کنترل‌کنندهٔ پرواز

**کنترل‌کنندهٔ پرواز**  به کارکنانی گفته می‌شود که با حضور در مراکز کنترل مأموریت به انجام پروازهای فضایی کمک می‌کنند. این مراکز شامل مرکز کنترل مأموریت کریستوفر سی. کرافت جونیور متعلق به ناسا و مرکز کنترل آژانس فضایی اروپا متعلق به آژانس فضایی اروپا می‌شوند. کنترل‌کنندگان پرواز با استفاده از رایانه‌ها و فناوری دورسنجی جنبه‌های فنی گوناگون یک مأموریت فضایی را به‌صورت بی‌درنگ پایش می‌کنند.

هر کنترل‌کننده متخصص حوزه‌ای خاص است و پیوسته با کارشناسان دیگر در «اتاق پشتیبان» در ارتباط است. مدیر پرواز که رهبری تیم کنترل‌کنندگان را بر عهده دارد، بر فعالیت‌های همهٔ اعضای تیم نظارت می‌کند و مسئولیت نهایی موفقیت و ایمنی مأموریت را بر دوش دارد. وظایف کنترل‌کنندگان پرواز در طول تاریخ پروازهای فضایی دگرگون شده و همچنان در حال تحول است.

## کنترل‌کنندگان پرواز ناسا
### اتاق کنترل

سالنی که کنترل‌کنندگان پرواز در آن کار می‌کنند پیش‌تر «اتاق کنترل عملیات مأموریت» (MOCR) نامیده می‌شد و اکنون «اتاق کنترل پرواز» (FCR) خوانده می‌شود. کنترل‌کنندگان متخصصان سامانه‌های فردی هستند و در حوزهٔ مسئولیت خود به مدیر پرواز توصیه‌هایی ارائه می‌دهند. هر کنترل‌کننده می‌تواند در صورت لزوم درخواست لغو پرواز بدهد.

پیش از هر رویداد مهم، مدیر پرواز از همهٔ کنترل‌کنندگان نظرخواهی می‌کند و هر یک تصمیم «ادامه» (Go) یا «توقف» (No Go) خود را اعلام می‌کنند؛ این رویه به «بررسی وضعیت پرتاب» معروف است. شکل دیگری از این رویه «ماندن/نماندن» (Stay/No Stay) است که پس از انجام یک مانور و رسیدن فضاپیما به موقعیت نسبی جدید اجرا می‌شود.

### اتاق پشتیبان و اتاق ارزیابی مأموریت
کنترل‌کنندگان اتاق اصلی (FCR) از سوی تیم‌هایی در «اتاق پشتیبان» حمایت می‌شوند. این اتاق پیش‌تر «اتاق پشتیبانی کارکنان» (SSR) نام داشت و اکنون «اتاق پشتیبانی چندمنظوره» (MPSR) خوانده می‌شود. کنترل‌کنندگان اتاق پشتیبان مسئول جزئیات سامانه‌های خود هستند و توصیه‌هایی برای اقدامات لازم ارائه می‌دهند. در زنجیرهٔ فرماندهی مرکز کنترل، اطلاعات و توصیه‌ها از اتاق پشتیبان به اتاق اصلی و سپس به مدیر پرواز و درنهایت به خدمهٔ فضاپیما جریان می‌یابد.

افزون بر این، تیم‌های مهندسی و تحلیلگران در بخش‌های دیگر ساختمان یا مراکز دوردست نیز از کنترل‌کنندگان پشتیبانی می‌کنند. این تیم‌ها که پیش‌تر در «اتاق یکپارچه‌سازی عملیات مأموریت» (MOIR) مستقر بودند، اکنون در «اتاق ارزیابی مأموریت» (MER) فعالیت دارند و داده‌های تفصیلی و سوابق لازم برای حل مسائل بلندمدت را فراهم می‌آورند.

### مأموریت‌های بدون سرنشین
مأموریت‌های بدون سرنشین آمریکا نیز کنترل‌کنندهٔ پرواز دارند اما از سازمان‌های جداگانه مدیریت می‌شوند: آزمایشگاه پیش‌رانش جت یا آزمایشگاه فیزیک کاربردی دانشگاه جانز هاپکینز برای مأموریت‌های فضای ژرف و مرکز پروازهای فضایی گادرد برای مأموریت‌های نزدیک زمین.

### شناسهٔ تماس
هر کنترل‌کنندهٔ پرواز دارای شناسهٔ تماس منحصربه‌فردی است که وظایف آن جایگاه را توصیف می‌کند. این شناسه به کنسول اشاره دارد نه صرفاً به شخص، زیرا مأموریت‌ها به‌صورت شبانه‌روزی مدیریت می‌شوند و با هر نوبت‌کاری فرد دیگری مسئولیت کنسول را بر عهده می‌گیرد.

## مسئولیت‌ها و رویدادهای تاریخی
کنترل‌کنندگان پرواز مسئول موفقیت مأموریت و حفظ جان فضانوردان هستند. منشور کنترل‌کنندگان پرواز تصریح می‌کند که آنان باید همواره آگاه باشند که «ممکن است ناگهان و بی‌خبر در موقعیتی قرار بگیرند که عملکردشان پیامدهای سرنوشت‌ساز داشته باشد.» نمونه‌هایی از اقدامات برجستهٔ کنترل‌کنندگان عبارت‌اند از:
* در مأموریت آپولو ۱۱ رایانهٔ ماه‌نشین به‌دلیل فراموش‌شدن خاموش‌کردن رادار طبقهٔ بالا دچار اضافه‌بار شد. افسر هدایت استیو بیلز تنها چند ثانیه فرصت داشت تا تصمیم بگیرد آیا فرود ایمن است یا مأموریت باید لغو شود. او با اتکا به کارشناسان اتاق پشتیبان فرمان «ادامه» را صادر کرد و مدیر پرواز جین کرانتس آن را پذیرفت. بیلز بعدها برای نقشش در این مأموریت از سوی رئیس‌جمهور ریچارد نیکسون جایزهٔ دستاورد گروهی ناسا را دریافت کرد.
* در هنگام پرتاب آپولو ۱۲ موشک ساترن ۵ مورد اصابت صاعقه قرار گرفت و تمام سامانه‌های دورسنجی و بسیاری از سامانه‌های محفظهٔ فرمان از کار افتادند. ثانیه‌هایی پیش از لغو مأموریت، کنترل‌کنندهٔ سامانهٔ EECOM به‌نام جان ارون تشخیص داد که تغییر به توزیع برق پشتیبان مشکل را آشکار خواهد ساخت.
* در مأموریت اس‌تی‌اس-۵۱-اف یکی از موتورهای اصلی شاتل فضایی هنگام صعود از کار افتاد. سپس نشانه‌هایی از خرابی موتور دوم دریافت شد که می‌توانست به لغو مأموریت و احتمالاً از دست رفتن شاتل منجر شود. جنی هاوارد اشتاین، افسر بوستر، تشخیص داد که خوانش‌های غیرعادی موتور دوم ناشی از خطای حسگر است نه خرابی واقعی و با دستور او خدمه حسگر معیوب را غیرفعال کردند.

## جایگاه‌های رایج کنترل پرواز

جایگاه‌های کنترل پرواز در تیم‌های مختلف یکسان هستند، هرچند افراد ممکن است متفاوت باشند.

### مدیر پرواز

مدیر پرواز (FLIGHT) رهبری تیم کنترل پرواز را بر عهده دارد و مسئولیت عملیاتی کلی مأموریت و همهٔ تصمیم‌های مرتبط با ایمنی و سرعت اجرای پرواز را دارد. مدیر پرواز از طریق کانال‌های ارتباطی داخلی (لوپ) پیوسته با سایر کنترل‌کنندگان در ارتباط کلامی است.

### مدیریت عملیات پرواز
نمایندهٔ مدیریت ارشد در مرکز فضایی جانسون است و به مدیر پرواز در تصمیم‌هایی که پیامد ایمنی ندارند ولی بُعد هزینه‌ای یا افکار عمومی دارند کمک می‌کند. مدیریت عملیات پرواز نمی‌تواند تصمیم مدیر پرواز را در طول مأموریت نقض کند.

### ارتباط‌دهندهٔ فضاپیما (CAPCOM)
به‌طور معمول تنها ارتباط‌دهندهٔ فضاپیما مستقیماً با خدمهٔ یک پرواز سرنشین‌دار گفت‌وگو می‌کند. این مخفف از دوران برنامه فضایی مرکوری باقی مانده‌است که فضاپیما «کپسول» نامیده می‌شد. ناسا لازم دانست همهٔ ارتباطات با فضانوردان از یک‌نفر عبور کند. این نقش که نخست «ارتباط‌دهندهٔ کپسول» نام گرفت، معمولاً توسط فضانورد دیگری ایفا می‌شد زیرا ناسا باور داشت فضانورد بهتر می‌تواند وضعیت درون فضاپیما را درک کند.

در مأموریت‌های بلندمدت بیش از یک CAPCOM وجود دارد که هر یک به نوبت‌کاری متفاوتی اختصاص دارد. پس از انتقال کنترل پروازهای فضایی آمریکا به مرکز فضایی جانسون در اوایل دههٔ ۱۹۶۰، هر CAPCOM از شناسه تماس رادیویی «هیوستون» استفاده می‌کرد. پژوهشگران مرکز ایمز ناسا نیز آزمایش‌هایی دربارهٔ خودکارسازی نقش CAPCOM با استفاده از رایانه برای مأموریت‌های احتمالی سرنشین‌دار به مریخ انجام داده‌اند.

### پزشک پرواز
پزشک پرواز (SURGEON) همهٔ فعالیت‌های پزشکی مأموریت را هدایت می‌کند، سلامت خدمه را از طریق دورسنجی پایش می‌کند و به مدیر پرواز مشاوره می‌دهد. کانال ارتباطی محرمانه‌ای میان فضانوردان و پزشک پرواز برای رعایت محرمانگی پزشک–بیمار برقرار است.

### افسر روابط عمومی (PAO)
افسر روابط عمومی تفسیر مأموریت را در اختیار رسانه‌ها و مردم قرار می‌دهد و مکالمات هوا-به-زمین و عملیات کنترل پرواز را توضیح می‌دهد. فرد ایفاگر این نقش گاه «صدای مرکز کنترل مأموریت» نامیده می‌شود.

### دیگر جایگاه‌ها
برخی دیگر از جایگاه‌های مهم کنترل پرواز در ناسا عبارت‌اند از:
* مهندس پیشرانش (BOOSTER)
* افسر کنترل (CONTROL)
* مدیر برق، محیط و مواد مصرفی (EECOM)
* افسر فعالیت‌های پرواز (FAO)
* افسر دینامیک پرواز (FIDO)
* افسر هدایت (GUIDO)
* مهندس هدایت، ناوبری و کنترل (GNC)
* افسر ابزاردقیق و ارتباطات (INCO)
* افسر شبکهٔ زمینی (NETWORK)
* افسر بازگشت (RETRO)
* مهندس سامانه‌های پردازش داده (DPS)
* افسر فعالیت برون‌خودرویی (EVA)

## مراکز فضایی و کنترل مأموریت

مراکز مهم کنترل و پرتاب فضایی در جهان عبارت‌اند از:
* پایگاه فضایی بایکونور — مرکز پرتاب روسکوسموس در بایکونور، قزاقستان
* مرکز فرماندهی هوافضایی پکن — مرکز کنترل مأموریت سازمان ملی فضایی چین در پکن
* مرکز کنترل مأموریت کریستوفر سی. کرافت جونیور — مرکز کنترل ناسا در هیوستون
* مرکز فضایی جان اچ. چپمن — مرکز کنترل رباتیک آژانس فضایی کانادا در لانگوی، کبک
* مرکز کنترل آژانس فضایی اروپا — در دارمشتات، آلمان
* مرکز عملیات فضایی آلمان — متعلق به مرکز هوافضای آلمان در اوبرپفافنهوفن
* پایگاه فضایی گویان — مرکز پرتاب آژانس فضایی اروپا در کورو، گویان فرانسه
* مرکز فضایی جانسون — مرکز کنترل ناسا در هیوستون، تگزاس
* مرکز فضایی کندی — مرکز پرتاب ناسا در دماغه کاناورال، فلوریدا
* مرکز عملیات بار فضایی — در مرکز پروازهای فضایی مارشال، هانتسویل، آلاباما
* مرکز کنترل مأموریت آرکاآ — مرکز کنترل روسکوسموس در نزدیکی مسکو
* مرکز فضایی تانیگاشیما — مرکز پرتاب آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن در ژاپن
* مرکز فضایی تسوکوبا — مرکز کنترل مأموریت آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن

## منابع

### منابع کتابی
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ایستگاه فضایی زنده!

رده:کارکنان ناسا
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده