بهی (بهبود سلامت برپایۀ اقتصاد زیست‌انرژی)

بهی (انگلیسی: Bioenergy Economy-based Health Improvement (BEHI))، یا بهبود سلامت برپایۀ اقتصاد زیست‌انرژی، یک رویکرد مراقبتی مبتنی بر شواهد است که با هدف ارتقای سلامت و توسعۀ پایدار شادی طراحی شده است. این برنامه سلامت روان‌تنی به جای تمرکز بر بیماری‌زایی و درمان، بر سلامت‌زایی و فرگشت هشیاری تأکید دارد. بهی واژۀ کهن و رایج فارسی بهی به‌معنای بهتر بودن، بهترشدن و بهتر ساختن است. «بهی» بر بهنگامی و همسویی نیرو‌گذاری‌های روان‌جسمانی تمرکز دارد تا کارآمدی و کامروایی را به حداکثر برساند. این شیوۀ سلامت‌نگر با هماهنگی آگاهانۀ نیرو‌گذاری‌های جسمانی، عاطفی، شناختی و رفتاری در هر وضعیت و کنشی، به گسترش آگاهی بدنی و یکپارچگی ذهن و بدن کمک می‌کند.

این رویکرد سیستم‌اندیش نخست با عنوان «اقتصاد زیست انرژی»، توسط فرزاد گلی، پژوهشگر، نویسنده، پزشک و ‌درمانگر روان‌تنی، معرفی شد و بیشتر بر جنبه‌های زیست‌فیزیکی و یکپارچه‌نگر این‌رویکرد تاکید داشت. پس از پژوهش‌های بالینی و آموزشی، این شیوۀ سلامت‌زایی هشیاری-مبنا به تدریج به «بهی» تغییر نام یافت و به یک دستگاه مراقبتی فراتشخیصی و مبتنی بر شواهد تبدیل شد که هدف آن ارتقای سلامت روان‌تنی و توسعۀ پایدار شادی  است.

مدل «بهی» رویکردهای روان‌شناختی بدن-مبنا ، روان‌پویشی، وجودی و هشیاری-مبنا  را در یک چارچوب زیست‌نشانه‌شناختی ادغام کرده‌است و ذهنِ بدنمند و تنِ شعورمند را مبنای فهم زندگی و سلامت و هم مراقبت و درمان قرارداده است. این مدل همچنین از اصل انرژی آزاد، که توسط کارل فریستون معرفی شده است، به‌عنوان مبنای مدل اقتصادی خود استفاده کرده است. از این دیدگاه، بدن انسان به‌عنوان یک شبکه پیچیده از دستگاه‌های معنا‌ساز در نظر گرفته می‌شود که در آن اطلاعات متقابل به شکل نشانه‌های مادی، انرژیایی، نمادین و بازتابی جریان دارند. رویکرد «بهی» متمرکز بر به حداقل رساندن سطح انرژی آزاد و اختلالات روان‌تنی ناشی از آن، از طریق تغییرهای بافتاری بهوشیارانه در تن، روایت، رابطه وقصد است.

## '''مفاهیم اصلی'''
رویکرد بهی متمرکز بر هدایت انرژی – اطلاعات در چهار میدان اقتصاد زیست‌انرژی است. در هر یک از چهار میدان زیر تمرین‌های تن آگاهی و مهارتهای شناختی، رفتاری و ارتباطی به‌کارگرفته می‌شود:

**اقتصاد بدن:** آزادسازی تنش‌های ناکارآمد عضلانی و توسعۀ تن‌آگاهی با افزایش هماهنگی در دستگاه‌های درونیافتی، ژرفیافتی و برونیافتی.

**اقتصاد روایت:** سازماندهی جریان انرژی-اطلاعات در حافظۀ خودزیست‌نامه‌ای با استفاده از فنونی مانند راهبری توجه، بازپردازش زیست‌انرژی در بدن و روایت نادوگانی.

**اقتصاد رابطه:** سامان‌بخشی نیروگذاری‌های میان‌فردی و تسهیل هم‌افزایی با توسعۀ تن‌آگاهی میان‌تنانه، کنترل هشیارانۀ فاصله، زاویه و نسبت و استفاده از زبان بدون خشونت

**اقتصاد قصد:** هماهنگ‌سازی خواست و میل  با توسعۀ تن‌آگاهی نامکانی، خواستن با تمامیت و همسویی نیروگذاری‌های تنانه، نمادین و ارتباطی.

## '''سطوح اقتصاد زیست‌انرژی'''
از دیدگاه «بهی» نیروگذاری‌های ما برای برآوردن نیازها و رسیدن به شادی و رضایت بیشتر در چهار سطح اقتصاد زیست‌انرژی امکان‌پذیر است. «بهی» متمرکز بر توسعۀ ظرفیت‌های تن‌آگاهی و شناختی و رفتاری برای هدایت انرژی-اطلاعات از سطوح محدودتر رهایشی و انباشتی به سطوح فراتر و پایدارتر کنشی و مهری است. دو سطح رهایشی و انباشتی در این رویکرد روان‌تنی به‌ترتیب هم‌ارز با اصل لذت و اصل واقعیت در روانکاوی فروید است. سطح کنشی هم‌ارز با آزادی معناسازی ویکتور فرانکل  و خودشکوفایی آبراهام مزلو  است. سطح مهری اشاره به مهرگرایی یا آگاپیسم در نظریۀ نشانه‌شناسی چارلز سندرز پیرس دارد و نیروی فرگشتی که کل بر اجزایش اعمال می‌کند  و هم‌ارز خودِ فرافردی هشیاری در روان‌شناسی فرافردی است. در مدل «بهی» همۀ این سطوح ارزش‌ها و شیوه‌های نیروگذاری برای کامروایی بر یک ارزش واحد ارگانیسمی یعنی لذتگرایی توضیح داده می‌شود؛ میلی که در هر سطح سازمان انسانی ویژگی‌های نوپدیدی می‌یابد؛ از لذت زودتر (رهایشی) و بیشتر (انباشتی) به لذت پایدارتر (کنشی) و نامشروط (مهری) .

**سطح رهایشی:** تمرکز بر آزادسازی فوری تنش‌ها

**سطح انباشتی:** تأخیر در لذت‌های فوری برای دستیابی به رضایت بلندمدت

**سطح کنشی:** ایجاد منابع و معانی جدید برای لذت پایدار

**سطح مهری:** دستیابی به شادی بی‌قید و شرط از طریق گسترش خود و هویت غیر دوگانه 

## '''اثربخشی'''
مطالعات بالینی و تجربی نشان داده‌اند که «بهی» در بهبود خلق ، کاهش اضطراب در بسیاری مطالعات مؤثر بوده و اثراث درمانی در اختلالاتی مانند میگرن ، درد مایوفاسیال ، سندرم روده تحریک‌پذیر ، اختلالات التهابی روده ، بازتوانی سرطان پستان  و بازتوانی قلبی، تنفسی  مؤثر بوده است. همچنین این برنامه سلامت روان‌تنی در کاهش وزن بهبود استرس و کیفیت زندگی کارکنان ، و نیز بهبود عملکرد آموزشی موفق بوده است. 

## '''منابع'''

رده:سلامت
رده:انرژی‌درمانی