ابتکار صلح عربی

**ابتکار صلح عربی** ( ؛ ) که به **ابتکار عربستان** (؛ ) نیز معروف است یک پیشنهاد ۱۰ جمله‌ای برای پایان دادن به درگیری اسرائیل و اعراب است که توسط اتحادیه عرب در سال ۲۰۰۲ در اجلاس سران بیروت تایید شد و در اجلاس ۲۰۰۷ و ۲۰۱۷ اتحادیه عرب مجددا تایید شد.  این ابتکار صلح پیشنهاد می‌کند که در ازای عقب‌نشینی کامل اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی (شامل کرانه باختری، غزه، بلندی‌های جولان و لبنان) و با امکان مبادله اراضی بین اسرائیل و فلسطین عادی‌سازی روابط جهان عرب با اسرائیل صورت گیرد. این طرح مبادله اراضی بین اسرائیل و فلسطین، «حل و فصل عادلانه» مشکل آوارگان فلسطینی بر اساس قطعنامه ۱۹۴ سازمان ملل و تأسیس یک کشور فلسطینی با پایتختی اورشلیم شرقی را در بر می‌گیرد. یک روز پیش از انتشار این طرح کشتار روز پسح به دست حماس در ۲۷ مارس ۲۰۰۲ رخ داد که این طرح را تحت تاثیر قرار داد. 

از سوی دیگر تشکیلات خودگردان فلسطین به رهبری یاسر عرفات بی‌درنگ این طرح را پذیرفت.  جانشین او محمود عباس نیز از این طرح حمایت کرد و رسماً از رئیس‌جمهور وقت آمریکا باراک اوباما خواست تا آن را به عنوان بخشی از سیاست خاورمیانه‌ای خود در برگیرد.  گزارش‌های اولیه نشان از آن داشت که حزب اسلام‌گرای حماس‌ و دولت منتخب نوار غزه دچار اختلاف شده است،  در حالی که گزارش‌های بعدی نشان می‌دهد که حماس نیز طرح صلح را پذیرفته بود. دولت اسرائیل تحت رهبری آریل شارون این ابتکار را به عنوان طرحی که حتی آغاز گفتگو را فراهم نمی‌کند رد کرد  زیرا اسرائیل را ملزم به عقب‌نشینی به مرزهای قبل از ژوئن ۱۹۶۷ می‌کرد.  در سال ۲۰۱۵ بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد که درباره حمایت خود از این طرح مردد است،  اما در سال ۲۰۱۸، آن را به عنوان مبنایی برای مذاکرات آتی با فلسطینیان نپذیرفت و رد کرد. 

## طرح

### پیش درآمد اجلاس بیروت ۲۰۰۲
اجلاس سران اتحادیه عرب که پس از جنگ شش روزه برگزار شد و طی آن اسرائیل بخش‌های وسیعی از سرزمین‌های عربی را اشغال کرد که قطعنامه خارطوم در اول سپتامبر ۱۹۶۷ مشخص کرده بود که شامل «سه نه» بود که قرار بود پس از آن نقطه مرکز تمام روابط اسرائیل و اعراب باشد: بدون توافق صلح، بدون به رسمیت شناختن دیپلماتیک، و بدون مذاکره. قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت سازمان ملل متحد که خواستار عادی‌سازی اسرائیل با کشورهای عربی و عقب‌نشینی اسرائیل از سرزمین‌های اشغال‌شده در جریان جنگ بود، در ۲۲ نوامبر ۱۹۶۷ تصویب شد و با رد اولیه اکثر کشورهای عربی برابر شد. ابتکار صلح یک تغییر عمده از موضع سال ۱۹۶۷ بود. 

مانند بیشتر طرح‌های صلح که پس از سال ۱۹۶۷ ارائه شدند این طرح نیز بر اساس قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت سازمان ملل متحد صادر شده بود. پس از اجلاس صلح خاورمیانه در جولای ۲۰۰۰ در کمپ دیوید که با شکست پایان یافت و انتفاضه دوم در سپتامبر ۲۰۰۰ آغاز شد. دولت بوش در پاییز ۲۰۰۲ به شدت تلاش کرد تا در دوران انتفاضه آتش‌بس موقت برپا کند تا فرصتی برای نشست بیروت فراهم کند. اما نتوانست به توافق دست یابد.  با این حال، حضور آنتونی زینی، مذاکره‌کننده آمریکایی در اسرائیل به آرامش در درگیری‌ها در دو هفته پیش از نشست سران انجامید.  در این دوره، دولت بوش امیدوار بود که توجه را از بحران خلع سلاح عراق که بعدا به حمله سال ۲۰۰۳ به عراق تبدیل شد، جلب کند.  

برخی از خبرنگاران در مورد چشم‌انداز این اجلاس تردید داشتند. رابرت فیسک غیبت حسنی مبارک از مصر و ملک عبدالله پادشاه اردن را این چنین توضیح داد: «آنها می‌توانند بوی یک موش مرده را از راه دور حس کنند.» 

در ۱۴ مارس، شای فلدمن در *[[ساعت خبری پی‌بی‌اس|ساعت خبری پی‌بی‌اس با جیم لرر]]* بیان کرد که «امید کمی وجود دارد که مذاکرات آغاز شود یا مذاکرات در نهایت در به دست آوردن یک نتیجه مذاکره بین دو طرف موفق شود.»  با این حال، توماس فریدمن، ستون‌نویس برنده جایزه پولیتزر در فوریه ۲۰۰۲ با ولیعهد عربستان سعودی ملاقات کرد و او را تشویق کرد که پیشنهاد صلح را ارائه دهد. 

### اجلاس ۲۰۰۲

#### اعلامیه
تنها ده نفر از ۲۲ رهبر دعوت‌شده به اجلاس سران اتحادیه عرب در ۲۷ مارس در بیروت لبنان شرکت کردند.  افرادی که شرکت نکردند کسانی مانند یاسر عرفات رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، حسنی مبارک رئیس جمهور مصر و ملک عبدالله پادشاه اردن در آن شرکت نکردند.  علیرغم فشارهای آمریکا و اروپا دولت آریل شارون به عرفات گفته بود که در صورت رفتن به اجلاس اجازه بازگشت نخواهد داشت.  عدم مشارکت باعث شد، تیم پالمر، گزارشگر شرکت پخش استرالیایی، این اجلاس را «عقیم» بخواند. 
[بندانگشتی| [عبدالله بن عبدالعزیز آل سعود|عبدالله و دیگر اعضای خاندان سلطنتی سعودی صریحاً از این طرح حمایت کردند.]]
اعضای اتحادیه عرب طرح صلح را در ۲۷ مارس به اتفاق آرا  تایید کردند. این طرح یک پیشنهاد جامع برای پایان دادن به کل درگیری اعراب و اسرائیل را در بر می‌گرفت.  در بخش مربوط به این موضوع این طور آمده است:

عبدالله ولیعهد عربستان سعودی در روز تصویب این طرح در سخنرانی خود در اتحادیه عرب گفت:

این ابتکار به قطعنامه ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل اشاره دارد که بر بازگشت آوارگان فلسطینی به اسرائیل تاکید دارد.   در یک عبارت مصالحه‌ای، بیان می‌کند که اتحادیه از هرگونه حل و فصل مذاکره بین اسرائیل و فلسطینی ها حمایت می کند و اصطلاح «حق بازگشت» را ذکر نمی‌کند.  

#### مقاومت در برابر قله
اگرچه این ابتکار به اتفاق آرا به تصویب رسید، اما بحث‌هایی در مورد برخی مسائل وجود داشت. رهبران اجلاس با مخالفت شدید دولت سوریه مواجه شدند که اصرار داشت به فلسطینیان اجازه دهد تا مقاومت مسلحانه را دنبال کنند.  این سازمان همچنین با استفاده از اصطلاح «عادی‌سازی» مخالفت کرد و تاکید کرد که چنین پیشنهادی برای اسرائیل بیش از حد سخاوتمندانه است و اسرائیل لایق چنین چیزی نیست.  از سوی دیگر دولت لبنان ابراز نگرانی کرد که برخی از پناهندگان فلسطینی تلاش خواهند کرد که در همان لبنان باقی بمانند و این چیزی است که لبنان به شدت با آن مخالف است. 

#### کشتار عید فصح
[چپ|بندانگشتی| علیرغم حمایت وی از این طرح، مقامات اسرائیلی عرفات را به دلیل ناتوانی در توقف خشونت [انتفاضه دوم در طول نشست سرزنش کردند.]]
یک بمب‌گذار انتحاری ۳۰ اسرائیلی را در نتانیا در همان روز آغاز به کار این ابتکار کشت.   حماس مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت و شیخ احمد یاسین رهبر حماس گفت که این حمله «پیامی به نشست سران کشورهای عربی فرستاد تا تأیید کند که مردم فلسطین به مبارزه برای سرزمین و دفاع از خود بدون توجه به اقدامات دشمن ادامه می‌دهد.»  اتحادیه عرب گفت که فکر نمی‌کند عاملان این بمب‌گذاری آن را برای منحرف‌کردن نشست بیروت برنامه‌ریزی کرده باشند. 

تشکیلات خودگردان فلسطین این حمله را محکوم کرد. عرفات دستور دستگیری شبه‌نظامیان مرتبط با حماس، جهاد اسلامی و گردان‌های شهدای الاقصی را شخصا صادر کرد.  علیرغم این موضوع آریل شارون عرفات را نیز مسئول این حمله دانست. 

سخنگوی دولت اسراییل گفت: «هیچ مذاکره‌ای زیر آتش‌باران انجام شدنی نیست».  یکی دیگر از سخنگویان دولت رانان گیسین گفت که اسرائیل به پیگیری آتش‌بس ادامه خواهد داد. اما احساس کنیم تمام گزینه‌ها برای دستیابی به چنین آتش‌بسی از دست رفته است، که در این صورت البته تمام اقدامات لازم را برای دفاع از شهروندان خود را انجام خواهیم داد.» 

کشتار روز پسح و همچنین عملیات دیوار دفاعی به تشدید انتفاضه دوم انجامید و به تزلزل این طرح کمک کرد.   این خشونت‌ها سبب شد شورای امنیت سازمان ملل متحد در ۳۰ مارس قطعنامه ۱۴۰۲ شورای امنیت را به اتفاق آرا صادر کند که در آن همه طرف‌ها انتقاد شده بود: 

### پذیرش مجدد در نشست سال ۲۰۰۷ ریاض
به استثنای لیبی، همه رهبران ۲۲ کشور عضو اتحادیه عرب از ۲۸ مارس تا ۲۹ مارس ۲۰۰۷ در اجلاس دو روزه سران در ریاض پایتخت عربستان سعودی شرکت کردند  این طرح توسط تمامی اعضا به استثنای نماینده حماس که در آن زمان اسماعیل هنیه و نخست وزیر وقت تشکیلات خودگردان فلسطین بود تایید شد. وی به طرح رای ممتنع داد.  در مقابل محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین به طرح رای مثبت داد.  خود ابتکار در طول تصویب مجدد بدون تغییر باقی ماند.  تا آستانه اجلاس اعضا حاضر به بررسی تغییر بخشی از آن نشده بودند.  عمرو موسی، رئیس اتحادیه عرب، گفت که درگیری اسرائیل و فلسطین بر سر دوراهی قرار دارد که "یا به سمت صلح واقعی حرکت می‌کنیم یا شاهد تشدید اوضاع هستیم". 

ملک عبدالله در جریان این اجلاس، اشغال عراق توسط ایالات متحده را محکوم کرد. سخنان او ممکن است در پاسخ به سخنان کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه ایالات متحده باشد که از جهان عرب خواسته بود تا «آغازکننده تماس با اسرائیل» باشند.  وی همچنین خواستار این شده بود که رژیم صهیونیستی محاصره غزه را پایان دهد و گفت: «باید هر چه سریعتر به محاصره ناعادلانه تحمیل‌شده بر مردم فلسطین پایان داده شود تا روند صلح در فضایی به دور از ستم و زور حرکت کند. دولت‌های آمریکا و اسرائیل پیش از آغاز اجلاس به شدت به کشورهای عربی فشار می‌آوردند تا حمایت خود از حماس را قطع کنند. 

بان کی‌مون دبیرکل سازمان ملل متحد در این اجلاس شرکت کرد و گفت: «ابتکار صلح اعراب یکی از ارکان روند صلح است... [این] سیگنالی می‌فرستد که اعراب برای دستیابی به صلح جدی هستند.»  رهبر سیاست خارجی اتحادیه اروپا خاویر سولانا روند کار را مشاهده کرد و حمایت اتحادیه اروپا از این تصمیم را ابراز کرد و گفت که «ناتوانی در مقابله با چالش‌های امروز خاورمیانه را در خطر از دست دادن قطار توسعه انسانی و اقتصادی قرار خواهد داد.»  وی همچنین تاکید کرد که این ابتکار به عنوان یک پیشنهاد برای مذاکرات بیشتر به جای اولتیماتوم «آن را بگیر یا بگذار» برای هر دو طرف عمل کرد. 

صائب عریقات، رئیس مذاکرات در سازمان آزادی‌بخش فلسطین از پذیرش هر چیزی غیر از پیش نویس اجلاس سران خودداری کرد و هرگونه مذاکره‌ای را که بتواند آن را تغییر دهد رد کرد.  در مقابل سعود الفیصل وزیر امور خارجه عربستان گفت که اعضا باید «به تحولات جدید توجه داشته باشند که مستلزم اضافات و پیشرفت در هر چیزی است که ارائه می‌شود» 

### پیاده‌سازی
این طرح خواستار ایجاد یک کمیته ویژه متشکل از بخشی از کشورهای عضو مرتبط با اتحادیه عرب و دبیرکل اتحادیه عرب برای پیگیری تماس های لازم برای جلب حمایت از این طرح در همه سطوح، به ویژه از سوی ایالات متحده آمریکا، سازمان ملل متحد، شورای امنیت سازمان ملل متحد، ایالات متحده آمریکا، فدراسیون روسیه، کشورهای مسلمان و اتحادیه اروپا. این کمیسیون ویژه همچنین هیئت‌هایی از مصر و اردن را به نمایندگان جهان عرب در برداشت. 

## واکنش‌ها

### واکنش‌های آمریکا
در ابتدا این ابتکار با حمایت مشتاقانه دولت بوش مواجه شد. به گفته آری فلیشر سخنگوی بوش «رئیس‌جمهور از ایده‌های ولیعهد در مورد عادی‌سازی کامل اعراب و اسرائیل پس از دستیابی به توافقنامه صلح جامع ستایش کرد.»  اگرچه رئیس جمهور بعداً تأکید کرد که این امر تنها با توقف حملات تروریستی علیه اسرائیل قابل اجرا است.

جانشین او باراک اوباما از ابتکار در اولین روزهای ریاست جمهوری خود، با روحیه، اما نه از جزئیات آن حمایت کرد. وی در مصاحبه‌ای با شبکه العربیه در ۲۷ ژانویه ۲۰۰۹ گفت:

جورج میچل ، فرستاده ویژه ایالات متحده در آن زمان در خاورمیانه، در مارس ۲۰۰۹ اعلام کرد که دولت پرزیدنت باراک اوباما قصد دارد این ابتکار عمل را در سیاست خاورمیانه ای خود «ادغام» کند. 

### واکنش‌های اسرائیل
مقامات اسرائیلی پاسخ های مختلفی از مثبت، خنثی و منفی داده‌اند.   هنگامی که این طرح در سال ۲۰۰۲ منتشر شد، دولت اسرائیل این طرح را رد کرد،  به این دلیل که منجر به بازگشت تعداد زیادی از پناهندگان فلسطینی به اسرائیل می‌شود.  اسراییل در مورد مسائل «خط قرمز» اظهار داشت که در مورد آنها مصالحه نخواهد کرد. 

بی‌بی‌سی نیوز اعلام کرد که پذیرش مجدد در سال ۲۰۰۷ نسبت به ابتکار اولیه ۲۰۰۲ واکنش حمایتی‌تری را از سوی دولت به همراه داشت، که در نهایت پس از اولین پیشنهاد، "رد شد... بلافاصله".  شیمون پرز در دیدار با رهبران عرب در مجمع جهانی اقتصاد در اردن در ماه مه ۲۰۰۷ گفت که دولت او پیشنهاد متقابلی را ارائه خواهد کرد.  سخنگوی وزارت خارجه اسرائیل گفت: اسرائیل هیچ علاقه‌ای به رکود ندارد و متأسفانه اگر ابتکار اعراب آن را بپذیرد یا آن را ترک کند، دستور رکود خواهد بود.  در اکتبر ۲۰۰۸، گزارش شد که دولت اسرائیل در حال بررسی پیشنهاد سعودی است و ایهود باراک، وزیر دفاع، مجدداً پیشنهاد متقابلی را پیشنهاد کرد.  اما تاکنون هیچ دولت اسرائیل هیچ پیشنهاد متقابل رسمی ارائه نکرده است. 

از نظر افکار عمومی گروه تحقیقاتی آکسفورد گزارش کرده است که نگرش‌ها بین کسانی که هرگز درباره آن نشنیده‌اند و کسانی که حتی یک کلمه از آن را باور ندارند متفاوت است. یک نظرسنجی در نوامبر تا دسامبر ۲۰۰۸ توسط مرکز فلسطینی تحقیقات سیاست و بررسی در رام‌الله و موسسه تحقیقاتی هری‌اس‌ترومن برای پیشبرد صلح در اورشلیم نشان داد که تنها ۳۶ درصد از اسرائیلی‌ها از این طرح حمایت می‌کنند.  نظرسنجی انگوس رید گلوبال مانیتور در ژوئن ۲۰۰۸ نشان داد که حدود ۶۷ درصد از فلسطینی‌ها و ۳۹ درصد از اسرائیلی‌ها از آن حمایت می‌کنند. 

#### بنیامین نتانیاهو
[بندانگشتی| [بنیامین نتانیاهو ، نخست وزیر اسرائیل معتقد است "ایده کلی - تلاش برای رسیدن به تفاهم با کشورهای پیشرو عربی - ایده خوبی است" و همچنین خاطرنشان کرد که "وضعیت در خاورمیانه از زمانی که برای اولین بار پیشنهاد شد تغییر کرده است." ]]
در سال ۲۰۰۷ بنیامین نتانیاهو که در سال ۲۰۰۹ برای دومین بار نخست وزیر اسرائیل شد، این طرح را رد کرد.  وی به وزرای خارجه کشورهای عربی گفت: «خروج دو سال پیش از غزه ثابت کرد که هرگونه عقب نشینی اسرائیل – به ویژه یک جانبه – باعث پیشبرد صلح نمی شود، بلکه پایگاهی برای ترور برای اسلام رادیکال ایجاد می کند».  در سال ۲۰۱۵ او توضیح داد: "این [ابتکار] جنبه های مثبت و جنبه های منفی دارد." وی ضمن اشاره به اینکه وضعیت در ۱۳ سال پس از پیشنهاد توافق تغییر کرده است، تاکید کرد که "ایده کلی - تلاش و تفاهم با کشورهای پیشرو عربی - ایده خوبی است."  با این حال، او با درخواست‌های ابتکار مبنی بر عقب‌نشینی اسرائیل از بلندی‌های جولان و بازگرداندن آوارگان فلسطینی مخالفت کرد. 

در سال ۲۰۱۸، نتانیاهو طرح صلح عربی را به عنوان مبنایی برای مذاکره با فلسطینی ها رد کرد. 

#### شیمون پرز
در ۲۸ مارس ۲۰۰۲ وزیر امور خارجه وقت شیمون پرز گفت:

در ۱۲ نوامبر ۲۰۰۸، پرز در نشست مجمع عمومی سازمان ملل در مورد گفتگوی بین ادیان، حمایت خود را از این ابتکار تکرار کرد:

در کنفرانس سیاست کمیته روابط عمومی آمریکا و اسرائیل (آیپک) در سال ۲۰۰۹، رئیس جمهور شیمون پرز از "چرخش" در نگرش کشورهای عربی نسبت به صلح با اسرائیل همانطور که در ابتکار عربستان منعکس شده است ابراز خرسندی کرد، اگرچه او اظهارات خود را با صلاحیت بیان کرد. وی گفت: "اسرائیل شریکی برای بیان این ابتکار نبوده است. بنابراین لازم نیست با هر کلمه موافقت کند."

با این وجود، اسرائیل به تغییر عمیق احترام می‌گذارد و امیدوار است که به عمل تبدیل شود. پرز افزود: من اعتماد دارم که رهبری پرزیدنت اوباما راه را برای توافق منطقه ای و مذاکرات دوجانبه معنادار هموار خواهد کرد.

«اسرائیل با دست‌های باز ایستاده است و دست‌هایش برای صلح با همه ملت‌ها، با همه کشورهای عربی، با همه مردم عرب باز است». رئیس جمهور اعلام کرد.

پرز گفت: «برای کسانی که هنوز مشت گره کرده اند، فقط یک کلمه برای گفتن دارم: بس است. جنگ بس است. ویرانی بس است. نفرت بس است. اکنون زمان تغییر است.» اسرائیل امروز آماده است تا صلح را نزدیک‌تر کند. امروز." 

#### دیگر اظهارات اسرائیل
آویگدور لیبرمن وزیر امور خارجه و معاون نخست وزیر اسرائیل در ۲۱ آوریل ۲۰۰۹ گفت که این طرح "پیشنهاد خطرناکی است، دستوری برای نابودی اسرائیل". 

زلمان شوال ، سخنگوی حزب لیکود، در مارس ۲۰۰۷ گفت که اسرائیل هرگز بازگشت آوارگانی را که در قبل از ۱۹۶۷ در خاک اسرائیل زندگی می‌کردند، نمی پذیرد و گفت: «اگر ۳۰۰.۰۰۰ تا ۴۰۰.۰۰۰، یا شاید یک میلیون، فلسطینی ها به این کشور حمله کنند، این امر باعث خواهد شد. پایان دولت اسرائیل به عنوان یک کشور یهودی... به همین دلیل ما این کشور را ایجاد نکردیم."  نخست وزیر ایهود اولمرت نیز در آن ماه اظهار داشت که "من هرگز راه حلی را نمی پذیرم که مبتنی بر بازگشت آنها به اسرائیل باشد. این یک موضوع اخلاقی در بالاترین حد است.  اما به طور کلی، اولمرت این ابتکار را یک «تغییر انقلابی» توصیف کرده است. 

یوسی آلفر ، مشاور سیاسی و نویسنده و مشاور ارشد سابق ایهود باراک، نخست وزیر اسرائیل، در نوامبر ۲۰۰۸ گفت: "این ابتکار از نظر "بازده" جامعی که به اسرائیل ارائه می‌دهد و در مورد پناهندگان، هم غیبت بی نظیر است. از هر گونه اشاره مستقیم به حق بازگشت و به رسمیت شناختن اینکه توافق اسرائیل با راه حل باید درخواست شود، نشان دهنده پیشرفت عظیمی از روزهای سال ۱۹۶۷ است. 

کارولین بی. گلیک ، روزنامه نگار آمریکایی-اسرائیلی، سردبیر روزنامه انگلیسی زبان *[[جروزالم پست|جروزالم پست،]]* در مارس ۲۰۰۷ گفت که "هیچ شانسی وجود ندارد که ابتکار عربستان صلح را به ارمغان آورد" و آن را "دستورالعملی برای نابودی اسرائیل" نامید.  تزیپی لیونی ، رئیس کادیما ، با توجه به مخالفت سازش ناپذیرش با بازگشت آوارگان فلسطینی ، از آن فاصله گرفته است.  در اکتبر ۲۰۰۸، یووال اشتاینیتز ، عضو کنست لیکود ، که در کمیته امور خارجه و دفاع خدمت می‌کرد، از راه اندازی مجدد ابتکار سال ۲۰۰۷ به عنوان یک اقدام غیرشروع یاد کرد و اظهارات حمایتی ایهود باراک، وزیر دفاع وقت، را "یک ژست سیاسی توخالی" خواند.  در مطالعه اخیر جاشوا تیتلباوم، برای مرکز امور عمومی اورشلیم ، او از اسرائیل می‌خواهد که این طرح را بر اساس نگرش "همه یا هیچ" رد کند و تأکید کرد که صلح واقعی با مذاکره حاصل خواهد شد. 

### واکنش‌های فلسطینی‌ها
نظرسنجی‌های مردم فلسطین حمایت زیادی از این طرح ایجاد کرده است. حمایت‌ها پس از جنگ غزه اندکی کاهش یافت. با این حال، اکثریت همچنان موافق هستند.   

#### تشکیلات خودگردان فلسطین
[بندانگشتی| [محمود عباس گفت این ابتکار می‌تواند "دریایی از صلح را ایجاد کند که از نواکشوت آغاز می‌شود و به اندونزی ختم می‌شود".]]
طرح صلح عربی مورد حمایت کامل محمود عباس و تشکیلات خودگردان فلسطین قرار گرفته است که حتی در ۲۰ نوامبر ۲۰۰۸ اقدام به درج آگهی در روزنامه های اسرائیلی برای تبلیغ آن کردند.  تشکیلات خودگردان فلسطین اعلامیه های تمام صفحه ای را به زبان عبری در چهار روزنامه بزرگ اسرائیلی منتشر کرد که متن ابتکار را به طور کامل بازتولید کرد و افزود: «پنجاه و هفت کشور عربی و اسلامی در ازای یک اقدام، روابط دیپلماتیک و روابط عادی با اسرائیل برقرار خواهند کرد. توافقنامه صلح کامل و پایان اشغال».  یک نظرسنجی از نوامبر تا دسامبر توسط مرکز فلسطینی برای تحقیقات سیاست و بررسی در رام الله و موسسه تحقیقاتی هری ترومن برای پیشرفت صلح در اورشلیم نشان داد که تنها 25٪ از اسرائیلی ها تبلیغات را دیده اند و فقط 14٪ واقعاً خوانده اند. آنها 

صلح اکنون ژست تشکیلات خودگردان فلسطین را با انتشار تبلیغات خود در مطبوعات فلسطین متقابلاً انجام داد.  محمود عباس پس از اجلاس سال ۲۰۰۷ گفت: «این ابتکار صرفاً به اسرائیل می‌گوید: «سرزمین‌های اشغالی را رها کنید و در دریای صلح زندگی خواهید کرد که از نواکشوت آغاز می‌شود و به اندونزی ختم می‌شود».  صائب عریقات ، مذاکره کننده فلسطینی، حمایت کامل خود را از ابتکار صلح عربی ارائه کرده و در موارد متعدد از اسرائیل خواسته است که از آن حمایت کند.  اخیراً، در بیانیه ای در 19 اکتبر ۲۰۰۸، عریقات گفت که "من فکر می‌کنم اسرائیل باید از سال ۲۰۰۲ [از ابتکار عمل] حمایت می‌کرد. این استراتژیک ترین ابتکار عملی است که از سال ۱۹۴۸ از سوی جهان عرب انجام شده است... من از آنها می‌خواهم. این ابتکار را مجدداً بررسی کنیم و با آن همراهی کنیم زیرا راه صلح را کوتاه می‌کند.» 

در آگوست و سپتامبر ۲۰۲۰، تشکیلات خودگردان فلسطین و حماس از توافق عادی سازی اسرائیل و امارات متحده عربی و توافق دیگر با بحرین انتقاد کردند و آنها را "خیانت" به آرمان فلسطین و تضعیف طرح صلح عربی توصیف کردند.  

#### حماس
این ابتکار از زمان آغاز به کار خود در سال ۲۰۰۲، سازمان را عمیقاً تقسیم کرد.  در حالی که برخی از رهبران به طور مثبت در مورد آن صحبت کرده اند،  برخی دیگر ابتکار عمل را که اردن و مصر را از خود دور کرد، نپذیرفتند.  برخی گزارش های بعدی حاکی از آن است که حماس این ابتکار عمل را پذیرفته است.   تا سال ۲۰۰۶، حماس قراردادهایی را با فتح امضا کرد که با مرزهای 1967 به عنوان مبنایی برای تشکیل کشور فلسطین موافقت می‌کرد،  و تا سال ۲۰۱۷ حماس منشور جدیدی را منتشر کرد که یک کشور فلسطینی را در مرزهای ۱۹۶۷ می‌پذیرفت. 

اسماعیل ابوشنب، سخنگوی حماس در آوریل ۲۰۰۲ *[[سان فرانسیسکو کرونیکل|به سانفرانسیسکو کرونیکل]]* گفت که این سازمان آن را می‌پذیرد و گفت: «این برای همه گروه‌های نظامی فلسطینی رضایت‌بخش خواهد بود تا کشور ما را بسازند، در امور خود مشغول باشیم و کارهای خوبی داشته باشیم. همسایگی با اسرائیلی‌ها».  خبرنگارانی که با شنب مصاحبه کردند پرسیدند که آیا او از طرف کل سازمان حماس صحبت می‌کند و شنب پاسخ داد "بله". آنها سپس سعی کردند با دیگر رهبران حماس تماس بگیرند تا اظهارات شنب را تایید کنند، اما یا نتوانستند با آنها ارتباط برقرار کنند و یا تمایلی به اظهار نظر در مورد این موضوع نداشتند. 

یکی از شروط محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین برای تشکیل دولت ائتلاف ملی با حماس پس از انتخابات ۲۰۰۶ این بود که حماس باید این ابتکار را به رسمیت بشناسد، اما او ناموفق بود.  محمود الزهار، وزیر خارجه حماس در ژوئن ۲۰۰۶ گفت که این سازمان این ابتکار را رد می‌کند.  نخست وزیر اسماعیل هنیه در اکتبر ۲۰۰۶ گفت که "مشکل ابتکار صلح عربی این است که شامل به رسمیت شناختن کشور اسرائیل است، چیزی که دولت فلسطین آن را رد می‌کند" و آن را رد کرد.  در آن ماه، محمود الزهار به صراحت اعلام کرد: «حماس هرگز موضع خود را بدون توجه به شدت فشار تغییر نخواهد داد» و «ما هرگز ابتکار عمل عربی را به رسمیت نخواهیم شناخت».  در ژانویه ۲۰۰۷، خالد مشعل، رهبر حماس، در مصاحبه‌ای گفت که حماس از "موضع عربی" حمایت می‌کند، احتمالاً با اشاره به طرح صلح عربی. 

پس از احیای ابتکار عمل در مارس ۲۰۰۷، حماس به سیاست ابهام خود ادامه داد و بسیاری از مقامات پاسخ های متفاوتی دادند.  فوزی برهوم، سخنگوی حماس به *[[هاآرتس|هاآرتص]]* گفت: "مساله "آری" یا "نه" حماس در مورد ابتکار عمل نیست. ما به تلاش های اعراب برای دستیابی به حقوق فلسطینیان احترام می‌گذاریم و در چارچوب اجماع عربی عمل خواهیم کرد. ابتکار را رد کنیم و قبل از پذیرفته شدن موضع خود را نسبت به آن تعیین نخواهیم کرد.»  منابع *هاآرتص* در فلسطین بیان می‌کنند که حماس می‌خواست آشکارا با این ابتکار مخالفت کند، اما این کار را نکرد زیرا نمی‌خواست از دولت عربستان سعودی جدا شود. 

در نوامبر ۲۰۰۸، دپارتمان امور مذاکرات ساف آگهی‌هایی را برای ترویج ابتکار صلح عربی در روزنامه‌های اسرائیل منتشر کرد. مشعل در پاسخ گفت: «حقوق فلسطینی ها تنها با مقاومت به دست می‌آید نه تبلیغات».  با این حال، مشعل در مصاحبه ای با جرمی بوون از بی بی سی در آوریل ۲۰۰۸، از این ابتکار حمایت کرد. 

*[[تایم]]* در ژانویه ۲۰۰۹ اعلام کرد که "در جهان عرب، تنها حماس و حزب الله با حمایت تهران طرح صلح اعراب را رد می‌کنند."  مفسر چپ اسرائیلی و وزیر سابق دادگستری یوسی بیلین نیز در ژانویه ۲۰۰۹ گفت که "حماس پایبندی خود را به سه "نه" خارطوم مصوب سال ۱۹۶۷، که کل جهان عرب برای پذیرش ابتکار صلح عربی آن را کنار گذاشت می‌داند. وجه تمایز اصلی آن فتح است.  *خلیج تایمز* در دسامبر ۲۰۰۸ سرمقاله خود را منتشر کرد که «طرح صلح عربی بهترین و عملی‌ترین راه حل برای درگیری فلسطین و اسرائیل است... حتی اگر حماس و جهاد اسلامی آمادگی پذیرش چیزی جز فلسطین اشغالی را ندارند. در دهه ۱۹۴۰، اگر این طرح توسط اسرائیل و آمریکا پذیرفته شود، اعراب احتمالاً می‌توانند اسلام‌گرایان را نیز متقاعد کنند که از آن استقبال کنند. 

در ماه مه ۲۰۱۷، حماس میثاق خود را به روز کرد و تمایل خود را برای پذیرش یک کشور فلسطینی در مرزهای ۱۹۶۷ اعلام کرد. با این حال، مواضع خود را در مورد چندین موضوع کلیدی حفظ کرد: تعهد خود به مقاومت و گزینه نظامی علیه اسرائیل برای دستیابی به کشور فلسطین را رها نکرد، بر حق بازگشت آوارگان فلسطینی ۱۹۴۸ و آواره‌های ۱۹۶۷ به تمام سرزمین‌های فلسطینی پافشاری کرد. و جهاد را گزینه ای مشروع و راهبردی برای دفاع و بازپس گیری حقوق فلسطینیان می‌دانست. 

### واکنش های اعراب
بسیاری از سیاست گذاران عرب، روسای دولت ها و مفسران از سال ۲۰۰۲ در حمایت از این ابتکار نوشته اند. ترکی الفیصل ، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، اندکی پس از پیروزی باراک اوباما در انتخابات ۲۰۰۸ در *[[واشینگتن پست|واشنگتن پست]]* نوشت. الفیصل اظهار داشت که "دلایلی برای خوش بین بودن وجود دارد" و "بهترین دارویی که تاکنون برای مناقشه اسرائیل و فلسطین تدوین شده است، ابتکار صلح اعراب است". او همچنین این طرح را "بهای گزافی برای صلح" از دیدگاه اعراب خواند. 

علاوه بر این، شش عضو شورای همکاری خلیج فارس در ۲۰ مه طی یک نشست مشورتی که در دمام برگزار شد، حمایت خود را از این ابتکار اعلام کردند. 

آندره آزولای ، مشاور یهودی پادشاه مراکش، محمد ششم ، از طرح صلح عربی نیز حمایت کرد. در ۲۸ اکتبر ۲۰۰۸، آقای آزولای در کنفرانسی در تل آویو گفت: "من یک یهودی متعهد هستم." "من یک یهودی عرب هستم. من به پادشاه مراکش توصیه می‌کنم... جریان اصلی عرب، اسرائیل را به عنوان طرف مسئول جلوگیری از صلح می‌بیند، نه اعراب... [طرح صلح] چیزی است که اسرائیلی ها به ده امیدوار بودند. سال‌ها پیش، چه کسی ابتکار عمل را در دست خواهد گرفت و آن را توضیح خواهد داد باید دوباره صبر کرد." 

محمد رعد، رئیس بلوک حزب الله در پارلمان لبنان ، طرح صلح را محکوم کرد و گفت: «این گزینه دیگر در جهان عرب و اسلام قابل تبلیغ نیست». شیخ نعیم قاسم رهبر حزب الله نیز اظهارات مشابهی را بیان کرد. 

در ژوئن ۲۰۰۹، حسنی مبارک، رئیس جمهور مصر، بر حمایت خود از طرح صلح  تاکید کرد. وی همچنین بیان کرد که حمایت او به معنای به‌رسمیت شناختن حق موجودیت اسرائیل به عنوان یک کشور یهودی نیست زیرا که چنین چیزی به معنای چشم‌پوشی از حق بازگشت فلسطینیان است. میشل سلیمان، رئیس جمهور لبنان نیز سخنان مشابهی را گفت و از جامعه جهانی درخواست کرد تا اسرائیل را به سمت پذیرش طرح صلح سوق دهد. هر دو رهبر به سخنان نخست‌وزیر اسرائیل  بنیامین نتانیاهو پاسخ داده بودند. 

### واکنش‌های بین‌المللی
فراتر از خاورمیانه، ابتکار صلح عربی مورد تمجید روسای کشورهای سراسر جهان، سازمان‌های بین‌المللی و شمار بسیاری از مفسران سیاسی متخصص در مناقشه اسرائیل و فلسطین قرار گرفته است.

بان کی‌مون، دبیر کل سازمان ملل متحد حمایت خود را از این طرح را چندین بار بیان کرده بود. وی در سخنرانی خود در اجلاس سران اتحادیه کشورهای عربی در ۲۸ مارس ۲۰۰۷ گفت:

ابتکار صلح عربی در ۳۰ آوریل ۲۰۰۳ توسط گروه چهارجانبه درباره خاورمیانه تأیید شد و آن را برای نقشه راه برای صلح مهم تشخیص داده بود. بیانیه مشترکی که توسط گروه چهارجانبه در ۳۰ می ۲۰۰۷ صادر شد، بیان می‌کند که:

گوردون براون نخست وزیر بریتانیا نیز در یک کنفرانس مطبوعاتی که در ۱۵ دسامبر ۲۰۰۸ در مجمع تجاری لندن برای تجارت و سرمایه‌گذاری در فلسطین در خیابان داونینگ برگزار شده بود از این ابتکار حمایت کرد. نخست وزیر گفت:

در ۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ دیوید میلیبند وزیر امور خارجه بریتانیا حمایت خود را در سخنرانیش در مرکز مطالعات و تحقیقات استراتژیک امارات در ابوظبی تکرار کرد:

تمامی ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی (سازمان کنفرانس اسلامی سابق) حمایت خود را از ابتکار صلح عربی اعلام کرده‌اند. اعضای سازمان تقریباً در هر جلسه خود از جمله سی و سومین اجلاس کنفرانس اسلامی وزرای امور خارجه نشست هماهنگی حقوق، آزادی‌ها و عدالت که در ۱۹ تا ۲۱ ژوئن برگزار شد، مجدداً حمایت خود را در باکو، آذربایجان تأیید کرد. 

آیپک با این ابتکار مخالفت کرد و آن را یک «اولتیماتوم» معرفی کرد. 

### حمایت تحلیلگران خاورمیانه
تعداد زیادی از مفسران برجسته در مورد مسائل خاورمیانه نیز از ابتکار حمایت کرده‌اند. در ۹ آوریل ۲۰۰۷، نوام چامسکی اندکی پس از تصویب مجدد بیانیه بیروت توسط اتحادیه کشورهای عربی فکرهای خویش را به این شکل بیان کرد:

کمی پیش از این که اعلامیه بیروت توسط اتحادیه عرب در سال ۲۰۰۷ تصویب شود، توماس فریدمن در *[[نیویورک تایمز]]* نوشت:

در ۲۱ نوامبر ۲۰۰۸، برنت اسکوکرافت و زبیگنیو برژینسکی در مقاله‌ای در *واشنگتن پست* نوشتند که از بخش‌های کلیدی ابتکار حمایت می‌کنند و افزون بر آن شرایطی را اضافه کردند که تاکنون توسط کشورهای عربی حمایت‌کننده آن رد شده است.  در این نوشته بیان شده است:

هنری زیگمن، عضو ارشد سابق و مدیر پروژه آمریکا و خاورمیانه (USMEP) در شورای روابط خارجی و مدیر اجرایی سابق کنگره یهودیان آمریکا در ۲۶ آوریل ۲۰۰۷ در *[[فایننشال تایمز]]* نوشت:

ایان بلک ، سردبیر خاورمیانه *[[گاردین]]* ، در ۱۸ اکتبر ۲۰۰۸ نوشت:

جاناتان فریدلند، همچنین از *گاردین*، در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸۰ نوشت:

روزی که قرار بود ابتکار صلح عرب در سال ۲۰۰۷ دوباره در اتحادیه عرب تصویب شود دونالد مکینتایر در *[[ایندیپندنت]]* نوشت:

گروه تحقیقاتی آکسفورد جلسه‌ای را در اکتبر ۲۰۰۸ ترتیب داد که سیاست‌گذاران و تحلیلگران ارشد در آن حضور داشتند تا در مورد ابتکار صلح عربی بحث کنند. گزارشی در نوامبر ۲۰۰۸ به منظور جمع‌بندی یافته‌های جلسه منتشر شد که شامل موارد زیر بود:

در ۲۶ مارس ۲۰۱۲ در آستانه دهمین سالگرد ابتکار صلح، آکیوا الدار از روزننامه *[[هاآرتس|هاآرتص]]* نوشت که ناکامی اسرائیل در ارائه یک پاسخ مناسب به پیشنهاد اعراب بخشی از «بدترین فرصت از دست رفته» اسرائیل است. 

### حق بازگشت
ابتکار صلح عربی که در اجلاس سران عرب در بیروت در مارس ۲۰۰۲ به تصویب رسید اصولی را برای توافق در مناقشه اسرائیل و اعراب ارائه کرد و به مشکل پناهندگان فلسطینی اشاره کرد. بخش مربوطه در تصمیمات خود در این مورد مقرر داشته است: «باید توافق کرد که راه حلی عادلانه و مورد موافقت برای مشکل آوارگان فلسطینی مطابق با قطعنامه ۱۹۴ پیدا شود» و «رد همه اشکال بازگشت فلسطینی‌ها که با شرایط ویژه کشورهای میزبان عرب در تضاد است.» 

مرکز روابط عمومی اورشلیم می گوید که با رد کردن «حق بازگشت به میهن» (توطین به عربی) یا اسکان مجدد پناهندگان در هر کشور عربی، ابتکار صلح عربی اساساً هر پناهنده‌ای را مجبور می‌کند که تنها گزینه‌اش رفتن به خود اسرائیل باشد. به گفته همین مرکز، کشورهای عربی در این مورد در بیانیه نهایی که همراه با ابتکارشان صادر شده، زبان صریح‌تری استفاده کرده‌اند و این ابتکار هر گونه راه حلی را که شامل "اسکان مجدد فلسطینی‌ها خارج از خانه‌هایشان" باشد، رد کرده است. به نظر مرکز امور عمومی اورشلیم، این بدان معناست که ابتکار صلح عربی با نگه‌داشتن هر گونه جمعیت پناهنده فلسطینی در لبنان، سوریه یا اردن مخالف است؛ همچنین تصور نمی‌کند که پناهندگان فلسطینی در یک دولت فلسطینی در کرانه باختری و غزه اسکان مجدد یابند.

## وضعیت فعلی
اردن و مصر به‌عنوان نمایندگان اتحادیه عرب برای دیدار با رهبران اسرائیل و ترویج ابتکار انتخاب شدند. این کشورها به‌خاطر این انتخاب شدند که مصر و اردن تنها کشورهای عربی هستند که روابط دیپلماتیک با اسرائیل دارند. وزیر امور خارجه اردن عبدالله خطیب وزیر امور خارجه اردن و احمد ابوالغیط وزیر امور خارجه مصر با ایهود اولمرت نخست وزیر سابق اسرائیل، تزیپی لیونی وزیر امور خارجه و ایهود باراک وزیر دفاع در ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۷ در اورشلیم دیدار کردند که برای نخستین بار بود که اسرائیل با یک مقام رسمی از اتحادیه عرب را پذیرفت.     

اتحادیه عرب همچنین نامه‌ای رسمی به اوباما رئیس جمهور منتخب فرستاد که توسط شاهزاده سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان امضا و از طریق یک دستیار به اوباما تحویل داده شد. سخنگوی اتحادیه عرب توضیح داد:

در نوامبر ۲۰۰۸ *[[ساندی تایمز]]* گزارش داد که باراک اوباما رئیس جمهور منتخب ایالات متحده، قصد دارد از این طرح حمایت کند و به محمود عباس در جریان سفر ژوئیه ۲۰۰۸ خود به خاورمیانه گفت: «اسرائیلی ها دیوانه خواهند بود که این طرح را نپذیرند. صلح را با جهان اسلام از اندونزی تا مراکش به آنها بدهید."  اوباما پس از اینکه رئیس‌جمهور شد به *العربیه* گفت: «شاید با برخی جنبه‌های این پیشنهاد موافق نباشم ولی نیاز به شجاعت زیادی داشت... که چیزی به این اندازه مهم مطرح شود.» 

جورج میچل فرستاده ویژه ایالات متحده در خاورمیانه، در مارس ۲۰۰۹ اعلام کرد که دولت اوباما قصد دارد این ابتکار را در سیاست خاورمیانه‌ای خود "ادغام" کند. 

همچنین در مارس ۲۰۰۹ گزارش شده بود که وزارت امور خارجه ایالات متحده در حال آماده‌سازی طرحی برای بازاریابی ابتکار عمل به اسرائیلی‌ها است و سندی را منتشر خواهد کرد که به نکات مثبتی که کشورهای عربی تحت این ابتکار عمل توافق کرده‌اند، اشاره می‌کند. این گزارش مشخص کرد که هدف این است که "ابتکار صلح عربی را به جزئیات آن تقسیم کنیم و آن را به عنوان یک چارچوب صرفاً نظری رها نکنیم."

در ۶ مه ۲۰۰۹ *روزنامه عربی‌زبان القدس العربی* لندن گزارش داد که بنا به درخواست رئیس جمهور ایالات متحده باراک اوباما، اتحادیه عرب در حال حاضر در حال تجدید نظر در ابتکار عمل است تا اسرائیل را به پذیرش آن تشویق کند. برای موافقت با آن بازنگری‌های جدید شامل غیرنظامی‌کردن دولت آینده فلسطین و همچنین سلب حق بازگشت فلسطینیان به اسرائیل است. بر اساس این اصلاحات بخشی از آوارگان به کشور آینده فلسطین منتقل می‌شوند و بقیه در سایر کشورهای عربی تابعیت خواهند شد. 

در ۳۰ آوریل ۲۰۱۳ اتحادیه عرب مجدداً ابتکار صلح عربی را با شرایط به‌روزشده تأیید کرد که توافقنامه صلح اسرائیل و فلسطین باید بر اساس راه‌حل دو کشور بر اساس مرزهای ۴ ژوئن ۱۹۶۷ باشد و امکان مبادله‌های زمینی جزئی بین سرزمین‌های با ارزش برابر و مورد توافق دوجانبه بین اسرائیل و فلسطین در آن وجود داشت. 

فلسطین‌ ها از توافق صلح اسرائیل-امارات متحده عربی و توافق عادی‌سازی روابط بحرین-اسرائیل که در سپتامبر ۲۰۲۰ امضا شد انتقاد کرده‌اند. زیرا می‌ترسند این اقدامات باعث تضعیف طرح صلح عربی شود و اقدام امارات متحده عربی را «خیانت» تلقی کنند. 

## همچنین ببینید

* صدای مردم (فلسطین)
* چاره دوکشوری

## مراجع

## لینک های خارجی

* 
* 
* The Arab Peace Initiative: Why Now?, Gabrielle Rifkind, *Oxford Research Group*, November, 2008

رده:سیاست خارجی عربستان سعودی
رده:تاریخ یهودیت عربستان سعودی
رده:اتحادیه عرب
رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:تاریخ سرزمین فلسطین
رده:روند صلح اسرائیل-اعراب
رده:پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده