المنشیه (فلسطین)

**المنشیه** () روستایی فلسطینی بود که در حدود ۲ کیلومتری شمال شرقی عکا قرار داشت. این روستا دارای یک پرورشگاه یتیمان مسلمان و مسجدی به نام مسجد ابوعطیه بود که هنوز پابرجاست. منطقه‌ای در شمال روستا باغی بود که سلیمان پاشا عادل، حاکم عکا در اوایل سده نوزدهم میلادی، آن را کاشته بود و  نامیده می‌شد؛ امروزه این مکان به آرامگاه بهاءالله، بنیان‌گذار بهائیت شناخته می‌شود.

المنشیه در ۱۴ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات بن عامی از سوی نیروهای اسرائیلی تصرف شد و ساکنان آن آواره شدند. پس از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل این منطقه به اسرائیل ملحق شد و دو شهرک جدید شومرات و بوستان هگلیل بر زمین‌های روستا بنا شدند. اکنون این محل بخشی از شهر عکا به‌شمار می‌آید.

## پیشینه

پنج گور در المنشیه در سال‌های ۱۹۵۵–۱۹۵۶ حفاری شد؛ قدیمی‌ترین آن‌ها به سده سیزدهم پیش از میلاد تعلق داشت.

مردم المنشیه بر این باور بودند که روستا در پی جنگ‌های صلیبی بنیاد نهاده شده و ساکنان نخستین آن از شمال آفریقا به دست ممالیک به این منطقه آورده شده‌اند تا آن را آباد کنند. با این حال روستا پس از آن دوباره ویران شده بوده‌است زیرا در سرشماری ۱۵۹۶ میلادی نامی از آن نیامده است.

آرامگاه محلی ابوعتبی دارای کتیبه ساختمانی است که تاریخ آن را ۱۱۴۰ هجری قمری (۱۷۲۷–۱۷۲۸ میلادی) نشان می‌دهد. به احتمال زیاد همین مکان است که ریچارد پوکاک هنگام عبور در سال ۱۷۳۸ به آن اشاره کرده‌است: «بر بلندترین نقطه آن ویرانه‌های یک برج مربعی بسیار محکم و در نزدیکی آن مسجد و برج و ساختمان‌های بزرگ دیگری قرار دارد؛ این مکان از نام شیخی که در آنجا دفن شده *ابوعتیدی* نامیده می‌شود.»

در سال ۱۷۶۰ جووانی ماریتی این مکان را *بَهَتبه* نامید و نوشت: «بر بلندی کوچکی واقع شده و ویرانه‌های معبدی کهن را دربردارد که هم ترکان و هم مسیحیان در دوره‌های گوناگون آن را پرستشگاه خود قرار داده‌اند. چند گام آن‌سوتر مسجدی قرار دارد که گورستانش درخور توجه است و شمار بسیاری از کشته‌شدگان زیر دیوارهای عکا در آن به خاک سپرده شده‌اند.»

نقشه‌ای از سال ۱۷۹۹ که پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی ناپلئون ترسیم کرده بود، این مکان را «ویرانه‌ای بی‌سکنه» نشان می‌داد. اما ویکتور گرن که در سال ۱۸۷۵ از آنجا دیدن کرد، روستا را «تازه‌بنیاد» توصیف نمود. در سال ۱۸۸۱ پیمایش فلسطین غربی وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین المنشیه را روستایی واقع در دشت توصیف کرد که زمین‌های کشاورزی آن را فراگرفته و خانه‌هایش از سنگ و خشت ساخته شده بود و نزدیک به ۱۵۰ تن جمعیت داشت.

فهرست جمعیتی حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌داد که *کریت المنشیه* نزدیک به ۴۰۰ ساکن داشته که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت المنشیه ۳۷۱ تن بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۴۶۰ تن رسید که همچنان همه مسلمان بودند و در ۱۳۲ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ المنشیه ۸۱۰ ساکن مسلمان و ۲۷۰ ساکن یهودی داشت و زمین‌هایش در مجموع ۱۴٬۸۸۶ دونوم بود. اقتصاد روستا بر کشاورزی استوار بود. در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ حدود ۲۵۳ دونوم برای کشت مرکبات و موز، ۱۰٬۸۱۸ دونوم برای غلات، ۶۱۹ دونوم برای باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده و ۲۷ دونوم نیز زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
ساکنان روستا که کشاورز بودند به‌صورت مسالمت‌آمیز زندگی می‌کردند و تعاملات گسترده‌ای با همسایگان یهودی خود داشتند؛ اما درگیری‌ها در عکا و سپس کشتار دیر یاسین آنان را به وحشت انداخت. نخستین بار در ۶ فوریه ۱۹۴۸ روستا وارد جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل شد؛ در آن روز شماری از یهودیان مسلح با سلاح‌های خودکار و تفنگ استن به روستا حمله کردند اما مدافعان روستا آنان را عقب راندند.

المنشیه در ۱۴ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات بن عامی به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد. یکی از اهالی روستا به یاد آورده‌است که حمله سحرگاهی از تپه مشرف بر روستا آغاز شد و ساکنان «در حالی که گلوله‌ها بالای سرشان می‌غرید» به سمت شرق گریختند «زیرا همه سوی‌های دیگر در محاصره بود». هنگامی که برای بردن اجساد بازگشتند، روستا را پر از مین یافتند. یکی از اهالی سابق گفته‌است که پدرش نزدیک به ده روز پس از حمله به المنشیه بازگشت و آن را با خاک یکسان شده یافت. در ۱۶ ژوئن ۱۹۴۸ داوید بن گوریون از المنشیه به عنوان یکی از روستاهایی یاد کرد که اسرائیل آن‌ها را ویران کرده بود.

پس از جنگ این منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد. دو شهرک جدید شومرات و بوستان هگلیل در سال ۱۹۴۸ بر زمین‌های روستا در شمال محل آن بنا شدند و اکنون محل روستا بخشی از شهر عکا است.

### سرنوشت ساکنان
ساکنان المنشیه پس از آوارگی پراکنده شدند. شماری از آنان در روستاهای فلسطینی داخل اسرائیل مانند مکر و جدیده، کفریاسیف و ترشیحا ماندگار شدند و گروهی دیگر به اردوگاه‌های آوارگان از جمله عین الحلوه و اردوگاه یرموک پناه بردند.

### بقایای روستا
مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ سازه‌های باقی‌مانده بر زمین روستا را چنین توصیف کرده‌است: «آرامگاه بهائی، مسجد، مدرسه اسلامی یتیمان و چند خانه هنوز پابرجاست؛ بقیه روستا از میان رفته‌است. آرامگاه ساختمانی زیبا و گنبددار است که دیوار جلویی و ورودی قوسی آن با ستون‌های سنگی برجسته قاب‌بندی شده‌است. مسجد سازه‌ای سنگی با گنبد و سقف‌های طاقی است که به خانه مسکونی خانواده‌ای یهودی تبدیل شده‌است. مدرسه اسلامی یتیمان نیز مسکونی است. گورستان هنوز پیداست اما نگهداری نمی‌شود؛ سنگ‌گوری دارد با کتیبه‌ای به ترکی متعلق به سده هجدهم. آب‌راه الباشا که از بلوک‌های سنگی ساخته شده هنوز وجود دارد اما کار نمی‌کند و قنات آب نیز به همین ترتیب.»

اندرو پیترسن، باستان‌شناس متخصص در معماری اسلامی، در سال ۱۹۹۴ از المنشیه دیدن کرد. او دریافت که مسجد و آرامگاه ابوعتبی هنوز برپاست هرچند از ۱۹۴۸ به مجموعه مسکونی تبدیل شده بود. اتاق نماز به اتاق نشیمن تغییر کاربری داده بود. کتیبه‌ای دو بخشی بالای درِ ورودی اتاقک گنبدداری که آرامگاه را در خود جای داده بود دیده می‌شد. تاریخ ۱۱۴۰ هجری (۱۷۲۷–۱۷۲۸ میلادی) در بخش بالایی هنوز خوانا بود و بخش پایینی با خط تزیینی درشت‌تر ممکن بود متعلق به دوره‌ای پیش‌تر و شاید دوران سلطنت ممالیک باشد. در روایت‌های محلی ابوعتبی جنگاور مسلمانی از دوران جنگ‌های صلیبی شمرده می‌شود که در محاصره عکا کشته شده‌است.

بر پایه منبع عربی، پس از ۱۹۴۸ بر ویرانه‌های روستا دانشکده جلیل غربی در سال ۱۹۷۲ ساخته شد و مسجد روستا همچنان پابرجاست اما بسته‌است و در گذشته دستخوش بی‌حرمتی و تلاش‌هایی برای آتش‌زدن و ویرانی شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* المنشیه در پایگاه Palestine Remembered
* المنشیه (عکا) در ذاکرات
* مقام شیخ ابوعتبی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ناحیه عکا
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۳ (میلادی) در سلطنت مملوک (مصر)
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین