نبرد رمادی

**نبرد رمادی** نبردی بود که نیروهای عراق برای بازپس‌گیری شهر رمادی از دولت اسلامی عراق و شام (داعش) آغاز کردند. داعش پیش‌تر در نبرد نخست رمادی در ۱۷ مه ۲۰۱۵ این شهر را تصرف کرده بود. نیروی هوایی نقشی کلیدی در این نبرد ایفا کرد؛ ایالات متحده آمریکا و دیگر کشورها از ژوئیه ۲۰۱۵ تا اواخر فوریه ۲۰۱۶ بیش از ۸۵۰ حمله هوایی در منطقه رمادی انجام دادند و آمریکا ۸۰ درصد دلیل بازپس‌گیری شهر را به حملات هوایی نسبت داد.

در فوریه ۲۰۱۶ نیروهای عراقی پس از نزدیک به دو ماه و نیم درگیری، شهر را با پیروزی بازپس گرفتند. پیش‌بینی می‌شد پاکسازی شهر از بمب‌ها و مین‌هایی که داعش بر جای گذاشته بود ماه‌ها زمان ببرد و دست‌کم ۹ ماه برای پاکسازی محله تأمیم نیاز باشد. رمادی در آن زمان بیش از هر شهر دیگری در عراق آسیب دیده بود و برخی برآوردها میزان تخریب را تا ۹۰ درصد اعلام کردند.

## پیشینه
### تصرف رمادی به دست داعش
در ۱۷ مه ۲۰۱۵ شبه‌نظامیان داعش پس از چندین موج حمله انتحاری در جریان یک طوفان شن، شهر رمادی، مرکز استان انبار، را تصرف کردند و نیروهای عراقی ناگزیر از عقب‌نشینی شدند. از دست رفتن رمادی هم از نظر راهبردی و هم از نظر نمادین شکست سنگینی برای دولت بغداد بود؛ رمادی در فاصله نزدیک به صد کیلومتری غرب بغداد قرار داشت و مرکز بزرگ‌ترین استان عراق بود.

### عملیات انبار
در سپیده‌دم ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۵ ارتش عراق با پشتیبانی شبه‌نظامیان شیعه و سنی طرف‌دار دولت، عملیات بازپس‌گیری استان انبار را آغاز کرد. نیروهای عراقی از غرب و جنوب به سوی رمادی پیش‌روی کردند. در همان روز ارتش عراق ورزشگاه المپیک رمادی در غرب شهر را بازپس گرفت و به بخش شرقی شهر رسید.

در ۱۱ اوت ۲۰۱۵ یک مقام ارشد ائتلاف به رهبری آمریکا اعلام کرد که نیروهای عراقی شهر را محاصره کرده‌اند و برای حمله نهایی آماده می‌شوند. در ۲۶ اوت انتحاریون داعش در شمال فلوجه دو ژنرال ارتش عراق را کشتند: سرلشکر عبدالرحمن ابورقیف، معاون فرمانده عملیات در انبار، و سرتیپ صفین عبدالمجید، فرمانده لشکر دهم.

تا اواخر سپتامبر عملیات بازپس‌گیری رمادی متوقف شده بود؛ نیروهای عراقی در حومه شهر مستقر بودند اما توان ورود به درون شهر را نداشتند. کشمکش‌های سیاسی میان شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران و دولت العبادی نیز مانع پیشروی‌های بالقوه شده بود. در ۲۵ سپتامبر ایالات متحده از ارتش عراق خواست هرچه سریع‌تر عملیات را تسریع کند.

در اوایل اکتبر نیروهای عراقی عملیات خود را از سر گرفتند و مناطقی در شمال و غرب شهر از جمله جاده اصلی غرب رمادی و روستاهای زنکوره، البو جلیب و الادنانیه را بازپس گرفتند. تا ۱۳ اکتبر نیروهای عراقی ۱۵ کیلومتر پیش‌روی کرده و شهر را محاصره کردند. اما در اواخر اکتبر و اوایل نوامبر بارش‌های سیل‌آسا پیشروی نیروهای دولتی را کند کرد.

## نیروهای درگیر
پس از تصرف پل فلسطین در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۵ شهر به‌طور کامل در محاصره قرار گرفت و آب‌رسانی آن قطع شد. سه تیپ عراقی که آمریکایی‌ها آموزش داده بودند به‌عنوان نیروی کمکی اعزام شدند و در مجموع ۱۰٬۰۰۰ نیروی عراقی در عملیات شرکت داشتند. بیش از ۲٬۵۰۰ رزمنده قبایل سنی نیز در کنار نیروهای ارتش حضور داشتند. نیروهای ویژه استرالیایی نیز در کنار ارتش عراق به‌ویژه برای هدایت حملات هوایی حضور داشتند.

نیروهای داعش بنا بر برآورد سرهنگ استیون وارن، سخنگوی عملیات عزم ذاتی، بین ۶۰۰ تا ۱٬۰۰۰ نفر بودند. جهادگران از ماه‌ها پیش مواضع خود را استحکام بخشیده و مواد منفجره و مین را به‌صورت حلقه‌های متحدالمرکز در اطراف رمادی کار گذاشته بودند. شبه‌نظامیان شیعه حشد شعبی به دلیل اختلاف‌نظر میان ایالات متحده و ایران، به‌طور مستقیم در درون شهر شرکت نکردند و تنها در حومه حضور داشتند.

## روند نبرد
### تکمیل محاصره
در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۵ ارتش عراق عملیات بازپس‌گیری رمادی را آغاز کرد و با تصرف پل راهبردی فلسطین، آخرین خط تأمین داعش به شهر از راه فرات را قطع کرد. عملیات در پل فلسطین و دیگر مناطق شمال‌غرب رمادی با ۷ حمله هوایی ائتلاف پشتیبانی شد.

در ۲۹ نوامبر ارتش عراق اعلامیه‌هایی را از هوا بر فراز رمادی پخش و از غیرنظامیان خواست شهر را ترک کنند؛ اما داعش کریدور خروجی تعیین‌شده توسط دولت در جنوب‌شرق رمادی را بسته بود و هرکس را که تلاش می‌کرد فرار کند تهدید به مرگ می‌کرد و تنها شمار اندکی از خانواده‌ها موفق به فرار شدند.

### ۷ و ۸ دسامبر: حمله نخست و بازپس‌گیری محله تأمیم
در ۴ دسامبر نیروهای عراقی از مناطق دانشگاه انبار و محله طش به سوی محله تأمیم در جنوب‌غرب رمادی پیش‌روی آغاز کردند. در ۷ دسامبر ارتش عراق به محله تأمیم در جنوب‌غرب شهر حمله کرد و هم‌زمان درگیری‌هایی در روستای حصیبه در ۷ کیلومتری شرق رمادی درگرفت.

در ۸ دسامبر نیروهای عراقی برای نخستین بار از آغاز عملیات وارد شهر رمادی شدند و محله تأمیم را که با رود ورار (شاخه‌ای از فرات) از بقیه شهر جدا می‌شد تصرف کردند. صباح النعمانی، سخنگوی نیروهای عملیات ویژه عراق، به خبرگزاری فرانسه گفت که پس از آغاز حمله، شبه‌نظامیان داعش «چاره‌ای جز تسلیم یا جنگ نداشتند» و «به‌طور کامل نابود شدند». دولت عراق پس از این پیشروی‌ها اعلام کرد که ۶۰ درصد منطقه رمادی را بازپس گرفته‌است، هرچند بخش عمده درون شهر هنوز در اختیار داعش بود. در جریان عملیات تصرف محله تأمیم، حملات هوایی ائتلاف ۳۵۰ نیروی داعش را کشت.

با وجود تصرف سریع تأمیم، پیشروی نیروهای دولتی در بعدازظهر ۸ دسامبر متوقف شد؛ داعش پیش از ترک محله تعداد زیادی تله انفجاری بر جای گذاشته بود و برای رسیدن به مرکز شهر باید از رود ورار عبور می‌کردند که ساحل دیگر آن هنوز در دست داعش بود. در سه روز ۶۲ بمب دست‌ساز کشف شد که ۴ زخمی بر جای گذاشت.

### ۹ تا ۲۱ دسامبر: بازپس‌گیری محلات حومه‌ای
در ۹ دسامبر اشتون کارتر، وزیر دفاع آمریکا، اعلام کرد که ایالات متحده آماده کمک به ارتش عراق با امکانات بیشتر از جمله بالگردهای تهاجمی و مشاوران نظامی است.

هم‌زمان حمله‌ای در غرب شهر منجر به بیرون راندن جهادگران از پست فرماندهی نظامی‌شان شد. تصرف این پست فرماندهی و محله تأمیم برتری جغرافیایی مهمی را فراهم کرد زیرا هر دو موضع بر شهر مشرف بودند.

در واکنش به پیشروی نیروهای عراقی، داعش به غیرنظامیان مناطق تحت کنترل خود دستور داد خانه‌هایشان را ترک نکنند تا از آنان به‌عنوان سپر انسانی بهره‌برداری کند.

شامگاه ۱۰ دسامبر سرلشکر عبدالغنی الاسدی، فرمانده نیروهای ضدتروریسم، اعلام کرد که نیروهایش محدوده‌ای در غرب رمادی از پل فلسطین تا پل القاسم را در کنترل گرفته‌اند.

### ۲۱ تا ۲۸ دسامبر: بازپس‌گیری مرکز شهر
در ۲۲ دسامبر نیروهای عراقی با عبور از رود ورار به مرکز شهر رمادی نفوذ کردند. بمب‌های کنار جاده‌ای پیشروی را کند می‌کرد اما نیروهای ضدتروریسم و پلیس فدرال به سوی مجتمع دولتی در مرکز شهر پیش رفتند.

در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۵ نیروهای عراقی پس از نبردهای سنگین، مجتمع دولتی در مرکز شهر را بازپس گرفتند و پرچم عراق را بر فراز آن برافراشتند. نخست‌وزیر حیدر العبادی پیروزی را اعلام کرد، هرچند بخش‌هایی از حومه شهر هنوز در دست داعش بود. داعش پس از از دست دادن مرکز شهر به مناطق حومه‌ای مانند حامضیه و جزیره و شمال شهر عقب‌نشینی کرد.

### ژانویه و فوریه ۲۰۱۶: پاتک داعش و پاکسازی نهایی
پس از اعلام آزادسازی رمادی در ۲۸ دسامبر، داعش در اوایل ژانویه ۲۰۱۶ پاتک زد و نزدیک به ۲۰ درصد شهر و چندین منطقه پیرامونی را بازپس گرفت. دولت عراق با ادامه عملیات توانست این جیب‌های مقاومت را از میان بردارد، حومه شهر را بازپس بگیرد و جاده رمادی−بغداد را ایمن کند. در ۹ فوریه ۲۰۱۶ نبرد به پایان رسید.

## پیامدها
نبرد رمادی خسارت‌های گسترده‌ای بر زیرساخت‌های شهر وارد کرد. بنا بر گزارش شورای استان انبار نزدیک به ۸۰ درصد زیرساخت‌های رمادی ویران شد. دست‌کم ۵۰۰٬۰۰۰ غیرنظامی آواره شدند و بیش از ۱۴۳ غیرنظامی در جریان درگیری‌ها جان باختند. بمب‌ها و مین‌های فراوانی که داعش در بیشتر خانه‌ها و خیابان‌ها کار گذاشته بود پاکسازی و بازسازی شهر را بسیار دشوار ساخت و برآورد شد که دست‌کم ۹ ماه تنها برای پاکسازی محله تأمیم زمان نیاز است. مشکلات مالی عراق نیز روند بازسازی را کُند کرده بود.

رمادی در آن زمان بیش از هر شهر یا شهرک دیگری در عراق آسیب دیده بود و این نبرد صدمین نبرد در رمادی از ۲۰۰۳ به‌شمار می‌رفت.

## نقش نیروی هوایی ائتلاف
نیروی هوایی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیروزی نیروهای عراقی ایفا کرد. ایالات متحده و دیگر اعضای ائتلاف از ژوئیه ۲۰۱۵ تا اواخر فوریه ۲۰۱۶ بیش از ۸۵۰ حمله هوایی در منطقه رمادی انجام دادند. مقامات آمریکایی ۸۰ درصد دلیل بازپس‌گیری شهر را به حملات هوایی نسبت دادند. فرانسه، کانادا، بریتانیا و استرالیا نیز در حملات هوایی مشارکت داشتند. در اوایل دسامبر ۲۰۱۵ تنها در منطقه تأمیم ۳۵۰ نیروی داعش در حملات هوایی کشته شدند.

## جستارهای وابسته
* نبرد رمادی (۲۰۱۴–۲۰۱۵)
* نبرد فلوجه (۲۰۱۶)
* نبرد موصل (۲۰۱۶–۲۰۱۷)
* جنگ داخلی عراق (۲۰۱۴–۲۰۱۷)
* داعش

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:عملیات‌های نظامی جنگ داخلی عراق در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:عملیات‌های نظامی جنگ داخلی عراق در ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده