دیپتیک فدریکو دا مونتفلترو و باتیستا اسفورزا

دو لتی فدریکو دا مونته‌فلترو و باتیستا سفورتزا دو نقاشی رنگ روغن اثر هنرمند ایتالیایی پیرو دلا فرانچسکا هستند که قدمت آنها به سال‌های ۱۴۷۳ تا ۱۴۷۵ میلادی برمی‌گردد. این پرتره دوتایی مشهور اغلب به اشتباه *«دوک و دوشس اوربینو»* نامیده می‌شود - همان‌طور که در وب‌سایت گالری اوفیتزی، که مالک آن است، آمده است. از آنجایی که باتیستا سفورتزا در سال ۱۴۷۲ درگذشت و فدریکو دا مونته‌فلترو تا سال ۱۴۷۴ به مقام دوک نرسید، باتیستا هرگز عنوان دوشس را به دست نیاورد.

## پیدایش اثر
موزه اوفیتزی این اثر را به شرح زیر توصیف می‌کند:این نقاشی دو لتی که یکی از مشهورترین پرتره‌های رنسانس ایتالیا است، دوک اوربینو، فدریکو دا مونته‌فلترو (۱۴۲۲–۱۴۸۲) و همسرش باتیستا اسفورتزا (۱۴۴۶–۱۴۷۲) را به تصویر می‌کشد. در سنت قرن چهاردهم، با الهام از طرح سکه‌های باستانی، دو چهره به صورت نیمرخ نشان داده شده‌اند، زاویه‌ای که شباهت خوب و نمایش دقیقی از جزئیات چهره را تضمین می‌کند، بدون اینکه اجازه دهد احساساتشان نمایان شود: در واقع، دوک و *دوشس* اوربینو تحت تأثیر آشفتگی و احساسات قرار نگرفته‌اند. این زوج رو به روی یکدیگر ایستاده‌اند و عنصر فضایی توسط نور و تداوم منظرهٔ مواج در پس‌زمینه القا می‌شود که نشان‌دهندهٔ منطقه‌ای از مارچس است که بر آن حکومت می‌کردند. پیرو دلا فرانچسکا پس‌زمینهٔ منظره را به گونه‌ای نقاشی کرده است که این زوج را به عنوان مالکان زمین و حاکمان منطقهٔ اوربینو به تصویر می‌کشد. به نظر می‌رسد که حالت ایستادن و نمای نیمرخ آنها، جایگاه و انزوای آنها را افزایش می‌دهد، زیرا آنها رو به روی یکدیگر قرار دارند و به نظر می‌رسد که از بالا نظاره‌گر یکدیگر هستند. تضاد رنگی بین تُن‌های برنزی پوست فدریکو و تُن‌های کم‌رنگ باتیستا اسفورتزا چشمگیر است؛ رنگ‌پریدگی او… نه تنها به قراردادهای زیبایی‌شناختی که در دوران رنسانس مد بودند، احترام می‌گذارد، بلکه می‌تواند به مرگ نابهنگام او در سال ۱۴۷۲ نیز اشاره داشته باشد. در پشت تابلوها، زوج در حالی که پیروزمندانه بر روی ارابه‌های باستانی حمل می‌شوند، به همراه فضایل مسیحی به تصویر کشیده شده‌اند؛ کتیبه‌های لاتین به ارزش‌های اخلاقی این زوج ادای احترام می‌کنند. وجود تصاویر در پشت تابلو نشان می‌دهد که این دو نقاشی که اکنون در یک قاب مدرن قرار گرفته‌اند، زمانی بخشی از یک نقاشی دو لتی بوده‌اند.

 یکی از مشهورترین آثار پیرو دلا فرانچسکا، پرتره دوتایی، نمایانگر رابطه بین نقاش و [حاکمان] مونته‌فلترو است؛ پیرو مهمان مکرر دربار آنها بود، … که به زودی به یکی از مهم‌ترین قلب‌های فرهنگی و هنری ایتالیا تبدیل شد. این استاد نقاش، رویکرد سختگیرانه به پرسپکتیو آموخته شده در دوران تحصیل در فلورانس را با نمایش عدسی شکل که بیشتر مشخصه نقاشی فلاندری است، پیوند می‌دهد و به نتایج خارق‌العاده و اصالت بی‌نظیری دست می‌یابد.عموماً فرض بر این بوده است که این اثر به سفارش فدریکو خلق شده است. جیمز آر. بنکر، زندگینامه‌نویس پیرو، این دیدگاه را دارد و می‌گوید که «مطمئن است که پیرو این نقاشی دولتی را کمی پس از مرگ باتیستا نقاشی کرده است.» با این حال، این فرض که فدریکو این اثر را سفارش داده است، توسط یکی از محققان مورد تردید قرار گرفته است. میشل ماردر کامهی در مقاله‌ای بر اساس پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در مورد این اثر، موافق است که این اثر احتمالاً کمی پس از مرگ نابهنگام باتیستا خلق شده است، اما استدلال می‌کند که تأکید کتیبه‌ها بر اعمال و فضایل شوهرش با غم عمیق او از فقدان همسرش مغایرت داشته است. او در عوض پیشنهاد می‌کند که این نقاشی دولتی توسط شخص دیگری (شاید لورنزو د مدیچی) به عنوان هدیه‌ای هم برای بزرگداشت او به خاطر لشکرکشی نظامی پیروزمندانه‌اش در ولترا در سال ۱۴۷۲ و هم برای تسلی خاطر او به خاطر از دست دادن همسر جوان محبوبش که در غیاب او بیمار شده و کمی پس از بازگشت او درگذشت، سفارش داده شده است.

## پیروزی‌های تمثیلی
صحنه‌های تمثیلی پشت پرتره‌ها منحصر به فرد هستند و معنای آنها با کتیبه‌های لاتین روی پایه معماری شبیه‌سازی شده در زیر آنها تقویت می‌شود. شمایل‌نگاری آنها مبتنی بر سنتی پیچیده است که به پیروزی روم بازمی‌گردد، که توسط مجموعه‌ای از اشعار تمثیلی شاعر ایتالیایی قرن چهاردهم، فرانچسکو پترارکا (پترارک)، غنی‌تر شد. پیروزی‌های روم، پیروزی‌های نظامی را جشن می‌گرفتند، اما پیروزی‌های پترارک تمثیلی از عشق، عفت، مرگ، شهرت، زمان و ابدیت بودند.
راست|بندانگشتی|صحنه‌هایی از پیروزی‌های تمثیلی در پشت پرتره دوتایی باتیستا اسفورتسا و فدریکو مونته‌فلترو.
ارابه پیروزی فدریکو توسط تیمی از اسب‌های سفید کشیده می‌شود، همان‌طور که برای فرماندهان پیروز در دوران باستان سنتی بود. او با چهره‌های تمثیلی از چهار فضیلت کاردینال - تدبیر، عدالت، شجاعت و میانه‌روی - که از ویژگی‌های یک رهبر خوب هستند، همراهی می‌شود. کتیبه او را می‌توان به شرح زیر ترجمه کرد:آن نامدار در پیروزی باشکوهی کشیده شده است که، برابر با برترین سرداران کهنسال، آوازه برتری‌اش به شایستگی ستایش می‌شود، همچنان که عصای سلطنتش را در دست دارد.فدریکو در واقع یک فرمانده پیروز بود که به خاطر مهارتش مشهور بود. او به عنوان یکی از بزرگ‌ترین فرماندهان رنسانس ایتالیا، در تابستان ۱۴۷۲ توسط شهر فلورانس به افتخار پیروزی زنده‌ای مفتخر شد تا شکست ولترا را به نمایندگی از حاکمان مدیچی فلورانس جشن بگیرد. نقاشی پیرو می‌تواند به خوبی به آن رویداد اشاره داشته باشد.

ماشین پیروزی باتیستا توسط اسب‌های تک‌شاخ کشیده می‌شود که نماد پاکدامنی هستند و سه فضیلت الهیاتی - ایمان، امید و نیکوکاری (عشق) - را حمل می‌کنند. ترجمه کتیبه او به این صورت است:آن که در بخت نیک، حیا را حفظ کرد اکنون از میان دهان همه مردان پرواز می‌کند آراسته به ستایش کارهای شوهر بزرگش.

## منابع

رده:دولوحی‌ها
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:نقاشی‌های اوفیتزی