دیر ایوب

**دیر ایوب** () روستایی عرب فلسطینی در بخش رمله بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۱۷٫۵ کیلومتری جنوب شرقی رمله و نزدیک به باب‌الواد قرار داشت و در ارتفاع ۳۲۵ متری از سطح دریا بر فراز تپه‌ای کوچک بنا شده بود. نیروهای تیپ گیواتی و تیپ شوا در جریان عملیات نخشون روستا را تصرف کردند. در هنگام حمله، ارتش اردن از روستا دفاع می‌کرد اما بخش عمدهٔ آن ویران شد و تنها چند خانه و گورستان روستا بر جای ماند.

دیر ایوب به دلیل جایگاه راهبردی‌اش در مدخل تنگهٔ باب‌الواد بر سر راه یافا–بیت‌المقدس اهمیت ویژه‌ای داشت. پس از جنگ ۱۹۴۸ و توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹ با اردن، روستا در نوار بی‌طرف بیرون‌مانده لطرون قرار گرفت و سرانجام محوطهٔ آن در بخش جنوب شرقی پارک کانادا جای گرفت.

## پیشینه
در شمال باختری محوطهٔ روستا ناحیه‌ای وجود داشت که بر پایهٔ باور بومیان، آرامگاه پیامبر ایوب ( در کتاب مقدس) در آن جای دارد. بازمانده‌های باستان‌شناختی که بیانگر کشاورزی گسترده‌است از اواخر عصر هلنیستی و آغاز دورهٔ رومی (سدهٔ یکم پیش از میلاد تا سدهٔ یکم میلادی) به دست آمده‌است.

### دورهٔ عثمانی
سرشماری امپراتوری عثمانی در سال ۱۵۹۶ میلادی این روستا را زیرمجموعهٔ *[[ناحیه (تقسیمات اداری)|ناحیه]]* رمله در سنجق غزه ثبت کرد و جمعیت آن ۱۷ خانوار مسلمان با برآورد ۹۴ تن بود. روستاییان مالیات ثابت ۲۵ درصدی بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو و میوه‌ها و نیز بر دارایی‌هایی چون بز، کندو و تاکستان می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۴٬۴۰۰ آقچه بود و یک‌دوازدهم درآمد به وقف تعلق می‌گرفت.

کاروان‌سرایی در کنار روستا بر مسیر بیت‌المقدس خدمت‌رسانی به مسافران می‌کرد.

در سال ۱۸۳۸ این روستا با نام *دیر ایوب* به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در منطقهٔ ابن‌حمار در ناحیهٔ رمله ثبت شد. ویکتور گِرَن در سال ۱۸۶۳ از روستا دیدن کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۳۶ نفر در ۹ خانه گزارش کرد؛ البته این شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۳ گزارش *[[صندوق اکتشاف فلسطین]]* دیر ایوب را دهکده‌ای کوچک بر دامنهٔ تپه‌ای توصیف کرد.

در سال ۱۹۱۷ در جریان نبرد فلسطین در جنگ جهانی نخست، ساکنان روستا به دلیل درگیری‌های ارتش بریتانیا و ارتش عثمانی ناگزیر به مهاجرت شدند اما پس از پایان نبردها بازگشتند.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که دستگاه قیمومت بریتانیا انجام داد، جمعیت دیر ایوب ۲۱۵ تن و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۲۲۹ تن در ۶۶ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.

در سال‌های ۱۹۲۶–۱۹۲۷ حکومت قیمومت بریتانیا تصمیم به جنگل‌کاری ۲۰۰ هکتاری در حاشیهٔ زمین‌های دیر ایوب گرفت. در سال ۱۹۳۸ در جریان شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) بریتانیایی‌ها به‌عنوان مجازات دسته‌جمعی خانه‌های بسیاری از روستا را ویران کردند.

در سال ۱۹۴۱ روستا از بخش اورشلیم به بخش رمله منتقل شد.

بر پایهٔ آمار روستایی ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۳۲۰ مسلمان بود. در فصل کشت ۱۹۴۴/۱۹۴۵ در مجموع ۲٬۷۶۹ دونوم از زمین‌های روستا زیر کشت غلات بود؛ ۱۲۷ دونوم آبیاری می‌شد یا باغ بود که ۱۰ دونوم آن زیتون‌زار بود و ۲۶ دونوم ناحیهٔ ساخته‌شده (شهری) به‌شمار می‌رفت.

در سال ۱۹۴۷ مدرسه‌ای ابتدایی در روستا بنیاد نهاده شد که ۵۱ دانش‌آموز داشت. هزینهٔ ساخت مدرسه از راه حق‌اشتراک عمومی تأمین شد و حقوق آموزگار را خود روستاییان می‌پرداختند.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها

نخستین حملهٔ نیروهای پیش‌ساز نیروهای دفاعی اسرائیل به دیر ایوب در ۲۱ دسامبر ۱۹۴۷ با ۲۵ نفر صورت گرفت. بنا بر گزارش مختار روستا سه خانه بمباران شد اما تلفات جانی گزارش نشد. به گفتهٔ ایلان پاپه، این حمله نمونه‌ای از شیوهٔ «شناسایی خشونت‌آمیز» هاگانا بود: شبانه به روستا یورش می‌بردند، روستاییان را گرد می‌آوردند و تیراندازی می‌کردند؛ در دیر ایوب این حمله به تیراندازی پراکنده به نمای خانه‌ها محدود ماند.

در ۷ فوریه ۱۹۴۸ نیروهای بریتانیایی دو خانه را ویران کردند. روزنامهٔ فلسطینی «فلسطین» به نقل از بیانیهٔ بریتانیا نوشت که از آن خانه‌ها به کاروان‌های یهودی تیراندازی می‌شد.

در جریان عملیات نخشون و پس از آن، روستا چندین بار دست‌به‌دست شد؛ *تاریخ [[هاگانا]]* نشان می‌دهد که روستا سه بار در این دوره تصرف شد.

بنی موریس می‌نویسد دیر ایوب در آوریل ۱۹۴۸ پس از حملهٔ نظامی نیروهای یه‌شو از سکنه تخلیه شد، اما اطلاعات اسرائیل نشان می‌دهد که زنان و کودکان روستا در اواخر اوت ۱۹۴۸ به اعماق کرانهٔ باختری فرستاده شدند.


File:Yalu 1943.jpg|دیر ایوب ۱۹۴۳ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰ (وسط چپ)
File:Yalu 1945.jpg|دیر ایوب ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:CanadaParkCropped.jpg|دیر ایوب و خطوط توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹


بر پایهٔ توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹ با اردن، دیر ایوب در نوار بی‌طرف برآمدگی لطرون قرار گرفت. بر پایهٔ تحلیل‌ها، ۲۸ درصد زمین‌های روستا از جمله جنگل بریتانیایی در سوی اسرائیلی، ۶۳ درصد در نوار بی‌طرف و ۸ درصد در سوی اردنی قرار گرفت. با این حال نیروهای اسرائیلی با زور از بازگشت فلسطینیان به خانه‌هایشان جلوگیری کردند.

با وجود غیرنظامی بودن این منطقه طبق توافقنامه‌های ۱۹۴۹، در ۲ نوامبر ۱۹۵۰ سربازان نیروهای دفاعی اسرائیل سه کودک فلسطینی را در نزدیکی دیر ایوب هدف گلوله قرار دادند که دو تن از آن‌ها جان باختند. علی محمد علی علیان (۱۲ ساله) و خواهرش فخریه محمد علی علیان (۱۰ ساله) از روستای یالو در بستر وادی ایستاده بودند که سربازان به آن‌ها شلیک کردند. بر پایهٔ شهادت شاهدان بزرگسال تنها یک سرباز با مسلسل استن آتش گشود و هیچ‌یک از دیگر سربازان مداخله نکرد.

### پس از ۱۹۶۷
پس از جنگ شش‌روزهٔ ۱۹۶۷ روستاهای همسایه شامل عمواس، یالو و بیت‌نوبا به دست ارتش اسرائیل ویران شدند.

شهرک مِوو حورون که در سال ۱۹۷۰ پایه‌گذاری شد در شمال محوطهٔ روستا جای دارد؛ هیچ شهرکی اسرائیلی بر زمین‌های خود روستا ساخته نشده‌است.

## وضعیت کنونی
محوطهٔ دیر ایوب اکنون در بخش جنوب شرقی پارک کانادا قرار دارد که با بودجهٔ یهودیان کانادایی تأسیس شده‌است. ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ محوطه را چنین توصیف کرد: «زمین پوشیده از آوار است؛ بخش‌هایی از دیوارها با تیرآهن‌ها پیوسته‌اند. بقایای خانه‌ها بر تپه‌ای بلند در جنوب دیده می‌شود. گورستان بر همین تپه در جنوب شرق قرار دارد و بر یکی از سنگ‌قبرها نوشته شده: الحاج محمد علیان طه، درگذشته در ۱۴ محرم ۱۳۵۵ هجری [برابر با ۶ آوریل ۱۹۳۶].» درختان بزرگ سرو، اکالیپتوس، خرنوب و انجیر بر محوطه چیره‌اند و درختان نراد تازه‌کاشت نیز در میان آن‌ها دیده می‌شود. چشمه‌ای در لبهٔ جنوب شرقی محوطه هست و تمام منطقه حصارکشی شده‌است.

شمار بازماندگان ساکنان تخلیه‌شدهٔ ۱۹۴۸ در سال ۱۹۹۸ نزدیک به ۲٬۲۸۰ تن برآورد شده‌است. میدان‌های مین بر جای‌مانده از ارتش اردن که اسرائیل آن‌ها را پاکسازی نکرده از دسترسی به بخش‌هایی از محوطه جلوگیری می‌کند و تنها شماری درخت بادام و زیتون از باغ‌های پیشین بر جای مانده‌است.

تقاطع بزرگ‌راهی شَعَر هَگَی در بزرگ‌راه ۱ اسرائیل بر زمین‌های روستا ساخته شده‌است.

## جستارهای وابسته
* عملیات نخشون
* پارک کانادا
* لطرون
* توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* دیر ایوب در Palestine Remembered
* دیر ایوب در ذاکرات
* دیر ایوب در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین