احمد رضایی (نظامی)

**احمد رضایی** (از اهالی خدابنده زنجان، درگذشت ۱۳۲۵ خورشیدی، آذربایجان، ایران) معروف به **سلطان احمد** و در یادمان‌ها **سرهنگ احمد رضایی،** ملی‌گرا، آزادی‌خواه و بعدها افسر و فرمانده ژاندارمری ایران در زنجان در طی اشغال ایران در جنگ جهانی دوم و از فرماندهان ایرانی در مقابل اشغال در غائله آذربایجان بود. او تا لحظه مرگ نگذاشت زنجان تحت تصرف نیروهای تجزیه طلب قرار بگیرد. پس از مرگ به خاطر خدمات در مقابله با غائله و از دست دادن جانش در این راه به او درجه سرهنگی اعطا شد.

## زندگی
### زندگی اولیه
احمد رضایی، برادر بزرگ‌تر مظفر رضایی (پس از او، فرمانده ژاندارمری زنجان)، یحیی رضایی (از افسران شهربانی)، عالمتاج رضایی (نقاش) و برادر همسر عین‌الله محمودی همدانی بود.

براساس اسناد مجلس شورای ملی، او، همانند سایر اعضای خانواده، زاده قروه درگزین بود و در منطقه خدابنده زندگی می‌کرد.

احمد در دوران نوجوانی خود جنبش مشروطه ایران را مشاهده کرد. در طی اشغال ایران در جنگ جهانی اول توسط نیروهای روس به خاطر حفاظت از ایران و مقابله با استعمارگران، با وساطت خویشاوندان به ژاندارمری ایران با پیوست. او همانند سایر مردم ایران دوران قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ ایران را تجربه کرد که گفته می‌شود نصفی از جمعیت ایران از بین رفتند. برادر او، مظفر، پس از وی به ژاندارمری پیوست.

### غائله آذربایجان
#### پیش زمینه
زنجان در جنگ جهانی دوم از اهمیت فوق‌العاده‌ای برای متفقین برخوردار بود درنتیجه حریم هوایی زنجان در ۳ شهریور ۱۳۲۰شمسی شکسته شد و هواپیماهای جنگی شوروی شهر زنجان و شماری دیگر از شهرهای شمالی ایران را بمباران کردند. زنجان از چند جهت برای نیروهای متفقین اهمیت داشت، زنجان محل تلاقی دو گروه اصلی نیروهای شوروی بود که از سمت رشت و تبریز به سمت ایران اعزام می‌شدند و آذوقه آن‌ها نیز از زنجان تأمین می‌شد. دلیل دوم زنجان دروازه آذربایجان محسوب می‌شد و به دلیل داشتن جاده و راه‌آهن سریع‌ترین و مطمئن‌ترین راه برای رساندن کمک‌های متفقین به شوروی محسوب می‌شد.
چپ|بندانگشتی|256x256پیکسل|مقاله‌ای چاپ شده زیر نظر فرقه دموکرات آذربایجان؛ در این مقاله دموکرات مدعی شده‌اند که ترک‌ها از تبار مادها هستند.
پس از متارکه جنگ با ژاپن در ۲ سپتامبر ۱۹۴۵، ایران به دسیسه های  شوروی  در  آذربایجان و موارد تکراری دخالت در شمال ایران، اعتراض کرد و مورد بی اعتنایی شوروی قرار گرفت بلکه روسیه  نامه مجددی در خصوص امتیازات نفتی فرستاد. شوروی‌ها در پاییز در مناطق کلیدی تسلیحات توزیع کردند و در اکتبر و نوامبر یاران پیشه وری را در گرفتن آذربایجان یاری دادند . وقتی روسیه و  بریتانیا  ایران را در ۱۹۴۱ اشغال کردند،مهمات ارتش ایران بدست انان افتاد، بریتانیایی‌ها همان آغاز مهماتی را که گرفته بودند در تهران به دولت پس دادند . ولی  شوروی‌ها حاضر نشدند که  مهمات ارتش ایران را پس دهند و پس دادن ان را به  بعد از جنگ موکول کردند، بریتانیایی‌ها که از نیت روسیه اگاه بودند  شماره سریال مهمات ایرانی را که روسیه گرفته بود ضبط کرده و به دولت ایران دادند. اسلحه‌های جمع‌آوری شده از فداییان در تبریز پس از سقوط جمهوری دموکرات تقریباً در همه موارد با آن‌هایی که به ارتش سرخ تحویل داده شده بود مطابقت می‌کرد. وقتی ژاندارمری ایران سعی کرد بر شورشیان تازه مسلح شده تسلط یابد شوروی‌ها ایجاد مشکل کردند و مجبورشان کردند کنار بروند. همه مسیرهای اصلی ورودی به استان تا ۱۹ نوامبر به تسخیر فرقه دموکرات درآمد؛ ارتباطات قطع شد و شوروی‌ها ۱۵۰۰ نیروی ایرانی را در قزوین متوقف کردند. تبریز تا ۱۰ دسامبر در دست فرقه دموکرات بود؛ کمی بعد یک مجمع ملی تازه افتتاح شده و دولت خودمختار آذربایجان با نخست‌وزیری پیشه‌وری اعلام موجودیت کرد. در ۱۵ دسامبر، قاضی محمد یک قاضی موروثی و رهبر مذهبی مهاباد جمهوری مهاباد را برپا کرد.

#### مقاومت زنجان
در پایان مارس ۱۹۴۵، نیروهای شوروی، زنجان، را ترک کردند. در یکم آوریل (۱۲ فروردین)، شاهی، میانه و در دوم آوریل، بندرشاه از نیروهای شوروی تخلیه شد. در همان روز موتولف، تلفنی به باقراف دستور داد که پیشه‌وری را برای گفتگو با نمایندگان تهران و دادن امتیاز مورد انتظار آماده کنند و نمایندگان شوروی در تبریز با وی به تفاهم برسند.

هنگامی که ارتش به سوی آذربایجان حرکت کرد دولت شوروی که  بنا به پیشنهاد فریبنده  دولت ایران طمع گرفتن امتیاز نفت شمال  را از ایران داشت (به مقاله  ایران و امتیاز نفت شمال  به روسیه رجوع کنید)، به رهبران فرقه توصیه کرد از جنگ و مقاومت خودداری کنند و از در مدارا با دولت و ارتش اعزامی درآیند. پیشه‌وری که نمی‌توانست چنین وضعی را تحمل کند استعفا داد و بیریا به جای او به رهبری فرقه منصوب شد. خبر استعفای پیشه‌وری و عزیمت او به خارج همراه با اخبار وحشتناکی از رفتار مخالفان فرقه در زنجان و میانه با فداییان و اعضای فرقه می‌رسید، ترس و هراس را در دل‌های اینان به حد نهایت رساند و عزیمت آنان به سوی مرزهای شوروی آغاز شد. اینک فرصتی که عمال سر سپردهٔ قوام و شاه و دشمنان دیگر فرقه‌ای‌ها و به ویژه اراذل و اوباش و دزدان و غارتگران منتظر آن بودند فرا رسیده بود و پیش از آن‌که پای سربازان ارتش به تبریز برسد سیل خونی در کوچه‌های آن جاری شد.

مظفر زمانی که با درجه نائب یا ستوانی ژاندارمری، به مقابله با غائله آذربایجان می‌پرداخت، برادر خود، احمد را که فرمانده ژاندارمری زنجان بود، در طی یک توطئه از پیش برنامه‌ریزی شده از دست داد.

جهانشاه‌لو، رهبر دموکرات‌های زنجان که بنا به مشهور، سهم بزرگی در فجایعی که در زنجان رخ داد، از افرادی بود که برای تجزیه آذربایجان و الحاق زنجان به اتحادیه جماهیر شوروی تلاش کرد.

### مرگ
براساس سند ۷۱۰۹۴۰ مرکز اسناد مجلس شورای ملی (امروزه کتابخانه ومرکز اسناد مجلس شورای اسلامی) احمد رضایی پس از چیرگی بر طرفداران سید جعفر پیشه‌وری و جهان‌شاه‌لو و با حمایت ارتش سرخ در منطقه زنجان و ناتوانی ایشان در جهت تجزیه زنجان انجام شده بود، با توطئه‌ای توسط اطرافیان جهانشاه‌لو، رهبر دموکرات زنجان کشته می‌شود.

## یادبود
براساس تصویب مجلس شورای ملی در جلسه ۳۰ تیرماه ۱۳۳۰ خورشیدی، مظفر رضایی که از افسران کشته شده ژاندارمری در غائله آذربایجان حساب می‌شد، یک درجه ارتقا یافت و به درجه سرهنگی رسید.

## نگارخانه
### نشان‌ها و مدال‌ها

پرونده:Medal_of_Farr_-_Imperial_Iran.svg|مدال فر
پرونده:Military_Order_of_Merit_Medal_(2nd_Class)_-_Imperial_Iran.svg|نشان نوع اول لیاقت نظامی - درجه دوم
پرونده:Medal_of_Jaavid_-_Imperial_Iran.svg|نشان جاوید
پرونده:Military_Order_of_Pride_-_Imperial_Iran.svg|نشان سربلندی، اهدایی به خانواده
پرونده:Azarabadegan_Medal_-_Imperial_Iran.svg|نشان آذرآبادگان، پس از مرگ
پرونده:Order_of_Service_(2nd_Class)_-_Imperial_Iran.svg|نشان درجه دو خدمت نظامی


## منابع

* Kuniholm, B (1989). AZERBAIJAN v. History from 1941 to 1947 Vol. III. p. ۲۳۱–۲۳۴.

رده:آذربایجان
رده:افراد انقلاب مشروطه
رده:افراد جنگ جهانی اول اهل ایران
رده:افراد جنگ جهانی دوم اهل ایران
رده:افراد جنگ جهانی دوم
رده:افراد در ایران قاجاری
رده:افسران ارتش شاهنشاهی ایران
رده:افسران نیروی زمینی ارتش ایران
رده:افسران نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
رده:اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۲۰ (میلادی)
رده:اهالی زنجان
رده:تاریخ نظامی ایران
رده:تاریخ نظامی قاجاریان
رده:رهبران نظامی جنگ جهانی دوم
رده:سیاستمداران اهل ایران در دوره پهلوی
رده:فرماندهان ارتش شاهنشاهی ایران
رده:فرماندهان ژاندارمری ایران
رده:فرماندهان نظامی اهل ایران
رده:مخابرات ایران
رده:مردان اهل ایران
رده:ملی‌گرایان اهل ایران
رده:ملی‌گرایی ایرانی
رده:نظامیان اهل ایران
رده:نظامیان اهل همدان
رده:نظامیان جنگ جهانی اول اهل ایران
رده:نظامیان جنگ جهانی اول