القبو (فلسطین)

**القبو** (، به معنی «طاق یا زیرزمین») روستایی عربی فلسطینی در قضای اورشلیم بود. نام این روستا برگرفته از نام رومی باستانی آن یعنی «قوبی» یا «قوبیا» است و ویرانه‌های کلیسایی در آن وجود دارد که گمان می‌رود به دوران حکومت بیزانس یا صلیبیون بر سرزمین فلسطین بازمی‌گردد.

القبو در ۲۲ تا ۲۳ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان جنگ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. پس از تأسیس اسرائیل، خانه‌های روستا در ماه مه ۱۹۴۹ توسط نیروهای اسرائیلی منفجر شدند و در سال ۱۹۵۰ موشاو مبوا بیتار بر روی زمین‌های این روستا بنا شد.

القبو در حدود ۸ کیلومتری شمال غرب بیت‌لحم و غرب روستای بتیر در ارتفاع ۷۴۰ متری از سطح دریا قرار داشت. مساحت زمین‌های آن ۳٬۸۰۶ دونوم بود و در سال ۱۹۴۵ جمعیتی بالغ بر ۲۶۰ نفر داشت.

## موقعیت جغرافیایی
القبو بر فراز تپه‌ای قرار داشت که از سه طرف شیب تندی داشت. در جنوب آن جاده‌ای فرعی قرار داشت که القبو را به بزرگراه میان بیت جبرین و اورشلیم متصل می‌کرد و این بزرگراه در فاصله نزدیک به ۱٫۵ کیلومتری واقع بود.

## پیشینه
در دوران حکومت امپراتوری روم بر فلسطین، این مکان به نام «قوبی» یا «قوبیا» شناخته می‌شد. از این مکان در طومار مسین و تلمود بابلی یاد شده‌است. روستا چشمه‌ای داشت و در دهمین فرسنگ‌شمار جاده‌ای قرار داشت که در دوران امپراتور هادریان میان بیت جبرین و اورشلیم ساخته شده بود. نام عربی روستا یعنی «القبو» دگرگون‌شده نام باستانی آن بود.

ویرانه‌های کلیسایی در کنار روستا در سال ۱۸۷۳ توسط گروهی از پیمایش فلسطین غربی بررسی شد و آنان دریافتند که ساختمان به دوران جنگ‌های صلیبی بازمی‌گردد. پژوهشگران دیگری مانند کشیش دوم ام. گیسلر از فرقه بِنِدیکتین در سال ۱۹۳۹ تاریخ آن را به دوران بیزانس نسبت دادند. کاوش باستان‌شناسی سال ۲۰۰۱ به سفارش سازمان باستان‌شناسی اسرائیل نتیجه گرفت که کلیسا در دو مرحله ساخته شده بود: نخست در دوره بیزانس و سپس در دوره صلیبیون که از آن دوره نقاشی‌های دیواری بر جای مانده‌است.

منابع عبری این مکان را با نام «کابون» از سهم قبیله یهودا در تورات (یوشع ۱۵:۴۰) شناسایی کرده‌اند و آن را در فهرست سکونتگاه‌هایی قرار می‌دهند که سناخریب پادشاه آشور هنگام لشکرکشی از لاکیش به اورشلیم تصرف کرد.

### دوره عثمانی
در سال ۱۸۳۸ در دوران امپراتوری عثمانی از القبو به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه الارقوب در جنوب غربی اورشلیم یاد شد. ادوارد رابینسون یادآور شد که روستا «در میان کوه‌های صخره‌ای پرشیب» واقع بود.

در سال ۱۸۵۶ این روستا با نام «ال‌کابو» در نقشه فلسطین کیپرت ثبت شد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گرن روستا را «همچون آشیانه عقابی بر فراز صخره» توصیف کرد و از باغ‌های اطراف آن یاد کرد. ویکی‌پدیای عبری از منابع گرن نقل می‌کند که باغ‌ها شامل درختان انجیر، لیمو، پرتقال و سبزیجات بودند و چشمه روستا برای کشاورزی آبی سنتی به کار می‌رفت. فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت القبو را ۲۸ نفر (تنها مردان) در ۱۸ خانه ثبت کرده بود.

در سال ۱۸۸۳ پیمایش فلسطین غربی وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین القبو را روستایی با اندازه متوسط بر فراز تپه‌ای بلند با خانه‌های سنگی توصیف کرد. از دیگر ویژگی‌های یادشده، ویرانه‌های کلیسایی در جنوب غربی روستا و دو چشمه در دره غربی بود.

نقشه روستا مستطیل‌شکل بود و در راستای شمالی–جنوبی در امتداد جاده فرعی کشیده شده بود. خانه‌ها عمدتاً از سنگ ساخته شده بودند. چند مغازه کوچک در اطراف میدان اصلی روستا قرار داشت. القبو همچنین زیارتگاهی به نام شیخ احمد العمری در جنوب شرقی روستا داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت القبو ۱۳۹ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۹۲ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۳۱ خانه زندگی می‌کردند.

چندین چشمه در اطراف روستا از جمله عین طوز و عین البیاضا آب آشامیدنی ساکنان را تأمین می‌کرد. چشمه عین الشرقیه (به معنی «چشمه شرقی») نیز در نزدیکی آن قرار داشت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت القبو ۲۶۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌ها ۳٬۸۰۶ دونوم بود. در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ روستاییان ۱٬۲۳۳ دونوم از زمین را به کشت غلات، ۴۳۶ دونوم را به باغ‌داری آبی و ۳۰ دونوم را به درختان زیتون اختصاص داده بودند. ۱۲ دونوم نیز به بافت مسکونی تعلق داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

روستا ظاهراً چندین بار در دوره ۱۹۴۸–۱۹۴۹ دست‌به‌دست شد. بنی موریس می‌نویسد که روستا نخستین بار در ۲۲ تا ۲۳ اکتبر ۱۹۴۸ تخلیه شد. اما در مارس ۱۹۴۹ نیروهای دفاعی اسرائیل مجموعه‌ای از حملات گسترده به سمت شرق و در منطقه القبو ترتیب دادند. هدف به دست آوردن سرزمین بیشتر، راندن تجمعات عرب‌ها به شرق و ایجاد «واقعیت‌های عینی» پیش از بررسی برنامه‌ریزی‌شده سازمان ملل متحد از مواضع اسرائیلی و اردنی بود. با این حال افسران رابط اسرائیلی در سازمان ملل به ناظران ملل متحد اظهار می‌کردند که درگیری‌های نظامی نتیجه تهاجم و حملات عربی بوده‌است. در واقعیت، نیروهای اسرائیلی فرمان مستقیم برای تصرف القبو، خربه سناسین، جبعه و خربه الحمام دریافت کرده بودند حتی اگر مستلزم نبرد با نیروهای اردنی باشد.

در جریان این عملیات نیروهای تیپ چهارم (کیریاتی) چندین ارتفاع را تصرف کردند و سپس به پاکسازی منطقه از عرب‌ها پرداختند. این نیرو که به خمپاره‌انداز و مسلسل مسلح بود دستور داشت «هر مرد بالغ عربی را که در منطقه دیده شود هدف قرار دهد اما به زنان و کودکان آسیبی نرساند».

پس از امضای موافقت‌نامه آتش‌بس ۱۹۴۹ با اردن در ۳ آوریل، مسئله ساکنان القبو و الولجه مطرح شد زیرا آنان به تدریج بازگشته بودند. این دو روستا بر اساس موافقت‌نامه آتش‌بس در خاک اسرائیل قرار داشتند و اسرائیل خواهان تخلیه آنها بود. در اول مه ۱۹۴۹ نیروهای اسرائیلی به روستاها یورش بردند و خانه‌ها را منفجر کردند. گزارش‌های ارتش حاکی از فرار ساکنان بود.

در سال ۱۹۵۰ موشاو مبوا بیتار بر روی زمین‌هایی که به القبو تعلق داشت بنا شد. بر اساس گزارش پترسن، بقایای روستای فلسطینی در محل دربرگیرنده کلیسا، مسجد و زیارتگاه شیخ احمد العمری است. مسجد ساختمانی مربع‌شکل با حیاط است و به نظر می‌رسد از سنگ‌های کلیسای قدیمی ساخته شده باشد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* القبو در ذاکرات
* القبو در مرکز فرهنگی خلیل السکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ولسوالی اورشلیم