انتشار مسئولیت

**انتشار مسئولیت** پدیده‌ای جامعه‌ـ‌روان‌شناختی است که بر اساس آن، هنگامی که دیگر تماشاگران یا شاهدان حضور دارند، احتمال این‌که یک فرد مسئولیتِ کنش یا عدمِ کنش را بر عهده بگیرد کاهش می‌یابد. این پدیده شکلی از اسناد تلقی می‌شود، زیرا فرد فرض می‌کند که دیگران یا مسئول انجام عمل هستند یا آن را پیش‌تر انجام داده‌اند.

انتشار مسئولیت به کاهش احساس مسئولیتِ کنش در میان اعضای یک گروه اشاره دارد، زمانی که افراد خود را بخشی از یک جمع می‌دانند. برای مثال، در موقعیت‌های اضطراری، اگر افراد بدانند دیگران نیز در حال مشاهدهٔ وضعیت هستند —  یعنی خود را عضوی از گروهِ شاهدان بدانند —  احساس مسئولیت کمتری برای واکنش نشان‌دادن یا تماس گرفتن برای کمک خواهند داشت. در دیگر موقعیت‌های گروهی (که در آن به گروهی مأموریت داده می‌شود کاری را انجام دهد یا به هدفی معین برسد)، انتشار مسئولیت به صورت کاهش احساس مسئولیت هر عضو برای مشارکت و تلاش جدی در جهت تحقق کار یا هدف بروز می‌کند. انتشار مسئولیت تقریباً در همهٔ گروه‌ها وجود دارد، اما شدت آن متفاوت است و می‌توان با کاهش اندازهٔ گروه، تعریف انتظارات روشن، و افزایش پاسخ‌گویی آن را کاهش داد.

پذیرش مسئولیت معمولاً با بزرگ‌تر شدن گروهِ بالقوهٔ یاری‌رسان کاهش می‌یابد و در نتیجه، رفتار یاری‌رسانی اندکی از سوی تماشاگران مشاهده می‌شود. علل این پدیده از اثرات روان‌شناختیِ ناشناس‌بودن تا تفاوت‌های جنسیتی گسترده است. پیامدهای رفتاریِ مرتبط با انتشار مسئولیت می‌تواند تهدیدآمیز باشد، زیرا با افزایش کناره‌گیری اخلاقی و تغییر در رفتار یاری‌رسانی همراه بوده است.

انتشار مسئولیت را می‌توان در چارچوب نظریهٔ بازی‌ها به صورت مسئلهٔ سواریِ مجانی صورت‌بندی کرد یا آن را به شکل معضل داوطلب با استفاده از یک بازیِ هماهنگی توضیح داد.
## نمونه‌های دنیای واقعی
در بسیاری از نمونه‌های دنیای واقعی، تشخیص این‌که آیا رویدادهای معینی به‌طور قطعی به دلیل یک اثر جامعه‌ـ‌روان‌شناختی مانند انتشار مسئولیت رخ داده‌اند یا نه، دشوار است؛ زیرا در این رویدادها عواملِ مؤثرِ دیگری نیز نقش دارند. بسیاری از این رخدادها همچنین برای افرادی که آن‌ها را روایت کرده‌اند، تجربه‌هایی آسیب‌زا بوده‌اند. در موقعیت‌هایی که می‌دانیم سطح اضطراب را افزایش می‌دهند، مشاهده شده است که رویدادها خطرناک‌تر یا نادقیق‌تر از آنچه در ظاهر به نظر می‌رسند تفسیر می‌شوند. با وجود تردیدهایی که ممکن است دربارهٔ بازنمایی دقیق رویدادها وجود داشته باشد، تحلیل‌های گسترده‌ای دربارهٔ رویدادهای زیر در ارتباط با انتشار مسئولیت و کاربردهای این مفهوم انجام شده است.
### جنگ جهانی دوم
انتشار مسئولیت در قبال جنایات جنگیِ ادعایی در جریان جنگ جهانی دوم، به‌طور مشهور به‌عنوان یک دفاع حقوقی از سوی بسیاری از نازی‌ها که در دادگاه‌های نورنبرگ محاکمه می‌شدند، مورد استفاده قرار گرفت. دفاعی مشابه نیز از سوی متهمانِ کشتار مای لای مطرح شد. در نتیجهٔ جابه‌جایی مسئولیت، آنان احساس نمی‌کردند که شخصاً مسئول کمک‌کردن به قربانیان یا دست‌کم آسیب نرساندن به آنان باشند؛ بلکه خود را افرادی می‌دانستند که صرفاً دستورها را اجرا می‌کردند و از این‌رو، برای اعمال خود احساس مسئولیت یا گناه نداشتند. آنان به‌جای سرزنش خویش برای جنایاتی که مرتکب شده بودند، افرادی را مقصر می‌دانستند که دستور انجام آن اعمال را صادر کرده بودند. انتشار مسئولیت یکی از علل محتمل بسیاری از احساسات و کنش‌های آنان به‌شمار می‌آید، هرچند عوامل مؤثرِ دیگری نیز می‌توانند نقش داشته باشند؛ از جمله یهودستیزی رایج در آلمانِ آن دوره و تهدیدهایی که از سوی مقام‌های نازی اعمال می‌شد.

### محیط کار
انتشار مسئولیت را می‌توان در محیط کار، از طریق مقایسهٔ واکنش‌ها به ایمیل گروهی با ایمیل‌های متعددِ فردبه‌فرد مشاهده کرد. هنگامی که ایمیل‌های گروهی ارسال می‌شوند، افراد احساس پاسخ‌گویی کمتری می‌کنند، زیرا پیام به‌طور مستقیم خطاب به شخصِ آن‌ها نیست. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که پاسخ‌ها به ایمیل‌هایی که به‌صورت شخصی خطاب شده‌اند، مفیدتر و مفصل‌تر از پاسخ‌ها به ایمیل‌های گروهی هستند؛ زیرا تعاملات شخصی با احساس مسئولیتِ بیشتری همراه‌اند. برای نمونه، نویسندهٔ کتابی گزارش می‌کند که هزاران ایمیل برای استادان دانشگاه‌های سراسر جهان ارسال کرده و از آنان خواسته است یک نشریه را به دانشجویان خود معرفی کنند. نرخ پاسخ‌گویی بسیار پایین بوده است، به‌ویژه هنگامی که برای ارسال هم‌زمان پیام به چند گیرنده از رونوشت پنهان استفاده شده است.

نمونهٔ دیگری از انتشار مسئولیت در محیط کار به افشاگری سازمانی مربوط می‌شود. بسیاری از افرادی که در شرکت‌هایی با تخلفات مکرر حسابداری مشغول به کار بوده‌اند، اقدام به افشاگری نکرده‌اند. این امر به کمبود پاسخ‌گویی فردی و کناره‌گیری اخلاقی نسبت داده می‌شود. نشان داده شده است که بسیاری از افراد آن‌چنان بر وظایف فردی خود متمرکز می‌شوند که به مسئولیت‌های اخلاقی در یک سازمان نمی‌اندیشند؛ در نتیجه، افشاگری حتی به‌عنوان یک گزینه مطرح نمی‌شود. افزون بر این، حتی در شرکت‌هایی که افشاگری تشویق می‌شود، باز هم بسیاری مشارکت نمی‌کنند، زیرا فرض می‌کنند دیگران این مسئولیت را بر عهده خواهند گرفت؛ وضعیتی که به احساس فقدان پاسخ‌گویی شباهت دارد.

### خودروهای خودران
خودروهای نیمه‌خودران مستلزم آن‌اند که رانندهٔ انسانی در همهٔ زمان‌ها هوشیار بماند و در صورت لزوم مداخله کند. یکی از نگرانی‌های ایمنی این است که وقتی سامانهٔ خودکار بخشی از مسئولیت رانندگی را بر عهده دارد، انسان‌ها کمتر احتمال دارد سطح توجه لازم را حفظ کنند.

## علل
انتشار مسئولیت در موقعیت‌های گروهیِ بزرگ و هم در شرایط جامعه‌یارانه و هم ضداجتماعی رخ می‌دهد. در موقعیت‌های جامعه‌یارانه، تمایل افراد به مداخله یا کمک به فردی که به یاری نیاز دارد، به‌واسطهٔ حضور دیگران مهار می‌شود. فرد بر این باور است که دیگرانِ حاضر یا مداخله خواهند کرد یا باید مداخله کنند؛ بنابراین، اقدام‌کردن را مسئولیت خود تلقی نمی‌کند. این وضعیت زمانی رخ نخواهد داد که فرد باور داشته باشد تنها کسی است که از موقعیت آگاه است. همچنین، اگر یک تماشاگر در حال تصمیم‌گیری دربارهٔ چگونگی کمک باشد، ممکن است در صورت باور به ناتوانی خود برای مفیدبودن، از کمک‌کردن خودداری کند. افزون بر این، افراد ممکن است از ترس قضاوت ناظران نسبت به رفتارشان، نسبت به ارائهٔ کمک بی‌میل شوند.
### ناشناس‌بودن
افزون بر این، انتشار مسئولیت با احتمال بیشتری در شرایط ناشناس‌بودن رخ می‌دهد. در موقعیت‌های جامعه‌یارانه، هنگامی که افراد قربانی را به‌طور شخصی نمی‌شناسند، کمتر احتمال دارد مداخله کنند. در عوض، گمان می‌کنند فردی که با قربانی رابطه‌ای دارد به کمک خواهد آمد. در موقعیت‌های ضداجتماعی، رفتارهای منفی زمانی با احتمال بیشتری بروز می‌کنند که فرد در میان گروهی از اشخاص با انگیزه‌های مشابه قرار داشته باشد. این رفتارها تحت تأثیر اثرات فردزدایی ناشی از عضویت در گروه و پراکندگی احساس مسئولیت فردی نسبت به پیامدها شکل می‌گیرند. در جریان این فرایند، افراد خودآگاهی کمتری پیدا می‌کنند و احساس ناشناس‌بودنِ بیشتری را تجربه می‌کنند؛ در نتیجه، کمتر احتمال دارد خود را مسئول هرگونه رفتار ضداجتماعیِ انجام‌شده از سوی گروه بدانند. انتشار مسئولیت همچنین یکی از عوامل علّیِ حاکم بر بسیاری از رفتارهای جمعیت‌ها و نیز خطرپذیری در گروه‌ها به‌شمار می‌آید.

در مقابلِ ناشناس‌بودن، نشان داده شده است که اگر بتوان با بهره‌گیری از فناوری از ناشناس‌ماندن جلوگیری کرد، می‌توان از انتشار مسئولیت نیز کاست. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که اگر ایمیل‌ها به‌طور مستقیم برای افراد ارسال شوند — نه این‌که در قالب ایمیل‌های گروهی خطاب شوند — می‌توان از انتشار مسئولیت جلوگیری کرد و پاسخ‌های بیشتری دریافت نمود. افزون بر افزایش تعداد پاسخ‌ها، پاسخ‌هایی که از افراد (و نه گروه‌ها) دریافت می‌شوند، طولانی‌تر و برای پرسش‌های اولیه مفیدتر بوده‌اند.

### تقسیم کار
انتشار مسئولیت می‌تواند در محیط کار زمانی بروز کند که وظایف بر اساس تقسیم کار میان افراد توزیع می‌شوند. در بافتِ اقتصاد، انتشار مسئولیت را می‌توان در گروه‌هایی مشاهده کرد که در آن‌ها یک رهبر وظایف را به افراد محول می‌کند. برای ترویج مفهوم انصاف، رهبر معمولاً حجم کاری برابری را به افراد گروه اختصاص می‌دهد. این امر تا حدی ناشی از این تصور است که افراد عموماً مایل‌اند منصف و خیرخواه به نظر برسند.

به‌گفتهٔ آلبرت بندورا، انتشار مسئولیت می‌تواند زمانی رخ دهد که مدیران در یک سازمان وظایف را به زیرکارهای کوچک‌تر تقسیم می‌کنند. هنگامی که افراد به انجام وظایفِ جداگانه گمارده می‌شوند، ممکن است نقش خود را در ارتباط با کل سازمان از یاد ببرند و دیدگاهی محدود پیدا کنند که صرفاً بر نقش فردیِ خود متمرکز است. در چنین شرایطی، افراد ممکن است ناخواسته با انجامِ صرفِ آنچه در چارچوب وظایف محوله از آنان انتظار می‌رود، مسئولیت خود را به سطح سازمان منتقل کنند. دلیل این امر آن است که کانونِ پاسخ‌گویی آنان از سازمان به وظایف فردی‌شان منحرف می‌شود.
### تخصص
در سازمان‌ها، انتشار مسئولیت را می‌توان بر پایهٔ نقش‌ها و سطوح متفاوتِ تخصص مشاهده کرد. برای مثال، در ساختارهای سلسله‌مراتبی که جایگاه فرد در سازمان با میزان درگیری و تعهد او نسبت به گروه پیوند دارد، افراد معمولاً پاسخ‌گویی را به کسانی با مسئولیت بیشتر و جایگاه بالاتر در ساختار واگذار می‌کنند. شواهد حاصل از پژوهش‌های متعدد نشان می‌دهد که «پیروان» اغلب مسئولیت را بر عهده نمی‌گیرند، زیرا احساس می‌کنند از جایگاه پایین‌تری در سازمان برخوردارند. بسیاری از اعضای یک گروه بر این باورند که افراد دارای قدرت بیشتر، بیش از دیگران مورد بازخواست قرار می‌گیرند و در نتیجه مسئولیت بیشتری نیز بر عهده دارند. پیوند میان سطح تخصص یا نقش سازمانی با میزان کار مورد انتظار، می‌تواند موجب شود افراد درجات متفاوتی از مسئولیت و پاسخ‌گویی نسبت به مشارکت‌های خود احساس کنند.
### اندازهٔ گروه
به‌سبب انتشار مسئولیت، افراد با افزایش تعدادِ شاهدانِ دیگر (یا شاهدانِ ادراک‌شده) احساس می‌کنند نیاز آنان به مداخله در یک موقعیت کاهش می‌یابد. در آزمایشی که جان دارلی و بیب لاتانه در سال ۱۹۶۸ انجام دادند، مشخص شد هنگامی که آزمودنی گمان می‌کرد دست‌کم یک آزمودنیِ دیگر نیز در حال شنیدنِ حملهٔ صرع فرد است، احتمال کمک‌کردنِ او به‌مراتب کمتر می‌شود. هرچه تعداد آزمودنی‌های دیگری که فرد تصور می‌کرد (تا چهار نفر) در حال شنیدنِ تشنج هستند افزایش می‌یافت، احتمال کمک‌کردنِ او نیز کاهش پیدا می‌کرد. اندازهٔ گروه یکی از عوامل کلیدیِ انتشار مسئولیت است؛ چنان‌که در پژوهشی دیگر نیز نشان داده شد احتمال داوطلب‌شدنِ یک فرد برای ایفای نقشِ یاری‌دهندهٔ اصلی یا رهبر، با بزرگ‌تر شدنِ گروه کاهش می‌یابد.

### جنسیت
پژوهش‌های گذشته نشان داده‌اند که جنسیت در نحوهٔ تصمیم‌گیری افراد دربارهٔ کمک‌کردن به دیگران نقش دارد. در ارتباط با مسئولیت اجتماعیِ یاری‌رسانی به نیازمندان، افراد معمولاً تمایل کمتری به کمک به کسانی نشان می‌دهند که گمان می‌کنند نیاز کمتری به کمک دارند. بر پایهٔ پژوهش‌های پیشین، مردم عموماً بیشتر به زنان کمک کرده‌اند و انتشار مسئولیت در موقعیت‌هایی که مردان به کمک نیاز داشته‌اند شایع‌تر بوده است؛ زیرا کلیشهٔ رایج این بوده که مردان به کمک نیاز ندارند و می‌توانند به‌تنهایی از عهدهٔ موقعیت‌ها برآیند، در حالی که زنان ضعیف‌تر از مردان تلقی می‌شدند. پژوهش‌های جدیدتر نشان داده‌اند که با تغییر دیدگاه‌ها نسبت به کلیشه‌های جنسیتی، انتشار مسئولیت در مواردی که یک زنِ تنها به کمک نیاز دارد بیشتر رخ می‌دهد؛ امری که به جنبش آزادی زنان نسبت داده می‌شود و به دگرگونی این کلیشه‌ها کمک کرده است.

## پیامدها
### گروه‌اندیشی
گروه‌اندیشی زمانی رخ می‌دهد که هر یک از اعضای تشکیل‌دهندهٔ یک گروه، بیش از آن‌که به بررسی انتقادی، درک و به‌کارگیری اطلاعات اهمیت دهند، خواهان و دغدغه‌مندِ رسیدن به اجماع و توافق کامل باشند.

در گروه‌اندیشی، هدف آن است که هنگام تصمیم‌گیری یا اقدام، از هرگونه تعارض یا اختلاف‌نظر احتمالی پرهیز شود؛ ازاین‌رو، مصالحه‌هایی ترجیح داده می‌شوند که لزوماً به‌خوبی اندیشیده نشده‌اند، بر استدلال‌های سنجیده‌ای که حمایت همگانی گروه را به دست نمی‌آورند. در نتیجه، گروه‌اندیشی نمی‌تواند به بهترین تصمیم‌ها یا راه‌حل‌ها بینجامد. گروه‌اندیشی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که اعضای گروه با یکدیگر آشنایی دارند و به‌ویژه در موقعیت‌های تنش‌زا، در پی جلب تأیید یکدیگر هستند. انتشار مسئولیت نیز به گروه‌اندیشی دامن می‌زند؛ زیرا هنگامی که انتشار مسئولیت در یک گروه جریان دارد، هر یک از اعضا احساس مسئولیت کمتری برای بیان دیدگاه‌ها یا ایده‌های شخصی خود می‌کند و همین امر به شکل‌گیری گروه‌اندیشی می‌انجامد. ازاین‌رو، هرگاه انتشار مسئولیت درون گروه‌ها رخ دهد، احتمال بروز گروه‌اندیشی نیز به‌مراتب بیشتر خواهد بود.
### تنبلی اجتماعی
تنبلی اجتماعی به گرایش افراد برای صرفِ تلاشِ کمتر هنگام کارِ جمعی، در مقایسه با کارِ فردی، اشاره دارد. نظریهٔ تأثیر اجتماعی بررسی می‌کند که افراد تا چه اندازه می‌توانند به‌عنوان منبع یا هدفِ تأثیر اجتماعی در نظر گرفته شوند. هنگامی که افراد به‌صورت جمعی کار می‌کنند، مطالباتِ یک منبع بیرونیِ تأثیر اجتماعی (برای مثال، یک آزمایشگر یا رئیس) میان اهداف متعدد پخش می‌شود (یعنی انتشار مسئولیت میان همهٔ اعضای گروه)، که این امر به کاهش سطح تلاش می‌انجامد. در وظایف فردی، چنین پراکندگی‌ای رخ نمی‌دهد و افراد سخت‌تر کار می‌کنند، زیرا انتشار مسئولیتی در کار نیست. 

تقسیمِ تأثیر اجتماعی تابعی از قدرت، فوریت و تعدادِ منابع و اهدافِ حاضر دانسته می‌شود و پیش‌بینی می‌شود از یک تابعِ توانِ معکوس پیروی کند؛ به این معنا که با افزایش اندازهٔ گروه، هر عضوِ اضافی تأثیر کمتری خواهد داشت. انتشار مسئولیت علتِ مستقیمِ تنبلی اجتماعی است؛ زیرا زمانی که انتشار مسئولیت در یک گروه رخ می‌دهد، اعضای گروه احساس مسئولیت کمتری نسبت به کنش‌های خود (یا عدمِ کنش) دارند و بسیار محتمل‌تر است که به تنبلی اجتماعی روی آورند.

### [[رفتار یاری‌رسانی]]
آزمایش‌های جامعه‌ـ‌روان‌شناختی نشان داده‌اند که خودداری افراد از کمک‌کردن به دیگران در موقعیت‌های اضطراری، نه ناشی از بی‌تفاوتی یا بی‌اعتنایی، بلکه حاصلِ حضورِ دیگران است. این پدیده هم با اثر تماشاگر و هم با انتشار مسئولیت توضیح داده می‌شود. در سال ۱۹۶۸ و در مجموعه‌ای از آزمایش‌هایی که پس از آن انجام شد، جان دارلی و بیب لاتانه نشان دادند که تصمیم فرد برای کمک‌کردن یا مداخله در شرایط اضطراری به تعداد تماشاگران بستگی دارد. اندازهٔ گروه تأثیر چشمگیری بر احتمال بروز رفتار یاری‌رسانی در یک موقعیت اضطراریِ ساختگی داشت: ۸۵٪ از شرکت‌کنندگان هنگامی که تنها بودند مداخله کردند، ۶۲٪ زمانی که با یک نفر دیگر بودند دست به اقدام زدند، و این رقم در حضور چهار تماشاگر دیگر به تنها ۳۱٪ کاهش یافت. پژوهش‌های دیگری نیز این پدیده را بازتولید کرده‌اند؛ از جمله گزارش‌هایی از موقعیت‌های اضطراریِ واقعی، مانند تماس با آمبولانس برای بیمارانِ دچار مصرف بیش‌ازحدِ مواد و ارائهٔ احیای قلبی‌ریوی پس از ایست قلبی.

در موقعیت‌های مبهم، ارزیابی فرد از وضعیت و کنش یا عدمِ کنشِ پس از آن، تا حد زیادی به واکنش‌های دیگران وابسته است. تفسیرِ دیگر تماشاگران از یک وضعیت اضطراری، بر ادراکِ رویداد و رفتار یاری‌رسانی اثر می‌گذارد. در یک مطالعه نشان داده شد که اگر یکی از تماشاگران به‌عنوان فردی ناتوان از کمک‌کردن ادراک شود، انتشار مسئولیت رخ نمی‌دهد.

روان‌شناسی گروهی می‌تواند بر رفتار به‌صورت مثبت نیز اثر بگذارد؛ بدین معنا که اگر یکی از تماشاگران مسئولیت وضعیت را بر عهده بگیرد و اقدام مشخصی انجام دهد، احتمال آن‌که دیگر تماشاگران نیز همان مسیر را دنبال کنند افزایش می‌یابد. این نمونه‌ای مثبت از پدیده‌ای است که معمولاً با بار منفیِ ذهنیت گله‌ای شناخته می‌شود. بنابراین، حضور تماشاگران از طریق فرایندهای نفوذ اجتماعی و انتشار مسئولیت، بر رفتار یاری‌رسانی فردی اثر می‌گذارد.
### کناره‌گیری اخلاقی
انتشار مسئولیت می‌تواند تأثیر منفی بر اخلاق فردی داشته باشد. در شرایط انتشار مسئولیت، مشاهده شده است که افراد احساس پاسخ‌گویی کمتری نسبت به کار خود دارند. این فقدان پاسخ‌گویی می‌تواند ناشی از تقسیم کار میان اعضای یک گروه باشد؛ به‌گونه‌ای که هیچ‌یک از اعضا احساس مسئولیت سنگینی نسبت به سازمان یا پروژهٔ کلی نداشته باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از اعضا آن‌چنان بر وظایف فردیِ خود متمرکز می‌شوند که در نهایت جنبه‌های اخلاقی کار را از یاد می‌برند. تمرکز صرف بر جنبه‌های کارکردیِ شغل، نتیجهٔ تقسیم کار است که خود یکی از سازوکارهای انتشار مسئولیت به‌شمار می‌آید. این وضعیت می‌تواند برای سازمان‌ها بسیار نگران‌کننده باشد، زیرا تقسیم کار رویه‌ای رایج در بسیاری از آن‌هاست.

کناره‌گیری اخلاقی به‌ویژه در سازمان‌ها اهمیت می‌یابد، زیرا ساختارهای بوروکراتیک و تقسیم کار به‌گونه‌ای به نظر می‌رسند که سازوکارهای کناره‌گیری اخلاقی — مانند انتشار و جابه‌جایی مسئولیت — را تسهیل می‌کنند. برچسب‌گذاریِ به‌اصطلاح ملایم نیز در سازمان‌ها رایج است؛ برای نمونه، زمانی که مدیران از «کوچک‌سازی» به‌جای اخراج کارکنان سخن می‌گویند. افزون بر این، هنگامی که قربانیان از دید پنهان‌اند، جهانی‌شدن نادیده‌گرفتن یا تحریف پیامدهای زیان‌بارِ کنش‌های تجاری را آسان‌تر می‌کند. ازاین‌رو، کناره‌گیری اخلاقی برای درک رفتارهای غیراخلاقی در سازمان‌های قرن بیست‌ویکم بسیار مرتبط و تعیین‌کننده به نظر می‌رسد.
### رفتارِ خطرپذیر
اثر «جابجاییِ پرخطر» (← جابجایی گروهی) به افزایش احتمال حمایت یا مشارکت یک گروه در تصمیم‌ها یا کنش‌های پرخطر اشاره دارد. گروه‌های بزرگ‌تر امکانِ انتشار مسئولیتِ گسترده‌تری را نسبت به گروه‌های دو یا سه‌نفره فراهم می‌کنند. با افزایش اندازهٔ گروه، احتمال آن نیز بیشتر می‌شود که دست‌کم یک عضوِ بسیار خطرپذیر و اثرگذار در گروه حضور داشته باشد؛ عضوی که بتواند دیگران را با خود همراه کند. این امر نشان می‌دهد چگونه بزرگ‌تر شدن گروه و افزایش خطرپذیریِ یک فرد می‌تواند باعث شود مسئولیت از همهٔ اعضای گروه به آن عضوِ تصمیم‌گیر و خطرپذیر منتقل شود. از منظر فرایندهای گروهی، اثر جابجاییِ پرخطر با بزرگ‌تر شدن گروه‌ها تقویت می‌شود و پژوهش‌های گوناگون نشان داده‌اند که هرچه اندازهٔ گروه بزرگ‌تر باشد، این اثر برجسته‌تر است.

در ادبیاتِ خطرپذیری، انتشار مسئولیت زمانی رخ می‌دهد که اعضای یک گروه، در پیگیری گزینه‌های پرخطر، مسئولیت شخصیِ کمتری نسبت به شکست‌های احتمالی احساس کنند؛ مسئولیتی که اگر به‌تنهایی عمل می‌کردند، بیشتر می‌بود.

چنین جابجایی پرخطری پدیده‌ای پایدار است که در آزمایش‌های مبتنی بر گفت‌وگوی گروهی و دستیابی به اجماع نشان داده شده است. برای نمونه، مطالعه‌ای که از خطرها و پاداش‌های مبتنی بر سود و زیان مالی برای سنجش عملکرد حل مسئله استفاده کرد، درصد بالاتری از جابجایی — و در نتیجه افزایش خطرپذیری — را در تصمیم‌گیری گروهی نشان داد.

پژوهش‌های دیگر حاکی از آن‌اند که جابجایی‌های پرخطر می‌توانند به قطبی‌شدن گروهی، قاعدهٔ اکثریت، مقایسه‌های میان‌فردی، نفوذ اطلاعاتی و آشنایی تدریجی نیز نسبت داده شوند. همانند انتشار مسئولیت در موقعیت‌های اضطراری، هرچه اندازهٔ گروه در شرایط گفت‌وگو و تبادل اطلاعات بزرگ‌تر باشد، میزان جابجاییِ پرخطر نیز افزایش می‌یابد.

### اثر تماشاگر
اثر تماشاگر که ریشه در پروندهٔ تأسف‌بارِ کاترین «کیتی» جنووزی دارد، مفهومی روان‌شناختی است که در دههٔ ۱۹۶۰ مورد توجه قرار گرفت. پروندهٔ کاترین جنووزی تصویری عمدتاً نگران‌کننده از رفتار انسانی ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که احتمالِ اقدام فوریِ یک فرد در یک موقعیت معین، زمانی که او بخشی از یک گروه است یا افراد دیگری در اطراف حضور دارند، کاهش می‌یابد.

دارلی و لاتانه (۱۹۶۸) پژوهشی انجام دادند تا بررسی کنند آیا حضورِ دیگر تماشاگران بر احتمال و سرعتِ واکنش آزمودنی‌ها در مواجهه با شنیدنِ تشنجِ فردی دیگر (همکارِ آزمایشی) تأثیر می‌گذارد یا نه. آزمودنی‌ها باور داشتند که در یک گروهِ دونفره، سه‌نفره یا شش‌نفره قرار دارند. پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که هرچه تعداد تماشاگران بیشتر باشد، احتمال کمک‌کردنِ آزمودنی‌ها کمتر می‌شود؛ یافته‌ای که نشان‌دهندهٔ اثر تماشاگر است.

اثر تماشاگر نوعِ خاصی از انتشار مسئولیت است؛ بدین معنا که واکنش افراد به موقعیت‌های معین به حضور دیگران وابسته می‌شود. اثر تماشاگر زمانی رخ می‌دهد که چندین نفر شاهدِ وقوع یک رویداد هستند اما مداخله نمی‌کنند (یا در مداخله تأخیر یا تردید نشان می‌دهند)، زیرا می‌دانند فردِ دیگری می‌تواند مداخله کند و در نتیجه احساس مسئولیت کمتری برای اقدام دارند. این پدیده مستقیماً ناشی از انتشار مسئولیت است؛ چرا که نشان داده شده است افراد زمانی که می‌دانند دیگران نیز شاهدِ یک موقعیت هستند، به‌مراتب کمتر مداخله می‌کنند. بدین‌ترتیب، مسئولیتِ کمک‌کردن در میان گروهِ تماشاگران پخش می‌شود و هیچ‌یک از آنان احساس مسئولیتِ قوی برای اقدام ندارد، و در نتیجه کمکی صورت نمی‌گیرد.

با این حال، نشان داده شده است که واکنش‌ها و میزانِ یاری‌رسانیِ افراد می‌تواند بسته به نوعِ موقعیت (اضطراری در برابر غیراضطراری) نیز متفاوت باشد.

## جستارهای وابسته

* سوگیری خودکارسازی
* ابتذال شر
* مسئولیت جمعی
* روان‌شناسی جمعیت
* طراحی به‌دستِ کمیته
* آیشمن‌های کوچک
* آزمایش میلگرام
* دفاع نورنبرگ
* ماتریس تخصیص مسئولیت
* مشکلِ شخصِ دیگر
* تراژدی منابع مشترک
* خطای تیمی
* سوگیری اهمال

## پانویس

## منابع

رده:روان‌شناسی جمعی
رده:روان‌شناسی اخلاقی