تمبرهای پستی و پیشینه پست در تشکیلات خودگردان فلسطین

**تمبرهای پستی و پیشینه پست در تشکیلات خودگردان فلسطین** به انتشار تمبرهای پستی و ارائه خدمات پستی توسط تشکیلات خودگردان فلسطین از سال ۱۹۹۴ میلادی اشاره دارد. این تشکیلات بر پایه مفاد پیمان‌های اسلو مجاز به راه‌اندازی سامانه پستی مستقل، انتشار تمبر و تعیین نرخ خدمات پستی شد. در نخستین دهه کارکرد خود، شمار دفترهای پستی تشکیلات از ۴۹ به ۸۲ دفتر افزایش یافت و گستره‌ای از خدمات پستی داخلی و بین‌المللی عرضه شد.

تمبرهای نخستین تشکیلات خودگردان فلسطین در سال ۱۹۹۴ چاپ شد و نقش‌هایی چون پرچم فلسطین، مناظر معماری و یادبود توافقنامه غزه–اریحا را دربرمی‌گرفت. این تمبرها از سوی چاپخانه دولتی آلمان (بوندسدروکرای برلین) تولید شدند اما به‌سبب اختلاف بر سر واحد پولی درج‌شده بر آنها، همه تمبرهای ۱۹۹۴ با سربار «فلس» بازچاپ شدند. اتحادیه جهانی پست به‌طور رسمی تمبرهای تشکیلات را به رسمیت نمی‌شناسد، هرچند این تمبرها در عمل برای مکاتبات پستی داخلی و بین‌المللی به‌کار می‌روند و در فهرست‌نامه‌های تمبرشناسی جهانی درج شده‌اند.

## خدمات پستی
از سال‌های ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۵ تشکیلات خودگردان فلسطین دفترهای پستی را در سراسر سرزمین‌های تحت مدیریت خود برپا کرد، مُهرهای پستی ویژه خود را پدیدآورد و تمبرهای پستی منتشر ساخت. در نخستین دهه کارکرد، شمار دفترهای پستی از ۴۹ به ۸۲ (۱۹۹۴–۲۰۰۴) افزایش یافت و نخستین دفترچه‌تمبرها در سال ۲۰۰۰ منتشر شد.

در سال ۱۹۹۹ تشکیلات خودگردان فلسطین و اسرائیل توافق کردند که نامه‌های فلسطینی بتوانند مستقیماً به مصر و اردن فرستاده شوند. پیش از آن، تشکیلات خودگردان مدعی شده بود که اسرائیل تعهدات خود دربارهٔ خدمات پستی را با جلوگیری از ارسال نامه به مصر و اردن نقض کرده‌است. هنگامی که نامه‌های ارسالی به کشورهای عربی قابل تحویل نبود، مُهر «بدون خدمات» بر آنها زده می‌شد زیرا امکان بازارسال وجود نداشت. نبود بازارسال ظاهراً ناشی از سیاست‌های اسرائیل و تحریم اعراب بود. وزارت ارتباطات و فناوری داده‌ها در مواردی گزارش‌هایی انتقادی دربارهٔ وضعیت خدمات پستی در مناطق تحت کنترل اسرائیل منتشر کرد. در سال ۲۰۰۲ عماد الفالوجی، وزیر پست و ارتباطات تشکیلات خودگردان، اعلام کرد که اسرائیل دفترهای پستی نوار غزه را ویران کرده‌است.

### کدهای پستی
پیش از سال ۲۰۲۱ تشکیلات خودگردان فلسطین فاقد کد پستی یا قواعد نشانی‌نویسی بود که بتواند به خودکارسازی و بهبود خدمات تحویل کمک کند. پروژه‌ای برای ساخت چنین سامانه‌ای در سال ۲۰۱۰ آغاز شد و کدهای اولیه همراه با نقشه در ژانویه ۲۰۱۱ منتشر گردید. در فوریه ۲۰۲۱ تشکیلات خودگردان اجرای کدهای پستی ویژه خود را اعلام کرد و هشدار داد مرسولاتی که کد پستی نداشته باشند پس از پایان آوریل پردازش نخواهند شد. این اقدام بخشی از تلاش برای تثبیت حاکمیت فلسطینی بود؛ با این حال، نامه‌های فلسطینی همچنان هنگام عبور از اردن و/یا اسرائیل در معرض توقیف و محاصره قرار دارند. کدهای پستی فلسطینی با حرف بزرگ لاتین «P» آغاز می‌شوند و سه رقم پس از آن به‌ترتیب نشان‌دهنده استان، بخش پستی و منطقه هستند. همچنین چهار نویسه اضافی می‌تواند برای مشخص‌کردن نقطه نهایی تحویل افزوده شود.

## شناسایی مرجعیت پستی تشکیلات خودگردان

تشکیلات خودگردان فلسطین بر پایه توافق‌نامه‌های امضاشده با اسرائیل در پی پیمان‌های اسلو مجاز به مدیریت عملیات پستی، انتشار تمبر و اوراق بهادار پستی و تعیین نرخ‌ها شده‌است. این توافق‌نامه‌ها به‌ویژه عبارت‌هایی را که می‌توان بر تمبرها درج کرد تنظیم کرده و مقرر داشته‌اند که تمبرها «تنها عبارات 'شورای فلسطینی' یا 'تشکیلات فلسطینی' را دربرگیرند».

نخستین تمبرهای تشکیلات خودگردان که در چاپخانه دولتی آلمان  چاپ شدند، واحد پولی «میلز» را به‌کار بردند (واحد پولی دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین از ۱۹۲۷ تا ۱۹۴۸). اسرائیل به این کار اعتراض کرد و همه تمبرهای ۱۹۹۴ با سربار «فلس» (یک‌هزارم دینار اردن) بازچاپ شدند. روزنامه فلسطینی  داستان اشتباه واحد پولی بر تمبرها را فاش کرد.

به‌گفته وزیر پست و ارتباطات فلسطین، در آغاز تنها کشورهای عربی تمبرهای تشکیلات خودگردان را به رسمیت شناختند. اسرائیل پس از حل اختلاف بر سر واحد پولی، در نوامبر ۱۹۹۵ تمبرهای پستی فلسطین را تأیید کرد. خدمات پستی مستقیم با اردن گفته می‌شود در سال ۲۰۰۷ از سر گرفته شد.

تحویل مرسولات میان تشکیلات خودگردان و کشورهای خارجی از راه توافق‌های بازرگانی با مصر، اسرائیل و اردن انجام می‌شود. اتحادیه جهانی پست و کشورهای عضو آن به‌طور کلی تمبرهای صادرشده از سوی نهادهایی را که به استقلال کامل دست نیافته‌اند به رسمیت نمی‌شناسند. در واقع، ماده ۲۹ توافق‌نامه میان تشکیلات و اسرائیل مقرر می‌دارد که نبود عضویت تشکیلات در اتحادیه جهانی پست تغییر نخواهد کرد و تشکیلات نیز درپی تغییر این وضعیت نخواهد بود. با این حال، آشکار شده‌است که تمبرهای تشکیلات خودگردان هم برای مکاتبات پستی درون فلسطین و هم برای ارتباطات پستی بین‌المللی به‌کار می‌روند. به‌نوشته روزنامه نیویورک تایمز، تردیدهای گردآورندگان تمبر پس از درج تشکیلات خودگردان در فهرست‌نامه‌های تمبرشناسی برطرف شد.

افزون بر نقش پستی، دفترهای پست اسرائیلی در اورشلیم شرقی نقش سیاسی مهمی نیز برای فلسطینیان ایفا کرده‌اند. در سال‌های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۶ این دفترها به‌عنوان مراکز رأی‌گیری در انتخابات فلسطین به‌کار رفتند.

### وضعیت پس از ۲۰۰۹
به‌دلیل شکاف سیاسی میان کرانه باختری تحت کنترل فتح و نوار غزه تحت کنترل حماس از سال ۲۰۰۹، دو اداره پستی جداگانه پدید آمد: وزارت ارتباطات و فناوری داده‌ها در غزه و پست فلسطین وابسته به وزارت ارتباطات و فناوری داده‌های فلسطین در رام‌الله/البیره. هر دو اداره برای مناطق تحت مدیریت خود تمبر منتشر می‌کنند، هرچند برای کاربرد بین‌المللی تنها تمبرهای منتشرشده در کرانه باختری معتبر هستند.

## تمبرهای پستی منتشرشده

شرکت انتشاراتی اسکات از سال ۱۹۹۹ تمبرهای تشکیلات خودگردان فلسطین را در فهرست‌نامه جهانی تمبرهای خود گنجاند. فهرست نخست دربرگیرنده ۷۷ تمبر منتشرشده میان سال‌های ۱۹۹۴ تا ژوئیه ۱۹۹۷ بود و در شماره ژوئیه مجله  به چاپ رسید.

در سال ۱۹۹۴ تمبرهای تشکیلات خودگردان فلسطین پرچم فلسطین، صحنه‌های معماری و بلوک یادبود توافقنامه غزه–اریحا را به تصویر کشیدند. همچنین مجموعه‌ای از شش تمبر رسمی اداری منتشر شد. در سال ۱۹۹۵ به‌سبب فشار اسرائیل، طرح‌های ۱۹۹۴ با سربار «فلس» بازچاپ شدند.

تمبرهای تشکیلات خودگردان به بزرگداشت شخصیت‌های گوناگونی اختصاص یافته‌اند: یاسر عرفات (۱۹۹۶)، پاپ ژان پل دوم به‌هنگام دیدارش (۱۹۹۶)، سیاستمدار آلمانی هانس-یورگن ویشنوسکی (۱۹۹۷)، مادر ترزا (۱۹۹۷)، رئیس‌جمهور آمریکا بیل کلینتون در حال امضای یادداشت تفاهم وای ریور، رئیس‌جمهور فرانسه ژاک شیراک و هنرمند ابراهیم حازمه که چهار اثرش بر بلوک یادبودی در سال ۲۰۰۱ درج شد.

تشکیلات خودگردان همچنین سالگرد اتحادیه عرب را با بلوک یادبود، نمایشگاه‌های تمبرشناسی را با عکس‌های مناظر طبیعی، بازی‌های المپیک آتلانتا ۱۹۹۶ را با مجموعه تمبر و بلوک یادبود، بازگشت هنگ کنگ به چین (۱۹۹۷)، نخستین انتخابات تشکیلات خودگردان (بلوک یادبود ۱۹۹۶)، گشایش فرودگاه غزه و پذیرش تشکیلات خودگردان در سازمان ملل متحد (۱۹۹۸) را گرامی داشت. سه تمبر نیز با بازتولید تمبرهای دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین منتشر شد. تشکیلات خودگردان هر سال تمبرهای ویژه کریسمس نیز منتشر می‌کند، از جمله مجموعه‌ای با صحنه میلاد مسیح بر بلوک یادبود (۱۹۹۶).

### درونمایه‌های تمبرها
درونمایه‌های گزیده برای تمبرهای فلسطینی دربرمی‌گیرد: دو مجموعه پوشاک سنتی فلسطینی (۱۹۹۷ و ۲۰۰۲)، گیاهان بومی (۱۹۹۶)، پرندگان، عکس‌های سده نوزدهم از غزه (شهر) و الخلیل، خدای کنعانی بعل، موزاییک‌های دوره بیزانس، پروانه‌ها، اسب‌ها، افسانه‌های هزار و یک شب، کشتی هوایی ال‌زد ۱۲۷ گراف زپلین، کاکتوس‌ها (۲۰۰۳)، دانشگاه‌های فلسطینی و هنرهای مردمی (۲۰۰۳). در کنار درونمایه‌های طبیعی، تمبرهایی نیز با همکاری صندوق جهانی حیات وحش در سال ۲۰۰۱ منتشر شد.

تشکیلات خودگردان در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۷ هیچ تمبر تازه‌ای منتشر نکرد. در سال ۲۰۰۸ مجموعه‌ای از چهار تمبر به یادبود شاعر محمود درویش انتشار یافت.

### دولت فلسطین
در ۹ ژانویه ۲۰۱۳، پس از ارتقای جایگاه هیئت نمایندگی سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سازمان ملل به دولت ناظر (۲۹ نوامبر ۲۰۱۲)، نخستین تمبر پستی با عبارت  («دولت فلسطین») توسط پست فلسطین منتشر شد.

### جعل

شماری از تمبرهای جعلی تشکیلات خودگردان فلسطین به فروش رسیده‌اند، برای نمونه در ای‌بی. این تمبرهای غیرقانونی شامل مجموعه‌ای دربارهٔ استادان شطرنج گری کاسپارف و آناتولی کارپف و نیز تمبرهای جعلی پاپ ژان پل دوم می‌شود.

## دفترهای تمبرشناسی
در آغاز، همه خدمات تمبرشناسی در دفتر پست مرکزی غزه متمرکز بود. اما پس از شکاف سیاسی میان کرانه باختری و نوار غزه در سال ۲۰۰۹ دو دفتر جداگانه فروش تمبر و پاکت‌های روز نخست و دیگر اقلام تمبرشناسی فعال شد:
* **وزارت ارتباطات و فناوری داده‌ها (غزه):** دفتر پست مرکزی، خیابان عمر المختار، غزه.
* **[[پست فلسطین]] (کرانه باختری):** دفتر پست البیره.

## مُهرهای پستی
در سال‌های نخست کارکرد دفترهای پستی تشکیلات خودگردان، سه گونه مُهر پستی معمول به‌کار گرفته شد: مُهرهای «پل‌مانند» ساخت مصر، مُهرهای لاستیکی ساخت تشکیلات خودگردان و مُهرهای فلزی با کیفیت بالا ساخت آلمان. در مرحله اجرای پیمان اسلوی نخست (اوسلو الف) از اوایل ۱۹۹۵، مُهرهای پل‌مانند مصری در دفترهای پستی غزه و اریحا به‌کار گرفته شد. با اجرای پیمان اسلوی دوم (اوسلو ب) در نوامبر ۱۹۹۵ و گشایش ۳۶ دفتر پستی در کرانه باختری، مُهرهای لاستیکی در این دفترها مورد بهره‌گیری قرار گرفت و چند ماه بعد مُهرهای فلزی آلمانی نیز افزوده شد. در دهه ۲۰۰۰ و به‌ویژه از سال ۲۰۱۱ به بعد، گونه‌های تازه‌ای از مُهرهای فلزی آلمانی نیز به‌کار گرفته شد.

## جستارهای وابسته
* پست فلسطین
* پرچم فلسطین
* پیمان‌های اسلو

## پیوند به بیرون
* A Short Introduction To The Philately Of Palestine
* Forwarding, Underground Mail during Israeli Occupation
* فهرست کدهای پستی فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:فلسطین
رده:نمادهای ملی تشکیلات خودگردان فلسطین