بامبوی مهندسی‌شده

**بامبوی مهندسی‌شده** (به انگلیسی: *Engineered bamboo*) به مجموعه‌ای از فرآورده‌های کامپوزیتی گفته می‌شود که از نوارها یا الیاف بامبو -پس از فرآوری، آ‌غشته‌سازی با چسب/رزین صنعتی و فشرده‌سازی- تولید می‌شود. این شیوهٔ تولید باعث می‌شود بامبو ضمن حفظ ظاهر طبیعی و زیبایی‌‌اش، مقاومت بالاتری در برابر تغییرات رطوبت و دما داشته باشد؛ درنتیجه برای مکان‌هایی مثل زیرزمین یا فضاهای پرتنش مناسب‌تر است و در کفپوش‌ها، روکش‌های داخلی، مبلمان و برخی کاربری‌های سبک استفاده می‌شود. این ماده یک قدم مهم در راستای توسعۀ مصالح ساختمانی سبز و پایدار محسوب می‌شود و به‌دلیل رشد سریع بامبو و قابلیت بازسازی منابع آن، کاربرد فزاینده‌ای در معماری و صنایع چوب دارد. این فرآورده‌ها به‌عنوان جایگزینی برای چوب یا  چوب‌ مهندسی‌شده طراحی شده‌اند؛ با این حال، استفادهٔ سازه‌ایِ گستردهٔ آن‌ها در بسیاری کشورها همچنان به تدوین و پذیرش قوانین و دستورالعمل‌های اختصاصی وابسته است.

## تاریخچه و توسعه
کاربری سازه‌ای بامبو در معماری سنتی قدمتی طولانی دارد؛ اما «مهندسی‌کردن» بامبو برای تولید مقاطع استاندارد عمدتاً از اواخر قرن بیستم آغاز شد تا ناهمگنی ساقهٔ طبیعی برطرف و نیاز بازارِ چوبِ مهندسی پاسخ داده شود. باتوجه به چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از برداشت بی‌رویه چوب، توجه پژوهشگران به جایگزین‌های پایدار جلب شد و بامبو -به‌سبب رشد سریع، ظرفیت بالای کربن‌گیری، فراوانی در کشورهای درحال‌توسعه و خواص مکانیکی مشابه یا بهتر از چوب- به گزینه‌ای جدی برای مصالح زیست‌پایه بدل شد.

تاکنون، موانع اصلی در مسیر توسعه کاربردهای سازه‌ای این ماده مانند ناهمگنی ماده و مشکلات مهندسی اتصالات، با فرآوری صنعتی، پیشرفت رزین‌ها و فناوری پرس گرم تا حدی مدیریت شده‌اند؛ هرچند فرایند استانداردسازی یکسان هنوز ادامه دارد. در دهه‌های اخیر، محصولات صنعتی بامبو -به‌ویژه کفپوش‌های *strand-woven-* فراگیر شده و پژوهش‌های سازه‌ای بر بامبوی لمینیتی (LBL) و اسکرایمبر شدت یافته است.

## طبقه‌بندی محصولات
دو خانوادۀ اصلی محصولات مهندسی‌شده بامبو عبارتند از:

* **بامبوی لمینیتی** (*Laminated Bamboo Lumber*؛ LBL): نوارهای بامبو پس از صاف‌کاری و چسب‌زنی، به شکل لایه‌لایه پرس و فشرده می‌شوند؛ محصول، صفحات یا تیرهای مستطیل‌مانند یکنواخت «چوب‌مانند» با امکان ماشین‌کاری و اتصال است. به‌طور ویژه در کفپوش و مبلمان کاربرد دارد (شکل‌گیری محصولات تخت مانند صفحات ام‌دی‌اف).

بندانگشتی|کفپوش ''strand-woven'' (اسکرایمبر).

* **اسکرایمبر بامبو** (*Bamboo scrimber*):  این محصول از الیاف خردشده و رزین اشباع‌شده ساخته می‌شود. باندل‌های الیاف کوبیده‌شده با چسب آغشته و تحت فشار بالا به بلوک‌های متراکم تبدیل می‌شوند و حدود ۸۰٪ مواد اولیه را مصرف می‌کنند. این خانواده در کفپوش‌های *strand-woven* شناخته‌شده است.

## ساختار و فرایند تولید
فرایند کلی معمولاً شامل مراحل زیر است:

# برش اولیهٔ ساقه و تبدیل به نوار/الیاف (زدودن پوست و گره‌ها)،
# خشک‌کردن صنعتی با کنترل رطوبت،
# آغشته‌سازی با چسب،
# فشرده‌سازی در پرس‌های صنعتی،
# برش و پرداخت نهایی مطابق ابعاد کاربردی.

**چسب‌ها:** سامانه‌های ترموست مانند فنول-فرمالدهید(PF) و ملانین-اوره-فرمالدهید(MUF) رایج‌اند؛ در برخی محصولات داخلی از پلی‌وینیل‌استات(PVA) یا پلی‌یورتان/ایزوسیانات نیز استفاده می‌شود. انتخاب چسب بر خواص مکانیکی، مقاومت رطوبتی، نشر ترکیبات آلی فرار و دوام پوشش اثرگذار است.

**زیرگونه‌ها و جزئیات تولید:** در LBL، نوارها هم‌راستا یا متناوب چیده و در پرس گرم یکپارچه می‌شوند؛ در اسکرایمبر، باندل‌های الیافِ آغشته به رزین در قالب‌ها فشرده می‌شوند تا بلوک‌های پرتراکم شکل بگیرند؛ سپس اره‌کاری و ماشین‌کاری می‌شوند.

## ویژگی‌های مواد
**ماهیت جهت‌دار:** مانند چوب، بامبو هم ماده‌ای ناهمسانگرد است؛ یعنی خواص مکانیکی آن به راستای الیاف وابسته است. فرآورده‌های مهندسی‌شده تلاش می‌کنند با لایه‌چینی و کنترل فرآیند، این ناهمسانگردی را قابل‌پیش‌بینی کنند. به‌طور کلی، استحکام و سختی در راستای الیاف بالاتر از جهت عمود بر الیاف است و این نکته باید در طراحی سازه‌ای در نظر گرفته شود.

**بامبوی لمینیتی (LBL):** آرایش لایه‌ها، چگالی نهایی و کیفیت اتصال بین‌لایه‌ای رفتار کشش/فشار/خمش/برش را تعیین می‌کنند. مرورها نشان می‌دهند افزایش تراکم‌سازی و بهبود چسبندگی معمولاً مدول و مقاومت خمشی را افزایش می‌دهد و شکست‌های لایه‌ای را کاهش می‌دهد. (دانسیتۀ این محصولات حدود ۶۸۶ کیلوگرم/مترمکعب است.)

**اسکرایمبر:** به‌دلیل چگالی بالاتر و پیوستگی الیاف، مقاومت‌های موازی با الیاف مطلوب گزارش می‌شود و سطح نهایی سخت و مقاوم به سایش است؛ دوام در بیرون وابسته به نوع رزین و پوشش نهایی است. جهت الیاف عمدتاً موازی بوده و خواص مکانیکی بسیار مطلوب (دانسیته حدود ۱۱۶۰ کیلوگرم/مترمکعب و مقاومت فشاری ۸۶ مگاپاسکال) دارد.

## دوام، نگهداری و تیمار حفاظتی
پایداری ابعادی و دوام سطحی تابع رطوبت، تابش فرابنفش و نوع پوشش است. در فضاهای بیرونی، استفاده از پوشش‌های مقاوم به UV و نگهداری دوره‌ای (تجدید لایهٔ محافظ) توصیه می‌شود. در صورت نبودِ تیمار و پوشش مناسب، دوام زیستی برخی فرآورده‌ها می‌تواند از چوب‌های مقاوم کمتر باشد و خطر پوسیدگی افزایش یابد؛ انتخاب رزین/پوشش مناسب و جزئیات اجرایی صحیح این ریسک‌ها را کاهش می‌دهد.

## انتشار [[ترکیب آلی فرار|VOC]] و [[کیفیت هوای داخل ساختمان|کیفیت هوای داخل]]
انتشار ترکیبات آلی فرار (VOC) به سامانهٔ رزین و فرایند تولید بستگی دارد. انتخاب محصولات دارای گواهی‌های کم‌انتشار (مانند E0/E1) و رزین‌های با نشر پایین می‌تواند کیفیت هوای داخل ساختمان را بهبود دهد. ارزیابی چرخهٔ عمر نشان می‌دهد نوع رزین، کارایی تولید و طول عمر مفید محصول بر اثرات محیط‌زیستی نقش تعیین‌کننده دارند.

## کاربردها

* **کفپوش و روکش داخلی** (به‌ویژه نوع *strand-woven* و کفپوش‌های چندلایهٔ *engineered*) با سختی سطح بالا و طرح‌های متنوع.بندانگشتی|کفپوش بامبو «Fossilized» با بافت تیره به‌عنوان نمونهٔ بازار.

وسط|بندانگشتی|نمونه‌های کفپوش بامبو در فروشگاه.

* **المان‌های سبک** مانند تیر/تیرچه و پانل‌های لایه‌ای در سازه‌های سبک، مبلمان و دکور؛ پژوهش‌های سازه‌ای بر اعضای LBL و اتصالات آن رو به افزایش است.بندانگشتی|چند نوع بامبوی مهندسی‌شده، از جمله بامبوی ''strand-woven''.
* **کاربردهای امدادی/اجتماعی**؛ نمونهٔ استفاده در سازه‌های موقت و سرپناه‌های اضطراری پس از مخاطرات طبیعی گزارش شده‌ است.

* **کاربردهای ترکیبی با چوب**، قالب‌بندی موقت، بستر و سازه‌های سبک/موقت.

## مقایسه با چوب و چوب مهندسی‌شده
**مزایا:** رشد سریع منبع (بامبو)، امکان تبدیل ساقه‌های ناهمگون به محصول یکنواخت با فرآوری صنعتی، نسبت استحکام به وزن مناسب و سختی سطح مطلوب برای کفپوش.

**چالش‌ها:** یکنواختی کیفیت میان تولیدکنندگان، حساسیت به رطوبت/UV در صورت پوشش نامناسب، نشر VOC در برخی سامانه‌های رزینی و پوشش‌دهیِ ناقص استانداردهای سازه‌ای در برخی کشورها.

## پژوهش‌های نوظهور
مطالعات تازه به بهینه‌سازی اتصالات، کاهش نشر VOC، بهبود پایداری بیرونی با پوشش‌های مقاوم به UV و روش‌های تولید با بازده مادهٔ بالاتر (مانند اسکرایمبر) می‌پردازند. گزارش‌های کنفرانسی نیز به نمونه‌های شکل‌دهی/پیش‌خم‌کاری الیاف و به‌کارگیری در سامانه‌های سازه‌ای سبک اشاره دارند.

## جستارهای وابسته

* بامبو
* کامپوزیت
* ناهمسانگرد
* چوب مهندسی‌شده
* کفپوش

## منابع


## پیوند به بیرون

* 
* 

رده:بامبو (گیاه)
رده:چوب
رده:کامپوزیت‌ها