غار اصحاب کهف

بندانگشتی|200x200پیکسل|ورودی غار الرقیم
**غار اصحاب کهف** () مکانی باستانی و مذهی واقع در منطقهٔ الرجیب، روستایی در شرق امان، پایتخت اردن، است. بر اساس برخی روایات، این غار محل سکونت اصحاب کهف بوده است؛ گروهی از جوانان که در منابع مسیحی با عنوان «خفتگان افسوس» شناخته می‌شوند و بنا بر منابع مسیحی و اسلامی دوره بیزانس، برای رهایی از آزار و اذیت مذهبی در دوران حکومت دقیانوس، امپراتور روم، به این غار پناه بردند. طبق افسانه‌ها، این افراد حدود سال ۲۵۰ میلادی در غار پنهان شدند و قرن‌ها بعد ـ بر اساس آیات قرآن، پس از ۳۰۹ سال قمری ـ به‌گونه‌ای معجزه‌آسا از آن خارج شدند. این غار که در سال ۱۹۵۱ میلادی بار دیگر شناسایی شد، یکی از چندین مکان منسوب به ماجرای هفت خفته به‌شمار می‌رود.

## نام‌ها و ریشه‌شناسی آنها
### غار اصحاب کهف
نام انگلیسی این مکان به «هفت خفته» اشاره دارد که در این غار پناه گرفته‌اند، هرچند روایت‌ها دربارهٔ تعداد این افراد متفاوت است. در متون متعارف اسلامی، از هفت خفته به همراه یک سگ یاد شده است.

### کهف الرقیم
نام عربی این مکان، کهف الرقیم، از ریشهٔ سه‌حرفی «ر-ق-م» گرفته شده است که به معنای نوشتن یا نگارش زیبا (خوشنویسی) است. این نام ممکن است به روستا یا کوهی که غار در آن واقع شده اشاره داشته باشد. همچنین احتمال می‌رود که به کتاب یا لوحی اشاره کند که نام هفت خفته در آن ثبت شده است، چنان‌که در *[[تفسیر طبری]]* نیز به این موضوع اشاره شده است. نام امروزی روستای مجاور، الرجیب، ممکن است صورت تحریف‌شده‌ای از واژهٔ الرقیم باشد.

## توضیحات
این مکان در اصل شامل غاری تدفینی باستانی است که در دل سنگ تراشیده شده و دارای چندین گور می‌باشد. در فاصلهٔ حدود ۵۰۰ متری در سمت غرب غار نیز یک گورستان مربوط به دورهٔ بیزانسی واقع شده است.

این غار تا حدی طبیعی و تا حدی ساختهٔ دست بشر است. ورودی آن به‌وسیلهٔ دو ستون سنگی و دو طاقچه، یکی در هر سوی ورودی، احاطه شده که بقایای یک کلیسای بیزانسی به‌شمار می‌روند. ورودی غار از سمت جنوب قرار دارد و در بالای آن بقایای یک محراب دیده می‌شود که زمانی بخشی از یک مسجد بوده است. در مجاورت آن، آثاری از یک مناره و نیز چهار ستون بیزانسی باقی مانده است. بر اساس یک کتیبهٔ عربی، این مسجد ـ که دومین مسجد ساخته‌شده در این مکان بوده ـ به دستور پسر احمد بن طولون، بنیان‌گذار سلسلهٔ طولونیان (حکومت ۸۶۸ تا ۸۸۴ میلادی)، بنا شده است. باستان‌شناسان بر این باورند که در این محل، کلیسایی بیزانسی در دوران خلیفه اموی عبدالملک بن مروان (درگذشتهٔ ۷۰۵ میلادی) به مسجد تبدیل شده و سپس در دورهٔ طولونیان مورد بازسازی قرار گرفته است.

این غار دارای هفت تابوت سنگی است. در یکی از این تابوت‌ها سوراخی ایجاد شده که امکان مشاهدهٔ استخوان‌های مدفون درون آن را فراهم می‌سازد. بر روی دیوار غار، کتیبه‌ای شامل «بسم الله الرحمن الرحیم» و آیاتی از قرآن به خط کوفی حک شده است. همچنین نمادهایی از هر دو سنت مسیحی و اسلامی بر دیوارها قابل مشاهده است.

## کشف و حفاری
در سال ۱۹۵۱ میلادی، تیسیر ثبیان، روزنامه‌نگار اردنی، غار هفت خفته را شناسایی کرد. وی تصاویر این مکان را در مجلهٔ پلیس نظامی سوریه منتشر نمود و مراتب را به ادارهٔ آثار باستانی اردن اطلاع داد. این اداره، رفیق الدجانی، باستان‌شناس اردنی، را مأمور بررسی و کاوش در غار کرد. در جریان این تحقیقات، هشت مقبرهٔ کوچک‌تر و مهر و موم‌شده در داخل غار اصلی کشف شد که استخوان‌های مدفون در آن‌ها به‌خوبی حفظ شده بود.

## ارتباط با روایات دینی

### سوره کهف
طبق آیات قرآن و تفاسیر، غار هفت خفته همان مکانی است که در سورهٔ کهف قرآن کریم به آن اشاره شده است. این سوره به پاس تقوا و ایمان منسوب به هفت خفته، به نام «غار» (الکهف) نام‌گذاری شده است.

### دلایل شناسایی
[بندانگشتی|200x200پیکسل|تابلویی در غار هفت خفته که به ذکر آن در [قرآن اشاره دارد.]]

#### دوره اولیه مسلمانان
پژوهشگران مسلمان، مشابه همتایان مسیحی خود، کوشیده‌اند این روایت را در چارچوب زمانی مشخصی قرار دهند و محل وقوع آن را تعیین کنند. طبری (درگذشتهٔ ۹۲۳ میلادی) و واقدی (درگذشتهٔ ۸۲۳ میلادی) مکان واقع در اردن امروزی را محتمل‌تر می‌دانستند، در حالی که برخی دیگر از محققان، مکان‌هایی در سرزمین ترکیهٔ کنونی را ترجیح داده‌اند.

#### قرن بیستم
این غار به سبب نام روستای مجاور، الرجیب، که از نظر ریشه‌شناسی با واژهٔ «الرقیم» مذکور در سورهٔ کهف شباهت دارد، با پیشینهٔ قرآنی این روایت یکی دانسته شده است. افزون بر این، برخی بر پایهٔ کشف جمجمهٔ سگی در نزدیکی ورودی غار، تطابق این مکان با توصیفات سورهٔ کهف را مطرح کرده‌اند.

پیوند این مکان با میراث اسلامی موجب شد تا اتحادیه‌ها و نهادهای گوناگون اسلامی در فرایند کاوش و حفاری آن مشارکت داشته باشند.

## سایر مکان‌های منتسب
هیچ اجماعی دربارهٔ محل دقیق این غار وجود ندارد. تنها در ترکیه چندین مکان به‌عنوان مدعی مطرح شده‌اند که از یک محل سنتی در نزدیکی افسُس آغاز می‌شود و تا مکان‌های دوردست‌تری همچون تونس و حتی شمال‌غرب چین نیز گسترش می‌یابد. در میان مکان‌های واقع در ترکیه، غاری در کوه پیون در نزدیکی افسوس (معروف به کوه کولیان یا «پانایر داغی» به زبان ترکی) در حوالی منطقهٔ افشین، و نیز غار دیگری در طرسوس، از جمله موارد قابل توجه به شمار می‌روند.

## چطور به آنجا برویم
این مکان در نزدیکی ایستگاه اتوبوس *صباح* قرار دارد و با اتوبوس تقریباً پانزده دقیقه تا ایستگاه *وحدت* در امان فاصله دارد.

## جستارهای وابسته
* الرجیب: مقبره‌های تراشیده شده در صخره در نزدیکی غار اصحاب کهف

## منابع

رده:گردشگری در اردن
رده:محوطه‌های تاریخی
رده:معماری اسلامی در آسیا