ساقیه

**ساقیه** (به عربی: ، به معنای بالا آورنده آب از چاه یا آب نوشاننده) روستایی در سرزمین فلسطین (بخش یافا) بود که در فاصله ۸٫۵ کیلومتری از یافا قرار داشت و در سال ۱۹۴۸ میلادی از سکنه تخلیه شد.

این روستا در دوره عثمانی دارای جمعیتی مسلمان بود و ساکنان آن به کشاورزی و به‌ویژه کشت مرکبات می‌پرداختند. در دوره قیمومت بریتانیا جمعیت روستا افزایش یافت و مدرسه‌ای ابتدایی و مسجدی در آن تأسیس شد. ساقیه در جریان عملیات حامتس در آوریل ۱۹۴۸ مورد حمله قرار گرفت و ساکنانش آواره شدند. پس از آن شهرک اور یهودا بر زمین‌های آن بنا شد.

## موقعیت
روستای ساقیه در فاصله ۸٫۵ کیلومتری شرق یافا و در ارتفاع ۲۵ متری از سطح دریا بر زمینی ناهموار در بخش مرکزی دشت ساحلی قرار داشت. چندین جاده سنگ‌فرش که از روستا یا نزدیکی آن می‌گذشت، دسترسی آسان به لد، یافا، تل‌آویو و روستاهای مجاور را فراهم می‌ساخت.

## ریشه‌شناسی نام
نام روستا به معنای «چرخ ایرانی» ( در لاتین) است که اشاره به دستگاهی مکانیکی برای بالابردن آب دارد.

## پیشینه
### دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶ میلادی و در دوره حکومت عثمانی، ساقیه روستایی در ناحیه رمله از سنجق غزه بود و ۴۹ خانوار با جمعیت تقریبی ۲۷۰ نفر داشت که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، میوه و کنجد و نیز بر دارایی‌هایی مانند بزها، کندوهای عسل و تاکستان‌ها می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۱۴٬۳۰۰ آقچه بود و ۱۰ قسمت از ۲۴ قسمت درآمد به وقف اختصاص داشت.

مصطفی البکری الصدیقی (۱۶۸۸–۱۷۴۸/۹)، آموزگار صوفی و جهانگرد شامی که در نیمه نخست سده هجدهم میلادی در این منطقه سفر کرد، نوشته‌است که هنگام رفتن به یافا از ساقیه گذشته‌است.

فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که ساقیه ۵۳ خانه و ۱۶۸ نفر جمعیت داشته‌است، هرچند این شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۲ میلادی، پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین (پیمایش فلسطین غربی) گزارش داد که روستا در سمت جنوبی خود چاهی داشت. خانه‌های روستا از خشت ساخته شده و به یکدیگر نزدیک بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا انجام دادند، جمعیت ساقیه ۴۲۷ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۶۶۳ نفر در ۱۴۲ خانه افزایش یافت که هنوز همگی مسلمان بودند.

در سال ۱۹۳۶ مدرسه‌ای ابتدایی ویژه پسران در روستا تأسیس شد. این مدرسه ۱۶ دونوم زمین برای آموزش کشاورزی در اختیار داشت و در اواسط دهه ۱۹۴۰ شمار دانش‌آموزان آن به ۱۳۶ نفر رسید. ساکنان روستا عمدتاً به کشاورزی اشتغال داشتند و میوه (به‌ویژه مرکبات)، غلات و سبزیجات پرورش می‌دادند.

در سال‌های پایانی دوره قیمومت، برخی ساختمان‌های سیمانی در روستا ساخته شد و روستا اندکی گسترش یافت. ساکنان مسجدی نیز در اواخر دوره قیمومت بنا کردند.

بر اساس آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت روستا به ۱٬۱۰۰ نفر رسیده بود که همگی مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌های روستا ۵٬۸۵۰ دونوم بود. از این مقدار، ۲٬۴۲۲ دونوم به کشت مرکبات و موز، ۱۴۵ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۲٬۵۳۴ دونوم به غلات اختصاص داشت و ۱۱۴ دونوم به‌عنوان بافت مسکونی طبقه‌بندی شده بود.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
بر پایه منابع اسرائیلی، روستا در ۲۵ آوریل ۱۹۴۸ مورد حمله قرار گرفت و اشغال شد. اما بر اساس گزارش‌های فلسطینی و تلگرامی که به آسوشیتد پرس ارسال شد، حمله چند روز بعد یعنی ۲۷ تا ۲۸ آوریل همراه با حمله به روستاهای خیریه و کفرعانه رخ داد. در هر صورت، ساقیه در شمار روستاهایی بود که در جریان عملیات حامتس هدف قرار گرفتند. «تاریخ هاگانا» از اشغال ساقیه و روستاهای پیرامون آن (بدون نبرد) یاد کرده بدون آنکه به‌شمار جمعیت آن زمان اشاره کند.

ابومحمد، یکی از ساکنان روستا، رویدادهای ۲۵ آوریل ۱۹۴۸ را چنین توصیف کرده‌است:

در سال ۱۹۵۰ شهرک اور یهودا بر زمین‌های این روستا برای اسکان مجدد یهودیان عراقی و شمال‌آفریقایی تأسیس شد. همچنین شهرک رامات پینکاس در سال ۱۹۵۲ بر زمین‌های روستای مجاور خیریه بنا شد.

### بازمانده‌های روستا
ولید خالدی، مورخ فلسطینی، بازمانده‌های روستا را در سال ۱۹۹۲ چنین توصیف کرده‌است: «بیش از ده خانه باقی نمانده‌است. برخی از آنها را خانواده‌های یهودی سکونت داده‌اند، یکی به‌عنوان تعمیرگاه خودرو به کار می‌رود و بقیه متروک‌اند. یکی از خانه‌های مسکونی دری بزرگ در جلو و اتاقکی زیرشیروانی با سقف شیبدار دارد. خانه دوم بسیار بلند است و پنجره‌های فراوانی با اندازه‌های گوناگون دارد. خانه سوم دوطبقه است و طبقه دوم آن نمایی دارد که با طاق‌های نوک‌تیز پهن آراسته شده‌است. افزون بر خانه‌ها، دیوارهای ناقص، پی ساختمانی از خشت ویران‌شده و آوار دیگری در محل دیده می‌شود. همچنین درختان کاکتوس، چنار، سرو، سدر و نخل در آنجا وجود دارد. بخشی از زمین‌های پیرامون زیر کشت است و بقیه را ساختمان‌های شهرک پوشانده‌است.»

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## پانویس

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ساقیه در پایگاه «فلسطین به یادماندنی»
* ساقیه در ذاکرات

رده:روستاهای خالی از سکنه در جریان درگیری اسرائیل و اعراب
رده:مختصات در ویکی‌داده