دیر القاسی

**دیر القاسی** () روستایی فلسطینی بود که در ۲۶ کیلومتری شمال شرقی شهر عکا قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه از سکنه شد. ساکنان روستا در ۲۷ مه ۱۹۴۹ به‌طور کامل اخراج شدند و بیشتر آنان به لبنان گریختند.

بخش نخست نام روستا یعنی «دیر» (به معنای صومعه) نشان می‌دهد که روستا احتمالاً در گذشته دارای صومعه‌ای مسیحی بوده‌است؛ اما ساکنان آن در دوران جدید مسلمان بودند. بر پایه سرشماری ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱۲۵۰ نفر بود که ۸۸۰ تن مسلمان و ۳۷۰ تن مسیحی بودند. پس از تخلیه روستا، چندین شهرک اسرائیلی از جمله الکوش (۱۹۴۹)، نتوعا (۱۹۶۶)، متات (۱۹۷۹) و ابیریم (۱۹۸۰) بر زمین‌های آن بنا شدند.

## جغرافیا
دیر القاسی بر روی تپه‌ای سنگی در نزدیک به ۵ کیلومتری جنوب مرز لبنان جای داشت. یک جاده آسفالته روستا را از شمال به فسوطه و از جنوب غربی به ترشیحا پیوند می‌داد. این جاده روستا را به دو محله شرقی و غربی (حارَت) تقسیم می‌کرد که محله شرقی در ارتفاع بالاتری قرار داشت. روستا در سلسله کوه‌های جلیل علیا واقع بود و ارتفاع آن از سطح دریا در حدود ۶۳۰ تا ۶۷۰ متر بود.

## پیشینه
### دوران باستان و سده‌های میانه
بر پایه گفته ساکنان روستا، آثاری از دوره‌های کنعانی، اسرائیلی و رومی در دوران عثمانی و دوره قیمومت بریتانیا کشف شده بود. سفال‌هایی از دوران پایانی امپراتوری روم و امپراتوری بیزانس نیز در این محل یافت شده‌اند.

در دوره صلیبیون روستا با نام «کاسی» () شناخته می‌شد. در سال ۱۱۸۳ میلادی گادفری دو تور زمین‌های روستا را به ژوسلن سوم فروخت. در سال ۱۲۲۰ دختر ژوسلن سوم، بئاتریس کورتنی و همسرش اتو فون بوتنلاوبن، کنت هنبرگ، زمین‌های خود شامل کاسی و روستای مجاور روئیس را به شوالیه‌های توتونی فروختند.

بازمانده‌هایی از دوران ممالیک نیز در این منطقه یافت شده‌است.

### دوره امپراتوری عثمانی
دیر القاسی در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی الحاق شد و به ناحیه () جیرا در سنجق صفد تعلق داشت. بر پایه دفترهای مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، روستا ۲۴ خانوار مسلمان با جمعیت برآوردی ۱۳۲ نفر داشت. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر محصولاتی چون گندم و جو و نیز بر بز و کندوی زنبور عسل می‌پرداختند که جمع آن ۳۴۵ آقچه بود. (البته برخی پژوهشگران بر این باورند که دفتر مورد بررسی مربوط به سال‌های ۱۵۴۸–۱۵۴۹ بوده نه ۱۵۹۵–۱۵۹۶).

در آغاز سده هجدهم میلادی، دیر القاسی روستایی استحکام‌یافته بود که زیر فرمان شیخ محلی به نام عبدالخالق صالح قرار داشت. در سال ۱۷۴۰ شیخ ظاهر العمر از خاندان بنی‌زیدان که قدرتش در سراسر جلیل رو به گسترش بود، کوشید تا دیر القاسی را زیر نگین خود درآورد. او سرانجام با ازدواج با دختر شیخ صالح، روستا را ضمیمه قلمرو خویش کرد و بدین‌سان با خاندان صالح پیمان بست. در اواخر ۱۷۶۷ پسر ظاهر، علی صفد، پس از آنکه درخواستش برای دیر حنا رد شد، فرمانروایی دیر القاسی را از پدرش خواست. ظاهر نپذیرفت و درگیری مسلحانه‌ای میان آن دو درگرفت که ظاهر پیروز شد؛ با این حال ظاهر پسرش را بخشید و سرانجام روستا را به او واگذار کرد.

در سال ۱۸۳۸ دیر القاسی به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در زیربخش جبل در غرب صفد ثبت شد.

ویکتور گرن، پژوهشگر فرانسوی، در سال ۱۸۷۵ از دیر القاسی دیدن کرد و جمعیت آن را ۳۵۰ نفر مسلمان برآورد نمود. در سال ۱۸۸۱ در بررسی فلسطین غربی (صندوق اکتشاف فلسطین)، روستا بر روی ستیغی توصیف شد که درختان انجیر و زیتون و زمین‌های کشاورزی آن را دربرگرفته بودند و جمعیتش در حدود ۲۰۰ نفر بود. فهرست جمعیتی در حدود ۱۸۸۷ نشان داد که دیر القاسی نزدیک به ۹۴۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که دولت قیمومت بریتانیا انجام داد، جمعیت دیر القاسی ۶۶۳ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به ۸۶۵ نفر (همه مسلمان) رسید که در ۱۶۹ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه سرشماری ۱۹۴۵، دیر القاسی ۱۲۵۰ ساکن داشت: ۸۸۰ مسلمان و ۳۷۰ مسیحی. روستا همراه با فسوطه و المنصوره جمعیتی ۲۳۰۰ نفری و مساحت کل ۳۴٫۰۱۱ دونم داشتند. از این مساحت، ۱۶۰۷ دونم باغ و زمین آبی، ۶۴۷۵ دونم کشتزار غلات و ۲۴۷ دونم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

در روستا مدرسه‌ای ابتدایی در دوره قیمومت تأسیس شده بود و دانش‌آموزان برتر برای ادامه تحصیل به صفد و حیفا می‌رفتند. دو مسجد (یکی در هر محله) و دو مقام (یکی متعلق به شیخ جوهر و دیگری به ابوهلیون) و نیز زاویه‌ای برای طریقت شاذلیه در روستا وجود داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن
در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، دیر القاسی را ارتش آزادی‌بخش عرب دفاع می‌کرد؛ اما در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای اسرائیلی در چارچوب عملیات حیرام روستا را تصرف کردند. همزمان روستا بمباران شد که اسرائیلی‌ها آن را «اشتباه» خواندند و هفت نفر از ساکنان کشته شدند.

در دسامبر ۱۹۴۸ پیشنهاد اسکان مهاجران یهودی جدید در البصه، دیر القاسی و ترشیحا مطرح شد اما آهارون زیسلینگ به دلیل نبود آمادگی نظامی آنان مخالفت کرد. با این حال در ژانویه ۱۹۴۹ کابینه رأی به «تشویق ورود مهاجران یهودی به همه روستاهای متروک جلیل» داد. ساکنان روستا در ۲۷ مه ۱۹۴۹ اخراج شدند و بیشترشان به سوی شمال و به لبنان کوچیدند. تا ژوئن ۱۹۴۹ گزارش شد که کل منطقه شمالی شامل ترشیحا، سحماتا، دیر القاسی، تربیخا، میرون، السموعی، صفصاف و الراس الاحمر «یهودی‌سازی» شده‌است.

شهرک الکوش در سال ۱۹۴۹ بر بخشی از جایگاه روستا بنیاد نهاده شد. نتوعا در ۱۹۶۶، متات در ۱۹۷۹ و ابیریم در ۱۹۸۰ نیز بر زمین‌های روستا ساخته شدند.

## وضعیت کنونی روستا
مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را این‌گونه توصیف کرد: «چند خانه سنگی هنوز به‌عنوان مسکن یا انبار به دست ساکنان الکوش به کار می‌رود. آوار خانه‌های ویران‌شده بر سراسر محل پراکنده‌است. ساختمان مدرسه متروک مانده و درختان انجیر و زیتون و بوته‌های کاکتوس در محل می‌رویند.»

در سال ۲۰۰۴ بخشی از بقایای روستا در جریان کاوش‌های سازمان باستان‌شناسی اسرائیل با تجهیزات مکانیکی برداشته شد.

در سال ۲۰۰۰ ابراهیم خلیل عثمان کتابی دربارهٔ پیشینه روستا منتشر کرد.

پس از نکبه بیشتر آوارگان روستا در اردوگاه‌های فلسطینی لبنان از جمله برج البراجنه، الرشیدیه، شاتیلا و عین الحلوه سکونت گزیدند.

## افراد سرشناس
* نبیل معروف، سفیر فلسطین در کانادا، زاده ۱۹۴۶ در دیر القاسی.

## نگارخانه

File:Elkosh Western Galilee6.jpg
File:Elkosh Western Galilee1.jpg
File:Elkosh Western Galilee5.jpg
File:Elkosh Western Galilee7.jpg


## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Palestine Remembered - Dayr al-Qasi
* Dayr al-Qasi، ذاکرات

رده:ناحیه عکا
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پس از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:انحلال‌های ۱۹۴۸ (میلادی) در اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده