علل انقلاب مه

انقلاب مه ( ) یا  انقلاب آرژانتین مجموعه‌ای از رویدادهای سیاسی و اجتماعی انقلابی بود که در اوایل قرن نوزدهم در شهر بوئنوس آیرس ، پایتخت نایب‌الملک‌نشین ریو دِ لا پلاتا  رخ داد که مستعمرۀ پادشاهی اسپانیا بود و در آن زمان شامل کشورهای امروزی آرژانتین ، بولیوی ، پاراگوئه و اروگوئه می‌شد. پیامد انقلاب این بود که نایب‌الملک این ولایت، بالتازار هیدالگو د سیسنروس، از سمت خود برکنار شد و نقش حکومت به پریمرا خونتا (مجلس ایالتی) واگذار شد. دلایل زیادی، چه محلی و چه بین‌المللی، وجود دارد که چنین تحولاتی را رقم زدند.

## علل بین‌المللی

### اعلامیه استقلال ایالات متحده

[بندانگشتی|[اعلامیه استقلال ایالات متحده آمریکا|اعلامیه استقلال ایالات متحده الهام‌بخش جنبش‌های مشابهی در مستعمرات اسپانیایی آمریکای جنوبی شد.]]
ایالات متحده آمریکا در سال ۱۷۷۶ میلادی خود را از پادشاهی بریتانیای کبیر مستقل اعلام کرد و این تجربه که نمونه‌ای ملموس بود، مردم کریولو را به این باور رساند که انقلاب و استقلال از اسپانیا می‌تواند اهداف واقع‌بینانه‌ای باشد.  در فاصلۀ زمانی بین سال‌های ۱۷۷۵ تا ۱۷۸۳، سیزده مستعمره انقلاب آمریکا را آغاز کردند؛ آن‌ها در ابتدا خود را از قید حکومت پارلمان بریتانیای کبیر و سپس از سلطنت بریتانیا رها کردند و جنگ انقلاب آمریکا را علیه حاکمان سابق خود به راه انداختند. این تغییرات نه تنها سیاسی، بلکه فکری و اجتماعی نیز بودند و ترکیبی از یک دولت قوی با آزادی‌های شخصی را در بر می‌گرفتند. متن اعلامیه استقلال بیان می‌کرد که همه انسان‌ها برابر آفریده شده‌اند (و بنابراین در برابر قانون برابرند) و از حقوق غیرقابل انکار زندگی، آزادی و جستجوی خوشبختی برخوردارند.  آن‌ها همچنین به جای حفظ یک حکومت سلطنتی ، یک شکل جمهوری‌خواهانه از حکومت را انتخاب کرده بودند. در کنار این واقعیت که اسپانیا به مستعمرات آمریکایی در مبارزه‌شان علیه بریتانیا کمک کرد، تفکر وفاداری به کشور مادر هم تضعیف شد. 

### انقلاب فرانسه
[بندانگشتی|[انقلاب فرانسه آرمان‌های جدیدی را ترویج کرد که بر کریولوهای محلی تأثیر گذاشت.]]

آرمان‌های انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ نیز در حال گسترش بود. در طول انقلاب، قرن‌ها پادشاهی خاندان سلطنتی فرانسه با سرنگونی و اعدام لویی شانزدهم و ملکه ماری آنتوانت و حذف امتیازات طبقۀ اشراف پایان یافت. اعلامیه حقوق بشر و شهروند در میان جوانان کریولو بسیار محبوب بود. انقلاب فرانسه همچنین آرمان‌های لیبرال را در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی تقویت می‌کرد. برخی از برجسته‌ترین نویسندگان لیبرالیست سیاسی که با سلطنت و استبداد مخالف بودند، ولتر ، ژان ژاک روسو ، مونتسکیو ، دنیس دیدرو و ژان لو روند دالامبر بودند، در حالی که بدنام‌ترین لیبرال اقتصادی آدام اسمیت بود. ایده‌های لیبرال به کلیسا نیز رسید و مفهوم حق الهی پادشاهان تدریجاً زیر سوال رفت. فرانسیسکو سوآرز ادعا کرد که قدرت سیاسی مستقیماً از خدا به حاکم منتقل نمی‌شود، بلکه به مردم و از طریق آن به حاکم می‌رسد. به گفته سوآرز، چنین قدرتی متعلق به مردم است و از سوی آنان به حاکم تفویض می‌شود؛ اما اگر چنین حاکمانی آنطور که باید در خدمت خیر عمومی نباشند، مستبد هستند و مردم حق دارند با آن‌ها مبارزه کنند و حاکمان جدیدی را انتخاب کنند.  کاهش اجماع در مورد مشروعیت حق الهی، زمینه را برای جایگزینی سلطنت‌ها با جمهوری‌ها در فرانسه و ایالات متحده، و همچنین سلطنت‌های مشروطه ، مانند بریتانیای کبیر، فراهم کرد. 

با این حال، گسترش چنین ایده‌ای عمدتاً در سرزمین‌های اسپانیا ممنوع بود؛ همچنین قاچاق کتاب‌های مرتبط یا تملک غیرمجاز آن‌ها رسماً جرم انگاری شده بودند. چنین ممنوعیت‌هایی زمانی که اسپانیا پس از اعدام لویی شانزدهم به فرانسه اعلام جنگ کرد، شدت گرفت اما پس از پیمان صلح 1796 نیز ادامه یافت. با این وجود، وقایع 1789 و بیانیه‌های انقلاب فرانسه علیرغم تلاش‌ها برای دور نگه داشتن آنها، در سراسر اسپانیا گسترش یافت. حتی پس از مدتی کنوانسیون ملی فرانسه اعلام کرد که این کشور به همه جمعیت‌هایی که قصد آزادی دارند، پناه و کمک می‌دهد و برنامه‌های زیادی برای مختل کردن قدرت اسپانیا بر مستعمرات فرامرزی آن امپراتوری ترتیب داد. بسیاری از کریولوهای روشنفکر در طول تحصیلات دانشگاهی با نویسندگان لیبرال و آثارشان در تماس بودند.  مانند مانوئل بلگرانو در اسپانیا  یا ماریانو مورنو ،  خوان خوزه کاستلی  یا برناردو مونتاگودو در دانشگاه آمریکایی چوکیساکا. کتاب‌هایی از ایالات متحده نیز به دلیل نزدیکی ونزوئلا به ایالات متحده و جزایر هند غربی، از طریق کاراکاس به مستعمرات اسپانیا راه می‌یافتند. 

### انقلاب صنعتی

انقلاب صنعتی در بریتانیا آغاز شد و نیروی کار ماهر و حمل و نقل با اسب با تولید ماشینی و راه آهن و نیروی بخار جایگزین شدند. این امر منجر به افزایش چشمگیر قابلیت‌های تولیدی بریتانیا،  و نیاز به بازارهای جدید برای فروش مازاد زغال سنگ، فولاد و لباس آن کشور همراه شد. در همین حین جنگ‌های ناپلئونی آغاز شد و بریتانیا که در حال جنگ با فرانسه بود، توسط ناپلئون با سیستم قاره‌ای محاصرۀ دریایی شد و بریتانیا اجازه تجارت با هیچ کشور اروپایی دیگری را نداشت و توسعۀ سریع بریتانیا با مانع بزرگی روبرو بود. بنابراین، انگلستان نیاز داشت که بتواند با مستعمرات اسپانیا تجارت کند،  اما نمی‌توانست این کار را انجام دهد زیرا آنها قانوناً فقط حق تجارت با سرزمین مادری خود، اسپانیا، را داشتند.  برای این منظور، آنها سعی کردند شهرهای کلیدی را در طول تهاجم بریتانیا فتح کنند و پس از آن، رهایی خود را ترویج دهند.  انقلاب صنعتی همچنین به نویسندگانی که اقتصاد لیبرال را پیشنهاد می‌کردند، مانند آدام اسمیت، فضا داد. فرانسوا کنه، اقتصاد جهانی را با یک موجود زنده مقایسه کرد و اظهار داشت که اقتصاد فراتر از قدرت سیاسی عمل می‌کند و نباید تحت تأثیر آن قرار گیرد.

### جنگ شبه جزیره
[بندانگشتی|نقاشی از سوم ماه مه ۱۸۰۸ اثر [فرانسیسکو گویا|گویا]]
جنگ‌های ناپلئونی در اروپا در جریان بود و فرانسه، بریتانیای کبیر و اکثر کشورهای اروپایی را درگیر خود کرد. پرتغال محاصره تجاری بریتانیا را شکست و در نتیجه توسط فرانسه مورد حمله مستقیم نظامی قرار گرفت.  با این حال، خانواده سلطنتی و بخش عمده‌ای از دولت پادشاهی پرتغال به منظور حفظ حاکمیت خود به برزیل که ملک استعماریشان بود، گریختند . به بهانۀ تقویت ارتش مشترک فرانسه-اسپانیا که پرتغال را اشغال کرده بودند، نیروهای امپراتوری فرانسه شروع به ورود به خاک اسپانیا کردند. در همین اثناء، چارلز چهارم ، پادشاه اسپانیا، به دلیل شورش آرانخوئز از سلطنت کناره‌گیری کرد و تاج و تخت را به پسرش، فردیناند هفتم، واگذار نمود.  چارلز چهارم که احساس می‌کرد مجبور به کناره‌گیری شده است، از ناپلئون درخواست کرد که او را به قدرت بازگرداند. ناپلئون به برکناری فردیناند هفتم از قدرت کمک کرد، اما تاج را به پادشاه سابق بازنگرداند و در عوض، برادر خود، ژوزف بناپارت، را به عنوان پادشاه جدید اسپانیا منصوب کرد.  کل این فرآیند به عنوان کناره‌گیری بایون شناخته می‌شود. انتصاب ژوزف با مقاومت شدیدی در اسپانیا مواجه شد و شورای سویا در غیاب پادشاه اسپانیایی قدرت را به دست گرفت. تا آن زمان، اسپانیا متحد فرانسه علیه بریتانیا بود، اما در این مرحله مقاومت اسپانیا تغییر موضع داد و با بریتانیا علیه فرانسه متحد شد. شورای سویا نیز سرانجام شکست خورد و شورای دیگری در کادیس (جنوبی‌ترین نقطۀ اسپانیا) جایگزین آن شد.

## آرمان‌های ملی

### انحصارگرایی اسپانیایی
در دوران استعمار، اسپانیا تنها خریدار کالا از نایب‌الملک بود و طبق قانون، تجارت با سایر کشورها برای مستعمارات امپراتوری ممنوع بود . این وضعیت به اقتصاد نایب‌الملک آسیب می‌رساند، زیرا اقتصاد اسپانیا به اندازه کافی قدرتمند نبود تا مقادیر کالایی را که قاره آمریکا نیاز داشت، خرید و فروش کند.  و بسیاری از آنها حتی توسط اسپانیا به فرانسه یا بریتانیا آورده می‌شدند و سپس با قیمت بالاتر در قاره آمریکا فروخته می‌شدند و دولت مرکزی اسپانیا عملاً دلالی می‌کرد.  بوئنوس آیرس حتی بیشتر آسیب می‌دید، زیرا اسپانیا کشتی‌های کافی به این شهر نمی‌فرستاد. برای جلوگیری از خطر دزدی دریایی، کشتی‌های تجاری باید توسط کشتی‌های جنگی دنبال می‌شدند که این امر سفر را بسیار گران می‌کرد. با توجه به کمبود منابع طلا یا نقره یا جمعیت‌های بومی مستقر برای استفاده از سیستم‌های انگومیاندا ، برای اسپانیا سودآورتر بود که همه آنها را به مکزیک یا لیما بفرستد. این امر باعث شد تجار بوئنوس آیرس سیستمی از قاچاق را برای به دست آوردن محصولاتی که از راه‌های دیگر قابل دریافت نبودند، ایجاد کنند. این قاچاق توسط اکثر مقامات محلی مجاز شمرده می‌شد و میزان مشابهی از ترافیک را مانند تجارت قانونی با اسپانیا ایجاد می‌کرد.  کل این وضعیت دو گروه متخاصم را ایجاد کرد: آنهایی که محصولات چرمی تولید می‌کردند و خواهان تجارت آزاد برای فروش آنها بودند، و آنهایی که از قیمت محصولات قاچاق سود می‌بردند، که در صورت مجاز بودن چنین تجارتی، مجبور بودند آنها را با قیمت پایین‌تری بفروشند.

### رقابت‌های اجتماعی
در ساختار سیاسی، اکثر مناصب معتبر به دست افرادی که توسط سلطنت اسپانیا تعیین شده بودند، سپرده می‌شد که اکثر آنها اسپانیایی‌های مستقر در اروپا بودند و تعهد محکمی به مشکلات یا منافع اهالی قارۀ آمریکا نداشتند. این امر باعث ایجاد رقابت فزاینده‌ای بین کریولوها ، افرادی که در آمریکا متولد شده بودند، و پنینسولارها ، افرادی که از اروپا آمده بودند، می‌شد. با وجود این واقعیت که همه آنها اسپانیایی محسوب می‌شدند و هیچ تمایز قانونی بین کریولوها و پنینسولارها وجود نداشت، اکثر کریولوها فکر می‌کردند که اهالی اسپانیایی دست بالاتری در منازعات سیاسی دارند و انتظار مداخله بیشتری برای خود قائل بودند، احساسی که روحانیون رده پایین نیز در آن سهیم بودند.  این شرایط عمدتاً منجر به تعصب اجتماعی شد.  کریولوها همچنین از سهولت مهاجرت از اسپانیا، صرف نظر از داشتن ریشه‌های فروتنانه، برای به دست آوردن املاک و تمایز اجتماعی که برای آنها نفی می‌شد، خشمگین بودند.  این رقابت بعداً به رقابت بین طرفداران خودمختاری از اسپانیا و طرفداران حفظ اوضاع به همان شکلی که بود، تسری یافت. با این حال، این فرآیند بسیار کندتر از فرآیندی بود که توسط مستعمرات بریتانیایی در آمریکای شمالی تجربه شد، تا حدی به این دلیل که سیستم آموزشی تقریباً انحصاری و در دست روحانیون اداره می‌شد و بر توسعه جمعیتی به محافظه‌کاری کشور مادر تأثیر می‌گذاشت. 

برخلاف کشورهای اروپایی و تا حدودی ایالات متحده، مستعمرات اسپانیا فاقد حس «ملت» بودند و این عاملی بود که برای استقلال ضروری می‌نمود. مستعمرات اسپانیا با دقت به عنوان امتداد خود اسپانیا طراحی شده بودند و از نظر اقتصادی، فرهنگی و سیاسی کاملاً به کشور مادر وابسته بودند. 

### تهاجم بریتانیا به ریو د لا پلاتا

بوئنوس آیرس و مونته‌ویدئو با موفقیت در برابر دو تهاجم نظامی ارتش بریتانیا مقاومت کردند. اولین مورد در سال ۱۸۰۶ بود، زمانی که بریتانیا به رهبری ویلیام کار برسفورد کنترل بوئنوس آیرس را به دست گرفت، تا این که توسط ارتشی از مونته‌ویدئو به رهبری سانتیاگو د لینیرس شکست خورد. سال بعد، ارتش بزرگتری مونته‌ویدئو را تصرف کرد، اما در تصرف بوئنوس آیرس شکست خورد و مجبور به تسلیم و ترک هر دو شهر شد. در هیچ یک از این دو رویداد، نایب‌الملک کمکی از اروپا دریافت نکرد و لینیرس برای آماده شدن برای تهاجم دوم، قوانین اسپانیا را زیر پا گذاشته و از کریولوهای محلی داوطلب گروهی شبه نظامی ساخت.  این امر به آنها قدرت نظامی و نفوذ سیاسی‌ای داد که قبلاً نداشتند، و بزرگترین ارتش کریولو، هنگ پاتریسیوس به رهبری کورنلیو ساودرا بود. این پیروزی که بدون کمک به دست آمد، نشان داد به کمک اسپانیا نیازی نیست و اعتماد به نفس در استقلال را افزایش داد.  خوان خوزه پاسو در جریان انتخاباتی آزاد از اعتباری که بوئنوس آیرس پیش از سایر شهرهای تحت سلطه‌ی نایب‌الملک به دست آورده بود، سوءاستفاده کرد تا اقدام فوری و شنیدن نظرات سایر شهرها را پس از آن توجیه کند. 

### کارلوتیسم
[بندانگشتی|[کارلوتا خواکینا|کارلوتا خوآکینا اهل اسپانیا آرزوی حکومت بر مستعمرات اسپانیا را داشت.]]

در پایان سال ۱۸۰۸، تمام خانواده سلطنتی پرتغال، در حالی که کشورشان مورد حمله ناپلئون قرار گرفته بود، اروپا را ترک کردند و در برزیل ساکن شدند. شاهزاده نایب‌السلطنه به همراه همسرش، شارلوت خوآکینا ، دختر چارلز چهارم و خواهر فردیناند هفتم، از راه رسیدند. هنگامی که خبر زندانی شدن فردیناند هفتم به آمریکای جنوبی رسید، شارلوت سعی کرد به عنوان نایب‌السلطنه، کنترل مناطق نایب‌الملک ریو د لا پلاتا را به دست گیرد، پروژه‌ای که به کارلوتیسم معروف شد. او به دلیل لغو قانون سالیک توسط چارلز چهارم در سال ۱۷۸۹ مشروعیت داشت این کار را انجام دهد و قصد داشت از حمله فرانسه به قاره آمریکا جلوگیری کند. برخی از کریولوها مانند کاستلی، بروتی، ویتس و بلگرانو از این پروژه حمایت کردند و آن را فرصتی برای تشکیل یک دولت محلی به جای یک دولت مرکزی اروپانشین یا واسطه‌ای برای اعلام استقلال بعدی می‌دانستند.  کریولوهای دیگر مانند مورنو، پاسو یا ساودرا، و همچنین اکثر اسپانیایی‌های پنینسولار و نایب‌الملک لینیرس، از منتقدان طرح بودند. آنها به کل پروژه به عنوان پنهان کردن جاه‌طلبی‌های پرتغال در منطقه مشکوک بودند،  و تصویر عمومی کارلوتا مثبت نبود: اطرافیانش در برزیل (مانند پدرو کارلوس دو بوربون نوزاد) و روابطش با همسرش، باعث بی‌میلی شدید مردم به طرح او شد. شارلوت همچنین حامیان خود را رد کرد، زیرا آنها قصد داشتند او یک سلطنت مشروطه را رهبری کند، در حالی که او می‌خواست سلطنت مطلقه را حفظ کند. بریتانیا، با حضور قوی در پرتغال، نیز با این پروژه مخالف بود: آنها نمی‌خواستند اسپانیا، که اکنون با آنها علیه فرانسه متحد شده بود، به پادشاهی‌های زیادی تقسیم شود و شارلوت را قادر به جلوگیری از جدایی‌طلبی نمی‌دانستند.  

## همچنین ببینید

* انقلاب ماه مه

## منابع

رده:انقلاب مه
رده:مقاله‌های دارای ارجاع صریح به متن به زبان فارسی
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده