روابط چین و روسیه

چین و روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ روابط دیپلماتیک برقرار کردند و یکی از مهم‌ترین روابط خارجی جهان را شکل دادند. هر دو کشور در زمینه همکاری انرژی، روابط نظامی، ثبات جهانی و همسویی ژئوپلیتیکی در مقابله با غرب منافع مشترک دارند.

دو کشور دارای مرز زمینی هستند که در سال ۱۹۹۱ تعیین شد و در سال ۲۰۰۱، معاهده دوستی و همکاری را امضا کردند که در ژوئن ۲۰۲۱ برای پنج سال دیگر تمدید شد. در آستانه بازدید دولتی ۲۰۱۳ شی جین پینگ به مسکو، رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین اظهار داشت که دو کشور در حال شکل‌دادن یک رابطه ویژه هستند. چین و روسیه روابط نزدیک نظامی، اقتصادی و سیاسی داشته و از یکدیگر در مسائل مختلف جهانی حمایت کرده‌اند. تحلیلگران بحث کرده‌اند که آیا این شراکت استراتژیک دو جانبه یک اتحاد محسوب می‌شود یا خیر. روسیه و چین رسماً اعلام کرده‌اند که روابطشان «نه متحد، اما بهتر از متحد» است، اگرچه ولادیمیر پوتین تأکید کرده که روابط آنها در عمل یک اتحاد است. روابط بعد از حمله روسیه به اوکراین همچنان عمیق‌تر شد و روسیه به‌طور فزاینده‌ای از چین وابسته شده است، پس از اینکه با تحریم‌های بین‌المللی گسترده مواجه شد. صادرات زغال‌سنگ روسیه در اروپا به دلیل ترکیب انتقال انرژی و تحریم‌ها بر سر اوکراین تحت فشار قرار گرفت و باعث شد روسیه تجارت زغال‌سنگ خود را به چین و سایر کشورهای آسیایی به شدت افزایش دهد. تجارت سالانه بین چین و روسیه در سال ۲۰۲۳، ۲۴۰ میلیارد دلار بوده است.

## تاریخچه

روابط چین و روسیه به قرن شانزدهم بازمی‌گردد، زمانی که دودمان چینگ تلاش کرد تا مهاجران روسی را از منچوری بیرون کند، که این تنش با امضای پیمان نرچینسک خاتمه یافت. امپراتوری روسیه در قرن نوزدهم کنترل خود بر خاور دور روسیه را تثبیت کرد، پس از ضمیمه بخشی از منچوری چینی (۱۸۵۸–۱۸۶۰).

در دوران جنگ سرد، روابط چین و شوروی به دلیل شکاف چین و شوروی در ۱۹۶۱ رقابتی شدند و برای کنترل جنبش کمونیستی جهانی به رقابت پرداختند. در اوایل دهه ۱۹۶۰ احتمال جنگی بزرگ میان دو کشور جدی بود و درگیری مرزی چین و شوروی رخ داد. این دشمنی پس از مرگ مائو تسه‌تونگ، رئیس حزب کمونیست چین در ۱۹۷۶، تا حدی کاهش یافت، اما روابط تا سقوط اتحاد جماهیر شوروی در ۱۹۹۱ ضعیف باقی ماند.

در ۲۳ دسامبر ۱۹۹۲، رئیس‌جمهور روسیه بوریس یلتسین اولین سفر رسمی خود به چین را انجام داد و با جیانگ زمین، دبیرکل حزب کمونیست چین و یانگ شانگکون، رئیس‌جمهور چین دیدار کرد. در دسامبر ۱۹۹۶، در پایان سفر لی پنگ، نخست‌وزیر چین به مسکو، روسیه و چین بیانیه مشترکی صادر کردند و متعهد شدند که یک «شراکت برابر و قابل اعتماد» بسازند.

در دهه ۱۹۹۰، همکاری میان چین و روسیه با تمایل متقابل دو کشور برای متوازن کردن نفوذ ایالات متحده و ایجاد نظام بین‌المللی چندقطبی تسهیل شد.

در ۲۰۰۱، روابط نزدیک دو کشور با «پیمان دوستی و همکاری همسایگی خوب» رسمی شد؛ این پیمان، پیمانی استراتژیک، اقتصادی و – به شکلی بحث‌برانگیز و احتمالاً ضمنی – نظامی برای بیست سال بود. یک ماه قبل از امضای این پیمان، دو کشور همراه با شرکای خرد قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در سازمان همکاری شانگهای (SCO) عضو شدند. این سازمان که تا سال ۲۰۲۲ فعال است، انتظار می‌رود نفوذ رو به رشد برنامه نظامی ایالات متحده در آسیای مرکزی را مهار کند. جمهوری خلق چین خریدار و دارنده مجوز تجهیزات نظامی روسیه است که برخی از آن‌ها در نوسازی ارتش آزادی‌بخش خلق نقش داشته‌اند. چین همچنین بهره‌بردار اصلی از خط لوله نفت سیبری شرقی–اقیانوس آرام روسیه است.

در طول جنگ روسیه و گرجستان، چین با نقض حاکمیت گرجستان توسط روسیه مخالفت کرد. با استناد به اصول حاکمیت، تمامیت ارضی و نظم جهانی، چین از نفوذ خود در SCO برای جلوگیری از حمایت این سازمان از روسیه استفاده کرد.

وقتی چین در ۲۰۱۳ تلاش کرد روابط نزدیک‌تری با روسیه بسازد، دولت روسیه ابتدا تردید داشت. با این حال، تحریم‌های بین‌المللی در طول جنگ روسیه و اوکراین ناشی از الحاق کریمه توسط فدراسیون روسیه به گرمی روابط روسیه با چین کمک کرد. اگرچه برخی بانک‌ها و شرکت‌های چینی به دلیل نگرانی از تحریم‌های ثانویه با روسیه همکاری کامل نکردند، روابط اقتصادی چین و روسیه پس از آن رشد کرد، زیرا خود چین نیز نگرانی از تحریم‌ها داشت.

لیام کارسون، اقتصاددان اروپایی در Capital Economics در سال ۲۰۱۹ گفت:

تا سال ۲۰۱۹، هر دو کشور نسبت به ایالات متحده نگرانی‌ها و نارضایتی‌های جدی داشتند. برای چین، مسائل اصلی شامل کنترل دریای چین جنوبی، سیاست‌های تجاری و سیاست فناوری بود. برای روسیه، موضوع اصلی تحریم‌های شدید اقتصادی بود که توسط ایالات متحده و اروپا برای تنبیه تصرف کریمه از اوکراین اعمال شد. با این حال، چین و روسیه در برخی سیاست‌ها با هم تفاوت دارند. چین الحاق کریمه توسط روسیه را به رسمیت نمی‌شناسد، و روسیه از اختلافات سرزمینی در دریای جنوبی چین حمایت نمی‌کند. با این حال، روابط چین و روسیه در حال حاضر در بهترین وضعیت خود از اواخر دهه ۱۹۵۰ قرار دارد. اگرچه هیچ اتحاد رسمی وجود ندارد، دو کشور توافق غیررسمی برای هماهنگی اقدامات دیپلماتیک و اقتصادی دارند و به تقویت یک اتحاد علیه ایالات متحده می‌پردازند. یاروسلاو تروفیموف، خبرنگار ارشد امور خارجی *[[وال‌استریت ژورنال]]* در سال ۲۰۱۹ نوشت:

در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، برخی تنش‌ها در روابط چین و روسیه ایجاد شد. به عنوان مثال، در اکتبر ۲۰۲۰، با بهانه یافت شدن ویروس کرونا بر بسته‌بندی خارجی ماهی‌ها، چین واردات محصولات دریایی روسیه را به شدت کاهش داد که باعث کاهش قابل توجه قیمت محصولات دریایی روسیه شد. محدودیت‌های چین بر عبور و مرور محموله‌های روسیه در گذرگاه‌های مرزی نیز موجب تنش شد، از جمله اعتصاب رانندگان.

در فوریه ۲۰۲۴، سخنگوی وزارت خارجه چین ماو نینگ از اظهار نظر دربارهٔ مرگ آلکسی ناوالنی، سیاستمدار و زندانی سیاسی روس، خودداری کرد و آن را «مسئله داخلی روسیه» خواند.

### تهاجم روسیه به اوکراین

شی و پوتین در ۴ فوریه ۲۰۲۲، هم‌زمان با تجمع گسترده نیروهای روسیه در مرز با اوکراین، ملاقات کردند و اعلام نمودند که دو کشور تقریباً در جهت‌گیری ضدآمریکایی متحد هستند و هر دو کشور نسبت به تعهدات خود «هیچ محدودیتی» نمی‌بینند. گزارش‌های اطلاعاتی غربی نشان داد که چین از روسیه خواسته بود تا تهاجم به اوکراین را تا پایان المپیک زمستانی ۲۰۲۲ در ۲۰ فوریه به تعویق بیندازد.

پیش از تهاجم، رسانه‌های چینی بارها اظهارات روسیه مبنی بر عقب‌نشینی نیروهایش از مرز اوکراین را بازنشر می‌کردند.

در ۲۲ فوریه، دو روز قبل از تهاجم روسیه به اوکراین، یک پست لو رفته در *[[The Beijing News]]* Horizon News در ویئبو دستورالعمل‌هایی برای پوشش خبری جنگ روسیه و اوکراین ارائه داد؛ این پست از سردبیران خواست تا نظرات منفی را کنترل کنند، تنها از برچسب‌های مورد استفاده رسانه‌های دولتی چین بهره ببرند و اعلام کرد: «چیزی که به نفع روسیه نباشد یا طرفدار غرب باشد منتشر نکنید. اجازه دهید قبل از انتشار، من متن شما را بررسی کنم».

در ۲۵ فوریه ۲۰۲۲، یک روز پس از تهاجم روسیه، پوتین در تماس تلفنی با شی اعلام کرد که روسیه تمایل دارد مذاکرات سطح بالا با اوکراین را آغاز کند، طبق گفته وزارت امور خارجه چین.

طبق گزارش آسوشیتد پرس در آوریل ۲۰۲۲، چین از محکوم کردن تهاجم روسیه به اوکراین خودداری کرد، تبلیغات روسیه دربارهٔ جنگ را تکرار نمود، با تحریم‌های اقتصادی علیه روسیه مخالفت کرد و در رأی‌گیری‌های سازمان ملل دربارهٔ جنگ، یا ممتنع بود یا از روسیه حمایت نمود.

در مارس ۲۰۲۲، روسیه تایوان را به فهرست کشورهای غیردوست افزود که «اقدامات خصمانه» علیه حمله روسیه به اوکراین انجام می‌دهند. رهبر چین، شی جین پینگ، در ژوئن به ولادیمیر پوتین اطمینان داد که چین از «حاکمیت و امنیت» روسیه حمایت می‌کند.

در آوریل ۲۰۲۲، در مصاحبه‌ای با روزنامه ایتالیایی *[[کوریره دلا سرا]]*، دانشمند سیاسی روسی Sergey Karaganov که به ولادیمیر پوتین نزدیک است، گفت که روسیه «بیشتر با چین یکپارچه و وابسته خواهد شد» و افزود: «چینی‌ها متحدان و دوستان نزدیک ما هستند و بزرگ‌ترین منبع قدرت روسیه پس از مردم روسیه به‌شمار می‌آیند».

در ژوئن ۲۰۲۲، حزب کمونیست چین دبیرکل حزب کمونیست چین شی جین پینگ در تماس تلفنی با پوتین حمایت خود از روسیه در مسائل امنیتی را تأیید کرد و گفت که «تمام طرف‌ها باید مسئولانه برای حل مناسب بحران اوکراین تلاش کنند».

رئیس‌جمهور اوکراین ولودیمیر زلنسکی اعلام کرد که چین قدرت اقتصادی دارد تا پوتین را به پایان دادن به جنگ مجبور کند و افزود: «مطمئنم که بدون بازار چین برای فدراسیون روسیه، روسیه کاملاً منزوی اقتصادی می‌شد. این کاری است که چین می‌تواند انجام دهد – محدود کردن تجارت با روسیه تا پایان جنگ.» در آگوست ۲۰۲۲، زلنسکی گفت که از آغاز جنگ، دبیرکل حزب کمونیست چین، شی جین پینگ، تمام درخواست‌های او برای مذاکرات مستقیم را رد کرده است.

در فوریه ۲۰۲۳، سخنگوی پوتین دمیتری پسکوف حمایت چین از حمله روسیه به اوکراین را رد کرد و گفت: «فعلاً هیچ‌یک از شرایط لازم برای هدایت این داستان به سوی صلح را نمی‌بینیم.»

در مارس ۲۰۲۳، *[[پلیتیکو]]* گزارش داد که شرکت دولتی تولید سلاح چین نورینکو بین ژوئن تا دسامبر ۲۰۲۲، تفنگ‌های هجومی، قطعات پهپاد و جلیقه ضدگلوله به روسیه ارسال کرده است و بخشی از محموله‌ها از طریق کشورهای ثالث مانند ترکیه و امارات متحده عربی عبور کرده‌اند. بر اساس اعلام وزارت دفاع آمریکا، مهمات چینی در میدان‌های نبرد اوکراین استفاده شده است.

در ۲۰–۲۲ مارس ۲۰۲۳، شی جین پینگ از روسیه بازدید و با ولادیمیر پوتین ملاقات کرد، هم در قالب رسمی و هم غیررسمی. این اولین دیدار بین‌المللی پوتین پس از صدور بازداشت بین‌المللی از سوی دیوان کیفری بین‌المللی بود.

در می ۲۰۲۳، اتحادیه اروپا شناسایی کرد که شرکت‌های چینی و امارات متحده عربی قطعات سلاح به روسیه می‌رسانند و صادرات کالاهای دو منظوره به ۸ شرکت چینی را ممنوع کرد.

در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۳، کنسولگری چین در اودسا، اوکراین در حمله روسیه به ترمینال غلات در بندر نزدیک و سایر مناطق شهر آسیب دید. چین بزرگ‌ترین واردکننده غلات از اوکراین بوده است.

در ژوئیه ۲۰۲۳، دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا گزارشی منتشر کرد که دولت چین به روسیه در دور زدن تحریم‌ها کمک می‌کند و فناوری‌های دو منظوره در اختیار آن قرار می‌دهد.

در اکتبر ۲۰۲۳، وزارت بازرگانی آمریکا ۴۲ شرکت چینی را به Entity List افزود به دلیل تأمین میکروالکترونیک برای سامانه‌های هدایت موشک و پهپاد به روسیه.

## پانویس


## جستارهای وابسته
* روابط خارجی چین
* روابط خارجی روسیه
* چین و حمله روسیه به اوکراین

## منابع

## پیوند به بیرون


رده:روابط دوجانبه چین
رده:روابط دوجانبه روسیه