سره‌گرایی زبانی در انگلیسی

**[[سره‌گرایی زبانی|پاک‌گرایی زبانی]] ()** روند تاریخی زبان‌ها برای دست‌نخورده نگاه داشتن ساختار واژگانی و خانواده‌های واژگانی خود در برابر نفوذهای بیگانه است که یکپارچگی و یا زیبایی‌شناختی زبان را تضعیف می‌کنند. در تاریخ، **پاک‌گرایی زبانی در انگلیسی** واکنشی به شمار فراوان وام‌واژه‌ها در زبان انگلیسی از زبان‌های دیگر، به‌ویژه فرانسوی باستان از زمان فتح نورماندی در انگلستان بوده است؛ و بخشی از واژگان و دستور بومی انگلیسی با ویژگی‌های برخاسته از لاتین و یونانی جایگزین شد. تلاش‌ها برای کنار زدن یا سنجشِ کنار زدنِ واژه‌های بیگانه در انگلیسی را اغلب با نام **انگلیش** (*Anglish*) می‌شناسند؛ اصطلاحی که نویسنده و طنزپرداز پاول جنینگز در سال ۱۹۶۶ ساخت.
پاک‌گرایی زبانی در انگلیسی در شکل‌های گوناگون از زمان مناقشهٔ واژه‌های مرکبدان در دوران نوین آغازین ادامه داشته است. در ساده‌ترین گونه، پاک‌گرایی توصیه می‌کند از واژه‌های بومی به جای وام‌واژه‌ها استفاده شود. در گونه‌های سخت‌گیرانه‌تر، واژه‌های تازه از ریشه‌های ژرمنی ساخته می‌شوند (مانند *wordstock* به جای *vocabulary*) یا از دوره‌های کهن‌تر انگلیسی زنده می‌شوند (مانند *shrithe* به جای *proceed*). از میان پاک‌گرایان برجستهٔ انگلیسی آغازین نوین می‌توان به جان چیک، توماس ویلسون، رالف لیور، ریچارد رولندز، و ناتانیل فرفکس اشاره کرد. در روزگار نوین نیز ویلیام بارنز، چارلز دیکنز، جرارد منلی هاپکینز، الیاس مولی، پرسی گرینجر، و جورج اورول از چهره‌های برجسته به‌شمار می‌آیند.

## تاریخ
### انگلیسی میانه

واژگان انگلیسی پس از فتح نورماندی جای خود را به وام‌واژه‌های انگلو-نورمان داد؛ چراکه انگلیسی جایگاه خود را به‌عنوان زبانِ پرستیژ از دست داد. انگلو-نورمان در مدارس به کار می‌رفت و بر ادبیات، اشراف و زندگیِ بالادست چیره شد و همین باعث شد انبوهی از وام‌واژه‌های فرانسوی طی چند سده وارد انگلیسی شود — انگلیسی تازه در سال ۱۳۶۲ دوباره به دادگاه‌های حقوقی بازگشت و در سدهٔ بعد به حکومت.
با این حال، برخی نوشته‌های انگلیسی میانه آغازین به پاک‌گرایی زبانی روی آوردند و آگاهانه از نفوذ بیش از حد انگلو-نورمان پرهیز کردند. «بروتِ» لایامون که در اواخر سدهٔ ۱۲ یا اوایل سدهٔ ۱۳ نوشته شد، چندین ویژگی از سبک شعری انگلیسی باستان را زنده کرد و بیشتر واژگانش از ریشهٔ آنگلوساکسون بود. اثر Ancrene Wisse از همان دوران، وام‌واژه‌های فرانسوی و نورس باستان را می‌پذیرفت ولی نگارش و نحوِ محافظه‌کارانه را نگه می‌داشت تا به سنت انگلیسی باستان وفادار بماند. اثر Ayenbite of Inwyt، ترجمه‌ای کنتیش از رساله‌ای اخلاقی به فرانسوی (نوشتهٔ حدود یک سده پیش‌تر) بود که به‌جای وام‌گیری از فرانسه از برگردانِ دستوری/واژگانی استفاده می‌کرد.

### انگلیسی نوین آغازین
جدال بر سر واژه‌های مرکبدان — یعنی وام‌واژه‌های بیگانه‌ای که بی‌نیاز و غیرضروری پنداشته می‌شدند — در سده‌های شانزدهم و هفدهم ادامه داشت.
از یک‌سو، کسانی مانند توماس الیوت که نوساخته‌پرداز بود، برای «افزایشِ ضروری» زبان انگلیسی به‌طور گسترده از زبان‌های بیگانه وام می‌گرفت.
در برابر او، پاک‌گرایانی چون جان چیک با این وام‌گیری‌ها مخالفت می‌کردند و خواستار حفظ انگلیسی «بی‌آمیزه و بی‌گزند» بودند.
توماس ویلسون، هم‌روزگار چیک، نیز وام‌گیری از زبان‌های بیگانه را نکوهش می‌کرد و آن را گونه‌ای از «انگلیسی بیگانه‌نما» می‌خواند.

### انگلیسی نوین

با ورود انبوهی از واژه‌های صنعتی و علمی تازه از یونانی و لاتین، پاک‌گرایی زبانی در سدهٔ نوزدهم دوباره رونق گرفت.
رئیس‌جمهور آمریکا توماس جفرسون در نامه‌ای در سال ۱۸۲۵ یادآور شد که «در انگلستان ذوقی تازه برای بازگرداندن لهجهٔ آنگلوساکسون در حال جان گرفتن است».
ویلیام بارنز، شاعر، کشیش و زبان‌شناس اهل دورست، چندین واژهٔ تازه ساخت تا «سخنِ نیرومندِ آنگلوساکسون کهن» را ترویج دهد؛ از جمله:
*speechcraft* (هنرِ سخن) به جای *grammar* (دستور زبان)
*birdlore* (دانش پرندگان) به جای *ornithology* (پرنده‌شناسی)
*bendsome* (خم‌شونده) به جای *flexible* (انعطاف‌پذیر).
شاعر جرارد منلی هاپکینز در نامه‌ای در سال ۱۸۸۲ به رابرت بریجز از «ناامیدیِ کامل» نسبت به پاک‌گرایی بارنز گفت، اما همچنان در پشتیبانی از آن نوشت و باور داشت که «هیچ زیبایی‌ای در زبان نمی‌تواند جای نبودِ پاکی را پر کند».
چارلز دیکنز نیز در همین دوره بر اهمیت عناصر ژرمنیِ انگلیسی پافشاری کرد و هشدار داد که نویسنده نباید برای واژه‌های تازه «به خارج نگاه کند».
قاعدهٔ پنجم واژگان در کتاب *[[The King's English]]* (منتشرشده در ۱۹۱۷) پیشنهاد می‌کرد که نویسندگان باید «واژهٔ ساکسونی را به واژهٔ رومی ترجیح دهند».
جورج اورول در جستار خود در سال ۱۹۴۶ با نام *[[Politics and the English Language]]*، کاربرد فراوان واژه‌های «بیگانه» در انگلیسی را نکوهش کرد.
آهنگساز پرسی گرینجر، هم‌روزگار اورول، گونه‌ای از «انگلیسی چشم‌آبی» را پدید آورد که آن را زبانی خالص می‌پنداشت و ترجیح می‌داد به جای واژه‌های سنتی ایتالیایی در موسیقی، از واژه‌های انگلیسی بهره بگیرد.
یک سال پس از مرگ گرینجر، زبان‌شناس لی هولندر در ترجمهٔ ۱۹۶۲ خود از رمان *[[ادای منظوم|ادای مظلوم]]* — مجموعه‌ای از سروده‌های نورس باستان — تأکید کرد که «باید تا بیشترین حد از مواد ژرمنی بهره برد ... زیرا طعم و مزهٔ سخن بومی و خودی هنوز در آن زنده است».
پاول جنینگز در مجموعه‌ای سه‌قسمتی در مجله‌ی *[[پانچ (مجله)|پانچ]]* به مناسبت ۹۰۰مین سالگرد فتح نورماندی، اصطلاح «انگلیش» (*Anglish*) را ابداع کرد.
مقاله‌های او با نام «۱۰۶۶ و سراسر ساکسون» در ژوئن ۱۹۶۶ منتشر شد؛ در آن جنینگز انگلستانی را تصور می‌کرد که در آن فتح نورماندی شکست خورده و بخش‌هایی از انگلیسیِ پاک‌گرایانه آورده بود؛ او «سری به ویلیام بارنز» زد و او را الهام‌بخش دانست.
در ۱۹۸۹، نویسندهٔ علمی‌–تخیلی پول اندرسون متنی در بارهٔ نظریهٔ اتمی با عنوان *[[Uncleftish Beholding]]* منتشر کرد که تقریباً به‌طور کامل از واژه‌های ریشه‌دار ژرمنی ساخته شده بود. در ۱۹۹۷، داگلاس هافستاتر با شوخی آن سبک را «اندر-ساکسون» (*Ander-Saxon*) نامید.
کتاب *How We'd Talk if the English had Won in 1066* نوشتهٔ دیوید کاولی (انتشار نخست: سپتامبر ۲۰۰۹) واژه‌های انگلیسی باستان را به املای امروزین به‌روز کرده و برای جذب خوانندگان عام آن‌ها را در پنج سطح (از «آسان» تا «شگفت و غریب») دسته‌بندی کرده است و نمونه‌های کاربردی بسیار با تصویر و آزمون آورده است.
رمان *[[The Wake (novel)|بیداری]]* (۲۰۱۴) اثر پاول کینگزنورت در آمیزه‌ای از انگلیسی باستان و انگلیسی نوین نوشته شده تا فضای سال ۱۰۶۶ را بازتاب دهد.
رمان هجوآمیز *Outlaws* (۲۰۱۷) اثر ادموند فرفکس نیز در گونه‌ای «ساخته‌شده» از انگلیسی نوشته شده که تقریباً منحصراً از واژه‌های ریشه‌دار ژرمنی تشکیل شده است.
از ژانویهٔ ۲۰۲۱ نیز یک خبرنامهٔ اینترنتی با نام *The Anglish Times* رویدادهای روز را بدون بهره‌گیری از وام‌واژه‌های غیرژرمنی منتشر می‌کند.

## جستارهای وابسته
* پاک‌گرایی زبانی
* خانوادهٔ واژگانی
* نوشتارِ مقیّد
* انگلیسی ساده؛ گونه‌ای از انگلیسی که ویژهٔ روشنی و شفافیت نوشته می‌شود
* فهرست هم‌ارزهای ژرمنی و لاتینی در انگلیسی
* هم‌خانواده
* پارسی سره

## پیوندهای بیرونی
* https://anglish.org
* https://theanglishtimes.com
* https://www.reddit.com/r/anglish
* Telegram Channel of @anglishwitsmoot

## منابع

رده:گونه‌های زبان انگلیسی
رده:سره‌گرایی زبانی
رده:ملی‌گرایی انگلیسی
رده:زبان‌های ژرمنی
رده:تاریخ زبان انگلیسی