بحران ۱۴۰۴ ایران و کردها

**بحران ۱۴۰۴ ایران و کردها**، به دوره‌ای از فعالیت‌های سیاسی و مسلحانه تشدید شده توسط کردها در ایران و احزاب نماینده آنها در اوایل سال ۲۰۲۶ برای دستیابی به خودمختاری اشاره دارد. احزاب اصلی کرد ایرانی در جریان خیزش ۱۴۰۴ ایران که عمدتاً توسط مردم کرد مشاهده شد، خواستار اعتصاب عمومی شدند، عملیات شورشی محدودی انجام دادند و رسماً تحت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران متحد شدند، در بحبوحه دوره‌ای از بی‌ثباتی سیاسی و تضعیف جمهوری اسلامی ایران. جنگ بعدی با ایالات متحده و اسرائیل باعث حملات ایران به احزاب کرد ایرانی مستقر در منطقه کردستان عراق شد، در حالی که ناظران در مورد احتمال حمله نظامی گسترده‌تر کردها در داخل ایران گمانه‌زنی می‌کردند.

## پیشینه
مبارزه برای جدایی‌طلبی کردها در ایران به اوایل قرن بیستم برمی‌گردد، از جمله قیام‌های قبیله‌ای و ظهور ناسیونالیسم کردی، و در سال ۱۹۴۶، زمانی که قاضی محمد جمهوری کوتاه‌مدت کردستان را اعلام کرد، به اوج خود رسید. پس از فروپاشی جمهوری، احزاب کرد ایرانی به دنبال خودمختاری یا استقلال بودند و در چندین درگیری مسلحانه با ایران پهلوی که زبان کردی را ممنوع کرده و تلاش می‌کرد آنها را به زور در هویت فارسی ادغام کند، درگیر شدند. سرکوب در دوران جمهوری اسلامی ایران پس از سرنگونی سلطنت در سال ۱۹۷۹ ادامه یافت. آیت‌الله خمینی پس از انقلاب، «جنگ مقدس» (جهاد) علیه کردها اعلام کرد که منجر به قتل هزاران کرد شد.

با گذشت زمان، بیشتر این احزاب مجبور به تبعید در منطقه کردستان عراق شدند. از آنجا، برخی در جنگ علیه داعش شرکت کردند که طی آن بسیاری توسط نیروهای آمریکایی آموزش دیدند، حملات پراکنده‌ای را در مرز ایران انجام دادند، و خود نیز در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند. آنها همچنین شاخه‌های مسلح خود را حفظ و آموزش دادند، از مخالفانی که در جریان اعتراضات در ایران، مانند اعتراضات مهسا امینی، از سرکوب‌ها فرار می‌کردند، استقبال کردند و در عین حال فعالیت‌های خود را در داخل ایران به سمت حمایت سیاسی تغییر دادند. ایران همچنین به دنبال اعمال کنترل بر این گروه‌ها بوده است، برای مثال از طریق توافق امنیتی ۲۰۲۳ با عراق که هدف آن خلع سلاح آنها و جابجایی آنها از مناطق مرزی بود.

در طول جنگ دوازده روزه، گروه‌های کرد با پیش‌بینی خلاء قدرت احتمالی در ایران، شروع به سازماندهی سیاسی کردند، اما هیچ عملیات مسلحانه‌ای انجام ندادند. شبکه خبری ITV گزارش داد که اسرائیل و ایالات متحده آمریکا از زمان جنگ دوازده روزه، قاچاق سلاح به غرب ایران را آغاز کرده‌اند.

## کردستان ایران در جریان اعتراضات ۱۴۰۴ ایران
در ۵ ژانویه ۲۰۲۶، چندین حزب کرد ایرانی بیانیه مشترکی صادر کردند و خواستار برگزاری اعتصاب عمومی در ۸ ژانویه در مناطق کردنشین در جریان خیزش ۱۴۰۴ ایران شدند. اعتصابات در بیش از ۵۰ شهر و شهرستان مشاهده شد، از جمله در استان کرمانشاه، استان کردستان و استان آذربایجان غربی. در مناطق کردنشین آبدانان و ملکشاهی در استان ایلام، که از جمله مراکز اعتراضات توصیف شده‌اند، گزارش شده است که پس از ترک مواضع توسط نیروهای امنیتی ایران، شهرها «به دست معترضان افتاده است». این به‌عنوان یک موفقیت بزرگ برای احزاب کرد تلقی شد که نفوذ و توانایی آنها در بسیج سریع و مؤثر مردم را نشان می‌داد، چیزی که از زمان اعتراضات مهسا امینی دیده نشده بود.

#### اولین نمونه‌های شورش
در جریان اعتراضات، حزب آزادی کردستان ادعا کرد که «از طریق حمایت مالی و عملیات مسلحانه در اعتراضات نقش داشته است»، که همزمان با گزارش‌های رسانه‌های ایرانی بود که این گروه و سایر جناح‌های کرد را به حمله به نیروهای ایرانی متهم می‌کردند.

در ۱۰ ژانویه، به گفته حزی آزادی کردستان، جنگجویان این گروه سه عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در نورآباد، استان لرستان، زخمی کردند و همچنین ادعا کردند که شش عضو سپاه را در یک حادثه جداگانه کشته‌اند. در ۱۱ ژانویه، حزب آزادی کردستان مسئولیت حملاتی در کرمانشاه و اصفهان را بر عهده گرفت. در ۱۳ ژانویه، حزب آزادی کردستان مسئولیت حمله دیگری به یک موضع سپاه پاسداران در کرمانشاه را بر عهده گرفت. این گروه مرتباً عکس‌ها و ویدیوهایی منتشر می‌کرد که ظاهراً تیراندازی و آتش‌سوزی ساختمان‌ها را نشان می‌داد. خبرگزاری تسنیم، که به سپاه پاسداران نزدیک است، اعلام کرد که گروه‌های کرد از جمله حزب آزادی کردستان از طریق اقدامات هماهنگ «وارد مرحله میدانی» اعتراضات شده‌اند. در ۲۱ ژانویه، حزب آزادی کردستان گزارش داد که پس از عملیاتش، هدف حملات موشکی تلافی‌جویانه ایران قرار گرفته است.

در همین حال، در ۸ ژانویه، خبرگزاری فارس وابسته به ایران گزارش داد که درگیری‌ها با حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) هشت عضو سپاه پاسداران را در کرمانشاه کشته است، در حالی که در یک حادثه جداگانه، ظاهراً یک تک تیرانداز پژاک یک افسر پلیس را در استان ایلام کشته است.

#### هماهنگی میان احزاب کرد ایرانی
در ۲۲ فوریه ۲۰۲۶، ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران، متشکل از پنج حزب اصلی کرد ایرانی مستقر در منطقه کردستان عراق، تشکیل شد. این اتحاد شامل حزب دموکرات کردستان ایران، حزب آزادی کردستان، حزب حیات آزاد کردستان، سازمان مبارزه کردستان ایران و کومله زحمتکشان کردستان است. این ائتلاف اهداف خود را «سرنگونی رژیم ایران» و دستیابی به خودمختاری کردها در کردستان ایران توصیف کرد.

## شورش نوظهور کردها در جنگ ایران ۲۰۲۶

در ۲۸ فوریه، پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، نمایندگان ائتلاف کردها اظهار داشتند که آنها به‌طور مشترک تصمیمات سیاسی و نظامی را هماهنگ می‌کنند و برای مرحله جدیدی آماده می‌شوند و ادعا کردند که نیروهای آنها «در اعماق ایران» و در امتداد مرز ایران و عراق هستند و آماده‌اند تا با تغییر اوضاع واکنش نشان دهند.

در ۲ مارس ۲۰۲۶، در اولین بیانیه مشترک خود از زمان تأسیس، ائتلاف کردی و اعضای آن خطاب به نیروهای مسلح ایران مستقر در مناطق کردنشین، از آنها خواستند که «خود را از بقایای جمهوری اسلامی جدا کنند». این بیانیه همچنین از مردم خواست که هوشیار و هماهنگ باشند، اقدامات سیاسی را با راهنمایی‌های ائتلاف هماهنگ کنند و از نهادهای عمومی و تأسیسات خدماتی در طول آنچه که آن را دوره‌ای از فروپاشی احتمالی رژیم و قیام مردمی توصیف کرد، محافظت کنند. تحلیلگران این بیانیه را نوعی جنگ روانی توصیف کردند.****

در ۴ مارس، پژاک از مردم کردستان ایران خواست تا «کمیته‌های حکومت محلی» و «کمیته‌های دفاع از خود» تشکیل دهند، در برابر آوارگی توسط نیروهای دولتی مقاومت کنند و در طول حملات آمریکا و اسرائیل از محل‌های شناخته‌شده خود دور بمانند.

در ۶ مارس، محمد صالح قادری، یکی از چهره‌های ارشد حزب دموکرات کردستان ایران، اظهار داشت که «نیروی بزرگی از ما در حال حاضر در ایران است» و اقدام نظامی علیه رژیم «در اسرع وقت» آغاز خواهد شد.

### حملات هوایی به اقلیم کردستان عراق
ارتش ایران در اقدامی که ظاهراً پیشگیرانه بود، مواضع احزاب کرد ایرانی را در حملات موشکی و پهپادی در منطقه کردستان عراق هدف قرار داد. در ۲ مارس، حزب آزادی کردستان اعلام کرد که دو پایگاه آن در اربیل هدف قرار گرفته است. این حملات منجر به کشته شدن حداقل یک جنگجوی حزب آزادی کردستان شد.

در ۶ مارس، ایران تهدید کرد که در صورت اجازه ورود شبه‌نظامیان کرد به ایران توسط مقامات، «تمام تأسیسات» منطقه کردستان عراق را هدف قرار خواهد داد.

### آماده‌سازی‌های آمریکا و اسرائیل
در ۳ مارس ۲۰۲۶، *[[وال استریت ژورنال]]* اظهار داشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از حمایت از شبه نظامیان مسلح، به ویژه کردها، استقبال می‌کند. این گزارش‌ها همزمان با تشدید حملات در مناطق کردنشین غرب ایران (کردستان ایران) بود که ایستگاه‌های پلیس، پست‌های مرزی در امتداد مرز ایران و عراق و سایر تأسیسات امنیتی را هدف قرار می‌دادند، که برخی منابع اظهار داشتند که ممکن است «راه را برای پیشروی کردها هموار کرده باشد» و همچنین به استراتژی‌ای که حول محور کردها شکل گرفته بود، اشاره داشت. سازمان حقوق بشری *[[هه‌نگاو|هنگاو]]* اظهار داشت که این حملات تاکنون منجر به مرگ صدها نفر از پرسنل امنیتی ایران در مناطق کردنشین شده است، که به گفته این سازمان ممکن است «کمتر از میزان واقعی گزارش شده باشد». تا ۷ مارس، حملات هوایی در کردستان ایران ۴۰ نقطه در سنندج را نابود کرده و نقاط دیگری را در شهرهای کرمانشاه، ایلام، مهران، پاوه، کرند غرب، بوکان، مهاباد، اشنویه، سقز، سرپل ذهاب، میاندوآب و بانه از جمله پادگان‌های سپاه، پایگاه‌های اطلاعاتی، نظامی و انتظامی و چندین فرماندهی مرزبانی هدف قرار داده بود. به گزارش *هنگاو*، بمباران گسترده پایگاه‌ها باعث شد نیروهای سپاه پاسداران و مرزبانی در بخش‌هایی از استان کرمانشاه به مکان‌های غیرنظامی از جمله بیمارستان‌ها تخلیه شوند.

## جستارهای وابسته
* درگیری‌های غرب ایران (۱۳۹۵–اکنون)

## منابع

رده:ایران در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:بحران خاورمیانه (۲۰۲۳–اکنون)
رده:تاریخ مردم کرد
رده:جدایی‌خواهی احزاب کرد از ایران
رده:جنبش استقلال کردستان
رده:جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
رده:جنگ‌های ایران
رده:جنگ‌های نیابتی
رده:خیزش ۱۴۰۴ ایران
رده:درگیری‌ها در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:شورش‌ها در ایران
رده:شورش‌های کردها