سیاست در ازبکستان

**جمهوری ازبکستان** یک جمهوری مشروطه نیمه ریاستی است که در آن رئیس‌جمهور ازبکستان رئیس دولت است. قدرت اجرایی توسط دولت و نخست‌وزیر ازبکستان اعمال می‌شود.

قوه مقننه به دو مجلس شورای ملی، سنا و مجلس قانونگذاری ازبکستان، واگذار شده است. قوه قضائیه (یا قوه قضائیه) از دیوان عالی کشور و دادگاه قانون اساسی تشکیل شده است که نظام دادگستری را اعمال می‌کند.

حرکت به سوی اصلاحات اقتصادی در ازبکستان با حرکتی به سوی اصلاحات سیاسی همراه نبوده است. در عوض، دولت ازبکستان از زمان استقلال (اول سپتامبر ۱۹۹۱) کنترل خود را تشدید کرده و به‌طور فزاینده‌ای گروه‌های مخالف را سرکوب کرده است. اگرچه نام‌ها تغییر کرده‌اند، اما نهادهای دولتی همچنان مشابه نهادهایی هستند که قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی وجود داشتند.

دولت با تأکید بر لزوم ثبات و رویکرد تدریجی به تغییر در طول دوره گذار، با استناد به درگیری و هرج و مرج در دیگر جمهوری‌های سابق (به‌طور قانع‌کننده‌ای، تاجیکستان همسایه) محدودیت خود را بر تجمعات عمومی، احزاب مخالف و رسانه‌ها توجیه کرده است. این رویکرد در میان بخش بزرگی از جمعیت ازبکستان اعتبار پیدا کرده است، اگرچه چنین موضعی ممکن است در درازمدت پایدار نباشد.

علیرغم ظواهر تغییر نهادی، سال‌های اول استقلال شاهد مقاومت بیشتری نسبت به پذیرش تغییرات نهادی مورد نیاز برای ایجاد اصلاحات دموکراتیک بود. به نظر می‌رسد هرگونه حرکت اولیه به سوی دموکراسی که در روزهای اولیه استقلال در ازبکستان وجود داشت، تحت الشعاع رکود رهبری متمرکز قوی به سبک شوروی قرار گرفته است.

## استقلال
در دوران شوروی، ازبکستان دولت و حزب کمونیست محلی خود را مطابق با ساختار تعیین‌شده برای همه جمهوری‌ها سازماندهی کرد. حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی (CPSU) جایگاه مرکزی را در حکومت بر کشور داشت. این حزب هم راهنمایی و هم پرسنل ساختار دولت را تأمین می‌کرد. این سیستم کاملاً بوروکراتیک بود: هر سطح از دولت و هر نهاد دولتی، تصویر آینه‌ای خود را در حزب می‌دید. ابزاری که CPSU برای کنترل بوروکراسی استفاده می‌کرد، سیستم *[[نومن‌کلاتورا]]* بود، فهرستی از مشاغل حساس در دولت و سایر سازمان‌های مهم که فقط با تأیید حزب می‌توانستند پر شوند. نومن‌کلاتورا رهبری سیاسی شوروی را تعریف می‌کرد و افراد موجود در این فهرست همواره اعضای CPSU بودند.

پس از شکست کودتا علیه دولت میخائیل گورباچف در مسکو در اوت ۱۹۹۱، شورای عالی ازبکستان استقلال این جمهوری را اعلام کرد که از آن پس با نام جمهوری ازبکستان شناخته می‌شود. در همان زمان، حزب کمونیست ازبکستان به قطع روابط خود با حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی رأی داد؛ سه ماه بعد، نام خود را به حزب دموکراتیک خلق ازبکستان (PDPU) تغییر داد، اما رهبری حزب، تحت ریاست جمهوری اسلام کریموف، همچنان در جای خود باقی ماند. استقلال مجموعه‌ای از تغییرات نهادی را به همراه داشت، اما ماهیت حکومت در ازبکستان به طرز چشمگیری تغییر نکرد.

در ۲۱ دسامبر ۱۹۹۱، کریموف به همراه رهبران ده جمهوری دیگر شوروی، با انحلال اتحاد جماهیر شوروی و تشکیل اتحادیه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع موافقت کرد که ازبکستان طبق اعلامیه آلما-آتا به عضویت آن درآمد. اندکی پس از آن، کریموف در اولین انتخابات رقابتی کشور جدید ازبکستان، به عنوان رئیس‌جمهور این کشور انتخاب شد. کریموف با ۸۶ درصد آرا در مقابل محمد صالح نامزد اپوزیسیون که کارشناسان عملکرد او را با توجه به اتهامات تقلب در انتخابات ستودند، پیروز شد. از ثبت نام حزب اصلی اپوزیسیون، بیرلیک، در زمان انتخابات خودداری شده بود.

در سال ۱۹۹۲، حزب دموکراتیک خلق ازبکستان (PDPU) جایگاه مسلط خود را در قوای مجریه و مقننه حفظ کرد، جایگاهی که حزب کمونیست ازبکستان از آن برخوردار بود. تمام گروه‌های مخالف واقعی سرکوب و از نظر فیزیکی دلسرد شدند. بیرلیک، حزب مخالف اصلی که توسط روشنفکران در سال ۱۹۸۹ تشکیل شده بود، به دلیل فعالیت‌های ظاهراً خرابکارانه ممنوع شد و توجیه غالب رژیم کریموف برای افزایش اقتدارگرایی را بنا نهاد: بنیادگرایی اسلامی تهدید می‌کرد که دولت سکولار را سرنگون کرده و یک رژیم اسلامی مشابه رژیم ایران تأسیس کند.

قانون اساسی مصوب دسامبر ۱۹۹۲ مجدداً تأیید کرد که ازبکستان یک کشور سکولار است. اگرچه قانون اساسی شکل جدیدی از قوه مقننه را تجویز می‌کرد، اما شورای عالی تحت سلطه حزب دموکراتیک خلق ازبکستان (PDPU) تقریباً دو سال تا اولین انتخابات پارلمان جدید، مجلس عالی، که در دسامبر ۱۹۹۴ و ژانویه ۱۹۹۵ برگزار شد، در قدرت باقی ماند.

## سرکوب بنیادگرایی اسلامی
دولت کسانی را که مظنون به افراط‌گرایی اسلامی هستند، به شدت سرکوب می‌کند. حدود ۶۰۰۰ نفر که مظنون به عضویت در حزب التحریر هستند، در میان زندانیان هستند و گمان می‌رود برخی از آنها در طول چند سال گذشته بر اثر بیماری، شکنجه و سوءاستفاده در زندان جان خود را از دست داده‌اند. با توجه به گزینه‌های اندک برای آموزش مذهبی، برخی از جوانان مسلمان به جنبش‌های اسلامی زیرزمینی روی آورده‌اند. نیروی پلیس و سرویس ملی امنیت ملی از شکنجه به عنوان یک تکنیک معمول تحقیقات استفاده می‌کنند. دولت محاکمه برخی از افسران متهم به شکنجه را آغاز کرده است. چهار افسر پلیس و سه افسر سرویس ملی امنیت ملی محکوم شده‌اند.

دولت به زندانیان سیاسی و غیرسیاسی عفو عمومی اعطا کرده است، اما اعتقاد بر این است که این عفو تنها شامل بخش کوچکی از بازداشت‌شدگان شده است. در سال ۲۰۰۲ و اوایل سال ۲۰۰۳، دولت تعداد کمتری از مظنونان بنیادگرای اسلامی را نسبت به گذشته دستگیر کرد. با این حال، در ماه مه ۲۰۰۵، صدها نفر توسط پلیس در قتل‌عام معترضان در شهر اندیجان کشته شدند. این امر باعث ایجاد علاقه به بحث آنلاین در مورد این موضوع در کشورهای مختلف شد، زیرا بحث در مورد آن در کشور مجاز نبود. این امر منجر به خروج سایر منتقدان از ترس زندان یا سانسور شد.

## تقسیمات اداری
ازبکستان به ۱۲ منطقه (مفرد - منطقه)، ۱ جمهوری خودمختار* (جمهوری خودمختار) و ۱ شهر** (شهری) تقسیم شده است:
* ولایت اندیجان (اندیجان)
* ولایت بخارا (بخارا)
* ولایت فرغانه (فرغانه)
* ولایت جیزک (جیزک)
* ولایت خوارزم (گرگانج)
* ولایت نمنگان (نمنگان)
* ولایت نوایی (نوایی)
* ولایت قشقه‌دریا (قرشی)
* جمهوری قره‌قالپاقستان * (نوکاث)
* ولایت سمرقند (سمرقند)
* ولایت سیردریا (گلستان)
* ولایت سرخان‌دریا (ترمذ)
* تاشکند ** (تاشکند)
* ولایت تاشکند

*توجه:* تقسیمات اداری همان نام مراکز اداری خود را دارند (در موارد استثنا و املای متفاوت، نام مرکز اداری در داخل پرانتز ذکر می‌شود)

## کابینه وزیران
### دولت آریپوف
* معاون نخست‌وزیر جمهوری ازبکستان &#x2013; رهبری راماتوف آچیلبای جومانیازوویچ و خوجایف جمشید عبدالخاکیموویچ و مخکاموا زلیخو باخریدینونا
* وزارت اقتصاد و دارایی &#x2013; به رهبری کوچکاروف جمشید انواروویچ
* وزارت منابع آب &#x2013; به رهبری خمرایف شوکت راخیموویچ
* وزارت کشاورزی &#x2013; ابرخیم یو. عبدالرحمونوف
* وزارت کار و حمایت اجتماعی از جمعیت &#x2013; به رهبری زوهیدوف بوتیر ارکینوویچ و مخکاموا زلیخو باخریدینونا
* رئیس شورای وزیران جمهوری قره‌قالپاقستان &#x2013; به رهبری ارمانو فرخود اورازبایویچ
* وزارت آموزش عالی و متوسطه ویژه &#x2013; به ریاست شاریپوف کونگراتبای آوزیمبِتوویچ
* وزارت آموزش پیش‌دبستانی و مدارس &#x2013; به ریاست عمرووا هیلولا اوکتاموونا
* وزارت امور داخلی &#x2013; به ریاست عزیز انواروویچ تاشپولاتوف
* وزارت دفاع &#x2013; به رهبری خلم محمدوف شوخرات گایراتیونوویچ
* وزارت موقعیت‌های اضطراری &#x2013; به رهبری کودراتخجایف بوتیر بهروموویچ
* وزارت امور خارجه &#x2013; به ریاست سعیدوف بختیار اودیلوویچ
* وزارت دادگستری &#x2013; به ریاست تاشکولوف اکبر جورابایویچ
* وزارت فرهنگ و ورزش &#x2013; اکراموف ادخام ایلخاموویچ
* وزارت نیرو &#x2013; به رهبری میرزاماخمودوف ژورابک تورسونپولاتوویچ
* وزارت بهداشت &#x2013; به رهبری خدایاروف اصیلبک آنواروویچ
* وزارت فرهنگ &#x2013; به رهبری نظربکوف اوزودبک آخمادوویچ
* وزارت فناوری‌های دیجیتال &#x2013; به ریاست شرماتوف شرزود خوتاموویچ
* وزارت اکولوژی &#x2013; به رهبری عبدالخاکیموف عزیز عبدالخاروویچ
* وزارت ساخت و ساز و مسکن و خدمات عمومی &#x2013; شیدویاتوف شیرزاد سعیدجانوویچ
* وزارت صنایع معدنی و زمین‌شناسی &#x2013; اسلاموف بوبیر فرخادوویچ
* وزارت سرمایه‌گذاری، صنعت و تجارت &#x2013; کودراتوف لازیز شوکاتوویچ

## منابع

## پیوند به بیرون