سفر زروبابل

**سفر زروبابل** ()، که به **کتاب زروبابل** یا **آخرالزمان زروبابل** نیز شناخته می‌شود، یک آخرالزمان به زبان عبری قرون وسطایی است که در آغاز قرن هفتم میلادی به سبک رویاهای کتاب مقدس — مانند کتاب دانیال و سفر حزقیال — نوشته شده و در دهان زروبابل گذاشته شده است. زروبابل آخرین نوادگان خاندان داوود بود که نقش برجسته‌ای در تاریخ اسرائیل داشت و پایه‌های معبد دوم اورشلیم را در قرن ششم پیش از میلاد گذاشت. این رهبر معماگونه تاریخ یهود رؤیایی وحیانی دریافت می‌کند که شخصیت‌ها و رویدادهای مرتبط با بازگشت اسرائیل، روز حساب و برپایی معبد سوم اورشلیم را ترسیم می‌کند.

#### تاریخ
پایه‌های این کتاب احتمالاً در سرزمین مقدس میان سال‌های ۶۲۹ تا ۶۳۶ میلادی نوشته شده، در دوران جنگ ایران و روم شرقی (۶۰۲–۶۲۸) برای کنترل این منطقه. این جنگ‌ها فلسطین بیزانسی را تحت تأثیر قرار داد و امیدهای مسیحایی را در میان یهودیان برانگیخت، از جمله نویسنده‌ای که این جنگ‌ها برایش رویدادهای آخرالزمانی به نظر می‌رسیدند که به ظهور مسیح منجر خواهند شد. آرمیلوس احتمالاً رمزنگاری برای هراکلیوس است، و رویدادهای توصیف‌شده در کتاب زروبابل با شورش یهودیان علیه هراکلیوس همزمانی دارند.

با این حال، هیچ مدرک محکمی از وجود این کتاب پیش از قرن دهم میلادی در دست نیست. کتاب مشهور زوهر از داستان زنی به نام حفصیبه آگاه است — همان زنی که در این آخرالزمان برای اولین بار به‌عنوان مادر نسل داوود و یک جنگجوی زن معرفی می‌شود که چندین پادشاه شرور را کشته است. سعادیا گائون (۸۹۲–۹۴۲) و حای بن شریرا (۹۳۹–۱۰۳۸)، هر دو از گائونیم، احتمالاً این کتاب را می‌شناختند ولی هیچ‌وقت آن را با نام نبردند.

این کتاب در چندین نسخه دست‌نویس و چاپ‌های انتقادی باقی مانده است. قدیمی‌ترین نسخه‌ای که از آن داریم بخشی از یک کتاب دعای یهودی است که احتمالاً حدود سال ۸۴۰ میلادی نوشته شده.

اولین بار این کتاب در سال ۱۵۱۹ در قسطنطنیه در مجموعه‌ای به نام *لیقوطیم شونیم* چاپ شد. بار دیگر به همراه سِفر مالکیئل در ویلنیوس در سال ۱۸۱۹ تجدید چاپ شد، و سپس توسط آدولف ژلینک در *بِت هَمیدراش* (۱۸۵۳–۱۸۷۷) و اس.آ. ورتهایمر در *لِقِط میدراشیم* (اورشلیم، ۱۹۰۳) منتشر شد. کامل‌ترین ویرایش اثر توسط ایسرائل لوی در کتابش *L'apocalypse* تهیه شد.

از آنجا که این کتاب تاریخ صریحی (۱۰۵۸ میلادی) برای بازگشت مسیح تعیین کرد، تأثیر زیادی بر اندیشه مسیحایی معاصر گذاشت. کتاب توسط الِعازار وُرمس و به‌گفته برخی توسط راشی نیز ذکر شده. ابراهیم بن عزرا کتاب را «غیرقابل اعتماد» خواند.

یک ویرایش از ''پیرقه هِخالوت'' رقمی معادل ۸۹۰ سال تا بازگشت مسیح ارائه داد که سال مسیحایی را ۹۵۸ میلادی می‌کند، یعنی در عرض یک دهه از تولد سعادیا گائون. این تاریخ شاید به پیامی منجر شد که از کشتار راینلاند به فلسطین فرستاده شد و دربارهٔ شایعات ظهور مسیح پرسش می‌کرد.

#### محتوا
این سِفِر نبرد آخرالزمانی میان ضدمسیح آرمیلوس — که رهبر رم است — و مسیح بن یوسف را توصیف می‌کند. مسیح بن یوسف در نبرد شکست می‌خورد ولی راه را برای مسیح داوودی و پیروزی نهایی نیکی هموار می‌کند. نویسنده اصلی انتظار داشت مسیح به‌زودی بیاید، ولی ویراستاران بعدی تاریخ‌های دیرتری جایگزین کردند.

داستان پس از ویرانی اورشلیم توسط نبوکدنصر دوم آغاز می‌شود. زروبابل — که نامش با معبد اورشلیم پیوند دارد — پس از نیایش برای دانستن «شکل خانه ابدی» رؤیایی می‌بیند. در این رؤیا، فرشته متاترون او را به نینوا می‌برد — «شهر خون» که نماد رم و احتمالاً قسطنطنیه است. در آنجا زروبابل در بازار با مردی زخمی و خوار روبرو می‌شود به نام مناحم بن عمیئل، که همان مسیح داوودی است و همچون یهودی سرگردان در انتظار زمان مقرر خود به سرگردانی زندگی می‌کند. زروبابل می‌پرسد چراغ اسرائیل کی روشن خواهد شد. متاترون پاسخ می‌دهد که مسیح ۹۹۰ سال پس از محاصره اورشلیم (۷۰ میلادی) باز خواهد گشت — یعنی حدود سال ۱۰۵۸ میلادی.

پنج سال پیش از آمدن حفصیبه — مادر مسیح بن یوسف — شخصیتی به نام نحمیا بن هوشیل ظهور می‌کند ولی توسط آرمیلوس کشته می‌شود. سپس مسیح داوودی او را زنده می‌کند. سِفر زروبابل به جای یأجوج و مأجوج، از گوگ و آرمیلوس به‌عنوان دشمنان نام می‌برد.

در ادامه داستان، زروبابل به «خانه ننگ» — یعنی یک کلیسا — برده می‌شود که نوعی ضدمعبد است. آنجا مجسمه زیبایی از یک زن می‌بیند که نماد مریم مقدس است. شیطان با این مجسمه فرزندی می‌آورد که همان ضدمسیح آرمیلوس است. نیروهای آرمیلوس بر تمام جهان چیره می‌شوند، ولی در پایان شکست می‌خورند. کتاب با رؤیای زروبابل از فرود معبد آسمانی به زمین پایان می‌یابد — معبدی که برخلاف معبد دوم، در بهشت ساخته شده است.

بر اساس نظر مارتا هیمل‌فارب، در کنار گذری در تراکت براخوت ۲٫۴ در تلمود اورشلیم دربارهٔ مادر مسیح مناحم بن عمیئل، سِفر زروبابل تنها متن یهودی اولیه‌ای است که مفهوم «مادر مسیح» را وارد یهودیت کرده است. در سِفر زروبابل، مناحم همان مناحم بن عمیئل است و مادرش حفصیبه نام دارد — همان نام همسر حزقیا و مادر مناسه (پادشاه یهودا). حفصیبه نقش مهمی در داستان دارد و عصای هارون را می‌یابد و به کار می‌برد.

## جستارهای وابسته
* فرجام‌شناسی یهودی

## منابع

رده:موعودگرایی یهودی
رده:ادبیات آخرالزمانی