نام‌های سنتی اندازه قلم در چاپ

**نام‌های سنتی اندازه قلم در چاپ**، مجموعه‌ای از نام‌گذاری‌های تاریخی برای اندازه‌های مختلف پوینت حروف چاپی هستند که از حدود سال ۱۶۰۰ میلادی در زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و هلندی رواج یافتند. این نام‌ها معمولاً از نخستین کاربردهای اصلی آن اندازه‌ها گرفته شده‌اند. قلم‌ها در آغاز مجموعه‌ای از حروف متحرک بودند که از ریخته‌گری‌های تایپوگرافی خریداری می‌شدند و اندازه بدنهٔ آن‌ها با نام‌های خاصی شناخته می‌شد.

این نام‌ها نسبت به یکدیگر به‌کار می‌رفتند و اندازهٔ دقیق آن‌ها در طول زمان و از کشوری به کشور دیگر و از ریخته‌گری به ریخته‌گری دیگر تفاوت داشت. برای نمونه «اَگِت» و «روبی» زمانی اندازهٔ واحدی به نام «اَگِت روبی» در حدود ۵ پوینت بودند اما بعدها حروف فلزی اَگِت از ۵ تا ۵٫۸ پوینت متغیر بود. با گذشت زمان این اندازه‌ها به تدریج استانداردسازی شدند. در حروف‌نگاری نوین چینی نیز نام‌های ویژه‌ای برای اندازه‌های قلم به‌کار می‌رود که عموماً بر ذکر عدد پوینت ترجیح داده می‌شوند.

## پیشینه
قلم‌های چاپی از آغاز اختراع صنعت چاپ با حروف متحرک به‌صورت مجموعه‌ای از سنبه‌حروف (letterpunch) از ریخته‌گری‌ها تهیه می‌شدند. از حدود سال ۱۶۰۰ میلادی اندازه‌های بدنهٔ این حروف نام‌های سنتی خاصی در زبان‌های اروپایی به خود گرفتند که معمولاً برگرفته از نخستین کاربردهای عمدهٔ آن‌ها بود. این نام‌ها صرفاً به‌صورت نسبی در کنار یکدیگر به‌کار می‌رفتند و اندازهٔ دقیقشان از کشوری به کشور دیگر و از ریخته‌گری به ریخته‌گری دیگر متفاوت بود.

## نظام‌های اندازه‌گیری
سه نظام اصلی برای اندازه‌گیری حروف چاپی وجود داشته‌است: نظام آمریکایی، نظام قاره‌ای (اروپایی) و نظام چینی. نظام آمریکایی و بریتانیایی از پوینت آمریکایی (حدود ۰٫۳۵۳ میلی‌متر) استفاده می‌کنند، در حالی که نظام قاره‌ای به‌طور سنتی از پوینت فورنیه یا پوینت دیدو بهره می‌برد. پوینت‌های فورنیه کوچک‌تر از پوینت‌های دیدو بودند و به همین دلیل با نام‌های حروف دیدو که نزدیک‌ترین اندازه را داشتند مرتبط می‌شدند نه با شمارهٔ یکسان پوینت. اندازه‌های قلم چینی نیز از پوینت آمریکایی استفاده می‌کنند.

## اندازه‌های بسیار ریز (۱ تا ۴ پوینت)
کوچک‌ترین اندازه‌ها در عصر حروف فلزی عمدتاً جنبهٔ نظری داشتند و به‌ندرت در عمل به‌کار می‌رفتند.
* **بریلیانت** (Brilliant) — ۴ پوینت (≈ ۱٫۴۱ میلی‌متر): ریزترین اندازهٔ عملی بود. در نظام قاره‌ای معادل آلمانی آن «دیامانت» (Diamant) و معادل فرانسوی آن «پرل» (Perle) نامیده می‌شد. بنا بر منابع روسی، نخستین بار قلمی به اندازهٔ ۳ پوینت از نقره ریخته شد که در سال ۱۸۵۵ برای چاپ «افسانه‌های» کریلوف به‌کار رفت و کوچک‌ترین کتاب چاپ‌شده در روسیهٔ پیش از انقلاب بود.
* **دایموند** (Diamond) — ۴٫۵ پوینت (≈ ۱٫۵۹ میلی‌متر): این اندازه در هر دو نظام آمریکایی و بریتانیایی همین نام را داشت.

## اندازه‌های ریز (۵ تا ۷ پوینت)
* **پرل** (Pearl) — ۵ پوینت (≈ ۱٫۷۶ میلی‌متر): در فرانسوی «پاریزین» (Parisienne) و در آلمانی «پرل» (Perl) نامیده می‌شد. نخستین بار قلمی به این اندازه در سال ۱۶۲۷ توسط ژان ژانون چاپگر فرانسوی در شهر سدان به‌کار رفت. در نظام چینی معادل آن «八» (bā، به معنای «هشت») است.
* **اَگِت** (Agate) / **روبی** (Ruby) — ۵٫۵ پوینت (≈ ۱٫۹۴ میلی‌متر): در نظام آمریکایی «اگت» و در نظام بریتانیایی «روبی» نام داشت. سطری با این اندازه و به پهنای ستون استاندارد چاپی (agate line) مدت‌ها واحد محاسبهٔ هزینهٔ فضای تبلیغاتی بود. در نظام چینی معادل آن «七» (qī، به معنای «هفت») است.
* **نُن‌پَریل** (Nonpareil) — ۶ پوینت (≈ ۲٫۱۲ میلی‌متر): نام فرانسوی آن به معنای «بی‌نظیر» است. این اندازه در متون مرجع، زیرنویس تصاویر، کتاب‌شناسی و جدول‌ها کاربرد داشت.
* **مینیون** (Minion) — ۷ پوینت (≈ ۲٫۴۷ میلی‌متر): از واژهٔ فرانسوی mignon به معنای «دلپسند و ظریف» گرفته شده‌است. در آلمانی «کُلُنل» (Kolonel) و در فرانسوی «مینیون» (Mignonne) نامیده می‌شد. این اندازه در دانشنامه‌ها، فرهنگ‌های لغت جیبی و مراجع کوچک به‌کار می‌رفت.

## اندازه‌های متوسط (۸ تا ۱۲ پوینت)
* **بریویر** (Brevier) — ۸ پوینت (≈ ۲٫۸۲ میلی‌متر): در فرانسوی «گایارد» (Gaillarde) و در آلمانی «پتی» (Petit) نام داشت. پتی یکی از پرکاربردترین قلم‌ها بود و به‌طور گسترده در حروف‌چینی متن اصلی نشریات مرجع-دانشنامه‌ای، روزنامه‌ها و مجلات کاربرد داشت.
* **بورژوا** (Bourgeois) — ۹ پوینت (≈ ۳٫۱۸ میلی‌متر): تلفظ آمریکایی آن «برجویس» بود. در فرانسوی «پتی-رومن» (Petit-romain) و در آلمانی «بورگیس» (Borgis) نامیده می‌شد. کاربرد اصلی آن حروف‌چینی متن روزنامه‌ها بود و از دههٔ ۱۹۷۰ در حروف‌چینی کتاب نیز به‌کار رفت. در نظام چینی معادل آن «小五» (xiǎowǔ، به معنای «پنج کوچک») است.
* **لانگ پرایمر** (Long Primer) — ۱۰ پوینت (≈ ۳٫۵۳ میلی‌متر): در فرانسوی «فیلوزوفی» (Philosophie) و در آلمانی «کُرپوس» (Korpus) نام داشت. نام کُرپوس از به‌کارگیری نخستین آن در چاپ مجموعهٔ قوانین مدنی (Corpus iuris civilis) ژوستینین گرفته شده‌است. این پرکاربردترین اندازه برای حروف‌چینی متن کتاب‌ها بود.
* **اسمال پایکا** (Small Pica) — ۱۱ پوینت (≈ ۳٫۸۸ میلی‌متر): در فرانسوی «سیسِرو» (Cicéro) نامیده می‌شد.
* **پایکا** (Pica) — ۱۲ پوینت (≈ ۴٫۲۳ میلی‌متر): در نظام قاره‌ای فرانسوی «سَن-اوگوستَن» (St. -Augustin) و در آلمانی «سیسِرو» (Cicero) نام داشت. نام سیسرو از نخستین چاپ آثار مارکوس تولیوس سیسرون (کتاب «دربارهٔ وظایف») گرفته شده که پتر شوفر در سال ۱۴۶۵ آن را چاپ کرد. در نظام چینی معادل آن «小四» (xiǎosì، به معنای «چهار کوچک») است.

## اندازه‌های بزرگ (۱۴ تا ۲۴ پوینت)
* **انگلیش** (English) — ۱۴ پوینت (≈ ۴٫۹۴ میلی‌متر): در آلمانی «میتل» (Mittel) به معنای «اندازهٔ میانه» نامیده می‌شد. این اندازه عمدتاً برای حروف‌چینی متن کتاب‌های درسی دورهٔ ابتدایی و ادبیات کودک به‌کار می‌رفت. در نظام چینی معادل آن «四» (sì، به معنای «چهار») است.
* **ترسیا** (Tertia) — ۱۶ پوینت (≈ ۵٫۶۴ میلی‌متر): از واژهٔ لاتین tertia به معنای «سوم» (یک‌سوم کوآدرات) گرفته شده‌است. برای حروف‌چینی سرتیترها در کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌ها و نیز صفحات عنوان به‌کار می‌رفت.
* **گریت پرایمر** (Great Primer) — ۱۸ پوینت (≈ ۶٫۳۵ میلی‌متر): در فرانسوی «گرو-رومن» (Gros-romain) نامیده می‌شد. متن کتاب مقدس گوتنبرگ با اندازه‌ای نزدیک به این کگل حروف‌چینی شده بود.
* **پاراگون** (Paragon) — ۲۰ پوینت (≈ ۷٫۰۶ میلی‌متر): در فرانسوی «پتی-پارانگون» (Petit-parangon) و در آلمانی «تکست» (Text) نام داشت.
* **دابل پایکا** (Double Pica) — ۲۴ پوینت (≈ ۸٫۴۷ میلی‌متر): در فرانسوی «پالِستین» (Palestine) و در آلمانی «دوپل‌سیسرو» (Doppelcicero) نامیده می‌شد.

## اندازه‌های درشت (۲۸ پوینت و بالاتر)
اندازه‌های بزرگ‌تر عمدتاً برای عناوین، تابلوها و اوراق تبلیغاتی به‌کار می‌رفتند:
* **دابل انگلیش** (Double English) — ۲۸ پوینت: در فرانسوی «پتی-کانون» (Petit-canon) نام داشت.
* **دابل گریت پرایمر** (Double Great Primer) — ۳۶ پوینت (۱۲٫۷ میلی‌متر): در آلمانی «کانون» (Kanon) نامیده می‌شد.
* **کانون** (Canon) — ۴۴ پوینت: در آلمانی «میسال» (Missal) نام داشت.
* اندازه‌های ۴۸ پوینت به بالا معمولاً با ضرایب پایکا نام‌گذاری می‌شدند؛ مانند «فور-لاین پایکا» (Four-line Pica) برای ۴۸ پوینت و «سیکس-لاین پایکا» (Six-line Pica) برای ۷۲ پوینت (۲۵٫۴ میلی‌متر = ۱ اینچ).

## نظام نام‌گذاری چینی
در حروف‌نگاری نوین چینی از نظام شماره‌گذاری ویژه‌ای استفاده می‌شود که بر پایهٔ پوینت آمریکایی است. در این نظام واژهٔ «号» (hào، به معنای «شماره») به انتهای نام اندازه افزوده می‌شود. اندازه‌ها از «初号» (chūhào، «شمارهٔ آغازین»، معادل ۴۲ پوینت) تا «八号» (bāhào، «شمارهٔ هشت»، معادل ۵ پوینت) نام‌گذاری شده‌اند. اندازه‌های میانی نیز با پیشوند «小» (xiǎo، «کوچک») مشخص می‌شوند؛ برای نمونه «小四» (xiǎosì، «چهار کوچک») معادل ۱۲ پوینت است.

## جدول مقایسه‌ای

## تاریخچهٔ استانداردسازی
پیش از استانداردسازی، هر ریخته‌گری اندازه‌های خاص خود را داشت. برای نمونه اندازهٔ «اگت» و «روبی» زمانی یک اندازهٔ واحد به نام «اگت روبی» در حدود ۵ پوینت بودند و بعدها از هم جدا شدند. همچنین نام «اکسلسیور» (Excelsior) در آغاز در نظام آمریکایی به حروف ۴ پوینتی و در نظام انگلیسی به حروف ۳ پوینتی اطلاق می‌شد و بعدها جابه‌جا شد.

در نظام قاره‌ای نیز برخی نام‌ها به اندازه‌های متعدد اشاره داشتند؛ مانند «گرو-تکست» (Gros-texte) در فرانسوی که به اندازه‌های ۱۴ تا ۱۶ پوینت گفته می‌شد.

## جستارهای وابسته
* پوینت

## منابع

## پیوند به بیرون
* اندازه‌های حروف چاپی در Sizes.com

رده:تایپوگرافی
رده:یکاهای طول