قلم‌های PT

**قلم‌های PT** یا **قلم‌های پابلیک تایپ** (به انگلیسی: PT Fonts / Public Type Fonts) خانواده‌ای از قلم‌های رایانه‌ای آزاد و متن‌باز هستند که از سال ۲۰۰۹ منتشر شده‌اند و سه گارنیتور اصلی را دربر می‌گیرند: **PT سنز** (PT Sans)، **PT سریف** (PT Serif) و **PT مونو** (PT Mono). این قلم‌ها را شرکت طراحی پاراتایپ به سفارش روسپچات — آژانس فدرال مطبوعات و ارتباطات جمعی روسیه، نهادی وابسته به وزارت ارتباطات و رسانه‌های جمعی این کشور — طراحی کرده است. هدف از ساخت این مجموعه، گرامیداشت سیصدمین سالگرد اصلاحات نگارش پتر کبیر و ایجاد خانواده‌ای قلمی‌بود که تمامی‌گونه‌های خط سیریلیک زبان‌های اقلیت روسیه و همچنین الفبای لاتین را پشتیبانی کند.

طراحی اصلی این مجموعه بر عهده الکساندرا کورولکووا بوده و اولگا اومپلووا و ولادیمیر یفیموف نیز در آن مشارکت داشته‌اند. این خانواده قلمی‌دربردارنده طرح‌های سنز-سریف و سریف است که هر دو سبک‌های ریزخوانی (Caption) برای متن‌های کوچک دارند، و یک قلم تک‌فاصله برای کاربرد در برنامه‌نویسی. این قلم‌ها تحت مجوز قلم باز SIL و مجوز قلم رایگان پاراتایپ در دسترس هستند. سبک‌های اضافه‌تری همچون نسخه‌های گسترده، فشرده و ضخیم‌ترین در قالب PT سنز پرو (PT Sans Pro) و PT سریف پرو (PT Serif Pro) به صورت تجاری از پاراتایپ فروخته می‌شوند.

در سال ۲۰۱۶، قلم‌های PT آسترا سنز و PT آسترا سریف برای توزیع همراه با سیستم‌عامل آسترا لینوکس توسعه یافتند و از نظر متریک با تایمز نیو رومن سازگار هستند. در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) نیز قلم PT آسترا فکت به این مجموعه افزوده شد.

## ویژگی‌ها

قلم‌های PT دربردارنده نویسه‌های لاتین و سیریلیک هستند و تقریباً تمامی زبان‌های اقلیت فدراسیون روسیه را پوشش می‌دهند. نماد روبل روسیه (Р با خط تراشه‌ای) پیش از آنکه در دسامبر ۲۰۱۳ (آذر ۱۳۹۲) به صورت رسمی‌تصویب شود، در محدوده کد U+20B9 تا U+20CF در این قلم‌ها گنجانده شده بود.

در رایج‌ترین نسخه متن‌باز، PT سنز و PT سریف دارای طرح‌های معمولی، کج (ایتالیک)، ضخیم و ضخیم‌کج هستند. هر دوی آن‌ها دارای سبک ریزخوانی نیز هستند؛ این سبک نسخه‌ای گسترده‌تر با ارتفاع x بیشتر (حروف کوچک بلندتر) است که برای خوانایی در اندازه‌های کوچک و روی تابلوهای فضای باز طراحی شده است. PT سنز همچنین نسخه‌ای باریک (Narrow) در طرح‌های معمولی و ضخیم دارد. در سبک‌های ریزخوانی، PT سریف دارای طرح کج و PT سنز دارای طرح ضخیم است. PT مونو نیز شامل طرح‌های معمولی و ضخیم است.

نسخه‌های تجاری PT سنز شامل وزن‌های سبک، نیمه‌ضخیم، بسیار ضخیم و سیاه در سبک‌های معمولی، باریک، فشرده و بسیار فشرده است. PT سریف در نسخه تجاری خود ۳۲ سبک اضافه دارد، با پهناهای باریک و گسترده و وزن‌های سیاه، بسیار ضخیم و نیمه‌ضخیم. نسخه‌های حرفه‌ای همچنین دارای ارقام کتابی و کاپیتل (حروف بزرگ کوچک) هستند.

## PT سنز

PT سنز (PT Sans) قلمی‌از دسته گروتسک است که در سبک خود بر گروتسک‌های رایج در حروف‌نگاری روسی در نیمه دوم قرن بیستم استوار است، اما ویژگی‌های بارز گروتسک‌های انسان‌مدار مدرن را نیز دارا است.

گارنیتور PT سنز در نسخه متن‌باز از هشت طرح تشکیل می‌شود:
* PT Sans Regular (معمولی)
* PT Sans Italic (کج)
* PT Sans Bold (ضخیم)
* PT Sans Bold Italic (ضخیم‌کج)
* PT Sans Narrow Regular (باریک معمولی)
* PT Sans Narrow Bold (باریک ضخیم)
* PT Sans Caption Regular (ریزخوان معمولی)
* PT Sans Caption Bold (ریزخوان ضخیم)

چهار طرح پایه با تناسبات کلاسیک برای کاربردهای عمومی‌از جمله مکاتبات رسمی، اسناد فنی، نشریات دوره‌ای و نمایشگرها مناسبند. دو طرح Caption با تناسبات گسترده‌تر و چشم‌تراشی بزرگ‌تر برای تنظیم در اندازه‌های کوچک‌تر مانند پاورقی‌ها، درج‌ها و یادداشت‌های متن طراحی شده‌اند؛ این طرح‌ها در تابلوهای راهنمایی، نشانه‌های اطلاعاتی و سایر عناصر طراحی شهری نیز کاربرد دارند. دو طرح Narrow با درجه فشردگی نسبتاً کم (حدود ۲۰ درصد) برای جای دادن حجم بیشتری از متن در فضای محدود — مانند برچسب محصولات یا حاشیه‌های قراردادها — مناسبند.

PT سنز به دست الکساندرا کورولکووا و با مشارکت اولگا اومپلووا، زیر نظر ولادیمیر یفیموف در استودیوی پاراتایپ و به سفارش روسپچات طراحی شده است. نخستین نسخه در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۹ (۶ دی ۱۳۸۸) منتشر شد.

### PT سنز پرو

PT سنز پرو (PT Sans Pro) نسخه گسترده تجاری این گارنیتور است که از ۳۲ طرح تشکیل می‌شود: ۱۲ طرح با تناسبات معمولی (۶ مستقیم و ۶ کج)، ۶ طرح باریک، ۶ طرح فشرده، ۶ طرح بسیار فشرده و ۲ طرح گسترده. هر قلم حاوی حدود ۱۴۰۰ نویسه است که شامل کاپیتل برای تمامی‌الفباها، چندین مجموعه ارقام معمولی و ارقام کتابی، شاخص‌ها و کسرها می‌شود. این نسخه برخلاف نسخه رایگان، در قالب OTF ارائه می‌شود و برای چاپ سنتی و کسب‌وکار تبلیغاتی بهینه شده است.

## PT سریف

PT سریف (PT Serif) دومین قلم این مجموعه است؛ یک گارنیتور آنتیکوای همه‌کاره که به‌طور ویژه برای استفاده در کنار PT سنز طراحی شده است. طرح این قلم با چشم‌تراشی بزرگ برای حروف کوچک، کنتراست معتدل میان ضربه‌ها، پایه‌های گوه‌ای قدرتمند و اندکی محدب، و عناصر پایانی مثلثی شناخته می‌شود که به قلم ظاهری مدرن و خوانایی بهبودیافته می‌بخشد.

گارنیتور PT سریف در نسخه متن‌باز از شش طرح تشکیل می‌شود:
* PT Serif Regular (معمولی)
* PT Serif Italic (کج)
* PT Serif Bold (ضخیم)
* PT Serif Bold Italic (ضخیم‌کج)
* PT Serif Caption Regular (ریزخوان معمولی)
* PT Serif Caption Italic (ریزخوان کج)

چهار طرح پایه، همانند طرح‌های پایه PT سنز، برای تنظیم انواع اسناد مناسبند، اما علاوه بر آن برای متون ادبی، مجلات مصور، روزنامه‌ها، متون مذهبی و سایر انتشاراتی که استفاده از قلم‌های بدون سریف از نظر فرهنگی یا زیباشناختی مناسب نیست نیز کاربرد دارند. دو طرح Caption در اینجا در طرح‌های مستقیم و کج ارائه می‌شوند تا با سبک انتشاراتی نشریاتی که از آنتیکوا استفاده می‌کنند سازگارتر باشد.

PT سریف به دست الکساندرا کورولکووا و با مشارکت اولگا اومپلووا، زیر نظر ولادیمیر یفیموف در استودیوی پاراتایپ و به سفارش روسپچات طراحی شده است. نخستین نسخه در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۰ (۷ دی ۱۳۸۹) منتشر شد.

### PT سریف پرو

PT سریف پرو (PT Serif Pro) نسخه گسترده تجاری این گارنیتور است و ۳۲ سبک اضافه نسبت به نسخه رایگان دارد، از جمله پهناهای باریک و گسترده، و وزن‌های سیاه، بسیار ضخیم و نیمه‌ضخیم. این نسخه همچنین ارقام کتابی و کاپیتل را شامل می‌شود.

در سال ۲۰۱۵، نسخه‌های گسترده PT سنز اکسپرت (PT Sans Expert) و PT سریف اکسپرت (PT Serif Expert) منتشر و برای دانلود رایگان در دسترس عموم قرار گرفتند، اما برخلاف نسخه‌های اصلی، تحت مجوز آزاد منتشر نشده‌اند.

## PT مونو

PT مونو (PT Mono) سومین قلم این مجموعه است؛ یک قلم تک‌فاصله که در درجه نخست برای کاربردهای اداری — از جمله فرم‌ها، جداول، پرسشنامه‌ها و برگه‌های سفید — طراحی شده است. یکسان بودن پهنای همه نویسه‌ها قالب‌بندی اسناد پیچیده را آسان‌تر می‌کند، اندازه‌گیری ابعاد فیلدهای پر کردنی را ممکن می‌سازد و تراز کردن ستون‌های جداول را تسهیل می‌کند. یکی از کاربردهای مهم این قلم وب‌سایت‌های دولت الکترونیکی است که نیاز به تکمیل فرم‌های گوناگون دارند.

گارنیتور PT مونو از دو طرح تشکیل می‌شود:
* PT Mono Regular (معمولی)
* PT Mono Bold (ضخیم)

PT مونو به دست الکساندرا کورولکووا و با مشارکت ایزابلا چایوا در استودیوی پاراتایپ طراحی شده است. تأمین مالی این قلم بر عهده شرکت گوگل، از طریق پروژه Google Fonts، بوده است. نخستین نسخه PT Mono Regular در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ (۹ دی ۱۳۹۰) و نخستین نسخه PT Mono Bold در ۲۸ مارس ۲۰۱۲ (۸ فروردین ۱۳۹۱) منتشر شد.

## ترکیب نشانه‌ها

هر یک از چهارده طرح موجود در این مجموعه حاوی حدود هفتصد نویسه است. علاوه بر مجموعه استاندارد برای زبان‌های اروپای غربی و شرقی و مجموعه سیریلیک پایه، این قلم‌ها نویسه‌های تمامی‌الفباهای زبان‌های رسمی‌دولتی فدراسیون روسیه را دربر می‌گیرند. در مجموع بیش از پنجاه زبان اقلیت روسیه پشتیبانی می‌شوند، از جمله آواری، باشقیری، بوریاتی، چچنی، چووَش، تاتاری، تووَنی، یاقوتی و دیگران.

قلم‌های PT دارای نشانه رسمی‌روبل روسیه (₽) در محدوده U+20B9 تا U+20CF هستند. همچنین نشانه‌های نامساوی (≤ و ≥) در این قلم‌ها دارای خط مایل هستند که با سنت‌های حروف‌نگاری روسی انطباق دارد.

به دلیل محدودیت‌های مالی، برخی ویژگی‌ها در نسخه‌های رایگان گنجانده نشده‌اند:
* الفبای یونانی
* نشانه‌های لازم برای نگارش فرمول‌های ریاضی
* کاپیتل (حروف بزرگ کوچک)
* ارقام کتابی (منسقی)
* لیگاتورها

## حضور در سیستم‌عامل‌ها

PT سنز از فوریه ۲۰۱۰ (بهمن ۱۳۸۸) در مخزن بسته‌های فدورا لینوکس گنجانده شده است. همچنین از ژانویه ۲۰۱۱ (دی ۱۳۸۹) در مخزن جنتو لینوکس موجود است و از نسخه OS X Lion به بعد در سیستم‌عامل مک‌اواس نیز به صورت پیش‌فرض گنجانده شده است.

## قلم‌های PT آسترا

در سپتامبر ۲۰۱۶ (شهریور ۱۳۹۵)، قلم‌های PT آسترا سنز و PT آسترا سریف برای توزیع همراه با سیستم‌عامل آسترا لینوکس توسعه یافتند. این دو قلم از نظر متریک با تایمز نیو رومن سازگار هستند.

در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰)، قلم PT آسترا فکت (PT Astra Fact) برای آسترا لینوکس توسعه یافت. این قلم از نظر طراحی از فروتیگر الهام گرفته و از نظر متریک با Verdana سازگار است. نیاز به جایگزین‌های داخلی در پی تحریم‌هایی پدید آمد که تأمین قلم‌های شرکت Monotype Imaging برای آسترا لینوکس را دشوار ساخته بود.

## جوایز

در سال ۲۰۱۱، پاراتایپ جایزه برنز European Design Awards را برای قلم‌های PT سنز و PT سریف دریافت کرد.

## گالری

File:PT Sans features.png|ویژگی‌های PT سنز
File:PT Serif features 1.png|ویژگی‌های PT سریف
File:PT Serif features 2.png|طرح‌های PT سریف
File:PT Serif cyrillic and latin letters difference.svg|تفاوت میان حروف سیریلیک (بالا) و لاتین (پایین) در PT سریف
File:PT weights.png|وزن‌های متن‌باز مجموعه قلم‌های PT


## همچنین ببینید
* فونت‌های نوتو، قلم‌های پیش‌فرض نسخه‌های جدیدتر اندروید
* روبوتو، قلم‌های پیش‌فرض نسخه‌های جدیدتر اندروید
* فروتیگر (فونت)

## منابع


## پیوند به بیرون
* وب‌سایت رسمی‌پروژه قلم‌های PT (پاراتایپ)
* اعلامیه رسمی PT سنز در وبلاگ پاراتایپ (به روسی)
* مصاحبه با الکساندرا کورولکووا (به انگلیسی)

رده:تایپ‌فیس‌های یونی‌کد نرم‌افزارهای آزاد
رده:خانواده‌های تایپ‌فیس سریف و سنز-سریف یکپارچه
رده:تایپ‌فیس‌های تک‌فاصله
رده:تایپ‌فیس‌های سیرلیک
رده:تایپ‌فیس‌های لاتین
رده:تایپ‌فیس‌های متن‌باز
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان روسی
رده:یادکردهای دارای عنوان به خط روسی (کد ru)