مدیریت پسماند در مصر

در مصر، زباله و عدم مدیریت صحیح آن، مشکلات جدی بهداشتی و زیست‌محیطی را برای کشور و جمعیت آن ایجاد می‌کند. از دهه ۱۹۶۰ تلاش‌هایی از سوی دولت برای بهبود سیستم مدیریت زباله صورت گرفته است، اما تاکنون کافی نبوده است. در ۱۰ سال گذشته، تلاش‌های متمرکز برای بازیافت در کشور وجود داشته و رو به رشد است. اما این تلاش‌ها عمدتاً توسط بازیگران غیررسمی یا خصوصی انجام می‌شود و ابتکارات دولتی برای مدیریت صحیح این سیستم‌ها و تأمین منابع مناسب برای آنها ضروری است.

## مرور تاریخی
از دههٔ ۱۹۵۰ تا حدود دههٔ ۱۹۹۰، روش دفع زباله در مصر تقریباً بدون تغییر باقی ماند. در قاهره، این روش عمدتاً بر پایهٔ فعالیت مهاجران روستایی بود که با گاری‌های الاغ‌کش در سطح شهر رفت‌وآمد می‌کردند و زباله‌ها را جمع‌آوری کرده، سپس آن‌ها را به منطقه‌ای در شمال‌شرق شهر منتقل می‌کردند. در آن‌جا، گروه‌های دیگری به تفکیک زباله‌ها می‌پرداختند؛ پسماند جامد قابل بازیافت به شرکت‌های بازیافت فروخته می‌شد و زباله‌های آلی برای تغذیهٔ خوک‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت. با رشد جمعیت مصر در دههٔ ۱۹۹۰، دولت این کشور در میانه‌های آن دهه بررسی‌هایی را آغاز کرد تا جمع‌آوری زباله را به شرکت‌های خصوصی—اعم از داخلی و بین‌المللی—واگذار کند؛ اقدامی که با هدف گسترش ظرفیت و کارآمدی سیستم جمع‌آوری پسماند صورت گرفت.

**۱۹۶۷، ۱۹۷۶:** دولت مصر اقداماتی را در رابطه با مدیریت پسماند جامد انجام داد.

**۱۹۹۰:** فرمانداری‌های قاهره و جیزه استفاده از گاری‌های الاغ برای جمع‌آوری زباله را ممنوع کردند تا جمع‌آوری زباله در این مناطق را به عنوان بخشی از برنامه تعدیل ساختاری (SAP) که توسط صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در دهه ۱۹۹۰ معرفی شد، رسمی‌تر و خصوصی‌تر کنند.

**۱۹۹۲:** نخستین «طرح ملی اقدام محیط‌زیستی» معرفی شد. این طرح نشان داد که مدیریت پسماند در مصر چگونه انجام می‌شود. جمع‌آوری پسماند در مناطق روستایی با درآمد پایین تقریباً ۰٪ بود، در حالی که در مناطق با درآمد بالا در شهرهای بزرگ حدود ۹۰٪ بود.

**۲۰۰۲:** طرح اقدام ملی زیست‌محیطی تصویب شد که یک سیستم مدیریت پسماند ملی را معرفی می‌کند.

**۲۰۰۳–۲۰۰۴:** دولت مصر قراردادهایی را با شرکت‌های خصوصی و بین‌المللی امضا کرد تا جمع‌آوری زباله را به روشی کارآمدتر و رسمی‌تر انجام دهند. بدین ترتیب، روش جمع‌آوری زباله تغییر کرد. زباله‌های هر ساختمان باید در سطل‌های زباله مجاور ریخته می‌شد و سپس توسط کامیون‌های حمل زباله جمع‌آوری می‌شد. برای این خدمت، شهروندان طبق قانون موظف به پرداخت هزینه اضافی بودند که با مخالفت عمومی روبرو شد.

**۲۰۰۹:** جمع‌آوری زباله پس از ورود شرکت‌های خصوصی و بین‌المللی بهبود نیافته است. در دو شهر بزرگ، قاهره و اسکندریه، زباله‌های جمع‌آوری‌شده بازیافت می‌شوند، اما هنوز مقدار زیادی از آنها در خیابان‌ها رها می‌شوند. در مناطق دیگر مصر هیچ بازیافتی وجود ندارد. در اینجا زباله‌ها یا در خیابان‌ها رها می‌شوند یا جمع‌آوری شده و سپس در بیابان، محل‌های دفن زباله و حتی در کانال‌های مختلف و رودخانه نیل ریخته می‌شوند که پیامدهای بهداشتی دارد. برخی از مناطق مصر دیگر با شرکت‌های بین‌المللی قرارداد ندارند، در حالی که برخی دیگر، مانند قاهره، هنوز با شرکت‌های بین‌المللی قرارداد دارند.

## آمار
در مصر، زباله‌های جامد شهری همچنان در محل‌های دفن زباله دفع می‌شوند، در حالی که این پسماندها ظرفیت ارزشمندی برای بازیافت، پردازش یا استفادهٔ مجدد دارند. گزارش منتشرشده در سال ۲۰۱۳ دربارهٔ بازیافت زباله‌های خشک، شامل پلاستیک، کاغذ و فلزات، نشان می‌دهد که این دسته از زباله‌ها وارد چرخهٔ بازیافت شده‌اند. با این حال، بخش عمده‌ای از مشکلات ناشی از عدم جمع‌آوری زباله‌های آلی و مرطوب است که حدود ۶۰ درصد از کل زباله‌های تولیدشده در مصر را تشکیل می‌دهند.

جریان زباله‌های شهری در مصر بر اساس تفاوت‌های میان مناطق شهری و روستایی تعریف شده و برآوردها از نرخ تولید سرانهٔ زباله در هر استان استخراج شده‌اند. در استراتژی ملی مدیریت زباله‌های جامد شهری که در ژوئن ۲۰۰۰ تدوین شد، این برآوردها لحاظ گردیدند، اما روش محاسبهٔ آن‌ها توضیح داده نشد. این ضرایب با داده‌های جمعیتی سرشماری سال ۱۹۹۶ ترکیب شدند تا تخمین‌هایی از میزان تولید زباله ارائه شود. در نتیجه، داده‌های دقیق و پیوسته دربارهٔ حجم زباله‌های تولیدشده در مصر طی سال‌های مختلف در دسترس نیست. با این حال، سازمان WMRA گزارش‌هایی دربارهٔ حجم سالانهٔ زباله‌های جامد تولیدشده در مصر برای سال‌های ۲۰۰۱، ۲۰۰۶، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۲ منتشر کرده است.

تا مارس ۲۰۱۸، سالانه ۸۰ میلیون تن زباله در مصر جمع‌آوری می‌شود. تخمین زده می‌شود که ۵۵٫۲ درصد از زباله‌های جامد خانگی توسط شرکت‌های خصوصی جمع‌آوری می‌شود، در حالی که ۴۴٫۸ درصد از خانوارها زباله‌های خود را با ریختن در خیابان دفع می‌کنند.

## فرآیند مدیریت پسماند

### کاستی‌ها
تا 40 درصد از زباله‌های تولید شده در مصر توسط مؤسسات دولتی یا خصوصی اداره نمی‌شوند، بلکه در خیابان‌ها، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، کانال‌های زهکشی یا محل‌های دفن غیرقانونی زباله قرار می‌گیرند. تخمین زده می‌شود که تنها 6 درصد از زباله‌های تولید شده جمع‌آوری و تنها بخشی از آنها بازیافت می‌شوند. دفع نامناسب زباله‌های جامد، هوا، آب و خاک را آلوده می‌کند و سلامت عمومی و حیوانات را به خطر می‌اندازد.  تا سال 2018، دولت مصر توجه کمی به مدیریت زباله‌های جامد، بهداشت عمومی و حفاظت از محیط زیست داشت. به جای ایجاد یک نیروی دولتی واحد برای بهبود فرآیند مدیریت زباله، اختیارات بین وزارتخانه‌ها پراکنده بود. همچنین قانون مصر فاقد کارایی بود. به جای داشتن یک قانون مدیریت زباله‌های جامد، چارچوب قانونی در بخش‌های مختلف قانونی تکه‌تکه شده است. به موازات قانون شماره 38/1967 برای نظافت عمومی و قانون شماره 4/1994 برای حفاظت از محیط زیست، مدیریت زباله در به‌روزرسانی‌های اضافی در مورد جمع‌آوری و انتقال زباله، دفع منظم زباله‌های خطرناک یا مدیریت محل‌های دفن زباله و محل‌های دفن زباله تنظیم می‌شود.

### جامعه کارگری
بندانگشتی|یک کامیون حمل زباله در حال عبور از خیابان‌های منشیت ناصر، مقطم، قاهره
زباله‌گردهای غیررسمی عنصر کلیدی سیستم مدیریت پسماند قاهره هستند. جامعه کارگری ، تقریباً 80000 تا 150000 عضو که عمدتاً مسیحیان قبطی هستند، از دهه 1930 مقادیر قابل توجهی از زباله‌های قاهره را جمع‌آوری کرده‌اند.  این جامعه که عمدتاً در بخش منشیت ناصر قاهره در شهر زباله مقطم ساکن هستند، دهه‌ها شاهد حاشیه‌نشینی بوده‌اند. بدون حمایت دولت، این جامعه عمدتاً در فقر زندگی کرده و دسترسی کمی به خدمات بهداشتی و اجتماعی داشته است.  در ازای پرداخت هزینه ماهانه نسبتاً کمی که توسط هر خانوار پرداخت می‌شود، زباله‌گردهای غیررسمی قاهره تقریباً 9000 تن از 15000 تن زباله خانگی تولید شده روزانه شهر را مدیریت می‌کنند. با جمع‌آوری، دسته‌بندی و فروش مجدد مواد بازیافتی، کارگران موفق می‌شوند تا 85 درصد از زباله‌های جمع‌آوری‌شده را بازیافت کنند. در اوایل دهه ۲۰۰۰، دولت مصر در زمان مبارک تصمیم گرفت جمع‌آوری زباله‌های خانگی را به شرکت‌های بین‌المللی واگذار کند. در این سیستم تازه تأسیس، ساکنان مجبور بودند زباله‌های خود را به مکان‌های جمع‌آوری عمومی بیاورند و هزینه‌های بیشتری نسبت به قبل برای خدمات مدیریت زباله بپردازند. جامعه که با سیستم بازیافتی کار می‌کرد که به شدت به استفاده از خوک‌ها وابسته بود، در سال ۲۰۰۹ شاهد یک شکست سخت دیگر بود. در واکنش به شیوع آنفولانزای H1N1، دولت تحت حکومت مبارک تقریباً ۳۰۰۰۰۰ خوک را معدوم کرد و دو کشتارگاه گوشت خوک را تعطیل کرد. نارضایتی فزاینده عمومی از ناکارآمدی و هزینه‌های بالاتر تحت سیستم جدید مدیریت زباله، دولت مصر را وادار کرد تا به جامعه کارگران بازگردد و این بار رسماً آن را در سیستم مدیریت زباله بگنجاند. کارگران که در یک سندیکا متحد شده‌اند، اکنون به لباس فرم و وسایل نقلیه دولتی مجهز شده‌اند. 

در سال ۲۰۱۶، هنرمند فرانسوی-تونسی ، ای‌ال سید، اثر آنامورفیک «ادراک» را به پایان رساند. این اثر هنری که تقریباً ۵۰ ساختمان در منشیت ناصر را پوشش می‌دهد، قضاوت و تصور غلط نسبت به جامعه کارگران به حاشیه رانده شده را زیر سوال می‌برد.

## ابتکارات
دولت مصر ابتکاراتی در جهت بهبود مدیریت پسماند در این کشور انجام داده است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۳، وزارت محیط زیست یک کمپین ملی راه‌اندازی کرد که بر بهبود نحوه جمع‌آوری، حمل و نقل و بازیافت زباله تمرکز داشت. نمونه دیگر، در قاهره در سال ۲۰۱۲ است که آنها یک طرح را آغاز کردند که شامل نظارت بر مدیریت پسماند با استفاده از فناوری اطلاعات بود. ابتکاراتی نیز برای مشارکت شهروندان مصر در مورد نحوه مصرف، دفع، بازیافت و غیره انجام شده است  این به معنای افزایش آگاهی عمومی از طریق آموزش و رسانه است. نمونه بارز این، آخرین طرح اقدام ملی زیست‌محیطی (NEAP) مصر است که شامل بسته‌های سرمایه‌گذاری در مورد مدیریت پسماند است که به بخش خصوصی پیشنهاد شده است. یکی از این بسته‌ها به مصرف‌کنندگان در مناطق با درآمد بالا پیشنهاد می‌کرد که زباله‌هایی مانند پلاستیک و قوطی را به فروشگاه‌های زنجیره‌ای بیاورند تا کوپنی برای استفاده در فروشگاه‌ها دریافت کنند. سپس کارکنان زباله‌های آورده شده را برای فروش و خارج کردن از فروشگاه دسته‌بندی می‌کردند. در اواخر سال ۲۰۱۸، دولت مصر برنامه Dawar را در مناطق معادی و تورا در قاهره راه‌اندازی کرد. این برنامه کاربران را تشویق می‌کند تا از انبوه زباله‌ها در خیابان‌های قاهره عکس بگیرند و آنها را در برنامه بارگذاری کنند. داور مکان را از طریق GPS ردیابی کرده و یک تیم نظافت اعزام می‌کند. 

نمایشگاه PLASTEX 2024 با هدف حمایت از شرکت‌های پایدار و پرداختن به چالش‌های مرتبط با بازیافت زباله‌های الکترونیکی، بخش جدیدی تحت عنوان «منطقهٔ بازیافت پلاستیک» راه‌اندازی کرده است. این بخش فرصتی فراهم می‌آورد تا کارآفرینان نوپا و شرکت‌های باسابقه گرد هم آیند و روش‌ها و فناوری‌های خود در زمینهٔ بازیافت را به اشتراک بگذارند و به بحث و تبادل نظر بپردازند. این ابتکار بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر برای ارتقای صنعت بازیافت و توسعهٔ اقتصاد سبز در منطقه محسوب می‌شود. 

## بازیافت
مصر تعدادی طرح بازیافت رسمی و غیررسمی دارد. بخش رسمی در مصر شامل دولت مرکزی، شهرداری‌ها و وزارتخانه‌های محلی، شرکت‌های کوچک، اهداکنندگان بین‌المللی و سازمان‌های مردم‌نهاد است. این بخش سالانه 810،000 تن زباله جمع‌آوری و 45٪ از آن را بازیافت می‌کند. از سوی دیگر، بخش غیررسمی سالانه بیش از 2.5 میلیون تن زباله جمع‌آوری و بیش از 80٪ از آن را بازیافت می‌کند. این امر فروش سالانه بیش از 190 میلیون پوند را به همراه دارد. بخش عمده‌ای از این کار توسط زابالین قاهره انجام می‌شود. 

تعدادی سایت بازیافت در قاهره وجود دارد. در مارس 2017، دولت طرح «زباله‌هایتان را بفروشید» را تصویب کرد که در آن کیوسک‌هایی در سراسر شهر برای مردم نصب می‌شود تا زباله‌های تفکیک‌شده را تحویل دهند. آنها در عوض مقداری پول دریافت می‌کنند که می‌توانند به یک موسسه خیریه به انتخاب خود اهدا کنند. این طرح با مخالفت‌هایی از سوی جامعه زابالین روبرو شد زیرا آنها نگران بودند که این طرح تقاضا برای خدمات آنها را کاهش دهد. 

پروژه‌های مشابهی توسط کارآفرینان بخش خصوصی راه‌اندازی شده است. جمع‌آوری‌کنندگان زباله‌های دسته‌بندی‌شده را از خانه‌ها جمع‌آوری کرده و برای پردازش می‌برند. Recyclobekia سازمانی است که در زمینه زباله‌های الکترونیکی، یک بازار رو به گسترش، تخصص دارد. گزارشی اخیر بر لزوم رسیدگی به نیاز روزافزون به ابتکارات رسمی بازیافت زباله‌های الکترونیکی تأکید کرده است.  Bekia سازمان دیگری است که زباله‌های جامد را با کالاهای اساسی مانند اعتبار تلفن، مواد غذایی یا بلیط مترو مبادله می‌کند.  Go Green سازمانی است که زباله‌ها را از خانه‌ها، شرکت‌ها، کارخانه‌ها و کافه‌ها در ازای پول نقد یا اقلام خانگی مانند محصولات تمیزکننده یا لوسیون بدن جمع‌آوری می‌کند. پس از اینکه سازمان خود زباله‌ها را دسته‌بندی کرد، به مقاصد مجاز دولتی ارسال می‌شود. Go Green علاوه بر جمع‌آوری فیزیکی زباله‌ها، قصد دارد طرز فکر مصری‌ها را در مورد نحوه آلودگی و نحوه برخورد با زباله‌هایشان تغییر دهد. این سازمان‌ها از فناوری استفاده می‌کنند و کاربران با ارسال پیام واتس‌اپ حاوی موقعیت مکانی خود به رانندگانی که در زمان مناسب می‌آیند و زباله‌ها را جمع‌آوری می‌کنند، این کار را انجام می‌دهند. بخش عمده‌ای از فرآیند بازیافت در مصر یا توسط بخش غیررسمی یا توسط استارت‌آپ‌ها انجام می‌شود. 

## جستارهای وابسته
* اقتصاد مصر
* آب و هوای مصر

## منابع

رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:مدیریت پسماند بر پایه کشور