لویی شارل امیل لورته

**لویی شارل امیل لورته** (به فرانسوی: ؛ زادهٔ ۲۲ اوت ۱۸۳۶ در اولن – درگذشتهٔ ۲۶ دسامبر ۱۹۰۹ در لیون) پزشک، گیاه‌شناس، جانورشناس، دیرینه‌شناس، مصرشناس و مردم‌شناس فرانسوی بود. او در خانواده‌ای سرشناس از طبیعت‌شناسان لیونی زاده شد و زندگی خود را وقف علوم طبیعی، پزشکی و باستان‌شناسی کرد.

لورته در زمینه‌های گوناگون علوم طبیعی و انسانی پژوهش کرد. او دو بار در یک هفته از مون بلان بالا رفت تا جنبه‌هایی از فیزیولوژی قلب و تنفس در ارتفاع را بررسی کند، جمجمه‌های انسانی از مناطق مختلف را برای بررسی‌های مردم‌شناختی گردآوری کرد، مومیایی شدن جانوران در مصر علیا را پژوهید و دانش علمی دربارهٔ خاورمیانه را بهبود بخشید. او نخستین رئیس دانشکدهٔ مشترک پزشکی و داروسازی لیون بود و از سال ۱۸۷۰ تا پایان عمر ریاست موزهٔ تاریخ طبیعی لیون را بر عهده داشت.

## زندگی‌نامه
### کودکی و تحصیلات
لورته نوهٔ کلمانس لورته (۱۷۷۲–۱۸۳۵) بود که گیاه‌شناس برجسته‌ای از لیون و یکی از بنیان‌گذاران انجمن لینه‌ای لیون به‌شمار می‌رفت. پدرش، پی‌یر لورته (۱۷۹۲–۱۸۶۸)، پزشک و طبیعت‌شناس زمین‌شناس و عضو آکادمی علوم و ادبیات و هنرهای لیون بود که به شرق‌شناسی نیز علاقه‌مند بود و یک تقویم قبطی را از عربی ترجمه کرده بود.

لورته دوران نوجوانی را در دبیرستان آمپر لیون گذراند. پس از دریافت دیپلم از دانشکدهٔ پزشکی پاریس، در سال ۱۸۶۱ پایان‌نامهٔ پزشکی خود را دربارهٔ «سرطان لب» دفاع کرد. سپس در سال ۱۸۶۷ دو پایان‌نامهٔ دیگر ارائه داد: یکی در فیزیولوژی دربارهٔ سرعت جریان خون در شریان‌های اسب و دیگری در گیاه‌شناسی دربارهٔ لقاح و جوانه‌زنی مارشانتیا که با آنها درجهٔ دکترای علوم طبیعی را دریافت کرد. در سال ۱۸۶۹ به استادی تاریخ طبیعی در دانشکدهٔ پزشکی لیون و مدرسی جانورشناسی در دانشکدهٔ علوم منصوب شد.

### فیزیولوژیست و پزشک

لورته به فیزیولوژی خون علاقه‌مند بود. او پژوهش‌هایی دربارهٔ لکوسیت‌ها (گلبول‌های سفید) انجام داد و نشان داد که حرکات آمیبی این یاخته‌ها به آنها امکان عبور از بافت‌ها را می‌دهد؛ پدیده‌ای که تقریباً هم‌زمان با یولیوس کونهایم (۱۸۳۹–۱۸۸۴) کشف کرد. سپس بر گردش خون در ارتفاع بلند کار کرد و اندازه‌گیری‌های اسفیگموگرافی در ارتفاع ۴٬۸۱۰ متری انجام داد که نتایج آن در مجلات فرانسوی و خارجی بسیاری بازنشر شد.

در جریان جنگ فرانسه و پروس (۱۸۷۰–۱۸۷۱) به‌عنوان سرپرست نخستین آمبولانس لیون در خدمت بیماران و مجروحان بود و به همین سبب نشان شوالیه لژیون دونور را دریافت کرد.

در سال ۱۸۷۴ با یاری همکارانش موفق شد دانشکدهٔ پزشکی را به دانشکدهٔ مشترک پزشکی و داروسازی تبدیل کند و در سال ۱۸۷۷ نخستین رئیس این دانشکده شد. در سال ۱۸۹۴ ساختمان‌های جدیدی برای دانشکده به دست آورد و رئیس‌جمهور سادی کارنو (۱۸۳۷–۱۸۹۴) نشان افسری لژیون دونور را به او اهدا کرد.

از جمله پژوهش‌های پزشکی او می‌توان به بررسی انگل‌های انسانی و بیماری‌هایی چون سیفلیس، جذام، سل و بیلهارزیوز اشاره کرد. او همچنین بررسی تشریح یک خواجه‌سرا در مصر را گزارش کرد.

### ریاست موزهٔ تاریخ طبیعی لیون
پس از کناره‌گیری کلود ژوردان از موزهٔ تاریخ طبیعی لیون، لورته در سال ۱۸۷۰ مدیریت آن را بر عهده گرفت. او گروهی توانمند از طبیعت‌شناسان لیونی از جمله آنژ پولن تِروِر، آرنو لوکار، آلبر فالسان و اوژن دومورتیه را گرد خود جمع کرد تا به دسته‌بندی و شناسایی نمونه‌ها کمک کنند.

لورته «انجمن لیونی دوستداران علوم طبیعی» را بنیان گذاشت که هدفش تأمین مالی خرید نمونه‌های تماشایی بود، از جمله تهیهٔ ماموت شولان که در سال ۱۸۵۹ کشف شده بود. او همچنین مجلهٔ «بایگانی‌های موزهٔ تاریخ طبیعی لیون» را بنیان نهاد که دربردارندهٔ نوشتارهای پژوهشی خود و همکارانش بود.

موزه دارای پژوهشگرانی در مناطق دوردست بود؛ از جمله ژیلبر تیران و آلبر موریس در هندوچین فرانسه که به‌طور منظم صندوق‌های جانوران را برای موزه می‌فرستادند. ارنست شانتر نیز از مأموریت‌های خود در خاورمیانه و قفقاز انواع جانوران به‌ویژه بی‌مهرگان را برای موزه ارسال می‌کرد. لورته به همراه شانتر مجموعه‌ای بسیار بزرگ شامل هزاران جمجمهٔ انسانی گردآوری کرد.

از پژوهش‌های مهم جانورشناختی لورته، توصیف ماهیان تازهٔ دریاچهٔ طبریه بود. در سال ۱۸۷۵ او کشف خود دربارهٔ رفتار جوجه‌کشی دهانی کرومیس‌های دریاچهٔ طبریه را به آکادمی علوم فرانسه گزارش داد.

در اوج فعالیت لورته، موزهٔ تاریخ طبیعی لیون در سطح بین‌المللی شناخته شده بود و مجموعه‌های عمومی و ویترین‌های جدید آن سالانه بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ بازدیدکننده جذب می‌کرد.

### مأموریت‌ها و سفرها

لورته شیفتگی ویژه‌ای به خاورمیانه، به‌ویژه سوریه و مصر داشت و سفرهای متعددی را به این مناطق انجام داد:
* ۱۸۷۳: مأموریت در یونان برای جستجوی فسیل‌های دورهٔ سوم و بررسی جانوران دریایی مدیترانه
* ۱۸۷۴: مأموریت در سوریه برای اکتشاف سواحل از ازمیر تا یافا
* ۱۸۷۵: مأموریت در خلیج اژینا و بندر ازمیر برای پژوهش و بازتولید اسفنج‌ها؛ سفر به سوریه برای بررسی‌های جانورشناختی و مردم‌شناختی
* ۱۸۸۰: مأموریت در سوریه برای بررسی جانوران (ماهیان) و کاوش در گورستان باستانی فنیقی
* ۱۸۹۱: بازرسی دانشکدهٔ پزشکی بیروت
* ۱۸۹۳: مأموریت پژوهش پزشکی دربارهٔ بیلهارزیوز در مصر
* ۱۸۹۵: دو مأموریت در مصر برای بازسازی مشارکت فرانسه در دانشکدهٔ پزشکی قاهره
* ۱۹۰۰–۱۹۰۹: مأموریت‌های مصر برای بررسی جانوران باستانی
* نوامبر ۱۹۰۲: آخرین حضور در کمیسیون آزمون دانشکدهٔ پزشکی بیروت

از سال ۱۹۰۰ پژوهش‌های او بیشتر به سوی مصرشناسی متمایل شد و همراه با کلود گایار (جانشین او در سال ۱۹۰۹) اثر مهمی دربارهٔ جانوران مومیایی‌شدهٔ مصر علیا منتشر کرد.

## گیاه‌شناسی
لورته در جوانی فرصت یافت با ژرژ رُفاویه (۱۷۷۵–۱۸۶۶)، از بنیان‌گذاران انجمن لینه‌ای لیون که گیاه‌شناسی‌های بسیاری را با مادربزرگ او کلمانس لورته انجام داده بود، به گیاه‌شناسی صحرایی بپردازد. او به‌ویژه به نهان‌زادان علاقه‌مند بود و پایان‌نامهٔ دوم خود را دربارهٔ تولیدمثل در گونهٔ پرسیا کوموتاتا () نوشت. این پژوهش شامل کشف آلرون در هاگ‌ها بود و مورد ستایش آکادمی علوم فرانسه قرار گرفت.

## گونه‌های مرتبط با لورته
لورته چندین گونه را توصیف کرد، از جمله ماهیان خانوادهٔ کپورماهیان:
* *[[Paracapoeta barroisi]]* Lortet, 1894
* *[[Capoeta sauvagei]]* Lortet, 1883
* *[[Pseudophoxinus libani]]* (Lortet, 1883)
* *[[Pseudophoxinus syriacus]]* (Lortet, 1883)

گونه‌های بسیاری نیز به افتخار او نام‌گذاری شده‌اند، از جمله:
* *Iris lorteti* Barbey – گیاهی از خانوادهٔ زنبقیان
* *Tulipa lorteti* Jordan – گیاهی از خانوادهٔ سوسنیان
* *Ammonites lorteti* Dumortier, 1874 – سرپایان فسیلی
* *Anodonta lorteti* Locard – نرم‌تن دوکفه‌ای از خانوادهٔ صدف‌های سیاه رودخانه‌ای
* *Barbus lorteti* Sauvage – ماهی از خانوادهٔ کپورماهیان
* *Pseudaelurus lorteti* – پستاندار فسیلی
* *Lutra lorteti* – از دورهٔ میوسن

## انجمن‌های علمی و افتخارات
لورته عضو انجمن‌های علمی بسیاری بود، از جمله انجمن پزشکی لیون، انجمن مردم‌شناسی لیون، انجمن لینه‌ای لیون و انجمن گیاه‌شناسی فرانسه. او در سال ۱۸۵۸ از اعضای بنیان‌گذار انجمن جغرافیایی لیون بود.

در ۵ دسامبر ۱۸۷۶ به عضویت آکادمی علوم و ادبیات و هنرهای لیون برگزیده شد و در سال ۱۸۹۹ عضو مکاتبه‌ای آکادمی علوم فرانسه شد.

## آثار برگزیدهٔ نوشتاری
از مهم‌ترین آثار لورته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* ۱۸۶۷:  (دربارهٔ سرعت خون در شریان‌های اسب)
* ۱۸۶۹:  (دو صعود به مون‌بلان و بیماری ارتفاع)
* ۱۸۸۴:  (سوریهٔ امروز)
* ۱۸۹۲:  (خزندگان فسیلی حوضهٔ رُن)
* ۱۹۰۳–۱۹۰۹:  (جانوران مومیایی مصر باستان) در پنج مجلد، با همکاری کلود گایار

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* زندگی‌نامهٔ لورته در موزهٔ تستو-لاتارژه
* آگاهی‌هایی دربارهٔ خانوادهٔ لورته

رده:زادگان ۱۸۳۶ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۰۹ (میلادی)
رده:باستان‌شناسان اهل فرانسه
رده:جانورشناسان اهل فرانسه
رده:گیاه‌شناسان با یادکرد مؤلف
رده:استادان دانشگاه لیون
رده:اهالی اولن‌ها