دیدگاه علمی توسعه

[بندانگشتی|۱۵۰پیکسل|[هو جینتائو، دبیرکل پیشین حزب کمونیست چین، به‌عنوان پدیدآورنده دیدگاه علمی توسعه شناخته می‌شود]]**دیدگاه علمی توسعه** (به چینی: 科学发展观، پینیین: Kēxué Fāzhǎn Guān؛ گاهی به «مفهوم توسعه علمی» یا «دیدگاه علمی در باب توسعه» نیز ترجمه شده است) آموزه‌ای سیاسی متعلق به حزب کمونیست چین است که به رهبر پیشین چین، هو جینتائو، و دولت وی نسبت داده می‌شود؛ دولتی که از ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ میلادی (۱۳۸۱ تا ۱۳۹۱ خورشیدی) بر سر کار بود. این آموزه سوسیالیسم علمی، توسعه پایدار، رفاه اجتماعی، جامعه‌ای انسان‌گرا، گسترش دموکراسی و در نهایت پدیدآوردن «جامعه هماهنگ سوسیالیستی» را در خود جای می‌دهد. بر پایه اعلامیه‌های رسمی حزب کمونیست چین، این مفهوم «مارکسیسم را با واقعیت چین معاصر و ویژگی‌های بنیادین عصر ما درهم می‌آمیزد و جهان‌بینی و روش‌شناسی مارکسیستی برای توسعه را به‌تمامی تجسم می‌بخشد».

این ایدئولوژی برای نخستین بار در ۱۵ آوریل ۲۰۰۳ (۲۶ فروردین ۱۳۸۲) توسط هو جینتائو در جریان بازرسی از استان گوانگ‌دونگ مطرح شد. دیدگاه علمی توسعه جزئی از نظام نظری سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی به‌شمار می‌رود و به‌طور رسمی به‌منزله تکامل مارکسیسم–لنینیسم، اندیشه مائو زدونگ، نظریه دنگ شیائوپینگ و «سه نمایندگی» ستوده می‌شود. این آموزه در اکتبر ۲۰۰۷ (مهر–آبان ۱۳۸۶) در هفدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین به اساسنامه حزب کمونیست چین افزوده شد و در مارس ۲۰۱۸ (اسفند ۱۳۹۶) نیز به دیباچه قانون اساسی چین وارد گردید.

## پیشینه
پیش از آنکه جیانگ زمین، رئیس‌جمهور پیشین، قدرت را واگذار کند، سهم ایدئولوژیک «نسل سوم رهبری» سیاسی در قالب «سه نمایندگی» در اساسنامه حزب و قانون اساسی کشور ثبت شده بود. این ایدئولوژی در واقع نسخه‌ای آزادتر از نظریه اصلی دنگ شیائوپینگ دربارهٔ سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی بود و بیشتر نقشی بلاغی داشت تا کاربردی عملی؛ جیانگ نیز پس از ترک رسمی قدرت، تا میانه دهه ۲۰۰۰ نفوذ خود را بر امور کشور حفظ کرد.

هدف اصلی دولت هو جینتائو پُرکردن خلأ ایدئولوژیکی بود که از زمان اجرای سیاست‌های راهبردی دنگ شیائوپینگ برای توسعه اقتصادی پدید آمده بود؛ خلأیی که شکافی مفهومی با مارکسیسم–لنینیسم ارتدوکس ایجاد کرده بود. رشد اقتصادی چین گرچه یک «طبقه متوسط» نوین پدیدآورده بود، اما بخش بزرگی از مردم هنوز در شرایط نخستین زندگی خود به‌سر می‌بردند. افزون بر این، تمرکز اعلام‌نشده دولت‌های محلی بر رشد تولید ناخالص داخلی به آسیب رساندن به توسعه اجتماعی، گزارش‌های نادرست و اجرای پروژه‌های زیرساختی صرفاً برای افزایش اقتدار اقتصادی انجامیده بود. نتیجه‌گیری این بود که یک کارزار ایدئولوژیک جدید برای تغییر محور رسمی از «رشد اقتصادی» به «هماهنگی اجتماعی» ضروری است.

بدین‌ترتیب، هو جینتائو کارزار خود را با سخنرانی در مجلس ملی خلق آغاز کرد و خواستار ساختن «جامعه سوسیالیستی هماهنگ» شد. وی مفهوم خود را توسعه «دموکراسی، حاکمیت قانون، عدالت، صداقت، دوستی و سرزندگی» و نیز بهبود رابطه میان مردم و حکومت و «رابطه میان انسان و طبیعت» خلاصه کرد.

## شکل‌گیری
نظریه‌پرداز سیاسی وانگ هونینگ در شکل‌گیری این مفهوم تأثیرگذار بوده است. هو جینتائو در ۱۵ آوریل ۲۰۰۳ (۲۶ فروردین ۱۳۸۲)، در جریان بازرسی از گوانگ‌دونگ، برای نخستین بار از «پای‌بندی به دیدگاهی جامع در توسعه» سخن گفت. در ۲۸ ژوئیه همان سال (۶ مرداد ۱۳۸۲)، وی در کنفرانس ملی پیشگیری و مهار سارس این مفهوم را به‌شکلی کامل‌تر صورت‌بندی کرد: «باید بهتر به مفهوم توسعه هماهنگ، همه‌جانبه و پایدار پای‌بند باشیم.» این رویداد نخستین ظهور رسمی اصطلاح «دیدگاه علمی توسعه» به‌شمار می‌رود.

در ۱۴ اکتبر ۲۰۰۳ (۲۲ مهر ۱۳۸۲)، در سومین اجلاس کامل شانزدهمین کمیته مرکزی حزب کمونیست چین، هو جینتائو به‌صراحت از «پای‌بندی به اصل مردم‌محوری، استقرار دیدگاه توسعه جامع، هماهنگ و پایدار، و پیش‌برد توسعه همه‌جانبه اقتصادی، اجتماعی و انسانی» سخن گفت. این نشست روح سخنرانی هو را به قطعنامه نهایی خود وارد کرد و مفهوم دیدگاه علمی توسعه به‌عنوان یکی از ایده‌های حاکمیتی حزب کمونیست چین رسماً پایه‌گذاری شد.

پس از آن، کمیته مرکزی حزب سریعاً «کلاس پژوهشی ویژه استقرار و اجرای دیدگاه علمی توسعه برای کادرهای رهبری استانی و وزارتی» را سازمان داد. در ۲۹ فوریه ۲۰۰۴ (۱۰ اسفند ۱۳۸۲)، در مراسم پایان این سمینار، وِن جیاباو از تمام حزب خواست تا «تفکر را یکپارچه کنند و دیدگاه علمی توسعه را استوارانه مستقر سازند و با جدیت اجرا نمایند» و بدین ترتیب این دیدگاه را به سطح «تفکر یکپارچه» کل حزب ارتقا داد.

در ۱۰ مارس ۲۰۰۴ (۲۰ اسفند ۱۳۸۲)، هو جینتائو در انجمن مرکزی جمعیت، منابع و محیط زیست سخنرانی مفصلی دربارهٔ دیدگاه علمی توسعه ایراد کرد که جامع‌ترین تبیین این مفهوم تا آن زمان به‌شمار رفت. در آن سخنرانی، وی دیدگاه علمی توسعه را در ردیف «سه نمایندگی» قرار داد.

در ۲۱ نوامبر ۲۰۰۷ (۳۰ آبان ۱۳۸۶)، دیدگاه علمی توسعه در هفدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین به اساسنامه حزب افزوده شد. از سپتامبر ۲۰۰۸ (شهریور ۱۳۸۷)، دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب تصمیم گرفت طی حدود یک‌ونیم سال، در سه نوبت، فعالیت‌های مطالعه عمیق و عمل به مفهوم علمی توسعه را در سراسر حزب برگزار کند.

نوبت اول از سپتامبر ۲۰۰۸ (شهریور ۱۳۸۷) آغاز شد و اساساً در فوریه ۲۰۰۹ (بهمن ۱۳۸۷) به پایان رسید؛ ارگان‌های مرکزی و دولتی، ارگان‌های حزبی و دولتی استانی و مؤسسات وابسته را دربر می‌گرفت. نوبت دوم از مارس ۲۰۰۹ (اسفند ۱۳۸۷) آغاز و در اوت ۲۰۰۹ (مرداد ۱۳۸۸) پایان یافت؛ ارگان‌های شهرستانی، بنگاه‌های مرکزی و دانشگاه‌ها را شامل می‌شد. نوبت سوم از سپتامبر ۲۰۰۹ (شهریور ۱۳۸۸) آغاز شد و در فوریه ۲۰۱۰ (بهمن ۱۳۸۸) به پایان رسید؛ بخش‌های پایه‌ای مانند روستاها، اجتماعات محلی، مدارس ابتدایی و متوسطه و تشکل‌های اجتماعی را دربر می‌گرفت.

## محتوا
دیدگاه علمی توسعه با دیدگاه «سه نمایندگی» جیانگ زمین تفاوت اساسی داشت؛ از آن جهت که بر اصلاح رشد نامتوازنی تأکید می‌کرد که به‌طور نامتناسب به استان‌های ساحلی ثروتمندتر سود می‌رسانده و مناطق داخلی چین را نادیده می‌گرفت. به گفته دیوید شامبا، این دیدگاه بر توده مردم بیشتر از نخبگان تأکید داشت. بر پایه اعلامیه‌های رسمی حزب، این مفهوم «مارکسیسم را با واقعیت چین معاصر و ویژگی‌های بنیادین عصر ما درهم می‌آمیزد و جهان‌بینی و روش‌شناسی مارکسیستی برای توسعه را به‌تمامی تجسم می‌بخشد».

انسان‌گرایی در مرکز این مفهوم قرار دارد. اصل مردم‌محوری به‌معنای «قرار دادن منافع مردم به‌عنوان نقطه آغاز و پایان همه کارها، برآوردن پیوسته نیازهای چندوجهی مردم و ارتقای توسعه همه‌جانبه انسان» است. این دیدگاه دارای چهار جنبه مشخص است:
* بهبود پیوسته استانداردهای زندگی مادی، فرهنگی و بهداشتی مردم بر پایه توسعه اقتصادی
* احترام به حقوق بشر و صیانت از آن، شامل حقوق سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شهروندان
* ارتقای پیوسته کیفیت اخلاقی، علمی، فرهنگی و بهداشتی مردم
* پدیدآوردن محیط اجتماعی‌ای که همه در آن به‌طور برابر رشد کنند و استعدادهای خود را به‌کار گیرند

دیدگاه علمی توسعه در پی رسیدگی به نابرابری درآمدی، تخریب محیط زیست، کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای، حمایت از کشاورزان و مهاجران، و افزایش منابع بودجه‌ای برای بازنشستگی، بهداشت و آموزش است.

### مقایسه با دیگر ایدئولوژی‌ها
این ایدئولوژی از نظر ماهیت با آموزه‌های پیشین متمایز است: مائوئیسم ماهیتی سیاسی داشت، دنگیسم و جیانگیسم نظریه‌هایی اقتصادی بودند، اما دیدگاه علمی توسعه بر مسائل اجتماعی تمرکز داشت. همچنین احتمال می‌رود این مفهوم تلاشی برای استحکام جایگاه هو جینتائو به‌عنوان رهبر سیاسی چین بوده باشد؛ چرا که هر یک از رهبران پیشین ایدئولوژی مشخصی با نام خود داشتند: اندیشه مائو زدونگ، نظریه دنگ شیائوپینگ و سه نمایندگی جیانگ. با این حال، تفاوت قابل‌توجه این بود که دیدگاه علمی توسعه در دوران زمامداری هو اجرایی شد، در حالی که ایدئولوژی‌های دیگران پس از پایان زمامداری‌شان رسمیت یافتند.

## میراث
برخی ناظران خاستگاه سیاسی راهبرد توسعه کم‌کربن چین را به این مفهوم نسبت می‌دهند، هرچند برخی حمایت‌های صنعتی در زمینه فناوری کم‌کربن پیش از تدوین این دیدگاه توسط هو آغاز شده بود.

در حدود ۲۰۰۵ (۱۳۸۴ خورشیدی)، هو جینتائو از مفهوم دیدگاه علمی توسعه به‌عنوان چتری فراگیر برای طیف گسترده‌ای از سیاست‌ها بهره می‌برد که موضوع یکپارچه‌کننده‌ای نداشتند؛ از جمله: بهبود مناطق روستایی، شتاب‌بخشی به رشد اقتصادی و استفاده کارآمدتر از منابع.

سازگار با دیدگاه علمی توسعه، دهمین و یازدهمین برنامه پنج‌ساله چین اهداف مشخصی برای کاهش آلودگی آب تعیین کردند و کیفیت آب پس از یازدهمین برنامه پنج‌ساله به‌طور قابل‌توجهی بهبود یافت.

در مارس ۲۰۱۸ (اسفند ۱۳۹۶)، در اولین اجلاس سیزدهمین مجلس ملی خلق، قانون اساسی چین اصلاح شد و دیدگاه علمی توسعه به دیباچه آن افزوده گردید.

## منابع

## پیوند به بیرون
* The Scientific Development Concept – Key Concepts – Chinese Political Philosophy

رده:ایدئولوژی حزب کمونیست چین
رده:تاریخ اقتصاد جمهوری خلق چین
رده:سیاست در چین
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده
رده:مقاله‌های حاوی متن به زبان چینی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:هو جینتائو
رده:یادکردهای دارای عنوان به خط چینی (کد zh)
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان چینی