍.ش را کنار گذاشتند و بدون حجاب در ملاء عام ظاهر شد. آنان در ۸ ژانویهٔ ۱۹۳۶، با شرکت در مراسم فارغ‌التحصیلی دانشسرای عالی تهران که بدون حجاب برگزار شد، نقش نمادین مهمی در کشف حجاب ایفا کردند. اشرف سپس در سال ۱۹۶۷م اولین نمایندهٔ زن ایران در سازمان ملل متحد و کمیسیون حقوق بشر شد.

* خدیجه کشاورز با صدور پروانهٔ وکالتش در ۱۰ آوریل ۱۹۳۷/ ۲۱ فروردین ۱۳۱۶، اولین وکیل زن ایرانی شد.

* مریم اردلان اولین رئیس و مدیر اولین هنرستان دخترانه سنندج در سال ۱۳۱۷ ه‍.ش/۱۹۳۸ م. بود.
* عظمی عدل (نفیسی) اولین مترجم ادبی زن ایرانی بود. او *جامهٔ پشمین*  اثر آنری بردو را از فرانسوی به فارسی در دوران دبیرستان ترجمه کرد که در ۱۹۳۸م/ ۱۳۱۷ش از سوی انتشارات کلالهٔ خاور چاپ شد.او همچنین اولین زن مدیرکل امور اداری در ایران بود، در سال ۱۹۴۶م/ ۱۳۲۵ش، به استخدام وزارت کار درآمد و یک سال بعد به ریاست ادارهٔ امور زنان و کودکان همین وزارت‌خانه گمارده شد.

### دههٔ ۱۹۴۰ م/۱۳۲۰ ه‍.ش
* آنیک استپانیان اولین زن دندانپزشک ایرانی بود.

* طوسیه حائری اولین گویندهٔ زن رادیوی ملّی ایران بود که کارش در سال ۱۳۱۹ ه‍.ش/ ۱۹۴۰ م. آغاز کرد. او همچنین از اولین زنان راه‌یافته به دانشگاه تهران، اولین زن فارغ‌التحصیل ادبیات از این دانشگاه، از اولین زنان ایرانی که برای تحصیل به خارج کشور رفتند و اولین زن ایرانی بود که دکتری ادبیات تطبیقی از دانشگاه سوربن گرفت.
* عفت تجارت‌چی اولین خلبان زن ایرانی بود. او که به عنوان اولین داوطلب زن برای آموزش فن خلبانی در باشگاه هواپیمایی کشوری ایران در سال ۱۹۳۸م/ ۱۳۱۸ش ثبت نام کرده بود، در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۰ ۷ آبان ۱۳۱۹ نخستین پرواز مستقل تمرینی خود را انجام داد.

* زینت جهانشاه اولین طراح لباس زن ایرانی بود. او همچنین بنیانگذار اولین بوتیک ایرانی بود و خیاط‌خانهٔ خود را در سال ۱۹۴۴۳م/ ۱۳۲۲ش بازگشایی کرد و اولین فشن شو در تهران در همان سال برگزار کرد. جهانشاه تا سال ۱۹۶۸م/ ۱۳۴۷ش کار خود را ادامه داد.
* نکتار پاپازیان اولین زن معمار ایرانی دانسته می‌شود. او پس از دو سال تحصیل در رشتهٔ معماری، دانشکدهٔ هنرهای زیبا دانشگاه تهران حدود سال‌های ۱۹۴۳–۱۹۴۵م /۱۳۲۲–۱۳۲۴ش، به فرانسه رفت و در «مدرسه هنرهای زیبا» پاریس و «دانشگاه بوزار» این شهر ده سال به تحصیل معماری پرداخت.
* فاطمه سیاح یکی از اولین استادان دانشگاه زن ایرانی بود. در سال ۱۳۱۴ ه‍.ش/۱۹۳۵ م. در دانشسرای عالی به تدریس ادبیات پرداخت. در سال ۱۳۱۷ ه‍.ش/۱۹۳۸ م. به مقام دانشیاری دانشگاه رسید و پس از پنج سال، در سال ۱۳۲۲ ه‍.ش/۱۹۴۳ م. شورای عالی فرهنگ استادی کرسی ادبیات روسی دانشگاه تهران را به او تفویض کرد. او اولین زن ایرانی عضو گروه شرکت‌کننده در جامعهٔ ملل در ژنو بود.سیاح همچنین نخستین منتقد ادبی زن ایرانی شمرده می‌شد.

* منیر طاها اولین ترانه‌سرای زن ایرانی بود. او نخستین ترانه‌اش با عنوان «شب مهتاب» را در چهارده‌سالگی، ۱۹۴۴م/ ۱۳۲۳ش، برای آهنگی به همین نام از علی تجویدی نوشت. 
* منیر مهران (اصفیا) اولین زن ایرانی است که همراه با شوهرش موفق به پایه‌گذاری نشریه‌ای ورزشی، *نیرو و راستی* در ۱۳۲۳ش/ ۱۹۴۴م شد. او اولین زن مدیر باشگاه ورزشی در ایران شمرده می‌شد.

* لیلی تقی‌پور نخستین گرافیست زن ایرانی است. در سال ۱۹۴۷م/ ۱۳۲۵ش از دانشکدهٔ هنرهای زیبا فارغ‌التحصیل شد. تصویرگری برخی از کتاب‌های درسی پیش از انقلاب را بر عهده داشت.
* اشرف‌الملوک فخرالدوله اولین کسی است که سامانهٔ تاکسیرانی در تهران را برقرار کرد.به دستور او، در سال ۱۳۲۶ش/ ۱۹۴۷م، پنجاه دستگاه تاکسی معروف به «تاکسی ب. ب» وارد تهران شد.
* صغرا آزرمی نخستین پزشک زن آسیب‌شناس ایرانی و نخستین مسئول پایگاه سیتولوژی در ایران بود. او در سال ۱۳۲۶ش/ ۱۹۴۷م پس از پایان دورهٔ دانشکدهٔ پزشکی به آمریکا رفت و کار پزشکی خود را در بیمارستان زنان شیکاگو شروع کرد و پس از دو سال با تخصص آسیب‌شناسی به ایران بازگشت. او در انستیتوی تاج وابسته به دانشگاه تهران مشغول به کار شد و به زودی به ریاست درمانگاه رسید.
* زهرا کیا (خانلری) اولین زن ایرانی بود که دکترای زبان و ادبیات فارسی گرفت. او در سال ۱۳۲۲ش/ ۱۹۴۷م از دانشگاه تهران با پایان‌نامه‌ای با عنوان «سبک ادبی تواریخ ایران بعد از اسلام تا قرن نهم» به راهنمایی محمدتقی بهار درجه دکترا گرفت.

* شمس‌الملوک مصاحب یکی از اولین زنان ایرانی بود که دکترای ادبیات فارسی گرفت. پس از نوشتن رسالهٔ دکترای خویش با موضوع «تحقیق در افسانه‌سرایان ایرانی بعد از حمله عرب تا هجوم مغول» در ۲۶ دی ۱۳۲۳/ ۱۷ ژانویه ۱۹۴۸ از آن دفاع کرد و به گرفتن درجهٔ دکترا در ادبیات فارسی نایل شد.
[بندانگشتی|[یلنا آودیسیان در سالن آموزش باله، تهران، ۱۹۴۹م/ ۱۳۲۸ش.]]
* یلنا آودیسیان از بنیانگذاران رقص باله در ایران بود. او در تبریز، نخستین هنرستان باله را تأسیس کرد و سپس به تهران رفت و فعالیت‌های خود در آنجا از سرگرفت. او در سال ۱۳۲۷ش/ ۱۹۴۸م نخستین جشن سالیانهٔ هنرستان خود را برپا کرد.
* آلنوش طریان اولین زن ایرانی که استاد فیزیک در ایران بود و به عنوان «مادر بنیان‌گذار نجوم مدرن ایران» شناخته می‌شود. او در سال ۱۳۲۶ ه‍.ش/۱۹۴۸ م. مدرک لیسانس خود را در رشته فیزیک از دانشکده علوم دانشگاه تهران گرفت.
* سیمین دانشور اولین داستان‌نویس کوتاه زن ایرانی بود.او نخستین مجموعهٔ داستان کوتاهش *[[آتش خاموش]]* را در سال ۱۳۲۷ ه‍.ش/۱۹۴۸ م و نخستین رمانش سووشون را در سال ۱۳۴۸ ه‍.ش/۱۹۶۹ م. چاپ کرد. او همچنین نخستین رئیس کانون نویسندگان ایران و همچنین نخستین زن ایرانی بود که توانست آثار داستانی حرفه‌ای خلق کند.

### دههٔ ۱۹۵۰ م/۱۳۳۰ ه‍.ش
* لیلی اوپال اولین زن ورزشکار ایرانی بود که توانست در یک تورنمنت بین‌المللی شرکت کند.

* نادره انور اولین زن عکاس حرفه‌ای ایرانی بود که در دههٔ ۱۳۳۰ ه‍.ش/۱۹۵۰ م. وارد عرصهٔ مطبوعات شد. او نخستین عکاس زن ایرانی بود که با تأسیس استدیو و آتلیه به شکلی حرفه‌ای به کارش ادامه داد و به عنوان یکی از پیشگامان عکاسی خبری در ایران شناخته می‌شود.

* نصرت‌الملوک کاشانچی اولین پزشک قانونی زن ایرانی بود. پس از گرفتن دکترا در حوالی سال ۱۹۵۱م/ ۱۳۳۰ش، یک بیمارستان به نام «بازرگانان» در خیابان «ری» برپا کرد و اولین زنی است که به استخدام پزشکی قانونی ایران درآمد و بخش زنان را نیز در نظام پزشکی قانونی راه‌اندازی کرد.

* بدرالملوک بامداد مؤسس اولین دبستان مختلط در ایران، در سال ۱۳۳۰ ه‍.ش/۱۹۵۲ م. بود.
* فروغ فرخزاد هرچند اولین شاعر زن اثرچاپ‌کردهٔ ایرانی شمرده نمی‌شود اما به‌عنوان پیشگامِ شعر زنانهٔ معاصر، اولین شاعر زن در تاریخ شعر فارسی بود که با شکستن هنجارهای سنتی و باورهای موروثی، زبانی آزاد آفرید. اهمیت تاریخی او در این است که برای نخستین‌بار «سوژهٔ زن» را نه به‌مثابهٔ موضوع، بلکه به‌عنوان گوینده‌ای مستقل و آگاه وارد شعر فارسی کرد و مسیر تازه‌ای برای نسل‌های بعدی گشود. نخستین مجموعه شعرش با نام *اسیر* در سال ۱۹۵۲م/ ۱۳۳۱ش چاپ شد.

* فاخره صبا نخستین زن ایرانی که در کنسرواتوار پاریس در رشتهٔ اپرا تحصیل کرد و نخستین مؤسس کلاس آواز در ایران به همراه اِولین باغچه‌بان بود. او از سال ۱۳۳۲ ه‍.ش/۱۹۵۳ م. در هنرستان عالی موسیقی به تدریس پرداخت و با شروع به کار تالار رودکی به گروه اپرای تهران پیوست. پیشتر در یکی از تالارهای تهران به ایفای نقش پرداخت و نخستین بار همراه دو هنرمند دیگر، اِولین باغچه‌بان و منیر وکیلی برنامهٔ مشترکی را اجرا کردند.

* ویدا قهرمانی به خاطر اولین بوسهٔ عاشقانه‌ای که در سینمای ایران به تصویر کشیده شد، شناخته می‌شود، زمانی که در فیلم *[[چهارراه حوادث]]* (۱۳۳۳م/ ۱۹۵۵م) ساختهٔ ساموئل خاچیکیان در مقابل ناصر ملک مطیعی بازی کرد. در فیلمنامه، بوسه‌ای وجود نداشت؛ ملک مطیعی به‌طور بداهه در این صحنه از فیلم، بازیگر نقش مقابل خود را بوسید.

* مرضیه اولین زنی است که در برنامهٔ موسیقی رادیویی *[[گل‌ها (برنامه رادیویی)|گل‌ها]]* آواز خواند، برنامه‌ای که به مدت ۲۳ سال از ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ش/ ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۹م از رادیو ملی ایران پخش می‌شد.
* شکوه ریاضی اولین نقاش زن ایرانی بود که تحصیلات آکادمیک در این رشته داشت. او در سال ۱۳۳۵ ه‍.ش/۱۹۵۶ م. از دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد و دکترای خود را از پاریس گرفت. عباس مشهدی زاده او را «نخستین زن نوگرا ایرانی در نقاشی» نامیده است.

* شهلا ریاحی اولین کارگردان فیلم زن ایرانی بود که فیلم *[[مرجان (فیلم)|مرجان]]* را در سال ۱۳۳۵ ه‍.ش/۱۹۵۷ م. کارگردانی و تهیه‌کنندگی کرد.
* پروین برزین اولین باستان‌شناس زن ایرانی و «مادر موزه‌داری» در ایران شمرده می‌شود و اولین زنی است که در ایران کاوش‌گر میراث فرهنگی شد. در سال ۱۳۳۶ش/ ۱۹۵۷م دانشنامهٔ خود را در رشتهٔ موزه‌داری و حفاری از دانشگاه پنسیلوانیا دریافت کرد.
* بهجت صدر اولین نقاش زن ایرانی که در سبک‌های انتزاعی، کُلاژ و انستلاسیون برجسته شد.در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش/ ۱۹۵۷ م. نخستین نمایشگاه او در نگارخانه «پینچو» در رم برگزار شد.

* مهین افشار اولین زن بازرگان رسمی ایرانی بود. او در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش/۱۹۵۸ م. اولین زن ایرانی شد که کارت بازرگانی به نامش صادر شد.
* میدیا زندی اولین زن کُرد ایرانی گویندهٔ رادیو بود. او در سال ۱۳۳۷ش/ ۱۹۵۸م در بخش کردی رادیو، در سمت گویندگی مشغول به کار شد.
* ظفردخت اردلان از اولین فارغ‌التحصیلان زن دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران، اولین نماینده ایران در کمیسیون مقام زن سازمان ملل نیز بود. او در سال ۱۹۵۸م/ ۱۳۳۷ش به‌عنوان ناظر در کمیسیون مقام زن در ژنو انتخاب شد.

* مرضیه ارفع اولین زن ایرانی بود که در سال ۱۳۳۸ ه‍.ش/۱۹۵۹ م. در ارتش به درجهٔ سرتیپی ارتقاء یافت.

### دههٔ ۱۹۶۰ م/۱۳۴۰ ه‍.ش
* ملکه بقائی کرمانی مؤسس نخستین کودکستان در تجریش بود.
* لیلی ایمن نخستین و تنها زن ایرانی بود که به عضویت شورای عالی فرهنگ ایران برگزیده شد.
* هما دارابی، یکی از اولین پزشکان زن متخصص اطفال و از اولین روانشناسان کودک در ایران بود. دارابی همچنین اولین زن ایرانی عضو بورد تخصصی روان‌پزشکی و عصب‌شناسی آمریکا و به همراه پروانه فروهر از اولین اعضای زن جبهه ملی بود. بیش از هرچیز، او به خاطر فعالیت سیاسی و اجتماعی و اعتراضش به حجاب اجباری شناخته می‌شود و اولین زن ایرانی بود که در تاریخ ۲ اسفند ۱۳۷۲ / ۲۱ فوریهٔ ۱۹۹۴ با خودسوزی در میدان تجریش، به‌صورت علنی به نقض حقوق زنان و اجبار به حجاب پس از انقلاب اسلامی، اعتراض کرد.

* توران شهریاری ششمین وکیل زن و اولین وکیل زن از زرتشتیان ایرانی و به طور کلی از اقلیت‌های دینی در ایران بود که در سال ۱۹۶۳م/ ۱۳۴۲ش به عضویت کانون وکلای دادگستری درآمد. 
* برای اولین بار در ایران، زنی به نام گلنار یبلوئی در ۲۷ اوت ۱۹۶۳/ ۵ شهریور ۱۳۴۲ به سمت کدخدای دهکدهٔ خمسلو از قرای فریدن اصفهان منصوب شد.
* مهرانگیز منوچهریان اولین سناتور زن ایرانی بود. او عضو دوره‌های چهارم، پنجم و ششم مجلس سنا (۱۳۴۲ تا ۱۳۵۱ش/ ۱۹۶۳ تا ۱۹۷۲م) بود. او یکی از چهار زن از اولین گروه زنان فارغ‌التحصیل از دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۷ش/ ۱۹۴۸م بود. پس از ایجاد رشتهٔ دکترای حقوق در ایران، او اولین و تنها زنی بود که در کنکور سال ۱۳۳۴ش/ ۱۹۵۵م شرکت کرد و به‌همراه همسرش، حسین‌قلی حسینی‌نژاد، در دورهٔ دکترا نفر اول شد و به‌عنوان اولین زن ایرانی از دانشگاه تهران دکترای حقوق گرفت. او همچنین اولین ایرانی برندهٔ جایزه حقوق بشر سازمان ملل در سال ۱۳۴۷م/ ۱۹۶۸م بود.

* ویکتوریا اوهانجانیان اولین زن معمار ایرانی بود که در سال ۱۳۴۳ ه‍.ش/۱۹۶۴ م. تحصیلاتش را در رشتهٔ معماری به پایان رسانید و در سال ۱۳۳۶ ه‍.ش/۱۹۵۷ م. به استخدام وزارت مسکن و شهرسازی درآمد.

* گیتی دیهیم اولین زبان‌شناس زن ایرانی بود که دکترای خود را در حوزه زبان‌شناسی از دانشگاه سوربون فرانسه در سال ۱۳۴۴ ه‍.ش/ ۱۹۶۵م گرفت.
* سیّده زینت علویّهٔ همایونی بنیانگذار نخستین مدرسهٔ اسلامی دخترانه در ایران بود. او در سال ۱۹۶۵م/ ۱۳۴۴ش با امتیاز نصرت امین، اولین حوزهٔ علمیهٔ زنان در ایران را در اصفهان به نام «مکتب فاطمه» تأسیس کرد. او پیشتر، در سال ۱۹۶۳م/ ۱۳۴۲ش اولین دانشجوی زن رشتهٔ الهیات در دانشکدهٔ وعظ و تبلیغ دانشگاه تهران بود که البته تحصیلش ناتمام ماند.

* نفیسه ریاحی اولین کارگردان انیمیشن زن ایرانی بود. فعالیت خود را از سال ۱۳۴۶ ه‍.ش/۱۹۶۶ م. با انیمشن *ملک جمشید* به کارگردانی نصرت کریمی انجام داد.
* آلنوش طریان اولین ستاره‌شناس زن ایرانی بود که در سال ۱۹۶۶م/ ۱۳۴۵ش درخواست راه‌اندازی رصدخانه خورشیدی را داد و این رصدخانه با نظارت خود او افتتاح شد؛ در سال ۱۹۶۹م/ ۱۳۴۸ش به ریاست گروه تحقیقات فیزیک خورشیدی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران رسید و رصدخانه فیزیک خورشیدی کار خود را آغاز کرد. او به دلیل پایه‌گذاری رشتهٔ اخترفیزیک ستارگان در دانشگاه‌های ایران به عنوان «مادر ستاره‌شناسی نوین ایران» شناخته می‌شود.
* معصومه سیحون اولین گالری‌دار زن ایرانی بود. او گالری سیحون را در سال ۱۳۴۵ش/ ۱۹۶۶م در تهران بنیان نهاد.

* فرخ‌رو پارسا اولین وزیر زن در دولت شاهنشاهی ایران بود که در سال‌های ۱۳۴۷–۱۳۵۳ ه‍.ش/۱۹۶۸–۱۹۷۴ م. وزیر آموزش و پرورش بود. او همچنین اولین زنی است که به عضویت هیئت رئیسهٔ مجلس شورای ملی انتخاب شد.
* میمنت چوبک اولین قاضی زن ایرانی بود. وی همراه چهار زن قاضی که در سال ۱۳۴۷ ه‍.ش/۱۹۶۸ م. لیسانس قضایی دریافت کردند، وارد کادر قضایی دادگستری شد. پس از گذراندن یک سال کارآموزی با احراز رتبهٔ چهارم بین تمام شرکت‌کنندگان و رتبهٔ اول بین زنان، به عنوان اولین قاضی زن ایرانی در سال ۱۳۴۸ ه‍.ش/ ۱۹۶۹ م سوگند قضایی با ادای احترام به قرآن به جا آورد و به عنوان دادرس علی‌البدل دادگاه بخش تهران مشغول به کار شد.
* قدسی صوفی سیاوش (۱۳۲۰–۱۸ آبان ۱۳۹۴) یا *قدسی صوفی املش* از زنان فعال ایران در دورهٔ پهلوی، در سال ۱۹۶۸م/ ۱۳۴۷ش به عنوان اولین فرماندار زن ایران در شهرستان صومعه‌سرای گیلان منصوب شد.

### دههٔ ۱۹۷۰ م/۱۳۵۰ ه‍.ش

* مهوش جزایری اولین زن ایرانی تهیه‌کنندهٔ فیلم بود. او به عنوان تهیه‌کننده در مجمع تولیدکنندگان با پروانهٔ رسمی و تخصصی وزرات فرهنگ از سال ۱۳۵۰ ه‍.ش/۱۹۷۰ م در تلویزیون ملی ایران با مجموعهٔ *[[آفتاب مهتاب]]* شروع به کار کرد.
* گلی ترقی اولین فیلمنامه‌نویس زن ایرانی بود. نخستین فیلمنامهٔ وی *بی‌تا* نام داشت که در سال ۱۳۵۱ ه‍.ش/۱۹۷۲ م. به اکران عمومی درآمد.

* مهرنوش ابراهیمی (زادهٔ ۱۹۴۸)، اولین چریک فدایی زن ایرانی بود. در ۱ اکتبر ۱۹۷۱/ ۹ مهر ۱۳۵۰ به‌عنوان اولین زن ایرانی در جریان یک رویارویی مسلحانه با ساواک کشته شد.

* مهین‌دخت گرگانی اولین نمایندهٔ زن ترکمن ایرانی در مجلس شورای ملی (از ۲۵ آذر ۱۳۵۲ تا ۱۶ شهریور ۱۳۵۴/ ۱۶ دسامبر ۱۹۷۳–۷ سپتامبر ۱۹۷۵) بود. او همچنین اولین پزشک زن ترکمن ایرانی شمرده می‌شود، در سال ۱۳۳۷ش/ ۱۹۵۸م از دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه تهران با تخصص زنان و مامایی فارغ‌التحصیل شد.

* گلنوش خالقی اولین رهبر ارکستر زن ایرانی بود. در سال ۱۹۷۴م/ ۱۳۵۳ش مدرک کارشناسی ارشد رهبری کر را از دانشگاه ویسکانسین-مدیسن در شهر مدیسون، ایالت متحده آمریکا دریافت نمود.

* مهرانگیز دولتشاهی اولین سفیر زن ایرانی و از نخستین زنان نمایندهٔ مجلس شورای ملی بود. او در سال ۱۳۵۴ش/ ۱۹۷۵م به عنوان سفیر ایران در دانمارک منصوب شد، پیشتر در سال ۱۳۴۲ش/ ۱۹۶۳م همراه پنج زن دیگر به مجلس شورای ملی راه یافت و در دوره‌های ۲۱، ۲۲ و ۲۳ نمایندهٔ کرمانشاه بود.

* پری محمدزاده امید اولین راننده زن تریلی در ایران بود. او اولین و تا مدت‌ها تنها زن ایرانی بود که نه‌فقط گواهی‌نامه پایهٔ یک داشت، بلکه تنها زن راننده تریلی و ماشین‌های سنگین بود. گواهینامهٔ خود را در ۴ مارس ۱۹۷۶/ ۱۴ اسفند ۱۳۵۴ گرفت.
* مهناز افخمی اولین وزیر مشاور در امور زنان در ایران بود که در سال ۱۳۵۵ ه‍.ش/۱۹۷۶ م. به این سمت انتخاب شد. همچنین نخستین زن در یک کشور اسلامی بود که به این سمت گماشته شد.

* منیره گرجی اولین و تنها نمایندهٔ زن مجلس خبرگان قانون اساسی (۲۸ مرداد ۱۳۵۸ – ۲۴ آبان ۱۳۵۸/ ۱۵ اوت ۱۹۷۹ – ۱۵ نوامبر ۱۹۷۹) بود.
* آریانا برکشلی اولین پیانیست ایرانی و اولین ایرانی است که موسیقی‌درمانی آموخت و برای اولین بار در ایران در کنسرتی، برای گروهی از کودکان معلول از این شیوه بهره برد.

### دههٔ ۱۹۸۰ م/۱۳۶۰ ه‍.ش

* مریم کاظم‌زاده اولین خبرنگار و عکاس زن جنگ ایران و عراق شمرده می‌شود.
* فریده خلعتبری اولین ناشر کتاب زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او انتشارات کتابسرا در سال ۱۳۵۹ش/ ۱۹۸۰م راه‌اندازی کرد ولی پس از مدتی از ادامهٔ کار در آنجا منصرف شد و انتشارات شباویز را در ۱۷ شهریور ۱۳۶۳/ ۸ سپتامبر ۱۹۸۴ به ثبت رساند البته گرفتن مجوز کسب آن آسان نبود و به عنوان یک زن نمی‌توانست آن را کسب کند. پس از مدت‌ها توانست مجوز کسب را بگیرد. در سال ۱۳۶۹ش/ ۱۹۹۰م وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پروانهٔ نشر رسماً برای او صادر کرد.

* سیما کوبان یکی از اولین ناشران کتاب زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او انتشارات دماوند را در سال ۱۳۶۱ش/ ۱۹۸۲م تأسیس کرد.
* کبری خلیقی‌پور اولین مدیر دولتی ورزش زنان ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. در سال ۱۳۶۱ش/ ۱۹۸۲م مسئولیت ورزش بانوان و کمیتهٔ والیبال به وی واگذار شد و به مدت پنج سال خدمت کرد.

* شهلا لاهیجی یکی از اولین ناشران کتاب زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود که با بیشترین مؤلفان و مترجمان زن همکاری کرده است. او در سال ۱۳۶۲ش/ ۱۹۸۳م انتشارات روشنگران و مطالعات زنان را تأسیس کرد. امیلی امرایی روزنامه‌نگار در *[[هم‌میهن]]* نوشت که فقط یک زن در ایران پیش از او [پس از انقلاب ۱۳۵۷] ناشر شده بود که سیما کوبان، مؤسس انتشارات دماوند بود اما مجوز او را به زودی باطل کردند. نوشین احمدی خراسانی دربارهٔ او گفته است که «می‌توان او را اولین ناشر زنان در ایران محسوب کرد.»
* زهرا طاعتی اصل، اولین زن جراح مغز و اعصاب ایرانی است. پس از پایان تحصیلات خود در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه ملّی (شهید بهشتی بعدی) در سال ۱۹۸۳م/ ۱۳۶۲ش به مرتبهٔ استادیاری ارتقا یافت.

* پوران درخشنده اولین فیلمساز و کارگردان زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ شمرده می‌شود، او فیلم *[[رابطه (فیلم ۱۳۶۵)|رابطه]]* را در سال ۱۳۶۵ ه‍.ش/۱۹۸۶ م. کارگردانی کرد.

* فرزانه شریفی اقدس اولین اورولوژیست زن ایرانی است. او در شهریور ۱۳۶۸/ سپتامبر ۱۹۸۹ به‌عنوان اولین دستیار زن ایرانی در رشتهٔ اورولوژی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی پذیرفته و در بیمارستان شهید لبافی نژاد مشغول به فعالیت شد.

### دههٔ ۱۹۹۰ م/۱۳۷۰ ه‍.ش

* نوشین احمدی خراسانی از اولین ناشران زن کتاب پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که در سال ۱۳۶۹ش/ ۱۹۹۰م انتشارات توسعه را پایه‌گذاری کرد و آن را اداره می‌کند. او موفق به پژوهش، آماده‌سازی و چاپ نخستین «سالنامه زنان ایران» شده که در سال‌های ۱۳۷۷–۱۳۷۸ش/ ۱۹۹۸–۱۹۹۹م در تهران منتشر شد.
* سیمین چایچی اولین شاعر کودکان ایرانی به زبان کردی است. از اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش/ ۱۹۹۰م در چارچوب ادبیات کودکانه فعالیت‌های خویش را شروع کرده است.

* شهلا حبیبی اولین زنی بود که به سمت مشاور رئیس‌جمهور ایران منصوب شد. او از ۷ دی ۱۳۷۰ تا ۲۶ مهر ۱۳۷۶ / ۲۸ دسامبر ۱۹۹۱ تا ۱۸ اکتبر ۱۹۹۷ به عنوان مشاور رئیس‌جمهور رفسنجانی در امور زنان و رئیس دفتر امور زنان در نهاد ریاست‌جمهوری خدمت کرد.

* زهرا پیشگاهی‌فرد اولین زن ایرانی است که توانست در رشتهٔ جغرافیای سیاسی، مدرک دکتری دریافت کند. او در سال ۱۳۷۱ش/ ۱۹۹۲م از دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز در رشتهٔ جغرافیای سیاسی دکترای خود را گرفت.

* معصومه سلطان بلاغی اولین رانندهٔ زن اتوبوس در ایران است. در سال ۱۳۶۸ش/ ۱۹۸۹م گواهی‌نامهٔ پایهٔ یک خود را گرفت. او که رانندهٔ کمکی همسرش بود، در سال ۱۳۷۲ش/ ۱۹۹۳م اولین سفر مستقل خود را به بندرعباس انجام داد.

* زهرا صدراعظم نوری اولین شهردار زن ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. در ۲۸ آبان ۱۳۷۵/ ۱۸ نوامبر ۱۹۹۶ غلامحسین کرباسچی او را برای ادارهٔ منطقهٔ ۷ شهرداری تهران منصوب کرد و تا سال ۱۳۸۲ش/ ۲۰۰۳م در این سمت باقی ماند.
* لیدا فریمان اولین پرچمدار زن کاروان ایران در بازی‌های المپیک و اولین زن ایرانی بود که از زمان انقلاب اسلامی در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۹۶ شرکت کرد.

* اعظم طالقانی اولین زن ایرانی بود که خود را کاندیدای ریاست جمهوری کرد. وی برای نخستین بار در انتخابات ۱۳۷۶ش/ ۱۹۹۷م نامزد ریاست جمهوری شد اما صلاحیتش تأیید نشد و همواره برای تفسیر «رجل سیاسی» در قانون اساسی مبارزه کرد. او همچنین اولین زن مسلمان انقلابی ایرانی بود که به حبس ابد محکوم شد، در شهریور ۱۳۵۴/ سپتامبر ۱۹۷۵.
* معصومه ابتکار اولین زن ایرانی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ وارد هیئت دولت شد و اولین زن معاون رئیس‌جمهور ایران (۲۳ اوت ۱۹۹۷ – ۷ سپتامبر ۲۰۰۵/ ۱ شهریور ۱۳۷۶ – ۱۶ شهریور ۱۳۸۴) بود.

* مهری صفاری اولین زن ایرانی دارای مدرک دکترا در رشتهٔ کشاورزی است. در رشتهٔ دکترای زراعت در دانشگاه آیداهو به تحصیل پرداخت و یک سال و نیم از دورهٔ تحصیلی‌اش سپری شده بود که به دلیل بازگشت همسرش به ایران، تحصیل در آمریکا را نیمه تمام رها کرد. در سال ۱۳۶۷ش/ ۱۹۸۸م در رشتهٔ دکترای زراعت در خارج از کشور پذیرفته شد ولی به دلیل مخالفت همسرش، موفق به حضور نشد. سرانجام در سال ۱۳۷۲ش/ ۱۹۹۳م در اولین آزمون دکترای زراعت در دانشگاه فردوسی مشهد پذیرفته شد و توانست به عنوان اولین فارغ‌التحصیل زن در رشتهٔ دکترای زراعت از دانشگاه‌های ایران، از دانشکدهٔ کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۷۸ش/ ۱۹۹۹م فارغ‌التحصیل شد.

## سدهٔ بیست و یکم میلادی
### دههٔ ۲۰۰۰ م/۱۳۸۰ ه‍.ش

* طاهره صفارزاده اولین زن مترجم قرآن ایرانی بود. در ۱۳۵۹ش/ ۱۹۸۰م به ریاست دانشگاه ملّی ایران (شهید بهشتی) منصوب شد که نخستین بار بود زنی به این سمت گمارده می‌شد، اما به دلیل آنکه رئیس پیشین دانشگاه حاضر به ترک سمت خود نشد، از تصدی ریاست دانشگاه صرف نظر کرد و ریاست دانشکدهٔ ادبیات آن را برعهده گرفت. او ترجمهٔ دوزبانهٔ خود از قرآن را به دو زبان فارسی و انگلیسی در سال ۱۳۸۰ش/ ۲۰۰۱م منتشر کرد که اولین ترجمه دو زبانهٔ قرآن و یکی از اولین ترجمه‌های قرآن به انگلیسی توسط یک زن است.
* شایسته قادرپور  اولین استاد بین المللی شطرنج زن ایرانی است. او در سال ۱۳۸۰ش/ ۲۰۰۱م این عنوان را کسب کرد.

* شیرین عبادی اولین برندهٔ ایرانی جایزه صلح نوبل در ۱۳۸۲ ه‍.ش/۲۰۰۳ م. و اولین زن مسلمانی است که این جایزه را برده است. عبادی پیشتر یکی از اولین قاضیان زن ایرانی بود که در اسفند ۱۳۴۸/ فوریهٔ ۱۹۷۰ شروع به کار کرد و اولین زنی بود در تاریخ دادگستری ایران به ریاست دادگاه در سال ۱۳۵۴ه‍.ش/ ۱۹۷۵م رسید.

* شیرین نوبهاری اولین زن بدنساز ایرانی است که به‌طور حرفه‌ای فعالیت خود را در رشتهٔ پروش اندام از حدود سال ۲۰۰۶ آغاز کرد.
* انوشه انصاری نخستین فضانورد با اصلیت ایرانی و نخستین زن کیهان‌گرد در جهان است. او ۱۸ سپتامبر سال ۲۰۰۶ از پایگاه فضایی بایکونور در قزاقستان با فضاپیمای سایوز به فضا رفت و در سحرگاه ۷ مهر ۱۳۸۵/ ۲۹ سپتامبر ۲۰۰۶م. به همراه پاول وینوگرادف روسی و جفری ویلیامز آمریکایی، دو تن از فضانوردان ساکن ایستگاه، به زمین بازگشت.

* فرزانه شرفبافی اولین زن ایرانی است که دکترای هوافضا گرفت، سال  ۲۰۰۷م/ ۱۳۸۶ش. او همچنین اولین مدیر عامل زن ایران ایر  (۲۰۱۷-۲۰۱۹م/ ۱۳۹۶-۱۳۹۸ش) بود. 
* شهره آغداشلو نخستین زن ایرانی و نخستین بازیگر ایرانی است که نامزد دریافت جایزه اسکار شد. او همچنین نخستین بازیگر ایرانی است که برندهٔ جایزه امی شده است.
* مهسا احمدی اولین بدلکار زن ایرانی است.
* پریرخ دادستان نخستین زن روان‌شناس ایرانی، ملقب به «مادر روان‌شناسی ایران»، با بنیان‌گذاری روان‌شناسی تحولی در ایران نقشی ماندگار ایفا کرد. او در سوئیس زیر نظر ژان پیاژه تحصیل کرد.
* آیرین شیوایی (Irene Shivaei)، نخستین بانوی ایرانی بود که در سال ۱۳۸۶ خورشیدی (۲۰۰۷ میلادی)، در سن هجده سالگی، در برنامهٔ آموزشی Students on Ice شرکت جست و سفری علمیِ دوهفته‌ای به قارهٔ جنوبگان (قطب جنوب) را تجربه کرد. این سفر، که با پشتیبانی مالی انوشه انصاری، به انجام رسید، بر ابعاد آموزشی و محیط‌زیستی تأکید داشت و تجربیات گران‌سنگ آن، الهام‌بخش پژوهش‌های بعدی او گردید.

* لیلا اسفندیاری اولین زن ایرانی بود که نانگا پاربات ۸۱۲۶ متری را در  سال ۲۰۰۸م/ ۱۳۸۷ش فتح کرد. 
* سارا خوش‌جمال فکری با شرکت در المپیک تابستانی ۲۰۰۸، اولین زن تکواندوکار ایرانی شد که در المپیک شرکت کرد. 
* سامانتا تاجیک اولین زن ایرانی که عنوان میس یونیورس (ملکهٔ زیبایی) کانادا را در سال ۲۰۰۸ از آنِ خود کرد.
* گلشیفته فراهانی اولین بازیگر زن ایرانی بود که پس از انقلاب ۱۳۵۷ در یک فیلم هالیوودی بازی کرد و اولین بازیگر زن ایرانی بود که در یک فیلم اسرائیلی ظاهر شد. او در فیلم *[[یک مشت دروغ]]* (۲۰۰۸) به کارگردانی ریدلی اسکات، در کنار لئوناردو دی‌کاپریو بازی کرد و به اولین بازیگر زن ایرانی تبدیل شد که از زمان انقلاب ۱۳۵۷ در یک محصول هالیوودی بازی می‌کند. در سال سال ۲۰۲۳، او در فیلم *[[لولیتاخوانی در تهران (فیلم)|لولیتاخوانی در تهران]]* که توسط اران ریکلیس کارگردان اسرائیلی ساخته شده و تولید مشترک ایتالیا و اسرائیل است، بازی کرد.
* فاطمه اختصاری از اولین زنان داخل ایران بود که در سال ۱۳۸۷ در شبکه‌های اجتماعی بدون حجاب ظاهر شد. او همچنین اولین زنی بود که در سال ۱۳۹۱ با لباس و گریم مردانه در ورزشگاه آزادی حضور پیدا کرد و عکس او در رسانه‌ها منتشر شد.

* مرضیه وحید دستجردی در ۳ سپتامبر ۲۰۰۹/ ۱۲ شهریور ۱۳۸۸ به عنوان وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رأی اعتماد گرفت و اولین وزیر زن در جمهوری اسلامی ایران شد.
* طنّاز بهرمند فروزانفر در سال ۲۰۰۹ به‌عنوان نخستین زن ایرانی در ایالات متحدهٔ آمریکا به مقام کانتور منصوب شد.

### دههٔ ۲۰۱۰ م/۱۳۹۰ ه‍.ش

* مرجان کلهر اولین اسکی‌باز زن ایرانی شرکت‌کنندهٔ در المپیک زمستانی بود و در المپیک زمستانی ۲۰۱۰ حضور یافت.

* بهناز شفیعی اولین زن موتورسوار حرفه‌ای ایرانی است. فعالیت خود را از سال‌های ۲۰۱۴-۲۰۱۵م/ ۱۳۹۳ش در داخل کشور آغاز کرد. 
* مریم میرزاخانی اولین زن برندهٔ مدال فیلدز و اولین زن ایرانی برندهٔ این جایزه که معتبرترین جایزه جهانی در ریاضیات در سال ۲۰۱۴ بود و پیش از او برای ۷۸ سال آن را فقط مردان را کسب کرده بودند.
* لیلا حاتمی اولین زن ایرانی است که به هیئت داوران جشنوارهٔ فیلم کن پیوست. او در روزهای ۱۴ – ۲۵ مه ۲۰۱۴/ ۲۴ اردیبهشت – ۴ خرداد ۱۳۹۳ در شصت و هفتمین دوره جشنواره فیلم کن حضور داشت.
* حمیده عباسعلی اولین زن ایرانی است که در مسابقات جهانی کاراتهٔ زنان مدال کسب کرد. او در ۱۷ آبان ۱۳۹۳/ ۸ نوامبر ۲۰۱۴ در بیست و دومین دوره رقابتهای کاراته قهرمانی جهان، مدال نقره گرفت.

* فاطمه بهبودی اولین زن ایرانی برندهٔ جایزهٔ وُرلد پِرِس فوتو در سال ۲۰۱۵ است.
* مرضیه افخم اولین زنی است که در جمهوری اسلامی ایران و دومین زنی است که در تاریخ دیپلماسی ایران به عنوان سفیر برگزیده می‌شود. او در ۱۰ آذر ۱۳۹۴/ ۱ دسامبر ۲۰۱۵ عنوان سفیر ایران در مالزی انتخاب شد.

* کیمیا علیزاده اولین زن مدال‌آور ایرانی در مسابقاتی جهانی المپیک است. او در المپیک تابستانی ۲۰۱۶ ریو توانست با پیروزی در مقابل حریف سوئدی‌اش، نیکیتا گلاسنویچ، مدال برنز تکواندوی بانوان را در دستهٔ ۵۸ کیلوگرم از آن خود کند.
* زینب موسوی یکی از اولین زنان استندآپ‌کمدین ایرانی است. او خالق شخصیت «امپراتور کوزکو» از سال 2016م/ ۱۳۹۵ش در اینستاگرام است.
* اشرف بروجردی اولین زنی بود که به ریاست سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (۱۸ مارس ۲۰۱۷ – ۱۲ دسامبر ۲۰۲۱/ ۲۸ اسفند ۱۳۹۵ – ۲۱ آذر ۱۴۰۰) رسید. پیشتر در سال ۱۹۹۷م/ ۱۳۷۶ش، او در دورهٔ اول ریاست جمهوری محمد خاتمی، به عنوان اولین زن معاون وزیر کشور در تاریخ سیاسی ایران منصوب شده بود.

* ساره الامیری اولین وزیر زن اماراتی ایرانی‌تبار است. او وزیر آموزش و فناوری پیشرفته امارات از ۱۹ اکتبر ۲۰۱۷ تا ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۴ بود.
* گلی فرانسیس دهقانی اولین زن ایرانی که به مقام اسقفی رسید، در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۷/ ۹ آذر ۱۳۹۶ طی مراسمی در کلیسای جامع اسقف اعظم کانتربری، به دست جاستین ولبی تقدیس شد.
* ویدا موحد اولین معترض از دختران خیابان انقلاب بود. در ۶ دی ۱۳۹۶/ ۲۷ دسامبر ۲۰۱۷، او بر روی یک سکوی برق در خیابان انقلاب، تقاطع وصال، تهران رفت و با آویختن روسری خود بر روی یک تکه چوب، مخالفت خود را با حجاب اجباری اعلام کرد.
* شیرین گرامی اولین ورزشکار زن ایرانی در رشتهٔ سه‌گانه است.
* مهسا قربانی اولین داور فوتبال زن ایرانی است که توانست بازی فوتبال مردان را قضاوت کند و اولین داور زن است که مجوز فیفا را برای سیستم کمک‌داور ویدیویی دریافت کرده است.

* نُزهت امیری اولین رهبر زن ارکستر ملی ایران است. او به عنوان رهبر میهمان ارکستر ملی ایران اجرای را ۳۰ اوت ۲۰۱۸/ ۸ شهریور ۱۳۹۷ را در تالار وحدت رهبری کرد.

* رایکا زهتابچی اولین زن ایرانی-آمریکایی برندهٔ اسکار است که آن را برای فیلم کوتاه مستند خود *[[پریود. ختم کلام.]]* (۲۰۱۹) دریافت کرد.
* پوپک بسامی اولین وزنه‌بردار زن ایرانی است که در مسابقات جهانی وزنه‌برداری شرکت کرد، قهرمانی وزنه‌برداری جهان ۲۰۱۹.
* صدف خادم اولین بوکسور زن ایرانی شرکت‌کنندهٔ در یک مسابقهٔ رسمی و اولین زن بوکسور پیروز ایرانی شمرده می‌شود. او نخستین مبارزه رسمی خود را در ۲۵ فروردین ۱۳۹۸/ ۱۴ آوریل ۲۰۱۹ برگزار کرد، جایی که او آن شووین از فرانسه را شکست داد که این مبارزه او را به اولین زن ایرانی تبدیل کرد که در یک مسابقهٔ رسمی بوکس شرکت می‌کند و پیروز می‌شود. پیش از آن مسابقه، صدف خادم در چنین مسابقهٔ غیررسمی نیز شرکت کرده بود.

### دههٔ ۲۰۲۰ م/۱۴۰۰ ه‍.ش

* مریم شیخعلی‌زاده اولین زن شناگر ایرانی المپیک پس از انقلاب ۱۳۵۷ که به عنوان نمایندهٔ کشور جمهوری آذربایجان در المپیک تابستانی ۲۰۲۰ حضور داشت.

* پریسا جهانفکریان اولین زن وزنه‌بردار ایرانی بود که به بازی‌های المپیک راه یافت. او در ۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۱ (۱۲ تیر ۱۴۰۰) سهمیهٔ المپیک توکیو را گرفت اما به دلیل مصدومیت به این مسابقات اعزام نشد.
* الناز رکابی اولین سنگنورد زن ایرانی است که در مسابقات جهانی این رشته مدال گرفته است. رکابی از ایران در مسابقات سنگنوردی قهرمانی جهان ۲۰۲۱ به مدال برنز بخش کمباین (مجموع سه رشته سرعت، سرطناب و بولدرینگ) دست یافت. با ۴۲ امتیاز در رده سوم این بخش قرار گرفت. این نخستین مدال سنگنوردی زنان ایران در تاریخ مسابقات قهرمانی جهان بود.
* یکتا جمالی اولین وزنه‌بردار زن ایرانی است که در مسابقات جهانی برندهٔ مدال شد. او در ۱۷ سالگی در مسابقات قهرمانی جوانان جهان در تاشکند ۲۰۲۱ به ۳ مدال برنز جهان دست پیدا کرد.

* هاجر صفرزاده اولین زن ایرانی که مدال طلای ایران در پارادوومیدانی زنان جهان را کسب کرد. او مدال طلای مسابقات دوی ۲۰۰ متر بازی‌های پاراآسیایی ۲۰۲۲ را گرفت.
* زر امیرابراهیمی اولین زن ایرانی برندهٔ جایزهٔ بهترین بازیگر زن جشنواره فیلم کن است که برای بازی در *[[عنکبوت مقدس]]* (۲۰۲۲) این جایزه را گرفت.
* افسانه حسامی‌فرد اولین زن ایرانی فاتح قلهٔ ۸٬۶۱۱ متری کی۲ در ۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۲/ ۳۱ تیر ۱۴۰۱ است.در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵، او اولین زن ایرانی شد که به هر ۱۴ قلهٔ بالای ۸۰۰۰ متر صعود کرده است: ماناسلو، اورست، کی۲، برودپیک، آناپورنا ۴۱ لوتسه، گاشربروم ۱، گاشربروم ۲، نانگاپاربات، ماکالو، شیشاپانگما، دائولاگیری، کانگچن‌چونگا و چو اویو.
* پریا شهریاری اولین زن ایرانی است که به عضویت فیفا در ۳ سپتامبر ۲۰۲۲/ ۱۲ شهریور ۱۴۰۱ درآمد.

* ناهید کیانی اولین تکواندوکار زن ایرانیِ مدالِ طلاگرفته است، با شرکت در مسابقات قهرمانی تکواندو جهان ۲۰۲۳.
* ستاره مظهری اولین موج‌سوار زن ایرانی است، او با رقابت در بازی‌های جهانی موج‌سواری آی‌اس‌اِی ۲۰۲۳ در ۱۲ ژوئن/ ۲۲ خرداد ۱۴۰۲، اولین زن ایرانی و اولین زن مسلمان شد که در این رویداد بین‌المللی شرکت کرد و چهره‌ای پیشگام برای موج‌سواری زنان در ایران شمرده می‌شود.
* ۱۶ آتش‌نشان زن در دو ایستگاه آتش‌نشانی ۱۳۵ و ۱۳۸ تهران به عنوان اولین آتش‌نشانان زن در پایتخت، فعالیت خود را از ۶ فوریه ۲۰۲۴/ ۱۷ بهمن ۱۴۰۲  آغاز کردند.

* فاطمه مهاجرانی نخستین زن ایرانی که سخنگوی دولت ایران شد و کارش را در دولت چهاردهم از ۷ شهریور ۱۴۰۳ ه‍.ش/۲۸ اوت ۲۰۲۴ م. آغاز کرد.
* یاسمین انصاری نخستین زن ایرانی-آمریکایی راه‌یافته به کنگرهٔ آمریکا است. او از حزب دموکرات و از حوزه انتخابیه سوم آریزونا در نوامبر ۲۰۲۴ به کنگرهٔ آمریکا راه پیدا کرد.
* فرشته اقتداری، اولین زن ایرانی برندهٔ مدال طلای اسکواش در یک رویداد بین‌المللی است. او در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۴/ ۹ دی ۱۴۰۳ در مسابقات اسکواش پی‌اس‌آی مدال طلا کسب کرد.

* پانیذ فریوسفی اولین رهبر زن ارکستر سمفونیک تهران است. در ۱۳ و ۱۴ نوامبر ۲۰۲۵ در تالار وحدت روی صحنه رفت.
* آتوسا گلشادنژاد اولین زن ایرانی دارندهٔ مدال طلای کاراته جهانی است که آن را در مسابقات قهرمانی کاراتهٔ جهان ۲۰۲۵، ۳۰ نوامبر/ ۹ آذر ۱۴۰۴ کسب کرد.
* ریحانه مبینی اولین زن ایرانی برندهٔ مدال طلا در رقابت‌های قهرمانی دوومیدانی آسیا است. در ۳۱ مه ۲۰۲۵/ ۱۰ خرداد ۱۴۰۴، او در بیست و ششمین دوره رقابت‌های قهرمانی آسیا، نشان طلا و مقام «قهرمانی آسیا» را در رشتهٔ پرش طول به دست آورد.
* مریم بامداد اولین زن بدنساز ایرانی بود که در مسابقات جهانی میس المپیا شرکت کرد. او در مسابقات سال ۲۰۲۰ مقام پانزدهم را کسب کرد.

## جستارهای وابسته

* زنان در ایران
* جنبش زنان ایران
* تاریخ زنان در ایران
* فهرست ملکه‌های ایران
* فهرست اعضای زن هیئت‌دولت ایران
* فهرست زنان ورزشکار ایران
* فهرست نمایندگان زن مجلس شورای ملی
* فهرست نمایندگان زن مجلس سنای ایران
* فهرست نمایندگان زن مجلس شورای اسلامی
* فوتبال زنان در ایران
* زنان در موسیقی ایران
* زنان در سینمای ایران
* زنان در نیروهای مسلح ایران

## پانویس

## منابع

* 
* 
* 
* 
* 
* 

+فهرست اولین‌ها
رده:فهرست‌های اولین‌ها
ایران
زنان اولین
زنان اول