عملیات ماتاته

**عملیات ماتاته** (، *میوتسا ماتاته*، به‌معنای *عملیات جارو*) یک عملیات تهاجمی هاگانا بود که ده روز پیش از پایان قیمومت بریتانیا بر فلسطین آغاز شد. این عملیات زیرمجموعه‌ای از عملیات یفتاح بود و هدف آن تصرف زمین‌های هموار میان دریاچه طبریه و دریاچه حوله و پاکسازی منطقه از اردوگاه‌های بادیه‌نشینان بود. عملیات توسط یگان‌های پالماخ به فرماندهی ایگال آلون انجام شد.

عملیات ماتاته در ۴ مه ۱۹۴۸ آغاز شد و به تصرف چهار روستا و اخراج ساکنان عرب آنها انجامید. بر پایه منابع سوری، نزدیک به ۲۰۰۰ آواره از مرز گذشتند و وارد سوریه شدند. به گفته ایگال آلون این عملیات پیامد روانی عظیمی بر جمعیت صفد و دره حوله بر جای گذاشت.

## پیشینه
نسخه ۱۹۴۲ «راهنمای فلسطین» انتشارات اشتایماتسکی، ناحیه حوله را چنین توصیف می‌کند:

در گزارشی به ستاد کل هاگانا به تاریخ ۲۲ آوریل ۱۹۴۸، آلون پیشنهاد کرد: «تلاش برای پاکسازی بادیه‌نشینانی که میان رود اردن و جب یوسف و دریاچه طبریه اردو زده‌اند». این منطقه زیستگاه پنج طایفه بادیه‌نشین بود: القدیریه، عرب السمکیه، عرب الصیاد، عرب الشمالنه و الزنغریه. این طایفه‌ها ماه‌ها بود که رفت‌وآمد یهودیان در جاده طبریه–روش‌پینا را مورد آزار و اخلال قرار می‌دادند.

## زمینه تاریخی
در نوامبر ۱۹۴۷، سازمان ملل متحد طرح تقسیم فلسطین را تصویب کرد. بر اساس این طرح، قیمومت بریتانیا بر فلسطین باید جای خود را به دو کشور مستقل یهودی و عربی می‌داد. در پی تنش‌های ناشی از پایان قیمومت، جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا میان یهودیان و اعراب درگرفت. در این بستر، یگان‌های یهودی در چارچوب نقشه دالت پیش از پایان رسمی قیمومت، مناطق کلیدی را که بر پایه تصمیم سازمان ملل به کشور یهودی آینده تعلق داشت تصرف می‌کردند.

## عملیات
دستورهای عملیاتی عبارت بودند از:
# نابودی پایگاه‌های دشمن که رفت‌وآمد یهودیان در جلیل را خرابکاری و مختل می‌کرد
# نابودی نقاط تجمع نیروهای مهاجم از شرق
# اتصال جلیل پایین و جلیل بالا با یک نوار نسبتاً پهن و امن

فرماندهان گروهان‌هایی که به روستاهای الزنغریه و طابغه و منطقه عرب الشمالنه حمله بردند، همچنین دستور داشتند که «ساکنان اخراج شوند و خانه‌ها منفجر گردد»، هرچند عرب‌های دوست و کلیساها «به‌هیچ‌وجه نباید آسیب ببینند».

حمله در ۴ مه ۱۹۴۸ آغاز شد. یورش به الزنغریه با گلوله‌باران خمپاره‌ای آغاز گردید و ساکنان عرب به سوی شرق و به خاک سوریه گریختند. روز بعد، مهندسان رزمی پالماخ به‌طور منظم بیش از ۵۰ خانه را در منطقه منفجر کردند.

دفتر ثبت عملیات یفتاح در تاریخ ۴ مه ثبت کرده‌است: «عملیات طبق نقشه پیش می‌رود و در ساعت ۹ صبح یگان‌ها به اهداف خود رسیدند و در مسیر، همه خانه‌ها را منفجر و همه چادرهای بادیه‌نشینان را به آتش کشیدند.»

بر پایه منبع چکی، فرماندهی حمله اصلی به الزنغریه بر عهده یهوشوع گاویش بود و یگان‌ها از پایگاهی نزدیک روش‌پینا حرکت کردند. گروه دیگری به فرماندهی ییتسحاق حوفی از طابغه آغاز به پیشروی کرد و در طول دره بیکعت هَبِتیحا اردوگاه‌های بادیه‌نشین را ویران ساخت. استثنا طایفه «عرب الحیب» بود که متحد یهودیان بود و در عملیات نظامی با آنها همکاری می‌کرد.

## پیامدها
برقیه‌ای به وزارت خارجه بریتانیا به تاریخ ۴ مه، با استناد به منابع سوری، گزارش داد که ۲۰۰۰ آواره از مرز گذشته‌اند. به گفته ایگال آلون، عملیات جارو «پیامد روانی عظیمی» بر ساکنان صفد و دره حوله در شمال داشت.

روستای الزنغریه به‌طور کامل ویران شد، اما آبادی بادیه‌نشین نزدیک آن به نام توبا دست‌نخورده باقی ماند؛ زیرا طایفه عرب الحیب ساکن آن متحد یهودیان بود. در سال ۱۹۴۸ گروهی از بادیه‌نشینان این طایفه به رهبری شیخ یوسف حسین محمد توبا واحدی به نام «پال‌حیب» تشکیل دادند که به یگان‌های پالماخ وابسته بود. پس از جنگ، توبا با محل روستای سابق الزنغریه ادغام شد و امروزه شهر توبا-زنغریه نام دارد.

## آبادی‌های تصرف‌شده در عملیات ماتاته
آمار جمعیت بر پایه ارقام پایان سال ۱۹۴۴ از *آمار روستاهای ۱۹۴۵ – فهرست جغرافیایی فلسطین* است.

## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 

## جستارهای وابسته
* نکبت (فلسطین)
* جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
* نقشه دالت

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:نبردها و عملیات‌های جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:هاگانا