بخش صفد (قیمومت بریتانیا بر فلسطین)

**زیربخش صفد** یکی از بخش‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در شمال فلسطین و پیرامون شهر صفد قرار داشت. این زیربخش از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۸ میلادی پابرجا بود و از شمال با لبنان، از شرق با سوریه، از جنوب با زیربخش طبریه و از جنوب غربی با زیربخش عکا هم‌مرز بود.

پس از جنگ عربی-اسرائیلی ۱۹۴۸، تمامی سرزمین این زیربخش در اختیار اسرائیل قرار گرفت و به بخش صفد در منطقه شمالی (اسرائیل) تبدیل شد. بر پایه طرح تقسیم فلسطین در سال ۱۹۴۷، بخش عمده سرزمین این زیربخش بایست به دولت یهودی واگذار می‌شد.

مساحت زیربخش صفد بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ در حدود ۶۹۶ کیلومتر مربع بود و جمعیت آن ۵۳٬۶۲۰ نفر برآورد می‌شد که شامل مسلمانان، یهودیان، مسیحیان و دروزیان بود.

## پیشینه
مرز شمالی این زیربخش با لبنان (که در آن زمان تحت قیمومت فرانسه بود) نخست در سال ۱۹۲۰ تعیین شد. این خط مرزی در سال ۱۹۲۴ پس از ترسیم نهایی مرز میان سرزمین قیمومت بریتانیا و قیمومت فرانسه تغییر یافت. در پی این تغییر، شش روستای دارای اکثریت مسلمان شیعه (متاوله) شامل آبل القمح، هونین، نبی یوشع، المالکیه، قدس و صلحه به زیربخش صفد افزوده شدند. ساکنان این روستاها در سال ۱۹۲۱ تابعیت لبنانی دریافت کردند و بیشتر آن‌ها در جریان جنگ ۱۹۴۸ به لبنان گریختند.

گستره سرزمین زیربخش در دوره قیمومت چندین بار تغییر کرد. در سرشماری ۱۹۲۲ مساحت آن ۴۹۳ کیلومتر مربع و در سرشماری ۱۹۳۱ حدود ۷۱۲ کیلومتر مربع بود. در مارس ۱۹۲۹ بخشی از جنوب زیربخش صفد به زیربخش عکا منتقل شد.

از نظر جغرافیایی، زیربخش صفد دربرگیرندهٔ انگشت جلیل (شامل دره حوله و کوه‌های نفتالی) و بخش شرقی جلیل بالا بود.

## مرزها
زیربخش صفد با واحدهای اداری و کشورهای زیر هم‌مرز بود:
* زیربخش عکا (جنوب غربی)
* زیربخش طبریه (جنوب)
* لبنان (شمال)
* سوریه (شرق)

## ساختار جمعیتی
بر پایه سرشماری‌های گوناگون دوره قیمومت، ترکیب دینی جمعیت زیربخش صفد به شرح زیر بود:

بر پایه سرشماری ۱۹۳۱ جمعیت زیربخش ۳۹٬۷۱۳ نفر بود که از این شمار ۳۱٬۳۹۳ نفر (حدود ۷۹ درصد) مسلمان سنی، ۲٬۵۸۲ نفر (حدود ۶٫۵ درصد) مسلمان شیعه، ۳٬۶۷۸ نفر یهودی، ۱٬۵۷۵ نفر مسیحی و ۴۸۳ نفر دروزی بودند که بیشتر دروزیان در روستای حورفیش زندگی می‌کردند.

بر پایه آمار روستاها در سال ۱۹۴۵، جمعیت زیربخش به ۵۳٬۶۲۰ نفر رسید که شامل ۴۴٬۵۱۰ مسلمان، ۶٬۷۰۰ یهودی، ۱٬۶۳۰ مسیحی و ۷۸۰ نفر دیگر (عمدتاً دروزی) بود. شمار یهودیان نسبت به سرشماری ۱۹۳۱ حدود ۸۲ درصد افزایش یافته بود.

### مالکیت زمین
بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، مجموع زمین‌های زیربخش ۶۹۶٬۱۳۱ دونم بود که به شرح زیر تقسیم می‌شد:
* زمین‌های با مالکیت عربی: ۴۹۰٬۸۶۳ دونم
* زمین‌های با مالکیت یهودی: ۱۲۱٬۴۸۸ دونم
* زمین‌های دولتی: ۸۳٬۷۸۰ دونم

## اشغال زیربخش
زیربخش صفد در جریان عملیات حیرام در جنگ عربی-اسرائیلی ۱۹۴۸ به اشغال نیروهای اسرائیلی درآمد.

## شهرها و روستاها

شهر مرکزی زیربخش، صفد بود. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت شهری صفد ۱۱٬۹۳۰ نفر بود (شامل ۹٬۱۰۰ مسلمان، ۲٬۴۰۰ یهودی و ۴۳۰ مسیحی). زیربخش دارای ۷۸ روستا بود.

## روستاهای تخلیه‌شده

در جریان جنگ ۱۹۴۸ و آوارگی فلسطینیان، بسیاری از شهرها و روستاهای عربی‌نشین زیربخش صفد تخلیه یا ویران شدند. در پرانتز نام شهرک‌های کنونی اسرائیلی که بر جای آن‌ها ساخته شده‌اند آورده شده‌است:

## ساکنان امروزی
بیشتر ساکنان آواره‌شده زیربخش صفد امروزه در اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی در سوریه و لبنان زندگی می‌کنند، از جمله در اردوگاه یرموک، خان دنون، قبر الست، جرمانا و عین الحلوه.

## جستارهای وابسته
* قیمومت بریتانیا بر فلسطین
* قضاهای قیمومت بریتانیا بر فلسطین
* بخش صفد
* منطقه شمالی (اسرائیل)
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:بخش صفد
رده:زیربخش‌های قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۰ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی) در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)