انتقاد اسرائیلی‌ها از اشغال فلسطین

**انتقاد اسرائیلی‌ها از اشغال فلسطین** به مجموعه‌ای از مواضع انتقادی شهروندان اسرائیل (یهودیان و غیریهودیان) نسبت به اشغال و شهرک‌سازی در کرانه باختری و نوار غزه از سال ۱۹۶۷ اشاره دارد. مخالفت یهودیان با صهیونیسم پیشینه‌ای دراز دارد و بسیاری از پژوهشگران و منتقدان اسرائیلی سیاست‌های استعماری و کنترلی دولت خود در سرزمین‌های فلسطینی را به‌شدت نکوهش کرده‌اند.

سازمان‌های اسرائیلی متعددی مانند بتسلیم، یش دین، تعایوش، خاخام‌ها برای حقوق بشر، گوش شالوم و محسوم‌واچ در کرانه باختری فعالند و ضمن یاری‌رسانی به فلسطینیان، رنج آنان را در دوران اشغال مستند می‌کنند. سربازان پیشین نیز با شهادت‌های مستقیم خود از واقعیت‌های اشغال، گواهی انتقادی گسترده‌ای ارائه داده‌اند. اندیشمندانی چون یشایاهو لیبوویتس، باروخ کیمرلینگ، زیو اشترنهل و اوری آونری از جمله چهره‌های شاخص این جریان انتقادی به‌شمار می‌روند.

## دیدگاه‌های فلسفی و الهیاتی
در همان آغاز اشغال، فیلسوف ارتدوکس یهودی یشایاهو لیبوویتس بر این باور بود که اشغال کرانه باختری و نوار غزه خود یهودیت را به خطر خواهد انداخت و خواستار عقب‌نشینی فوری شد. با گذشت سال‌ها، دشمنی او با پیروزی‌های نظامی اسرائیل چنان شد که از «یهودی‌نازی‌ها» و «نازی‌شدن جامعه اسرائیل» سخن گفت؛ موضعی که مانع نامزدی او برای جایزه اسرائیل در سال ۱۹۹۳ از سوی دولت اسحاق رابین نشد.

فیلسوف اسرائیلی اویشای مارگالیت، به پیروی از هندشناس دیوید دین شولمن، از «ماشین پیچیده» اشغال سخن گفت و آن را سامانه‌ای بی‌همتا از طرد، مصادره، محدودسازی و انکار توصیف کرد.

## تحلیل‌های جامعه‌شناختی و سیاسی
### قوم‌سالاری و ماتریس کنترل
جمعیت‌شناس اسرائیلی اورن یفتاحل نه‌تنها سیاست شهرک‌سازی در کرانه باختری بلکه خود دولت اسرائیل را نمونه‌ای از نظام قوم‌سالارانه () یهودی‌ساز دانست و آن را نظامی تعریف کرد که «گسترش گروه مسلط در سرزمین مورد مناقشه و تسلط آن بر ساختارهای قدرت را ترویج می‌کند و در عین حال نمای ظاهری دموکراتیک را حفظ می‌نماید».

کنشگر جف هالپر از «ماتریس کنترل» نهفته در پشت اشغال سخن گفت؛ مجموعه‌ای درهم‌تنیده از سازوکارها که به اسرائیل اجازه می‌دهد هر جنبه‌ای از زندگی فلسطینیان در سرزمین‌های اشغالی را مهار کند. او این ساختار را به بازی ژاپنی گو تشبیه کرد که در آن به‌جای شکست حریف، با فلج‌کردن حرکت او پیروز می‌شوید.

نوه گوردون نیز به تفصیل تلاش‌ها برای عادی‌سازی اوضاع و ایجاد یک «اشغال نامرئی» را تحلیل کرده‌است.

### سیاست‌زدایی و دولت جنگی نولیبرال
باروخ کیمرلینگ روند سیاست‌های اسرائیل را «سیاست‌کشی» () نامید، یعنی «نابودی موجودیت مردم فلسطین به‌مثابه یک نهاد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مشروع». یوآو پلد نیز اسرائیل و سیاست‌های اشغالگرانه‌اش را مصداق یک «دولت جنگی نولیبرال» توصیف کرد.

زیو اشترنهل استدلال کرد که کرانه باختری برای راست افراطی محک صهیونیسم است و به‌مثابه پایگاهی سرزمینی برای چالش دولت سکولار اسرائیل و آنچه آنان هلنی‌شدن آن سوی خط سبز می‌خوانند عمل می‌کند.

## نظامی‌گری و خوش‌بینی
آوری آونری که نظامی‌شدن جامعه اسرائیل را نقد می‌کرد، تا واپسین روز زندگی‌اش بر نگاه خوش‌بینانه پای فشرد و گفت: «اگر همچنان به پایین، به پاهایمان نگاه کنیم، از اندوه خواهیم مرد.» یورام پری نشان داده‌است که مرکزیت امنیت و سرمایه‌گذاری گسترده انسانی و اجتماعی در ارتش، ساختار اجتماعی اسرائیل را از دموکراسی‌های صلح‌طلب متمایز ساخته و به نظامی‌شدن برخی حوزه‌های مدنی و سیاسی‌شدن ارتش انجامیده‌است.

آوراهام بورگ در پاسخ به روزنامه‌نگار هاآرتص که دیدگاه‌های او را تهدیدی وجودی برای اسرائیل خوانده بود گفت:
«به من بگو. چگونه ممکن است من دو هزار سال یهودی بوده‌ام، بدون اسلحه، بدون هواپیما، بدون دویست بمب اتمی و هرگز یک روز هم بر بقا و جاودانگی مردم یهود نترسیده‌ام؟ و تو — اسرائیلی — شصت سال است تا دندان مسلحی، با نیرو و یگان‌های ویژه، با توانایی‌هایی که مردم یهود هرگز نداشتند و هر روز از وحشت اینکه این روز آخرین روزت باشد می‌لرزی.»

## روان‌شناسی قربانی‌نمایی و حافظه جمعی
رونیت لنتین، به پیروی از شلومو سویرسکی، پیشنهاد کرد که کارکرد محوری شهرک‌سازی روان‌شناختی است: ابزاری برای غلبه بر عقده «قربانی‌پنداری یهودی-اسرائیلی». به باور او اسرائیل با بهره‌برداری از قربانی‌بودن تاریخی و کنونی یهودیان، موجودیت خود را به‌مثابه دولت یهودی مشروع جلوه می‌دهد و در همان حال نژادپرستی خود را زیر پوشش دفاع از خود پنهان می‌سازد.

این موضع با دیدگاه یهودا الکانا، فیلسوف علم و بازمانده آشویتس، همسوست. الکانا بر این باور بود که ژرف‌ترین عامل سیاسی-اجتماعی برانگیزاننده بخش بزرگی از جامعه اسرائیل در رابطه با فلسطینیان نه ناکامی فردی بلکه اضطراب وجودی عمیقی است که از تفسیری خاص از درس‌های هولوکاست و آمادگی برای این باور تغذیه می‌شود که «همه جهان بر ضد ماست و ما قربانی ابدی هستیم». او در این باور کهن «پیروزی غم‌انگیز و متناقض هیتلر» را می‌دید.

پژوهش‌های تجربی دربارهٔ بازنمایی رسانه‌های اسرائیل از درگیری نیز این تحلیل را پشتیبانی می‌کنند. این رسانه‌ها با برجسته‌سازی رویدادهای خشونت‌بار و بهره‌گیری از خاطرات جمعی تهدیدهای وجودی و هولوکاست، «ذهنیت محاصره» ای پدیدمی‌آورند که همان بی‌اعتمادی‌ای را بازتولید می‌کند که فلسطینیان نیز به‌مثابه ملتی اشغال‌شده از احساس قربانی‌بودن خود می‌پرورانند.

## سازمان‌های فعال
سازمان‌های حقوق بشری اسرائیلی متعددی در مستندسازی وضعیت فلسطینیان تحت اشغال و یاری‌رسانی به آنان نقش فعالی ایفا کرده‌اند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به بتسلیم، یش دین، تعایوش، خاخام‌ها برای حقوق بشر، گوش شالوم و محسوم‌واچ اشاره کرد. همچنین سربازان پیشین با تجربه مستقیم از واقعیت‌های اشغال، در چارچوب سازمان «شکستن سکوت» شهادت‌های انتقادی گسترده‌ای ارائه داده‌اند.

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی بتسلیم

رده:سرزمین‌های تحت اشغال اسرائیل
رده:صهیونیسم‌ستیزی در اسرائیل