ابراهیم‌قلی قطب‌شاه ولی

چپ|بندانگشتی|260x260پیکسل|درون آرامگاه سلطان ابراهیم قطب‌شاه
[چپ|بندانگشتی|260x260پیکسل|مسجد منسوب به ابراهیم قلی قطب‌شاه در [گلکنده|قلعه گلکنده]]
**ابراهیم قطب‌شاه ولی** (۲۹ مه ۱۵۳۰ – ۵ ژوئن ۱۵۸۰)، که با نام‌های تلوگویی **ملکی بهاراما** و **ابهاراما چاکراوارتی** نیز شناخته می‌شود، چهارمین پادشاه پادشاهی گلکنده در جنوب هند بود. او نخستین فرمانروای سلسلهٔ قطب‌شاهی به‌شمار می‌رود که از عنوان «سلطان» بهره گرفت. دوران حکومت وی از سال ۱۵۵۰ تا ۱۵۸۰ میلادی ادامه داشت. ابراهیم قطب‌شاه هفت سال را به‌عنوان مهمان افتخاری راما رایا، حاکم ویجایاناگارا، در دوران تبعید سپری کرد. وی به‌سبب حمایت چشمگیر از زبان تلوگو شهرت دارد، چرا که دلبستگی عمیق او به این زبان تأثیر بسزایی بر سیاست‌های فرهنگی‌اش گذاشت.

## اوایل زندگی
ابراهیم، فرزند قلی قطب‌الملک ــ بنیان‌گذار سلسلهٔ قطب‌شاهی گلکنده ــ زاده شد. پدر او، که از تبار ترکمن بود، در جوانی به‌همراه خانوادهٔ خود به هند مهاجرت کرده و در دربار سلطنت بهمنی در دکن به خدمت مشغول شده بود. وی به‌تدریج مراتب نظامی را طی کرد و پس از فروپاشی حکومت بهمنی، با اتکا به توان نظامی خویش، قلمروی قابل توجه برای خود بنیان نهاد. ابراهیم از جمله فرزندانِ کم‌سن‌وسال‌ترِ قُلی قطب‌الملک به‌شمار می‌رفت.

## تبعید
در سال ۱۵۴۳، قلی قطب‌الملک پس از سال‌ها کامیابی و زندگی‌ای پرآوازه، به‌دست فرزند خود، جمشید، در حالی که به نماز ایستاده بود، به قتل رسید. جمشید ــ که برادر ابراهیم نیز بود ــ برای تحکیم قدرت، کوشید تمامی برادرانش را دستگیر، نابینا، کشته یا مثله کند. او توانست برادر بزرگ‌تر، ولیعهد قُطب‌الدین، را بازداشت کرده و کور سازد، اما ابراهیم توانست به‌گونه‌ای بگریزد. وی از گلکنده گریخت و به دربار ویجایاناگارا، زیر فرمان حاکم قدرتمند هندو، پناه برد. ابراهیم به‌عنوان مهمان افتخاری راما رایا، پاتریارک و پیشوای نیرومند ویجایاناگارا، دوران تبعید خویش را در آنجا سپری کرد و به‌مدت هفت سال (۱۵۴۳ تا ۱۵۵۰) در آن دربار اقامت داشت. با مرگ جمشید در ۲۲ ژانویهٔ ۱۵۵۰ بر اثر سرطان، پادشاهی در آشوبی عمیق فرورفت. پسر خردسال او، سبحان، به‌دست مصطفی‌خان بر تخت نشانده شد. جاگادو رائو، رئیس نایکواریان، کوشید دولت‌قلی ــ برادر دیگر جمشید ــ را که خواهان پادشاهی ابراهیم بود، به قدرت برساند. این اقدام به زندانی شدن دولت‌قلی در بالاحصار، مرتفع‌ترین بخش قلعهٔ گلکنده، انجامید. در همین زمان، برخی از گروه‌های ناراضی درون پادشاهی، ابراهیم را فراخواندند تا به تبعید خود پایان دهد و تاج‌وتخت را مطالبه کند.

ابراهیم در دوران اقامت خود در ویجایاناگارا، رابطه‌ای بسیار نزدیک و دوستانه با خانوادهٔ امپراتوری و اعضای برجستهٔ اشراف برقرار کرد. او به‌شدت از فرهنگ هندو و تلوگو تأثیر پذیرفت و شیوه‌های پوشش، خوراک، آداب و رسوم و مهم‌تر از همه، زبان و گفتار هندو/تلوگو را اقتباس کرد. دلبستگی عمیق او به زبان تلوگو موجب شد که در سراسر دوران حکومتش از این زبان حمایت و آن را تشویق کند. در واقع، وی حتی نام تازه‌ای برای خود برگزید: «ملکی بهاراما»، نامی برگرفته از اسم خود او، که به لهجه‌ای روستایی و غلیظِ مردم تلوگو تلفظ می‌شد. او این نام را در مکاتبات و اسناد رسمی نیز به کار می‌برد و بدین‌سان به‌طور رسمی بدان شناخته شد. بر اساس روایت یکی از شاعران درباری، ابراهیم هنگامی که مهابهاراتا را به زبان تلوگو ــ به جای سانسکریت ــ می‌شنید، «غرق در امواج سرور» می‌نشست. گفته شده است که دربار ابراهیم قطب‌شاه میزبان شماری فراوان از دانشمندانی بود که در وداها، شاستراها و پوراناها تبحر داشتند.

## سلطنت
نگرش‌های مساعد ابراهیم نسبت به هندوها تأثیری چشمگیر بر جای گذاشت. او در آغاز سلطنت خود از پشتیبانی اشراف تلوگو برخوردار شد. در سال ۱۵۵۰، هنگامی که ابراهیم راهی بازگشت به گلکنده بود، دو تن از فرستادگان قلعهٔ گلکنده نزد او آمده و اعلام وفاداری کردند. وی پس از بازگشت، در ۲۷ ژوئیه ۱۵۵۰ تاج‌گذاری نمود. بر پایهٔ کتیبه‌ای مفصل در قلعه، هندوها با او بیعت کرده بودند و در آن تصریح شده است که هر کس «با فردی جز ابراهیم ارتباط برقرار کند»، از طبقات فرودست جامعه به‌شمار می‌آید و کیفر گناه کشتنِ گاو و برهمین در بنارس را بر دوش خواهد داشت.

ابراهیم در دوران اقامت خود در ویجایاناگارا، بر پایهٔ آیین‌ها و رسوم هندو، با باگیراتی، بانویی هندو، ازدواج کرد. باگیراتی که با لقب «کاویا کانیاکا» نیز شناخته می‌شد، از خاندانی برجسته با پیشینه‌ای غنی در موسیقی و رقص، ریشه‌گرفته از سنت‌های فرهنگی هندو و جنوب هند بود. ثمرهٔ این ازدواج پسری بود به نام محمدقلی قطب‌شاه که پس از ابراهیم بر تخت نشست و پنجمین فرمانروای این سلسله شد.

ابراهیم هندوها را در منصب‌های اداری، دیپلماتیک و نظامی به‌کار می‌گرفت. او که حامی برجستهٔ هنر و ادبیات تلوگو بود، از بسیاری از شاعران درباری همچون سینگاناچاریودو، آدانکی گانگادهارودو، پونانگتی تلنگانارایا و کاندوکورو رودراکاوی حمایت مالی می‌کرد. شماری از شاعران تلوگو نیز، برخلاف سنت پیشین، در دربار او حضور داشتند. افزون بر این، وی از شاعران عربی و فارسی نیز پشتیبانی می‌نمود. ابراهیم در ادبیات تلوگو با نام ملکی بهاراما ــ نام تلوگویی که خود برگزیده بود ــ شناخته می‌شود. او قلعهٔ گلکنده را مرمت و استحکام‌بخشی کرد و همچنین دریاچهٔ حسین‌ساگار و باغ ابراهیم را توسعه داد. در یکی از کتیبه‌های «دروازهٔ مکی» در قلعه، از او با عنوان «بزرگ‌ترین فرمانروا» یاد شده است.

در سال ۱۵۶۵، ابراهیم از کشمکش‌های درونی پادشاهی ویجایاناگارا بهره‌برداری کرد و به ائتلاف حاکمان مسلمان دولت‌های کوچک دکن پیوست؛ ائتلافی که هدف آن نابودی پادشاهی هندوی ویجایاناگارا بود. بدین‌سان، او در عمل به راما رایا ــ که طی سال‌های ۱۵۴۳ تا ۱۵۵۰ میزبان و پشتیبان او در تبعید بود ــ پشت کرد. در نبرد تالیکوتا که در پی این اتحاد رخ داد، راما رایا کشته شد و شهری که ابراهیم هفت سال از عمر خود را در آسایش و امنیت آن گذرانده بود، ویران شد؛ ویرانه‌های شکوه گذشتهٔ آن امروزه در قلعهٔ هامپی قابل مشاهده است. پس از پیروزی در تالیکوتا (۱۵۶۵)، ابراهیم با تصرف قلعه‌های راهبردی ادانی و اودیاگیری ــ که هر دو از دارایی‌های ارزشمند میزبان پیشین او به‌شمار می‌رفتند ــ توانست دامنهٔ قلمرو خود را گسترش دهد.

## مرگ
پس از دوره‌ای کوتاه از بیماری، ابراهیم در ۵ ژوئن ۱۵۸۰ درگذشت. پس از وی، پسرش محمدقلی قطب‌شاه ــ که از همسر هندوی او، باگیراتی، زاده شده بود ــ بر تخت نشست و جانشین پدر شد.

## خانواده
### همسران
* باگیراتی از ویجایاناگارا
* بی‌بی جمیله؛ دختر سلطان حسین نظام‌شاه یکم احمدنگر

### فرزندان
* عبدالقادر، پسر ارشد که پیش از پدرش درگذشت
* حسین‌قلی
* محمدقلی قطب‌شاه
* عبدالفتاح
* خدابنده
* میرزا محمدامین (متوفی 1596); پدر محمد قطب‌شاه
* سلطانه چاند؛ که با سلطان ابراهیم عادل‌شاه دوم بیجاپوری ازدواج کرد

## منابع

|-
| width="30%" align="center" | پس از:**[[سبحان قلی قطب‌شاه]]**
| width="40%" align="center" | **[[قطب‌شاهیان]]**۱۵۵۰–۱۵۸۰
| width="30%" align="center" | پیش از:**[[محمدقلی قطب‌شاه]]**
|-

رده:درگذشتگان ۱۵۸۰ (میلادی)
رده:زادگان ۱۵۱۸ (میلادی)