مسیحی‌سازی لیتوانی

بندانگشتی|نقاشی دیواری در کلیسای جامع ویلنیوس، مربوط به دوران مسیحی شدن لیتوانی
**مسیحی‌سازی لیتوانی **() در سال ۱۳۸۷ میلادی رخ داد و به ابتکار یوگایوا، پادشاه لهستان و دوک بزرگ لیتوانی، و پسرعمویش ویتائوتاس بزرگ انجام این رویداد به معنای پذیرش رسمی مسیحیت کاتولیک از سوی لیتوانی، آخرین کشور پاگان اروپا بود. با این حال، نخستین حاکم لیتوانی که غسل تعمید گرفت، مینداوگاس در دههٔ ۱۲۵۰ بود. این واقعه یکی از پیچیده‌ترین و طولانی‌ترین فرایندهای مسیحی‌سازی در تاریخ اروپا را به پایان رساند.

## تاریخچه
[بندانگشتی|201x201پیکسل|پناهگاه [رومووا (پرستشگاه)|رومووا در پروس]]

### تماس‌های نخستین با مسیحیت
نخستین ارتباط‌های مردم لیتوانیایی با کیش مسیحی به پیش از بنیان‌گذاری دوک‌نشین لیتوانی در سدهٔ سیزدهم بر می‌گردد. نخستین ثبت شناخته‌شده از نام لیتوانی (Litua) که در سال ۱۰۰۹ در «سالنامه‌های کوئدلینبورگ» آمده، به مأموریتی مربوط می‌شود که توسط برونو از کوئرفورت رهبری شد. او در این مأموریت چند تن از فرمانروایان یوتوینگی‌ها، یکی از قبایل بالتیک همسایه را غسل تعمید داد.

لیتوانیایی‌ها ارتباط‌های فعال‌تری با روس کی‌یف و متعاقباً با دولت‌های اسلاوهای شرقی داشتند که در سدهٔ دهم به دنبال مسیحی‌سازی روس کی‌یف، مسیحیت ارتدکس شرقی را برگزیده بودند. از سدهٔ دوازدهم به بعد، مبلغان ارتدکس از نووگورود، پسکوف و پولوتسک به لاتگاله و نالشیا رسیدند. تا پایان همان قرن، مبلغان کاتولیک به سرزمین‌های بالتیک رسیدن را آغاز کردند.

همزمان با گسترش چیرگی دوک‌های لیتوانی به سمت شرق، تأثیر دولت‌های اسلاوی بر فرهنگ آن‌ها افزایش یافت. زیردستان آن‌ها و مردم از ایشان پیروی کردند و برای نمونه، در سده‌های یازدهم و دوازدهم بسیاری از شکل‌های اسلاوی شرقیِ نام‌های مسیحی را وام گرفتند. این وام‌گیری در جمعیت پاگان اوکشتایتیا گسترش یافت و به مقدار کمتری در ژمایتیا. تأثیر مسیحیت ارتدکس بر فرهنگ پاگان لیتوانیایی در این آشکار است که حدود یک سوم از نام‌خانوادگی‌های امروزی لیتوانی، که از نام‌های قدیسان ساخته شده‌اند، ریشه در زبان اسلاوی کلیسایی باستان دارند.

### غسل تعمید میندوگاس
ظهور دولت رهبانی شوالیه‌های لیوونی در اطراف مرزهای لیتوانی، برگزیدن یک دین رسمی را بسیار ضروری کرد. نخستین دوک بزرگ لیتوانی که مسیحیت غربی را پذیرفت، میندوگاس بود؛ اگرچه برادرزاده و رقیبش تاوتویلاس این کار را زودتر، در سال ۱۲۵۰، انجام داده بودند. نخستین ترجمه‌های نمازهای کاتولیک از آلمانی در زمان سلطنت او انجام شد و از آن زمان تاکنون شناخته شده است.

در سال ۱۲۴۹، دانیلو رومانوویچ، متحد تاوتویلاس، به ناواهراداک حمله کرد و در سال ۱۲۵۰، متحد دیگر تائوتویلاس، یعنی فرقه لیوونی، یورشی بزرگ علیه سرزمین نالشیا و قلمروهای میندوگاس در لیتوانی مرکزی ترتیب داد. میندوگاس که از جنوب و شمال مورد حمله قرار گرفت و با احتمال شورش در مناطق دیگر روبه‌رو بود، در موقعیتی بسیار دشوار قرار گرفت، اما توانست از اختلافات میان شوالیه‌های لیوونی و اسقف بزرگ ریگا به سود خود بهره گیرد. در سال ۱۲۵۰ یا ۱۲۵۱، میندوگاس پذیرفت که غسل تعمید بگیرد و کنترل برخی از سرزمین‌های لیتوانی غربی را واگذار کند، در ازای آن نیز قرار شد تاج پادشاهی دریافت کند.

میندوگاس و خانواده‌اش در سال ۱۲۵۰ یا ۱۲۵۱ طبق آیین کاتولیک غسل تعمید داده شدند. در ۱۷ ژوئیه ۱۲۵۱، پاپ اینوسنت چهارم با صدور مهر و موم، لیتوانی را پادشاهی اعلام کرد و این کشور تحت صلاحیت اسقف روم قرار گرفت. میندوگاس و همسرش مورتا در تابستان ۱۲۵۳ تاجگذاری کردند و پادشاهی لیتوانی، که رسماً یک کشور مسیحی بود، بنیان‌گذاری شد. حتی پس از کاتولیک شدن ظاهری، پادشاه میندوگاس از قربانی کردن برای خدایان خود دست نکشید. با وجود غسل تعمید خانواده حاکم، لیتوانی به یک کشور واقعاً مسیحی تبدیل نشد، زیرا هیچ تلاش مثمری برای تغییر مذهب جمعیت آن صورت نگرفت. لیتوانیایی‌ها و ساموگیتی‌ها قاطعانه به دین اجدادی خود پایبند بودند.&#x5D;
[بندانگشتی|201x201پیکسل|یک نقاشی دیواری قرون وسطایی در کلیسای «سن-پیر-لو-ژن» در [استراسبورگ، مسیر ۱۵ ملت اروپایی به سوی مسیحیت را به تصویر کشیده است. لیتوانی به‌عنوان آخرین چهره نمایش داده شده است.]]

### نوسان میان شرق و غرب
جانشینان میندوگاس علاقهٔ کافی به دنبال کردن راه او نشان ندادند. دهه‌ها بین گزینه‌های لاتین و ارتدکس تردید وجود داشت. «برای گدیمیناس و آلگیرداس، حفظ پاگانیسم ابزار و سلاح دیپلماتیک مفیدی بود که به آنها اجازه می‌داد از وعده‌های تغییر مذهب به عنوان وسیله‌ای برای حفظ قدرت و استقلال خود استفاده کنند». دوک بزرگ آلگیرداس گزینهٔ «تعادل پویا» را دنبال می‌کرد. او در طول سلطنت خود، آوینیون و قسطنطنیه را با چشم‌انداز تغییر مذهب تحریک می‌کرد.

تا سدهٔ چهاردهم، دوک‌نشین بزرگ لیتوانی به‌عنوان جانشین روس کیف در بخش غربی قلمروهای آن پدیدار شد. هرچند فرمانروای آن پاگان بود، بیشتر جمعیت اسلاو و ارتدکس به‌شمار می‌رفتند. برای مشروعیت‌بخشی به حکومت خود در این سرزمین‌ها، خاندان سلطنتی لیتوانی اغلب با اشراف روریکی ارتدکسِ اروپای شرقی وصلت می‌کردند. در نتیجه، برخی از فرمانروایان لیتوانی یا در کودکی (مانند شویتریگایلا) یا در بزرگسالی غسل تعمید ارتدکس گرفتند. نخستین آن‌ها وایشِلگا، پسر و وارث میندوگاس بود که در صومعه‌ای ارتدکس در لاوراشف نزدیک نووگرودوک نذر رهبانیت کرد و بعدها صومعه دیگری در همان‌جا بنیان نهاد.

## پیامدها
اشراف لیتوانیایی‌تبار، اصلی‌ترین گروندگان به مذهب کاتولیک بودند، اما بت‌پرستی در میان دهقانان همچنان قوی بود. آداب و رسوم بت‌پرستی برای مدت طولانی در میان مردم عادی لیتوانی رواج داشت و پنهانی اجرا می‌شد. هیچ آزار و اذیتی علیه کشیشان و پیروان آیین قدیمی وجود نداشت. با این حال، تا سده هفدهم، پس از اصلاح کاتولیک (۱۵۴۵–۱۶۴۸)، کاتولیک رومی اساساً بر باورهای بت‌پرستانه پیشین اولویت یافته بود.

گرایش به مسیحیت و پیامدهای سیاسی آن اثرات ماندگاری بر تاریخ لیتوانی بر جای گذاشت. از آنجا که بیشتر جمعیت دوک‌نشین بزرگ لیتوانی در خارج از لیتوانی مرکزی ارتدکس بودند و نخبگان به‌تدریج به کاتولیسیسم رومی گرویدند، تنش‌های مذهبی افزایش یافت. برخی از خاندان‌های ارتدکس گدیمینید لیتوانی را ترک کرده و به مسکووی رفتند و در آنجا خاندان‌هایی چون گالیتزین و تروبتسکوی را بنیان نهادند. جمعیت ارتدکس اوکراین امروزی و بلاروس شرقی اغلب با حاکمان مسکووی همدلی می‌کردند که خود را مدافعان ارتدکس معرفی می‌کردند. این گرایش‌ها به شکست‌هایی چون نبرد ودروشا انجامید که دوک‌نشین بزرگ را فلج کرد و جایگاه آن را به‌عنوان قدرتی مسلط در اروپای شرقی تضعیف ساخت.

از سوی دیگر، گرویدن به کاتولیک رومی، ادغام لیتوانی در حوزه فرهنگی اروپای مرکزی را تسهیل کرد و راه را برای اتحاد سیاسی لیتوانی و لهستان، که در سال ۱۵۶۹ به عنوان اتحاد لوبلین نهایی شد، هموار ساخت.

## منابع

رده:اروپا در ۱۳۸۷ (میلادی)
رده:خطاهای بدون هدف Harv و Sfn
رده:کاتولیسیزم رومی سده ۱۴ (میلادی)
رده:لیتوانی در سده ۱۴ (میلادی)