فسه‌ها

**فسه‌ها** (به انگلیسی: *Fizzles*؛ تلفظ: «فِسّه‌ها») مجموعه‌ای است از هشت قطعه‌ی نثر کوتاه نوشته‌ی ساموئل بکت:

* فسه‌ی ۱ [سر برهنه است]
* فسه‌ی ۲ [هرن همیشه شب‌ها می‌آمد]
* فسه‌ی ۳ *در دوردست یکی پرنده*
* فسه‌ی ۴ [پیش از تولد دست کشیدم]
* فسه‌ی ۵ [مکان بسته]
* فسه‌ی ۶ [زمین کهن]
* فسه‌ی ۷ *بی‌حرکت*
* فسه‌ی ۸ *برای اتمام دوباره*

برخی از فسه‌ها عنوان مشخصی ندارند و با شماره یا چند واژه‌ی آغازین‌شان شناخته می‌شوند (همان‌هایی که در فهرست بالا داخل قلاب آمده‌اند).

به‌جز فسه‌ی ۷ یا همان *بی‌حرکت* که بکت آن را به انگلیسی نوشت (۱۹۷۲)، بکت باقی قطعات را نخست به فرانسوی (۱۹۶۰) نوشت و سپس خود آن‌ها را بعدتر به انگلیسی ترجمه کرد. نسخه‌های انگلیسی‌ی جلدسخت (۱۹۷۶) و شومیز (۱۹۷۷) را انتشارات گروو پرس منتشر کرد. فسه‌ها همچنین در مجموعه‌ی گروو با عنوان *The Complete Short Prose 1929–1989* نیز آمده‌اند. در سال ۱۹۷۶، نسخه‌ی فرانسوی با عنوان *Pour finir encore et autres foirades* توسط انتشارات مینویی منتشر شد و همان سال نسخه‌ای انگلیسی نیز از سوی Calder Publications انتشار یافت. چون بکت ترتیب ارائه‌ی قطعات را تعیین‌کننده نمی‌دانست، هر یک از این سه ناشر ترتیب متفاوتی را برگزیدند. با این حال، ترتیب انتخاب‌شده توسط گروو پرس (همان ترتیبی که در بالا آمده) به‌تدریج معیار شد.

## ''Foirades/Fizzles''
در سال ۱۹۷۲، ورا لیندزی که به‌عنوان ویراستار در انتشارات پترزبورگ کار می‌کرد، ایده‌ی همکاری میان بکت و جسپر جانز را مطرح کرد. در سال ۱۹۷۳، جانز در پاریس با بکت دیدار کرد و آن دو توافق کردند روی نسخه‌ای از *Fizzles* کار کنند، با این شرط که بکت متن‌های فرانسوی‌ی خود را به انگلیسی ترجمه کند. از آن‌جا که بکت آزادی کامل طراحی کتاب را به جانز سپرد، جانز تصمیم گرفت تنها پنج فسه را ــ اما به هر دو زبان ــ در کتاب بگنجاند. به ترتیبِ ظهور، جانز فسه‌های ۲، ۵، ۱، ۶ و ۴ را برگزید.

در پاریس، جانز با یاریِ آلدو کروملینک حکاکی‌های کتاب را آماده کرد. آن‌ها از شیوه‌های گوناگونِ چاپ دستی استفاده کردند و ۳۳ تصویر ساختند. افزون بر این، آسترهای ابتدا و انتهای کتاب که جانز طراحی کرده بود، به صورت چاپ سنگی چهاررنگ توسط ویلیام لاو در انتشارات پترزبورگ چاپ شد. جانز بخش زیادی از تصویرپردازی را از نقاشی‌ی خود *Untitled 1972* گرفت، اما همچنین اعدادی را طراحی کرد که فسه‌ها را معرفی می‌کنند و نیز «فهرست مطالبی» که حروف شابلونی‌ی شناخته‌شده‌ی کار او را در خود دارد. در سال ۱۹۷۶، انتشارات پترزبورگ حاصل این همکاری را در قالب یک کتاب هنری با عنوان *Foirades/Fizzles* و در تیراژ ۲۵۰ نسخه (امضاشده توسط هر دو پدیدآور) منتشر کرد.

در سال ۱۹۷۷، اندکی پس از انتشار، این کتاب از ۱۱ اکتبر تا ۲۰ نوامبر در موزه ویتنی هنر آمریکایی به نمایش درآمد. پس از آن نیز در نمایشگاه‌های متعددی ارائه شد، از جمله نمایشگاه شاخص موزه هنر مدرن با عنوان *A Century of Artists’ Books* که از ۲۳ اکتبر ۱۹۹۴ تا ۲۴ ژانویه‌ی ۱۹۹۵ برگزار شد. در کاتالوگ نمایشگاه آمده است:


این کتابِ فکری، که بیشتر پرسش می‌سازد تا پاسخ بدهد، در شمار بزرگ‌ترین کتاب‌های هنرمند نیمه‌ی دوم قرن بیستم است.


## درون‌مایه‌ی قطعات
هر یک از فسه‌ها قطعه‌ای مستقل از نثر متأخر ساموئل بکت است که بر وضعیت‌های ایستا، فضاهای محدود و فرسایش زبان تمرکز دارد. این قطعات روایت داستانی‌ی متعارف را کنار می‌گذارند و بیشتر به توصیف وضعیت‌های وجودی می‌پردازند.

### فسه‌ی ۱: «سر برهنه است»
این قطعه پیکری انسانی را در فضایی نامعین و تهی توصیف می‌کند؛ وضعیتی که در آن حرکت و کنش به حداقل می‌رسد و حس بی‌پناهی و ایستایی غالب است. زبان متن فشرده، توصیفی و کم‌فعل است و از روایت خطی پرهیز می‌کند.

### فسه‌ی ۲: «هرن همیشه شب‌ها می‌آمد»
متن بر تکرار یک صدا یا رویداد تمرکز دارد؛ صدایی که همواره بازمی‌گردد بی‌آن‌که معنای روشنی عرضه کند. این فسه به تجربه‌ی انتظار و بازگشت می‌پردازد. زبان آن ریتم‌محور و مبتنی بر تکرارهای آگاهانه است.

### فسه‌ی ۳: «در دوردست یکی پرنده»
در این قطعه، تصویری دوردست از پرنده‌ای شکل می‌گیرد که همواره خارج از دسترس باقی می‌ماند. متن بر فاصله، ناتوانی ادراک و تعلیق معنا تمرکز دارد. زبان نسبتاً تصویری و شاعرانه است، اما همچنان گسسته و مینیمال.

### فسه‌ی ۴: «پیش از تولد دست کشیدم»
این فسه صدایی اول‌شخص را بازمی‌نماید که از انصراف پیش از تولد سخن می‌گوید. متن به نفی کنش، اراده و آغاز می‌پردازد و ایده‌ی شکست را به نقطه‌ای پیشازمانی منتقل می‌کند. زبان سرد، قاطع و مبتنی بر انکار است.

### فسه‌ی ۵: «مکان بسته»
فضایی بسته و محصور توصیف می‌شود که حرکت در آن محدود یا ناممکن است. این قطعه نمونه‌ای شاخص از نثرِ «فضای بسته» در آثار بکت به‌شمار می‌آید. زبان ساده و تکرارشونده است و حس انسداد را تقویت می‌کند.

### فسه‌ی ۶: «زمین کهن»
این قطعه تصویری از زمینی فرسوده و کهن ارائه می‌دهد؛ جهانی که زمان و حرکت در آن فروکاسته شده‌اند. متن بر زوال، سکون و فرسایش تأکید دارد و لحنی آرام و کند دارد.

### فسه‌ی ۷: «بی‌حرکت»
این فسه وضعیت سکون مطلق را توصیف می‌کند؛ لحظه‌ای ممتد که نه آغاز روشنی دارد و نه پایانی قطعی. این تنها قطعه‌ای است که بکت آن را مستقیماً به انگلیسی نوشته است. زبان آن به‌شدت مینیمال و پرمکث است.

### فسه‌ی ۸: «برای اتمام دوباره»
این قطعه به تلاش مکرر برای پایان‌دادن می‌پردازد؛ پایانی که هر بار به تعویق می‌افتد و دوباره آغاز می‌شود. متن نمونه‌ای روشن از مقاومت در برابر پایان قطعی است و زبانی حلقوی و خودارجاع دارد.

## در فرهنگ عامه
فسه‌ها تأثیری چشمگیر نه‌فقط بر ادبیات، بلکه بر موسیقی و هنرهای تجسمی و نمایشی گذاشته‌اند. این مجموعه موضوع پژوهش‌های دانشگاهی بوده است و پایان‌نامه‌های دانشگاهی نیز به آن پرداخته‌اند. *Fizzles* الهام‌بخش اجراهای نمایشی شده است. کتاب هنرمندِ *Foirades/Fizzles* نیز اجراهای صحنه‌ای را برانگیخته است و همچنین الهام‌بخش نقاشی‌های معاصر بوده است.

## ترجمه‌ی فارسی
«فسه‌ها» را در سال ۱۳۹۷ نشر چشمه با ترجمه‌ی مهدی نوید منتشر کرد.

## منابع
 رده:مجموعه داستان‌های کوتاه ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:کتاب‌های ساموئل بکت