عملیات بازآوردن غنائم

**عملیات بازآوردن غنائم** () یورشی نظامی بود که نیروهای دفاعی اسرائیل در ۱۴ مارس ۲۰۰۶ به زندانی در شهر اریحا در کرانه باختری انجام دادند. در این زندان چند زندانی تحت‌نظر نگهبانان بریتانیایی و آمریکایی نگهداری می‌شدند که اسرائیل خواستار استرداد آنان بود؛ از جمله احمد سعدات دبیرکل جبهه خلق برای آزادی فلسطین و عاملان ترور رحبعام زئوی وزیر گردشگری اسرائیل و همچنین فؤاد شوباکی مسئول مالی یاسر عرفات. پس از روی کار آمدن دولت حماس در آغاز سال ۲۰۰۶ و اعلام قصد آزادسازی این زندانیان، ناظران بریتانیایی و آمریکایی زندان را ترک کردند و بلافاصله ارتش اسرائیل به زندان یورش برد.

پس از محاصره‌ای نزدیک به ده ساعت، زندانیان تسلیم شدند و بازداشت گردیدند. در جریان این عملیات دو نیروی امنیتی فلسطینی کشته و ۲۸ تن زخمی شدند و ارتش اسرائیل هیچ تلفاتی نداشت. این رویداد موجی از اعتراضات، آشوب و آدم‌ربایی در سراسر سرزمین‌های فلسطینی به دنبال داشت.

## پیشینه
### ترور رحبعام زئوی و توافق رام‌الله
در سال ۲۰۰۱ جبهه خلق برای آزادی فلسطین به فرمان دبیرکل خود احمد سعدات و در واکنش به ترور ابوعلی مصطفی دبیرکل پیشین این سازمان، رحبعام زئوی وزیر گردشگری اسرائیل را ترور کرد. فؤاد شوباکی نیز به اتهام طراحی ماجرای کشتی کارین ای در سال ۲۰۰۲ تحت پیگرد اسرائیل بود. سعدات، شوباکی و چهار فلسطینی دیگر از جمله عامل مستقیم ترور زئوی در زندان اریحا و زیر نظر ناظران بریتانیایی و آمریکایی نگهداری می‌شدند. این ترتیب بر پایه توافقی میان رئیس‌جمهور آمریکا جرج دابلیو. بوش و نخست‌وزیر اسرائیل آریل شارون در آوریل ۲۰۰۲ صورت گرفته بود و بر اساس آن زندانیان از موکاتا در رام‌الله که در جریان عملیات دیوار دفاعی در آنجا پنهان شده بودند به زندان اریحا منتقل شدند.

چهار عضو گروهک عامل ترور زئوی عبارت بودند از حمدی قرعان (تیرانداز)، باسل الاسمر، مجدی ریماوی و عاهد غلامی. این چهار نفر در یک دادگاه نظامی سریع در رام‌الله به کار اجباری محکوم شدند: قرعان به ۱۸ سال، اسمر به ۱۲ سال، ریماوی به ۸ سال و غلامی به یک سال. احمد سعدات محاکمه نشد اما در بازداشت باقی ماند. زندان در مجاورت ساختمان دولتی تشکیلات خودگردان فلسطین قرار داشت. راست‌گرایان اسرائیلی با این توافق مخالف بودند و آن را فرار قاتل از عدالت می‌دانستند؛ فلسطینیان نیز زندانی‌شدن یک رهبر ارشد شبه‌نظامی را زیر فشار اسرائیل نمی‌پذیرفتند.

### پیروزی حماس و تهدید به آزادسازی زندانیان
در انتخابات ژانویه ۲۰۰۶ فلسطین سعدات به مجلس قانون‌گذاری فلسطین راه یافت. دولت تازه‌تشکیل حماس اعلام کرد قصد دارد عاملان ترور زئوی را آزاد کند. خالد مشعل رهبر حماس به روزنامه کل العرب گفت سازمانش آزادی سعدات را مثبت ارزیابی می‌کند و افزود: «آزادی آنان اولویت نخست دولت جدید ما خواهد بود». محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان نیز گفت مشکلی با آزادی سعدات ندارد اما هشدار داد که دولت اسرائیل تهدید به کشتن او کرده‌است و افزود: «لحظه‌ای که از زندان بیرون برود یک بالگرد آپاچی او را خواهد کشت».

آوی دیختر رئیس پیشین شاباک و نامزد وزارت دفاع از حزب کادیما هشدار داد: «به تشکیلات خودگردان توصیه می‌کنم این افراد را آزاد نکند. سوگند می‌خورم این قاتلان یا در زندان خواهند بود یا در گور». در ۸ مارس، کنسول‌های کل ایالات متحده و بریتانیا در اورشلیم طی نامه‌ای به عباس هشدار دادند که اگر وضعیت امنیتی ناظران بهبود نیابد تیم نظارت ۱۴ نفره از اریحا خارج خواهد شد. شائول موفاز وزیر دفاع اسرائیل به ارتش دستور داد نقشه‌ای برای دستگیری سعدات تهیه کند.

## یورش و محاصره

در صبح ۱۴ مارس ۲۰۰۶ ناظران بریتانیایی و آمریکایی به مقامات زندان گفتند برای تعمیر خودرویشان بیرون می‌روند؛ اما مستقیم به سوی ایست بازرسی اسرائیلی در جاده خروجی اریحا رفتند. در حدود ساعت ۹:۰۰ سربازان اسرائیلی مستقر در ایست بازرسی خروج ناظران را مشاهده کردند و بلافاصله پس از آن نیروهای ویژه با پشتیبانی تانک‌ها زندان را محاصره کردند. تا ساعت ۹:۳۰ حدود ۱۰۰ سرباز اسرائیلی زندان را در محاصره داشتند. گزارش‌ها از حضور ۵۰ جیپ، سه تانک، یک بولدوزر زرهی و دو بالگرد خبر می‌دادند. تا پایان محاصره نیروی اسرائیل به نزدیک ۱٬۰۰۰ سرباز از یک لشکر زرهی رسید.

یک افسر ارشد ارتش اسرائیل به خبرنگاران گفت: «می‌خواهیم آنها را زنده بیرون بیاوریم اما اگر ما را تهدید کنند از کشتنشان دریغ نخواهیم کرد». برخی زندانیان تسلیحات زندان را به دست گرفتند. نیروهای اسرائیلی ساختمان را محاصره کردند و بولدوزرها دیوارهای اطراف را فرو ریختند و بالگردها موشک شلیک کردند تا زندان را به «زودپز» تبدیل کنند. سعدات در مصاحبه تلفنی با تلویزیون الجزیره از درون زندان گفت: «انتخاب ما جنگیدن یا مردن است؛ تسلیم نخواهیم شد». با این حال هنگام غروب به نیروهایش دستور داد سلاح‌ها را زمین بگذارند و تسلیم شوند.

اندکی پس از ساعت ۱۹:۰۰ سرلشکر یائیر ناوه فرمانده منطقه مرکزی ارتش اسرائیل اعلام کرد که تمام افراد تحت تعقیب تسلیم شده‌اند. شش زندانی اصلی که لباس زیر به تن داشتند تسلیم و بازجویی شدند. ارتش اسرائیل همچنین ۶۷ فلسطینی دیگر را که هنوز در محوطه پنهان بودند بازداشت کرد.

در طول روز جوانان فلسطینی به سربازان اسرائیلی سنگ پرتاب کردند. دو نیروی امنیتی فلسطینی در درگیری‌ها کشته و ۲۸ تن زخمی شدند. ارتش اسرائیل هیچ تلفاتی نداشت. در حدود یک‌سوم محوطه زندان توسط بولدوزرهای اسرائیلی تخریب شد. سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد ۱۸۲ نفر از زندان بیرون آورده شده و تحت بازجویی قرار گرفته‌اند.

## آشوب‌ها، اعتراضات و آدم‌ربایی‌ها
موجی از ناآرامی فلسطینیان پس از یورش آغاز شد. افراد مسلح رئیس صلیب سرخ بین‌المللی در غزه را ربودند و دو شهروند فرانسوی و یک شهروند کره‌ای از هتلی در غزه ربوده شدند که یکی از آنان توسط نیروهای امنیتی کشته شد. مرکز فرهنگی بریتانیا در غزه به آتش کشیده شد و محوطه اتحادیه اروپا مورد هجوم قرار گرفت. گذرگاه مرزی میان غزه و مصر پس از خروج ناظران اروپایی به دلایل امنیتی برای یک روز بسته شد.

شبه‌نظامیان به‌طور موقت یک معلم آمریکایی را در دانشگاه عرب‌آمریکایی در جنین و دو معلم استرالیایی را در شمال غزه به مدت دو ساعت گروگان گرفتند و سپس آزاد کردند. گردان‌های شهدای الاقصی در غزه به اتباع آمریکایی و بریتانیایی هشدار دادند فوراً سرزمین‌های فلسطینی را ترک کنند. نزدیک به ۱۵٬۰۰۰ فلسطینی در غزه راه‌پیمایی اعتراضی برگزار کردند. در نابلس صدها نفر شعارهای ضد عباس سر دادند. بیشتر مغازه‌داران نوار غزه فروشگاه‌های خود را بستند و اعتصاب عمومی خودجوشی آغاز شد. همه سازمان‌های مسلح فلسطینی به‌جز گردان‌های قسام حماس اسرائیل را تهدید کردند. سازمان زندان‌های اسرائیل نیز سطح هشدار را در تمام زندان‌هایی که زندانیان امنیتی فلسطینی در آنها نگهداری می‌شدند بالا برد.

بر اساس منبع عبری، فلسطینیان در شب عملیات ۱۳ موشک قسام نیز به سوی اسرائیل از شمال نوار غزه شلیک کردند.

## واکنش‌ها
### واکنش اسرائیلی
ایهود اولمرت نخست‌وزیر موقت اسرائیل گفت: «ما افتخار می‌کنیم که عدالت را بر این قاتلان اجرا کردیم» و افزود زندانیان بر اساس قانون اسرائیل محاکمه و مجازات خواهند شد. وی همچنین خطاب به یاد رحبعام زئوی گفت: «اسرائیل با عملیات دیروز حیثیت تو را بازگرداند». یائیر ناوه گفت: «پیام عملیات روشن است. خون یک وزیر اسرائیلی هدر نخواهد رفت».

شیمون پرز از حزب کادیما حماس را مسئول رویدادها دانست و گفت حماس با تصمیم به نقض توافق‌ها دربارهٔ قاتلان زئوی مسبب این عملیات شد. آویگدور لیبرمن رئیس حزب اسرائیل خانه ما عملیات را ستود و گفت اسرائیل چاره‌ای جز اقدام نداشت.

از سوی دیگر چپ‌گرایان اسرائیل اشاره کردند که تصمیم اولمرت ممکن است با انتخابات ۲۰۰۶ اسرائیل پیوند داشته باشد. زهاوا گال‌اون نماینده کنست از حزب مرتص گفت عملیات «بوی انتخابات می‌دهد». گوش شالوم نیز عملیات را ابزار جذب رأی راست‌گرایان برای کادیما خواند. عزمی بشاره نماینده عرب‌تبار کنست گفت: «این مانند کار باندهای تبهکاری است؛ تنها معنایش این است که اگر مردم فلسطین از خود دفاع نکنند اسرائیل هرچه بخواهد انجام خواهد داد». احمد الطیبی نماینده حزب رعم-تعال نیز گفت کادیما و رهبرانش از خون فلسطینیان برای پیروزی انتخاباتی بهره می‌برند.

### واکنش فلسطینی
اسماعیل هنیه نخست‌وزیر منتخب فلسطین عملیات را «تشدید خطرناک و نقض آشکار توافق‌ها» خواند و آن را بخشی از کارزار انتخاباتی اسرائیل دانست. محمود عباس یورش را «جنایتی نابخشودنی» نامید و مدعی شد بریتانیا و آمریکا خروج خود را با اسرائیل هماهنگ کرده‌اند. وی پرسید: «ناظران ساعت ۹:۲۰ رفتند و اسرائیلی‌ها ساعت ۹:۳۰ رسیدند؛ این را چگونه توضیح دهیم؟» صائب عریقات مذاکره‌کننده فلسطینی گفت: «این ضربه‌ای سنگین به تشکیلات خودگردان و شخص ابومازن بود».

سفیان ابوزیده وزیر زندانیان فلسطین به رادیو اسرائیل گفت: «هدف این عملیات نشان‌دادن توانایی اسرائیل به فلسطینیان و نمایش آنچه در انتظار دولت حماس است، بود: نه توافق، نه همکاری، فقط زور». یک عضو ارشد جبهه خلق گفت: «پاسخ خواهیم داد و پاسخ سختی خواهیم داد». خالده جرار عضو مجلس قانون‌گذاری فلسطین از جبهه خلق گفت سعدات برگ برنده اولمرت در انتخابات بود.

### واکنش بریتانیا و آمریکا
نخست‌وزیر بریتانیا تونی بلر تشکیلات خودگردان فلسطین را مقصر دانست و در مجلس عوام بریتانیا گفت شخصاً به عباس هشدار داده بود که اگر توافق‌های امنیتی رعایت نشود کارکنان بریتانیایی خارج خواهند شد. وی افزود: «توافق این بود که فلسطینیان مسئولیت زندان را بر عهده بگیرند و ما نظارت کنیم. ما در هر گام به توافق پایبند بودیم. نقض از سوی فلسطینیان بود». جک استراو وزیر امور خارجه بریتانیا نیز گفت بارها از فلسطینیان خواسته بودند امنیت را بهبود بخشند و سرانجام در صبح ۱۴ مارس طی بیانیه‌ای کتبی به مجلس عوام اعلام کرد که بریتانیا مشارکت خود در مأموریت نظارت را پایان داده‌است.

## افراد بازداشت‌شده کلیدی
* **[[احمد سعدات]]** — دبیرکل جبهه خلق برای آزادی فلسطین که دستور ترور زئوی را صادر کرده بود.
* **[[فؤاد شوباکی]]** — مسئول مالی یاسر عرفات و متهم اصلی ماجرای کشتی کارین ای.
* **مجدی ریماوی** — سرکرده گروهک عامل ترور زئوی.
* **حمدی قرعان** — تیرانداز مستقیم زئوی.
* **باسل الاسمر** — عضو گروهک و محافظ عامل ترور.
* **عاهد غلامی** — طراح عملیاتی ترور زئوی.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* گزارش بی‌بی‌سی درباره یورش به زندان اریحا
* گزارش نیویورک تایمز درباره عملیات

رده:درگیری‌ها در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:اسرائیل در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:فلسطین در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:مبارزه با تروریسم در اسرائیل
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند
رده:مختصات در ویکی‌داده