جاسوسی هسته‌ای

**جاسوسی هسته‌ای** (انگلیسی: Nuclear espionage)، دادن عمدی اسرار دولتی در مورد سلاح‌های هسته‌ای به کشورهای دیگر بدون مجوز (جاسوسی) است. در طول تاریخ سلاح‌های هسته‌ای موارد زیادی از جاسوسی هسته‌ای شناخته شده و موارد زیادی از موارد مشکوک یا ادعایی جاسوسی وجود داشته است. از آنجا که سلاح‌های هسته‌ای عموماً یکی از مهم‌ترین اسرار دولتی محسوب می‌شوند، همه کشورهای دارای سلاح‌های هسته‌ای محدودیت‌های شدیدی در مورد ارائه اطلاعات مربوط به طراحی، ذخایر، سیستم‌های پرتاب و استقرار سلاح‌های هسته‌ای دارند. همچنین، کشورها در توانایی خود برای انتشار عمومی اطلاعات مربوط به سلاح‌های هسته‌ای، طبق توافق‌نامه‌های عدم اشاعه، محدود هستند.

## جاسوسان شوروی در پروژه منهتن

در طول پروژه منهتن، تلاش مشترک ایالات متحده، بریتانیا و کانادا در طول جنگ جهانی دوم برای ایجاد اولین سلاح‌های هسته‌ای، موارد بسیاری از جاسوسی هسته‌ای وجود داشت که در آن دانشمندان یا تکنسین‌های پروژه، اطلاعات مربوط به توسعه و طراحی بمب را به اتحاد جماهیر شوروی منتقل می‌کردند. این افراد اغلب به‌عنوان جاسوسان اتمی شناخته می‌شوند و کار آنها تا اوایل جنگ سرد ادامه یافت. از آنجا که بیشتر این موارد در بستر ضد کمونیستی دهه ۱۹۵۰ به خوبی شناخته شدند، اختلاف نظرهای طولانی مدتی بر سر جزئیات دقیق این موارد وجود داشته است، اگرچه برخی از این اختلافات با انتشار عمومی رونوشت‌های پروژه ونونا، که پیام‌های بین مأموران شوروی و دولت شوروی را رهگیری و رمزگشایی می‌کردند، حل و فصل شد. با این حال، برخی مسائل همچنان حل نشده باقی مانده‌اند.

برجسته‌ترین این موارد شامل موارد زیر بود:
* کلاوس فوکس &#x2013; فیزیکدان نظری پناهنده آلمانی که در طول پروژه منهتن با هیئت بریتانیایی در لوس آلاموس همکاری داشت. او سرانجام در بریتانیا شناسایی، اعتراف و به زندان محکوم شد. او بعداً آزاد شد و به آلمان شرقی مهاجرت کرد. به دلیل ارتباط نزدیک او با بسیاری از جنبه‌های فعالیت‌های پروژه و دانش فنی گسترده‌اش، او از نظر اطلاعاتی که در مورد برنامه بمب شکافتی آمریکا به اتحاد جماهیر شوروی داد، ارزشمندترین فرد در میان «جاسوسان اتمی» محسوب می‌شود. او همچنین اطلاعات اولیه‌ای در مورد برنامه بمب هیدروژنی آمریکا ارائه داد، اما از آنجایی که در زمان کشف طرح موفقیت‌آمیز تلر-اولام حضور نداشت، اطلاعات او در این مورد ارزش چندانی ندارد.
* تئودور هال - یک فیزیکدان جوان آمریکایی در لوس آلاموس، که هویت او به عنوان یک جاسوس تا اواخر قرن بیستم فاش نشد. او جزئیات بمب انفجاری را در جلسه حزب کمونیست ایالات متحده در نیویورک به یک مقام شوروی داد. از آن زمان، او به دادن اطلاعات در مورد بمب هیدروژنی به رابط‌های شوروی خود ادامه داد. او هرگز در ارتباط با کار جاسوسی‌اش دستگیر نشد، هرچند به نظر می‌رسد در سال‌های بعد در برابر خبرنگاران و خانواده‌اش به آن اعتراف کرده است. او در اواخر عمرش اعتراف کرد که از ایده تسلط مطلق ایالات متحده بر ذخایر هسته‌ای جهان بیزار است و معتقد است که همه کشورها باید به یک اندازه از دانش اتمی برخوردار باشند.
* دیوید گرینگلاس &#x2013; یک مکانیک آمریکایی در لوس آلاموس در طول پروژه منهتن. گرینگلاس اعتراف کرد که در طول جنگ جهانی دوم، طرح‌های اولیه‌ای از آزمایش‌های آزمایشگاهی را به روس‌ها داده است. اکنون تصور می‌شود که برخی از جنبه‌های شهادت او علیه خواهر و برادر همسرش (روزنبرگ‌ها، به پایین مراجعه کنید) ساختگی بوده است تا همسر خودش از پیگرد قانونی مصون بماند. گرینگلاس به جاسوسی خود اعتراف کرد و به حبس طولانی مدت محکوم شد.
* جورج کووال &#x2013; پسر متولد آمریکا از یک خانواده مهاجر بلاروسی که به اتحاد جماهیر شوروی بازگشت و در آنجا به ارتش سرخ ملحق شد و در سرویس اطلاعاتی اداره اصلی اطلاعات شوروری استخدام شد. او به ارتش ایالات متحده نفوذ کرد و به عنوان افسر بهداشت تشعشعات در واحد مهندسی ویژه مشغول به کار شد. او با نام رمز دلماراطلاعاتی از اوک ریج و پروژه دیتون در مورد چاشنی نوترونی مورد استفاده در بمب پلوتونیومی عملیات مرد چاق به دست آورد. آثار او برای غرب ناشناخته بود تا اینکه پس از مرگش در سال ۲۰۰۷ توسط ولادیمیر پوتین به عنوان قهرمان فدراسیون روسیه شناخته شد.
* اتل و جولیوس روزنبرگ &#x2013; آمریکایی‌هایی که ظاهراً در هماهنگی و جذب یک شبکه جاسوسی از جمله دیوید گرینگلاس نقش داشتند. در حالی که اکثر محققان معتقدند که جولیوس احتمالاً در نوعی شبکه دخیل بوده است، اینکه آیا اتل در این فعالیت‌ها دخیل بوده یا از آنها آگاه بوده است، همچنان محل اختلاف است. جولیوس و اتل از اعتراف به هرگونه اتهامی خودداری کردند و محکوم و در زندان سینگ سینگ اعدام شدند.
* هری گلد &#x2013; آمریکایی، اعتراف کرد که به عنوان پیک برای گرینگلاس و فوکس فعالیت می‌کرد.

اگرچه جاسوسانی که قبلاً به آنها اشاره شد به خاطر اقداماتشان بدنام شده‌اند، اما در سال‌های اخیر جاسوسان بیشتری از لس‌آلاموس شناسایی شده‌اند که بخشی از آن به دلیل انتشار اسناد طبقه‌بندی‌شده قبلی توسط اف‌بی‌آی بوده است. جاسوسان دیگری نیز پس از آنکه توسط مورخان نادیده گرفته شدند، بیشتر شناخته شده‌اند.

این موارد عبارتند از:
* کلارنس هیسکی - شیمیدان متولد آمریکا که در بخش متالورژی پروژه منهتن کار می‌کرد و به عنوان مأمور شوروی خدمت می‌کرد. او در حین کار روی پروژه منهتن، چندین سند طبقه‌بندی‌شده را در اختیار سرویس اطلاعاتی شوروی قرار داد. اگرچه سهم هیسکی در توسعه بمب هسته‌ای اتحاد جماهیر شوروی در مقایسه با سایر جاسوسان اولیه ناچیز است، اما او همچنان یکی از اولین کسانی است که اطلاعات را از لوس آلاموس فاش کرد. او به دلیل فقدان شواهد محکم مربوط به جاسوسی‌اش، هرگز توسط دولت ایالات متحده محکوم نشد.
* آرتور آدامز - جاسوس شوروی متولد سوئد با میراث مختلط روسی و سوئدی. او در طول جنگ جهانی دوم به عنوان پیک برای چندین جاسوس شوروی خدمت کرد و رابط کلارنس هیسکی در اداره اطلاعات شوروی بود. با وجود اینکه آدامز شهروند آمریکایی نبود، توانست به ایالات متحده نفوذ کند و به طرز متقاعدکننده‌ای هویت خود را به عنوان یک شهروند کانادایی جعل کند. آدامز پس از موفقیت در انتقال بسیاری از اسناد مربوط به توسعه بمب اتمی ایالات متحده، پس از چندین درگیری با اف‌بی‌آی به اتحاد جماهیر شوروی گریخت.
* اسکار سبورر - یک مهندس برق آمریکایی که برای کار در پروژه منهتن در گروه مهندسی ویژه منصوب شده بود. در سال ۲۰۲۰، پنج سال پس از مرگ او، مورخان هاروی کلرو جان ارل هیز اسنادی را کشف کردند که سبورر را به نام مستعار **گادسند** که قبلاً شناخته شده بود، مرتبط می‌کرد. گادسند بخشی از گروهی از دانشمندان لوس آلاموس بود که برای اتحاد جماهیر شوروی جاسوسی می‌کردند. کیفیت اطلاعاتی که او فاش کرده است، به دلیل فقدان اسناد مربوط به دوران حضور سبورر در لوس آلاموس، ناشناخته است.

بیشتر جاسوسان شوروی به درستی محکوم شدند، اما چندین نفر به دلیل کمبود شواهد از کیفرخواست طفره رفتند. در مورد آرتور آدامز، او سال‌ها قبل از فرار به اتحاد جماهیر شوروی توسط اف‌بی‌آی تحت نظر بود. اف‌بی‌آی احتمالاً دلیل داشت که آدامز در حال جاسوسی بوده است، اما اساساً مدرکی برای اقدام علیه او نداشت. همین امر در مورد همکارش کلارنس هیسکی نیز صدق می‌کند که توانست بقیه عمر خود را در ایالات متحده زندگی کند، اگرچه چندین بار توسط اف‌بی‌آی مورد بازجویی قرار گرفت. اسکار سبورر شایع‌ترین مورد از این دست بود، و دخالت او تا دهه‌ها پس از کار جاسوسی‌اش کشف نشد. اسناد همچنان کشف خواهند شد و اطلاعات بیشتری در مورد این جاسوسان و سایر خرابکاران بالقوه به اطلاع عموم خواهد رسید.

## اسرائیل
در سال ۱۹۸۶، یک تکنسین سابق به نام مردخای وانونو، در تأسیسات هسته‌ای اسرائیل در نزدیکی دیمونا، اطلاعاتی در مورد برنامه تسلیحات هسته‌ای اسرائیل را برای مطبوعات بریتانیا فاش کرد و این امر، تصورات رایج مبنی برداشتن یک برنامه و ذخایر تسلیحات هسته‌ای پیشرفته و مخفی توسط اسرائیل را تأیید کرد. اسرائیل هرگز داشتن برنامه تسلیحاتی را تأیید یا تکذیب نکرده است، و وانونو ربوده و به اسرائیل قاچاق شد، جایی که *در دادگاهی غیرعلنی* محاکمه و به جرم خیانت و جاسوسی محکوم شد.

اینکه آیا وانونو واقعاً در جاسوسی دست داشته است یا خیر، مورد بحث است: وانونو و حامیانش ادعا می‌کنند که او باید به‌عنوان یک افشاگر (کسی که یک عمل مخفیانه و غیرقانونی را افشا می‌کرد) در نظر گرفته شود، در حالی که مخالفانش او را یک خائن و افشای اطلاعات توسط او را به عنوان کمک به دشمنان دولت اسرائیل می‌دانند. وانونو بلافاصله اطلاعات و عکس‌های خود را هنگام ترک اسرائیل منتشر نکرد، چرا که حدود یک سال قبل از آن در سفر بود.

## ایران
وقتی به جاسوسی هسته‌ای آینده نگاه می‌کنیم، همه انگشت‌ها به سمت ایران نشانه می‌رود. اشتیاق آنها برای دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای به دهه ۱۹۷۰ برمی‌گردد. این آرزوها در دهه ۱۹۸۰، زمانی که جنگ ایران و عراق آغاز شد، قوی‌تر شدند. این امر باعث شد تحقیقات هسته‌ای نه تنها در سطح دولتی، بلکه در سطح خصوصی نیز به یک اولویت اصلی تبدیل شود. ایران اعلام کرده است که دلیل تحقیقات هسته‌ای آنها صرفاً اهداف غیرنظامی مانند پیشرفت‌های کشاورزی، پزشکی و صنعتی است.

قدرت‌های جهانی از اضافه شدن کشورهای بیشتری که امکان ساخت سلاح‌های هسته‌ای را دارند، خوششان نمی‌آید. به همین دلیل، قدرت‌های جهانی با ایران توافقاتی انجام دادند که منجر به توقف تحقیقات هسته‌ای در دهه ۲۰۱۰ شد. این وضعیت خیلی طول نکشید تا اینکه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شروع به دریافت نتایج آزمایش‌هایی کرد که نشان می‌داد ایران اورانیوم را بیش از هشتاد درصد غنی کرده است. این غنی‌سازی بالاتر از بمب اتمی پسر کوچک است که در هیروشیما استفاده شد و درست هشتاد درصد بود. این به جهان اطلاع داد که ایران توانایی غنی‌سازی تا سطح کافی برای تولید سلاح هسته‌ای کارآمد را دارد. چیز دیگری که آنها نیاز دارند، یک بمب کارآمد است که طوری طراحی شده باشد که دزدیدنش آسان‌تر از کشف کردنش باشد. این موضوع توسط اتحاد جماهیر شوروی، چین و پاکستان نشان داده شده است.با افزایش وابستگی به فناوری، روش‌های ارتکاب جاسوسی چند برابر شده است. این ارجمندی جایی است که ملتی مانند ایران می‌تواند از آن بهره‌مند شود. آنها یکی از بهترین زرادخانه‌های سایبری جهان را دارند و این زرادخانه همچنان در حال رشد است. این به آنها اجازه می‌دهد تا حملات سایبری انجام دهند، دقیقاً مانند کاری که کره شمالی برای دسترسی به نقشه‌های سلاح‌های هسته‌ای یا دریافت باج انجام داده است. ایالات متحده و اسرائیل به دلیل حمله قبلی خود به ایران، احتمالاً هر دو هدف حمله جاسوسی سایبری ایران خواهند بود. حمله ایالات متحده و اسرائیل، بدافزاری به نام استاکس‌نت بود که به ایران فروخته شد و در نهایت خسارات شدیدی به برنامه هسته‌ای آنها وارد کرد. دلایل دیگری نیز وجود دارد که اعتقاد بر این است که ایران ممکن است از حملات سایبری برای دستیابی به حلقه گمشده توسعه سلاح‌های هسته‌ای خود استفاده کند. زیرا آنها قبلاً حتی در ایالات متحده، در رابطه با حمله به جی‌پی مورگان، از حملات سایبری استفاده کرده‌اند. وزارت دادگستری ایالات متحده این حمله را به هفت ایرانی نسبت داد. این عصر جدید فناوری به کشورهایی مانند ایران فرصت تلافی‌جویی می‌دهد. خطرناک‌ترین راهی که آنها می‌توانند تلافی کنند، جاسوسی برای دستیابی به طرح‌های سلاح‌های هسته‌ای کارآمد است. این امر به احتمال زیاد منجر به افزایش تحقیقات تسلیحات هسته‌ای در کشورهای اطراف خواهد شد. این امر به دلیل اختلافات مذهبی در منطقه بین مسلمانان سنی (مصر) و شیعه (ایران) خطرناک است.

این جنبه سایبری جدید جاسوسی منجر به تلاش‌های بسیاری از سوی کشورهای دارای سلاح‌های هسته‌ای برای بررسی سیستم‌های خود و یافتن نقاط ضعفی شده است که در آنها نقاط قوتی وجود دارد. برخی کشورها حتی شروع به تزریق پول به برنامه‌های دفاع سایبری مانند بریتانیا کرده‌اند. آنها سالانه دو میلیارد دلار برای یک سیستم دفاع سایبری هزینه می‌کنند تا دارایی‌های خود را محافظت کنند. جاسوسی با یک مسیر کاملاً جدید برای دسترسی به اطلاعات خصوصی آسان‌تر شده است. همچنین جلوگیری از آن دشوارتر شده است.

## جستارهای وابسته
* تاریخچه سلاح‌های هسته‌ای
* فهرست آزمایش‌های سلاح‌های هسته‌ای
* تروریسم هسته‌ای

## منابع

رده:جاسوسی
رده:جنگ‌افزارهای هسته‌ای