شکافته شدن مرز مصر و غزه (۲۰۰۸)

**شکافته شدن مرز مصر و غزه (۲۰۰۸)** رویدادی بود که در ۲۳ ژانویه ۲۰۰۸ (۳ بهمن ۱۳۸۶) رخ داد و طی آن شبه‌نظامیان حماس در نوار غزه با انفجاری در نزدیکی گذرگاه مرزی رفح بخشی از دیوار ساخته‌شده در سال ۲۰۰۳ را ویران کردند. سازمان ملل متحد برآورد کرد که نزدیک به نیمی از ۱٫۵ میلیون ساکن نوار غزه از مرز به سوی مصر سرازیر شدند تا مواد غذایی و کالاهای ضروری تهیه کنند. از بیم آنکه شبه‌نظامیان در مصر به سلاح دست یابند، پلیس اسرائیل حالت آماده‌باش خود را افزایش داد.

مصر گذرگاه رفح را در ژوئن ۲۰۰۷ و چند روز پیش از تسلط حماس بر غزه در جریان جنگ داخلی غزه بسته بود. شکافته شدن دیوار در پی محاصره نوار غزه از سوی اسرائیل صورت گرفت که بخشی از آن از همان ژوئن آغاز شده و با کاهش تأمین سوخت در اکتبر ۲۰۰۷ تشدید گردیده بود. محاصره کامل در ۱۷ ژانویه ۲۰۰۸ پس از افزایش حملات موشکی از غزه به اسرائیل آغاز شد. با وجود درخواست اسرائیل برای بسته شدن دوباره مرز، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر به نیروهایش فرمان داد اجازه عبور بدهند تا بحران انسانی کاهش یابد. در پنج روز، ساکنان غزه نزدیک به ۲۵۰ میلیون دلار تنها در شهر عریش هزینه کردند و یازده روز پس از شکافته شدن دیوار، مرز دوباره بسته شد.

## پیش‌زمینه
پس از خروج اسرائیل از نوار غزه در سال ۲۰۰۵ که به حضور ۳۸ ساله اسرائیل در غزه پایان داد، مصر تعهد سپرد در کنترل مرز خود با غزه یاری رساند. کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا توافقی با اسرائیل حاصل کرد که بر اساس آن تشکیلات خودگردان فلسطینی کنترل گذرگاه رفح را زیر نظارت ویدئویی از راه دور اتحادیه اروپا و ناظران اسرائیلی برعهده بگیرد.

پس از پیروزی حماس در انتخابات مجلس قانون‌گذاری فلسطین در ژانویه ۲۰۰۶، تحریم بین‌المللی دیپلماتیک و مالی علیه دولت تازه‌تأسیس حماس آغاز شد. از ژوئن ۲۰۰۶، مجموعه‌ای از نبردها میان تفنگداران فلسطینی و نیروهای دفاعی اسرائیل در جریان درگیری ۲۰۰۶ غزه و اسرائیل درگرفت که در ۲۶ نوامبر با آتش‌بس پایان یافت.

در دسامبر ۲۰۰۶ حماس نبرد برای بیرون راندن فتح را آغاز کرد. صدها حمله موشکی از غزه به اسرائیل با وجود آتش‌بس نوامبر ادامه یافت. در مارس ۲۰۰۷، مجلس قانون‌گذاری فلسطین دولت وحدت ملی تشکیل داد. در ژوئن ۲۰۰۷ حماس کنترل نوار غزه را به‌دست گرفت و مقامات فتح را برکنار کرد. محمود عباس وضعیت اضطراری اعلام کرد و دولت وحدت ملی را در ۱۴ ژوئن منحل ساخت. دولت اسرائیل همه ایست‌بازرسی‌های مرزی خود با غزه را بست و مصر نیز هنگام آغاز درگیری‌های فتح و حماس در ۷ ژوئن مرزش را بست. ناظران اتحادیه اروپا نیز در ۱۴ ژوئن به دلایل امنیتی نظارت خود بر مرز را پایان دادند.

## بحران انسانی

از ژوئن ۲۰۰۷ اسرائیل صادرات خود به غزه را به نُه ماده اساسی محدود کرد. از میان ۹٬۰۰۰ قلم کالایی (شامل مواد غذایی) که پیش از انتخابات ۲۰۰۶ وارد غزه می‌شد، تنها ۲۰ قلم اجازه ورود داشت. در اکتبر ۲۰۰۷ اسرائیل تأمین سوخت نوار غزه را محدود ساخت. حملات موشکی پیاپی به مراکز جمعیتی غیرنظامی اسرائیل مانند سدروت سبب شد دولت اسرائیل در سپتامبر ۲۰۰۷ نوار غزه را «موجودیت خصمانه» اعلام کند و صادرات به غزه را بیشتر محدود سازد.

در دسامبر ۲۰۰۷، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ نیاز به کمک‌های انسانی در سرزمین‌های فلسطینی را تأیید کرد و شرایط زندگی فلسطینیان در نوار غزه را «نگران‌کننده» خواند و از اسرائیل خواست محدودیت‌ها بر ورود کالا به غزه و کرانه باختری را کاهش دهد.

بر اساس بررسی سازمان ملل، تا ژانویه ۲۰۰۸ پیامدهای اقتصادی محاصره به آستانه بحرانی رسیده بود. سرانجام در ۱۷ ژانویه ۲۰۰۸ اسرائیل مرز را به‌طور کامل بست. در ۲۰ ژانویه تنها نیروگاه برق غزه از کار افتاد. مقامات سازمان ملل از اسرائیل خواستند تصمیم خود را بازگرداند و هشدار دادند که نبود کالاهای حیاتی برای ۱٫۴ میلیون فلسطینی بحران انسانی به‌بار خواهد آورد. اسرائیل حماس را متهم کرد که قطعی برق را «ساختگی» نشان می‌دهد و گفت حماس خود زمان آن را برای بهره‌برداری رسانه‌ای تنظیم کرده‌است.

پس از نگرانی‌های گسترده بین‌المللی و هشدار سازمان ملل مبنی بر اینکه کمک‌رسانی برنامه جهانی غذا به نزدیک به ۸۶۰٬۰۰۰ غزّه‌ای ممکن است ظرف چند روز متوقف شود، ایهود باراک وزیر دفاع اسرائیل در ۲۲ ژانویه برای یک روز محدودیت‌ها را کاهش داد و اجازه ورود سوخت نیروگاه و روغن خوراکی به غزه را صادر کرد.

## شکافته شدن دیوار

در ۲۲ ژانویه، پس از آنکه گروهی از تظاهرکنندگان حماس که بیشترشان زن بودند درِ گذرگاه مرزی رفح را به‌زور گشودند و به مصر گریختند، تیراندازی درگرفت.

در شب ۲۳ ژانویه، افراد مسلح چندین انفجار در امتداد دیوار نزدیک گذرگاه ایجاد کردند. فلسطینیان سوار بر خودرو و گاری‌های الاغ یا پیاده از مرز گذشتند تا کالاهای ضروری بخرند. میان ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۷۰۰٬۰۰۰ فلسطینی به مصر رفتند و از فروشگاه‌های بخش مصری رفح و شهر عریش، مرکز استان سینای شمالی، خرید کردند. یکی از نگهبانان امنیتی فلسطینی بعدها به روزنامه تایمز لندن گفت که شبه‌نظامیان ماه‌ها با مشعل‌های برش اکسی‌استیلن پایه دیوار را می‌بریدند.

مصر اجازه ورود فلسطینیان به خاک خود را داد اما به آنها اجازه نداد فراتر از عریش بروند. مصر اعلام کرد که از زور برای بازگرداندن فلسطینیان بهره نخواهد گرفت. حسام زکی سخنگوی وزارت امور خارجه مصر گفت مرز زمانی بسته خواهد شد که همه فلسطینیان بازگشته باشند.

احمد یوسف، مشاور ارشد اسماعیل هنیه نخست‌وزیر غزه، هشدار داد که «دفعه بعد که بحرانی در نوار غزه پیش آید، اسرائیل باید با نیم‌میلیون فلسطینی که به سمت اِرِز راهپیمایی خواهند کرد روبه‌رو شود.» مقامات امنیتی اسرائیل اعلام کردند شبه‌نظامیان از شکاف دیوار برای فرستادن افراد مسلح به سینا با هدف نفوذ به اسرائیل از مرز سینا-اسرائیل بهره گرفته‌اند.

در ۲۵ ژانویه نیروهای امنیتی مصر تقریباً همه نقاط ورود غیرقانونی در امتداد مرز با غزه را مسدود کردند. نیروهای ضدشورش مصری سیم خاردار و حصار توری زنجیره‌ای در طول مرز برپا ساختند. فلسطینیان کوشیدند از حصار عبور کنند و در درگیری‌های پیش‌آمده چندین نفر زخمی شدند. پس از تعمیر حصار، فلسطینیان با بولدوزر حصار تازه را فرو ریختند و دوباره راهی گشودند.

با ورود به پنجمین روز عبور مرزی، پلیس مرزی مصر از ورود غزه‌ای‌ها با خودرو جلوگیری کرد و جاده رفح به عریش را بست. در ۲۸ ژانویه نیروهای امنیتی مصر و شبه‌نظامیان حماس سیم خاردار بر یکی از شکاف‌ها کشیدند و آن را بستند. مرز یازده روز پس از شکافته شدن — جز برای مسافرانی که به خانه بازمی‌گشتند — بسته شد.

## واکنش سازمان ملل
در ۲۴ ژانویه، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد برای پانزدهمین بار در کمتر از دو سال اسرائیل را محکوم کرد. شورا بیانیه‌ای صادر کرد و از اسرائیل خواست عملیات نظامی در غزه را متوقف و مرزها را برای ورود غذا، سوخت و دارو بگشاید. شورا از جامعه بین‌المللی خواست تضمین کند اسرائیل دست از اقداماتش بردارد و این اقدامات را «تنبیه دسته‌جمعی غیرنظامیان فلسطینی که به پیامدهای فاجعه‌بار انسانی و زیست‌محیطی می‌انجامد» خواند.

قطعنامه رسمی توسط سوریه و پاکستان به نمایندگی از سازمان کنفرانس اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه شد اما به توافق نرسید. سی کشور به قطعنامه رأی مثبت دادند، یک کشور (کانادا) مخالفت کرد، ۱۵ کشور رأی ممتنع دادند و یک کشور (گابن) غایب بود. با این حال رأی‌گیری از سوی اسرائیل و ایالات متحده آمریکا تحریم شده بود.

## تلاش‌ها برای حل بحران
در ۲۷ ژانویه، ایهود اولمرت نخست‌وزیر اسرائیل قول داد که اسرائیل دیگر جریان ارسال غذا، دارو و انرژی ضروری به نوار غزه را مختل نخواهد کرد. در همین حال حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر برنامه‌ای برای دیدار جداگانه با نمایندگان حماس و فتح اعلام کرد تا به توافقی تازه دربارهٔ کنترل مرز دست یابند.

در ۳ فوریه، محمود زهار وزیر امور خارجه غزه اعلام کرد حماس و مصر در کنترل مرز بدون نظارت اسرائیل همکاری خواهند کرد و شاید محمود عباس نیز مشارکت داشته باشد. تشکیلات خودگردان فلسطینی گفت مصر پذیرفته‌است توافق مرزی ۲۰۰۵ را بازگرداند که به عباس کنترل گذرگاه رفح را می‌دهد اما حماس را کنار می‌گذارد. اسرائیل از سوی دیگر با کنترل عباس بر هر گذرگاهی مخالفت کرد.

## جستارهای وابسته
* محاصره نوار غزه
* نبرد ۲۰۰۷ غزه
* درگیری اسرائیل و غزه
* جنگ غزه (۲۰۰۸–۲۰۰۹)
* گذرگاه مرزی رفح
* مرز مصر و غزه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در سرزمین‌های فلسطینی

رده:درگیری اسرائیل و غزه
رده:حملات حماس
رده:مصر در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:نوار غزه در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:روابط مصر و اسرائیل
رده:روابط فلسطین و مصر
رده:حقوق بشر در نوار غزه
رده:علم اقتصاد در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:تاریخ اقتصاد مصر
رده:بمب‌گذاری‌های دستگاه انفجاری تعبیه‌شده در مصر
رده:حوادث مرزی
رده:رفح در درگیری اسرائیل و فلسطین