آزمون میدان باز

**آزمون میدان باز** (به‌اختصار: **[[w:en:Open field (animal test)|OFT]]**) که نخستین‌بار به‌دست کالوین اس. هال طراحی شد، آزمایشی تجربی در تحقیقات میدانی است که برای سنجش میزان کلیِ فعالیت حرکتی، اضطراب و تمایل به کاوش در جانوران (معمولاً جوندگان) به‌کار می‌رود.

با این حال، میزانِ ارتباط رفتار مشاهده‌شده در میدان باز با اضطراب، موضوعی بحث‌برانگیز است.

آزمون میدان باز همچنین می‌تواند برای ارزیابی حافظه به‌کار رود؛ به این صورت که توانایی جانور در شناسایی یک محرک یا شیء بررسی می‌شود. یکی دیگر از آزمون‌های جانوری که بر پایهٔ همین مفهوم برای سنجش حافظه استفاده می‌شود، آزمون شناسایی شیء ناآشنا است.

## مفهوم
جانورانی مانند موش و موش صحرایی به‌طور طبیعی از فضاهای باز و پرنور گریزان‌اند. با این حال، در آن‌ها میل ذاتی به کاوش و بررسیِ محرک‌های تهدیدآمیز نیز وجود دارد. کاهش سطح اضطراب معمولاً به افزایش رفتارهای کاوشگرانه می‌انجامد، در حالی‌که افزایش اضطراب باعث کاهش تحرک و تمایل جانور به ماندن در نزدیکی دیواره‌های میدان می‌شود؛ رفتاری که با اصطلاح چسبیدن به دیواره شناخته می‌شود.

## طراحی آزمایش
thumb|100px|میدان باز دایره‌ای
میدان باز، محوطه‌ای است با دیواره‌هایی که مانع از فرار جانور می‌شوند. معمولاً کف میدان به‌صورت شبکه‌ای تقسیم‌بندی می‌شود و محل تقاطع خطوط مربع‌ها برای شمارش رفت‌وآمدها مشخص است. ناحیهٔ مرکزی میدان نیز با رنگی متفاوت مشخص می‌شود تا از دیگر بخش‌ها تمیز داده شود. در تجهیزات امروزیِ میدان باز، پرتو مادون قرمز یا دوربین‌های ویدئویی همراه با نرم‌افزارهای تحلیل داده برای خودکارسازیِ روند ارزیابی به‌کار می‌روند.

thumb|وضعیت بدنیِ «کشیده و آماده» در موش
الگوهای رفتاری که در آزمون میدان باز سنجیده می‌شوند، شامل موارد زیرند:
* **عبور از خطوط** – تعداد دفعاتی که جونده با هر چهار پنجه از خطوط شبکه عبور می‌کند؛ شاخصی برای اندازه‌گیری فعالیت حرکتی که گاه به فعالیت نزدیک دیواره و فعالیت در مرکز تفکیک می‌شود.
* **ورود به مربع مرکزی** – شمار دفعاتی که جانور با هر چهار پنجه وارد ناحیهٔ مرکزی میدان می‌شود.
* **مدت حضور در مرکز** – مدت زمانی که جانور در ناحیهٔ مرکزی باقی می‌ماند.
* **برخاستن (روی دو پا)** – تعداد دفعاتی که جونده روی پاهای عقبی می‌ایستد. رفتار برخاستنِ بدون تکیه (وقتی پنجه‌های جلویی آزادند) با برخاستنی که پنجه‌ها به دیواره تکیه دارند، از نظر سازوکارهای ژنتیکی و عصب‌شناسی متفاوت است؛ نوعِ بدون تکیه شاخص مستقیم‌تری از اضطراب به‌شمار می‌رود.
* **وضعیت کشیده و آماده** – دفعاتی که جانور سر و شانه‌های خود را به جلو می‌کشد و سپس به حالت اولیه بازمی‌گردد. فراوانی بالای این حالت نشانهٔ اضطراب بیشتر است.
* **دفع مدفوع و ادرار** – سنجش فراوانی این دو رفتار بحث‌برانگیز است. برخی پژوهشگران افزایش مدفوع را نشانهٔ اضطراب بیشتر می‌دانند، اما دیگران معتقدند که این رفتارها تنها بیانگر هیجان‌پذیری هستند و الزاماً به اضطراب مربوط نمی‌شوند.

هرچند شاخص‌های بالا در نگاه نخست تفسیر فیزیکی روشنی دارند، در عمل نمی‌توانند پیچیدگی الگوهای حرکتی جانور را به‌طور کامل نشان دهند. از این‌رو، مدل‌های چندپارامتریِ پیشرفته‌تری برای آشکارسازیِ روابط پنهان میان این شاخص‌ها به‌کار می‌روند. پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که پدیدهٔ «پراکنش نابهنجار» در مدل‌های حرکت براونیِ کسری می‌تواند الگوهای حرکتی جانوران را با دو رژیمِ متمایزِ مقیاس‌گذاری توصیف کند که نقطهٔ گذار میان آن‌ها وابسته به *وضعیت عصب‌فیزیولوژی* جانور است. این مدل به شاخص‌های سنتی مانند آمار عبور از خطوط میان مناطق مرتبط می‌شود و امکان بازتولید سنجه‌های عددیِ رایج در تحلیل آزمون میدان باز را از دیدگاهی مدل‌محور فراهم می‌کند؛ در نتیجه، تفسیر نتایج در چهارچوب‌های متعارف آسان‌تر می‌شود.

در پژوهشی دیگر، روش تازه‌ای برای پایش و تحلیل حرکات جانوران معرفی شده است که از مدل‌های «حرکت تصادفی» ازجمله حرکت براونی کسری و گونه‌های اصلاح‌شدهٔ آن بهره می‌گیرد. این مدل‌ها که در سال‌های اخیر در مطالعهٔ رفتار و ردیابی جانوران رواج یافته‌اند، با تعداد اندکی پارامتر آزاد توصیف می‌شوند و تفسیر فیزیکیِ روشنی دارند؛ از این‌رو، افزون بر کارایی بالا، درک و به‌کارگیری آن‌ها نیز ساده‌تر است.

## انتقادها
فرضِ مبتنی‌بودنِ این آزمون بر «تعارض درونی» مورد انتقادهای گسترده قرار گرفته است. منتقدان بر این باورند که در سنجش اضطراب، هر انتخاب باید هم پیامد مثبت و هم پیامد منفی داشته باشد تا رفتار جانور با اطمینان بیشتری تفسیر شود؛ در حالی‌که آزمون میدان باز چنین تعادلی را فراهم نمی‌کند.

در مراحل آغازین توسعه، اعتبار داروشناختی آزمون با استفاده از بنزودیازپین‌ها ـ داروهای رایج ضداضطراب ـ تأیید شد. اما داروهای جدیدتر مانند آگونیست جزئی گیرنده 5-HT1A و مهارکنندهٔ بازجذب انتخابی سروتونین، با وجود اثربخشی بالینی در درمان اضطراب، نتایج ناسازگاری در این آزمون نشان داده‌اند.

به‌دلیل ماهیت ایدیوپاتیک یا ناشناختهٔ اضطراب، مدل‌های جانوری کاستی‌هایی دارند که به‌طور کامل قابل کنترل نیستند. از این رو، توصیه می‌شود آزمون میدان باز همراه با آزمون‌های مکملی مانند ماز بعلاوه مرتفع و آزمون جعبهٔ روشن-تاریک انجام شود.

همچنین، تفاوت در نژاد جانوران می‌تواند نتایج متفاوتی به‌دست دهد. افزون بر این، نوع تجهیزات و نحوهٔ طراحی شبکهٔ کف میدان نیز ممکن است در نتایج آزمایش تأثیرگذار باشد.

## پانویس

## منابع

## رده
رده:تکنیک‌های آزمایش جانوران
رده:آزمایش‌های روان‌شناسی