شمشاد عبدالله‌اف

شمشاد مجیدویچ عبدالله‌اف (به روسی: Шамшад Маджитович Абдуллаев؛ ۱ نوامبر ۱۹۵۷ – ۲۳ اکتبر ۲۰۲۴) شاعر، مقاله‌نویس، نویسنده و مترجم ازبک بود که به زبان روسی می‌نوشت. او بنیان‌گذار «مکتب شعری فرغانه» به‌شمار می‌رفت.

از سال ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۵ آخرین سردبیر نشریهٔ ادبی «ستارهٔ شرق» (*Zvezda Vostoka*) در تاشکند بود. نخستین مجموعهٔ شعری او با عنوان «شکاف» در سن‌پترزبورگ توسط مجلهٔ محلی *Mitin* منتشر شد. این کتاب با استقبال گستردهٔ منتقدان روبه‌رو شد و در سال ۱۹۹۴ جایزهٔ معتبر آندری بلی را برای عبدالله‌اف به ارمغان آورد.

او همچنین با نشریهٔ بین‌المللی *Words Without Borders* همکاری داشت و چندین شعر خود را در آن منتشر کرد، از جمله: «در مرگ ژان ویگو»، «ظهر ۱۹۷۵» و «خانواده» که همگی در اصل به زبان روسی نوشته شده بودند.

## اوایل زندگی
شمشاد عبدالله‌اف در تاریخ ۱ نوامبر ۱۹۵۷ در شهر فرغانه، که در آن زمان بخشی از جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان بود، به دنیا آمد. او در «مؤسسهٔ تربیت‌معلم فرغانه» تحصیل کرد و در سال ۱۹۷۹ با مدرک ادبیات روسی فارغ‌التحصیل شد.

## شغل
### اوایل کار
شمشاد عبدالله‌اف بین سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹ در «مؤسسهٔ تربیت‌معلم فرغانه» تحصیل کرد و در رشتهٔ ادبیات روسی تخصص یافت. در اوایل دههٔ ۱۹۹۰، درست پیش از فروپاشی اتحاد شوروی، به تاشکند نقل مکان کرد و در نشریهٔ محلی ستارهٔ شرق (Zvezda Vostoka) مشغول به کار شد؛ مجله‌ای که در سال ۱۹۳۲ توسط حزب کمونیست ازبکستان تأسیس شده بود و مجموعه‌های ادبی و شعری نویسندگان ازبک را منتشر می‌کرد. در سال ۱۹۹۱ عبدالله‌اف سردبیر بخش شعر این مجله شد. هرچند مجله در سطح محلی موفقیت متوسطی داشت، اما آثار عبدالله‌اف به‌سرعت در سطح بین‌المللی شناخته شدند.

در سال ۱۹۹۲ نخستین مجموعهٔ شعری او با عنوان «میانجی» (Промежуток) منتشر شد؛ کتابی که با ترکیب مدرنیسم، آرمان‌گرایی و نمادگرایی اسطوره‌ای شوروی و آسیای مرکزی، تحسین گسترده‌ای در ازبکستان، روسیه و جهان پساشوروی برانگیخت. در سال ۱۹۹۴ با انتشار کتاب «شکاف» به نقطهٔ عطفی در کارنامهٔ خود رسید؛ اثری که در جهان روس‌زبان توجه فراوانی یافت و همان سال جایزهٔ معتبر آندری بلی را دریافت کرد، و نخستین نویسندهٔ ازبک شد که این جایزهٔ ادبی غیررسمی روسیه را به دست آورد. این موفقیت اما واکنش منفی بخش‌های سنتی کمونیست و همچنین جریان نوظهور ملی‌گرای شاعران ازبک را در پی داشت، زیرا آنان از استفادهٔ عبدالله‌اف از زبان روسی ناخشنود بودند. در نتیجه، او در سال ۱۹۹۵ مجبور به استعفا از سمت سردبیری در *Zvezda Vostoka* شد.

### شناخت در خارج از کشور
پس از ترک مجله، عبدالله‌اف اشعار خود را در خارج از ازبکستان، به‌ویژه در روسیه منتشر کرد. آثار او در نشریات مستقل ادبی روسی، از جمله *Mitin* در سن‌پترزبورگ و *Ural Novye* در یکاترینبورگ چاپ شدند. در سال ۱۹۹۷ مجموعهٔ شعری «تابستان کند» (медленное лето) را به صورت مستقل منتشر کرد که با استقبال منتقدان روبه‌رو شد و در سال ۱۹۹۸ جایزهٔ مجلهٔ *Banner* را دریافت کرد. همچنین در همان سال، آنتولوژی روسی-فنلاندی با عنوان «چه کسی می‌گوید» (Кто говорит) را منتشر کرد که به رابطهٔ فرهنگی دو ملت می‌پرداخت و توسط ی. مولینن گردآوری و ترجمه شد. این آثار نیز جایزهٔ *Banner* را از مجلهٔ ادبی روسی *Znamya* در سال ۱۹۹۸ برای او به همراه آورد. در سال ۲۰۰۳ چهارمین کتاب شعری خود با عنوان «سطح ثابت» منتشر کرد**.

در سال ۲۰۱۲ عبدالله‌اف همراه با نویسندگانی چون فانی روبیو و راینر ریلکه در مجموعهٔ شعری *Two Lines 19: Passageways* حضور یافت؛ اثری که توسط مرکز هنر ترجمه منتشر شد و تجربه‌های شاعران مختلف جهان را گردآوری می‌کرد. در سال ۲۰۱۵ در سمپوزیوم بین‌المللی *Your Language My Ear* که به شعر روسی در ترجمه اختصاص داشت و در دانشگاه پنسیلوانیا برگزار شد، شرکت کرد و در کنار شاعرانی چون پولینا بارسکوا، کتی چوخروف، الکساندرا پترووا و الکساندر اسکیدان حضور یافت. چندین شعر او که در این رویداد ترجمه شدند، بعدها به زبان انگلیسی منتشر شدند. در آوریل ۲۰۱۷ نیز با همکاری مجلهٔ آنلاین *Words Without Borders* سه شعر تازه منتشر کرد که توسط الکس سیگاله و دانا گولین ترجمه شدند.

## مدرسه فرغانه
شمشاد عبدالله‌اف بنیان‌گذار و برجسته‌ترین شاعر «مکتب شعری فرغانه» بود؛ جریانی ادبی که در زادگاه او شکل گرفت. این مکتب در سال ۱۹۹۰ با همکاری شاعران ازبک، حمید اسماعیل‌اف و حمدم زکیروف تأسیس شد.

با وجود آنکه این مکتب در ازبکستان قرار داشت، بیشتر آثارش به زبان روسی منتشر می‌شد. عبدالله‌اف دلیل این انتخاب را چنین بیان کرده بود که شعرهایش را نوعی گفت‌وگوی میان‌فرهنگی میان مردمان پساشوروی می‌دانست. اشعار او بیش از هر چیز در تضاد و تقابل میان فرهنگ‌ها، آداب و ظرایف آسیای مرکزی با اصول و نظریه‌های مشخصاً غربی شکل می‌گرفت، با این امید که پلی برای گفت‌وگو میان این دو جهان متفاوت ایجاد کند.

کارکرد اعلامی مکتب فرغانه، آغاز یک «گفت‌وگوی بی‌طرف» میان شرق و غرب از طریق شعر بود؛ شعری که بتواند همزمان با هر دو سوی این تقابل فرهنگی سخن بگوید.

## زندگی شخصی و مرگ
شمشاد عبدالله‌اف، شاعر ازبک، تمام عمر خود را در شهر فرغانه گذراند و تنها برای مدتی کوتاه، هنگامی که در نشریهٔ *Zvezda Vostoka* فعالیت داشت، در تاشکند اقامت کرد. او چندزبانه‌ای توانمند بود و به زبان‌های ازبکی و روسی تسلط کامل داشت و همچنین به زبان انگلیسی در سطح مکالمه آشنا بود.

عبدالله‌اف در تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۴ بر اثر بیماری سرطان در سن ۶۷ سالگی درگذشت.

## افتخارات و جوایز
* جایزه آندری بیلی، ۱۹۹۴
* جایزه زنامیا، ۱۹۹۸
* جایزه روسی مرکز بوریس یلتسین (۲۰۰۶، ۲۰۱۳)
* آکادمی آمریکایی در رم، صندوق کمک هزینه تحصیلی یادبود جوزف برادسکی (مقیم، ۲۰۱۵)

## جستارهای وابسته
* حمید اسماعیل‌اف
* فهرست شاعران روس زبان

## منابع
رده:درگذشتگان ۲۰۲۴ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۵۷ (میلادی)
رده:نویسندگان اهل ازبکستان