اخراج ۱۴۰۴ افغان‌ها از ایران

**اخراجِ ۱۴۰۴ افغان‌ها از ایران** مجموعه اقدامات نظام حاکم در ایران برای بیرون راندن مهاجرین افغان است، به گفته وزیر کشور ایران، اسکندر مؤمنی: ایران قصد دارد اتباع غیر مجاز را اخراج کند و همه کشورها ضوابط مشخصی دربارهٔ اتباع خارجی دارند. پس از قدرت گرفتن دوباره طالبان چند میلیون شهروندان از این کشور به ایران و پاکستان مهاجرت کردند، اما دولت‌های این دو کشور پس از مدتی اخراج آنها را دستور کار قرار دادند.

بخشی از این افراد پس از سرکار آمدن دوباره طالبان در تابستان ۱۴۰۰ به ایران آمده بودند، تعدادی هم متولد ایران بودند و عده‌ای هم چند دهه در این کشور زندگی کرده بودند. حتی خانواده‌هایی که دو بار مجوز اقامت خود را تمدید کرده بودند نیز، با پایان اعتبار مجوز، از سوی مقامات ایران مأمور به ترک کشور شدند. مقامات ایرانی، کاهش هزینه‌های بخش عمومی و حفظ امنیت ملی ایران را به‌عنوان دلایل اصلی این اقدام گفته است. این اخراج به‌صورت عملیات گسترده دولتی به عمل آمد و بخشی از یک کارزار وسیع‌تر بود که در اوایل ۱۴۰۴ اعلام شد، روند اخراج‌ها به مرور و به‌خصوص پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، به‌طور چشمگیرتری در ماه‌های (ژوئن و ژوئیه ۲۰۲۵) شتاب گرفت. علیرغم برخی مخالفت‌های رسانه ای اکثر مردم ایران از کارزارهای اخراج اتباع افغان از ایران حمایت می‌کنند. نگرانی از تغییر بافت جمعیتی ایران، برهم خوردن تعادل بازارکار، نرخ بالای زاد و ولد اتباع افغانستانی در ایران، جرایم و مصرف یارانه‌های پنهان از جمله عوامل حساسیت عمومی جامعه ایران به مهاجران افغانستانی است.  مطابق اعلام کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل ایران علیرغم قرارگیری تحت تحریم‌های گسترده بین‌المللی برای چهار دهه میزبان بزرگ‌ترین جامعه پناهجویان در جهان بوده است.  بر طبق آمارهای رسمی مقامات ایرانی جمعیت افغانستانی های مقیم ایران به بیش از شش میلیون نفر می رسد که این رقم مهاجر تنها از یک کشور خاص در کل کشورهای جهان رقمی بی سابقه به شمار می رود.سازمان بین‌المللی مهاجرت گزارش داد که بیش از نیم میلیون افغان، در طی یک دوره ۱۶ روزه اخراج شدند و این اتفاقی است که به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین جابه‌جایی‌های اجباری جمعیت، در دهه اخیر توصیف شده است. بر اساس منابع خبری، ایران قصد دارد به اخراج مهاجرین افغان ادامه دهد  و تا ژوئیه سال ۲۰۲۵، تعداد اخراج شدگان از کشور، به ۱٫۱ میلیون نفر خواهد رسید.
این کارزار، موجب بروز بحران انسانی شدیدی در مرز افغانستان و ایران گردید و به دلیل نقض حقوق بین‌المللی، به‌ویژه اصل عدم بازگرداندن اجباری، از سوی برخی محافل با انتقاد مواجه شد.

علیرغم به کارگیری رویداد موقتی اخراج حکومت ایران رفتار دوگانه ای در رابطه با اتباع افغان داشته است. برخی گزارش ها حاکی از اینست که بعضی از کشتارها و سرکوب های مردم معترض ایران در دی ماه  ۱۴۰۴به دست عوامل تیپ فاطمیون افغان و دیگر شبه نظامیان خارجی صورت پذیرفته است.https://parsi.euronews.com/2026/01/18/are-iraqi-militias-and-afghan-fighters-suppressing-iran-protestshttps://www.iranintl.com/fa/202601178998

کاظمی قمی سفیر سابق ایران در افغانستان سال ۱۴۰۲ اعلام کرد سفارت ایران در کابل روزانه سه هزار ویزا برای افغان ها صادر می کند از اینرو حکومت جمهوری اسلامی همواره از سوی مردم ایران مورد سوظن قرار داشت که از ازدیاد جمعیت افغان ها درایران حمایت آشکار و پنهان می کند. سعید جلیلی از دیگر چهره های اصولگرا که بارهادر این مورد موضع گرفته بود سال ۱۴۰۳ میتینگ انتخاباتی خود و سالن های سخنرانی اش را با جمعیت افغانستانی ها پر نمود.

## اطلاعات کلی

## پیش‌زمینه
ایران به مدت چهار دهه و در پی سال‌ها جنگ و بی‌ثباتی در افغانستان، یکی از بزرگ‌ترین جمعیت‌های پناهجویی جهان را میزبانی کرده است. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، تعداد افغان‌های ساکن ایران، بین ۴ تا ۶ میلیون نفر برآورد شد که اجازه اقامت بسیاری از آنان از سوی دولت ایران تمدید نشده بود.

از سال ۲۰۲۳ میلادی که مقامات ایرانی گفتند قصد دارند مهاجرینی که به‌طور غیرقانونی در ایران به سر می‌برند را بازداشت و اخراج کنند، پاکستان همسایه دیگر افغانستان تقریباً در همان زمان اقدامات مشابهی را برای اخراج افغان‌ها آغاز نمود. 

وقایعی چون قتل داریوش مهرجویی به دست اتباع افغان، افزایش تورم و بیکاری، چند قتل فجیع از جمله ماجرای قتل نوجوان یزدیقتل جوان مهدیشهری، قتل مردی در منطقه پانزده تهران و درگیری هایی که پس از آن ایجاد شد و بسیاری وقایع دیگر موجی از نارضایتی را میان شهروندان ایرانی علیه مهاجران برانگیخته بود و شهروندان در چندین کارزار از مسئولان جمهوری اسلامی درخواست اخراج اتباع غیرقانونی افغان را داشتند و در چندین نقطه علیه مهاجران افغان در شهرهای مختلف تجمعاتی صورت گرفت.

از سوی دیگر با توجه به تکیه اقتصاد ایران بر پرداخت یارانه انرژی، کالاهای اساسی، آموزش و درمان بسیاری معتقدند اتباع افغانستانی به تنهایی بالغ بر هفت میلیارد دلار به‌طور سالیانه از یارانه‌های پنهان در ایران استفاده می‌کنند. در بخش محیط زیست در حالی که ایران درگیر ناترازی انرژی و کمبود شدید منابع آبی است بارها طالبان از دادن حقابه رود هیرمند به سیستان و بلوچستان ممانعت به عمل آورده که به دفعات انتقاد مقامات ایرانی را در پی داشته است. طالبان در چند مورد اقدام به روانه کردن آب هیرمند به سوی شوره زار نموده تا از ورود آن به ایران ممانعت به عمل آید. این موضوع تأثیر مخربی بر وضعیت کشاورزی و زیست‌محیطی در منطقه سیستان گذاشته است.

بسیاری از جرایمی که توسط اتباع غیرمجاز در ایران انجام می‌شود به علت فقدان موجودی هویت این افراد قابل شناسایی نیست که این موضوع نگرانی جدی جامعه ایرانی را در پی داشته است. قاضی حسین اصغرزاده، قاضی جنایی تهران که سابقه طولانی در رسیدگی به پرونده‌های قتل دارد در رابطه با قتل‌های اتباع افغانستان می‌گوید: عمده قتل‌هایی که از سوی اتباع افغان در ایران انجام می‌شود مربوط به کشتن هموطنان خودشان است. ۷۰ درصد قربانیان قتل‌های افاغنه از اتباع افغان بوده و حدود ۳۰ درصد آنها ایرانی هستند. در صورت فرار مجرمان افغان به کشورشان شناسایی و دستگیری آنها با توجه به شرایط حاکم بر این کشور سخت و گاهی بعید است. وی دربارهٔ انگیزه جنایت‌های اتباع افغان نیز بیان کرد: افاغنه به دلیل اینکه افراد کاری هستند کمتر با انگیزه مالی مرتکب قتل شده و بیشتر جنایت‌های آنها با انگیزه تجاوز به زنان صورت می‌گیرد.

افغان‌ها در طول اقامت خود در ایران، اغلب با تبعیض، محدودیت در آزادی‌ها، حمایت حقوقی اندک و نقض حقوق بشر مواجه بوده‌اند.

متخصصان بارها به این موج گسترده و کنترل نشده مهاجرت انتقاد کردند، از جمله شهباز غفوری که در تحلیلی مطرح کرد: که این جمعیت عظیم پناهجویان افغان، فشار زیرساختی قابل‌توجهی بر ایران وارد کرده است. وی تأکید می‌کند که این فشارها، علاوه بر ایجاد مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی داخلی، تأثیرات عمیقی بر ساختارهای نهادی و رفتاری ایران داشته و مدیریت چنین جمعیتی، مستلزم بازتعریف سیاست‌ها و سازوکارهای حکمرانی در کشور است.

در این مورد خاص، اوج‌گیری قابل‌توجهی در آوریل ۲۰۰۷ رخ داد و این زمانی بود که ایران سرکوبی بی‌سابقه‌ای را آغاز کرد و تا ژوئن ۲۰۰۸، نزدیک به ۴۹۰ هزار افغانی را بازداشت کرد. بازداشت‌شدگان گاهی تا چند روز در اردوگاه‌های اخراجی نگه داشته می‌شدند و سپس از کشور اخراج می‌گردیدند. گزارش‌های موجود، از نقض‌های گسترده‌ای خبر می‌دادند: خانواده‌ها از هم جدا می‌شدند، افراد مورد ضرب‌وشتم یا بدرفتاری شدید فیزیکی قرار می‌گرفتند و بسیاری نیز بدون اخطار یا با اطلاع بسیار اندک زمانی، مجبور به ترک خانه‌های خود می‌شدند.

پس از تسلط طالبان در اوت ۲۰۲۱، روند بازگرداندن افغان‌ها شتاب گرفت. در سال ۲۰۲۲، درحدود ۴۸۵ هزار افغانی از ایران اخراج شدند و در سال ۲۰۲۳، این تعداد به بیش از ۶۵۰ هزار نفر رسید. از مارس ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۵، ایران ۱٫۲ میلیون افغانی را اخراج کرده است.

## روایت‌های مطبوعات داخلی و مخالفان مهاجرت
روزنامهٔ *[[اعتماد (روزنامه)|اعتماد]]*، از دلایل امنیتی و اقتصادی نام می‌برد؛ «برهم خوردن تعادل بازارکار، نرخ بالای موالید اتباع افغانستانی در ایران، جرایم و مصرف یارانه‌های پنهان» را از جمله عوامل حساسیت عمومی جامعهٔ ایران به مهاجران افغانستانی نام می‌برد.

*[[تابناک (وبگاه)|تابناک]]* مدعی شده است که افغان‌ها در ایران «به تنهایی بالغ بر هفت میلیارد دلار به‌طور سالیانه از یارانه‌های پنهان در ایران استفاده می‌کنند.»

## عوامل مؤثر اخراج
پس از سقوط جمهوری افغانستان به دست طالبان و تشدید روند مهاجرت افغان‌ها تمام همسایگان افغانستان به جز ایران مرزهای خود را به روی مهاجرین بستند. پس از به قدرت رسیدن طالبان، ازبکستان مرزهای خود را با افغانستان مسدود کرد و اعلام کرد که به هیچ افغانی وضعیت پناهندگی اعطا نمی‌کند. تاجیکستان پناهجویان افغان را که قصد عبور از مرز داشتند به رگبار بست. اما تسامح دولت ایران سبب روانه شدن سیل افغان‌ها به ایران شد. جمعیت جدید و میلیونی مهاجرین که بر جمعیت قریب به سه میلیونی افغان‌هایی که پیش از این در ایران حضور داشتند اضافه می‌شدند موجب حضور ملموس و به تعداد زیاد افغان‌ها در شهرها و معابر گوشه کنار ایران تا پایتخت این کشور شد. عدم مدیریت موضوع و تورم لجام گسیخته و افزایش مداوم نرخ بیکاری و تورم در ایران و وقوع برخی جرایم از سوی اتباع افغان علیه شهروندان ایرانی موجب چندین تجمع و تظاهرات علیه اتباع افغانستانی از سوی شهروندان ایرانی شد. تظاهراتی در شهر یزد در اعتراض به قتل نوجوان یزدی، تجمع و اعتراض مردم اقبالیه قزوین به حضور اتباع افغان، تظاهرات مردم مهدی شهر سمنان علیه حضور اتباع افغان در این شهر در پی قتل جوان مهدی شهریو بسیاری تجمعات دیگر در شهرهای مختلف ایران از جمله واکنش مردم ایران به حضور پرتعداد اتباع افغان در ایران بود.

جنگ ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، دولت رویه ضد مهاجرت خود را تشدید کرد و افغان‌ها را مسئول ناکامی‌های امنیتی دانست و به جاسوسی برای اسرائیل متهم نمود. رسانه‌های دولتی تصاویر «اعترافات» یک فرد افغانی را منتشر کردند، اما مدارک مستندی ارائه نشد.

منتقدان و ناظران بین‌المللی این اتهامات را بهانه‌ای کاملاً بی‌اساس دانستند و معتقدند دولت ایران برای تحقق خواسته دیرینه خود مبنی بر کاهش جمعیت افغانی‌ها و منحرف کردن نارضایتی‌های داخلی، از طریق قربانی‌سازی این اقلیت آسیب‌پذیر استفاده می‌کند. عرفات جمال، نماینده کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان افغانستان، اظهار داشت: «افغان‌ها قربانی این ماجرا شده‌اند و بخشی از خشم موجود در ایران، بر سر آنان خالی می‌شود.»

از منظر اقتصادی، غفوری خسارات قابل توجه ناشی از حضور غیرقانونی مهاجران را شامل فرصت‌سوزی در بازار کار بومی، فرار مالیاتی و کسری صندوق‌های بازنشستگی می‌داند که جمعاً معادل بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان در سال برآورد می‌شود. این رقم معادل نیمی از بودجه عمومی کشور بوده و تهدیدی بزرگ برای ثبات مالی و اجتماعی ایران است. بر اساس تحلیل‌های شهباز غفوری، شهرساز ایرانی، این بحران صرفاً محصول فشارهای امنیتی یا سیاسی نیست، بلکه بازتابی از ضعف ساختاری، ناتوانی در مدیریت جمعیت و بحران‌های اقتصادی و اجتماعی عمیق در ایران است.
علاوه بر این، فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های بین‌المللی، تورم فزاینده و نرخ بیکاری بالا، زمینه‌ساز افزایش نارضایتی‌های عمومی و مطالبات برای کاهش جمعیت مهاجران شده است.

## کارزار اخراج
### ابعاد و جدول زمانی
در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۲۵، دولت ایران یک ضرب‌الاجل یک‌ماهه اعلام کرد تا تمامی پناهجویان افغانی فاقد مدرک، کشور را ترک کنند، در غیر این صورت با بازداشت و اخراج مواجه خواهند شد. این کارزار، مخصوصاً پس از درگیری با اسرائیل، به‌طرز چشم‌گیری شدت گرفت. سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) گزارش داد که بین ۲۴ ژوئن تا ۹ ژوئیه، ۵۰۸٬۴۲۶ تن افغانی از ایران اخراج شدند و تعداد عبورهای روزانه از مرز، به اوج خود و به ۵۱٬۰۰۰ نفر رسید. سازمان بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر (IFRC) نیز اعلام کردند که از ابتدای سال ۲۰۲۵، بیش از ۸۰۰٬۰۰۰ افغانی از ایران مراجعت کرده‌اند.

### روش‌ها
مقامات ایرانی با اجرای یورش‌های گسترده، ایجاد ایست‌های بازرسی و بازرسی در محل‌های کار، عملیات اخراج افغانی‌ها را پیش بردند. شهادت‌های اخراج‌شدگان حاکی از آن است که پلیس، آنان را از خانه‌ها و خیابان‌ها یا اغلب در نیمه‌شبها، جمع‌آوری کرده و به مراکز بازداشت شلوغی منتقل می‌کرد. یکی از اخراج‌شدگان به نام سحر، به روزنامه گاردین گفت: «آنها نیمه‌شب آمدند. ازشان خواهش کردم فقط دو روز به من فرصت بدهند تا وسایلم را جمع کنم. اما گوش نکردند. آنها ما را مثل زباله بیرون انداختند».

در مراکز بازداشت، اخراج‌شدگان از ضرب و شتم، اخاذی و محرومیت از غذا و آب گزارش داده‌اند. یک جوان به نام بشیر گفت: «آنها ما را می‌زدند و مورد آزار قرار می‌دادند».

گزارش‌های گسترده‌ای وجود داشت مبنی بر این که مقامات دولتی، اسناد قانونی مانند گذرنامه و ویزاهای معتبر را نابود می‌کردند تا مانع از هرگونه اعتراض قانونی افغانی‌ها به اخراجشان شوند. پس از آن، اخراج‌شدگان را به زور سوار اتوبوس‌ها کرده و آنها را به سوی مرز افغانستان منتقل می‌کردند.

## بحران انسانی
اخراج‌های گسترده افغانی‌ها، موجب بروز یک بحران شدید انسانی، در گذرگاه مرزی اسلام‌قلعه در ولایت هرات شد. ده‌ها هزار نفر از افغان‌ها که بسیاری از آنان زنان و کودکان بودند، در گرمای طاقت‌فرسا، با دمای بالای ۵۰ درجه سانتی‌گراد، سرگردان ماندند. این شرایط و نیز گرمازدگی و کم‌آبی، باعث مرگ برخی از این افراد شد. می هیونگ پارک از سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM)، وضعیت را چنین توصیف کرد: «هزاران نفر در زیر آفتاب… شرایط این افراد واقعاً وخیم است».

نهادهای امدادرسان با کمبود شدید منابع مواجه شدند. سازمان IOM اعلام کرد که توانایی این سازمان برای کمک‌رسانی، به‌شدت محدود شده و تنها می‌تواند به ۱۰ درصد از نیازمندان دسترسی پیدا کند. کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان (UNHCR) نیز هشدار داد که عملیات این نهاد، به شدت با کمبود بودجه روبروست و ممکن است که ناچار به توقف فعالیت‌های خود شود.

### تأثیر بر زنان و کودکان
این بحران، زنان و کودکان را تحت تأثیر قرار داد. تنها در ماه ژوئن، یونیسف گزارش داد که بیش از ۵٬۰۰۰ کودک افغانی، بدون همراه یا جدا شده از خانواده شان، از ایران بازگردانده شده‌اند.

برای زنان و دختران، بازگشت به افغانستان، به معنای روبه‌رو شدن با نظام سرکوب‌گر و «آپارتاید جنسیتی» طالبان بود. با توجه به قوانینی که زنان را از سفر یا کار بدون سرپرست مرد (مرد محرم) منع می‌کند، بسیاری از زنان مجرد و بیوه که اخراج شده بودند، در مرز سرگردان ماندند؛ زیرا نه توان ادامه به مسیر را داشتند و نه دسترسی به کمک‌های بشردوستانه برایشان ممکن بود.

## تحلیل حقوقی
سازمان‌های حقوق بشر و کارشناسان حقوقی، استدلال کرده‌اند که اخراج‌های دسته‌جمعی افغان‌ها، یک نقض جدی و فاحش در مورد قوانین بین‌المللی به‌شمار می‌رود. مرکز حقوق بشر در ایران اعلام کرد که این اقدامات، مصداقی از «مجازات دسته جمعی» هستند.

**اخراج جمعی:** اخراج گروهی افراد، بدون بررسی مورد وضعیت هر فرد، ناقض ماده ۱۳ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) است که ایران نیز از امضاکنندگان آن به‌شمار می‌رود.

**اصل عدم بازگرداندن (non-refoulement):** بازگرداندن پناهجویان به کشوری که در آن با خطر واقعی آزار، شکنجه یا نقض شدید حقوق بشر مواجه‌اند، نقض اصل بنیادین «عدم بازگرداندن» به‌شمار می‌رود. با توجه به اطلاع از نحوه سیاست و روش اجرایی حکومت طالبان و به‌ویژه سیاست‌های آن علیه زنان و اقلیت‌ها، این اخراج‌ها با وضوح کامل، ناقض این اصل هستند.

## واکنش‌ها
### ایران
دولت ایران، اقدامات خود را با استناد به امنیت ملی توجیه کرد. یک سخنگوی دولتی اظهار داشت: «ما همیشه تلاش کرده‌ایم میزبان خوبی باشیم، اما امنیت ملی در اولویت است و طبیعی است که اتباع غیرقانونی باید به کشور خود بازگردند». سایر مقامات ایرانی ادعا کردند که روند بازگشت افغان‌ها تدریجی بوده و با حفظ کرامتهای انسانی همراه خواهد بود که در ضمن، شامل احترام به «همسایگان و برادران ایمانی» ایران نیز خواهد بود.

### افغانستان
#### دولت طالبان
رهبری طالبان، به‌صورت علنی از ایران خواست تا اجازه دهد که افغان‌ها، با احترام و به‌صورت تدریجی به کشور خود بازگردند و یادآور شد که افغانستان، منابع لازم برای پذیرش ناگهانی این جمعیت عظیم بازگشتی را ندارد. حسن اخند، نخست‌وزیر طالبان، از ایران خواست تا از «رفتارهای تحقیرآمیز» به افغان‌ها پرهیز کند، زیرا که این اقدامات می‌تواند به «نفرت میان دو ملت» منجر شود.

#### جامعه مدنی افغانستان
در غیاب یک واکنش قوی از سوی دولت، شهروندان افغانی، ابتکارات مردمی را برای کمک‌رسانی به اجرا گذاشتند. در هرات، بازرگانان و ساکنان آن، کاروان‌هایی از خودروهای شخصی را برای انتقال رایگان هزاران اخراج‌شده از مرز سامان دادند؛ در حالی که دیگران غذا، آب و سرپناه موقت فراهم کردند.

### سازمان ملل متحد
سازمان ملل و کمیساریای عالی پناهندگان (UNHCR)، هشدار دادند که بازگرداندن اجباری افغان‌ها، خطر بی‌ثبات‌سازی بیشتر افغانستان را در پی دارد؛ کشوری که هم‌اکنون با یک بحران انسانی مواجه است و بیش از ۲۹ میلیون نفر از افراد آن، نیازمند کمک هستند. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه کمسیون حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان، تحریک به تبعیض و خشونت و استفاده از «زبان غیرانسانی» علیه افغان‌ها را در ایران محکوم کرد.

### واکنش‌های بین‌المللی و جامعه مدنی
اخراج‌های افغان‌ها توسط ایران، با محکومیت گسترده‌ای از سوی شخصیت‌ها و نهادهای بین‌المللی روبه‌رو شد.

هانا نیومن، عضو پارلمان اروپا، این اخراج‌ها را «غیرقانونی» و «اخراج از طریق زور و وحشت» توصیف کرد.

نرگس محمدی، برنده ایرانی جایزه صلح نوبل که در زندان به‌سر می‌برد، در بیانیه‌ای از درون زندان، این اخراج‌ها را نقض تعهدات بین‌المللی از طرف ایران دانست.

کانون نویسندگان ایران و دیگر نهادهای جامعه مدنی ایرانی نیز، رفتار «نژادپرستانه» با مهاجران را محکوم کرده و خواستار پایان دادن به روند این اخراج‌ها شدند.

شهباز غفوری، عضو هیئت مدیره جامعه مهندسان شهرساز، بحران جمعیتی ناشی از حضور گسترده مهاجران افغان در ایران را یک مسئله ساختاری پیچیده با ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فضایی می‌داند که فراتر از نگرانی‌های صرف امنیت ملی است. او بر ضرورت برنامه‌ریزی جامع، هماهنگی نهادی و اتخاذ سیاست‌های منسجم برای مدیریت ورود، اقامت و حضور اتباع خارجی تأکید دارد تا نابرابری‌های فضایی و فشارهای اقتصادی کاهش یابد. غفوری معتقد است که سیاست‌های کنونی بدون چارچوب‌های دقیق، موجب تشدید بحران‌های اجتماعی و اقتصادی شده و عدالت اجتماعی را تضعیف می‌کند، و تنها با رویکردی چندبُعدی می‌توان توسعه پایدار و حفظ کرامت انسانی را تضمین کرد.

### انتقادها
سامانهٔ اخراج از کشور با انتقادهای گسترده‌ای از سوی حقوقدانان، کنشگران، اهالی رسانه، هنرمندان و دیگران روبه‌رو شده است. اخراج مهاجران افغانستانی واکنش‌های بسیاری را برانگیخت. در ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵/ ۱۲ تیر ۱۴۰۴، بیش از ۱۳۰۰ کنشگر، روزنامه‌نگار، سینماگر و شهروند ایرانی و افغانستانی در نامه‌ای با عنوان «به رفتار غیرانسانی با افغانستانی‌ها پایان دهید»، خطاب به حکومت ایران، خواهان توقف فوری برخوردهای غیرانسانی با افغانستانی‌ها در ایران شدند.

اخراج مهاجران غیرقانونی و قانونی افغان در ایران همراه با احساسات و سیاست‌های نژادپرستی، بیگانه‌هراسی، مهاجر ستیزی خشونت، نفرت‌پراکنی، دروغ‌رسانی،شکنجه، آزاربینی، ممنوعیت مسافرت داخلی و کار، مصادره و مسدود کردن دارایی‌ها و اسناد، اتهام واهی، اخاذی و باج‌گیری،محرومیت اجتماعی، انگ اجتماعی، تهدید مرگ، حملهٔ اوباش به سکونتگاه‌ها و اردوگاه‌های آنان بوده است. همچنین قتل چند تن از زنان و کودکان مهاجر افغان از جمله کبری رضایی ۲۶ ساله و مریم اسحاقی ۱۳ ساله روی داده است. به باور مهرداد درویش‌پور، «این حکومت است که با اتخاذ این‌گونه سیاست‌ها این احساسات را دامن می‌زند.»مرگ یک مهاجر افغان، محمدباقر رضایی ۶۰ ساله که داوطلبانه می‌خواست بازگردد، در اردوگاهی در زابل در ۱۹ تیر پس از شکنجهٔ وی روی داد.

## روز شمار
* **۱۷ حمل/فروردین**. مجید میراحمدی معاون امنیتی وزارت کشور ایران در دولت سیزدهم ایران (ابراهیم رییسی): حضور چند میلیونی اتباع در ایران باید خاتمه پیدا کند. کار انسداد مرزها هم در دولت آقای رئیسی و هم در دولت چهاردهم به خوبی در حال پیشرفت است.
* **۱۹ حمل**. یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجران خارجی وزارت کشور ایران: ما در سال ۱۹۵۱ به قانون جهانی در خصوص مهاجرین پیوستیم.یارانه‌های سوخت و نان برای اتباع خارجی جاذبه دارد. زیرساخت‌های ما دیگر توان تحمل ۶ میلیون اتباع را ندارد. گر این روند ادامه پیدا کند نگران هستیم یک تقابل بین مردم صورت بگیرد. ۶۱۰ هزار و ۳۱۷ دانش آموز اتباع در مدارسمان داریم.
* **۲۰ حمل**. مرکز امور بین‌الملل و مدارس خارج از کشور ایران بخشنامه صادر کرد: خودداری از ثبت‌نام دانش‌آموزان دارنده برگه سرشماری و برگه بازگشت به افغانستان در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵.
* **۴ ثور/اردیبهشت**. ۶ کشته در پی واژگونی پژو حامل مهاجران افغانستانی در جاده بردسیر کرمان «به دلایل نامشخص».
* **۱۳ ثور**. درخواست گروهی از پژوهشگران و فعالان مدنی ایران برای توقف اخراج اجباری دو میلیون افغانستانی ساکن ایران.
* **۲۶ ثور**. اسکندر مؤمنی، وزیرکشور ایران در کرمان: حضور اتباع غیرمجاز در این استان بیشتر از میانگین کشوری است. این اتباع فرصت‌های زیاد شغلی را گرفته‌اند و یارانه‌های زیادی نیز در شرایط کنونی کشور صرف آنان می‌شود.
* **۲۸ ثور**. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران: مدیریت مهاجران افغانستانی در دستور کار وزارت کشور قرار گرفته و در این زمینه دستورهایی به استان‌های مرزی صادر شده است. او همچنین تأکید کرد که میان مهاجران مجاز و غیرمجاز تفاوت قائل خواهند شد.
* **۲۸ ثور**. محمدامیر توسلی، خلبان افغانستانی پس از دریافت برگه خروج اجباری از ایران، در مشهد خودکشی کرد.
* **۶ جوزا/خرداد**. یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران: ۴ میلیون اتباع غیرمجاز افغانستانی در کشور حضور دارند. ۵۰ درصد اتباع در تهران سکونت دارند. ایران پناهنده جدید افغانستانی نمی‌پذیرد. طبق قانون ایران تابعیت افراد با توجه به خون یا خاک است که ما قانون خاک در ایران نداریم و تابعیت در کشور ما قانون خون است که ما در ایران طبق قانون به افرادی که تابعیت آنها برحسب خون است شناسنامه می‌دهیم.
* **۳۱ جوزا**. روزانه تعداد زیادی مهاجر افغانستانی به‌خاطر جنگ از ایران به کشورشان فرار می‌کنند.
* **۳ سرطان**. محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران اعلام کرد: آمار بازداشت مهاجران افغان نسبت به گذشته در پایتخت، چهار برابر افزایش یافته است. از همه مردم و شهروندان می‌خواهیم در صورت اطلاع و مشاهده این افراد محل اختفا و حضور آنان را اعلام کنند.
* **۶ سرطان/تیر**. احمدعلی گودرزی، فرمانده مرزبانی فراجا: همه اتباع غیرمجاز باید ایران را ترک کنند. طبق دستور، هر گونه منزل و ملکی که به افغانی‌ها اجاره داده شود، قولنامه آن باطل است. و ملک مزبور نیز پلمپ و مهر و موم و مصادره می‌شود.
* **۷ سرطان**. محمد موحدی آزاد، دادستان کل ایران: اتباع افغانستان کمک کنند افراد غیرمجاز ایران را ترک کنند و مراقب باشند تا افرادی که با رژیم صهیونیستی همکاری کرده‌اند را معرفی کنند و کسانی که داوطلبانه خود را معرفی کنند مشمول ارفاقات خواهند شد.
* **۹ سرطان**، باقر رضایی، مهاجر ۶۰ ساله افغانستانی در اردوگاه زابل جان باخت. آثار ضرب بر بدن او دیده می‌شد.
* **۹ سرطان**. یونسکو اعلام کرد ۵ هزار کودک بی‌سرپرست افغانستانی از ایران اخراج شده‌اند.
* **۲۳ سرطان**. کارشناس ایرانی حوزه آب گفت: در سیاست بلندمدت می‌توانستیم از مهاجران به‌عنوان ابزار مذاکره برای گرفتن حق خودمان از آب‌های مرزی مشترک استفاده کنیم.
* **۲۵ سرطان**. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران: خروج اتباع غیرمجاز هم خواست مردم است و هم ضرورت اقتصادی.
* **۲۶ اسد/مرداد**. مؤمنی، وزیر کشور ایران اعلام کرد تا پایان سال، ۲ میلیون دیگر از مهاجران و پناهندگان افغانستانی از این کشور اخراج می‌شوند. پیش‌ثبت‌نام دانش‌اموزان اتباع غیر ایرانی آغاز شد. کودکان بدون اجازه اقامت حق ثبت نام و تحصیل ندارند.
* '''۲۸ اسد''': وزیر کشور ایران: با خروج اتباع، تراکنش نان ۶ درصد کم شد.
* **۱۷ سنبله/شهریور**: سیدجواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی ایران گفت: «با خروج اتباع از کشور کودکان خیابان کاهش پیدا کرده است دست‌کم ۵۰ درصد کودکان خیابان ما اتباع بودند.»
* **۲۴ سنبله**. معتمدیان، استاندار تهران در شهر پیشوا از اجرای فاز دوم طرد اتباع غیرمجاز در استان خبر داد.

## جستارهای وابسته
* مخالفت با مهاجرت
* تصادف جاده‌ای هرات (۱۴۰۴)
* افغانستانی‌ها در ایران
* روابط افغانستان و ایران

## منابع

رده:اخراج از کشور
رده:پناهندگان اهل افغانستان
رده:تأثیرات جنگ دوازده روزه
رده:روابط ایران و افغانستان
رده:کمک‌های بشردوستانه
رده:کوچ اجباری
رده:نقض حقوق بشر در ایران
رده:نقض حقوق بشر