ساذج نصار

**ساذِج نَصّار** (۱۹۰۰ – ۱۹۷۰) روزنامه‌نگار و فعال سیاسی فلسطینی و پیشگام حقوق زنان بود. او در شهر حیفا از خانواده بهاءالله زاده شد و نوۀ بهاءالله بود. فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۲۳ آغاز کرد. او به‌سبب همکاری‌اش با همسرش، نجیب نصّار، در روزنامهٔ *[[w:en:Al-Karmil (newspaper)|الکَرمِل]]* و نیز به‌عنوان نخستین زن فلسطینی که در دوران قیمومت بریتانیا به‌عنوان یک زندانی سیاسی بازداشت شد، شناخته می‌شود.

## زندگی و پیشه
ساذج نصّار با نام ساذج بدیع‌الله بهائی در سال ۱۹۰۰ در شهر حیفا، سنجق عکا، ولایت بیروت، امپراتوری عثمانی زاده شد. پدربزرگ او بهاءالله، بنیان‌گذار آیین بهائی، و پدرش میرزا بدیع‌الله افندی (۱۸۶۷ – ۱۹۵۰) از اهالی عکا، یکی از پسران او بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدرسهٔ راهبات الناصرة در حیفا به پایان رساند. او به چهار زبان مسلط بود.

### روزنامه‌نگاری
فعالیت حرفه‌ای نصّار از سال ۱۹۲۳ با نگارش مقالات در روزنامهٔ  *الکرمل*  آغاز شد؛ روزنامه‌ای که همسرش، نجیب نصّار، در سال ۱۹۰۸ در حیفا بنیان نهاده بود. او بعدها در کنار همسرش در تحریر و مدیریت این روزنامه مشارکت فعال داشت. در سال ۱۹۲۶، نصّار بخشی با عنوان «بخش زنان» را در روزنامهٔ *الکرمل* راه‌اندازی کرد و سردبیری آن را بر عهده گرفت که به موضوعات اجتماعی از دیدگاه زنان و مردان می‌پرداخت. در سال ۱۹۳۲ نیز دو ستون ثابت ـ یکی ویژه مسائل زنان و دیگری اجتماعی ـ در این روزنامه داشت.

مقالات او دربارهٔ وضعیت زنان فلسطینی به روحیهٔ اصلاح‌طلبانه و آزادی‌خواهانه شناخته می‌شد. نصّار مادران را به تربیت فرزندان بر اساس برابری دختر و پسر فرا می‌خواند، از آموزش و اشتغال زنان حمایت می‌کرد و به نقد نابسامانی‌های اجتماعی رایج می‌پرداخت. او همچنین زنان فلسطینی را به مشارکت در فعالیت سیاسی و مقابله با نفوذ استعمار بریتانیا و صهیونیسم تشویق می‌کرد.نصّار همچنین از نقش زنان در مقاومت در برابر خشونت استعمارگرانه دفاع می‌کرد. او در اواخر دههٔ ۱۹۲۰ استدلال می‌کرد که: «شما مسئولید. بله، شما بانوان عرب فلسطینی، مسلمان و مسیحی، شما مسئول حفظ یکپارچگی وطن و عربی نگه‌داشتن فلسطین هستید؛ همان‌گونه که تاکنون بوده است. هر زن، روح همکاری میان فرزندان عرب را در دل‌های فرزندان خود خواهد پراکند.»الن فلیشمان کار روزنامه‌نگاری نصّار را میان سال‌های ۱۹۲۶ تا ۱۹۳۳ نوعی «رسانهٔ تک‌نفره» توصیف می‌کند که در آن طیفی گسترده از موضوعات محلی، منطقه‌ای و جهانی پوشش داده می‌شد.

ساذج نصار در هر رویداد سیاسی یا نظامی، سرمقاله‌ای می‌نوشت که در آن زنان را فرا می‌خواند، از آنان دفاع می‌کرد، اعتراض می‌نمود و به بسیج‌شان می‌پرداخت.  او در ضمیمهٔ روزنامهٔ «الکرمل» که سردبیری آن را بر عهده داشت، مقالات بسیاری منتشر کرد. این ضمیمه ویژهٔ زنان بود و شامل نوشته‌هایی به قلم نویسندگان زن، به‌ویژه خودش، پاسخ به نامه‌های خوانندگان همراه با شرح و تفسیر، بازنشر خبرهایی از روزنامه‌های غربی مانند «دیلی تلگراف»، و گاه نقل گفته‌ها یا داستان‌هایی دربارهٔ زنان می‌شد. محتوای کلی این ضمیمه رویکردی اصلاح‌طلبانه و نهضتی داشت و با هدف ارتقای آگاهی زنان نسبت به جایگاه، هویت و مسائل آنان منتشر می‌شد. ساذج نصار در این نوشته‌ها، در کنار پرداختن به مسائل اجتماعی، بر موضوعات سیاسی و آزادی‌خواهانه نیز تأکید می‌کرد و بر مشارکت فعال زنان در عرصه‌های عمومی و دفاع از کرامت جامعه تأکید داشت.  از جمله، در مقالهٔ او در ضمیمهٔ  زنان با عنوان «به بانوان فلسطینی» نوشت:

در مواضعی دیگر، ساذج نصار زنان عرب را فرامی‌خواند که به تجربهٔ زنان غربی بنگرند؛ نه در خوراک و پوشاک، بلکه در کار، جدیت و کوشش، و از تجربه‌های آنان بهره بگیرند. او همچنین از کنش‌های ملیِ زنان در دههٔ ۱۹۲۰ تمجید کرد، از جمله تظاهرات و تحصن‌ها در برابر کمیسر عالی، کارزارهای گردآوری کمک‌های مالی، تحریم کالاهای دشمن و دیگر انجمن‌هایی که زنان بنیان نهادند و از طریق آن‌ها جنبش ملی فلسطینی را پشتیبانی کردند. او همچنین زنان را به کار، تولید و استقلال اقتصادی تشویق می‌کرد و بر آموختن حرفه‌ها و مهارت‌های گوناگون تأکید داشت. به گفتۀ نوار ثابت، پژوهشگر و سردبیر در مرکز تحقیقات عربی و مطالعات بنیادی، اگرچه از نگاه معاصر ممکن است فعالیت‌های او در چارچوب فمینیسم دسته‌بندی شود، اما مفاهیم فمینیستی آن زمان هنوز به شکل امروزی خود شکل نگرفته بود: «ساذج از خلال نوشته‌هایش موضعی زنانه و پیشرو شکل داد که بر ضرورت ارتقای وضعیت زنان فلسطینی استوار بود؛ نه از راه پرداختن به مسائل فراملی و جدا از بافت فرهنگی، بلکه با تمرکز عمیق بر مسئلهٔ ملیِ محلی، به‌عنوان مسئله‌ای که هم مسئلهٔ زنان است و هم مسئلهٔ مردان، و با تکیه بر زمینهٔ فرهنگی بومی، نه گسست از آن.»

### فعالیت سیاسی
نصّار افزون بر کار مطبوعاتی، از فعالان اولیهٔ سازمان‌دهی زنان فلسطینی به‌شمار می‌رفت. او در سال ۱۹۳۰ همراه با مریم الخلیل عويضة و گروهی از زنان، جمعیت اتحاد زنان عرب را در حیفا بنیان گذاشت؛نهادی که در اعتصاب عمومی ۱۹۳۶ و تظاهرات زنان نقش برجسته‌ای داشت.نصّار در جریان آن، در تظاهرات گروه شرکت داشت. او بر اهمیت سازمان‌دهی زنان روستایی و سهمی که می‌توانستند در مبارزهٔ ملی ایفا کنند، تأکید داشت. با وجود تلاش‌هایش، در سازمان‌دهی پایدار زنان کشاورز در منطقهٔ بیسان موفقیت چندانی به دست نیاورد.او همچنین عضو «جمعیت نهضتِ دختران» بود که در سال ۱۹۳۳ تأسیس شد.

ساذج نصار به نوشتن می‌پرداخت، سخنرانی می‌کرد، تظاهرات را رهبری می‌کرد و در کنفرانس‌ها حضور می‌یافت. در چندین همایش زنان عرب شرکت کرد. در اکتبر ۱۹۳۸، به «کنفرانس زنان شرقی برای دفاع از فلسطین» در قاهره دعوت شد که به میزبانی اتحادیه فمینیستی مصر و توسط بنیان‌گذار آن، هدی شعراوی برگزار شد.اتحادیه فمینیستی مصر که در سال ۱۹۲۳ تأسیس شده بود، با هدف ایجاد برابری جنسیتی در مصر و نیز ارتباط میان سازمان‌ها و فعالان فمینیست در سراسر جهان عرب فعالیت می‌کرد. این کنفرانس خواستار پایان قیمومت بریتانیا و تشکیل دولت مستقل دمکراتیک فلسطین بود. نصّار به‌عنوان دبیر دفتر کنفرانس انتخاب شد. هیئت زنان فلسطینی در این کنفرانس با ایراد سخنرانی‌هایی دربارهٔ اتحاد میان عرب‌ها و اهمیت اقدام جمعی در مقابله با استعمار مشارکت کرد.

در سال ۱۹۴۴، نصّار در «کنگرهٔ عمومی زنان عرب» شرکت کرد، کنفرانسی دیگر که توسط اتحاد فمینیستی مصر برگزار شد. این کنفرانس در خانه اپرای قاهره برگزار گردید. نصّار در این نشست سخنرانی کرد و از حاضران خواست تا پیش از آن‌که فرصت از دست برود، اقدامات عملی برای نجات فلسطین انجام دهند.

#### بازداشت سیاسی
در اواخر سال ۱۹۳۸، نصّار توسط مقامات قیمومت بریتانیا بازداشت شد. او به اتهام تأمین سلاح برای نیروهای مقاومت فلسطینی محاکمه شد. سایر زنان فلسطینی نیز به پنهان کردن سلاح در خودروها و خانه‌های خود متهم شده بودند.نصّار نخستین زن فلسطینی بود که به‌عنوان زندانی سیاسی توسط مقامات قیمومت بریتانیا بازداشت شد، و نخستین زن فلسطینی بود که در دوران قیمومت بریتانیا به‌سبب فعالیت‌های ملی‌گرایانه بازداشت شد.از مارس ۱۹۳۹، او تحت بازداشت اداری طبق قوانین اضطراری دفاع نگهداری شد.او به مدت یازده ماه در زندان بیت‌لحم زندانی بود.همسرش، نجیب، بخشی از کمپین محلی و بین‌المللی برای آزادی نصّار بود و در نامه‌ای نوشت که اگر روزنامهٔ او جایگاهش را در تاریخ تثبیت نکند، رابطهٔ او با همسرش این جایگاه را رقم خواهد زد.

### ادامهٔ روزنامه‌نگاری و فعالیت‌ها
او فعالیت خود را در الکرمل تا سال ۱۹۴۴ ادامه داد؛ سالی که مقامات قیمومت بریتانیا این روزنامه را تحت شرایط حکومت نظامی به‌طور دائم تعطیل کردند.

پس از نکبت ۱۹۴۸، ساذج نصّار  پس از درگذشتِ همسرش در  ۱۲ مارس ۱۹۴۸ و به خاک‌سپاری او در ناصره، همراه با پسرش فاروق که در عرصهٔ روزنامه‌نگاری فعالیت داشت، به لبنان مهاجرت کرد.او فعالیت مطبوعاتی خود را در روزنامه‌های لبنانی و سوری ادامه داد. مجموعه‌ای از مقالات دربارهٔ اوضاع فلسطین در روزنامهٔ  *الیوم*  منتشر کرد.  سپس به سوریه مهاجرت کرد و مقالاتش را در مطبوعات سوری، ازج مله روزنامه *القبس*، به چاپ رساند.

## درگذشت
ساذج نصّار در سال ۱۹۷۰ در دمشق درگذشت و در همان‌جا به خاک سپرده شد.

## زندگی شخصی
او در سال ۱۹۲۷ با نجیب نصّار، که پیش‌تر معلم زبان عربی‌اش بود، ازدواج کرد. نجیب سی سال از او بزرگ‌تر بود و این دومین ازدواجش به‌شمار می‌رفت. این زوج یک پسر به نام فاروق داشتند.  

## میراث
از ساذج نصّار در کتاب الن فلیشمان، ملت و زنان نوین آن: جنبش زنان فلسطین ۱۹۲۰–۱۹۴۸ (۲۰۰۳) یاد شده است. او همچنین در کتاب *شکافی در زمان: سفر با عموی عثمانی‌ام* (۲۰۱۱) نوشتهٔ رجاء شحاده حضور دارد.شحاده از نوادگان نجیب نصّار، همسر ساذج، است و این کتاب زندگی نجیب را دنبال می‌کند.

در سال ۲۰۲۰، موزهٔ فلسطین نمایشی با عنوان صاحب الکرمل، الهام‌گرفته از زندگی همسرش نجیب نصّار، تولید کرد.به دلیل همه‌گیری کووید-۱۹، این نمایش ضبط شد و ویدئوی آن به مخاطبان جهانی رسید.

در سال ۲۰۲۲، وبگاه *[[میدل ایست آی]]* گزارشی تصویری با عنوان «به‌روایت تصویر: زنان فلسطینی و مقاومت ضد استعماری در دهه ۱۹۳۰» منتشر کرد که در آن به فعالیت‌های زنان مبارز فلسطینی، از جمله نصّار، پرداخته شده بود و او را «یکی از برجسته‌ترین فمینیست‌های فلسطینی» توصیف کرد.

## منابع

رده:زادگان ۱۹۰۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:اهالی حیفا
رده:روزنامه‌نگاران زن اهل فلسطین
رده:عرب‌های امپراتوری عثمانی
رده:عرب‌ها در قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:افراد فلسطینی ایرانی‌تبار
رده:زندانیان و بازداشت‌شدگان اهل فلسطین
رده:روزنامه‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل فلسطین
رده:فمینیست‌های اهل فلسطین
رده:فلسطینی‌های مهاجر به لبنان
رده:فلسطینی‌های مهاجر به سوریه
رده:جستارنویسان اهل فلسطین
رده:بهائیان اهل فلسطین
رده:فعالان زن اهل فلسطین
رده:مخالفان صهیونیسم اهل فلسطین
رده:اهالی ولایت بیروت
رده:زندانیان سیاسی
رده:ملی‌گرایان عرب اهل فلسطین
رده:خانواده بهاءالله