بورچالی (فرش)

**بورچالی** () یک زیرشاخه در گروه فرش‌های قزاقی آذربایجانی را توصیف می‌کند، اگرچه منطقه‌ای که از آن سرچشمه می‌گیرند اکنون در گرجستان است. نام این فرش با نام منطقه بورچالی، واقع در جنوب شرقی گرجستان نزدیک به مرز شهرستان قزاقی آذربایجان، مرتبط است. روستاهای بزرگ این منطقه از جمله گوردلار، آخورلی، کاچاگان، ساداخلی (ساشیخلی)، دشتپه و لمبلی زمانی به خاطر قالی‌بافی مشهور بودند، اگرچه در دهه‌های اخیر هنر قالی‌بافی تقریباً به‌طور کامل از بین رفته است، و تنها دو روستای شناخته شده باقی مانده است که فرش‌های سبک بورچالی هنوز در آنها بافته می‌شود: کوسالار و موغانلو (که قبلاً ایورموغانلو بود). جمعیت بورچالی (که اکنون با نام مارنئولی شناخته می‌شود) از جمله روستاهای یادشده عمدتاً از آذربایجانی‌های قومی تشکیل شده است.

## تاریخچه
طبق افسانه‌ای که لطیف کریموف، منتقد هنری و بافنده فرش، بازگو کرده است، جمعیت فعلی بورچالی از قبیله بزرگ *بوزچالو* هستند که در منطقه شهر سولدوز در آذربایجان ایران زندگی می‌کردند. به دستور حاکمان سلسله صفوی، این قبیله به شمال قزاق، در خاک گرجستان در بورچالی، اسکان داده شدند. مناطق پنبه‌خیز به آنها واگذار شد. این قبیله همچنین گاراپاپاگ نامیده می‌شود. نام مرکز قالی‌بافی پوپاگلی، واقع در سه کیلومتری قزاق و مناطق قالی‌بافی گارایازی و گاراچپ، واقع در شمال قزاق، با نام این قبیله مرتبط است.

به گفته کریموف، اجداد ساکنان بورچالی، هنر فرش‌بافی را از مکتب فرش سکونتگاه‌های آذربایجان ایران مانند تبریز، اردبیل، سراب، قره‌داغ و به‌ویژه آن‌هایی که در اطراف دریاچه ارومیه، اراک، بیجار، اسنا (سنه) و فراخان واقع شده‌اند، وام گرفته‌اند. آن‌ها تحت تأثیر مکتب فرش قزاخ و با الهام از سنت‌های آن، به توسعه خود ادامه دادند. تحت تأثیر این دو مکتب فرش‌بافی، زیرگروهی از مکتب فرش بورچالی پدیدار شد که توسط مراکز فرش‌بافی گارایازی، قره‌چپ، لمبلی و دیگران نمایندگی می‌شد.

## ویژگی‌های هنری
بسته به ساختار هنری، فرش‌های بورچالی انواع مختلفی دارند. در نقوش تزئینی فرش‌های بورچالی، می‌توان ردپایی از تصویر توتم‌ها یا پژواک باورهای اساطیری را مشاهده کرد. این نقوش که زمانی مذهبی و عرفانی بودند، طبق سنتی که تا به امروز باقی مانده‌اند، از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شدند. اما اخیراً، این نقوش اهمیت مذهبی خود را از دست داده‌اند و به عناصر تزئینی معمولی تبدیل شده‌اند.

### نوع اول
نوع اول فرش‌های بورچالی شامل فرش‌هایی است که بافندگان محلی آن را چوبانکره می‌نامند. عناصر مشخصه این فرش‌ها دو گل (göl) است که به صورت عمودی روی محور مرکزی به صورت متقارن در زمینه میانی قرار گرفته‌اند، و همچنین تصاویر درختان در چهار طرف گل‌های مرکزی (göl). در برخی از فرش‌های این نوع، تصاویری از پرندگان، شتر و عنصر «مکتب اوجاگی» - آتشدان مدرسه - نیز وجود دارد.

### نوع دوم
نوع دوم توسط فرش‌هایی تشکیل می‌شود که در منطقه قزاخ نام «فرخلی» را گرفته‌اند و در بورچالی به آنها «گورباغاوغلی» یا «با قورباغه» می‌گویند. این فرش‌ها همچنین به‌طور گسترده در روستای گیاوراخ، واقع در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی مارنئولی، تولید می‌شدند. ترکیب این نوع فرش‌ها متفاوت است. در برخی، در زمینه میانی، می‌توان عناصر گول مانندی را یافت که به صورت ردیفی یکی پس از دیگری چیده شده‌اند. در فرش‌های دیگر، ترکیب این گول‌ها (گل) یک شکل کشیده را تشکیل می‌دهد. تا همین اواخر، مراکز تولید فرش‌های نوع دوم، روستاهای گیاوراخ، گورباغاوغلی، واقع در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی مارنئولی، و در بخش قزاخ - روستای فارخلی بودند.

در دهه ۱۹۳۰، لطیف کریموف در گردهمایی قدیمی‌ترین بافندگان فرش قزاق که دو روز به طول انجامید، شرکت کرد. در این مدت، کریموف موفق شد با چندین بافنده فرش قدیمی صحبت کند و منشأ برخی از طرح‌ها را دریابد. آنها در مورد شکل و منشأ عنصر گل مانند واقع در زمینه میانی فرش مذکور صحبت کردند. یکی از بافندگان فرش گفت که این عنصر، قورباغه‌ای را به تصویر می‌کشد. او گفت: «قورباغه حیوان زیبایی است. در آب ماهی و در خشکی بلبل است.» به گفته کریموف، اطلاعات به دست آمده نشان می‌دهد که طرح عنصر گل مانند زمینه میانی به تصویر قورباغه‌ای برمی‌گردد که زمانی توتم یک قبیله خاص بوده است. اما با گذشت زمان، این عنصر معنای مذهبی و عرفانی خود را از دست داد و به یک نقش تزئینی و زینتی تبدیل شد.

### نوع سوم
نوع سوم از فرش‌هایی ساخته شده است که در بین بافندگان فرش با نام «زییناتنیشان» یا «زیوانیشان» شناخته می‌شوند. این فرش‌ها عمدتاً در روستای گیزیلجا یا گیزیلگاجیلی، واقع در شمال غربی مارنئولی، تولید می‌شوند. این فرش نه با نوار حاشیه یا هر عنصر جداگانه‌ای، بلکه با یک مدالیون صلیبی شکل که در مرکز زمینه میانی قرار دارد، متمایز می‌شود. یک تصور غلط وجود دارد که این مدالیون یک صلیب است. این مدالیون ویژگی اصلی این فرش محسوب می‌شود و در واقع یک قهرمان را با شنل نمدی و یک کلاه پشمی بزرگ (پاپاگ) ساخته شده از پوست گوسفند به تصویر می‌کشد.

### نوع چهارم
این نوع شامل فرش‌هایی است که در بین بافندگان فرش، نام «لمبلی» را به خود گرفته‌اند. طرح‌های گل (گل) که در مرکز زمینه میانی فرش‌ها قرار دارند، از نظر اندازه بزرگتر از سایر فرش‌های گروه قزاقی هستند. زمینه این گل‌ها (گل) معمولاً سفید است. در مرکز گل (گل)، به گفته قدیمی‌ترین بافندگان فرش، یک «چانخلی باگا» - یک لاک‌پشت - یا مانند نوع دوم، یک تصویر بسیار سبک‌بندی شده از «گورباغا» - یک قورباغه - وجود دارد. گاهی فرش‌هایی از این نوع با سه گل (گل) یکسان در زمینه میانی هستند.

### نوع پنجم
فرش‌های این نوع که «لمبلی» نیز نامیده می‌شوند، اگرچه شباهت‌هایی با فرش‌های نوع اول و چهارم دارند، اما از نظر اندازه و رنگ گل‌های (göl) زمینه میانی با آنها متفاوت هستند. اما تفاوت اصلی این است که این گل‌ها (göl) به‌طور متناوب در یک طرح قرار می‌گیرند.

## مشخصات فنی
فرش‌های بورچالی در قالب‌ها و اندازه‌های مختلفی عرضه می‌شوند. فرش‌های بافته شده در روستای لمبلی از نظر اندازه نسبتاً بزرگ هستند. تراکم گره‌ها: هر دسی‌متر مربع از ۳۰x۳۰ تا ۳۵x۳۵ گره را در خود جای می‌دهد (در هر متر مربع - از ۸۰۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰۰ گره). ارتفاع پرز ۸–۱۲ میلی‌متر.

## جستارهای وابسته
* فرش آذربایجانی
* فرش تبریز

## منابع

## پیوند به بیرون
* 
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:قالی آذربایجانی