هربیا

**هربیا** () روستایی عرب فلسطینی در بخش غزه بود که در فاصله نزدیک به ۱۴ کیلومتری شمال شرقی غزه در جنوب دشت ساحلی سرزمین فلسطین قرار داشت. این روستا در ۲۵ متری بالاتر از سطح دریا و پشت تپه‌های شنی ساحل دریای مدیترانه واقع بود و زمین‌های کشاورزی‌اش میان تپه‌های ماسه‌ای گسترده شده بود که به آن سیمای یک واحه می‌بخشید.

هربیا در جایی قرار داشت که نبرد لافوربی در سال ۱۲۴۴ میلادی میان صلیبیون و ایوبیان رخ داد. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه و ویران شد. پس از جنگ، چند کیبوتص اسرائیلی بر زمین‌های آن بنا گردید.

## جغرافیا
هربیا در جنوب دشت ساحلی فلسطین جای داشت و زمین‌هایش شنی بود. یک راه فرعی آن را به جاده ساحلی و از آنجا به غزه و المجدل متصل می‌کرد.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ مساحت کل زمین‌های روستا ۲۲٬۳۱۲ دونوم (نزدیک به ۲۲٫۳ کیلومتر مربع) بود. از این میزان ۲٬۷۶۵ دونوم به مرکبات و موز، ۶٬۱۰۶ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۲٬۰۳۷ دونوم به غلات و ۹۲ دونوم به بافت ساخته‌شده اختصاص داشت.

## پیشینه
### پیش از تاریخ و عصر مفرغ
کاوش‌های باستان‌شناختی در منطقه هربیا آثاری از هزاره هفتم پیش از میلاد را آشکار کرده‌اند که شاید نشان‌دهنده یک فرهنگ نوسنگی ویژه به نام فرهنگ نیزانیم () باشد. سکونت در محل هربیا به دوران کنعانیان و عصر مفرغ بازمی‌گردد.

### دوره صلیبیون
هربیا در دوره پادشاهی صلیبی اورشلیم با نام «لافوربی» () شناخته می‌شد. در سال ۱۲۲۶ میلادی، جغرافی‌دان سوری یاقوت حموی آن را «فربیا» یا «فربایا» نامید و نوشت که در حوزه اداری عسقلان قرار دارد.

در سال ۱۲۴۴ میلادی نبردی سرنوشت‌ساز به نام نبرد لافوربی میان صلیبیون و ایوبیان در این مکان رخ داد که به پیروزی قاطع ایوبیان انجامید. مورخان این نبرد را از نظر اهمیت راهبردی تنها پس از نبرد حطین در سال ۱۱۸۷ می‌دانند.

در اواخر سده نوزدهم میلادی هنوز بقایای یک چاه سنگی دایره‌ای و پایه‌های برجی کوچک از دوران صلیبیون در آنجا دیده می‌شد.

### دوره عثمانی
هربیا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی ضمیمه شد. بر پایه دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ عثمانی، این روستا در ناحیه (نهیه) غزه از لوای غزه قرار داشت و ۱۶۰ خانوار و ۱۵ مرد مجرد (در مجموع نزدیک به ۹۶۰ تن) جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌هایی چون گندم، جو، انگور، میوه و پنبه می‌پرداختند که جمع آن ۳۵٬۵۰۰ آقچه بود. همه درآمدها به یک وقف اختصاص داشت.

در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی سکونت در منطقه به علت تاخت‌وتاز کوچ‌نشینان کاهش یافت. ساکنان روستاهای متروک به جاهای دیگر کوچیدند ولی زمین‌ها همچنان از سوی روستاهای همسایه کشت می‌شد.

در ۱۸۳۸ هربیا به‌عنوان بخشی از ناحیه غزه توصیف شد. فهرست روستاهای عثمانی در سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که «هربیجا» ۵۸ خانه و جمعیت مردانه ۲۰۶ نفر داشته‌است.

در اواخر سده نوزدهم هربیا نقشه‌ای مستطیل‌شکل داشت، هرچند برخی خانه‌های خشت‌خامی آن پراکنده در میان باغ‌ها بودند. اطراف روستا را آبگیر، چاه و چندین باغ فراگرفته بود و بقایای دژ صلیبی در جنوب آن قرار داشت.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، «هربیا» ۱٬۰۳۷ نفر جمعیت داشت؛ ۱٬۰۳۱ مسلمان و ۶ مسیحی ارتدوکس. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۱٬۵۲۰ تن افزایش یافت؛ ۱٬۵۱۰ مسلمان و ۱۰ مسیحی در ۲۳۴ خانه.

هربیا دارای مسجد و مدرسه ابتدایی بود که هر دو در مرکز روستا قرار داشتند. مدرسه در سال ۱۹۲۲ گشایش یافت و در دهه ۱۹۴۰ حدود ۱۲۴ دانش‌آموز داشت.

کیبوتص یاد مردخای در سال ۱۹۴۳ در مجاورت هربیا بنیان‌گذاری شد. روابط میان کیبوتص و روستاهای عرب همسایه خوب گزارش شده‌است.

در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت هربیا ۲٬۳۰۰ نفر بود؛ ۲٬۲۰۰ مسلمان، ۴۰ مسیحی و ۶۰ یهودی.

### جنگ ۱۹۴۸
هربیا در اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات یوآو هدف بمباران هوایی قرار گرفت (۱۵ تا ۱۶ اکتبر). حمله زمینی برنامه‌ریزی‌شده پس از آگاهی نیروهای اسرائیلی از حضور نیروی بزرگ ارتش مصر در روستا لغو شد. والید خالدی حدس می‌زند که روستا در اوایل نوامبر، اندکی پس از اشغال عسقلان به دست اسرائیل افتاده باشد. بر پایه منابع عبری، در ۵ نوامبر ۱۹۴۸ نیروهای تیپ گیواتی وارد هربیا و روستاهای اطراف شدند و آنها را بدون مقاومت و بدون ساکنان یافتند؛ ساکنان پیش‌تر به سوی غزه گریخته بودند.

### پس از جنگ

پس از جنگ، منطقه به کشور اسرائیل ضمیمه شد. کیبوتص زیکیم در سال ۱۹۴۹ و کیبوتص کارمیا در سال ۱۹۵۰ بر زمین‌های روستا بنیان‌گذاری شدند. کیبوتص یاد مردخای نیز که از ۱۹۴۳ وجود داشت، بر زمین‌های هربیا گسترش یافت. بر پایه گزارش والید خالدی در سال ۱۹۹۲، تنها مسجد روستا — که به انبار تبدیل شده بود — و یک ساختمان مسکونی از گذشته بر جای مانده بودند و محوطه را کاکتوس، بابونه، بوته‌ها و درختان چنار پوشانده بود.

بیشتر ساکنان پیشین روستا در اردوگاه آوارگان الشاطئ در نزدیکی غزه اسکان یافتند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* هربیا در وبگاه «فلسطین در خاطره»
* هربیا در ذاکرات
* نقشه ۱۹ پیمایش غربی فلسطین: [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.19.jpg ویکی‌انبار]

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:بخش غزه
رده:مختصات در ویکی‌داده