بحران دیپلماتیک ۲۰۲۵ جمهوری آذربایجان و روسیه

**بحران دیپلماتیک ۲۰۲۵ جمهوری آذربایجان و روسیه**، یک بحران دیپلماتیک مداوم بین جمهوری آذربایجان و روسیه است. این بحران در ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شد، زمانی که روسیه چندین آذری را به عنوان بخشی از آنچه که ادعا می‌شد تحقیق در مورد یک قتل در سال ۲۰۰۱ است، دستگیر کرد. آذربایجان با تعطیلی دفتر اسپوتنیک و دستگیری اتباع روسی شاغل در آنجا واکنش نشان داد.

## پیشینه
### روابط روسیه با ارمنستان و جمهوری آذربایجان
روسیه به‌طور سنتی با ارمنستان، که عضو سازمان پیمان امنیت جمعی است، اتحاد داشته است. این کشور میانجی آتش‌بس بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان بود که به جنگ دوم قره‌باغ پایان داد. با این حال، روابط پس از حمله ۲۰۲۳ جمهوری آذربایجان به قره‌باغ کوهستانی که منجر به اخراج بیش از ۱۰۰۰۰۰ ارمنی از قره‌باغ کوهستانی شد، رو به وخامت گذاشت. روسیه که در آن زمان درگیر حمله به اوکراین بود، از ارمنستان حمایت نکرد و ارمنستان نیز متعاقباً به دنبال متحدانی برای خود به اروپا روی آورد. در ماه‌های بعد، روسیه با حمایت از دالان زنگزور - ایده‌ای که توسط آذربایجان پیشنهاد شده بود و آن را با منطقه نخجوان خود متحد می‌کرد - خشم ارمنستان و ایران را برانگیخت.

در دسامبر ۲۰۲۴، یک جت امبرائر ۱۹۰ آذربایجان ایرلاینز، پرواز ۸۲۴۳ خطوط هوایی آذربایجان، در نزدیکی آق‌تاو، قزاقستان سقوط کرد و ۳۸ نفر از ۶۷ مسافر آن کشته شدند. این هواپیما به دلیل افزایش هوشیاری ضدهوایی در بحبوحه حملات پهپادی اوکراین در جنوب روسیه، توسط یک پانتسیر-اس۱ روسیه مورد اصابت قرار گرفت. الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، خواستار عذرخواهی رسمی و جبران خسارت از روسیه شد و ادعا کرد که روسیه امیدوار بود هواپیما در دریای خزر سقوط کند تا شواهد از بین برود. این حادثه منجر به وخامت شدید روابط بین دو کشور شد.

علی‌اف در رژه روز پیروزی مسکو در سال ۲۰۲۵ شرکت نکرد و در عوض از مکان‌هایی که یادبود جنگ دوم قره‌باغ کوهستانی بودند، بازدید کرد. بی‌اعتنایی او نشان داد که روابط بین دو کشور تا چه حد از هم پاشیده است.

### تحقیقات جنایی علیه آذربایجانی‌ها
در سال ۲۰۰۱، مردی در نزدیکی رستورانی در یکاترینبورگ با ضربات چاقو به قتل رسید. رسانه‌های محلی در آن زمان گزارش دادند که این مرد قبل از مرگ، نام قاتلان خود را برای پلیس زمزمه کرده بود. هم عاملان ادعایی و هم قربانی، آذری‌تبار بودند.

در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۵، روسیه یک پرونده جنایی علیه آراز آقالاروف، یک الیگارش روسی-آذری و از آشنایان علی‌اف، گشود.

## بحران
### دستگیری آذری‌های قومی توسط روسیه
در ۲۷ ژوئن ۲۰۲۵، پلیس روسیه چندین آذری‌تبار را به عنوان بخشی از تحقیقات جنایی در مورد قتل سال ۲۰۰۱ که ادعا می‌شد مربوط به جرایم سازمان‌یافته است، دستگیر کرد. دو نفر از مردان دستگیر شده در بازداشت جان باختند و اجساد آنها به آذربایجان بازگردانده شد و پس از آن مشخص شد که آنها به دلیل «شوک پس از سانحه ناشی از جراحات متعدد» جان خود را از دست داده‌اند، که آذربایجان آن را به وحشیگری پلیس روسیه نسبت داد.

### دستگیری شهروندان روسی توسط آذربایجان
در تلافی، پلیس آذربایجان به دفتر اسپوتنیک در باکو حمله کرد و هفت نفر از کارمندان آن را دستگیر کرد. چندین روس دیگر که به قاچاق مواد مخدر متهم بودند، دستگیر شدند. بازداشت‌شدگان که مشخص نیست سابقه کیفری دارند، در بازداشت مورد ضرب و شتم و کبودی قرار گرفتند که باعث خشم روسیه و درخواست‌ها برای واکنش شدید شد، اگرچه روسیه تاکنون خویشتن‌داری نشان داده است. بسیاری از روس‌های دستگیر شده پناهندگانی هستند که پس از اعلام بسیج جزئی در سال ۲۰۲۲ برای جلوگیری از خدمت در اوکراین به آذربایجان گریختند.

### رویدادهای بعدی
در ۲۰ ژوئیه، آذربایجان اعلام کرد که به دلیل دخالت روسیه در سقوط هواپیمای آکتائو، علیه این کشور شکایت بین‌المللی خواهد کرد. در ۳ سپتامبر، پوتین و علی‌اف برای مدت کوتاهی در پکن با هم ملاقات کردند و با هم دست دادند، جایی که هر دو به‌طور جداگانه توسط چین برای شرکت در رژه نظامی به مناسبت هشتادمین سالگرد تسلیم ژاپن در جنگ جهانی دوم دعوت شده بودند.

## واکنش‌ها
### روسیه
روسیه تلاش کرده است تا بحران را کم‌اهمیت جلوه دهد، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه، گفت که «روابط دوستانه» برای روسیه و آذربایجان بسیار مهم است. دمیتری پسکوف، دبیر مطبوعاتی کرملین، آذربایجان را به رفتار احساسی متهم کرد و گفت که طرف‌های ثالثی مانند اوکراین «هر کاری می‌کنند تا به آتش دامن بزنند». تصاویر ضرب و شتم شدید بازداشت‌شدگان توسط پلیس آذربایجان منجر به جنجال شدیدی در روسیه شده است، به طوری که آذربایجان متهم به رفتار با روس‌ها به عنوان گروگان شده است و برخی دولت را به تلافی تشویق کرده‌اند.

### اوکراین
اوکراین روسیه را به تقویت پایگاه‌های نظامی در ارمنستان در تلاش برای «بی‌ثبات کردن» منطقه قفقاز متهم کرده است. این اتهام از سوی ارمنستان رد شده است.

## منابع

رده:الهام علی‌اف
رده:جمهوری آذربایجان در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:روابط جمهوری آذربایجان و روسیه
رده:روسیه در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:ولادیمیر پوتین