جمهوری ونزوئلا

**جمهوری ونزوئلا** که گاهی اوقات به عنوان **جمهوری چهارم ونزوئلا** نیز شناخته می‌شود، یک جمهوری دوحزبی دموکراتیک بود که برای اولین بار در سال ۱۹۵۳ تأسیس شد و در سال ۱۹۹۹ توسط جمهوری بولیواری ونزوئلا جایگزین شد. ونزوئلا از سال ۱۹۴۸ تا ۱۹۵۸ ده سال دیکتاتوری نظامی را تجربه کرد. پس از کودتای ونزوئلا در سال ۱۹۴۸ که به یک آزمایش سه ساله در دموکراسی پایان داد، یک گروه سه‌نفره از پرسنل نظامی تا سال ۱۹۵۲ که انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد، دولت را کنترل کردند. این انتخابات به اندازه کافی آزاد بودند که نتایجی غیرقابل قبول برای دولت به بار آورند و منجر به تحریف آنها و به دست گرفتن ریاست جمهوری توسط یکی از سه رهبر، مارکوس پرز خیمنز، شد. دولت او با کودتای ونزوئلا در سال ۱۹۵۸ که شاهد ظهور دموکراسی با یک دولت انتقالی به رهبری دریاسالار ولفگانگ لارازابال تا انتخابات دسامبر ۱۹۵۸ بود، پایان یافت. پیش از انتخابات، سه حزب سیاسی اصلی، به استثنای قابل توجه حزب کمونیست ونزوئلا، توافقنامه تقسیم قدرت پیمان پونتوفیخو را امضا کردند. این دوره به‌طور تحقیرآمیزی به عنوان دوره «آدکو» شناخته می‌شود.

این دوره با تناوب قدرت سیاسی که در پیمان پونتو فیجو برقرار شد؛ ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۹۷۶ و ایجاد پترولئوس دی ونزوئلا، شرکت ملی نفت و گاز؛ و ظهور نخبگان اجتماعی جدید مشخص شد. در سطح بین‌المللی، ونزوئلا به یکی از اعضای بنیانگذار اوپک تبدیل شد. دهه ۱۹۸۰ به ویژه با شکوفایی هنر و فرهنگ و توسعه هنری ملت، به ویژه در تلویزیون، مشخص شد. رسانه‌های پیشگامی مانند آرسی‌تی‌وی ونزوئلا را با سریال‌های آبکی مانند *کاساندرا* مشهور کردند.

## نام
دوره پس از انحلال کلمبیای بزرگ در سال ۱۸۳۰ (و در نتیجه جانشینی جمهوری سوم ونزوئلا) تا تأسیس «جمهوری بولیواری» توسط هوگو چاوز در ۵ اوت ۱۹۹۹، توسط تاریخ‌نگاری رسمی *ونزوئلا به عنوان جمهوری چهارم ونزوئلا* شناخته می‌شود. این اصطلاح توسط چاوز برای تعریف دوره ۱۶۹ ساله ابداع شد.

با این حال، این اصطلاح مورد پذیرش جهانی مورخان ونزوئلایی نیست، زیرا الیاس پینو ایتوریتا استدلال می‌کند که هیچ «جمهوری پنجمی» در سال ۱۹۹۹ تأسیس نشده است، در حالی که دیه‌گو باتیستا اوربانیا گاه‌شماری متفاوتی را برای کل تاریخ جمهوری ونزوئلا پیشنهاد می‌کند: «جمهوری اول» از ۱۸۳۰ تا ۱۸۵۷، «جمهوری دوم» از ۱۸۷۰ تا ۱۸۹۹، «جمهوری سوم» از ۱۹۰۹ تا ۱۹۴۵، «جمهوری چهارم» از ۱۹۵۸ تا ۱۹۹۹ و «جمهوری پنجم» از ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۳ که با مرگ هوگو چاوز پایان یافت (و بنابراین «جمهوری ششم» به رهبری نیکلاس مادورو را پیشنهاد می‌کند)

## تاریخچه
### دولت بتانکور (۱۹۵۹–۱۹۶۴)
پس از *کودتای* نظامی در ۲۳ ژانویه ۱۹۵۸ که ژنرال مارکوس پرز خیمنز را به تبعید فرستاد، سه حزب سیاسی اصلی ونزوئلا پیمان پونتو فیجو را امضا کردند. انتخابات پس از آن، حزب اکسیون دموکراتیکا، که از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۸ حزب حاکم بود، را به رهبری رومولو بتانکورت به قدرت بازگرداند. دولت بتانکورت کمک‌های مالی به شرکت‌های نفتی چندملیتی را متوقف کرد، یک شرکت نفتی ونزوئلا ایجاد کرد و در سال ۱۹۶۰ به تأسیس اوپک کمک کرد، ابتکاری که توسط وزیر توسعه، خوان پابلو پرز آلفونسو، رهبری می‌شد. دولت همچنین در سال ۱۹۶۱ قانون اساسی جدیدی را معرفی کرد که دولت را به سه قوه مجریه، مقننه و قضاییه تقسیم می‌کرد؛ اصلاحات کشاورزی را دنبال کرد؛ و یک دکترین بین‌المللی را ترویج داد که در آن ونزوئلا فقط دولت‌های منتخب با رأی مردم را به رسمیت می‌شناخت.

این نظم جدید مخالفانی هم داشت. در ۲۴ ژوئن ۱۹۶۰، بتانکور در یک سوءقصد به رهبری دیکتاتور دومینیکن، رافائل لئونیداس تروخیو، زخمی شد. تقریباً در همان زمان، چپ‌گرایانی که از پیمان پونتو فیجو (جنبش چپ انقلابی و نیروهای مسلح آزادی‌بخش ملی) کنار گذاشته شده بودند، شورشی را آغاز کردند که توسط حزب کمونیست کوبا و رهبر آن، فیدل کاسترو، حمایت می‌شد.

### لئونی و اولین دوره کالدرا (۱۹۶۴–۱۹۷۴)
در سال ۱۹۶۳، رائول لئونی به عنوان جانشین بتانکور به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد. دولت لئونی به خاطر کارهای عام‌المنفعه و توسعه فرهنگی شناخته شد، اما با جنگ‌های چریکی مداوم روبرو بود.

رافائل کالدرا در انتخابات بعدی پیروز شد. قبل از اینکه او در سال ۱۹۶۹ به قدرت برسد، قیام روپونونی در کشور همسایه، گویان، آغاز شد. اختلاف مرزی با پروتکل بندر اسپانیا در سال ۱۹۷۰ حل و فصل شد. علاوه بر این، آتش‌بس با چریک‌ها به آنها اجازه داد تا دوباره به زندگی سیاسی بازگردند.

### اولین دوره کارلوس آندرس پرز (۱۹۷۴–۱۹۷۹)
کارلوس آندرس پرز در سال ۱۹۷۴، در بحبوحه بحران نفتی که از سال قبل آغاز شده بود و قیمت جهانی نفت را از ۳ دلار در هر بشکه به تقریباً ۱۲ دلار در هر بشکه افزایش داده بود، به قدرت رسید. ونزوئلا صنعت آهن خود را در سال ۱۹۷۵ و صنعت نفت خود را سال بعد ملی کرد.

### دولت‌های هررا کمپینز و لوسینچی (۱۹۷۹–۱۹۸۹)
لوئیس اررا کامپینس در سال ۱۹۷۹، در حالی که کشور بدهی‌های سنگینی داشت و درگیر مطالبات صندوق بین‌المللی پول بود، به ریاست جمهوری انتخاب شد. در سال ۱۹۸۳، ارزش پول ونزوئلا، بولیوار، در رویدادی که به جمعه سیاه معروف شد، کاهش یافت و بحران اقتصادی را به راه انداخت. دولت بعدی، جیم لوسینچی، کار چندانی برای مقابله با این بحران انجام نداد. فساد افزایش یافت و بحران کالداس کوروتس در سال ۱۹۸۷، که ناشی از اختلاف بر سر حاکمیت در خلیج ونزوئلا بود، یکی از بزرگ‌ترین لحظات تنش بین ونزوئلا و کلمبیا را ایجاد کرد.

### دوره دوم کارلوس آندرس پرز (۱۹۸۹–۱۹۹۳)
پرز در سال ۱۹۸۸ دوباره انتخاب شد و با هدف حل رکود اقتصادی، اقدامات اقتصادی را اتخاذ کرد که اعتراضات بزرگی را برانگیخت، که بزرگ‌ترین آنها موج کاراکازو در سال ۱۹۸۹ بود. در همان سال، ونزوئلا اولین انتخابات مستقیم فرمانداران و شهرداران منطقه‌ای را برگزار کرد.

در فوریه و نوامبر ۱۹۹۲، هوگو چاوز دو *کودتای ناموفق* را رهبری کرد و در سال ۱۹۹۳، کنگره پرز را برکنار کرد. اکتاویو لپاگ حدود دو هفته به عنوان رئیس‌جمهور موقت خدمت کرد و در این زمان، رامون خوزه ولاسکوئز، مورخ و نماینده مجلس، این نقش موقت را به عهده گرفت.

علیرغم رد اولیه سیاست‌های آزادسازی، دستور کار اقتصادی او بعداً بر کاهش یارانه‌ها، خصوصی‌سازی و وضع قوانین برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی متمرکز شد. نعیم در پایین‌ترین سطح آزادسازی اقتصادی، یعنی برداشتن کنترل قیمت‌ها و افزایش ده درصدی قیمت بنزین، که در ونزوئلا به طرز مقدسی بسیار پایین است، شروع کرد. افزایش قیمت بنزین منجر به افزایش ۳۰ درصدی کرایه حمل و نقل عمومی شد در فوریه ۱۹۸۹، درست در آغاز دوره دوم ریاست جمهوری‌اش، پرز با مجموعه‌ای از اعتراضات و غارت‌های گسترده مواجه شد که از گوارناها شروع شد و بعداً به کاراکاس، معروف به ال کاراکازو، گسترش یافت. این واکنش منجر به اعلام وضعیت اضطراری و مرگ تعداد زیادی از مردم، از تخمین رسمی ۲۷۷ کشته تا بیش از ۲۰۰۰ نفر، شد.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (اکتبر ۲۰۲۱)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

#### تلاش برای کودتای ۱۹۹۲
افسران ام‌بی‌آر-۲۰۰ به‌طور جدی شروع به توطئه کردند و در ۴ فوریه ۱۹۹۲ به کودتا دست زدند. هوگو چاوز سرهنگ دوم بود، اما ژنرال‌های دیگری نیز در این کودتا دست داشتند. این طرح شامل تصرف مکان‌های نظامی و تأسیسات ارتباطی توسط اعضای ارتش و سپس به قدرت رساندن رافائل کالدرا پس از دستگیری و ترور پرز بود. آنها تقریباً او را در کاخ ریاست جمهوری به دام انداختند، اما او موفق به فرار به اقامتگاه ریاست جمهوری شد و از آنجا، نیروهای وفادار چاوز را محاصره و دستگیر کردند. در ازای وادار کردن همدستان خود به زمین گذاشتن سلاح، چاوز با لباس فرم کامل و بدون تسلیم، اجازه یافت در لحظه‌ای که به او جایگاهی در صحنه سیاسی کشور می‌داد، در تلویزیون با تمام ملت صحبت کند. در ۲۷ نوامبر ۱۹۹۲، افسران ارشد سعی کردند پرز را سرنگون کنند، اما این توطئه به راحتی سرکوب شد.

#### استیضاح و گذار
سقوط پرز زمانی اتفاق افتاد که یک روند قانونی برای افشای چگونگی استفاده مخفی اما قانونی از بودجه ریاست جمهوری آغاز شد، که او قاطعانه در برابر آن مقاومت کرد. با مخالفت دیوان عالی و کنگره، پرز زندانی شد، مدتی در بازداشتگاه و سپس در حصر خانگی قرار گرفت. او در سال ۱۹۹۳ ریاست جمهوری را به رامون خوزه ولاسکوئز، سیاستمداری از حزب خود و مورخی که منشی ریاست جمهوری او بود، واگذار کرد. ولاسکوئز بر انتخابات سال ۱۹۹۳ نظارت داشت.

### دومین دولت کالدرا (۱۹۹۴–۱۹۹۹)
رافائل کالدرا برای ریاست‌جمهوری و جنبش سیاسی نام کاملاً جدیدی انتخاباتی کرد. پتکوف بیهودگی تلاش دوباره را دیده بود و از کالدرا حمایت کرد. کالدرا برنده شد. آرای ممتنع به رکورد ۴۰٪ رسید.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (مه ۲۰۱۸)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

کالدرا در سال ۱۹۹۴ برای دومین بار ریاست‌جمهوری را بر عهده گرفت و مجبور شد با بحران بانکی ونزوئلا در سال ۱۹۹۴ مقابله کند. او کنترل‌های ارزی را که دولت پرز به عنوان بخشی از آزادسازی مالی عمومی (بدون همراهی با مقررات مؤثر که به بحران بانکی کمک کرد) لغو کرده بود، دوباره اعمال کرد. اقتصاد تحت تأثیر کاهش قیمت نفت قرار گرفته بود که منجر به سقوط درآمدهای دولت شد. شرکت فولاد سیدور خصوصی شد و اقتصاد همچنان در حال سقوط بود. کالدرا با عمل به وعده انتخاباتی، چاوز را آزاد کرد و تمام توطئه‌گران نظامی و غیرنظامی را در دوران دولت آندرس پرز عفو کرد. بحران اقتصادی ادامه یافت و تا انتخابات ریاست جمهوری ۱۹۹۸، احزاب سیاسی سنتی محبوبیت خود را از دست داده بودند. یکی از نامزدهای اصلی ریاست جمهوری در اواخر سال ۱۹۹۷، ایرنه سائز بود. چاوز در بحبوحه آشفتگی مالی محبوبیت پیدا کرد و در سال ۱۹۹۸ به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد. دولت او قانون اساسی جدیدی را تدوین کرد که در دسامبر ۱۹۹۹ با همه‌پرسی تصویب شد. تصویب قانون اساسی جدید در سال ۱۹۹۹ به دو حزبی بودن پایان داد و جمهوری بولیواری ونزوئلا را تأسیس کرد.

## سازماندهی سرزمینی
قانون اساسی سال ۱۹۶۱، ونزوئلا را به ایالت‌ها، یک منطقه پایتختی، سرزمین‌های فدرال و مناطق فدرال وابسته تقسیم کرد. در طول سال‌ها، برخی از سرزمین‌ها به وضعیت ایالت ارتقا یافته‌اند، از جمله دلتا آماکورو در سال ۱۹۹۱ و آمازوناس در سال ۱۹۹۲. هر ایالت دارای یک فرماندار و یک مجلس قانونگذاری است.

## علم و فناوری
پیشرفت‌های چشمگیری در علوم پزشکی در دوره پیمان پونتو فیجو رخ داد. جاسینتو کانویت واکسن‌هایی علیه جذام و لیشمانیاز ایجاد کرد، و باروخ بن الصراف در سال ۱۹۸۰ به دلیل ایمنی‌شناسی خود، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را به‌طور مشترک دریافت کرد. در زمینه فناوری، هومبرتو فرناندز موران چاقوی الماس را اختراع کرد و در توسعه میکروسکوپ الکترونی نقش داشت.

## منابع

رده:تاریخ معاصر بر پایه کشور
رده:تاریخ ونزوئلا بر پایه دوره
رده:دیکتاتوری نظامی
رده:ونزوئلا در سده ۲۰ (میلادی)