شاهزاده‌نشین ساموس

**شاهزاده‌نشین ساموس** (یونانی: Ηγεμονία της Σάμου، *Igemonía tis Sámou*) از سال ۱۸۳۴ تا ۱۹۱۲ یک ایالت خودگردان خراجگزار امپراتوری عثمانی بود. جزیره ساموس از سال ۱۸۲۱ در جنگ استقلال یونان شرکت کرده بود و با موفقیت در برابر چندین تلاش uelhkd و مصر برای اشغال آن مقاومت کرد، اما در مرزهای دولت تازه استقلال‌یافته یونان قرار نداشت. در عوض، از سال ۱۸۳۴ به این جزیره به عنوان یک ایالت نیمه‌مستقل، خودمختاری اعطا شد.

## تاریخچه
در طول جنگ استقلال یونان، ساموس بخش قابل توجهی را به خود اختصاص داد و دولت خودمختار خود را تحت رهبری لیکورگوس لوگوتتیس تشکیل داد. در تنگه بین جزیره و کوه میکال بود که کنستانتینوس کاناریس، در حضور ارتشی که برای حمله به جزیره گرد هم آمده بود، یک ناوچه ترکی را آتش زد و منفجر کرد، موفقیتی که منجر به رها کردن این اقدام شد و ساموس تا پایان جنگ خود را حفظ کرد. در پایان صلح، جزیره دوباره به ترک‌ها تحویل داده شد، اما از سال ۱۸۳۵ موقعیت فوق‌العاده‌ای داشته است، در واقع خودگردان بود، اگرچه خراجگزار امپراتوری ترکیه بود و توسط یک فرماندار یونانی که توسط پورت عالی منصوب شده بود، اداره می‌شد که عنوان «شاهزاده ساموس» را داشت، اما توسط یک شورا و مجلس یونانی حمایت و کنترل می‌شد.

پایتخت باستانی که نام جزیره را بر خود داشت، در ساحل جنوبی در تیگانی امروزی، درست روبروی دماغه میکاله واقع شده بود. خود شهر در مجاورت دریا قرار داشت و دارای یک بندر مصنوعی بزرگ بود که بقایای آن هنوز قابل مشاهده است، همان‌طور که دیوارهای باستانی که قله تپه‌ای را که بلافاصله بالای آن قرار دارد احاطه کرده بودند و اکنون نام آستیپالایا را بر خود دارد، دیده می‌شوند. این شهر، آکروپولیس شهر باستانی را تشکیل می‌داد که در دوران شکوفایی خود دامنه‌های کوه آمپلوس را تا ساحل پوشانده بود. قناتی که توسط پلیکرات از میان تپه بریده شده بود، هنوز هم قابل مشاهده است. از این شهر، جاده‌ای مستقیماً به معبد مشهور هرا منتهی می‌شد که در نزدیکی ساحل قرار داشت، جایی که محل آن هنوز با یک ستون مشخص شده است، اما حتی آن ستون هم پایتخت خود را از دست داده است. این قطعه که به دماغه مجاور نام کاپو کولونا داده است، تنها چیزی است که از معبدی که هرودوت آن را بزرگ‌ترین معبدی که تا به حال دیده بود، ستوده و از نظر شکوه و شهرت با معبد دیانا در افسس رقابت می‌کرد، باقی مانده است. اگرچه بخش کمی از معبد باقی مانده است، نقشه آن مشخص شده و ابعاد آن کاملاً تأییدکننده ادعای هرودوت است، در مقایسه با سایر معابد یونانی موجود در زمان او، هرچند که بعدها معبد بعدی در افسس از آن پیشی گرفت.

پایتخت مدرن جزیره، تا اوایل قرن بیستم، در مکانی به نام خورا، حدود ۲ مایل (۳٫۲ کیلومتر) از دریا و از محل شهر باستانی بود؛ اما از زمان تغییر در وضعیت سیاسی ساموس، پایتخت به واتی، واقع در بالای خلیجی عمیق در ساحل شمالی، منتقل شده است که به اقامتگاه شاهزاده و مقر حکومت تبدیل شده است. در اینجا شهری جدید، خوش‌ساخت و آسفالت شده، با بندرگاهی مناسب، رشد کرده است.

ساموس در دوران باستان به عنوان زادگاه فیثاغورث مورد احترام بود. نام و تصویر او بر روی سکه‌های شهر امپراتوری یافت می‌شود. همچنین در تاریخ هنر نیز برجسته بوده است، زیرا در دوران اولیه مکتبی از مجسمه‌سازان را پرورش داده است که با روکوس و تئودوروس آغاز می‌شود، کسانی که گفته می‌شود هنر ریخته‌گری مجسمه‌های برنزی را اختراع کرده‌اند. روکوس همچنین معمار معبد هرا بود. گلدان‌های ساموس از جمله شاخص‌ترین محصولات سفالگری ایونی در قرن ششم هستند. نام ظروف سامی، که اغلب به نوعی سفال قرمز رنگ که در هر کجا که سکونتگاه‌های رومی وجود دارد یافت می‌شود، داده می‌شود، هیچ ارزش علمی ندارد. این نام از عبارتی در پلینی گرفته شده است، یکی دیگر از مجسمه‌سازان مشهور سامی، فیثاغورث بود که به رگیوم مهاجرت کرد.

نویسندگان مقاله «ساموس» در *دایرةالمعارف بریتانیکا* ویرایش یازدهم، رونق این جزیره در سال ۱۹۱۱ را گواه خردمندی این ترتیب نیمه‌مستقل می‌دانستند. کالای صادراتی اصلی آن شراب است که در دوران باستان مورد توجه قرار می‌گرفت و هنوز هم در شام از شهرت بالایی برخوردار است. همچنین ابریشم، روغن، کشمش و سایر میوه‌های خشک صادر می‌کند. جمعیت در سال ۱۹۰۰ حدود ۵۴۸۳۰ نفر بود، بدون احتساب ۱۵۰۰۰ سامیایی که در نزدیکی سرزمین اصلی زندگی می‌کردند. دین غالب ارتدکس یونانی بود. منطقه شهری شامل ساموس و ایکاریا می‌شد. در سال ۱۹۰۰، ۶۳۴ خارجی در این جزیره زندگی می‌کردند (۵۲۳ شهروند یونانی، ۱۳ آلمانی، ۲۹ فرانسوی، ۲۸ اتریشی و ۲۴ نفر از ملیت‌های دیگر).

تحریکات طرفداران یونان و واکنش جناح طرفدار خودمختاری منجر به افزایش تنش‌ها شد و در ماه مه ۱۹۰۸، شاهزاده آندریاس کوپاسیس، از ارتش ترکیه درخواست مداخله کرد. شورش‌های متعاقب آن چندین کشته بر جای گذاشت. با شروع جنگ اول بالکان، تمیستوکلیس سوفولیس به همراه گروهی از سامی‌های تبعیدی در جزیره پیاده شد و به سرعت کنترل را به دست گرفت: پادگان عثمانی به آناتولی عقب‌نشینی کرد و در ۲۴ نوامبر ۱۹۱۲، پارلمان جزیره رسماً اتحاد با یونان را اعلام کرد. اتحاد رسماً در ۲ مارس ۱۹۱۳ انجام شد. سوفولیس مدتی به عنوان رئیس دولت موقت ساموس باقی ماند تا آوریل ۱۹۱۴، زمانی که به عنوان فرماندار کل مقدونیه منصوب شد.

## منابع

رده:تاریخ ساموس
رده:یونان عثمانی
رده:تاریخ سیاسی یونان
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۱۲ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۳۴ (میلادی)