شیطان زشت خورشید

***شیطان زشت خورشید*** () (که گاهی با نام ***شیطان خورشید*** یا در بریتانیا با عنوان ***خون بر لبانش*** نمایش داده شده) یک فیلم علمی تخیلی و فیلم ترسناک آمریکایی محصول سال ۱۹۵۸ به تهیه‌کنندگی، کارگردانی و نویسندگی مشترک رابرت کلارک است که خودش در نقش اصلی نیز بازی کرده است. از دیگر بازیگران این فیلم می‌توان به پاتریشیا منینگ، نان پترسون، پاتریک وایت و فرد لا پورتا اشاره کرد. داستان فیلم بر روی دانشمندی (با بازی کلارک) تمرکز دارد که در معرض یک ایزوتوپ پرتوزا قرار می‌گیرد و به زودی متوجه می‌شود که این اتفاق عواقب وحشتناکی برای او به همراه دارد.

این فیلم با الهام از موفقیت مالی فیلم *[[عفریته حیرت‌آور]]* ساخته شد که کلارک در اوایل همان سال در آن بازی کرده بود. خدمه فیلم متشکل از دانشجویان سینمای دانشگاه کالیفرنیای جنوبی بودند، در حالی که بازیگران (به جز کلارک) شامل افراد ناشناخته و همچنین خانواده و دوستان کلارک بودند. فیلم‌برداری در طول ۱۲ آخر هفته متوالی و توسط سه فیلم‌بردار مختلف انجام شد. بودجه اولیه فیلم ۱۰٬۰۰۰ دلار تعیین شده بود، اما در نهایت ۵۰٬۰۰۰ دلار هزینه دربرداشت. فیلم *شیطان زشت خورشید* توسط شرکت متعلق به خود کلارک یعنی پاسیفیک اینترنشنال پیکچرز توزیع شد و در ۲۹ اوت ۱۹۵۸ به عنوان بخشی از یک برنامه دو فیلمه همراه با فیلم *[[حمله هیولاهای خرچنگی]]* اثر راجر کورمن اکران شد. فیلم در زمان انتشار نقدهای عمدتاً منفی دریافت کرد، اما از آن زمان به یک فیلم کالت تبدیل شده و بارها مورد ارجاع و نقیضه قرار گرفته است. یک دنباله غیررسمی با نام *خشم شیطان خورشید* (۱۹۶۵) در قالب فیلم کوتاه توسط دونالد اف. گلوت ساخته شد. همچنین دو نسخه دوبله متفاوت از فیلم اصلی منتشر شده است: نسخه کمدی *شیطان زشت خورشید: نسخه ویژه* و *چه خبر، شیطان زشت خورشید* (که با نام *انتقام شیطان خورشید* نیز شناخته می‌شود)؛ نسخه دوم با اجازه خود کلارک تولید شده بود.

## خلاصه داستان
زمانی که دکتر گیلبرت «گیل» مک‌کنا (کلارک)، دانشمند محقق، بر اثر قرار گرفتن تصادفی در معرض تشعشعات طی یک آزمایش با یک ایزوتوپ پرتوزا بیهوش می‌شود، او را به سرعت به بیمارستان نزدیک منتقل می‌کنند. پزشک معالج، دکتر استرن، از اینکه گیل هیچ نشانه‌ای از سوختگی (که برای پنج دقیقه قرارگیری در معرض تشعشع معمول است) ندارد، متعجب می‌شود. او به همکاران گیل، یعنی دستیار آزمایشگاه آن راسل (پاتریشیا منینگ) و دانشمند دکتر فردریک باکل (پاتریک وایت)، اطلاع می‌دهد که بیمار را برای چند روز تحت نظر نگه خواهد داشت.

بعداً گیل به یک نورخانه برده می‌شود تا پرتوهای شفابخش خورشید را دریافت کند. در حالی که او چرت می‌زند، به موجودی خزنده تبدیل می‌شود و بیماران دیگر را وحشت‌زده می‌کند. گیل با فرار از صحنه، متوجه ظاهر جدید خود می‌شود. دکتر استرن به آن و دکتر باکل دربارهٔ این حادثه اطلاع می‌دهد و این فرضیه را مطرح می‌کند که قرار گرفتن در معرض تابش باعث معکوس شدن تکامل شده و گیل را پس از تماس با نور خورشید به یک خزنده ماقبل تاریخ تبدیل کرده است. استرن پیشنهاد می‌کند که گیل می‌تواند با ماندن در تاریکی و بیمارستان علائم خود را کنترل کند، اما اعتراف می‌کند که نمی‌توان بیمار را برخلاف میلش نگه داشت.

گیل که به حالت عادی برگشته، با ناامیدی استعفای خود را به آن اعلام می‌کند. او خود را در خانه‌اش حبس کرده و فقط شب‌ها بیرون می‌آید و ساعت‌هایش را به نوشیدن و پرسه زدن بی‌هدف در محوطه املاکش می‌گذراند. او بعداً به باری می‌رود که در آنجا ترودی آزبورن (نان پترسون)، نوازنده پیانوی اغواگر، در حال اجراست.

باکل به زودی باخبر می‌شود که دکتر جیکوب هافمن (فرد لا پورتا)، متخصص برجسته مسمومیت‌های تابشی، پذیرفته است که به گیل کمک کند. وقتی مطالعات مسمومیت تابشی راهی برای حل علائم خاص گیل پیدا نمی‌کنند، دانشمند پریشان به خودکشی فکر می‌کند، اما به زودی نظرش تغییر می‌کند. گیل به باری که ترودی در آن است بازمی‌گردد. در حالی که آن‌ها با هم هستند، صاحب بار که گمان می‌کند گیل مزاحم ترودی شده، با او درگیر می‌شود. گیل پس از بیهوش کردن او، با ترودی در دل شب فرار می‌کند. آن‌ها تا صبح در ساحل می‌مانند و وقتی نور صبحگاهی گیل را بیدار می‌کند، او با وحشت فرار کرده و ترودی را در ساحل رها می‌کند. گیل پیش از اینکه تغییر شکل کامل رخ دهد، خود را به خانه می‌رساند.

آن به زودی از راه می‌رسد و گیل را در حالی که از شدت شوک در زیرزمین کز کرده، پیدا می‌کند. گیل که معتقد است دیگر کمکی به او نمی‌شود، در ابتدا از دیدن دکتر هافمن امتناع می‌کند، اما با اصرار و گریه‌های آن، با اکراه می‌پذیرد. در طول معاینه، دکتر هافمن به عنوان یک اقدام احتیاطی به گیل دستور می‌دهد تا زمان بازگشت او با کمک، همیشه در خانه بماند. گیل که به خاطر رها کردن ترودی احساس گناه می‌کند، به بار برمی‌گردد اما توسط رقبای قبلی‌اش به شدت مورد ضرب و شتم قرار می‌گیرد. صبح روز بعد وقتی به هوش می‌آید، متوجه می‌شود ترودی او را به آپارتمان خود آورده است. دشمن او از راه می‌رسد و با تهدید اسلحه، گیل را به بیرون در نور روز می‌برد. گیل با تبدیل شدن به موجود خزنده، او را در مقابل چشمان وحشت‌زده ترودی می‌کشد و به سمت تپه‌ها فرار می‌کند.

گیل در حالی که پلیس منطقه را جستجو می‌کند، درون یک مخزن نفتی پنهان می‌شود. دختربچه‌ای به نام سوزی او را پیدا می‌کند و سعی می‌کند برایش کلوچه بیاورد. مادر سوزی متوجه شده و پلیس را خبر می‌کند. گیل که می‌فهمد سوزی با بودن در کنار او در خطر است، او را به بیرون از کلبه در نور آفتاب می‌برد و رهایش می‌کند و خودش به موجود تبدیل می‌شود. در تعقیب و گریز پلیس، گیل یکی از افسران را می‌کشد و سپس از پله‌های یک مخزن بلند گاز طبیعی بالا می‌رود. در حالی که او سعی دارد افسر دیگری را خفه کند، افسر به گردن گیل شلیک می‌کند. گیلِ جهش‌یافته که به شدت مجروح شده، از ارتفاع چند طبقه‌ای سقوط کرده و می‌میرد، در حالی که همکارانش و آنِ گریان با اندوه نظاره‌گر هستند.

## بازیگران
* رابرت کلارک در نقش دکتر گیلبرت مک‌کنا/شیطان خورشید
* پاتریشیا منینگ در نقش آن راسل
* نان پترسون در نقش ترودی آزبورن
* پاتریک وایت در نقش دکتر فردریک باکل
* فرد لا پورتا در نقش دکتر جیکوب هافمن
* پیتر سیمیلوک در نقش جورج مسوریو
* ویلیام وایت در نقش ستوان پلیس پترسون
* رابرت گری در نقش دکتر استرن
* زاندرا کانکلینگ در نقش سوزی
* دل کورتنی در نقش دی‌جی رادیو

## تولید
### توسعه
توسعه فیلم *شیطان زشت خورشید* پس از اکران فیلم *[[عفریته حیرت‌آور]]* در سال ۱۹۵۷ آغاز شد که کلارک در آن بازی کرده بود. کلارک با الهام از موفقیت مالی آن فیلم، تصمیم گرفت فیلم علمی تخیلی کم‌بودجه خودش را کارگردانی کند. به گفته کلارک، طرح فیلم الهام‌گرفته از رمان *[[مورد غیرعادی دکتر جکیل و آقای هاید]]* اثر رابرت لویی استیونسن بود که به موضوع اختلال تجزیه هویت می‌پرداخت. کلارک و تام بوتروس پیش‌نویس اول فیلمنامه را نوشتند که در آن زمان *ساروس* (Saurus) نام داشت؛ نامی که از واژه لاتین به معنای «خزنده» گرفته شده بود. اس. سیلی جونیور پیش‌نویس نهایی را نوشت که سپس توسط دون آر. هوگ بازنویسی و گفتگوهای آن اصلاح شد. بودجه اولیه فیلم ۱۰٬۰۰۰ دلار بود اما تا پایان تولید به ۵۰٬۰۰۰ دلار رسید. این فیلم اولین و تنها تلاش کلارک در مقام نویسنده و کارگردان بود.

### انتخاب بازیگران
کلارک علاوه بر کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی، نقش اصلی دکتر گیلبرت مک‌کنا را نیز بازی کرد. او می‌خواست شخصیتش واقع‌گرایانه و چندبعدی به نظر برسد. بقیه بازیگران عمدتاً از میان بازیگران مشتاق در اطراف دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) و همچنین دوستان و خانواده کلارک انتخاب شدند. نان پترسون اولین بازی خود را در نقش ترودی آزبورن انجام داد. مریلین کینگ، خواهرزن کلارک، آهنگ «جستجوی عجیب» را برای صحنه بار در فیلم نوشت و اجرا کرد. زاندرا کانکلینگ که نقش دختربچه همراه مک‌کنا را بازی می‌کرد، در واقع دختر خواهرِ همسر کلارک بود و پرل دریگز که نقش پیرزنی در پشت‌بام بیمارستان را داشت، مادرزن کلارک بود. حتی گوینده رادیو و پسر روزنامه‌فروش در فیلم نیز از خویشاوندان کلارک بودند.

### تصویربرداری
[بندانگشتی|برخی از صحنه‌های فیلم در نزدیکی [سیگنال هیل (کالیفرنیا) فیلم‌برداری شده است.]]
تصویربرداری اصلی فیلم *شیطان زشت خورشید* در سال ۱۹۵۷ آغاز شد و بیش از ۱۲ آخر هفته متوالی با تجهیزات اجاره‌ای به طول انجامید. در زمان تولید، کلارک در طول روزهای هفته مشغول بازی در فیلم‌های دیگر بود، در حالی که خدمه فیلم که دانشجو بودند به کلاس‌های درس می‌رفتند. تصمیمی مبنی بر فیلم‌برداری در آخر هفته‌ها گرفته شد، زیرا این تنها زمانی بود که کلارک و خدمه هر دو در دسترس بودند. به دلیل بودجه کم فیلم، به بازیگران و خدمه روزانه ۲۵ دلار پرداخت می‌شد. بازیگران همچنین برای کاهش هزینه‌های اضافی، لباس و لوازم آرایش خود را تأمین می‌کردند؛ چنان‌که پترسون اظهار داشت: «من مجبور بودم خودم آرایش کنم و از لباس‌های خودم استفاده کنم… این یک فیلم بسیار کم‌بودجه بود». فیلم توسط سه فیلم‌بردار مختلف فیلم‌برداری شد که نام هر سه در پایان فیلم ذکر شده است: جان موریل، که کلارک بعدها گفت حداقل نیمی از فیلم را او فیلم‌برداری کرده است؛ ویلیس لاپنیکس، که پیش از کار روی پروژه‌های بزرگتری مانند *قانون نیومن* (۱۹۷۴) و *[[کاپون (فیلم ۱۹۷۵)]]*، فیلم‌های *ایگا* و فیلم ترسناک *[[ملکه خون]]* (۱۹۶۶) را فیلم‌برداری کرده بود؛ و استن فولیس که این تنها تجربه سینمایی او بود.

*شیطان زشت خورشید* یکی از اولین فیلم‌هایی بود که از مکان‌های واقعی برای تصویربرداری استفاده کرد. به گفته کلارک: «وقتی به صحنه‌ای در یک بار نیاز داشتیم، به سانتا مونیکا رفتیم و از یک نفر پرسیدیم چقدر می‌گیرد تا اجازه دهد وارد بار او شویم و صحنه‌هایمان را بگیریم». تام بوتروس، تدوین‌گر و نویسنده همکار، در صحنه‌هایی که نیاز بود کلارک مقابل دوربین باشد، به عنوان کارگردان مشترک وارد عمل می‌شد. خانه مک‌کنا در فیلم در بلوار لافایت در لس آنجلس واقع شده بود که دیگر وجود ندارد. این مسافرخانه چهار طبقه برای پنج تا شش روزِ آخر هفته به مبلغ ۲۵ دلار در روز اجاره شده بود. نماهای بیرونی خانه در مکان متفاوتی در اطراف تپه‌های گلندیل فیلم‌برداری شد. صحنه‌ای در فیلم که در آن مک‌کنای تغییر شکل یافته با دستان خالی موشی را له می‌کند، در فیلمنامه نبود و در محل فیلم‌برداری به صورت بداهه اجرا شد. این جلوه با قرار دادن سس کچاپ روی موش انجام شد؛ کلارک موش را به آرامی فشار می‌داد تا کچاپ از لای انگشتانش بیرون بزند. این صحنه از نسخه‌های تلویزیونی حذف شد اما بعدها دوباره بازگردانده شد.

صحنه‌های ساحلی در باس راک و نزدیکی ترانکاس فیلم‌برداری شدند، در حالی که صحنه‌های دیگر در نزدیکی سیگنال هیل تصویربرداری شدند. صحنه‌های ساحلی اضافی در مالیبو فیلم‌برداری شدند. اوج فیلم در اطراف منطقه انبار قطار ایستگاه یونیون فیلم‌برداری شد. مخزن گاز بزرگی که بیش از ۳۰۰ فوت ارتفاع داشت، توسط شرکت گاز کالیفرنیای جنوبی در اختیار تیم قرار گرفت. فیلم‌برداری در این مکان یک چالش بود، زیرا خدمه در برقراری ارتباط با یکدیگر مشکل داشتند و کلارک سعی می‌کرد در حالی که بالای سازه بزرگ بود، تیم فیلم‌برداری را هدایت کند.

هیولای عنوان فیلم توسط ریچارد کاسارینو طراحی شد که لباس را با ۵۰۰ دلار طراحی کرد و آن را روی یک لباس غواصی (وت‌سوت) بنا کرد. شرایط داخل لباس بسیار داغ بود که همراه با هوای مرطوب، باعث می‌شد کلارک که تمام بدلکاری‌های فیلم را خودش انجام می‌داد، به شدت عرق کند. ماسک اصلی در حال حاضر متعلق به باب برنز سوم، آرشیودار و بازیگر است. کاسارینو بعدها به عنوان طراح تولید فیلم *جوخه جهنمی* (۱۹۵۸) فعالیت کرد و همچنین مسئول طراحی لباس موجود دریایی در فیلم علمی تخیلی *[[مقصد، فضای درونی]]* (۱۹۶۶) بود.

## اکران
### اکران سینمایی
بندانگشتی|آگهی اکران اولیه، ۲۹ اوت ۱۹۵۸
کلارک در ابتدا هیچ قرارداد توزیعی برای فیلم نداشت. برادر کلارک که مدیر فروش یک ایستگاه تلویزیونی در آماریلو (تگزاس) بود، او را با مالک چندین سینمای ماشین (درایو-این) محلی آشنا کرد. کلارک موافقت کرد که فیلمش را در آماریلو اکران کند و این فیلم در ۲۹ اوت ۱۹۵۸ در یک برنامه دو فیلمه با فیلم *حمله هیولاهای خرچنگی* اثر راجر کورمن، تحت عنوان جایگزین *شیطان خورشید* به نمایش درآمد. پترسون و کلارک در مراسم افتتاحیه حضور یافتند و پس از فیلم، با هم مصاحبه کردند. در حالی که حواس تماشاگران پرت بود، کلارک لباس خود را عوض کرد و در نقش «شیطان خورشید» ظاهر شد. شرکت پاسیفیک اینترنشنال برای مدت کوتاهی فیلم را در سینماها توزیع کرد. پس از این موفقیت، کلارک پیشنهاد توزیع از سوی آمریکن اینترنشنال پیکچرز را رد کرد و در عوض یک رقیب، یعنی شرکت میلر-کانسالیدیتد پیکچرز (Miller-Consolidated Pictures) را انتخاب کرد که فیلم را در دسامبر ۱۹۵۹ در سراسر ایالات متحده و بریتانیا توزیع کرد. کلارک حضورهای شخصی بیشتری در نقش شیطان خورشید داشت. با این حال، هجده ماه پس از شروع توزیع، این شرکت ورشکست شد و به همین دلیل کلارک هرگز درآمدی از این قرارداد کسب نکرد.
کلارک بعدها حقوق فیلم را به توزیع‌کنندگان مختلف فروخت. در بریتانیا، فیلم توسط شرکت D.U.K توزیع و با عنوان *خون بر لبانش* اکران شد.

### رسانه خانگی
فیلم *شیطان زشت خورشید* در ۸ سپتامبر ۱۹۹۳ توسط راینو انترتینمنت بر روی وی‌اچ‌اس منتشر شد. بعدها در ۱۸ سپتامبر ۱۹۹۷ توسط شرکت فرست لوک (First Look Home Entertainment) عرضه گردید. این فیلم اولین حضور خود بر روی دی‌وی‌دی را در ۲۱ مارس ۲۰۰۰ از طریق شرکت ایمیج انترتینمنت (Image Entertainment) تجربه کرد. بعدها در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۳، دوباره توسط همین شرکت به صورت یک دی‌وی‌دی دو دیسکه همراه با یک دنباله کمدی دوبله شده با عنوان *چه خبر، شیطان زشت خورشید* یا *انتقام شیطان خورشید* بازنشر شد.

## بازخورد
استقبال منتقدان از *شیطان زشت خورشید* عمدتاً منفی بوده است. در نقدهای زمان اکران، *[[بولتن ماهانه فیلم]]* نقد تندی منتشر کرد و نوشت: «دیالوگ‌های پرگو، بازیگری ضعیف، فیلم‌برداری ناهمگون و صدای غیراستاندارد همگی به نقاط ضعف یک طرح داستانی به شدت غیرمنطقی می‌افزایند».

باب استیونز از *[[سان فرانسیسکو کرونیکل]]* در نقدی در سال ۲۰۰۰، از ضعف روایی فیلم انتقاد کرد، اما نوشت: «باید اعتراف کنم که از تماشای این فیلم لذت می‌برم. سادگی آن راه مطمئن‌تری برای شگفتی است تا بدبینی و تکبری که در فیلم‌های فانتزی معاصر دیده می‌شود».
*[[تی‌وی گاید (رسانه دیجیتال)|تی‌وی گاید]]* نقد منفی به فیلم داد و ۱٫۵ ستاره از ۴ ستاره به آن داد و آن را «خنده‌دار» نامید، اما خاطرنشان کرد که لباس هیولا خوب بوده است.
لئونارد ملتین نیز با انتقاد از ارزش‌های تولیدی فیلم، آن را «زشت» خواند.

جف رووین، نویسنده، آن را «چرخشی هوشمندانه در تم مرد گرگ‌نما» و فیلمی «تأثیرگذار و خشن که از لباس هیولایی عالی بهره می‌برد» نامید. در کتاب «فیلم‌های کالت وحشت»، ولچ دی. اورمن نوشت که فیلم مضامین سنتی دهه ۱۹۵۰ را بیان می‌کند: هشداری دربارهٔ خطرات عدم همرنگی با جماعت و پیامی مبهم دربارهٔ انرژی هسته‌ای. کریس بارسانتی در «راهنمای فیلم علمی تخیلی» نوشت که این فیلم خود را از دیگر فیلم‌های هیولایی رادیواکتیو دهه ۵۰ متمایز می‌کند زیرا تمثیلی از اعتیاد به الکل است.

## میراث

### خشم شیطان خورشید
در سال ۱۹۶۵، هفت سال پس از اکران فیلم اصلی، یک فیلم کوتاه دانشجویی به عنوان دنباله غیررسمی توسط فیلم‌ساز آماتور، دون گلوت ساخته شد. او پس از کشف ماسک شیطان خورشید در مجموعه باب برنز، اقدام به ساخت این فیلم کرد. این فیلم که به صورت سیاه‌وسفید و با مدت زمان سه و نیم دقیقه ساخته شد، با بازی برنز در نقش شیطان خورشید همراه بود. داستان بر مردی (احتمالاً مک‌کنا) تمرکز داشت که به شیطان خورشید تبدیل می‌شود و پس از وحشت‌زده کردن چندین نفر، از بالای صخره‌ای به زمین سقوط کرده و می‌میرد.

### نقیضه‌ها
دو نسخه دوبله شده از فیلم منتشر شده است. سال‌ها پس از اینکه کلارک حقوق فیلم را فروخت، این حقوق توسط هادی جان سالم و گریگوری استیون براون خریداری شد که نسخه‌ای دوبله شده با عنوان *شیطان زشت خورشید: نسخه ویژه* را منتشر کردند. برخلاف فیلم اصلی، این نسخه با هدف کمدی ساخته شده بود.

نسخه دوبله شده دیگری با نام *چه خبر، شیطان زشت خورشید* (که با نام *انتقام شیطان خورشید* نیز شناخته می‌شود) با اجازه کارگردان اصلی منتشر شد. صحنه‌های جدیدی برای این نسخه با حضور پسر کلارک، کم کلارک، همراه با گوگی گرس و سوزان تایرل فیلم‌برداری شد. جی لنو، بازیگر و مجری معروف، صداپیشگی شخصیت مک‌کنا را بدون ذکر نام در عنوان‌بندی بر عهده داشت.

### در رسانه‌های دیگر
بریده‌هایی از فیلم *شیطان زشت خورشید* در فیلم *[[از هالیوود آمد]]* ظاهر شد، در حالی که بخشی از موسیقی متن فیلم در صحنه تعقیب و گریز در قبرستان در فیلم *[[شب مردگان زنده]]* استفاده شد. همچنین یک مدل‌سازی (کیت مدل) از شخصیت شیطان خورشید در سال ۱۹۸۸ توسط شرکت Resin from the Grave عرضه شد. گروه موسیقی Hideous Sun Demons نیز نام خود را از این فیلم گرفته است.

## جستارهای وابسته
* فهرست فیلم‌های علمی تخیلی دهه ۱۹۵۰

## منابع

* 

رده:فیلم‌های ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های ترسناک ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های درباره الکلیسم
رده:فیلم‌های درباره دانشمندان
رده:فیلم‌های سودجویی آمریکایی
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید آمریکایی
رده:فیلم‌های علمی تخیلی ۱۹۵۸ (میلادی)
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در کالیفرنیا
رده:فیلم‌های مستقل آمریکایی
رده:فیلم‌های هیولایی آمریکایی
رده:فیلم‌های هیولایی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)