المسمیه الکبیره

**المسمیه الکبیره** () روستایی فلسطینی در بخش غزه از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در ۴۱ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت. این روستا با مساحت زمینی ۲۰٬۶۸۷ دونوم در ارتفاع ۷۵ متری از سطح دریا در جلگه ساحلی واقع شده بود. المسمیه الکبیره در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ میلادی ۲٬۵۲۰ نفر بود.

نام این روستا در نام غیررسمی «تقاطع مسمیه» (تقاطع بزرگ ریم که بزرگراه‌های ۳ و ۴۰ اسرائیل را به هم پیوند می‌دهد) زنده مانده‌است و ویرانه‌های روستا در مجاورت این تقاطع قرار دارند.

## پیشینه
بازمانده‌هایی از دوران روم و بیزانس در این مکان یافت شده‌اند، از جمله سکه‌ای متعلق به دوره امپراتور موریکیوس تیبریوس (۵۹۶–۵۹۷ میلادی). همچنین سفالینه‌ها و شیشه‌آلاتی از دوره‌های اموی و عباسی کشف شده و شواهدی از صنعت شیشه‌سازی محلی در دوره عباسی وجود دارد. سکونت در این مکان در دوره‌های ایوبی و مملوکی نیز ادامه یافت و فراوانی سفالینه‌ها و شیشه‌آلات یافت‌شده نشان‌دهنده اقتصاد پررونق آن دوره است. یک پایه ستون بدون تاریخ با نقش بازی دوز نه تایی نیز در این محل پیدا شده‌است.

### دوره عثمانی
المسمیه در نیمه نخست سده هجدهم میلادی توسط مصطفی البکری الصدیقی، عالم صوفی و جهانگرد سوری (۱۶۸۸–۱۷۴۸/۴۹) یاد شده‌است. در دهه ۱۷۸۰ میلادی، جهانگرد فرانسوی ولنی (Volney) اشاره کرد که این روستا مقدار زیادی پنبه ریسیده تولید می‌کند.

در سال ۱۸۳۸ میلادی، «المسمیه» به عنوان روستایی مسلمان در ناحیه غزه ثبت شد.

در سال ۱۸۶۳ میلادی، کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن از این روستا دیدن کرد و جمعیت آن را هفتصد نفر برآورد کرد. در اطراف چاه آب سنگ‌های بزرگ و ظاهراً باستانی وجود داشت و روستا را کشتزارهای تنباکو، هندوانه و خیار فراگرفته بود. فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که «المسمیجه» ۲۴۳ خانه و ۶۵۶ نفر جمعیت داشت، هرچند در شمارش جمعیت تنها مردان به حساب آمده بودند.

وصف «الکبیره» (به معنای بزرگ) بعدها به نام روستا افزوده شد تا آن را از روستای نزدیک المسمیه الصغیره که در اواسط سده نوزدهم بنیاد نهاده شده بود متمایز سازد. بر پایه منابع فرانسوی، هنگامی که طایفه حورانی به دلیل اختلافات داخلی از روستا بیرون رفتند و روستای جدیدی با همان نام در نزدیکی آن بنیاد نهادند این تمایز ضروری شد. در اواخر سده نوزدهم، المسمیه الکبیره نقشه‌ای ذوزنقه‌مانند داشت که قاعده بلند آن رو به غرب بود. روستا را باغ‌ها فراگرفته بود و خانه‌هایش از خشت خام یا بتن ساخته شده بودند و جدیدترین گسترش آن به سمت غرب و جنوب غربی بود.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، المسمیه الکبیره ۱٬۳۹۰ نفر جمعیت مسلمان داشت. در سرشماری ۱۹۳۱ جمعیت روستا به ۱٬۷۵۶ مسلمان و ۴ مسیحی در ۳۵۴ خانه افزایش یافت.

روستا دارای دو مسجد و دو مدرسه بود. مدرسه پسرانه در سال ۱۹۲۲ ساخته شد و در سال ۱۹۴۷ دارای ۳۰۷ دانش‌آموز بود، در حالی که مدرسه دخترانه در سال ۱۹۴۴ تأسیس شد و ۳۹ دانش‌آموز داشت. المسمیه الکبیره از معدود روستاهای ناحیه بود که شورای روستایی داشت. روستا همچنین دارای جایگاه سوخت و درمانگاه بود.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، المسمیه الکبیره ۲٬۵۲۰ ساکن داشت: ۲٬۵۱۰ مسلمان و ۱۰ مسیحی. کشاورزی کنش اقتصادی اصلی روستا بود و محصولات غالب مرکبات و غلات بودند؛ در سال ۱۹۴۵ جمعاً ۱٬۰۰۵ دونوم به مرکبات و ۱۸٬۰۹۲ دونوم به غلات اختصاص داشت. افزون بر کشاورزی، ساکنان به پرورش دام و طیور نیز می‌پرداختند و شماری از آنان در پادگان نزدیک نیروی زمینی بریتانیا کار می‌کردند. المسمیه الکبیره بازار هفتگی پنجشنبه‌ها داشت که ساکنان روستاهای همسایه را نیز به خود جذب می‌کرد.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

نیروهای هاگانا روستا را حصارکشی کردند، ظاهراً برای جلوگیری از تکرار رویدادهایی مانند کشتار دیر یاسین. المسمیه الکبیره در جریان عملیات ان-فار توسط تیپ ۸۴ گیواتی تصرف شد. روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد که روستا در ۱۱ ژوئیه اشغال شده و این کار مانع از تلاش نیروهای مصری برای رخنه به سوی لطرون از سمت المجدل شد. با این حال از دیدگاه هاگانا، تصرف روستا بخشی از «چندین عملیات پاکسازی در پشت جبهه تیپ برای از میان بردن تهدید و خطر ناشی از وجود تجمعات غیرنظامی عربی در پشت خط مقدم» بود.

پس از جنگ، این منطقه به کشور اسرائیل الحاق شد. بنی موریس گزارش می‌دهد که تا ۲۷ مه ۱۹۴۹ بیست و یک روستای عربی فلسطینی از مجموع نزدیک به ۴۰۰ روستای تخلیه‌شده با مهاجران تازه‌وارد یهودی بازسکونت‌دهی شده بودند و المسمیه الکبیره در شمار آن‌ها بود. دو موشاو به نام‌های بنی ریم و حاصاو در سال ۱۹۴۹ بر زمین‌های المسمیه الکبیره بنیاد نهاده شدند و ینون نیز در سال ۱۹۵۲ بر زمین‌های پیشین روستا تأسیس شد. در سال ۱۹۷۶ شهرک دیگری به نام اخوا بر همین زمین‌ها ساخته شد. یک خانواده عرب فلسطینی توانست در منطقه بماند و جامعه بنی ریم از آنان به عنوان شبث گوی بهره می‌برد.

### وضعیت بازمانده‌های روستا
ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ دربارهٔ بازمانده‌های المسمیه الکبیره چنین نوشت:

## جغرافیا
المسمیه الکبیره در جلگه ساحلی جنوبی فلسطین و در تقاطع چند راه مهم قرار داشت: راه المجدل به سوی جنوب غربی، راه رمله به سوی شمال شرقی و راه یافا-بیت‌المقدس. وادی‌ای از شمال روستا می‌گذشت. از مجموع ۲۰٬۶۸۷ دونوم زمین روستا، ۱۳۵ دونوم زمین ساخته‌شده بود.

## چهره‌های سرشناس
* عمر مونس یاغی، شیمیدان برجسته

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* المسمیه الکبیره در «فلسطین در خاطره»
* المسمیه الکبیره در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین