چنگ هان

**چنگ-هان** (چینی ساده‌شده :成汉؛ چینی سنتی :成漢؛ ۳۰۳ یا ۳۰۴–۳۴۷) یک ایالت دودمانی چین بود که در تاریخ‌نگاری چینی به عنوان یکی از شانزده پادشاهی ذکر شده است. این ایالت که توسط خاندان لی از قوم با-دی اداره می‌شد، قلمرو آن در استان سیچوان امروزی چین قرار داشت. نام چنگ-هان به‌طور کلی به ایالت **چنگ** (成) یا **داچنگ** (大成) که توسط لی شیونگ در ۳۰۴ (یا توسط لی ته در ۳۰۳) تأسیس شد و ایالت **هان** (漢) که توسط لی شو در ۳۳۸ تأسیس شد، اشاره دارد. این ایالت همچنین کمتر با نام **شو بعدی** (後蜀؛ *هو شو*) شناخته می‌شود.

## تاریخچه
### پیشینه
خاندان لی در اصل از قوم کونگ از فرماندهی باکسی (巴西郡؛ در نانچونگ امروزی، سیچوان) در سیچوان امروزی بودند. هنگامی که صدراعظم هان، سائو سائو، هانژونگ را در سال ۲۱۵ فتح کرد، لی هو (李虎) خانواده‌اش را به تسلیم شدن هدایت کرد و به فرماندهی لویانگ مهاجرت کرد، جایی که آنها با قبایل محلی دی درآمیختند. مردم آنها به عنوان با-دی شناخته شدند، که «با» به سرزمین اجدادی آنها اشاره داشت. در سال ۲۹۶، چی وانیان، رئیس قبیله دی، شورشی قبیله‌ای را علیه سلسله جین غربی رهبری کرد. این شورش منطقه گوانژونگ را ویران کرد و باعث هجوم پناهندگان هان و غیر هان شد که به سمت جنوب به هانژونگ و سیچوان گریختند.

در میان پناهندگان، خاندان لی پس از شورش بازرس یی، ژائو شین در سال ۲۹۹ میلادی، به شهرت رسیدند. آنها به او پیوستند و به عنوان ژنرال‌های کلیدی خدمت کردند، اما بعداً او را سرنگون کردند و در سال ۳۰۰ میلادی، مرکز استان، چنگدو، را تصرف کردند. لی ته با توجه به ورود ارتش جین به رهبری بازرس جدید استانی، لو شانگ، تسلیم جین شد، اما از این نقطه به بعد، او به عنوان نماینده خانواده‌های بانفوذ پناهنده در منطقه عمل کرد.

تنش بین لی ته و لو شانگ به دلیل دستوری از دربار امپراتوری مبنی بر بازگشت پناهندگان به خانه‌هایشان افزایش یافت. پناهندگان تمایلی به انجام این سفر نداشتند، زیرا طبق گزارش‌ها شمال هنوز بی‌ثبات بود. لی ته با لو شانگ مذاکره کرد تا مدت اقامت آنها را تمدید کند، اما لو شانگ خیلی زود از تأخیر ناامید شد و سعی کرد آنها را مجبور به حرکت کند. در سال ۳۰۱، نیروهای لو شانگ به پناهندگان حمله کردند و باعث شورش لی ته شدند.

### چنگ (۳۰۴–۳۳۸)
لی ته در برابر نیروهای جین موفقیت‌های زیادی کسب کرد و در سال ۳۰۳ به حومه چنگدو رسید. اندکی پس از آن، او دوره سلطنت جدیدی را اعلام کرد که نشان دهنده قصد او برای تأسیس یک دولت جدید بود، اما ناگهان در یک کمین کشته شد. با این وجود، برادرش، لی لیو، جانشین او شد و پس از او پسر لی ته، لی شیونگ، به سلطنت رسید. در سال ۳۰۴، لی شیونگ، لو شانگ را از چنگدو بیرون راند و خود را پادشاه چنگدو اعلام کرد. اعلامیه او توسط اکثر مورخان به عنوان آغاز سلسله چنگ-هان تلقی می‌شود، اگرچه این دیدگاه نیز وجود دارد که این دولت با اعلام لی ته آغاز شد. صرف نظر از این، چنگ اولین پادشاهی از شانزده پادشاهی بود که تأسیس شد و پس از آن سلسله هان-ژائو به رهبری شیونگنو در شمال تأسیس شد.

لی شیونگ در سال ۳۰۶ خود را به مقام امپراتور چنگ ارتقا داد. لو شانگ، که اکنون فرماندهی چونگ‌کینگ را در دست داشت همچنان چنگ را تهدید می‌کرد، اما پس از مرگ او در سال ۳۱۰، نیروهای جین دچار آشفتگی شدند و به چنگ اجازه دادند تا آنها را سرکوب کرده و حکومت خود را تثبیت کند. چنگ به پناهگاهی برای مردمی تبدیل شد که از بی‌نظمی در شمال چین گریخته بودند و برخی از آنها به مقامات اداری آنها تبدیل شدند. نکته قابل توجه این است که در سال ۳۱۴، گروهی از پناهندگان شورشی در هانژونگ، منطقه را به چنگ تسلیم کردند. لی شیونگ و خانواده‌اش نیز پیرو راه پنج دانه برنج بودند و تائوئیسم در سیچوان و هانژونگ محبوب بود. او فان چانگ‌شنگ، زاهد تائوئیست را به عنوان نخست‌وزیر خود منصوب کرد و پسرش، فان بن، بعداً جانشین او شد.

لی شیونگ در بیشتر دوران سلطنت خود، صلح و ثبات را در ایالت خود حفظ کرد، اما پس از مرگ او در سال ۳۳۴ میلادی، مشکلاتی پیش آمد. لی شیونگ که قصد داشت تاج و تخت را به نسل برادر بزرگتر فقیدش، لی دانگ، منتقل کند، برادرزاده‌اش لی بان را به جانشینی خود برگزید، تصمیمی که پسران خودش را خشمگین کرد. در همین حال، دربار چنگ نیز در مورد جهت‌گیری دولت دچار اختلاف نظر بود؛ از آنجایی که چنگ بسیاری از مقامات چینی هان را تحت فرمان خود داشت و با استقرار محکم سلسله جین شرقی در شرق، برخی از وزرا معتقد بودند که چنگ باید تابع جین باشد، در حالی که برخی دیگر می‌خواستند استقلال آن را حفظ کنند. در سال ۳۳۴ میلادی، اندکی پس از به سلطنت رسیدن، لی بان توسط پسر لی شیونگ، لی چی، کشته و غصب شد.

### هان (۳۳۸–۳۴۷)
در سال ۳۳۸، پسرعموی پدر لی چی، لی شو، او را مجبور به کناره‌گیری کرد و خود تاج و تخت را به دست گرفت. لی شو نام ایالت را از چنگ به هان تغییر داد، که برگرفته از مقام اشرافی او بود و می‌خواست از خاندان لی شیونگ فاصله بگیرد. به همین دلیل، تاریخ‌نگاران به‌طور کلی ایالت‌های لی شیونگ و لی شو را چنگ-هان می‌نامند. لی شو در ابتدا قول داد که فقط برای چند سال حکومت کند، اما قبل از تسلیم شدن به جین برای آرام کردن دربار، اما خیلی زود از حرف خود عدول کرد. در عوض، او با اعمال قوانین سختگیرانه‌تر، مالیات‌ها و کار اجباری بر شهروندان خود و ساخت کاخ‌های مجلل، از حکومت خود پس از سلسله ژائو پسین در شمال تقلید کرد.

لی شو در سال ۳۴۳ درگذشت و پسرش لی شی جانشین او شد. دوران سلطنت او با بحران جانشینی، شورش مردمی یکی از ژنرال‌هایش و هجوم ناگهانی مردم رائو به قلمرو او مواجه شد. اوضاع آشفته هان توجه فرمانده جین، هوان ون، را که به دنبال ارتقای اعتبار خود بود، جلب کرد. در سال ۳۴۶، هوان ون برای فتح هان عازم شد و در سال ۳۴۷ به چنگدو رسید و لی شی را مجبور به تسلیم کرد و به سلسله چنگ-هان پایان داد. لی شی به جیان‌کانگ، پایتخت جین شرقی، فرستاده شد و قبل از مرگ طبیعی در سال ۳۶۱ در آنجا زندگی کرد.

## حاکمان
**چنگ**
* لی ته (۳۰۳)
* لی لیو (۳۰۳)
* لی شیونگ (۳۰۳–۳۳۴)
* لی بان (۳۳۴)
* لی چی (۳۳۴–۳۳۸)

**هان**
* لی شو (۳۳۸–۳۴۳)
* لی شی (۳۴۳–۳۴۷)

## جستارهای وابسته
* شانزده پادشاهی

## منابع

رده:دودمان‌های پادشاهی چین
رده:کشورهای قدیم در چین باستان
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۴ (میلادی) در جمهوری خلق چین
رده:انحلال‌های سده ۴ (میلادی) در چین
رده:فرمانروایان پیشین