نشست سران بیروت

**نشست سران بیروت** (همچنین شناخته‌شده با نام **چهاردهمین نشست سران اتحادیه عرب**) گردهمایی کشورهای عضو اتحادیه عرب بود که در ۲۷ و ۲۸ مارس ۲۰۰۲ در بیروت، پایتخت لبنان، برای بررسی درگیری اسرائیل و فلسطین برگزار شد. این نشست با غیاب بیش از نیمی از سران کشورهای عربی از جمله یاسر عرفات رهبر فلسطین، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر و عبدالله دوم پادشاه اردن آغاز شد. نیروهای اسرائیلی عرفات را در مقرش در رام‌الله محاصره کرده بودند و از حضور وی در نشست بیروت جلوگیری کردند.

این نشست به‌ویژه به دلیل تصویب ابتکار صلح عربی اهمیت یافت؛ طرحی جامع که صلح فراگیر میان کشورهای عربی و اسرائیل را پیشنهاد می‌کرد. این طرح به اتفاق آرای همه اعضای اتحادیه عرب به تصویب رسید. نشست بیروت همچنین شاهد بهبود نسبی روابط میان عراق و کویت و نیز روابط عربستان سعودی و عراق بود.

نشست بیروت هم‌زمان با کشتار روز پسح در ۲۷ مارس ۲۰۰۲ بود که بزرگ‌ترین عملیات انتحاری در پیشینه درگیری فلسطین و اسرائیل به‌شمار می‌رود.

## زمینه
چهاردهمین نشست سران اتحادیه عرب در شرایطی برگزار شد که تنش‌ها میان اسرائیل و فلسطینیان به اوج خود رسیده بود. یاسر عرفات رهبر فلسطین در مقر خود در رام‌الله تحت حصر خانگی قرار داشت و نیروهای اسرائیلی از خروج او جلوگیری کردند. اسرائیل تضمینی برای بازگشت عرفات در صورت شرکت در نشست ارائه نکرد.

غیبت گسترده سران عرب از ویژگی‌های بارز این نشست بود. افزون بر عرفات، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر و عبدالله دوم پادشاه اردن نیز در این نشست حضور نیافتند.

اتحادیه اروپا نیز با نمایندگی خوزه ماریا آثنار رئیس وقت شورای اروپا در این نشست حضور داشت. اتحادیه اروپا اعلام کرد که ابتکار سعودی را «فرصتی بی‌نظیر برای یافتن راهی برای برون‌رفت از وضعیت کنونی» می‌داند.

## ابتکار صلح عربی

ابتکار صلح عربی طرحی بود که از سوی ولیعهد عبدالله بن عبدالعزیز (نایب‌السلطنه وقت عربستان سعودی) به‌عنوان راه‌حلی بالقوه برای درگیری اسرائیل و فلسطین و درگیری عرب‌ها و اسرائیل مطرح شد. این طرح در ۲۸ مارس ۲۰۰۲ در جریان نشست اتحادیه عرب در بیروت منتشر شد و موافقت اتفاق آرای همه اعضا را به دست آورد.

این ابتکار که طرحی پیشرو تلقی می‌شد، از اسرائیل می‌خواست همه نیروهای خود را از تمامی سرزمین‌های اشغالی از جمله بلندی‌های جولان خارج کند، رسماً «کشور مستقل فلسطین با پایتختی اورشلیم شرقی» را در کرانه باختری و نوار غزه به رسمیت بشناسد و راه‌حلی عادلانه برای مسئله پناهندگان فلسطینی ارائه دهد. در مقابل، کشورهای عربی تأیید می‌کردند که کشور اسرائیل را به رسمیت خواهند شناخت، درگیری عرب و اسرائیل را پایان‌یافته تلقی خواهند کرد و «روابط عادی» با اسرائیل برقرار خواهند ساخت.

### اصول و اهداف
این ابتکار بر دو اصل بنیادین استوار بود:
* اصل «زمین در برابر صلح»
* باور کشورهای عربی به اینکه راه‌حل نظامی نه صلح به ارمغان می‌آورد و نه امنیت طرفین را تأمین می‌کند

اهداف ابتکار عبارت بودند از:
* عقب‌نشینی کامل اسرائیل از همه سرزمین‌های عربی اشغال‌شده از ژوئن ۱۹۶۷
* اجرای قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد
* تشکیل کشور مستقل فلسطین با پایتختی اورشلیم شرقی
* راه‌حلی عادلانه برای مسئله پناهندگان فلسطینی بر پایه بند ۱۱ قطعنامه ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد
* عادی‌سازی روابط در چارچوب صلحی فراگیر

### نقش لبنان و سوریه
لبنان و سوریه برای گنجاندن ارجاع به قطعنامه ۱۹۴ سازمان ملل که بر حق بازگشت فلسطینیان به اسرائیل تأکید دارد تلاش کردند. سرانجام سازشی حاصل شد که طبق آن قطعنامه ذکر شد اما اتحادیه عرب اعلام کرد از هر توافقی میان اسرائیل و فلسطینیان دربارهٔ این مسئله پشتیبانی خواهد کرد.

بخش چهارم طرح به پافشاری لبنان گنجانده شد و نگرانی این کشور را بازتاب می‌داد مبنی بر اینکه حل مسئله پناهندگان نباید به بهای «تعادل جمعیتی» لبنان تمام شود.

## واکنش‌ها
### واکنش اسرائیل
شیمون پرز وزیر امور خارجه اسرائیل از طرح استقبال کرد اما گفت: «جزئیات هر طرح صلحی باید مستقیماً میان اسرائیل و فلسطینیان بحث شود و برای ممکن ساختن این امر، تشکیلات خودگردان فلسطین باید به ترور پایان دهد؛ بیان هولناکی که نمونه‌اش را همین دیشب در نتانیا شاهد بودیم.» این اشاره به کشتار روز پسح بود که شامگاه پیش از آن رخ داده بود و نشست بیروت به آن واکنشی نشان نداده بود.

### واکنش اردن
وزیر امور خارجه اردن اعلام کرد: «ابتکار عربی ارائه‌شده در نشست بیروت، صلحی فراگیر در منطقه را بر پایه فرمول بین‌المللی شناخته‌شده «زمین در برابر صلح» پیشنهاد می‌کند — بازگشت به مرزهای ۴ ژوئن ۱۹۶۷ در ازای روابط عادی و پیمان صلح جمعی.»

### واکنش اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا از طرح صلح سعودی پشتیبانی کرد و آن را «فرصتی بی‌نظیر» خواند.

## دیگر مصوبات نشست
افزون بر ابتکار صلح عربی، نشست قطعنامه‌ای تصویب کرد که «تهدیدهای تجاوز علیه کشورهای عربی به‌ویژه عراق را محکوم و هرگونه حمله به این کشور را کاملاً رد» می‌کرد.

نشست همچنین شاهد بهبود نسبی روابط میان عراق و کویت بود که از زمان تهاجم عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ دچار بحران شده بود.

## دیپلماسی صلح عرب و اسرائیل
* توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹
* پیمان صلح اسرائیل و مصر (۱۹۷۹)
* کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید
* پیمان‌های اسلو (۱۹۹۳)
* پیمان صلح اسرائیل و اردن (۱۹۹۴)
* فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
* فهرست پیشنهادها برای صلح در خاورمیانه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن ابتکار صلح عربی مصوب نشست بیروت
* بیانیه بیروت درباره ابتکار صلح سعودی

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:تلاش برای صلح در خاورمیانه
رده:نشست‌های اتحادیه عرب
رده:لبنان در ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:روابط خارجی لبنان
رده:همایش‌های دیپلماتیک سده ۲۱ (میلادی)
رده:تاریخ بیروت
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۰۲ (میلادی)