پونسالماگین اوچیربات

**پونسالماگین اوچیربات** (؛ ۲۳ ژانویه ۱۹۴۲ – ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵) سیاستمدار مغولستانی بود که به عنوان نخستین رئیس‌جمهور مغولستان از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۷ خدمت کرد. او اولین رئیس‌جمهوری بود که با رأی مستقیم مردم انتخاب شد.

## اوایل زندگی و تحصیلات
اوچیربات در ۲۳ ژانویه ۱۹۴۲ در منطقه تودفتی در استان زاوخان به دنیا آمد. پدرش اهل استان گووی-آلتای بود. او پس از مرگ پدرش در سال ۱۹۴۷، نام مادرش «پونسالما» را به عنوان نام خانوادگی (نام مادری) خود برگزید. او از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۰ در مدارس اولان‌باتور تحصیل کرد و سپس در مدرسه عالی معدن لنینگراد ادامه تحصیل داد و در سال ۱۹۶۵ با مدرک مهندسی معدن فارغ‌التحصیل شد. در همان سال به اولان‌باتور بازگشت و به حزب انقلابی خلق مغولستان پیوست.

در سال ۱۹۶۷، اوچیربات به عنوان مهندس ارشد در معدن زغال‌سنگ شارین‌غول در استان دارخان‌اول منصوب شد و سپس در سال ۱۹۷۲ به سمت معاون وزیر معادن و زمین‌شناسی رسید. در سال ۱۹۷۶، او نماینده خورال بزرگ خلق، عضو کمیته مرکزی حزب انقلابی خلق مغولستان و همزمان به مقام وزیر معادن و زمین‌شناسی ارتقا یافت. در سال ۱۹۸۵، او به ریاست کمیسیون دولتی روابط اقتصادی خارجی منصوب شد و زمانی که این کمیسیون در سال ۱۹۸۷ به وزارتخانه ارتقا یافت، وزیر روابط اقتصادی خارجی و تدارکات شد.

### انقلاب دموکراتیک ۱۹۹۰
اوچیربات در ۲۱ مارس ۱۹۹۰، در پی استعفای جامبین باتمونخ و دیگر رهبران دولت به دنبال انقلاب دموکراتیک ۱۹۹۰، به عنوان رئیس هیئت رئیسه خورال بزرگ خلق (رئیس نمادین کشور) انتخاب شد. او در انتخابات پارلمانی ژوئیه ۱۹۹۰ مجدداً به عضویت خورال بزرگ درآمد و سپس توسط اعضای خورال برای سمت تازه تأسیس رئیس‌جمهور جمهوری خلق مغولستان انتخاب شد. قانون اساسی جدید در سال ۱۹۹۲ نام رسمی کشور را به مغولستان تغییر داد و عنوان رسمی اوچیربات به «رئیس‌جمهور مغولستان و فرمانده کل نیروهای مسلح» تغییر یافت. قانون اساسی جدید همچنین انتخابات ریاست‌جمهوری جدیدی را برای سال بعد (۱۹۹۳) تعیین کرد که نخستین انتخاباتی بود که با رأی مستقیم مردم برگزار می‌شد.

## دوره ریاست‌جمهوری
اگرچه اوچیربات قویاً از سیاست‌های نوسازی سریع ملی و اصلاحات اقتصادی برای جدا کردن کشور از گذشته سوسیالیستی و پذیرش سرمایه‌داری تا سال ۲۰۰۰ حمایت می‌کرد، اما به دلیل انعطاف‌پذیری و تمایل به مصالحه شهرت داشت و قدرت اقناع او به کاهش تنش‌ها و بحران‌های سیاسی در آستانه نخستین انتخابات آزاد در ژوئن ۱۹۹۳ کمک کرد. با این حال، شکاف‌های ایدئولوژیک در حزب انقلابی خلق مغولستان (MPRP) باعث شد رهبری حزب، اوچیربات را به عنوان نامزد ریاست‌جمهوری رد کرده و به جای او لودونگین تودف، سردبیر روزنامه کمونیستی *[[اونن]]* را که تندرو بود، نامزد کند. ائتلافی از احزاب اپوزیسیون، از جمله دموکرات‌های ملی و حزب سوسیال دموکرات، با استفاده از این فرصت، اوچیربات را به عنوان نامزد خود معرفی کردند. در ۶ ژوئن ۱۹۹۳، اوچیربات با کسب ۵۷٫۸ درصد آرا، تودف را قاطعانه شکست داد و به نخستین رئیس‌جمهوری تبدیل شد که با رأی عمومی در مغولستان انتخاب شد.

دوران ریاست‌جمهوری اوچیربات با مجموعه‌ای از بحران‌های سیاسی و اقتصادی همراه بود. تا پایان سال ۱۹۹۳، اوچیربات به یکی از منتقدان سرسخت ناتوانی دولت در رسیدگی به وضعیت بد اقتصادی کشور تبدیل شد. کشور با کمبود مواد غذایی و انرژی و تورم بالا دست و پنجه نرم می‌کرد. اوچیربات دولت را متهم کرد که به تعهدات رفاهی اجتماعی خود عمل نمی‌کند. او همچنین از سرویس‌های اطلاعاتی مغولستان به دلیل ناتوانی در جلوگیری از ظهور جرایم سازمان‌یافته فراملی در مغولستان انتقاد کرد. او بوروکراسی‌های سنگین محلی و مرکزی را مقصر کندی پیشرفت اقتصادی دانست و خواستار کاهش اندازه کلی بوروکراسی و تسریع خصوصی‌سازی دارایی‌های دولتی شد. تا سال ۱۹۹۵ تنها ۱۹٫۲ درصد از اقتصاد خصوصی‌سازی شده بود.

زمانی که در مارس ۱۹۹۴ احزاب اپوزیسیون از پارلمان خارج شدند، اوچیربات علناً خواستار حمایت از حقوق احزاب اقلیت شد و حزب حاکم (MPRP) را متهم کرد که با محدود کردن پوشش خبری پارلمان، از رسانه‌ها به نفع خود سوءاستفاده می‌کند. او همچنین از اصلاحات در قانون انتخابات برای باز کردن فضای انتخابات برای همه احزاب پیش از انتخابات پارلمانی ۱۹۹۶ حمایت کرد. در سال ۱۹۹۴، او فرمانی پارلمانی را که ترویج خط سیریلیک و به تأخیر انداختن معرفی مجدد خط سنتی مغولی را هدف داشت، وتو کرد.

در امور خارجه، اوچیربات خواستار تغییر جهت سیاست خارجی مغولستان برای گسترش همکاری‌های بین‌المللی با همه کشورها، به‌ویژه با دو همسایه قدرتمند مغولستان، چین و روسیه شد. او حمل و استقرار سلاح‌های کشتار جمعی در مغولستان را رد کرد و مغولستان را منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای اعلام نمود. در سال ۱۹۹۴، اوچیربات سفرهای رسمی به جنوب و جنوب شرقی آسیا انجام داد، توافقنامه‌های همکاری با هند و لائوس امضا کرد و کمک‌های مالی از تایلند برای مقابله با بحران کمبود مواد غذایی دریافت کرد. اوچیربات نخستین رهبر مغولستان بود که به‌طور رسمی از ایالات متحده بازدید کرد و همچنین نخستین رئیس دولت مغولستان در ۳۰ سال گذشته بود که به پکن سفر کرد؛ اگرچه روابط با چین در پاییز ۱۹۹۵، زمانی که کارکنان سفارت مغولستان در پکن دستگاه‌های شنود الکترونیکی را کشف کردند که احتمالاً بیش از ۱۰ سال در آنجا کار گذاشته شده بود، دچار تنش شد.

[بندانگشتی|120px|[ناتساگین باگاباندی جانشین اوچیربات]]
### انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۹۹۷
اوچیربات در انتخابات مه ۱۹۹۷ دوباره نامزد شد، اما با نارضایتی عمومی ناشی از نابسامانی‌های اقتصادی حاصل از سرعت بالای اصلاحات مواجه شد. کشور با بیکاری بالا، تورم ۳۰ درصدی، کمبود گسترده مواد غذایی و انرژی و کاهش تولید ناخالص داخلی روبرو بود. بر اساس گزارش بانک جهانی، یک‌سوم جمعیت در فقر زندگی می‌کردند. اوچیربات با کسب تنها ۲۹ درصد آرا، انتخابات را به رئیس حزب انقلابی خلق مغولستان، ناتساگین باگاباندی واگذار کرد که وعده داده بود اصلاحات رادیکال دولت را کندتر کند.

## پس از سیاست
پس از انتخابات، اوچیربات سیاست را ترک کرد و «بنیاد اوچیربات» را تأسیس نمود؛ یک سازمان غیرانتفاعی و غیردولتی که بر کاهش فقر، خودکفایی، محیط زیست و برنامه‌های آموزشی تمرکز داشت. در سال ۲۰۰۰ او مدیر مرکز اکولوژی و توسعه پایدار در دانشگاه علم و صنعت مغولستان شد. در سال ۲۰۰۵ به عضویت دادگاه قانون اساسی مغولستان منصوب و در سال ۲۰۱۰ مجدداً در این سمت ابقا شد.

## زندگی شخصی و مرگ
اوچیربات با شاراو تسولما ازدواج کرده بود و دو فرزند داشت.

اوچیربات در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵ در سن ۸۲ سالگی درگذشت. پس از درگذشت او، رئیس‌جمهور وقت مغولستان، اوخناگین خورلسوخ، با صدور فرمانی روزهای ۲۴ تا ۲۵ ژانویه ۲۰۲۵ را عزای عمومی اعلام کرد.

## جوایز
اوچیربات دریافت‌کننده جوایز و نشان‌های متعددی بود، از جمله: نشان چنگیزخان، نشان ستاره قطبی، مدال افتخار کار، مدال‌های پنجاهمین، شصتمین و هشتادمین سالگرد انقلاب خلق، مدال نیروی نظامی، مدال هشتصدمین سالگرد تأسیس دولت بزرگ مغولستان و مدال بیستمین سالگرد انقلاب دموکراتیک.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:اهالی استان زوخان
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه معدن سن پترزبورگ
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:رئیس‌جمهورهای مغولستان
رده:زادگان ۱۹۴۲ (میلادی)
رده:کمونیسم در مغولستان
رده:وزیران دولت مغولستان