گروه‌های قومی در خاورمیانه

**گروه‌های قومی در خاورمیانه** گروه‌بندی‌های قومی-زبانی در منطقه‌ای بین‌قاره‌ای هستند که در بر گیرندهٔ غرب آسیا (از جمله قبرس) بدون قفقاز جنوبی و نیز مصر در شمال آفریقا است. خاورمیانه از دیرباز چهارراه فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون بوده‌است.

از دههٔ ۱۹۶۰ میلادی، دگرگونی‌های سیاسی و اقتصادی به‌ویژه ثروت هنگفت نفتی و درگیری‌ها ترکیب قومی این منطقه را به‌شدت تغییر داده‌اند. برخی گروه‌های قومی هزاران سال در این منطقه زیسته‌اند و برخی دیگر از راه مهاجرت به تازگی وارد شده‌اند. بزرگ‌ترین گروه‌های قومی منطقه عرب‌ها، ترک‌ها، فارسی‌ها، کردها و آذربایجانی‌ها هستند؛ اما ده‌ها گروه قومی دیگر نیز با جمعیتی صدهزارنفری و گاه میلیونی در این منطقه حضور دارند.

از دیگر گروه‌های بومی، قومی-مذهبی یا اقلیتی می‌توان به ارمنی‌ها، آشوری‌ها، آرامی‌ها، بلوچ‌ها، قبطی‌ها، دروز، گیلک‌ها، یونانی‌ها، یهودیان، لازها، لرها، مندائیان، مارونی‌ها، مازندرانی‌ها، سامری‌ها، شبک‌ها، تالش‌ها، تات‌ها، ایزدیان و زازاها اشاره کرد.

## زبان و قومیت و دین
از نگاه جهانی، چارچوب قومیت بیشتر بر پایهٔ همگونی زبانی و فرهنگی تعریف می‌شود؛ اما خاورمیانه زادگاه ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) و نیز آیین‌های هندواروپایی (مانند آیین زرتشت و میترا) بوده و پیوند میان چارچوب قومی و جامعه‌های دینی از ویژگی‌های بنیادین این منطقه است.

نمونه‌های گوناگونی از این پیوند دیده می‌شود: عرب‌ها با گسترش اسلام مردمان بومی را در خود جذب کردند؛ قبطیان مصر از نظر زبانی و فرهنگی تا حد زیادی عرب‌شده‌اند اما پیوند دینی یکپارچگی آن‌ها را نگاه داشته‌است؛ و یهودیان با از دست دادن سرزمین و زبان، به پشتوانهٔ کتاب مقدس و باور دینی پیوستگی گروهی خود را حفظ کردند.

## جمعیت‌شناسی
جدول زیر نمای کلی گروه‌های قومی هر کشور خاورمیانه را نشان می‌دهد:

## مردمان خاورمیانه
### مردمان سامی و آفروآسیایی
; عرب‌ها
عرب‌ها بزرگ‌ترین گروه قومی خاورمیانه‌اند و در کشورهای عربی از مصر تا عراق و شبه‌جزیره عربستان پراکنده‌اند. زیرگروه‌هایی مانند عرب‌های ترکیه، عرب‌های ایرانی و عرب‌های اسرائیل نیز در کشورهای غیرعربی حضور دارند.

; مصری‌ها و قبطی‌ها
مصری‌ها عمدتاً عرب‌زبان هستند و قبطیان بازماندگان مسیحی مصر باستان به‌شمار می‌روند که پیوند دینی آنان را از دیگر مصریان متمایز نگاه داشته‌است.

; آرامی‌زبانان
مردمان آرامی‌زبان شامل آرامیان، آشوری‌ها، مندائیان و مارونی‌ها می‌شوند. آشوری‌ها در ایران، عراق، سوریه، ترکیه، لبنان و اردن حضور دارند.

; یهودیان
یهودیان خاورمیانه گروه‌های گوناگونی دارند: یهودیان اسرائیلی، اشکنازی، مزراحی، سفاردی و یهودیان یمنی.

; سامری‌ها
سامری‌ها از کهن‌ترین گروه‌های قومی-مذهبی منطقه هستند و جمعیت بسیار اندکی دارند.

; آفریقایی‌تبارها
گروه‌هایی از آفریقای جنوب صحرا نیز در خاورمیانه زندگی می‌کنند از جمله آفرو-عرب‌ها، نوبی‌ها و یهودیان اتیوپیایی‌تبار.

### مردمان هندواروپایی
; مردمان ایرانی‌تبار
فارسی‌ها بزرگ‌ترین گروه ایرانی‌تبارند. دیگر مردمان ایرانی‌تبار شامل کردها، لرها، بلوچ‌ها، گیلک‌ها، مازندرانی‌ها، تالش‌ها و تات‌ها هستند. زیرگروه‌های کردی نیز شامل شبک‌ها، ایزدیان و زازاها می‌شوند.

; ارمنی‌ها
ارمنی‌ها در سراسر خاورمیانه حضور دارند: ارمنی‌های ایران، ارمنی‌های ترکیه، ارمنی‌های لبنان، ارمنی‌های سوریه و ارمنی‌های مصر.

; یونانی‌ها
یونانیان شامل قبرسی‌های یونانی‌تبار، یونانیان پونتوس و یونانیان ساکن مصر، لبنان و سوریه هستند.

; آلبانیایی‌ها
آلبانیایی‌ها به‌ویژه در مصر و سوریه از گذشته حضور داشته‌اند.

; کولی‌ها
گروه‌های کولی (رومانی) شامل دُم‌ها، کاولیه و نَوَرها در عراق، سوریه و مصر زندگی می‌کنند.

### مردمان ترک
; ترک‌ها
ترک‌ها دومین گروه بزرگ قومی خاورمیانه‌اند و بیشتر در ترکیه متمرکزند.

; آذربایجانی‌ها
آذربایجانی‌ها بیشتر در ایران و ترکیه زندگی می‌کنند. آذری‌های ایرانی از بزرگ‌ترین اقلیت‌های قومی ایران هستند.

; ترکمن‌ها و دیگران
ترکمن‌های عراقی و ترکمان‌های سوریه و نیز گاگائوزها و تاتارهای کریمه در ترکیه از دیگر گروه‌های ترک‌تبار منطقه‌اند.

### مردمان قفقازی
مردمان کارتولی‌تبار شامل گرجی‌ها و لازها در ترکیه و ایران حضور دارند. چرکس‌ها نیز از قفقاز به بخش‌های گوناگون خاورمیانه مهاجرت کرده‌اند.

## آناتولی

آناتولی (ترکیه کنونی) از نظر قومی بسیار متنوع بوده‌است. افزون بر ترک‌ها که اکثریت را تشکیل می‌دهند، کردهای ترکیه، ارمنی‌های ترکیه، یونانی‌ها در ترکیه، عرب‌های ترکیه، آذری‌های ترکیه، آشوری‌ها، تاتارهای کریمه، گاگائوزها، زازاها، گرجی‌ها، لازها، بوشناک‌ها، کولی‌ها و یهودیان از گروه‌های قومی حاضر در آناتولی هستند.

مهاجران مسلمان از قفقاز و بالکان (به‌ویژه آلبانیایی‌ها، بوشناک‌ها و پوماک‌ها) نیز بخش مهمی از جمعیت ترکیه را تشکیل می‌دهند.

## قبرس
قبرس دارای چهار گروه قومی اصلی است: قبرسی‌های یونانی‌تبار، ترک‌های قبرس، مارونیان قبرس و ارمنیان قبرس.

## فلات ایران

فلات ایران یکی از متنوع‌ترین مناطق خاورمیانه از نظر قومی است:

; مردمان هندواروپایی
فارسی‌ها، بلوچ‌ها، کردهای ایران (شامل فیلی‌ها، کاکه‌ای‌ها، کردهای خراسان و لک‌ها)، گیلک‌ها، لرها، مازندرانی‌ها، تالش‌ها، تات‌ها و ارمنی‌های ایران.

; مردمان سامی
عرب‌های ایرانی، آشوریان ایران، یهودیان ایران و مندائیان.

; مردمان ترک
آذری‌های ایرانی، قشقایی‌ها و ترکمن‌های ایران.

; مردمان کارتولی
گرجی‌های ایران.

## جمعیت‌های برون‌وطنی
به دلیل جمعیت اندک بسیاری از کشورهای عربی حاشیهٔ خلیج فارس و نیاز فراوان به نیروی کار که کشف ذخایر بزرگ نفتی آن را پدیدآورد، جریان پیوسته‌ای از مهاجرت (به‌ویژه از جنوب آسیا) به این منطقه روان بوده‌است. گروه‌های قومی عمدهٔ این مهاجران عبارت‌اند از: افغان‌ها، آلبانیایی‌ها، بنگالی‌ها، بوشناک‌ها، بریتانیایی‌ها، چینی‌ها، فیلیپینی‌ها، فرانسوی‌ها، ایتالیایی‌ها، هندی‌ها، مالایی‌ها، نپالی‌ها، پاکستانی‌ها، پنجابی‌ها، سیک‌ها، سندی‌ها، سومالیایی‌ها و سریلانکایی‌ها.

بسیاری از این مهاجران از برخی حقوق سیاسی و قانونی در کشور میزبان محروم‌اند و گاه با رفتار ناشایست شهروندان بومی روبرو می‌شوند.

## جستارهای وابسته

* جوامع عرب دور از وطن
* جهان عرب
* جماعت ارمنیان پراکنده
* باستان‌ژنتیک خاور نزدیک
* مردمان ایرانی‌تبار
* ایرانیان مقیم خارج
* یهودیان دور از وطن
* یهودیان
* سامی‌ها
* مردم ترک
* گروه‌های قومی در آسیا
* مردمان قفقاز

## منابع

* 
* 

رده:اقوام خاورمیانه
رده:اقوام بر پایه منطقه