المحرقه

**المحرقه** () روستایی فلسطینی و عرب‌نشین در بخش غزه از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در ۱۴٫۵ کیلومتری خاور شهر غزه قرار داشت. این روستا بر زمینی تپه‌ماهوری در جلگه ساحلی جنوبی فلسطین و بر خمیدگی یک وادی جای گرفته بود. بلندای آن ۱۲۵ متر از سطح دریا و مساحت کل زمین‌هایش ۴٬۸۵۵ دونوم بود که بیشتر آن اموال عمومی به‌شمار می‌رفت و بخش ساخته‌شده آن ۲۹ دونوم و در مالکیت عرب‌ها بود.

المحرقه در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. نیروهای پالماخ در مه ۱۹۴۸ بیشتر ساکنان روستا را بیرون راندند و در اوت همان سال روستا به‌کلی ویران گشت. پس از جنگ، شهرک موشاوِ یاخینی در سال ۱۹۵۰ بر زمین‌های روستا بنیان نهاده شد.

## پیشینه
### دوره بیزانسی و مملوکی
هرچند المحرقه در منابع بیزانسی نامی از آن نیامده، شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که در این دوره مسکون بوده‌است. سفالینه‌های بیزانسی به همراه تکه‌هایی از ستون‌های مرمری و بقایای کف موزاییکی با نقش‌های هندسی در این محل یافت شده‌اند.

در دوره مملوکی (سده‌های سیزدهم تا پانزدهم میلادی) زمین‌ها و مازاد محصولات کشاورزی المحرقه به‌عنوان وقف برای نگهداری قبةالصخره در اورشلیم و مسجد جامع غزه اختصاص داده شد.

### دوره عثمانی
المحرقه در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی ملحق شد. بر پایه یک سجل (فرمان سلطنتی) از سال ۹۴۱ قمری/۱۵۳۵ میلادی، تمام درآمد المحرقه به رباط المنصوری، بیمارستانی در اورشلیم که منصور قلاوون در سال ۱۲۸۲ بنا نهاده بود، اختصاص می‌یافت. در ثبت‌های مالیاتی (دفتر) سال ۱۵۹۶، روستا زیر اداره ناحیه غزه از سنجق غزه قرار داشت و جمعیت آن ۸۳ خانوار مسلمان، برابر با نزدیک به ۴۵۷ تن، برآورد می‌شد. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۲۵ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو، کندوی زنبور عسل و بز می‌پرداختند که مجموع آن ۲۶٬۶۰۰ آقچه بود و همه درآمد به وقف تعلق می‌گرفت.

المحرقه احتمالاً در سده هفدهم یا هجدهم متروک شد؛ زیرا هیچ‌یک از جهانگردان آن دوره از آن یاد نکرده‌اند. با این حال روستا در اواخر دهه ۱۸۷۰ دوباره سکونت یافت.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون آن را با نام  در ناحیه غزه ثبت کرد و یادداشت نمود که «ویران یا متروک» است.

در سال ۱۸۸۳ بررسی فلسطین غربی (صندوق اکتشاف فلسطین) بقایای باستان‌شناختی را در محلی به نام  یافت و آن را «چند سنگ پراکنده و آب‌انبارهای سنگی ویران بر دامنه‌ای» توصیف کرد.

### دوره قیمومت بریتانیا
در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، طرح کلی روستا مستطیل‌شکل بود و همچنان به شکل مستطیلی در راستای جاده‌های منتهی به بزرگراه و روستای کوفخه گسترش می‌یافت.

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت المحرقه ۲۰۴ تن و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۳۵۴ مسلمان در ۸۶ خانه افزایش یافت. منبع عبری جمعیت سرشماری ۱۹۳۱ را نزدیک به ۴۲۲ تن (۳ مسیحی و بقیه مسلمان) ذکر کرده‌است.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت المحرقه به ۵۸۰ تن مسلمان رسیده بود. از مجموع ۴٬۸۵۵ دونوم زمین، ۱۲ دونوم به باغ‌ها و زمین آبی، ۴٬۶۲۲ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۳۹ دونوم زمین ساخته‌شده عمومی بود.

خانه‌های روستا از خشت ساخته شده بود. روستا دارای یک مسجد و یک مدرسه بود؛ مدرسه در سال ۱۹۴۵ گشایش یافت و ۶۰ دانش‌آموز داشت. مسجد، مدرسه و شماری مغازه کوچک هسته مرکزی المحرقه را تشکیل می‌دادند. آب آشامیدنی بیشتر از چاهی به ژرفای ۹۰ متر با آبی اندکی شور تأمین می‌شد و آب باران نیز در چاه‌های کم‌عمق خانگی گردآوری می‌گردید. کشاورزی منبع اصلی درآمد بود و جو مهم‌ترین محصول روستا به‌شمار می‌آمد. انجیر، انگور و بادام نیز کشت می‌شد.

### مالکیت زمین در دوره عثمانی و بریتانیا
بر پایه منبع عبری، بیشتر زمین‌های روستا به نام سلطان عبدالحمید دوم ثبت شده بود. در سال ۱۹۳۲ این زمین‌ها به نام کمیسر عالی بریتانیا به‌عنوان امین دولت فلسطین ثبت گردید، به این دلیل که زمین‌ها از نوع جفتلیک (اراضی دولتی عثمانی) بودند و بر پایه پیمان لوزان به دولت قیمومت منتقل شده بودند. در سال ۱۹۳۴ شاهزاده محمد سلیم، وارث سلطان عبدالحمید دوم، دادخواستی علیه دولت قیمومت مطرح کرد و مدعی شد این زمین‌ها مالکیت شخصی سلطان بوده‌است. وی در دادگاه بخش یافا پیروز شد، اما حکم در مرحله پژوهش‌خواهی لغو گردید و سرانجام در سال ۱۹۴۷ دیوان عالی فلسطین مالکیت دولت را تأیید کرد.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، المحرقه همراه با روستای کوفخه در شب ۲۷ تا ۲۸ مه ۱۹۴۸ هدف یورش تیپ نگب از نیروهای پالماخ قرار گرفت و خبرنگار نیویورک تایمز تصرف رسمی آن را در ۲۹ مه گزارش کرد. به گفته مورخ اسرائیلی بنی موریس، بیشتر ساکنان المحرقه در همان زمان رانده شدند، اما روستا به‌طور کامل ویران و تخلیه نشد تا ۱۶ اوت ۱۹۴۸؛ با آنکه نیروهای اسرائیلی رسماً آتش‌بس دوم را رعایت می‌کردند، موریس می‌نویسد که آن‌ها اقدام به مین‌گذاری و تخریب روستا به «دلایل نظامی» کردند.

پس از جنگ، این منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد و موشاوِ یاخینی در سال ۱۹۵۰ در شمال محل روستا بر زمین‌های آن ساخته شد. شهرک تکوما نیز در سال ۱۹۴۹ تأسیس گردید، هرچند بر زمین‌هایی بنا شد که به شهر غزه تعلق داشت، تنها ۲ کیلومتر غرب محل روستای المحرقه.

## روستا در زمان حاضر
ولید خالدی، مورخ فلسطینی، بقایای روستا را در سال ۱۹۹۲ چنین توصیف کرده‌است:

## جستارهای وابسته
* روستاهای فلسطینی خالی از سکنه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتابشناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به المحرقه خوش آمدید در وبگاه فلسطین در یاد
* المحرقه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده