رسوایی پنبه ازبکستان

[بندانگشتی|بازرسان [تلمان گدلیان (در سمت چپ) نمایش ثروت مصادره شده به روزنامه‌نگاران شوروی، ۱۹۸۸]]
**رسوایی پنبه ازبکستان** که به سادگی به عنوان **رسوایی پنبه** نیز شناخته می‌شود ( ) یا **رسوایی ازبکستان** ( , ) یک رسوایی فساد گسترده در جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان بود که در سال‌های پایانی حکومت لئونید برژنف آغاز شد و تا سال ۱۹۸۹ ادامه یافت.

محاکمه‌های جنایی مربوط به دخالت در رسوایی پنبه به‌طور گسترده منتشر شد، در تلاشی برای افزایش اعتماد عمومی به دولت پس از افزایش عدم تعادل‌های اجتماعی-اقتصادی ناشی از دوران رکود. در مجموع ۸۰۰ پرونده جنایی تشکیل شد و بیش از ۴۰۰۰ نفر به اتهامات مختلف مربوط به این رسوایی مجرم شناخته شدند.

## پیشینه
شرف رشیدف در ۱۵ مارس ۱۹۵۹ به عنوان دبیر اول حزب کمونیست ازبکستان منصوب شد. تحت حکومت او، جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان به همراه دیگر جمهوری‌های سوسیالیستی شوروی آسیای مرکزی به منبع اصلی پنبه برای اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد. تا اوایل دهه ۱۹۷۰، تقریباً تمام زمین‌های زراعی در جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان برای استفاده در کشت پنبه تغییر کاربری داده شده بود. با وجود ناتوانی در افزایش بیشتر تولید پنبه، کمیته برنامه‌ریزی دولتی یا گاسپلن، خواستار افزایش بیشتر تولید شد تا از واردات پنبه جلوگیری کند.

شرف رشیدف در 15 مارس 1959 به عنوان دبیر اول حزب کمونیست ازبکستان منصوب شد. تحت حکومت او، جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان به همراه دیگر جمهوری‌های سوسیالیستی شوروی آسیای مرکزی به منبع اصلی پنبه برای اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد. تا اوایل دهه 1970، تقریباً تمام زمین‌های زراعی در جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان برای استفاده در کشت پنبه تغییر کاربری داده شده بود.  با وجود ناتوانی در افزایش بیشتر تولید پنبه، کمیته برنامه‌ریزی دولتی یا گاسپلان ، خواستار افزایش بیشتر تولید شد تا از واردات پنبه جلوگیری کند. 

نتایج فاجعه‌بار بود؛ استفاده گسترده از آفت‌کش‌ها و کودهای سمی و کنار گذاشتن تناوب کشت، پیامدهای مخربی بر محیط‌زیست داشت. وضعیت با خشکاندن دریای آرال به‌منظور افزایش رشد پنبه بدتر شد. با این حال، سطح تولید پنبه افزایش نیافت. «پریپیسکی» یا افزایش مصنوعی نتایج برنامه‌های پنج‌ساله، باعث از دست رفتن میلیون‌ها دلار شد و غیرقابل اعتماد بودن آمارها مانع از اتخاذ تصمیمات اقتصادی گردید. با وجود این، رشیدوف کنترل ازبکستان را حفظ کرد و در مجموع چهار میلیارد روبل از دولت شوروی برای تولید غیرواقعی پنبه دریافت نمود.

زیر نظر رشیدوف، فساد گسترده‌ای در ازبکستان وجود داشت؛ رؤسای کمیته‌های منطقه‌ای جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان صاحب عمارت‌های بزرگ بودند و در اقدامات خود بارها قانون را زیر پا می‌گذاشتند. وزارت امور داخلی این جمهوری نیز با گروه‌های جنایت سازمان‌یافته درهم‌تنیده بود و دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ اوج نرخ جرم در ازبکستان به‌شمار می‌رفت، به‌گونه‌ای که قتل، سرقت و حملات خشونت‌آمیز بسیار رایج بودند.

تلاش‌ها برای تحقیق در مورد دولت ازبکستان به اواسط دهه ۱۹۷۰ برمی‌گردد. در سال ۱۹۷۵، تلاش‌ها برای محاکمه مجرمان با زندانی شدن رئیس دیوان عالی جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان به موفقیت رسید. همچنین تحقیقاتی در مورد یادگار نصرالدینوا ، رئیس شورای ملیت‌ها ، آغاز شد، اما این تحقیقات به دلیل نفوذ قابل توجه نصرالدینوا بر لئونید برژنف ، دبیرکل حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی، به نتیجه نرسید. در پاسخ به تهدیدهای جانی‌اش، تحت حمایت گروه آلفا قرار گرفته است. 

## تحقیقات اولیه
پس از مرگ لئونید برژنف ، یوری آندروپوف به عنوان دبیرکل جانشین او شد. آندروپوف که با رشیدوف روابط خوبی نداشت، با هدف بازگرداندن اعتماد عمومی به نهادهای دولتی، یک کمپین ضد فساد را آغاز کرد. وزارت امور داخلی، آزمایشگاه مرکزی تحقیقات علمی برای شناسایی و از بین بردن علل و شرایط جرایم اقتصادی یا TsNIL (   را تأسیس کرد. ). TsNIL میزان کامل فساد در جمهوری‌های آسیای مرکزی را آشکار کرد و منجر به درخواست آندروپوف از رشیدوف در ژانویه 1983 برای استعفای او شد. با این حال، رشیدوف از استعفا خودداری کرد و کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی یک ماه بعد قطعنامه‌ای را تصویب کرد که از دادستان کل اتحاد جماهیر شوروی می‌خواست فساد در ازبکستان را بررسی کند.

در آوریل 1983، تلمان گدلیان توسط دادستان کل در رأس کمیسیونی برای بررسی رسوایی پنبه قرار گرفتند. در همان ماه، دو دستگیری مهم انجام شد: رئیس OBKhSS در منطقه بخارا پس از دستگیری در حین دریافت رشوه در یک عملیات ضربتی توسط کاگ‌ب دستگیر شد و ش. کودراتوف رئیس اداره اقتصادی شهر بخارا، نیز بازداشت شد. 

اطلاعاتی در مورد رشیدوف در حال جمع‌آوری بود. ، دبیر اول کمیته منطقه‌ای خوارزم ، تحت بازجویی اعتراف کرد که ۱.۵ میلیون روبل به رشیدوف پرداخت کرده تا به او عنوان قهرمان کار سوسیالیستی اعطا شود. خدایبرگنوف به زودی آزاد شد و گزارش داد که منطقه خوارزم ۳۰۰۰۰۰ تن پنبه برداشت کرده است. با این حال، وقتی رشیدوف با آندروپوف ملاقات کرد، از ستایش مورد انتظار برخوردار نشد و در عوض به او گفته شد که دولت شوروی این برداشت را بررسی خواهد کرد. 

## مرگ رشیدوف و ادامه تحقیقات
در 31 اکتبر 1983، رشیدوف به طور ناگهانی درگذشت (یا به طور جایگزین، از ترس زندان خودکشی کرد)  و در مرکز تاشکند به خاک سپرده شد. برنامه‌هایی برای ساخت یک مجتمع یادبود، با هدف تبدیل شدن به مکانی برای زیارت کارگران، تدوین شد. پس از مرگ او، تحقیقات ادامه یافت و بخش‌های مسکو و استان مسکو از کاگ‌ب در اوایل سال 1984، مدیران کارخانه‌های پنبه را از ازبکستان و جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه دستگیر کردند .

در تابستان ۱۹۸۴، هیئتی از مقامات کمیته مرکزی به رهبری یگور لیگاچوف برای انتخاب جانشین رشیدوف وارد تاشکند شدند. در جلسه حزب کمونیست ازبکستان، رشیدوف توسط مقامات به عنوان "مستبد"، فاسد و کسی که خسارات جبران‌ناپذیری به ملت ازبکستان وارد کرده است، توصیف شد. با تصمیم پلنوم، رشیدوف از مرکز تاشکند نبش قبر و در گورستان چاگاتی این شهر دوباره به خاک سپرده شد. دبیر اول جدید، انعام‌جان عثمان‌خواجه‌یف ، فردی نسبتاً ناشناخته بود که هم با تحقیقات رشوه‌خواری و هم با لیگاچوف ارتباط داشت. 

افراد دستگیر شده که از اعضای وزارت کشور بودند، در مورد رشوه‌خواری گسترده و ارتباطات جرایم سازمان‌یافته در سرویس‌های اطلاعاتی ازبکستان شهادت دادند. هنگامی که مأموران کا گ ب برای دستگیری ک. ارگاشف، رئیس وزارت کشور، رفتند، او خودکشی کرد، زیرا احتمالاً از قبل از این موضوع مطلع شده بود. در خانه او، 10 میلیون روبل پول نقد پیدا شد. در نتیجه تحقیقات بیشتر، ارتباطات وزارت کشور با گروه‌های جرایم سازمان‌یافته متعاقباً آشکار شد.

## منابع

رده:ازبکستان در دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:پرسترویکا
رده:جرم در اتحاد شوروی
رده:جرم در ازبکستان
رده:جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی
رده:کشاورزی در اتحاد شوروی
رده:کشاورزی در ازبکستان
رده:لئونید برژنف
رده:میخائیل گورباچف