جنبش بتار

**جنبش بتار** (به عبری: ) یک جنبش جوانان صهیونیست تجدیدنظرطلب است که در سال ۱۹۲۳ در ریگا، لتونی، به دست ولادیمیر (زئو) ژابوتینسکی بنیان‌گذاری شد. این جنبش از جمله چندین جنبش جوانان راست‌گرا بود که در آن دوران پدید آمدند و یونیفرم‌ها و سلام‌های ویژه‌ای را تحت تأثیر فاشیسم برگرفتند. نام بتار هم به دژ بتار، آخرین استحکامات یهودی که در جریان شورش بارکوخبا سقوط کرد، و هم به سرواژه «بریت یوسف ترومپلدور» (اتحاد یوسف ترومپلدور) اشاره دارد.

بتار در طول جنگ جهانی دوم منبع سربازگیری هم برای هنگ‌های یهودی متحد بریتانیا و هم برای گروه‌های یهودی مبارز با بریتانیا در فلسطین تحت قیمومت بود. این جنبش پیوند نزدیکی با حزب لیکود و سازمان شبه‌نظامی ایرگون داشت. شماری از برجسته‌ترین سیاست‌مداران اسرائیل در جوانی عضو بتار بودند، از جمله نخست‌وزیران مناخم بگین، اسحاق شامیر و ایهود اولمرت. در آغاز سده بیست‌ویکم بتار نزدیک به ۲۱ هزار عضو در سراسر جهان داشت.

## ریشه‌شناسی نام
نام بتار (به عبری: ) هم به دژ بتار، آخرین دژ یهودی که در شورش بارکوخبا سقوط کرد، و هم به سرنام عبری سازمان یعنی «بریت یوسف ترومپلدور» (به عبری: ، «اتحاد یوسف ترومپلدور») بازمی‌گردد که به یاد یوسف ترومپلدور نام‌گذاری شده‌است. هرچند نام ترومپلدور در عبری به‌درستی با حرف «طت» (به عبری: ) نوشته می‌شود، در این سرنام با حرف «تاو» (به عبری: ) نوشته شد تا مخفف مورد نظر به دست آید.

## پیشینه

### بنیان‌گذاری
زیو ژابوتینسکی در زمستان ۱۹۲۳ در جریان سفر سخنرانی خود به ریگا رفت و در نشستی با جوانان یهودی که  ترتیب داده بود، از حملات عربی به شهرک تل حای و دیگر شهرک‌های یهودی در جلیل سخن گفت. ژابوتینسکی بر این باور بود که این رویدادها تهدیدهای جدی برای یهودیان فلسطین هستند و تنها با بازآفرینی دولت باستانی یهودی در سراسر فلسطین و اردن می‌توان به آن‌ها پاسخ داد؛ این فلسفه بنیادین صهیونیسم تجدیدنظرطلب بود. اندکی پس از ترک ریگا توسط ژابوتینسکی، چند دانشجوی یهودی الهام‌گرفته از سخنان او «اتحاد ترومپلدور» را بنیان نهادند و آرون پروپس را به ریاست آن برگزیدند.

ژابوتینسکی پیشنهاد کرد که بتار برای پرورش نسل تازه‌ای از یهودیان آموزش‌دیده در آرمان‌های ملی‌گرایانه و آماده برای کنش نظامی ایجاد شود. در سال ۱۹۳۱ ژابوتینسکی در نخستین کنگره جهانی بتار در دانتسیگ به عنوان «روش بتار» (رئیس بتار) برگزیده شد.

یوسف ترومپلدور، رهبر شهرک‌نشینان یهودی که در تل حای در سال ۱۹۲۰ کشته شدند، الگوی اصلی بتار بود. او مردی معلول و یک‌دست بود که مردمانش را در دفاع بی‌ثمر از شهرک رهبری کرد و بنا بر روایت‌ها با این سخن درگذشت: «اشکالی ندارد، مردن برای سرزمین‌مان نیکوست».

### گسترش در اروپا

با وجود مخالفت یهودیان صهیونیست و غیرصهیونیست، بتار به‌سرعت پیروان فراوانی در لهستان، فلسطین، لتونی، لیتوانی، اتریش، چکوسلواکی، آلمان و جاهای دیگر یافت. بتار به‌ویژه در لهستان که در آن زمان بزرگ‌ترین جمعیت یهودی اروپا را داشت، بسیار موفق بود. در سال ۱۹۳۴ لهستان ۴۰ هزار نفر از ۷۰ هزار عضو بتار را در خود جای داده بود. کنش‌های روزمره بتار در ورشو شامل تمرین‌های نظامی، آموزش زبان عبری و تشویق به یادگیری انگلیسی بود. گروه‌های شبه‌نظامی سازمان‌دهی‌شده توسط بتار لهستان به دفاع در برابر حملات گروه یهودستیز اونار (ONR) کمک می‌کردند. دولت لهستان میان‌دوجنگ نیز در آموزش نظامی بتار یاری رساند.

در سال ۱۹۳۴ بتار یک آکادمی دریانوردی در چیویتاوکیا در ایتالیای فاشیست تأسیس کرد. این مدرسه رسماً زیر نظر نیکولا فوسکو بود ولی مدیر واقعی آن یرمیاهو هالپرین بود. دانشجویان آن از اروپا، فلسطین و آفریقای جنوبی می‌آمدند.

### مهاجرت غیرقانونی به فلسطین
از ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۴ بتار به مهاجرت گسترده یهودیان به فلسطین بر خلاف سهمیه‌های مهاجرتی قیمومت بریتانیا یاری رساند؛ سهمیه‌هایی که با وجود موج پناهندگان از آزار و کشتار نازی‌ها افزایش نیافته بودند. در مجموع، بتار به‌گفته یکی از سازمان‌دهندگانش، ویلیام آر. پرل، در قاچاق حدود ۴۰ هزار یهودی به فلسطین نقش داشت.

### بتار در جنگ جهانی دوم
در دوران جنگ جهانی دوم اعضای بتار از جمله افسران پیشین ارتش لهستان، اتحاد نظامی یهودی (ژیدوفسکی زویونزک وویسکووی، ŻZW) را بنیان نهادند که در خیزش گتوی ورشو جنگید. مردخای آنیلویچ، رهبر گروه عمده دیگر قیام یعنی سازمان رزم یهودیان (ŻOB) نیز آموزش نظامی خود را در بتار فراگرفته بود. او در سال ۱۹۳۸ دبیر شعبه برجسته بتار ورشو بود و سپس بتار را ترک کرد و به رهبری گروه صهیونیست چپ‌گرای هشومر هتسعیر در ورشو رسید.

در تابستان ۱۹۴۱ یولک (یوئل/یاکوب) برانت، رهبر بتار از خوژوف که خویشاوند ساموئل برانت رئیس یودن‌رات خروبیشوو بود، ترتیب کار چند صد عضو بتار از گتوی ورشو را در مزارع محلی داد. بیشتر جوانان بتار در بهار ۱۹۴۲ همراه با جمعیت یهودی محلی کشته شدند، ولی شماری به گتو بازگشتند و بعدها در قیام گتوی ورشو در صفوف ŻZW شرکت کردند. برانت از یک قطار مقصد اردوگاه مرگ سوبیبور گریخت اما توسط کشاورزان محلی لو رفت و به گشتاپوی خروبیشوو تحویل داده شد. در اواخر ۱۹۴۲ یا آغاز ۱۹۴۳ توسط افسر گشتاپو ابنر به ضرب گلوله کشته شد.

جنگجویان یهودی به رهبری یوسف گلازمن، رئیس بتار لیتوانی، در جنگل‌های اطراف ویلنیوس در کنار پارتیزان‌های لیتوانیایی با نازی‌ها جنگیدند. «سرود پارتیزان‌ها» که سرود یادبود بازماندگان هولوکاست در روز یادبود هولوکاست و شجاعت است، به یاد گلازمن سروده شد.

### پیوند با ایرگون
در سال ۱۹۳۸ داوید رازیئل رهبری هم بتار و هم ایرگون (اتصل) را بر عهده گرفت. سرود ایرگون بند سوم و پایانی سرود بتار بود. رازیئل اندکی پس از آغاز جنگ جهانی دوم در جریان مأموریت خرابکاری ناموفق بریتانیا در منطقه حبانیه در استان انبار عراق کشته شد.

شگردهای ائتلاف ایرگون-بتار با سیاست خویشتن‌داری نهاد صهیونیستی رسمی در واکنش به حملات عربی در تضاد بود. ایرگون از نظر سازمانی از بتار جدا ماند ولی همکاری نزدیکی با آن در فلسطین و سراسر جهان داشت، به‌ویژه در زمینه مهاجرت غیرقانونی.

با آغاز جنگ جهانی دوم، رازیئل و ژابوتینسکی آتش‌بسی بی‌قیدوشرط در برابر بریتانیا اعلام کردند زیرا بریتانیا و صهیونیست‌ها دشمن مشترکی در آلمان داشتند. معاون رازیئل، آوراهام «یائیر» استرن، از ایرگون جدا شد و گروه استرن را تشکیل داد که بعدها لحی (لوحمی حروت ییسرائل) نامیده شد و به حمله به اهداف بریتانیایی ادامه داد. بخش‌های تندرو بتار به لحی پیوستند ولی بیشتر اعضا با ایرگون ماندند.

### پس از تأسیس اسرائیل

مناخم بگین که پیش از جنگ جهانی دوم ریاست بتار لهستان را برعهده داشت، در پایان جنگ به فلسطین رسید و فرماندهی هم بتار فلسطین و هم ایرگون را به دست گرفت. او دو سازمان را در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل رهبری کرد. بتار و ایرگون از نظر نیروی انسانی و رهبری درهم‌تنیده باقی ماندند؛ در مقابل هاگانا، سازمان دفاعی رسمی آژانس یهودی، و شاخه نظامی آن پالماخ عملاً هیچ عضو بتاری نداشتند.

اعضای بتار همچنین در تأسیس نیروی دریایی اسرائیل نقش داشتند. نخستین هواپیمای اسرائیلی توسط اری ژابوتینسکی، پسر زئو ژابوتینسکی و عضو هیئت اجرایی جهانی بتار، به فلسطین پرواز داده شد.

بسیاری از برجسته‌ترین محافظه‌کاران اسرائیل از «فارغ‌التحصیلان» بتار بودند، از جمله نخست‌وزیران مناخم بگین، اسحاق شامیر و ایهود اولمرت و وزیر دفاع پیشین موشه آرنس. تسیپی لیونی از لیکود/کادیما نیز در جوانی عضو بتار بود. دنی دانون نیز از اعضای بتار و رهبر پیشین سازمان جهانی بتار بوده‌است.

## دفاع از بیت‌المقدس
### نوازندگان شوفار در دیوار ندبه (۱۹۳۰–۱۹۴۸)
پس از آشوب‌های ۱۹۲۹ فلسطین و سخت‌تر شدن نظارت بریتانیا بر دیوار ندبه، نواختن شوفار در آنجا ممنوع شد. در سال‌های پس از آن، هر ساله در پایان یوم کیپور جوانان بتار به‌صورت مخفیانه شوفاری را به نزدیکی دیوار می‌بردند و «تکیعا گدولا» را به صدا درمی‌آوردند. شرکت‌کنندگان دستگیرشده ماه‌ها در شرایط سختی زندانی می‌شدند.

### گردان دیوار (۱۹۳۷–۱۹۳۸)

در بحبوحه ناآرامی‌های ۱۹۳۶–۱۹۳۹ و پس از خشونت‌های تازه در بیت‌المقدس در ۱۹۳۷، یگانی از بتار به نام «پلوگات هکوتل» (گردان دیوار) برای حفظ حضور منظم در شهر قدیم تشکیل شد. این یگان وظیفه تقویت امنیت محله یهودی و همراهی نمازگزاران به سوی دیوار ندبه را برعهده داشت. در ۳۱ اکتبر ۱۹۳۷ یک زائر یهودی هنگام بازگشت از نماز در دیوار کشته شد. مقامات بریتانیایی سرانجام در تابستان ۱۹۳۸ ستاد فرماندهی این یگان را بستند.

موزه «بیت پلوگات هکوتل» در محله یهودی شهر قدیم بیت‌المقدس در ساختمانی قرار دارد که ستاد این یگان در دوره قیمومت بوده‌است. این موزه در ۱۵ مه ۲۰۱۸ با حضور رئیس‌جمهور روون ریولین بازگشایی شد.

## انشعاب ۱۹۳۱ و تأسیس ایرگون
پس از کشتارهای ۱۹۲۹ اختلاف‌های درونی دربارهٔ آموزه و سازمان‌دهی هاگانا شدت گرفت. در سال ۱۹۳۱ گروهی از افسران و رزمندگان از هاگانا جدا شدند و سازمانی شورشی به نام «هاگانا بت» بنیان نهادند که سپس نام ایرگون تسوای لئومی (سازمان نظامی ملی) را برگزید. نیروهای ایرگون با نوآموزان بتار تقویت شدند.

## کنش‌های منطقه‌ای
### آفریقای جنوبی
بتار آفریقای جنوبی زمانی یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های جوانان در آن کشور بود و ستاد آن در ژوهانسبورگ قرار داشت. این شاخه هر دسامبر اردوگاه تابستانی سه‌هفته‌ای و برنامه‌های سالانه اعزام جوانان به اسرائیل برگزار می‌کرد، اما اندازه آن به‌مرور بسیار کاهش یافت زیرا بسیاری از اعضایش برای همیشه به اسرائیل مهاجرت کردند.

### تونس
بتار در تونس نیز فعال بود و چندین نشریه منتشر می‌کرد، از جمله *دفترهای بتار* (به فرانسوی: ).

### استرالیا
بتار استرالیا جنبشی پویا با شعبه‌هایی در ملبورن، سیدنی و کوئینزلند است. بتار استرالیا نخست در ملبورن پایه‌گذاری شد. در سال ۱۹۴۸ اعضای بتار از هاربین (چین) و دیگر نقاط، بتار را در ملبورن بازسازی کردند تا به بازماندگان بسیار هولوکاست یاری رسانند. در سال ۱۹۵۳ بتار به سیدنی گسترش یافت.

بتار در پیشگام کنشگری یهودی در استرالیا بوده‌است. در سال ۱۹۵۲ اعضای بتار استرالیا در جریان کنسرت پیانیست آلمانی والتر گیسکینگ که به هواداری از نازی‌ها متهم بود، در ملبورن کبوتر و بمب بدبو رها کردند. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ بتار پیشرو اعتراضات جامعه یهودی سیدنی به نفع یهودیان شوروی بود و در تظاهرات بیرون کنسولگری شوروی در خیابان ترلاونی وولاهارا هر پسح شرکت می‌کرد. بتار همچنین علیه بازدید ادوارد شواردنادزه وزیر خارجه شوروی از کانبرا و سیدنی اعتراض کرد.

### بریتانیا
بتار بریتانیا در اواخر دهه ۱۹۳۰ وجود داشت اما با تأسیس دولت اسرائیل از کار افتاد. احیای آن در سال ۱۹۷۴ با تلاش الی جوزف آغاز شد. شعبه‌هایی در نقاط مختلف لندن بزرگ و جاهای دیگر گشوده شد و کنش‌های آموزشی و فرهنگی و تظاهرات دربارهٔ یهودیان شوروی و یهودیان سرزمین‌های عربی برگزار گردید.

از ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ تظاهرات ضدصهیونیستی و تحریمی هر هفته بیرون فروشگاه مارکس اند اسپنسر در خیابان آکسفورد لندن برگزار می‌شد و بتار و تاگار بریتانیا در آن دوره ضدتظاهرات هفتگی حامی اسرائیل سازمان‌دهی و رهبری کردند.

بتار در سال ۲۰۰۴ وضعیت خیریه ثبت‌شده خود را در بریتانیا از دست داد؛ کمیسیون خیریه انگلستان و ولز اعلام کرد که بتار «به نظر می‌رسد هدف سیاسی دارد نه هدف خیریه».

### ایالات متحده و آلمان
در ژوئن ۲۰۲۳ شاخه‌ای از بتار در ایالات متحده بازتأسیس شد و در تابستان ۲۰۲۴ شاخه‌ای در آلمان پدید آمد.

## جنجال‌ها
### پیوند با کهانیسم و تروریسم صهیونیستی
جنبش بتار با جنجال‌هایی دربارهٔ پشتیبانی از تروریسم صهیونیستی و کهانیسم—جنبشی که خواهان جداسازی غیریهودیان است—روبه‌رو بوده‌است.

### فهرست سیاه اتحادیه ضدافترا
روزنامه هاآرتص بتار را سازمانی وابسته به حزب لیکود بنیامین نتانیاهو می‌خواند. اتحادیه ضدافترا بتار آمریکا را به عنوان گروه نفرت در فهرست سیاه خود قرار داده و به پایگاه داده‌های افراط‌گرایی خود افزوده‌است به دلیل «در آغوش گرفتن اسلام‌هراسی و آزار مسلمانان».

### بازرسی نیویورک و تعطیلی
در سال ۲۰۲۵ بازرسی در ایالت نیویورک آغاز شد. در ژانویه ۲۰۲۶ دادستان کل لتیشیا جیمز اعلام کرد که بتار «کارزار خشونت، آزار و ارعاب علیه شهروندان عرب، مسلمان و یهودی نیویورکی» به راه انداخته و مسئول «چندین مورد ارعاب فیزیکی و ضرب‌وشتم» بوده‌است و بتار ناگزیر شد همه کنش‌هایش را در ایالت نیویورک متوقف کند.

## فدراسیون ورزشی
فدراسیون ورزشی بتار در سال ۱۹۲۴ بنیان‌گذاری شد. باشگاه‌های این فدراسیون گرایش سیاسی راست‌گرا دارند و بسیاری نام «بتار» را در عنوان خود دارند که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها بیتار اورشلیم است.

## اعضای سرشناس
نخست‌وزیران مناخم بگین، اسحاق شامیر و پدر ایهود اولمرت عضو بتار بودند، همچنین وزیر دفاع پیشین موشه آرنس. تسیپی لیونی و دنی دانون از دیگر سیاستمداران اسرائیلی‌اند که در بتار فعال بوده‌اند. نماینده پارلمان فرانسه مه‌یر حبیب نیز در بتار فعال بود.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی بتار جهانی

رده:سازمان‌های ضدکمونیستی
رده:زیو جابوتینسکی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۳ (میلادی) در لتونی
رده:صهیونیسم در اروپا