سامانه‌دندان

**سامانه‌دندان** () یک سرده از پستانداران ایپرزین در سن واساچی (حدود ۵۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) بود. این سرده یکی از چندین پستانداری به‌شمار می‌رفت که در آغاز به‌عنوان نخستین اسب‌ها در نظر گرفته می‌شدند و برای مدت‌ها در سردهٔ *[[کوه‌خرگوش‌دد]]* (که به‌طور عمومی *Eohippus* نامیده می‌شود) طبقه‌بندی شده بودند. این جانوران به اندازهٔ سگ بودند و در ظاهر شاید شبیه پاکا، خرگوش پاتاگونی یا گوزن‌موش به‌نظر می‌رسیدند (هرچند که تک‌سم‌سانان بودند، نه جوندگان یا جفت‌سم‌سانان). گونهٔ تیپ، *S. tapirinus*، از ۲۴ فرد در محلی به نام «جیب کاستیلو» در سازند Huerfano در کلرادو شناخته شده است. این نهشتهٔ به‌خوبی حفظ‌شده به پژوهشگران امکان داده تا جنبه‌هایی از محیط و شیوهٔ زندگی این گونه را بازسازی کنند.

## رده‌بندی
این سرده توسط ادوارد درینکر کوپه در سال ۱۸۷۵ نام‌گذاری شد؛ او دریافت که این جانور با *Hyracotherium* متفاوت و یک تک‌سم‌سانان پایه‌ای است. بعدها گمان می‌رفت که این جانور یک اسب است و به *Hyracotherium* (*Hyracotherium tapirinum*، شامل *H. cristatum* Wortman 1896، و نیز *Orohippus tapirinus*) ارجاع داده شد. یک تحلیل در ۱۹۸۴ نشان داد که این گونه تناسب چندانی با دیگر اعضای *Hyracotherium* ندارد. چنین مطالعاتی آشکار کرد که *Hyracotherium* به یک آرایه زباله‌دان از تک‌سم‌سانان آغازین بدل شده بود؛ بسیاری از گونه‌ها اکنون به سرده‌های دیگر منتقل شده‌اند که روابط دقیقشان هنوز روشن نشده است. *Systemodon* به‌عنوان خویشاوند *Cymbalophus* و یکی از ابتدایی‌ترین تک‌سم‌سانان شناسایی شده است، که آن را بخشی از گروه پایه‌ای می‌سازد که نیای اسب‌ها، کرگدن‌ها، تاپیرها و تندرددان و ریگ‌ددان‌های منقرض‌شده بوده است. اگر *Systemodon* یک تک‌سم‌سانان پایه‌ای باشد، حفظ‌شدگی استثنایی آن نگاهی کمیاب به ویژگی‌های اولیهٔ رفتاری و کالبدی یک گروه بزرگ از پستانداران به دست می‌دهد.

سه گونهٔ دیگر پیش‌تر به این سرده نسبت داده شده بودند: *S. semihians*, *S. protapirinus* و *S. primaevus*. نخستین مورد به *Cardiolophus* منتقل شده و دومی و سومی تحت عنوان *Hyracotherium protapirinus* یکسان‌سازی شده‌اند.

## دیرین‌زیست‌شناسی
*S. tapirinus* در جنگل‌های تکه‌تکه و نزدیک رودخانه‌ها می‌زیست، محیطی که آن را با گونه‌ای کوچک‌تر از تک‌سم‌سانان یعنی *[[پگاه‌اسب]]* شریک بود. دیگر ساکنان این محیط شامل آداپیس‌نماسانان شبیه لمورها و تارسیرها و گوشت‌دندان‌سانان شکارگر بودند. تحلیل دندان‌ها و گردهٔ فسیلی نشان می‌دهد که هرچند *Systemodon* دندان‌های آسیا با تاج بلند برای جویدن علف نداشت، اما بر خلاف فرض رایج دربارهٔ تک‌سم‌سانان آغازین، گیاهان جنگلی را نمی‌خورد بلکه از گیاه گل‌ده و گل‌ها در مناطق باز تغذیه می‌کرد. هر دو جنس نر و ماده دندان‌های نیش بزرگ‌شده داشتند. فسیل‌ها دو گروه سایزی مشخص از بالغ‌ها را نشان می‌دهند که بیانگر دوریختی جنسی است: جمجمهٔ نرها حدود ۱۵٪ بزرگ‌تر از ماده‌ها و دندان‌های نیش آن‌ها ۴۰٪ بزرگ‌تر بوده است. حضور این سرده همزمان با دوره‌ای از خنک‌تر و خشک‌تر شدن بود که طی آن جنگل‌های بستهٔ گرمسیری بیشینه گرمایی پالئوسن-ائوسن جای خود را به محیط‌های بازتر و تازه‌ای شبیه به جنگل‌های پارکی و ساواناهای امروزی دادند. بر پایهٔ مقایسه با کالبدشناسی و عادات سم‌داران زنده، به احتمال زیاد *Systemodon* در گروه‌های ماده زندگی می‌کرده است، به‌صورت گله‌ای برای حفاظت در برابر شکارچیان در فضاهای باز یا برای بهره‌برداری بهتر از لکه‌های محلی غذا در محیط‌های ترکیبی. نرهای در سن اوج احتمالاً برای زندگی در این گروه‌ها با هم رقابت می‌کرده‌اند و از دندان‌های نیش خود در نبردهای آیینی یا نمایش‌ها استفاده می‌کرده‌اند.

## منابع

* 

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ادوارد درینکر کوپه
رده:پستانداران ائوسن آمریکای شمالی