حافظ رزاقوف

**حافظ حمزه‌یویچ رزاقوف** (؛ زادهٔ )، که با لقب «دیوانه بورووتس» (به ) شناخته می‌شود، تروریست و قاتل زنجیره‌ای روسی زاده ازبکستان است که بین ژوئن تا اکتبر ۲۰۰۴ در شهر نابرژنیه چلنی نه نفر را به قتل رساند. رزاقوف عضو یک سازمان اسلام‌گرای افراطی به نام «اسلامی جماعت» (به ) بود و قربانیانی را هدف قرار می‌داد که آنان را کافر می‌پنداشت.

او بعداً به جرم قتل‌ها دستگیر، محاکمه و با موفقیت محکوم شد و به حبس ابد محکوم گردید.

## اوایل زندگی
اطلاعات کمی در مورد اوایل زندگی رزاقوف وجود دارد. او که در ۵ سپتامبر ۱۹۷۵ در ضیاءالدین، ولایت سمرقند در جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان متولد شد، دو برادر داشت و در یک خانواده مرفه بزرگ شد. در اوایل دهه ۱۹۹۰، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، خانواده رزاقوف به بریانسک نقل مکان کردند. او که تابعیت روسیه را دریافت کرده بود، در سال ۱۹۹۳ به نیروهای مسلح روسیه اعزام شد و پس از دو سال خدمت، به بریانسک بازگشت و در خدمات گشت و ایست بازرسی مشغول به کار شد.

در سال ۱۹۹۷، حافظ به همراه برادر بزرگترش حیدر به شهر نابرژنی چلنی در تاتارستان نقل مکان کرد و در آنجا به عنوان نگهبان امنیتی در اداره برق امور داخلی و بعداً در گشت و ایست بازرسی مشغول به کار شد، اما پس از چند ماه کارآموزی، آنجا را ترک کرد.

### افراطی شدن
احتمالاً در اوایل سال ۱۹۹۷، در مسجدی در تپه الویتور در نابرژنیه چلنی، رزاقوف با الکسی «ابوبکر» ایلین و شیرالی «ابو کدیرو» شکوروف، استخدام‌کنندگان تروریست، ملاقات کرد. این دو نفر به رزاقوف در مورد مرکز آموزشی «قفقاز» در روستای سرژن-یورت در چچن که توسط شامل باسایف و ابن خطاب اداره می‌شد و در آنجا به مسلمانان شریعت تدریس می‌کردند، اطلاع دادند. به گفته محققان، رزاقوف در مارس ۱۹۹۷ به سرژن-یورت رفت و در آنجا توسط شبه‌نظامیان چچنی جذب شد و نام «عبدالاخات» و بعداً «حسن» را برای خود برگزید.

در ماه‌های بعد، رزاقوف که اکنون عضو گروهی به نام «اسلامی جماعت» شده بود، آموزش‌های نظامی دید؛ تاکتیک‌های رزمی، مواد منفجره و مین‌ها را فرا گرفت؛ تمرین گروگان‌گیری برای فشار بر مخالفان سیاسی در داخل کشور را تجربه کرد؛ مهارت‌های نظری و عملی در زمینه خرابکاری و آموزش‌های تروریستی به دست آورد؛ و تعالیم وهابیت را آموخت.

با این حال، حیدر برادر رزاقوف، این ادعاها را رد کرد و گفت مرکز آموزشی «قفقاز» صرفاً یک مؤسسه مذهبی بوده و حفیظ به آنجا رفته بود تا فقه اسلامی بیاموزد، زیرا در روسیه جز در چچن جای دیگری برای چنین آموزش‌هایی وجود نداشت. با این حال، گفته می‌شود حفیظ پس از آن‌که ظاهراً در نبرد زخمی شد، ناپدید گردید؛ در حالی‌که جنگ نخست چچن پایان یافته بود و جنگ دوم چچن هنوز آغاز نشده بود. در نتیجه، حیدر ادعا کرد که برای یافتن او به جست‌وجو پرداخته است.

### فعالیت‌های تروریستی
در مارس ۱۹۹۹، رزاقوف و سه مرد دیگر (ماکسیم گاپونوف و برادران ایلخوم و شیرالی شوکوروف) از مرکز آموزشی «قفقاز» از الخطاب مأموریت یافتند تا در نابرژنی چلنی یک گروگان را به عنوان باج بگیرند، زیرا برای تأمین مالی فعالیت‌های خود علیه مقامات فدرال به پول نیاز داشتند. الخطاب برای این عملیات پول اختصاص داد و رزاقف و همدستانش با آن یک لادا ریوا و یک کامیون کاماز خریداری کردند و یک جعبه چوبی در وسیله نقلیه دوم نصب کردند تا قربانی را در آن نگه دارند.

در ۱ ژوئیه ۱۹۹۹، مردان آناتولی گلر، پسر رئیس اداره مسکن نابرژنی چلنی، را ربودند و او را به موردوویا بردند. گلر به مدت دو هفته تحت انواع آزارها و ضرب‌وشتم‌های سازمان‌یافته قرار گرفت و سپس به‌طور مخفیانه به شهر اوروس-مارتان منتقل شد. پدر فرد ربوده‌شده، یاکوف، در نهایت مبلغ ۳۲۰ هزار دلار به‌عنوان باج پرداخت کرد و پس از آن در ۷ سپتامبر، مبادله گروگان در نزدیکی ایستگاه پلیس KAVKAZ-1 در مرز چچن و اینگوش انجام گرفت. بنا بر گفته رزازاکوف، او برای این آدم‌ربایی از ابوالخطاب پاداش مالی به مبلغ ۱۰ هزار دلار دریافت کرد.

در پاییز ۱۹۹۹، رزاقوف به چچن بازگشت و در آنجا در نبرد گروزنی و بعداً در نبرد دیگری در روستای مجاور ودنو شرکت کرد. پس از پایان خصومت‌های گسترده در چچن در آوریل ۲۰۰۰، او حدود یک سال پنهان شد و سپس در مارس ۲۰۰۱ به نابرژنی چلنی بازگشت. در آنجا، او به خدمت در *جماعت اسلامی* تحت رهبری ایلگام «احمد» گومروف ادامه داد. رزاقوف به همراه هشت شبه‌نظامی دیگر، کسانی را که «کافران» می‌دانست، ترور کرد که بیشتر آنها تاتارها و امامان میانه‌رو بودند.

*جماعت اسلامی* تحت رهبری گومروف، در چندین منطقه از جمله نابرژنیه چلنی؛ مناطق توکایفسکی و آزناکایفسکی تاتارستان؛ و شهرستان اوچالینسکی، بلورتسکی و اوچالینسکی باشقیرستان فعال بود. در این دوره، آن‌ها، نفیس کلیمولین ۴۲ ساله، معاون مدیر شرکت «رینوک» و یک مجرم محلی را جذب کردند که منابع مالی و نیروی انسانی گروه را تأمین می‌کرد. بنا بر گفته رشید نورغالییف، وزیر کشور وقت، شمار اعضای این گروه در آن زمان حدود ۴۱ نفر بود.

در اوایل سال ۲۰۰۳، گروه مورد دیدار شامل تمیمداروف ۴۵ ساله قرار گرفت که از رابطان فرمانده میدانی چچنی، روسلان گلایف، بود. او به گومروف دستور داد تا یک اردوگاه نظامی در جنگل‌های باشقیرستان برپا کند، از نمازگزاران مسجد «طوبی» در نابرژنیه چلنی کمک‌های مالی جمع‌آوری نماید و به خودروهای تدارکات دولتی حمله کند. اردوگاه نظامی در پای کوه «تشین یائزیک» نزدیک اینزر تأسیس شد.

### سرقت سرقت ناکام و فعالیت گرگ تنها
اندکی پس از تأسیس اردوگاه، رزاقوف دفتر شرکت «کراسنوی وستوک» در نابرژنیه چلنی را غارت کرد و سپس آماده‌سازی برای سرقت از یک خودرو حامل پول به یکی از بانک‌های شهر را آغاز نمود. او چندین روز برنامه کاری شرکت و مسیر و زمان حضور خودرو را زیر نظر گرفت، اما در نهایت توسط نگهبانان امنیتی شناسایی شد. به همین دلیل، مأموران جمع‌آوری پول دیگر ظاهر نشدند و رزازاکوف ناچار شد از اجرای این طرح صرف‌نظر کند.

در تابستان ۲۰۰۴، گومروف از آماده‌سازی چندین حمله تروریستی به‌طور همزمان خبر داد - این حملات شامل سازماندهی انفجار در کارخانه خودروسازی کاماز؛ در یک آبگیر در نابرژنیه چلنی؛ در نیژنکامسکنفتهخیم در نیژنکامسک؛ در کارخانه هلیکوپترسازی کازان؛ در ایستگاه راه‌آهن در آگریز؛ در واحد نظامی وزارت موقعیت‌های اضطراری در نابرژنیه چلنی و در نهایت، یک رویداد قتل‌عام برنامه‌ریزی شده در طول جشن هزارمین سالگرد شهر کازان بود. با این حال، رزاقوف از سرعت کند آماده‌سازی برای حملات ناراضی بود و پس از آن تصمیم گرفت به تنهایی مرتکب قتل شود.

## قتل‌ها
در تابستان سال ۲۰۰۴، مجموعه‌ای از قتل‌ها در جنگل بورووتس در نابرژنیه چلنی، نزدیک ساحل رودخانه شیلنا رخ داد. رزازاکوف قربانیان خود را از میان زوج‌های جوان انتخاب می‌کرد و شیوهٔ عمل او این بود که به خودرو نزدیک می‌شد و سرنشینان را هدف گلوله قرار می‌داد، بدون آن‌که قربانیان زن را مورد خشونت جنسی قرار دهد.

در تاریخ ۷ ژوئن ۲۰۰۴، رزاقوف نخستین قتل‌های خود را مرتکب شد. حدود ساعت ۱۰ شب، او به خودروی اوکا نزدیک شد که سرگئی شاکیروف، یک تاجر اهل مندلیفسک، و دو زن روسپی به نام‌های ناتالیا بلیخ و اولگا یورچنکو در آن حضور داشتند. رزاقوف درِ صندلی مسافر را باز کرد و چندین بار بلیخ را از ناحیه سینه با چاقو زد، سپس به شاکیروف حمله کرد. در جریان درگیری، او چندین ضربه چاقو به شاکیروف وارد کرد اما قربانی توانست مقاومت کند و او را از خودرو بیرون بیندازد. رزاقوف سپس اسلحه‌ای بیرون کشید و دست‌کم شش بار از پشت پنجره به سوی شاکیروف شلیک کرد و او را در همان لحظه کشت. پس از بررسی داخل خودرو، متوجه شد که به‌طور اتفاقی یورچنکو با گلوله‌ای سرگردان که به قلبش اصابت کرده بود کشته شده است. برای از بین بردن هرگونه مدرک، رزاقوف خودرو را به آتش کشید.

در ۳۰ ژوئن، رزاقوف در جنگل با میخائیل اوسیپوف، توریست ۱۷ ساله، که از گروه تور خود عقب مانده و گم شده بود، ملاقات کرد. پس از کمی صحبت با او، رزاقوف به اوسیپوف شلیک کرد و یک نقشه از جسدش دزدید. وقتی بعداً در مورد این قتل از رزاقوف سؤال شد، او نتوانست توضیح دهد که چرا اوسیپوف را کشته است، و رسانه‌های خبری حدس زدند که یا به این دلیل بوده که می‌خواسته نقشه‌اش را بدزدد یا به این دلیل که می‌ترسید مرد جوان به دلیل مشکوک بودن، او را به مقامات گزارش دهد.

در ۲۰ آگوست، رزاقوف دو کارمند فروشگاه الکام، ایوان سیدوروف ۳۱ ساله و گلنارا گاریوا ۲۷ ساله را به ضرب گلوله کشت. او سپس ۱۲۷۶۵ روبل، یک تلفن همراه و جواهرات گاریوا را به سرقت برد. اجساد آنها بعداً توسط قارچ چینان پیدا شد.

یک هفته بعد، در ۲۷ آگوست، رزاقوف با زالیف گاینتدینوف ۴۵ ساله و الزا گیلیازووا ۴۱ ساله که در نزدیکی پلی مشرف به رودخانه شیلنا با هم قرار می‌گذاشتند، روبرو شد. سپس اسلحه‌ای بیرون آورد و به هر دوی آنها شلیک کرد و ۴۵۰۰ روبل، ساعت‌های آنها و جواهرات گیلیازووا را دزدید.

در تاریخ ۲۷ اکتبر، رزاقوف آخرین قتل خود را مرتکب شد و معشوقه‌اش، سوتلانا شارپووا، را به قتل رساند. این قتل تفاوت چشمگیری با موارد پیشین داشت، زیرا رزاقوف ادعا کرد که در همان روز در آشپزخانه جنایات خود را نزد او اعتراف کرده و تلاش کرده بود او را قانع کند که این اعمال به دلیل «کافر بودن» قربانیان توجیه‌پذیر است. با این حال، شارپووا او را طرد کرد و خواستار شد که خانه را ترک کند و هرگز بازنگردد. رزاقوف که از امتناع او در پذیرش باورهایش خشمگین شده بود، اسلحه‌اش را بیرون کشید و به سر او شلیک کرد.

## دستگیری
این قتل‌ها باعث ایجاد وحشت در سراسر تاتارستان و منجر به تشکیل یک واحد تحقیقات ویژه و رهبری آن تحت کنترل مستقیم مینتیمر شایمیف، رئیس‌جمهور وقت جمهوری، شد. یوگنی ودووین، رئیس سرویس امنیت فدرال تاتارستان، برای کمک به محققان به نابرژنی چلنی اعزام شد و هشدارهایی برای ساکنان محلی صادر شد که به جنگل نروند.

بین تابستان و پاییز سال ۲۰۰۴، جنگل بورووتس به‌شدت تحت گشت‌زنی پلیس قرار گرفت. مأموران همه ورودی‌های پارک جنگلی را مسدود کردند، جاده‌های خاکی را با کندن خندق‌ها از بین بردند و از درختان افتاده موانعی ایجاد کردند. حتی مأموران زن برای دستگیری قاتل خود را به‌عنوان افراد عادی در میان مردم جا زدند، اما همه تلاش‌ها بی‌نتیجه ماند.

پس از قتل سوتلانا شاریپووا، رزاقوف مظنون اصلی در نظر گرفته شد، زیرا شهادت همسایه‌اش آنها را به این باور رساند که او مسئول است. این به این دلیل بود که رزاقوف - که خود را «دمیر» معرفی می‌کرد - به نوع خاصی از چای سبز علاقه داشت که در روز قتل شاریپووا در یک قوری در آپارتمان پیدا شد. پس از مطالعه جزئیات تماس‌های تلفنی گرفته شده از تلفن قربانی، بازرسان رزاقوف را پیدا کرده و او را در ۸ نوامبر ۲۰۰۴ دستگیر کردند.

### اعترافات
در بازجویی‌های اولیه، رزاقوف به‌طور کامل به جرم خود اعتراف کرد و همه قتل‌ها را پذیرفت و آن‌ها را با این توجیه که قربانیان «کافر» بودند، توضیح داد. او همچنین از عضویتش در گروه «اسلامی جماعت» سخن گفت. در جریان بازرسی از آپارتمانش، لباس‌های استتاری، کمربندهای دست‌ساز با نوشته «شهید»، نقشه‌های ساخت مواد منفجره و دو قبضه اسلحه کشف شد. بررسی بالستیک نشان داد که یکی از این اسلحه‌ها همان سلاح قتل بوده است، در حالی‌که دیگری متعلق به کلیمولین بود که او نیز بازداشت شد. کلیمولین بعداً مشارکت در قتل‌ها را انکار کرد و ادعا نمود که اسلحه را تنها برای تعمیر مکانیزم معیوب ماشه به رزاقوف داده بود.

پس از دستگیری، رزاقوف همچنین ادعا کرد که در دو حادثه تروریستی دست داشته است: حمله تابستان ۱۹۹۹ به یک ایست بازرسی در نزدیکی روستای مونی در داغستان، که در آن ده افسر پلیس کشته شدند، و همچنین کمین ژانی-ودنو در سال 2000. او ادعا کرد که او و همدستانش ۱۱ سرباز را به اسارت گرفته و بعداً همه آنها را به شیوه‌ای خشونت‌آمیز اعدام کرده‌اند، و گروه او «فعال‌ترین» نقش را در روند اعدام داشته است.

دستگیری رزاقف منجر به سقوط *جماعت اسلامی* شد، زیرا بر اساس شهادت او و کالیمولین، نیروهای امنیتی اردوگاه آنها را در باشقیرستان کشف و چندین عضو، از جمله حیدر رزاقف را دستگیر کردند. جستجوی اردوگاه منجر به توقیف چندین قبضه کلاشینکف، ۸ تپانچه با صدا خفه کن، نارنجک، تفنگ ساچمه‌زنی، تفنگ شکاری، بیش از ۵۰۰ گرم مواد منفجره و بمب‌های دست‌ساز شد. رهبر گروه، ایلگان گومروف، در فهرست افراد تحت تعقیب قرار گرفت، اما به قزاقستان همسایه فرار کرد، جایی که در ۱۴ آوریل ۲۰۰۵ پیدا و دستگیر شد. آخرین اعضای فراری، دانیل گبدولخاکوف و پسر عمویش ونر خازتدینوف و خانواده‌هایشان، در شب ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۷ در استان اورنبورگ، هنگام تلاش برای عبور از مرز به قزاقستان، دستگیر شدند.

### محاکمه و حکم
در نوامبر ۲۰۰۶، تحقیقات تکمیل شد و پرونده جنایی ۱۲۷ جلدی برای محاکمه با حضور هیئت منصفه که از فوریه ۲۰۰۷ آغاز شده بود، ارسال شد. به درخواست وکلایش، رازاکوف به مرکز سربسکی منتقل شد تا به مدت دو ماه تحت معاینه پزشکی قانونی قرار گیرد. او کاملاً عاقل و قادر به محاکمه تشخیص داده شد.

در ۱۴ فوریه ۲۰۰۸، دیوان عالی جمهوری تاتارستان، رزاقوف را در تمام موارد اتهامی گناهکار شناخت و به حبس ابد محکوم کرد. کمی قبل از صدور حکم، او اعترافات خود را پس گرفت و اعلام کرد که تنها در قتل شاریپووا مقصر بوده است، اما این ادعا نادیده گرفته شد.

## زندان و وضعیت فعلی
پس از محکومیت، رزاقوف برای گذراندن دوران محکومیت خود به زندان دلفین سیاه منتقل شد.

در اوایل سال ۲۰۲۲، بازپرس‌ها رزاقوف را در ارتباط با کمین ژانی-ودنو در سال ۲۰۰۰ مورد بازجویی قرار دادند و شهادت او منجر به دستگیری چندین شبه‌نظامی، از جمله برادرش حیدر شد. در ماه ژوئیه همان سال، حافظ به اتهام‌های مرتبط با تروریسم و اقدام به قتل متهم گردید و برای محاکمه به نابرژنیه چلنی منتقل شد.

در ۱۴ آوریل ۲۰۲۳، او در تمام اتهامات مجرم شناخته شد و به حبس ابد دیگری محکوم شد و پس از آن به زندان دلفین سیاه بازگردانده شد.

## منابع

## پیوند به بیرون
* روسیه علیه رزاقوف (۲۰۱۱) (به روسی)
* رزاقوف در فهرست افراط‌گرایان و تروریست‌های دولت روسیه، ردیف ۱۱۷۰۹ (به زبان روسی)

رده:آدم‌کش‌های زنجیره‌ای اهل روسیه
رده:اسلام‌گرایان اهل روسیه
رده:افراد زنده
رده:اهالی ولایت سمرقند
رده:تروریسم اسلامی در روسیه
رده:خشونت علیه زنان در روسیه
رده:زادگان ۱۹۷۵ (میلادی)
رده:زندانیان اهل روسیه
رده:زندانیان روسیه
رده:مجرمان سده ۲۱ (میلادی)
رده:محکومان به اتهامات تروریستی
رده:محکومان به جرم قتل اهل روسیه
رده:محکومان تجری به قتل