السافریه

**السافریه** () روستایی فلسطینی عرب در زیربخش یافا بود که در جریان عملیات حامتص در جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۲۰ مه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۱۱ کیلومتری شرق یافا و ۱٫۵ کیلومتری غرب فرودگاه بین‌المللی بن گوریون قرار داشت.

السافریه در دشت ساحلی فلسطین واقع بود و ارتفاع آن از سطح دریا نزدیک به ۳۰ متر بود. خاک روستا رسی و قرمزرنگ بود و آب آبیاری از چاه‌ها تأمین می‌شد. از سال ۱۹۴۹ شهرک اسرائیلی کفار حباد بر ویرانه‌های این روستا بنا شد و اکنون شهرک‌های تسافریا، اخیعزر، توخلت و بخش‌هایی از حومه‌های ریشون لتسیون بر زمین‌های آن قرار دارند.

## پیشینه
السافریه احتمالاً در دوران بیزانس و صلیبی‌ها با نام‌های «سافاریا» یا «سافیریا» شناخته می‌شد، هرچند تحلیل‌های زبان‌شناختی تطبیقی بعدی این احتمال را رد کرده‌اند. در کاوش‌های باستان‌شناسی انجام‌شده در محل روستا و پیرامون آن، یافته‌هایی از دوران مس‌سنگی (هزاره پنجم پیش از میلاد) به دست آمده‌است.

«هانی الکندی»، دانشمند و زاهد مسلمان سده هشتم میلادی، در السافریه به خاک سپرده شد. خلیفه اموی عمر بن عبدالعزیز (۷۱۷–۷۲۰ میلادی) فرمانروایی فلسطین را به او پیشنهاد داده بود اما الکندی نپذیرفت.

در زمین‌های روستا بقایای آبادی دیگری به نام «خربة سبطارا» نیز وجود داشت که در حدود سال ۱۶۴۱ میلادی پس از حمله بدویان ایل السوالمه ترک شد و زمین‌های آن در دوره عثمانی به السافریه ملحق گردید.

## دوره عثمانی
السافریه در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۵۲ این روستا آبادی بود و ۲۱ قیراط از درآمدهای مالیاتی آن به عمارت حسکی سلطان در بیت‌المقدس وقف شده بود.

در سال ۱۵۹۶ نام این روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی با عنوان «سافریه» ثبت شد و در ناحیه رمله از لوای غزه جای داشت. جمعیت آن ۵۳ خانوار و نزدیک به ۲۹۲ تن برآورد شده که همگی مسلمان بودند. ساکنان نرخ ثابت مالیاتی ۳۳٫۳ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، محصولات تابستانه، کنجد، تاکستان، درختان میوه، بز و کندوی عسل به‌علاوه درآمدهای گاه‌به‌گاه می‌پرداختند که جمع آن ۱۸٬۸۰۰ آقچه بود. تمام این درآمد به وقف اختصاص داشت.

در سال ۱۰۵۱ هجری قمری (۱۶۴۱/۱۶۴۲ میلادی) ایل بدوی السوالمه از حوالی یافا به روستاهای سبطارا، بیت دجن، السافریه، جنداس، لد و یازور که متعلق به وقف حسکی سلطان بودند حمله برد.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون «سافیریه» را از بالای مسجد سفید رمله مشاهده و از آن به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه لد یاد کرد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گرن جمعیت روستا را ۴۵۰ تن گزارش کرد. او نوشت که مسجد روستا در سایه درخت کهنسال توت قرار داشت و پیرامون روستا کشتزارهای تنباکو و هندوانه دیده می‌شد.

فهرست روستاهای عثمانی مربوط به حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که السافریه ۲۹ خانه و ۱۳۴ تن جمعیت داشت؛ البته این شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۲ گزارش بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین این روستا را آبادی‌ای از خشت توصیف کرد که در جنوب آن باغ‌های زیتون قرار داشت.

## دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جمعیت «سفریه» ۱٬۳۰۶ تن بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۲٬۰۴۰ تن در ۴۸۹ خانه افزایش یافت که همچنان همه مسلمان بودند.

بر اساس آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۳٬۰۷۰ تن مسلمان بود و مساحت زمین‌های آن ۱۲٬۸۴۲ دونم. از این میان ۳٬۵۳۹ دونم به کشت مرکبات و موز، ۳٬۷۰۸ دونم به کشتزارها و زمین‌های آبیاری‌شده، ۳٬۰۳۲ دونم به غلات اختصاص داشت و ۹۵ دونم به‌عنوان بافت ساخته‌شده طبقه‌بندی شده بود. همچنین ۱٬۷۲۲ دونم از زمین‌های روستا متعلق به یهودیان بود که در آن مرکبات می‌کاشتند.

السافریه دو مدرسه ابتدایی داشت: یکی مدرسه پسرانه که در سال ۱۹۲۰ بنیان نهاده شد و در سال ۱۹۴۵ شمار ۳۴۸ دانش‌آموز داشت و دیگری مدرسه دخترانه که در سال ۱۹۴۵ با ۴۵ دانش‌آموز تأسیس شد. مدرسه پسرانه دارای کتابخانه و زمین کشاورزی آموزشی بود.

در روستا باشگاه فوتبال السافریه در سال ۱۹۲۰ تأسیس شد و در لیگ درجه دوم فلسطین بازی می‌کرد. باشگاه ورزشی دیگری نیز در سال ۱۹۴۰ پایه‌گذاری شد و تا هنگام سقوط روستا به کار خود ادامه داد.

شرکت راه‌آهن دوره قیمومت در روستا ایستگاه راه‌آهنی بر خط یافا–بیت‌المقدس ساخت. بر پایه جدول زمانی تابستان ۱۹۴۴، روزانه دو قطار مسافری در هر سمت در این ایستگاه توقف می‌کرد.

در سال ۱۹۲۹ گزارش شد که ساکنان روستا باغ‌های پرتقال فراوان و پربار در اختیار دارند. در ۱۷ نوامبر ۱۹۳۳ کمیسر عالی بریتانیا و نمایندگان وزارت مستعمرات به همراه موسی العلمی از روستا بازدید کردند و داده‌هایی دربارهٔ جمعیت و توسعه کشاورزی آن دریافت کردند.

بر پایه طرح تقسیم فلسطین (۲۹ نوامبر ۱۹۴۷) روستا بر خط مرزی میان دولت یهودی و دولت عربی پیشنهادی قرار می‌گرفت.

## ۱۹۴۸ و پیامدها
بنی موریس تاریخ و علت تخلیه روستا را نامعلوم دانسته‌است. عارف العارف نوشته‌است که السافریه در آوریل ۱۹۴۸ هم‌زمان با یازور و بیت دجن به اشغال ییشوو درآمد. بر پایه گزارش یونایتد پرس و مطبوعات عبری، نیروهای اسرائیلی السافریه را در ۲۰ مه ۱۹۴۸ تقریباً بدون مقاومت تصرف کردند؛ اندکی پیش‌تر اردوگاه صرفند و روستاهای عربی پیرامون آن سقوط کرده بودند.

در ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۸ السافریه یکی از ۱۴ روستای فلسطینی بود که بن‌گوریون خواستار تخریب آن‌ها شد تا از بازگشت ساکنان جلوگیری شود.

در ژوئن ۱۹۴۹ شهرک کفار حباد (که نخست «سفاریه الف» نامیده شد) بر ویرانه‌های روستا بنیان نهاده شد و پس از آن موشاو تسافریا (که نخست «سفاریه ب» خوانده می‌شد) و سپس اخیعزر و توخلت تأسیس شدند. اکنون تسافریا، کفار حباد، توخلت، اخیعزر و حومه‌های ریشون لتسیون بر زمین‌های السافریه قرار دارند.

ساکنان آواره روستا به اردوگاه‌های پناهندگان از جمله اردوگاه جلزون و اردوگاه الوحدات پناه بردند. بیشتر بازماندگان روستا هم‌اکنون در امان (اردن) سکونت دارند و به گفته خودشان شمار فرزندان و نوادگانشان به نزدیک ۶۰ هزار تن می‌رسد.

## وضعیت کنونی محل روستا
در سال ۱۹۹۲ ولید خالدی محل روستا را چنین توصیف کرد: «دو مدرسه — سازه‌های دراز بتنی با درها و پنجره‌های مستطیلی — هنوز برپا هستند و بازسازی شده‌اند. شماری خانه که برخی از خشت و برخی از بتن ساخته شده‌اند نیز باقی مانده‌اند و یا متروک‌اند یا خانواده‌های یهودی در آن‌ها سکونت دارند. این خانه‌ها از نظر معماری ساده‌اند با درها و پنجره‌های مستطیلی و بام صاف. بوته‌های کاکتوس و درختان گوناگون در کنار جاده کهن روستا صف کشیده‌اند و درختان چنار و سرو در سراسر محل پراکنده‌اند. بخش‌هایی از زمین‌های پیرامون ساخت‌وساز شده و بخش‌هایی دیگر را اسرائیلی‌ها کشت می‌کنند.»

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به السافریه خوش آمدید در پایگاه فلسطین در خاطره
* السافریه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:زیربخش یافا