القبیبه (روستای ویران‌شده فلسطین)

**القبیبه** () که با نام‌های **قبیبه** و **قبیبة ابن عوّاد** نیز شناخته می‌شد، روستایی فلسطینی بود که ۲۴ کیلومتر شمال غرب الخلیل جای داشت. این روستا بر فراز تپه‌ای به ارتفاع ۲۲۵ تا ۲۵۰ متر از سطح دریا ساخته شده بود و خانه‌هایش از گِل و سنگ بنا شده بودند.

القبیبه در دوران جنگ‌های صلیبی با نام «دیرالقبیبه» شناخته می‌شد و ویرانه‌های شهر باستانی کنعانی و یهودی لاخیش در مجاورت آن قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۲۸ اکتبر ۱۹۴۸ به دست نیروهای اسرائیلی تصرف شد و ساکنان آن آواره و روستا ویران گردید. در سال ۱۹۵۵ موشاو لاخیش بر زمین‌های این روستا بنیاد نهاده شد.

نام «ابن عوّاد» یا «ابن عَوَض» برگرفته از نام طایفه‌ای بود که در این روستا سکونت داشت. ساکنان القبیبه عمدتاً به کشاورزی غلات و دامپروری می‌پرداختند.

## نام
نام القبیبه به معنای «گنبد کوچک» است. لقب «ابن عوّاد» یا «ابن عوض» از نام طایفه ساکن روستا گرفته شده بود.

## پیشینه
### دوران باستان و صلیبی
ویرانه‌های شهر باستانی کنعانی و یهودایی لاخیش در مجاورت القبیبه قرار داشت. این محوطه در دوران قیمومت بریتانیا و سپس به دست مقامات اسرائیلی مورد کاوش‌های باستان‌شناختی گسترده قرار گرفت. بازمانده‌هایی از دوره‌های رومی، بیزانسی، اوایل اسلام و دوره مملوکی نیز در این ناحیه کشف شده‌است.

در سال ۱۱۳۶ میلادی فولک، پادشاه اورشلیم روستای «دیرالقبیبه» را به‌عنوان یک «کازاله» (تیول) زیر نظر شوالیه‌های مهمان‌نواز تأیید کرد.

### دوره عثمانی
در سال ۱۵۱۷ میلادی القبیبه همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ این روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی در ناحیه غزه زیر لوای غزه ثبت گردید. جمعیت آن ۳۳ خانوار مسلمان با برآورد ۱۸۲ نفر بود. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، کنجد و درختان میوه و همچنین بز و کندوهای عسل می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۴٬۶۰۰ آقچه بود که ۱۱/۲۴ درآمد آن به وقف اختصاص می‌یافت.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون ۲۰۰ دروگر و خوشه‌چین را در مزرعه‌ای نزدیک القبیبه (که آن را «کبیبه» نامید) مشاهده کرد. او نوشت: «برخی مشغول خوردن بودند و مقداری «ذرت بوداده» به ما تعارف کردند. در فصل برداشت، دانه‌های گندم که هنوز کاملاً خشک و سخت نشده‌اند، در تابه یا صفحه آهنی بو داده می‌شوند و جایگزین بسیار مطلوبی برای نان هستند.» رابینسون همچنین القبیبه را روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه غزه گزارش کرد.

در سال ۱۸۸۳ گزارش صندوق اکتشاف فلسطین القبیبه را روستایی بزرگ از خشت خام توصیف کرد که بر تپه‌های هموار نزدیک دشتی قرار داشت و منطقه‌ای بایر و سنگلاخ آن را دربرمی‌گرفت.

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، جمعیت القبیبه ۶۴۶ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۸۰۰ نفر (همگی مسلمان) در ۱۴۱ خانه افزایش یافت.

روستا دارای یک مدرسه، یک مسجد و شماری دکان کوچک بود. دو چاه آب در شمال‌غرب و جنوب‌غرب روستا آب آشامیدنی تأمین می‌کردند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت القبیبه ۱٬۰۶۰ نفر (همگی مسلمان) بود و ساکنان ۱۱٬۹۱۲ دونوم زمین در اختیار داشتند. از این مقدار ۸٬۱۰۹ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۳۵ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

القبیبه در سرزمینی قرار داشت که بر اساس طرح تقسیم سازمان ملل در سال ۱۹۴۷ به دولت عربی تخصیص یافته بود.

### تصرف توسط اسرائیل
القبیبه نخستین بار در جریان عملیات باراک مورد حمله قرار گرفت. با وجود دفاع نیروهای مصری، روستا در مراحل پایانی عملیات یوآو در ۲۸ اکتبر ۱۹۴۸ به تصرف نیروهای اسرائیلی درآمد. ساکنان گریختند و روستا ویران شد.

این منطقه سپس به خاک دولت اسرائیل ملحق شد و در سال ۱۹۵۵ موشاو لاخیش در جنوب‌غرب محل روستا بر زمین‌های آن بنا گردید.

ولید خالدی یادآور شده‌است که از مسجد، مدرسه ابتدایی و بیش از ۱۴۱ خانه روستا تنها کاکتوس‌ها و مشتی درخت زیتون بر جای مانده‌اند.

## فرهنگ و زندگی روستایی
ساکنان القبیبه بیشتر به کشت غلات می‌پرداختند؛ خانواده‌های مرفه گندم و جو و بقیه ذرت می‌کاشتند. روستا عمدتاً با روستاهای پیرامون مانند الدوایمه و بیت جبرین مبادله کالایی داشت و بخش بزرگی از محصول غلات صرف خوراک گله‌های گوسفند می‌شد که منبع اصلی درآمد روستا بود.

یک «ثوب» زنانه (جامه گشاد آستین‌دار) از القبیبه با قدمت نزدیک به سال ۱۹۱۰ در مجموعه موزه هنر عامیانه بین‌المللی در سانتافه نگهداری می‌شود. این لباس ترکیبی از پارچه‌ها، بافت‌ها و رنگ‌های گوناگون است؛ پیشِرو و نیمه بالای پشت از پنبه سیاه و بخش سینه، پهلوها و نیمه پایین پشت دامن از کتان نیلی دست‌بافت ساخته شده‌اند. سوزن‌دوزی‌های ابریشمی رنگارنگ به شیوه بخیه صلیبی () با رنگ‌های سرخ، بنفش، نارنجی، زرد، سبز و سیاه بر آن دوخته شده‌اند. «قبّه» (صفحه مربعی روی سینه) با نقش «قرنفل» (میخک) تزیین شده و ردیف‌های عمودی ستاره‌های هشت‌پر به نام «قمر» (ماه) و ردیفی از نقش «مشط» (شانه) دارد. هشت ستون گلدوزی‌شده بر هر پهلوی لباس وجود دارد با نقش‌هایی چون «فناجین قهوه» (فنجان‌های قهوه)، «خِم‌الباشا» (چادر پاشا)، «عرق‌الورد» (شاخه گل سرخ) و «مفتاح خلیل» (کلید الخلیل).

## جستارهای وابسته
* فهرست روستاهای تخلیه‌شده فلسطینی در اسرائیل
* پوشاک سنتی فلسطینی

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* القبیبه در پایگاه Palestine Remembered
* القبیبه (الخلیل) در ذاکرات
* نقشه ۲۰ پیمایش فلسطین غربی: IAA 

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده