اصلاحیه قانون اساسی

**اصلاحیه قانون اساسی** یا تغییر قانون اساسی، نوعی اصلاح در قانون اساسی یک موجودیت سیاسی، سازمان یا دیگر انواع شخصیت حقوقی است. اصلاحیه‌ها اغلب در بخش‌های مربوطه از یک قانون اساسی موجود بافته می‌شوند و مستقیماً متن را تغییر می‌دهند. برعکس، آن‌ها می‌توانند به عنوان ضمایم مکمل به قانون اساسی اضافه شوند (مانند )، و بدین ترتیب چارچوب حکومت را بدون تغییر در متن اصلی سند، دگرگون کنند.

بیشتر قوانین اساسی ایجاب می‌کنند که اصلاحیه‌ها از طریق یک رویکرد ویژه تصویب شوند که سخت‌گیرانه‌تر از فرایند تصویب قوانین عادی است. نمونه‌هایی از این رویکردهای ویژه عبارتند از: اکثریت قاطع در قوه مقننه، یا تأیید مستقیم توسط  در یک همه‌پرسی، یا حتی ترکیبی از دو یا چند رویکرد ویژه متفاوت. در برخی حوزه‌های قضایی، همه‌پرسی برای اصلاح قانون اساسی ممکن است از طریق پیشگامی شهروندان نیز به جریان بیفتد.

قانون اساسی استرالیا و قانون اساسی ایرلند نمونه‌هایی از قوانین اساسی هستند که مستلزم آنند که تمام اصلاحیه‌ها ابتدا توسط قوه مقننه تصویب شده و سپس به مردم ارائه شوند؛ در مورد ایرلند، اکثریت ساده شرکت‌کنندگان در انتخابات کافی است، در حالی که در استرالیا مجموعه‌ای از معیارهای پیچیده‌تر باید رعایت شود (اکثریت رای‌دهندگان در اکثریت ایالت‌ها نیز لازم است). سوئیس نیز رویه‌ای مشابه استرالیا دارد.

رویکردهای ویژه برای اصلاح برخی از قوانین اساسی چنان دشوار است که در طول چندین دهه، یا تعداد کمی از اصلاحیه‌های پیشنهادی تصویب شده‌اند (مانند استرالیا که از ۴۴ اصلاحیه پیشنهادی تنها ۸ مورد تصویب شد) یا هیچ‌کدام (مانند ژاپن). در مقابل، قانون اساسی سابق ایالت آلابامای آمریکا (مصوب ۱۹۰۱) بین زمان تصویب تا جایگزینی‌اش با قانون اساسی فعلی در سال ۲۰۲۲، ۹۷۷ بار اصلاح شده بود.

## شکل تغییرات در متن
در شیوه تدوین و ثبت اصلاحیه‌های قانون اساسی پس از تبدیل شدن به قانون، تفاوت‌های شکلی متعددی میان حوزه‌های قضایی مختلف وجود دارد. در برخی حوزه‌های قضایی مانند ایرلند، استونی و استرالیا، اصلاحیه‌های قانون اساسی به صورت لایحه آغاز شده و در قالب مصوبات پارلمان به قانون تبدیل می‌شوند. این امر ممکن است علیرغم این واقعیت باشد که یک رویه ویژه برای به اجرا درآمدن اصلاحیه مورد نیاز است. به عنوان مثال، در ایرلند و استرالیا، اگرچه اصلاحیه‌ها در قالب مصوبات پارلمانی تدوین می‌شوند، اما تا زمانی که در یک همه‌پرسی تأیید نشوند، نمی‌توانند به قانون تبدیل گردند. در مقابل، در ایالات متحده، یک اصلاحیه پیشنهادی به عنوان یک قطعنامه مشترک ویژه در کنگره آغاز می‌شود که نیازی به امضای رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا ندارد و رئیس‌جمهور نمی‌تواند آن را وتو کند.

شیوه‌ای که اصلاحیه‌های قانون اساسی در نهایت ثبت می‌شوند، دو شکل اصلی دارد. در بیشتر حوزه‌های قضایی، اصلاحات قانون اساسی به شکل بازنگری در متن قبلی صورت می‌گیرد. به این ترتیب، هنگامی که یک اصلاحیه به قانون تبدیل شد، بخش‌هایی از متن اصلی ممکن است حذف شود یا مواد جدیدی در میان مواد موجود گنجانده شود. روش دوم که کمتر رایج است، این است که اصلاحیه‌ها به انتهای متن اصلی و در قالب «مواد اصلاحی» ویژه اضافه شوند و بدنه متن اصلی دست‌نخورده باقی بماند. اگرچه واژگان متن اصلی تغییر نمی‌کند، اما «دکترین نسخ ضمنی» اعمال می‌شود؛ به عبارت دیگر، در صورت بروز تعارض، یک ماده اصلاحی معمولاً بر مقررات متن اصلی یا اصلاحیه قبلی برتری دارد. با این حال، ممکن است هنوز در مورد اینکه آیا یک اصلاحیه قصد جایگزینی یا تکمیل یک ماده موجود در متن را دارد، ابهام وجود داشته باشد.

یک ماده اصلاحی می‌تواند به صراحت بیان کند که اثر آن نسخ یک ماده موجود است. استفاده از مواد اصلاحی ضمیمه‌شده، مشهورترین ویژگی قانون اساسی ایالات متحده آمریکا است، اما در تعدادی از حوزه‌های قضایی دیگر مانند ونزوئلا نیز به همین روش عمل می‌شود.

تحت قانون اساسی ۱۹۱۹ آلمان معروف به قانون اساسی وایمار، نظریه حقوقی غالب این بود که هر قانونی که به اکثریت‌های قاطع لازم در هر دو مجلس پارلمان دست یابد، مجاز است از مفاد قانون اساسی منحرف شود، بدون اینکه خود به بخشی از قانون اساسی تبدیل شود. این مفهوم بسیار گسترده از «اصلاحیه»، به قدرت رسیدن آدولف هیتلر را تسهیل کرد؛ در نتیجه، این شیوه در قانون اساسی پس از جنگ (۱۹۴۹) به وضوح مردود اعلام شد. قانون اساسی فعلی آلمان تنها اصلاحاتی را مجاز می‌شمارد که صراحتاً متن قانون اساسی را تغییر دهند.

## منابع

* 

رده:اصلاحیه‌های قانون اساسی