مراقبت‌های بهداشتی در افغانستان

مراقبت‌های بهداشتی در افغانستان پس از دهه‌ها جنگ که تقریباً وجود نداشت، به آرامی در حال بهبود است. در حال حاضر، بیش از ۳۰۰۰ مرکز بهداشتی در سراسر افغانستان وجود دارد. بیش از ۱۷۰۰۰ مرکز بهداشتی در این کشور تأسیس شده است، از جمله اولین بیمارستان جراحی مغز و اعصاب. آخرین گزارش‌ها حاکی از آن است که ۳۸۰۰۰ زن افغان به عنوان ماما کار می‌کنند. از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱، افغانستان شاهد پیشرفت‌هایی در مراقبت‌های بهداشتی بوده است، به طوری که امید به زندگی از ۵۶ به ۶۴ سال افزایش یافته و میزان مرگ و میر مادران ۵۰ درصد کاهش یافته است. ۸۹ درصد از ساکنان شهرها در سال ۲۰۲۱ به آب تمیز دسترسی دارند که نسبت به ۱۶ درصد در سال ۲۰۰۱ افزایش یافته است. با وجود این پیشرفت‌ها، سیستم مراقبت‌های بهداشتی افغانستان در مقایسه با کشورهای همسایه‌اش همچنان ضعیف است.

## بیمارستان‌ها
[بندانگشتی|[بیمارستان نظامی داود خان|بیمارستان داوود خان در کابل، افغانستان]]
در افغانستان بیش از ۱۰۰ بیمارستان دولتی، خصوصی یا تحت مدیریت بین‌المللی وجود دارد. پیشرفته‌ترین خدمات پزشکی در کابل ارائه می‌شود و پس از آن کندر، هرات، مزار شریف و سایر شهرهای بزرگ قرار دارند. مؤسسه پزشکی فرانسه برای کودکان و بیمارستان کودکان ایندرا گاندی در کابل، از جمله بیمارستان‌های پیشرو در زمینه درمان کودکان در کشور هستند. بیمارستان افغان-ژاپن، بیمارستان نظامی داود خان، شفاخانه جمهوریت، بیمارستان جناح و بیمارستان رحمت از مهم‌ترین بیمارستان‌های منطقه کابل به‌شمار می‌روند. بیمارستان آینو مینا با ۳۵۰ تخت و بیمارستان مهمند با ۵۰ تخت در کندر، از مدرن‌ترین بیمارستان‌های بخش جنوبی کشور هستند. بسیاری از افغان‌های ثروتمند برای دریافت خدمات پزشکی پیشرفته‌تر به هند، ایران، قزاقستان، پاکستان، ترکیه، ترکمنستان، امارات متحده عربی، ازبکستان و سایر کشورها سفر می‌کنند.

بیمارستان آموزشی مایوند در دهه ۱۹۶۰ تأسیس شد و برای درمان بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ بیمار در روز طراحی شده بود، اما در سال ۲۰۱۹ اغلب ۱۰۰۰ بیمار در روز در آن بستری می‌شوند.

در نوامبر ۲۰۲۴، وزارت بهداشت افغانستان از ساخت ۳۱۸ بیمارستان خبر داد.

## تاریخچه
بندانگشتی|بخش نوزادان در بیمارستانی در کابل، دهه ۱۹۶۰ میلادی
از نظر اقتصادی، افغان‌ها نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه وضعیت بهتری داشتند. افغانستان تا سال ۱۹۷۸ در مسیر نسبتاً پیشرفته‌ای قرار داشت، اما با وقوع انقلاب ثور، این روند متوقف شد و کشور وارد دوره‌ای طولانی از جنگ و فقر شد. این انقلاب موجب شد تا مرزهای کشور بسته شوند و روابط سیاسی و اقتصادی افغانستان با همسایگان جنوبی و غربی خود، به ویژه پاکستان و ایران، به حالت تعلیق درآید. در چنین شرایطی، بسیاری از افغان‌ها، به‌ویژه اعضای طبقه نخبه که تمایلی به مشارکت در درگیری‌ها نداشتند، کشور را ترک کردند و به کشورهای دیگر مهاجرت کردند تا زندگی‌ای امن‌تر برای خود و خانواده‌هایشان فراهم آورند. بخش قابل توجهی از این مهاجران شامل پزشکان و پرستاران می‌شدند، که نبود آن‌ها خلاء بزرگی در نظام بهداشت و درمان کشور ایجاد کرد. تا سال ۱۹۹۲، زمانی که جنگ داخلی شدیدی در کابل آغاز شد، تقریباً تمامی پزشکان و پرستاران آموزش‌دیده افغانستان به کشورهای دیگر مهاجرت کرده بودند و نظام سلامت کشور در وضعیت بحرانی قرار گرفت. وضعیت افغانستان تا اواخر سال ۲۰۰۱ تغییر کرد، زمانی که سازمان ملل تصمیم به بازسازی کشور و حل مسائل سیاسی و انسانی آن گرفت. این اقدام نقطه آغاز تلاش‌های بین‌المللی برای بازگرداندن ثبات، بازسازی زیرساخت‌ها و بازگرداندن نیروی انسانی متخصص به افغانستان بود، هرچند مسیر بازسازی با چالش‌های فراوان و پیچیده‌ای همراه بود.

در سال ۲۰۰۳، به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت، ۱۱ پزشک و ۱۸ پرستار وجود داشت و سرانه هزینه‌های بهداشتی ۲۸ دلار آمریکا بود. در سال ۲۰۰۴، کشور به ازای هر ۲۷٬۰۰۰ نفر یک مرکز پزشکی داشت و برخی مراکز مسئول رسیدگی به جمعیتی بالغ بر ۳۰۰٬۰۰۰ نفر بودند. برآورد شده بود که یک‌چهارم جمعیت به خدمات بهداشتی دسترسی نداشتند. سازمان‌های بین‌المللی بخش عمده‌ای از مراقبت‌های پزشکی را فراهم می‌کردند. در سال ۲۰۰۶ گزارش شد که حدود ۸۰۰٬۰۰۰ افغان دارای معلولیت هستند. نرخ مرگ و میر نوزادان، کودکان و مادران در افغانستان بالاترین میزان جهان بود و بر اساس برخی برآوردها، تا ۲۷۵ در هر ۱٬۰۰۰ نفر می‌رسید. در مناطق روستایی، از هر شش کودک، یک نفر قبل از پنج سالگی فوت می‌کند. این وضعیت ناشی از بهداشت نامناسب، کمبود آب آشامیدنی کافی و شیوع بیماری‌های عفونی و انگلی مانند مالاریا و اسهال است. سوءتغذیه و کمبود مواد غذایی نیز بسیار رایج است.

## آمار
هزینه‌های پرداختی توسط کاربران یکی از موانع اصلی دسترسی به خدمات بهداشتی بوده است. برای افزایش استفاده از خدمات درمانی، تدابیر مختلفی اتخاذ شده است، از جمله توزیع کارت‌های معافیت برای خانواده‌های بسیار فقیر و خانوارهایی که سرپرست آن‌ها زن است، و همچنین معرفی بیمه درمانی مبتنی بر جامعه.

پس از ممنوعیت دریافت هزینه از کاربران در سطح ملی در سال ۲۰۰۸، یک مطالعه آزمایشی که توسط کنسرسیوم سیستم‌های سلامت آینده انجام شد، افزایش ۴۰۰ درصدی در استفاده از خدماتی را نشان داد که قبلاً برای خدمات و دارو هزینه دریافت می‌کردند. استراتژی دولت برای همکاری با سازمان‌های غیردولتی منجر به افزایش نتایج اولیه سلامت در میان فقرا شده است، و در یک مطالعه اخیر در مورد خدمات مراقبت‌های اولیه، سطوح نسبتاً بالایی از کیفیت مراقبت‌های بهداشتی درک شده توسط مراجعین گزارش شده است.

اثرات جسمی و روانی جنگ به‌طور قابل‌توجهی نیاز به مراقبت‌های پزشکی را افزایش داده است. در سه‌ماهه اول سال ۲۰۱۹، ۳۴ حمله تروریستی به مراکز بهداشتی گزارش شد و دست‌کم ۸۷ مرکز تعطیل شدند. حداقل نه نفر از کارکنان و بیماران کشته شدند.

میانگین حقوق یک پزشک در یک بیمارستان دولتی بین ۶۰۷۲۵ تا ۲۰۵۹۷۵ افغانی (۷۰۰ تا ۲۳۶۷ دلار) در ماه است. اکثر پزشکان این مبلغ را با کار در ساعات غیر اداری در کلینیک‌های خصوصی تکمیل می‌کنند.
[بندانگشتی|مادران و نوزادان در بیمارستانی در [کابل تحت مراقبت‌های بهداشتی قرار دارند.]]
افغانستان در دهه گذشته پیشرفت قابل توجهی در مراقبت‌های بهداشتی مادر و کودک خود داشته است. طبق گزارش آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده (USAID)، میزان مرگ و میر افغانستان از سال ۲۰۰۳ حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است. در سال ۲۰۰۶ گزارش شد که تقریباً ۶۰ درصد از جمعیت در فاصله دو ساعت پیاده‌روی از نزدیکترین مرکز درمانی زندگی می‌کنند.

نرخ مرگ‌ومیر مادران در حال حاضر ۳۹۶ مرگ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ زایمان زنده و نرخ مرگ‌ومیر نوزادان بین ۶۶ تا ۱۱۲٫۸ مرگ در هر ۱٬۰۰۰ زایمان زنده است. وزارت صحت عامه افغانستان قصد دارد با بهبود این نرخ‌های بالا، آن‌ها را به سطح طبیعی برساند.

این کشور حدود ۳۸۰۰۰ ماما دارد اما به تعداد بیشتری نیاز است. به گفته سیما ایوبی، پزشک زنان و زایمان در کابل که طرفدار زایمان در بیمارستان است، توضیح می‌دهد: «اکنون زنان باردار اطلاعات بیشتری در مورد سلامت دارند. این میزان مرگ و میر هنوز یک مشکل است. فقط کاهش یافته است. این مشکل به‌طور کامل از بین نرفته یا تحت کنترل نیست.»

طبق گزارش سال ۲۰۱۲ سازمان نجات کودکان، بهبود مراقبت‌های بهداشتی و افزایش تعداد زنان در مدارس، افغانستان را از جایگاه خود به عنوان بدترین مکان روی زمین برای مادر بودن ارتقا داده است. راشل مارانتو، مدیر ارشد حمایت و بسیج در سازمان نجات کودکان در کابل، گفت: «مادران بیشتری زنده می‌مانند و کودکان کمتری می‌میرند و این چیزی است که باید آن را جشن بگیریم.» طبق گزارش‌های رسانه‌ای که توسط *[[گاردین]]* تأیید شده است، در دسامبر ۲۰۲۴، وزارت بهداشت طالبان آموزش زنان در رشته‌های پرستاری و مامایی را ممنوع کرد. این اقدام، نقض تصمیم قبلی فوریه ۲۰۲۴ مبنی بر مجاز دانستن آموزش‌های پزشکی پایه برای زنان بود. طبق گزارش *[[ان‌پی‌آر|NPR]]*، وزارت بهداشت برای معافیت از ممنوعیت عمومی آموزش زنان در بخش مراقبت‌های بهداشتی لابی کرده بود، زیرا «در برخی از استان‌ها، طالبان به زنان اجازه نمی‌دهد که از متخصصان پزشکی مرد برای درمان استفاده کنند.» ممنوعیت آموزش‌های پزشکی پایه برای زنان توسط طالبان، به‌طور گسترده توسط سازمان‌های حقوق بشری به عنوان خطری برای سلامت و رفاه زنان و کودکان افغان محکوم شد، چرا که افغانستان پیش از به قدرت رسیدن طالبان در سال ۲۰۲۱، طبق داده‌های سال ۲۰۲۰، یکی از بالاترین نسبت‌های مرگ و میر مادران را در جهان داشت. به عنوان مثال، هدر بار از دیده‌بان حقوق بشر اظهار داشت: «اگر زنان را از درمان توسط متخصصان مراقبت‌های بهداشتی مرد منع کنید، و سپس زنان را از آموزش برای تبدیل شدن به متخصصان مراقبت‌های بهداشتی منع کنید، عواقب آن واضح است: زنان به مراقبت‌های بهداشتی دسترسی نخواهند داشت و در نتیجه خواهند مرد.» دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) اظهار داشت که این ممنوعیت «عمیقاً تبعیض‌آمیز و کوته‌بینانه است و جان زنان و دختران را از چندین جهت در معرض خطر قرار می‌دهد.»

افغان‌ها سالانه حدود ۳۰۰ میلیون دلار برای درمان پزشکی در خارج از کشور، عمدتاً در پاکستان، هند و ترکیه، هزینه می‌کنند.

## جستارهای وابسته
* سلامت در افغانستان
* همه‌گیری کووید-۱۹ در افغانستان

## منابع

رده:افغانستان
رده:سلامت در افغانستان