یوحنان بن زکای

(;  – ) ربی، و ناسی بود.

**یوحنان بن زکای** (عبری: יוֹחָנָן בֶּן זַכַּאי، انگلیسی: Yohanan ben Zakai،رومانی شده: Yōḥānān ben Zakkaʾy; قرن اول میلادی)، که گاهی به صورت ریباز‎ (برای ربی یوحنان بن زکای) اختصار می‌یابد، یکی از تنائیم  و یکی از حکمای مهم یهودی در دوران اواخر دوره دوم معبد بود که در دوران تحولی پس از ویرانی معبد دوم زندگی می‌کرد. او یکی از مهم‌ترین مشارکت‌کنندگان در تدوین متن اصلی یهودیت ربانی، میشنا بود. نام او معمولاً با عنوان محترمانه «ربان» پیش از نامش ذکر می‌شود. او به طور گسترده‌ای به عنوان یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های یهودی زمان خود شناخته می‌شود، و فرار او از ویرانی اورشلیم به دست رومیان (که به یوحنان بن زکای این امکان را داد که به تدریس خود ادامه دهد) ممکن است در بقای یهودیت ربانی پس از ویرانی معبد نقش اساسی داشته باشد. آرامگاه او در طبریه و در مجموعه دفن مایمونید قرار دارد. یوحنان بن زکای اولین حکیم یهودی بود که عنوان ربی در میشنا به او نسبت داده شد.

## زندگی
تلمود اشاره می‌کند که یوحنان بن زکای یکی از ۸۰ شاگرد هیلل و شمائی بود که برجسته‌ترین آنها یوناتان بن عزیل بود. او وفاداری فوق‌العاده‌ای به مطالعه تورات نشان داد، و تلمود گزارش می‌دهد که هیچ‌گاه در گفت‌وگوی بیهوده شرکت نکرد و حتی چهار انگشت راه نمی‌رفت مگر آنکه در حال مطالعه تورات باشد. تلمود به دقت مطالعه او اشاره می‌کند که شامل تمام جنبه‌های تورات، از جمله جنبه‌های عملی، تحلیلی و اسرارآمیز آن بود.

تلمود گزارش می‌دهد که در اواسط قرن اول، او به‌طور ویژه‌ای در مخالفت با تفسیرهای قانون یهودی (هلاخا) توسط صدوقیان فعال بود و استدلال‌های مخالفی در برابر اعتراضات آنها به تفسیرهای فریسیان ارائه داد. او چنان به مخالفت با دیدگاه صدوقیان در مورد قانون یهودی متعهد بود که مانع شد کاهن اعظم یهودی زمان خود، که صدوقی بود، از تفسیر صدوقی در مورد مراسم گاو سرخ پیروی کند.

خانه یوحنان بن زکای در این زمان در عَرَبه، یک روستا در جلیل بود که هجده سال در آنجا زندگی کرد. با وجود زندگی در میان آنها، او رفتار مردم جلیل را ناپسند می‌یافت و به‌طور غیررسمی گفته بود که آنها از تورات متنفرند و بنابراین "به دست دزدان خواهند افتاد." در جریان بروز خصومت‌ها، او در اورشلیم ساکن شد.

### فرار از اورشلیم
در جریان محاصره اورشلیم در سال ۷۰ میلادی در جنگ اول یهودی-رومی، یوحنان بن زکای به نفع صلح استدلال می‌کرد: طبق تلمود (گیتین ۵۶a)، هنگامی که خشم مردم محاصره‌شده را غیرقابل تحمل یافت، او فرار مخفیانه‌ای از شهر ترتیب داد و داخل تابوتی پنهان شد—با کمک برادرزاده‌اش و رهبر شورشیان بن بطیع—تا بتواند با وسپاسیانوس (که در آن زمان هنوز فرمانده نظامی بود) مذاکره کند. یوحنان بن زکای به درستی پیش‌بینی کرد که وسپاسیانوس به امپراتور تبدیل خواهد شد و معبد به زودی تخریب خواهد شد. در مقابل، وسپاسیانوس به سه درخواست یوحنان بن زکای توافق داد: نجات یابنه و حکما و نسل‌های ربان گملی‌ال، که از نسل داوود بود، و پزشک برای درمان ربی زادوق، که ۴۰ سال روزه گرفته بود تا از ویرانی اورشلیم جلوگیری کند.

### دوران زندگی در یبنه و بعد از آن
با ویرانی اورشلیم، یوحنان بن زکای مدرسه خود را در یبنه به مرکز مذهبی یهودی تبدیل کرد و اصرار داشت که برخی امتیازات داده شده توسط قانون یهود تنها به اورشلیم اختصاص داشته باشد باید به یبنه منتقل شود. مدرسه او به عنوان احیای سنهدرین عمل کرد تا یهودیت بتواند تصمیم بگیرد که چگونه با از دست دادن قربانگاه‌های معبد در اورشلیم و دیگر مسائل مربوطه برخورد کند. با اشاره به آیه‌ای از کتاب هوشع ("مرازه خواستم نه قربانی")، او به متقاعد کردن سنهدرین کمک کرد که چون معبد تخریب شده بود، قربانی کردن حیوانات را با دعا جایگزین کنند، که این عمل همچنان اساس عبادت یهودی باقی مانده است. در نهایت، یهودیت ربانی از نتایج این شورا به وجود آمد.

در سال‌های آخر عمر خود، یوحنان بن زکای در برير (בריר) ، نزدیک یبنه تدریس می‌کرد. عادت او این بود که تمام روز، هم در تابستان و هم در زمستان، تفیلین خود را ببندد. با این حال، در ماه‌های گرم تابستان، تنها تفیلین بازوی خود  را میبست. شاگردان او در کنار تخت مرگ او حضور داشتند و طبق گفته تلمود، او در آخرین کلمات خود از آنها خواست که خطر آلودگی آیینی ناشی از تماس با جسد را کاهش دهند:

وسایل را از خانه بیرون ببرید، تا آلوده نشوند...

کلمات آخر یوحنان بن زکای که در تلمود ثبت شده‌اند، بیشتر مرموز هستند و به نظر می‌رسد به مسیحیت یهودی مرتبط باشند:

...برای حزقیال، پادشاه یهودا که در حال آمدن است، تختی آماده کنید

طبق گفته تلمود، یوحنان بن زکای ۱۲۰ سال زندگی کرد. پس از مرگ او، شاگردانش به یبنه بازگشتند و او در شهر طبریه به خاک سپرده شد؛ یازده قرن بعد، موسی ابن میمون در نزدیکی او دفن شد. به عنوان رهبر سنهدرین، او توسط گملی‌ال دوم جانشین شد.
[بندانگشتی|مقبره ربی یوحنان بن زکای در [طبریه.]]

### ملاقات یوحنان بن زکای با وسپاسیانوس
داستان زیر در کتاب یهودی کلاسیک *آووت دربی ناتان* (نسخه ب) ۴:۵ در مورد جنگ با روم آمده است.

وقتی وسپاسیانوس به قصد ویران کردن اورشلیم آمد، به آنها گفت: «ای احمقان! چرا قصد دارید خانه مقدس را بسوزانید؟ در نهایت، من از شما چه می‌خواهم؟ من تنها از شما می‌خواهم که هر مردی تیر و کمان خود را به من بدهد، و من از شما می‌روم.» آنها در پاسخ گفتند: «همان‌طور که در برابر دو [ارتش رومی] که پیش از تو آمدند ایستادیم و آنها را کشتیم، همین‌طور هم در برابر تو خواهیم ایستاد و تو را خواهیم کشت!» (یعنی اشاره به ژنرال رومی، کستیوس، که در سال ۶۶ میلادی توسط یهودیان شکست خورد، که آغاز جنگ با روم بود).

وقتی استاد ما، یوحنان بن زکای، این سخنان را شنید، به مردان اورشلیم صدا زد و گفت: «فرزندان من، چرا این شهر را ویران می‌کنید، یا قصد دارید خانه مقدس را بسوزانید!? در نهایت، او (یعنی وسپاسیانوس) چه از شما می‌خواهد؟ ببینید، او هیچ چیزی جز این از شما نمی‌خواهد که تیر و کمان‌های خود را به او بدهید و او از شما خواهد رفت.» آنها در پاسخ به او گفتند: «همانطور که در برابر دو [ارتش رومی] پیش از او ایستادیم و آنها را کشتیم، همین‌طور هم در برابر او خواهیم ایستاد و او را خواهیم کشت.»

وسپاسیانوس مردان زره‌پوش را در دیوارهای اورشلیم مستقر کرده بود و خبرچین‌هایی در داخل شهر داشت. هر چیزی که می‌شنیدند، آن را بر روی تیرها می‌نوشتند و تیرها را از دیوار به بیرون شلیک می‌کردند، یکی از این تیرها نوشت که ربان یوحنان بن زکای از کسانی است که به سزار احترام می‌گذارند، و او این مطلب را به مردم اورشلیم خواهد گفت.

وقتی هشدارهای مکرر ربی یوحنان بن زکای بی‌نتیجه ماند، او شاگردان خود، ربی الیعزر [بن هیرکانوس] و ربی یهوشوا [بن حنیا] را فراخواند. او به آنها گفت: «فرزندان من، برخیزید و مرا از اینجا بیرون ببرید! برای من تابوتی بسازید و من در آن بخوابم.» ربی الیعزر سر تابوت را گرفت و ربی یهوشوا انتهای تابوت را گرفت. آنها تابوت را تا غروب حمل کردند، تا اینکه به دروازه‌های دیوار اورشلیم رسیدند. دربان‌ها از آنها پرسیدند که چه کسی مرده است. آنها جواب دادند: «یک مرد مرده است، انگار نمی‌دانید که ما اجازه نداریم جسد را شب در اورشلیم بگذاریم!» دربان‌ها جواب دادند: «اگر مرده است، او را بیرون ببرید.» آنها او را بیرون بردند و با او تا زمانی که خورشید غروب کرد، ماندند، و در آن زمان به وسپاسیانوس رسیدند. تابوت را باز کردند و او در برابر او ایستاد. او (یعنی وسپاسیانوس) از او پرسید: «آیا تو ربان یوحنان بن زکای هستی؟ از من بخواه که چه چیزی به تو بدهم.» او به او گفت: «من چیزی نمی‌خواهم، جز یبنه. من خواهم رفت و در آنجا به شاگردانم تعلیم می‌دهم، و در آنجا نماز برقرار می‌کنم، و تمام وظایفی را که در قانون الهی مقرر شده است، انجام می‌دهم.» او به او جواب داد: «برو و هر کاری که می‌خواهی انجام بده.» سپس ربی یوحنان بن زکای به او گفت: «آیا دوست داری چیزی به تو بگویم؟» وسپاسیانوس به او جواب داد: «بگو.» او به او گفت: «تو مقدر شده‌ای که بر امپراتوری روم حکومت کنی!» او از او پرسید: «چطور این را می‌دانی؟» او جواب داد: «این‌طور به ما رسیده است که خانه مقدس به دست یک فرد عادی نخواهد افتاد، بلکه به دست یک پادشاه خواهد افتاد، همانطور که در اشعیا ۱۰:۳۴ آمده است: او جنگل‌های لبنان را با آهن قطع خواهد کرد و لبنان به دست یک قدرت بزرگ خواهد افتاد.»

گفته‌اند که کمتر از دو یا سه روز بعد، یک پیام‌آور از شهر او آمد و به او اطلاع داد که سزار تازه مرده است و او را به عنوان رهبر امپراتوری روم برگزیده‌اند. آنها یک منجنیق از چوب سدر سخت‌شده برای او آوردند و آن را به سوی دیوار اورشلیم نشانه رفتند. آنها تخته‌های چوب سدر به منجنیق افزودند و او با آن‌ها دیوار را زد تا شکافی در دیوار ایجاد کند...

وقتی ربان یوحنان بن زکای شنید که او (یعنی پسر سزار، تیتوس، که برای حکومت بر ارتش روم باقی مانده بود) اورشلیم را ویران کرده و خانه مقدس را با آتش سوزانده است، لباس‌های خود را پاره کرد و شاگردانش لباس‌های خود را پاره کردند و به عنوان عزاداران گریه کردند و فریاد زدند و به سینه خود می‌زدند و غیره.

### قوانین یوحنان بن زکای
طبق سنت یهودی، یوحنان بن زکای به عنوان فردی بسیار متعهد به تحصیل دینی شناخته شده است، به طوری که گفته می‌شود هیچ‌کس او را در حال انجام کاری غیر از تحصیل نیافت. او به عنوان کسی که آموزه‌های پیشینیان خود را منتقل کرده است شناخته می‌شود؛ از سوی دیگر، گفته‌های زیادی در زمینه موعظه و تفسیر به او نسبت داده شده است و به خاطر برقراری تعدادی از احکام در دوران پس از ویرانی معروف است:

# پس از ویرانی اورشلیم،نواختن شوفار در دادگاه شرعی یهودیان( بیت دین)  در روز اول روش هشانا  که به روز شبات (شنبه) می‌افتد باید نواخته خواهد شد (قبل از ویرانی، این کار تنها در اورشلیم و اطراف آن در روز شبات انجام می‌شد)
# پس از ویرانی اورشلیم، اربعه مینیم ( چهار گونه گیاه شامل ترنج یا بالنگ، شاخه‌ای از نخل، شاخه درخت مورد و شاخه درخت بید است) چهار نوع میوه در دست برای تمام ایام سوکوت برداشته خواهد شد (قبل از ویرانی، این کار تنها در طول کل عید در اورشلیم و در اولین روز عید در مکان‌های دیگر انجام می‌شد)
# پس از ویرانی اورشلیم، خوردن حاداش (محصولات جدید غله) در روز روزه‌داری یا یوم هنفی (یعنی روزی که قربانی شمارش اومر  به طور سنتی قربانی می‌شد، در شانزدهم نیسان) ممنوع خواهد بود. قبل از ویرانی، غله جدید می‌توانست در روز شانزدهم ماه قمری نیسان بلافاصله پس از قربانی شدن لومر در معبد خورده شود.
# پس از ویرانی اورشلیم، شاهدان ماه نو باید تمام روز پذیرفته شوند (قبل از ویرانی، شاهدان تنها تا ظهر قربانی تمید پذیرفته می‌شدند)
# پس از ویرانی اورشلیم، شاهدان ماه نو تنها به مکان اجتماع خواهند رفت و از "ناسی" یا "امیر" پیروی نخواهند کرد (قبل از ویرانی، شاهدان تنها در مکان ناسی در اورشلیم پذیرفته می‌شدند)
# کوهن ها (افرادی از قبیله لویا) نباید با کفش بروند تا مردم را برکت دهند. (در زمانی که معبد وجود داشت، تمامی فعالیتهای معبد باید فقط به دست کوهن ها انجام می‌شد.)
# پس از ویرانی اورشلیم، شاهدان ماه نو نمی‌توانند شبات (روز شنبه) را نقض کنند، جز در ماه‌های نیسان و تشری (قبل از ویرانی، شاهدان می‌توانستند شبات (روز شنبه) را در تمام ماه‌ها نقض کنند).
# پس از ویرانی اورشلیم، تبدیل‌شوندگان دیگر برای قربانی تبدیل خود پول جداگانه‌ای نمی‌گذارند (قبل از ویرانی، بخشی از فرایند تبدیل به آوردن قربانی در معبد اورشلیم بود).
# هویت حکم نهم مورد اختلاف است: پس از ویرانی اورشلیم، ده درصد دوم اجازه داده شد تا در فاصله یک روز سفر از اورشلیم به پول تبدیل شود (قبل از ویرانی، تبادل تنها برای کسانی که در فاصله دورتر از یک روز سفر زندگی می‌کردند مجاز بود). پس از ویرانی اورشلیم، رشته قرمز مرتبط با قربانی چاتاس یوم کیپور با "ایش ایتی" (نماینده) به عزازل فرستاده خواهد شد (قبل از ویرانی، رشته قرمز در محل معبد نگهداری می‌شد)

## پانویس

## پیوند به بیرون

رده:خاخام‌های سده ۱ (میلادی)
رده:یبنه