مقدس‌ترین اماکن در اسلام

[بندانگشتی|زائران در حال طواف [کعبه در *[[مسجدالحرام]]* (مقدس‌ترین مکان) در طول *[[حج]]* در شهر مقدس مکه، عربستان سعودی ]]
مقدس‌ترین مکان‌های اسلامی در خاورمیانه واقع شده‌اند. در حالی که اهمیت اکثر مکان‌ها معمولاً بسته به مذاهب اسلامی متفاوت است، در تمام شاخه‌های اصلی این دین اجماع وجود دارد که سه شهر را به ترتیب نزولی دارای بالاترین درجه تقدس می‌دانند: مکه، مدینه و اورشلیم. مسجدالحرام در مکه (شامل کعبه)، مسجدالنبی در مدینه و مسجدالاقصی در اورشلیم همگی توسط مسلمانان به عنوان مکان‌هایی با اهمیت بسیار مورد احترام هستند.

در سرزمین شام، هم مسجد اموی در شهر دمشق و هم مسجد ابراهیمی در شهر هبرون، به عنوان چهارمین و پنجمین مکان مقدس اسلامی برای مسلمانان سنی، اهمیت قابل توجهی داشته‌اند.

پس از توافق بر سر سه مکان نخست و دیگر مکان‌های مرتبط با اهل بیت، در تعیین مکان‌های مقدس اضافی میان مسلمانان سنی و شیعه اختلاف نظر پدید می‌آید. برای اهل‌سنت، مکان‌های مرتبط با خلفای راشدین، دیگر اصحاب پیامبر، و پیامبران کتاب مقدس از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند (← *مکان‌های مقدس در اسلام سنی*). در مقابل، برای شیعیان، مکان‌های مرتبط با امامت جایگاهی والا دارند (← *مکان‌های مقدس در اسلام شیعه*). همچنین، در چارچوب مناسک حج، بیشتر مسلمانان افزون بر کعبه، از مکان‌های منی، کوه عرفات و مزدلفه نیز زیارت به‌عمل می‌آورند.

## حجاز
حجاز منطقه‌ای در شبه‌جزیره عربستان است که مکه و مدینه در آن واقع شده‌اند. جایی است که پیامبر اسلام، حضرت محمد، در آن متولد و بزرگ شد.

دو شهر مقدس اسلام، مکه و مدینه، به‌طور سنتی با عنوان حَرَمَین شناخته می‌شوند؛ این واژه صورت تثنیهٔ «حرام» است و به معنای «دو حرم» یا «دو مکان مقدس» به‌کار می‌رود. نباید آن را با اورشلیم و الخلیل (حبرون) خلط کرد، زیرا این دو شهر نیز در دورهٔ سلطنت ممالیک با عنوان حرمین شناخته می‌شدند. نام‌گذاری دیگر برای این دو حرم شریف، حرمین طیّبین است.

### مکه
[بندانگشتی|[مسجدالحرام در مکه]]
مکه مقدس‌ترین شهر در اسلام به‌شمار می‌آید، زیرا کعبه، مقدس‌ترین مکان اسلامی، در مسجدالحرام (مسجد مقدس) واقع شده است. ورود به این شهر و حرم تنها برای مسلمانان مجاز است.

کعبه یا مسجدالحرام در مکه، مقدس‌ترین مکان مقدس اسلام و قبله مسلمانان است، *بیت‌المعمور را که* از نظر معنوی بر فراز کعبه قرار دارد، در بر می‌گیرد. مقام ابراهیم، حجر اسماعیل و حجرالاسود که در بهشت به آدم و حوا تعلق داشتند، در آن قرار دارند. طبق روایات اسلامی، این بنا ابتدا توسط حضرت آدم، اولین پیامبر، پس از طوفان نوح ساخته شد و سپس توسط ابراهیم و پسرش اسماعیل بازسازی شد و تاکنون چندین بار بازسازی شده است.

منطقهٔ مکه، که جبل الرحمه، سرزمین منا و مزدلفه را نیز در بر می‌گیرد، در مناسک حج اهمیت ویژه‌ای دارد. حج، به‌عنوان یکی از ارکان اسلام، بر هر مسلمان بالغ و توانمند واجب است تا دست‌کم یک‌بار در طول زندگی خود آن را به‌جا آورد. حج از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانهٔ مسلمانان در جهان به‌شمار می‌رود و تنها پس از زیارت‌های گسترده به حرم امام حسین و حرم عباس بن علی در کربلا، عراق، در رتبهٔ دوم قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که شمار حاضران در سال ۲۰۱۲ به سه میلیون نفر رسید.

### مدینه
[بندانگشتی|[مسجدالنبی|مسجد النبی در مدینه]]
''مسجد النبی'' در مدینه واقع شده است و این شهر را پس از مکه، به دومین مکان مقدس در اسلام تبدیل می‌کند. مدینه آخرین محل سکونت محمد و جایی است که *قبر* (مقبره) او در آن قرار دارد. علاوه بر مسجد النبی، این شهر دارای مساجد قبا و *[[مسجد ذوقبلتین|ذوقبلتین]]* (دو قبله) است.

مسجد النبی یا *مسجد پیامبر* در مدینه، قبر حضرت محمد (ص) را در خود جای داده است. دو صحابی ، ابوبکر و عمر، نیز با حضرت محمد (ص) دفن شده‌اند. قبر عثمان در قبرستان بقیع واقع در جنوب شرقی مسجد پیامبر (ص) قرار دارد، در حالی که قبر علی در نجف است. قبر حسن (ع) نیز در بقیع است، در حالی که حسین بن علی در کربلا دفن شده است.

## شام
شام منطقه‌ای تاریخی است که شامل شهرهای اورشلیم و دمشق می‌شود.

کوه معبد اورشلیم، که به نام مسجدالاقصی شناخته می‌شود، نخستین قبلهٔ مسلمانان پیش از کعبه بود. بر اساس روایت‌ها، پیامبر اسلام، محمد (ص)، در جریان اسراء و معراج، همهٔ پیامبران و فرشتگان را در این مکان رهبری کرد؛ این مکان، محل مسجدی است که توسط سلیمان، پسر داوود و پادشاه بنی‌اسرائیل، ساخته شده بود.

مسجد الاقصی در اورشلیم، سومین مکان مقدس در اسلام است. این مکان به دلیل تاریخچه‌اش به عنوان محل عبادت بسیاری از پیامبران مانند ابراهیم، داوود، سلیمان، *الیاس و عیسی* ، مورد احترام کل جامعه مسلمانان است. این مسجد ظرفیت پذیرش ۴۰۰۰۰۰ نمازگزار را دارد. طبق روایات اسلامی، کوه معبد قبل از کعبه در مکه ، اولین *[[قبله]]* (جهت نماز) برای محمد و *[[امت|امتش]]* بوده است. مسلمانان معتقدند که محمد از مسجد الحرام در مکه برای زیارت مسجد الاقصی به آنجا برده شد، جایی که در میان پیامبران نماز خواند و سپس در یک شب در سال ۶۲۰ از سنگ بنا (که امروزه بخشی از قبه الصخره است) به آسمان‌ها برده شد.

قرآن تنها یک بار به مسجدالاقصی اشاره می‌کند، در آیهٔ ۱ سورهٔ ۱۷ (سورهٔ اسراء)، با عبارت «المسجد الأقصی» یا «مسجد الاقصی». بیشتر دانشمندان اسلامی بر این باورند که این توصیف به مسجدالاقصی اشاره دارد.

### دمشق
 مسجد اموی (چپ) و مناره عیسی (راست)مسجد اموی در دمشق اغلب به‌عنوان چهارمین مکان مقدس اسلام در نظر گرفته می‌شود. گفته می‌شود سر یحیی بن زکریا (حضرت یحیی)، که در اسلام به‌عنوان پیامبر گرامی داشته می‌شود، در یک زیارتگاه داخل این مسجد نگهداری می‌شود. همچنین یکی از تنها چهار نسخهٔ اصلی و معتبر قرآن در این مسجد قرار دارد. مسجد اموی همچنین مکانی است که مسلمانان بر این باورند عیسی در آخرالزمان بر فراز منارهٔ عیسی در این مسجد و هنگام نماز فجر بازخواهد گشت. اعتقاد بر این است که نمازهای خوانده‌شده در مسجد اموی، ارزشی برابر با نمازهای اداشده در اورشلیم دارند.

این مسجد همچنین برای مسلمانان شیعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا شامل زیارتگاه‌هایی است که به یاد حسین بن علی و اهل بیت ساخته شده‌اند و پس از نبرد کربلا، از عراق به آنجا آورده شده‌اند. علاوه بر این، این مکان جایی بود که آنها به مدت ۶۰ روز در آنجا زندانی شدند.

### هبرون
[بندانگشتی|مسجد ابراهیمی در [الخلیل]]
در باور اسلامی، الخلیل (حبرون) محل سکونت ابراهیم بود. در این شهر، حرم ابراهیم قرار دارد که محل دفن سنتی پیامبران و پیامبران زن کتاب مقدس به‌شمار می‌رود. همچنین مسجد ابراهیمی، که بر فراز این قبر بنا شده تا یاد ابراهیم را گرامی بدارد، اغلب به‌عنوان چهارمین مکان مقدس در اسلام شناخته می‌شود. مسلمانان بر این باورند که پیامبر اسلام، محمد، در جریان معراج خود از مکه به اورشلیم، به حبرون نیز رفت و بر قبر ابراهیم احترام گذاشت. در این مسجد، در یک طاقچهٔ کوچک، ردپای پای چپ قرار دارد که اعتقاد بر این است متعلق به پیامبر اسلام است.

## شبه جزیره سینا
[بندانگشتی|[مسجد|مسجدی بر فراز کوه سینا، در بخش آسیایی مصر امروزی]]
شبه جزیره سینا با پیامبران هارون (هارون) و موسی (موسی) مرتبط است. به‌طور خاص، اشارات متعددی به کوه سینا در قرآن وجود دارد، که در آن به نام‌های *«طور سینا»*، *«طور سینین»*، و *«اطور»* و *«الجبل*» (هر دو به معنای «کوه») نامیده شده است. *[[خشک‌رود (وادی)|واد]] طوی* (دره طوی) که در مجاورت آن قرار دارد، *مقدس* (مقدس) و بخشی از آن *«البقعه المبارکه»* («مکان مبارک») نامیده شده است.

## اسلام سنی
در اسلام سنی، تمامی مکان‌هایی که در احادیث پیامبر اسلام ذکر شده‌اند، برای مسلمانان سنی مقدس به‌شمار می‌روند. کعبه مقدس‌ترین مکان است و پس از آن، مسجدالنبی (مسجد پیامبر)، مجموعهٔ مسجدالاقصی و دیگر مکان‌های ذکرشده در احادیث، همچنین مسجد اموی و مسجد ابراهیمی، در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار دارند. علاوه بر این، مکان‌ها و مساجد متعددی در نقاط مختلف جهان اسلام وجود دارند که گاهی به‌عنوان چهارمین مکان مقدس اسلام یا از جملهٔ مقدس‌ترین مکان‌ها معرفی می‌شوند.
* مسجد اموی دمشق از نظر برخی، چهارمین مکان مقدس در اسلام است.
* شهر حبرون در فلسطین که غار مخپلا در آن قرار دارد، از سوی برخی به عنوان چهارمین مکان مقدس در اسلام نیز شناخته می‌شود.
* شهر قیروان، تونس، از نظر برخی، پس از مکه، مدینه و اورشلیم، چهارمین شهر مقدس اسلام محسوب می‌شود. سنت محلی بر این باور است که هفت زیارت در مسجد جامع قیروان برابر با یک زیارت در مکه است.
* شهر بخارا در ازبکستان (که با امام بخاری مرتبط است) به عنوان یک شهر مقدس در نظر گرفته می‌شود، همچنین برخی ادعا می‌کنند که چهارمین شهر مقدس در اسلام است.
* شهر هرار در اتیوپی توسط برخی به عنوان چهارمین شهر مقدس اسلام در نظر گرفته می‌شود.
* شهر شنقیط در موریتانی، که کتابخانه‌های آن حاوی نسخه‌های خطی باستانی بسیاری است، به ادعای برخی، هفتمین شهر مقدس اسلام است.

## اسلام شیعه
[بندانگشتی|مسجد امام علی در [نجف، عراق]]
مشابه اسلام سنی و دیگر فرقه‌ها، مکان‌های مقدس در اسلام شیعه نیز شامل مکه، سپس مدینه و پس از آن مسجدالاقصی است. پس از این مکان‌ها، بیشترین اهمیت در دیدگاه شیعیان به مکان‌های زیر اختصاص دارد:

### حرم امام علی
حرم علی بن ابی‌طالب در نجف، عراق، پس از مکان‌های مقدس مکه و مدینه، مقدس‌ترین مکان برای مسلمانان شیعه به‌شمار می‌رود. این مسجد محل دفن امام اول شیعیان، علی بن ابی‌طالب است، که هم‌چنین پسرعموی پیامبر اسلام و داماد ایشان بود. بر اساس باور شیعیان، بقایای پیامبران آدم و نوح نیز در این قبر قرار دارد.

اهمیت این زیارتگاه در اسلام شیعه بسیار برجسته است. امام علی نزد همهٔ مسلمانان محترم است، اما شیعیان او را به‌ویژه به‌عنوان نمونه‌ای از عدالت، دانش و تقوا می‌ستایند. بدین‌سبب، محل دفن او به نمادی از هویت و ایمان شیعی تبدیل شده است. هر سال میلیون‌ها زائر از این زیارتگاه دیدن می‌کنند و بیشترین تعداد حضور زائران در مراسم سالانهٔ اربعین ثبت می‌شود، به‌طوری که برآورد می‌شود بیش از ۲۰ میلیون نفر در این رویداد شرکت کنند.

#### پیشینه تاریخی
حرم امام علی دارای تاریخی غنی است که به قرن هفتم میلادی بازمی‌گردد. علی پس از شهادت در سال ۶۶۱ میلادی در نجف به خاک سپرده شد. با این حال، مکان قبر او برای سال‌ها به‌دلیل تنش‌های سیاسی مخفی نگه داشته شد. گفته می‌شود که تا قرن هشتم میلادی و زمانی که خلیفه عباسی هارون‌الرشید در جریان یک شکارگاه، قبر را کشف کرد، زیارتگاهی در این مکان ساخته نشده بود.

در طول قرن‌ها، این زیارتگاه بارها بازسازی و گسترش یافته است. سلسلهٔ بوییان در قرن دهم میلادی با ساخت یک گنبد بزرگ بر فراز قبر و افزودن سازه‌های دیگر، نقش قابل‌توجهی در توسعهٔ آن ایفا کرد. همچنین سلسلهٔ صفوی در قرن شانزدهم میلادی با افزودن تزئینات زیبا و گسترش مجموعهٔ مسجد، سهم مهمی در ارتقای این مکان مقدس داشت.

#### معماری و سازه
مسجد امام علی یک شاهکار معماری به‌شمار می‌رود. این زیارتگاه با گنبد و مناره‌های طلایی خود متمایز شده است که حدود ۷٬۷۷۷ کاشی طلایی آن را پوشانده‌اند. مجموعهٔ مسجد همچنین شامل صحن‌ها، شبستان‌ها و یک موزه است. سالن مرکزی که محل قبر امام علی در آن قرار دارد، با آینه‌کاری‌های پیچیده، موزاییک‌ها و خطوط خوشنویسی تزئین شده است.

این مسجد دارای یک صحن بزرگ است که به آن «صحن» گفته می‌شود و با رواق‌های طاق‌دار احاطه شده است. درگاه اصلی مسجد، باب‌القبله، ورودی باشکوهی است که مستقیماً به حرم داخلی راه دارد. فضای داخلی با فرش‌های ایرانی، لوسترها و گچ‌بری‌های پیچیده زینت یافته است و بازتاب‌دهندهٔ میراث هنری غنی منطقه است.

#### تدفین‌ها در حرم
علاوه بر امام علی، این مجموعه آرامگاه ابدی چندین چهره برجسته است. در میان آنها بسیاری از علما، فقها و متکلمان شیعه مورد احترام هستند. برخی از چهره‌های برجسته‌ای که در اینجا دفن شده‌اند عبارتند از:
* شیخ مرتضی انصاری، فقیه برجسته شیعه در قرن نوزدهم.
* سید محمدباقر صدر، روحانی و فیلسوف شیعه مشهور عراقی.
* سید ابوالقاسم خویی، یکی از تأثیرگذارترین مراجع شیعه در قرن بیستم.

این زیارتگاه همچنین در کنار گورستان وسیعی به نام وادی‌السلام قرار دارد که بزرگ‌ترین گورستان جهان محسوب می‌شود. بر این باورند که دفن در نزدیکی امام علی فواید معنوی به همراه دارد و بسیاری از مسلمانان شیعه درخواست می‌کنند تا در این زمین مقدس به خاک سپرده شوند.

#### زیارت و اهمیت مذهبی
حرم امام علی (ع) یک نقطه کانونی برای زیارت شیعیان است. هر ساله میلیون‌ها نفر از ارادتمندان به ویژه در مناسبت‌های مذهبی مهم مانند سالگرد تولد و شهادت علی و همچنین زیارت اربعین، برای ادای احترام به نجف سفر می‌کنند. زیارت اربعین پایان دوره چهل روزه عزاداری برای امام حسین، پسر علی است که در نبرد کربلا به شهادت رسید.

در مراسم اربعین، شمار زائران می‌تواند از ۲۰ میلیون نفر فراتر رود و این رویداد را به یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مسالمت‌آمیز جهان تبدیل می‌کند. زائران اغلب از نقاط مختلف عراق و حتی از کشورهای همسایه با پای پیاده سفر می‌کنند تا در این آیین‌ها شرکت کنند.

#### تحولات مدرن
در سال‌های اخیر، دولت عراق و سازمان‌های مختلف شیعه پروژه‌های متعددی را برای بازسازی و گسترش مجموعه حرم انجام داده‌اند. هدف از این تلاش‌ها، پذیرایی از تعداد رو به رشد زائران و حفظ میراث تاریخی و مذهبی این مکان است. این اقدامات شامل بهبود زیرساخت‌ها، گسترش امکانات برای زائران و افزایش اقدامات امنیتی برای محافظت از بازدیدکنندگان است.

حرم امام علی نه تنها به عنوان یک مکان عبادت، بلکه به عنوان نمادی از مقاومت و فداکاری شیعه نیز پابرجاست. تاریخ، معماری و احترام بی‌کرانش، آن را به ستون اصلی اسلام شیعه و گواهی بر میراث ماندگار امام علی تبدیل کرده است.

### حرم امام حسین
[بندانگشتی|حرم امام حسین در [کربلا، عراق]]
حرم امام حسین در کربلا، عراق، آرامگاه حسین بن علی را در خود جای داده است. این مسجد در محل قبر حسین بن علی قرار دارد، جایی که او در نبرد کربلا در سال ۶۸۰ میلادی به شهادت رسید. سالانه تا ۲۰ میلیون زائر برای سالگرد شهادت حسین بن علی از این شهر بازدید می‌کنند. روایات شیعه زیادی وجود دارد که جایگاه کربلا را روایت می‌کند.

حرم امام حسین مکانی با اهمیت مذهبی بسیار زیاد برای مسلمانان شیعه است. این مکان، شهادت حسین بن علی، نوه پیامبر اسلام، را که در نبرد کربلا در دهم محرم سال ۶۸۰ میلادی کشته شد، گرامی می‌دارد. این رویداد یکی از غم‌انگیزترین و محوری‌ترین لحظات تاریخ اسلام، به ویژه برای مسلمانان شیعه است، زیرا نماد مبارزه علیه استبداد و بی‌عدالتی است.

#### پیشینه تاریخی
نبرد کربلا لحظه‌ای تعیین‌کننده در تاریخ اسلام بود. حسین بن علی به همراه خانواده و یارانش توسط نیروهای خلیفه اموی، یزید اول، به شهادت رسیدند. این نبرد در دشت‌های کربلا رخ داد و ایستادگی حسین در برابر رژیم ستمگر یزید از آن زمان به عنوان نمادی از مقاومت و شهادت در اسلام شیعه مورد احترام قرار گرفته است.

پس از شهادت، محل قبر حسین به زیارتگاهی تبدیل شد. اولین بنا بر روی قبر او به دستور مختار ثقفی در اواخر قرن هفتم ساخته شد. در طول قرن‌ها، این حرم چندین بار تخریب و بازسازی شده است. بازسازی‌های عمده‌ای توسط سلسله‌های مختلف اسلامی، از جمله عباسیان، آل بویه و صفویان انجام شده است.

#### معماری و سازه
حرم امام حسین به خاطر معماری خیره‌کننده و تزئینات پیچیده‌اش مشهور است. مجموعه حرم شامل یک گنبد طلایی، چندین مناره و حیاط‌های وسیع است. گنبد مرکزی با کاشی‌های طلاکاری شده مزین شده است و فضای داخلی آن دارای آینه‌کاری‌های استادانه، موزاییک‌ها و خوشنویسی‌هایی است که آیاتی از قرآن و احادیث پیامبر اکرم و امامان را به تصویر می‌کشند.

صحن اصلی، که به عنوان صحن شناخته می‌شود، توسط رواق‌های طاق‌دار احاطه شده است و مکانی است که زائران برای اقامه نماز و خواندن مرثیه در آن جمع می‌شوند. این حرم همچنین شامل موزه‌ای است که آثار باستانی مربوط به حسین بن علی و نبرد کربلا و همچنین کتابخانه‌ای با مجموعه وسیعی از نسخه‌های خطی و متون اسلامی را در خود جای داده است.

#### زیارت و اهمیت مذهبی
حرم امام حسین یکی از مهم‌ترین اماکن زیارتی جهان برای مسلمانان شیعه است. زیارت سالانه اربعین که پایان چهل روز عزاداری برای حسین بن علی را نشان می‌دهد، میلیون‌ها زائر را از سراسر جهان به خود جذب می‌کند. در طول اربعین، زائران اغلب مسافت‌های طولانی، گاهی صدها مایل را برای رسیدن به کربلا پیاده‌روی می‌کنند. این زیارت عملی از سر فداکاری و همبستگی با فداکاری‌های حسین و یارانش محسوب می‌شود.

علاوه بر اربعین، مناسبت‌های مهم دیگری که جمعیت زیادی را به حرم جذب می‌کنند عبارتند از عاشورا، روز شهادت حسین، و سالروز تولد و شهادت دیگر امامان شیعه. این حرم همچنین نقش محوری در بزرگداشت رویدادهای مختلف مذهبی ایفا می‌کند و به عنوان مرکزی برای آموزش و پژوهش دینی عمل می‌کند.

#### تحولات مدرن
در سال‌های اخیر، این حرم برای پذیرایی از تعداد رو به رشد زائران، دستخوش بازسازی‌ها و توسعه‌های گسترده‌ای شده است. این تحولات شامل ساخت امکانات جدید برای زائران، بهبود زیرساخت‌ها و افزایش اقدامات امنیتی است. همچنین تلاش‌هایی برای حفظ میراث تاریخی و معماری حرم و در عین حال تضمین پاسخگویی به نیازهای بازدیدکنندگان معاصر صورت گرفته است.

حرم امام حسین همچنان چراغ ایمان است و میلیون‌ها نفر از ارادتمندانی را که به دنبال آرامش، الهام و ارتباط عمیق‌تر با میراث مذهبی خود هستند، به خود جذب می‌کند. این حرم گواهی بر میراث ماندگار حسین بن علی و موضع تزلزل‌ناپذیر او برای عدالت و درستی است.

### حرم عباس بن علی
حرم حضرت عباس در کربلا، عراق، برادر حسین بن علی و از چهره‌های کلیدی نبرد کربلا است. عباس به خاطر وفاداری و شجاعتش مورد احترام است و حرم او یکی از مقدس‌ترین اماکن برای مسلمانان شیعه است که میلیون‌ها زائر را به ویژه در مراسم سالانه اربعین به خود جذب می‌کند.

#### پیشینه تاریخی
عباس بن علی، که با نام ابوالفضل نیز شناخته می‌شود، پسر علی بن ابی طالب و جنگجوی محترمی بود که به خاطر حمایت بی‌دریغش از برادرش حسین شناخته می‌شد. او نقش مهمی در نبرد کربلا ایفا کرد، جایی که در تلاش برای آوردن آب برای کودکان تشنه و یاران حسین به شهادت رسید. فداکاری او عمیقاً در سنت شیعه گرامی داشته می‌شود و زیارتگاه او به عنوان نمادی از فداکاری و شجاعت پابرجاست.

ساخت این حرم در اوایل دوره اسلامی و با کمک‌های قابل توجه حاکمان مختلف اسلامی آغاز شد. اولین بنای ثبت شده در دوران خلافت عباسیان بوده و بعدها توسط سلسله‌های صفوی و قاجار بازسازی و گسترش یافته است. این حرم به دلیل بلایای طبیعی و تحولات سیاسی چندین بار بازسازی و مرمت شده است.

#### معماری و سازه
حرم عباس بن علی یک شگفتی معماری است که دارای یک گنبد طلایی باشکوه و دو مناره بلند است که از کیلومترها دورتر قابل مشاهده هستند. مجموعه حرم شامل چندین حیاط، نمازخانه و یک موزه است. تالار مرکزی، که مقبره در آن قرار دارد، با کاشی‌کاری‌های پیچیده، آینه‌کاری‌ها و خوشنویسی عربی که آیاتی از قرآن و احادیث پیامبر اکرم (ص) و امامان را به تصویر می‌کشد، به طرز باشکوهی تزئین شده است.

این حرم با حیاط‌های وسیعی احاطه شده است که می‌تواند پذیرای هجوم زائران در طول رویدادهای مهم مذهبی باشد. ورودی اصلی، که به باب‌القبله معروف است، دروازه‌ای مزین است که به محراب داخلی منتهی می‌شود. در داخل، دیوارها با گچ‌بری‌ها و آینه‌کاری‌های استادانه تزئین شده‌اند که منعکس‌کننده میراث هنری غنی منطقه است.

#### اهمیت مذهبی
حرم عباس بن علی برای مسلمانان شیعه از اهمیت مذهبی بسیار زیادی برخوردار است. عباس بن علی نه تنها به خاطر ارتباط خانوادگی‌اش با حسین، بلکه به خاطر فضایل وفاداری، شجاعت و فداکاری‌اش نیز مورد احترام است. حرم او نقطه کانونی زیارت است، به ویژه در مراسم سالانه اربعین که پایان دوره چهل روزه عزاداری برای حسین بن علی است.

زائران از سراسر جهان برای ادای احترام و طلب شفاعت به این حرم مشرف می‌شوند. آیین‌هایی که در این حرم برگزار می‌شود شامل مرثیه‌خوانی، نوحه‌خوانی و بازسازی وقایع کربلا است. این اعمال عمیقاً در هویت فرهنگی و مذهبی شیعه ریشه دوانده و نماد مبارزه ابدی علیه ظلم و بی‌عدالتی است.

#### زیارت و تأثیر فرهنگی
این حرم، به ویژه در ایام زیارت اربعین، مقصد اصلی میلیون‌ها زائر است. این رویداد یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مذهبی سالانه در جهان است که در آن، مشتاقان اغلب به نشانه ارادت و همبستگی خود با عباس بن علی و دیگر شهدای کربلا، از نجف تا کربلا پیاده می‌روند. این زیارت با حس عمیقی از اجتماع و تجدید حیات معنوی مشخص می‌شود.

این زیارتگاه، فراتر از اهمیت مذهبی خود، تأثیر فرهنگی قابل توجهی دارد. این مکان به عنوان مرکزی برای آموزش دینی، فعالیت‌های خیریه و خدمات اجتماعی عمل می‌کند. منطقه اطراف کربلا به‌طور قابل توجهی برای پشتیبانی از هجوم زائران توسعه یافته است و امکانات، اقامتگاه‌ها و خدمات متعددی برای تأمین نیازهای بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است.

#### تحولات مدرن
در سال‌های اخیر، این حرم شاهد بازسازی‌ها و توسعه‌های گسترده‌ای بوده است. هدف از این تلاش‌ها حفظ تمامیت تاریخی و معماری این مکان و در عین حال پذیرایی از تعداد فزاینده زائران است. امکانات رفاهی مدرن، زیرساخت‌های بهبود یافته و اقدامات امنیتی پیشرفته‌ای برای تضمین ایمنی و آسایش بازدیدکنندگان ارائه شده است.

حرم عباس بن علی همچنان چراغ ایمان و گواهی بر میراث ماندگار عباس بن علی است. این مکان به عنوان نمادی از وفاداری، شجاعت و مبارزه ابدی برای عدالت پابرجاست و میلیون‌ها نفر از ارادتمندان را که به دنبال آرامش و الهام از زندگی نمونه او هستند، به خود جذب می‌کند.

### البقیع
بقیع در مدینه، عربستان سعودی، گورستانی است که مزار چندین نفر از اعضای خانواده و صحابه حضرت محمد در آن قرار دارد. در میان آنها چهار امام شیعه: حسن بن علی، علی بن حسین، محمد باقر و جعفر صادق نیز حضور دارند. این گورستان مکانی مورد احترام برای مسلمانان شیعه است.

### مسجد کوفه
[بندانگشتی|''مسجد جامع [کوفه در بین‌النهرین*]]
*مسجد کوفه*، واقع در شهر [[کوفه]] عراق، یکی از قدیمی‌ترین و مقدس‌ترین مساجد جهان است. این مسجد به دلیل اهمیت تاریخی و مذهبی خود، برای مسلمانان شیعه از اهمیت بالایی برخوردار است.

==== اهمیت تاریخی ====
اعتقاد بر این است که مسجد کوفه در قرن هفتم ساخته شده است. این مسجد یکی از چهار مسجد اصلی است که مسلمانان شیعه آن را مهم می‌دانند، دو مسجد دیگر عبارتند از [[کعبه]]، [[مسجدالاقصی|مسجد الاقصی]] و [[مسجد قبا]]. طبق روایات شیعه، این مسجد توسط [[آدم|حضرت آدم]] ساخته شده و پس از آن توسط [[نوح در اسلام|حضرت نوح]]، [[ابراهیم در اسلام|حضرت ابراهیم]] و [[اسماعیل در اسلام|حضرت اسماعیل]] بازسازی شده است.

==== اهمیت مذهبی ====
مسجد کوفه برای مسلمانان شیعه از اهمیت مذهبی بسیار زیادی برخوردار است. این مکان جایی بود که [[علی|علی بن ابی طالب]]، امام اول شیعیان و خلیفه چهارم در اسلام سنی، نماز می‌خواند و خطبه می‌خواند. این مسجد همچنین مکانی است که او در ماه رمضان سال ۶۶۱ میلادی توسط ابن ملجم مورد ضرب و شتم قرار گرفت.

==== مکان‌های مهم در مسجد ====
* محراب امام علی: محراب، محل ضربت خوردن حضرت علی در حین نماز است.
* مقام ابراهیم: اعتقاد بر این است که این مکان، محل نماز خواندن حضرت ابراهیم بوده است.
* مقام مسلم بن عقیل: این مکان یادبود مسلم بن عقیل، پسر عموی امام حسین (ع) است که توسط حسین (ع) به عنوان فرستاده او به کوفه فرستاده شد و در اینجا به شهادت رسید.
* مقام مختار ثقفی: از یاران امام حسین که انتقام خون امام را گرفت، انتقام او را گرفت و تمام دشمنانش را کشت.
* مقام هانی بن عروة: هانی بن عروة از طرفداران مسلم بن عقیل بود و در کنار او به شهادت رسید.
* خانه امام علی: در مجاورت مسجد، خانه امام علی قرار دارد که اکنون زیارتگاه است.

==== زیارت ====
این مسجد، به ویژه در سالگرد درگذشت امام علی (ع) و دیگر رویدادهای مهم اسلامی، یک مکان زیارتی مهم برای مسلمانان شیعه است. زائران برای ادای احترام، دعا و تأمل در اهمیت تاریخی و معنوی آن از این مسجد بازدید می‌کنند.

=== دوازده امامی ===
[[پرونده:ImamReza(A).jpg|بندانگشتی|[[حرم امام رضا]] در [[مشهد]]، [[ایران]]، مجموعه‌ای است که شامل آرامگاه [[علی بن موسی الرضا|علی الرضا]]، [[امامت|امام]] هشتم شیعیان دوازده امامی، می‌شود. سالانه ۲۵ میلیون شیعه دوازده امامی از این حرم بازدید می‌کنند.]]
* [[حرم عسکریین]] در [[سامرا]]، عراق، شامل مقبره‌های دهمین و یازدهمین امام دوازده امامی، [[علی النقی]] و [[حسن عسکری]] است. این حرم یک مکان مهم برای زیارت دوازده امامی است و با چندین حمله، به ویژه در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷، مواجه شده است که خسارات گسترده‌ای به آن وارد کرده است.
* [[حرم کاظمین]] در [[بغداد]]، عراق، آرامگاه‌های هفتمین و نهمین امام دوازده امامی، [[موسی کاظم]] و [[محمد تقی|محمد جواد]] و همچنین چندین دانشمند برجسته از تاریخ دوازده امامی را در خود جای داده است. این مکان زیارتی مهمی است و منطقه اطراف آن، کاظمین، به نام این امامان نامگذاری شده است.
* [[حرم امام رضا]]، واقع در [[مشهد]]، [[ایران]]، شامل آرامگاه [[علی بن موسی الرضا|علی الرضا]]، هشتمین [[امام]] شیعیان دوازده امامی است. این بزرگ‌ترین مسجد جهان از نظر مساحت است. این مجموعه یک مرکز گردشگری در ایران است با ۲۵ میلیون شیعه دوازده امامی که هر ساله از حرم بازدید می‌کنند.
* شهر [[قم]] در [[ایران]] [[حرم فاطمه معصومه|آرامگاه]] [[فاطمه معصومه|فاطمه]] [[پدرنامی|بنت]] [[موسی کاظم|موسی]]، خواهر امام هشتم شیعیان دوازده امامی، [[علی بن موسی الرضا|علی الرضا، را]] در خود جای داده است. این حرم ده‌ها حوزه علمیه و مدرسه دینی را به خود جذب کرده است.
* مسجد سهله در [[کوفه]]، عراق، مسجدی باستانی است که گمان می‌رود در مکانی ساخته شده باشد که چندین پیامبر، از جمله ادریس (اخنوخ)، ابراهیم (ابراهیم) و خضر (الخضر)، در آن نماز خوانده‌اند. همچنین طبق اعتقاد شیعه دوازده امامی، این مسجد با بازگشت [[حجت بن الحسن|مهدی]] در آینده مرتبط است.
* [[بلد (عراق)|بلد]]، عراق، محل قرارگیری زیارتگاه سید محمد است که به سید محمد بن علی الهادی، پسر دهمین امام دوازده امامی، [[علی النقی|علی الهادی،]] اختصاص دارد. این مکان زیارتی مهمی است، به ویژه برای کسانی که از زیارتگاه‌های [[سامرا]] بازدید می‌کنند.
* [[مسجد جمکران]] در [[قم]]، [[ایران]]، یک مکان زیارتی محبوب برای شیعیان دوازده امامی است.
* [[حرم شاهچراغ|حرم شاه چراغ]] در [[شیراز]]، [[ایران]]، آرامگاه‌های دو پسر [[موسی کاظم]]، [[دوازده امام|امام]] هفتم [[شیعه دوازده‌امامی|شیعه دوازده امامی]] و از نوادگان [[محمد|حضرت محمد]]، را در خود جای داده است.
* [[حرم شاه عبدالعظیم]] در [[شهر ری|ری]]، [[ایران]]، آرامگاه [[عبدالعظیم حسنی]]، از نوادگان [[حسن مجتبی|حسن بن علی]] و از یاران [[تقی محمد|محمد تقی،]] را در خود جای داده است.

== جستارهای وابسته ==

* *اچ-آر ام''
** حرم (محل)
* فهرست مساجد
** فهرست بزرگ‌ترین مساجد
** فهرست مساجد
* خاورمیانه
* خاور نزدیک

## منابع

رده:مکان‌های مقدس اسلامی