واکنش‌ها به اعدام صدام حسین

**واکنش‌ها به اعدام صدام حسین** گوناگون بود. برخی به‌شدت از اعدام پشتیبانی کردند، به‌ویژه کسانی که شخصاً از کنش‌های صدام به‌عنوان رهبر عراق آسیب دیده بودند. برخی از این قربانیان خواهان محاکمه او به خاطر دیگر جنایاتش بودند که گفته می‌شد شمار کشته‌شدگان آنها بسیار بیشتر از پرونده‌ای بود که به خاطر آن محکوم شده بود. عده‌ای بر این باور بودند که اعدام روحیه مردم عراق را بالا خواهد برد، در حالی که دیگران بیم آن داشتند که خشونت‌ها تشدید شود. بسیاری در جامعه بین‌المللی از محاکمه صدام پشتیبانی کردند اما به‌ویژه با بهره‌گیری از مجازات اعدام مخالف بودند. هواداران صدام نیز این اقدام را ناعادلانه محکوم کردند.

وکلای صدام حسین در بیانیه‌ای اعلام کردند: «جهان خواهد دانست که صدام حسین صادقانه زیست، صادقانه مُرد و اصول خود را حفظ کرد. او دروغ نگفت آنگاه که محاکمه‌اش را باطل اعلام کرد.» سخنگوی دختران صدام نیز گفت که آنها احساس غرور کردند وقتی دیدند پدرشان شجاعانه با جلادان خود روبه‌رو می‌شود. جرج دابلیو. بوش، رئیس‌جمهور آمریکا در آن زمان، اعلام کرد که مرگ صدام پایانی بر خشونت در عراق نخواهد بود. پس از اعدام، شیعیان عراق جشن گرفتند در حالی که شهرهای سنی‌نشین شاهد اعتراضات بودند. بسیاری از کشورهای اروپایی و سازمان‌های بین‌المللی نیز ضمن محکوم‌کردن جنایات صدام، مخالفت خود را با مجازات اعدام ابراز داشتند.

## واکنش‌های عراقی
### سیاستمداران
نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «عدالت، به نام مردم، حکم اعدام مجرم صدام را اجرا کرد؛ کسی که مانند همه ستمگران با ترس و وحشت در روزی سخت که انتظارش را نداشت با سرنوشت خود روبه‌رو شد.» او همچنین گفت: «سرزمین پاک و بزرگوار شما برای همیشه از پلیدی دیکتاتور رها شد و صفحه‌ای سیاه از پیشینه عراق ورق خورد و ستمگر مُرد.» مالکی همچنین تأکید کرد که صدام نماینده هیچ گروه یا فرقه‌ای از مردم عراق نبود.

حسین شهرستانی، وزیر نفت عراق، گفت: «عراقی‌ها در انتظار اجرای عدالت بودند و فکر می‌کنم خبری را دریافت کردند که سال‌ها منتظرش بودند.»

خلف العلیان، سیاستمدار سنی، اعدام صدام را «جنایتی بزرگ» خواند و گفت: «صدام حسین اسیر جنگی بود و توسط نیروهای آمریکایی دستگیر شد، نه توسط دولت عراق. این جنایتی است که با آن خواستند چیزهای بسیاری را پنهان کنند.»

عدنان پاچه‌چی گفت: «فکر نمی‌کنم تفاوت چندانی ایجاد کند، زیرا اوضاع به‌قدری وخیم شده که باید اقدامات بسیار شدیدی برای رویارویی با شبه‌نظامیان و بازگرداندن نظم و قانون انجام شود. البته او هوادارانی در عراق دارد که برخی مسلح هستند و ممکن است دست به خشونت بزنند، اما صادقانه بگویم فکر نمی‌کنم تفاوت بزرگی ایجاد کند.»

رزگار محمد امین، نخستین قاضی رئیس که ریاست محاکمه صدام حسین را بر عهده داشت، اعلام کرد که اعدام غیرقانونی بوده‌است. او به آغاز عید قربان برای اهل سنت عراق اشاره کرد که در آن اجرای اعدام ممنوع است و همچنین به قانون عراق استناد کرد که اعدام تنها ۳۰ روز پس از تصمیم دادگاه تجدیدنظر دربارهٔ حکم قابل اجراست. حکم دادگاه تجدیدنظر در ۲۶ دسامبر ۲۰۰۶ صادر شده و مقرر کرده بود که حکم ظرف ۳۰ روز اجرا شود.

اعدام همچنین مانع محاکمه صدام در پرونده‌های دیگر شد، از جمله حملات با جنگ‌افزار شیمیایی به حلبچه در سال ۱۹۸۸. مرکز حلبچه علیه انفال‌سازی و نسل‌کشی کردها با اعدام مخالفت کرد، زیرا صدام بدون محاکمه در پرونده‌های دیگر از جمله کشتار ۸٬۰۰۰ کرد بارزانی در سال ۱۹۸۳، حملات شیمیایی به سردشت، کشتارهای عملیات انفال در سال ۱۹۸۸ و دیگر جنایات اعدام شد. در زمان اعدام، صدام در حال محاکمه بود و با اتهام نسل‌کشی در عملیات انفال روبه‌رو بود که برآورد می‌شد نزدیک به ۱۸۰٬۰۰۰ نفر در آن کشته شده باشند. محمود عثمان، سیاستمدار کرد عراقی از کردستان عراق، گفت: «البته صدام جنایات بسیاری مرتکب شده‌است. او برای آن جنایات مستحق اعدام است. اما به این سرعت اجرا شد و تنها در یک پرونده؛ این کار پرونده‌های دیگر و رازهای بسیاری را ناشناخته باقی می‌گذارد.»

### مردم
شیعیان عراق اعدام را جشن گرفتند در حالی که شهرهای سنی‌نشین شاهد اعتراض بودند. در شهرک صدر، بصره و نجف شهروندان در خیابان‌ها رقصیدند و بوق‌های خودروهایشان را با شادمانی به صدا درآوردند. اما در تکریت، سامرا و رمادی گزارش‌هایی از اعتراض به دست رسید.

دیوید مکدوگال، خبرنگار فاکس نیوز در بغداد، گفت که آنچه تیراندازی‌های جشن به نظر می‌رسید در بغداد شنیده شده‌است. با این حال جان سیمپسون، خبرنگار بی‌بی‌سی در بغداد، اشاره کرد که تیراندازی بیش از حد معمول خیابان‌های شهر نبوده‌است.

مردم عراق احساسات گوناگونی ابراز داشتند. جواد عبدالعزیز، غیرنظامی‌ای که پدر، سه برادر و ۲۲ پسرعموی خود را به دست صدام از دست داده بود، گفت: «اکنون او در زباله‌دان تاریخ است.» علی حمزه، استاد دانشگاه در شهر شیعه‌نشین دیوانیه، گفت: «اکنون همه خانواده‌های قربانیان خوشحال خواهند شد زیرا صدام سزای عادلانه‌اش را دریافت کرد.» حیدر حامد، صاحب مغازه شیرینی‌فروشی ۳۴ ساله در بغداد و شیعه‌ای که عمویش را بر اثر کنش‌های صدام از دست داده بود، گفت: «او رفت اما مشکلات ما ادامه دارد. ما پس از صدام خودمان برای خودمان مشکل آفریدیم زیرا شیعه و سنی به جان هم افتادند.»

عراقیان دیگری خشمگین بودند و صدام را شهید می‌دانستند. شیخ یحیی العطاوی، روحانی یک مسجد، گفت: «رئیس‌جمهور، رهبر صدام حسین شهید است و خداوند او را در کنار شهیدان دیگر قرار خواهد داد. غمگین نباشید و شکایت نکنید زیرا او مرگ یک رزمنده مقدس را تجربه کرده‌است.» در سامرا اعتراضاتی رخ داد و سنی‌ها به حرم عسکریین هجوم بردند و در زندان بادوش در موصل شورش رخ داد.

## واکنش‌های جهانی
در زمان دستگیری صدام در دسامبر ۲۰۰۳، رئیس‌جمهور آمریکا جرج دابلیو. بوش اظهار داشت که صدام مستحق «عدالت نهایی» است و به مجازات اعدام اشاره کرد. این موضع آمریکا را در تعارض با کشورهای امضاکننده کنوانسیون اروپایی حقوق بشر (ماده ۲) و دیگر معاهدات بین‌المللی قرار داد که مجازات اعدام و استرداد مظنونان به کشورهایی با اعدام را ممنوع می‌کنند.

جرج دابلیو. بوش در بیانیه‌ای پس از اعدام اعلام کرد: «به اجرا درآوردن عدالت دربارهٔ صدام حسین پایانی بر خشونت در عراق نخواهد بود، اما نقطه عطف مهمی در مسیر عراق به‌سوی دموکراسی است.» در تکریت که صدام در آن به خاک سپرده شد، پلیس به‌عنوان اقدام امنیتی ورود و خروج از شهر را به مدت چهار روز ممنوع کرد.

بر پایه گزارش‌ها، پس از اعدام مردم در اطراف پیکر صدام می‌رقصیدند و سرودهای شیعی می‌خواندند. دو روز پس از اعدام، دولت عراق تحقیقاتی دربارهٔ تمسخر و شیوه فیلمبرداری از اعدام آغاز کرد.

### مخالفت
پس از اعدام صدام حسین، رهبران شماری از کشورها بیانیه‌هایی صادر کردند. رهبران هند، کامبوج و سری‌لانکا و نیز رئیسان‌جمهور برزیل و ونزوئلا مخالفت خود را با اعدام اعلام کردند. نستور کیرشنر، رئیس‌جمهور آرژانتین، نیز اعدام را محکوم کرد اما جنایات صدام در دوران حکومتش را نیز به رسمیت شناخت.

رهبران و دولت‌های بسیاری از کشورهای اروپایی نیز مخالفت شدید خود را با بهره‌گیری از مجازات اعدام در این پرونده و هر پرونده دیگری ابراز داشتند، از جمله اتریش، دانمارک، استونی، فنلاند، آلمان، ایتالیا، هلند، نروژ، پرتغال، اسپانیا، سوئد، سوئیس و بریتانیا.

لویی میشل، کمیسر اروپایی کمک‌های توسعه‌ای، اعلام کرد که اعدام صدام با اصول بنیادین اتحادیه اروپا در تضاد است. او به ارتی‌بی‌اف گفت: «این روز بزرگی برای دموکراسی نیست. اتحادیه اروپا به‌شدت با مجازات اعدام مخالف است و هیچ استثنایی بر این اصل بنیادین وجود ندارد. نباید به بی‌رحمی با بی‌رحمی پاسخ داد.» او همچنین به رویترز گفت: «بربریت را با اعمالی که خود بربرانه می‌دانم نمی‌توان شکست داد. مجازات اعدام با دموکراسی سازگار نیست.» میشل نگرانی خود را از پیامدهای منفی اعدام و تبدیل‌شدن صدام به شهید ابراز داشت.

کشیش فدریکو لومباردی از واتیکان اندوه و مخالفت خود با مجازات اعدام را بیان کرد.

شیلی، لیبی، بلژیک، روسیه و صربستان نیز نارضایتی خود از مجازات اعدام در این پرونده و هر پرونده دیگر را ابراز داشتند و نگرانی‌هایی دربارهٔ پیامدهای اعدام بر ثبات عراق بیان کردند.

### واکنش مصر
حسنی مبارک، رئیس‌جمهور مصر، اعدام را شرم‌آور و غیرمنتظره توصیف کرد و گفت که اعدام رئیس‌جمهور پیشین را به شهید تبدیل کرده‌است. او گفت: «نمی‌گویم آیا مستحق اعدام بود یا نه. وارد این بحث هم نمی‌شوم که آیا این دادگاه زیر سایه اشغال مشروعیت داشت. می‌دانستم که می‌خواهند حکم را پیش از پایان سال اجرا کنند، اما چرا در تعطیلات اسلامی؟ باورم نشد که این اتفاق افتاد. سرانجام، هیچ‌کس شرایط و شیوه اعدام او را فراموش نخواهد کرد. او را به شهید تبدیل کردند و مشکلات عراق باقی ماند.»

### واکنش لیبی
معمر قذافی، رهبر لیبی، اعلام کرد که صدام حسین اسیر جنگی نیروهای اشغالگر آمریکایی بود و بنابراین باید در آمریکا یا بریتانیا محاکمه می‌شد، نه در دادگاهی دست‌نشانده. لیبی سه روز عزای عمومی اعلام کرد و جشن‌های عمومی عید قربان لغو شد.

### واکنش ایران
محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور ایران، گفت که اعدام صدام نشان داد اعتماد به ایالات متحده جایز نیست. او به جنگ ایران و عراق اشاره کرد و مدعی شد که واشینگتن صدام را به جنگ با تهران تشویق کرد و سپس در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲ شمسی) او را سرنگون کرد زیرا دیگر سودمند نبود. او افزود که کشورهای منطقه باید از این درس عبرت بگیرند و مانند ایران تنها به اراده ملت‌های خود تکیه کنند نه به قدرت‌های فاسد.

### واکنش ایتالیا
رومانو پرودی، نخست‌وزیر ایتالیا، از پرصداترین رهبران اروپایی در این زمینه بود. او اعلام کرد که دولتش در سازمان ملل متحد برای توقف جهانی مجازات اعدام تلاش خواهد کرد. پرودی قصد داشت از عضویت تازه ایتالیا به‌عنوان عضو موقت شورای امنیت سازمان ملل برای ترغیب مجمع عمومی به تصویب ممنوعیت مجازات اعدام بهره بگیرد.

### واکنش ترکیه
دنیز بایکال، رهبر حزب جمهوری خلق (اپوزیسیون اصلی ترکیه)، اندوه خود را از اعدام صدام ابراز کرد و گفت: «درک خوشحالی کسانی که سال‌ها بر هر کشوری از جمله ترکیه فشار آوردند تا مجازات اعدام را لغو کنند، ناممکن است.»

### واکنش طالبان
یک فرمانده طالبان در افغانستان به رویترز گفت: «مرگ صدام حسین روحیه مسلمانان را بالا خواهد برد. جهاد در عراق شدت خواهد یافت و حملات به نیروهای اشغالگر افزایش خواهد یافت.»

## خانواده صدام حسین
در امان، پایتخت اردن، رغد حسین، دختر بزرگ صدام، به اعتراضات علیه اعدام پدرش پیوست. معترضان صدام را شهید خواندند و او را تنها رهبر عربی دانستند که در برابر ایالات متحده ایستاد.

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:عراق در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:مناقشه‌های ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:واکنش‌ها به مرگ‌ها