رؤیای پیشاشفاف

**رؤیای پیشاشفاف** مرحله‌های آغازین در فرایند القای رؤیای شفاف است. در این مرحله، خواب‌بین معمولا با پرسشی از این جنس روبه‌رو می‌شود: آیا خواب هستم و دارم خواب می‌بینم؟ خواب‌بین ممکن است به نتیجهٔ درست برسد یا نرسد. چنین تجربه‌هایی معمولاً برای کسانی رخ می‌دهد که آگاهانه در حال پرورش رؤیای شفاف هستند، اما ممکن است به شکل خودبه‌خودی نیز برای افرادی پیش بیاید که از پیش قصدی برای رسیدن به شفافیت در خواب نداشته‌اند.

## اصطلاح‌شناسی
اصطلاح رؤیای شفاف نخستین بار توسط روان‌شناس هلندی فردریک ویلم فان ایدن طرح شد؛ او این مفهوم را در ۲۲ آوریل ۱۹۱۳ در جلسه‌ای از انجمن پژوهش‌های روانی مطرح کرد. با این حال، این پدیده در دوره‌های تاریخی مختلف گزارش شده و برخی اشاره‌ها به نوشته‌های ارسطو نسبت داده می‌شود. روان‌فیزیولوژیست آمریکایی استیون لا برژ در دهه ۱۹۸۰ روش بررسی فیزیولوژیک رؤیای شفاف را با استفاده از علامت‌های چشمی معرفی کرد و پس از آن پژوهش‌های جدیدتری درباره فرایند رؤیای شفاف شکل گرفت.

اصطلاح رؤیای پیشاشفاف نخستین بار توسط فرا‌روان‌شناس بریتانیایی سیلیا گرین در کتاب رؤیای‌های شفاف (۱۹۶۸) به کار رفت. او این اصطلاح را به اصطلاح رؤیای نزدیک‌به‌شفاف ترجیح می‌داد و برای این ترجیح چند دلیل آورد:
* تقدم تاریخی: از ۱۹۶۸ در کاربرد بوده است.
* رواج: بعدا توسط نویسندگان دیگری در حوزه رؤیای شفاف، از جمله استیون لا برژ (۱۹۸۵)، به کار رفت.
* شفافیت مفهومی: شفافیت در خواب را می‌توان متغیری دووجهی دانست: در هر لحظه یا فرد آگاه است که خواب می‌بیند یا آگاه نیست. پس از رسیدن به شفافیت، میزان تسلط می‌تواند از فردی به فرد دیگر و از خوابی به خواب دیگر در یک فرد تغییر کند. برای نمونه، دسترسی به حافظه رویدادهای زندگی بیداری ممکن است کم‌وبیش دقیق باشد. اما اصل آگاهی از خواب بودن، به خودی خود درجه‌بردار نیست.

با این حال، اصطلاح رؤیای پیشاشفاف می‌تواند این برداشت را القا کند که پس از آن حتما رؤیای شفاف رخ می‌دهد، در حالی که چنین چیزی لزوماً درست نیست. اصطلاح خواب نزدیک‌به‌شفاف کمک می‌کند جنبه اغلب طنزآمیز این تجربه منتقل شود: خیلی نزدیک، اما هنوز دور.

## تاریخچه و پژوهش علمی
رؤیای شفاف موضوع بررسی‌های علمی نیز بوده است و از پژوهشگران شاخص این حوزه معمولا از پاول تولی و استیون لا برژ نام برده می‌شود؛ دو روان‌شناس که بخش بزرگی از فعالیت حرفه‌ای خود را به پژوهش درباره رؤیای شفاف اختصاص دادند.

لا برژ روشی را توسعه داد که به علامت‌های چشمی در رؤیای شفاف شناخته می‌شود و به او امکان می‌داد با مقایسهٔ فرایندهای فیزیولوژیک و گزارش‌های خواب، بررسی دقیق‌تری انجام دهد. او بعدها با تکیه بر این روش، نخستین پژوهش‌های علمی خود را دربارهٔ رؤیای شفاف در دانشگاه استنفورد انجام داد و به این ترتیب، رؤیای شفاف و خواب به طور کلی به موضوعی دسترس‌پذیرتر و پذیرفتنی‌تر برای پژوهش تبدیل شد. در گذر زمان، پژوهش‌های لا برژ به توسعهٔ تکنیک‌هایی انجامید که به عنوان دستورالعمل‌هایی برای القای رؤیای شفاف شناخته می‌شوند؛ یکی از آن‌ها تکنیک القای حافظه‌محور رؤیای شفاف است.

در سوی دیگر، تولی پایهٔ معرفت‌شناسی پژوهش درباره رؤیای شفاف را صورت‌بندی کرد. تولی (۱۹۸۰، ۱۹۸۱) هفت شرط آگاهی را برای این که یک خواب به عنوان رؤیای شفاف شناخته شود تعریف کرد. او واژهٔ آلمانی Klarheit (شفافیت) را با واژهٔ آگاهی جایگزین کرد؛ واژه‌ای که در نظریهٔ درمان گشتالت نیز اصطلاحی شناخته‌شده و محوری است و تجربهٔ ذهنی حالت آگاهانه در خواب را توصیف می‌کند:

# آگاهی از حالت خواب بودن (جهت‌یابی)
# آگاهی از توان تصمیم‌گیری
# آگاهی از کارکردهای حافظه
# آگاهی از هویت
# آگاهی از محیط خواب
# آگاهی از معنای خواب
# آگاهی از تمرکز و کانون توجه (شفافیت ذهنی آن حالت)

برای آن که خوابی مطابق تعریف تولی شفاف محسوب شود، باید هر هفت عامل را برآورده کند؛ در حالی که در تعریف لا برژ، رؤیای شفاف، خوابی است که طی آن خواب‌بین حالت خواب را تشخیص می‌دهد و می‌تواند بر پایهٔ اراده عمل کند. عامل‌های ۳ تا ۷ معمولا به عنوان توصیف‌های تکمیلی رؤیای شفاف در نظر گرفته می‌شوند.

لا برژ و پژوهشگران دیگر در این مطالعات، حرکت‌های چشم، ضربان قلب، فشار خون و پتانسیل پوستی را در خواب‌های شفاف و غیرشفاف ثبت و مقایسه کردند و نتیجه گرفتند که رؤیای شفاف در بخش‌هایی از دوره‌های  REM رخ می‌دهد که با افزایش برانگیختگی فیزیولوژیک همراه است.

## القای رؤیای شفاف
در بخشی از کتاب لا برژ و راینگلد، کاوش در جهان رؤیای شفاف، پیشنهاد می‌شود که گام‌های زیر می‌تواند به صورت‌بندی روش‌هایی کمک کند که فرد با آن‌ها رؤیای شفاف ایجاد کند:

# پیش از خواب نیت را معرفی کنید و یک عبارت یا پرسش را با موضوعی که می‌خواهید درباره‌اش خواب ببینید ترکیب کنید. نیت‌ها را بنویسید یا تصویری بکشید که بهترین بازنمایی از چیزی است که می‌خواهید در خواب ببینید و کنترل کنید. به صورت نمونه: وقتی دربارهٔ این موضوع خواب می‌بینم، به یاد می‌آورم که دارم خواب می‌بینم.
# پس از خاموش کردن چراغ‌ها و حذف چیزهایی که ممکن است حواس‌پرتی ایجاد کند، مستقیم به رختخواب بروید.
# پیش از به خواب رفتن یک بار دیگر نیت خود را تکرار کنید. خودتان را در حال خواب دیدن درباره موضوع و سپس شفاف شدن در خواب تصور کنید. اگر کاری هست که می‌خواهید در خواب امتحان کنید، انجام آن را پس از شفاف شدن نیز تجسم کنید. تا زمانی که به خواب می‌روید روی عبارت یا نیت تمرکز کنید و نگذارید فکر دیگری میان فکر کردن به موضوع و خوابیدن فاصله بیندازد. اگر فکرها منحرف شد، فقط به عبارت خود برگردید.
# اگر توانستید رؤیای شفاف تولید کنید، در رؤیای شفاف دربارهٔ موضوع، نیت‌های خود را دنبال کنید و انجام دهید. پرسش مورد نظر را طرح کنید، راه‌هایی برای بیان خود پیدا کنید، رفتار تازه را امتحان کنید یا موقعیت را کاوش کنید. به احساس‌ها توجه کنید و جزئیات خواب را مشاهده کنید.
# وقتی به هدف رسیدید، بیدار شدن و به یاد آوردن خواب را به خاطر بسپارید. وقتی پاسخ رضایت‌بخشی گرفتید، از یکی از روش‌های پیشنهادشده برای بیدار کردن خود استفاده کنید. بلافاصله دست‌کم بخشی از خواب را که راه‌حل یا پاسخ در آن است بنویسید. حتی اگر فکر می‌کنید رؤیای شفاف پرسش را پاسخ نداده است، وقتی خواب شروع به محو شدن کرد بیدار شوید و خواب را بنویسید. ممکن است پس از بازاندیشی متوجه شوید پاسخ در خواب پنهان بوده و همان لحظه ندیده‌اید.

## گونه‌ها
ارل ویکرز چند جنبه و گونه از رؤیاهای پیشاشفاف یا نزدیک‌به‌شفاف را توصیف می‌کند:

* نشانه‌های خواب با تعبیر نادرست: خواب‌بین ناهماهنگی‌هایی در فکرها، اشیا یا رویدادها می‌بیند که نشان می‌دهد این یک خواب است، اما برای آن توضیح دیگری می‌سازد.
* آزمون‌های خواب ناموفق: آزمایش‌هایی مثل نیشگون گرفتن از خود یا تلاش برای روشن کردن چراغ، فقط باور غلط را تایید می‌کند که حتماً بیدار هستیم.
* رؤیاهای شبه‌شفاف: خواب‌بین آگاه می‌شود که خواب می‌بیند، اما کاملاً درنمی‌یابد که خواب دیدن یعنی در رختخواب و در حال خواب بودن.
* خواب‌هایی که در آن تلاش می‌کنید دیگری را قانع کنید که خواب می‌بیند.
* رؤیاهای غیرشفاف درباره خواب دیدن: گفتگو یا نظریه‌پردازی درباره خواب‌ها بدون آن که خودتان آگاه باشید خواب می‌بینید.
* رؤیاهای بیداری کاذب: خواب‌بین فکر می‌کند بیدار شده، اما در واقع هنوز خواب می‌بیند.

## همچنین ببینید

* تلقین
* ''ژوانگزی'' (کتاب): رویای پروانه

## منابع

## برای مطالعه بیشتر
* 

رده:خواب
رده:رویاهای غیرشفاف