ایوب (در اسلام)

**ایوب** (به عربی: ) پیامبری در اسلام است که نامش در قرآن آمده‌است. داستان ایوب در اسلام همانندی‌هایی با روایت کتاب مقدس عبری دارد، هرچند تأکید اصلی در قرآن بر پایداری ایوب در ایمان به خداوند است. در متن قرآن اشاره‌ای به گفتگوهای ایوب با دوستانش نشده، اما ادبیات اسلامی بازگو می‌کند که ایوب برادرانی داشت که دربارهٔ علت گرفتاری‌اش با او بحث می‌کردند. برخی مفسران مسلمان نیز ایوب را نیای رومیان دانسته‌اند.

ادبیات اسلامی دربارهٔ زمان و مکان رسالت ایوب نیز سخن گفته و او را پس از یوسف در زنجیره پیامبران قرار داده‌است. بنا بر روایات، ایوب برای قوم خود فرستاده شد نه به سوی جامعه‌ای مشخص. همچنین روایت شده که ایوب در بهشت پیشوای گروه «صابران» خواهد بود. بر پایه برخی منابع، ایوب نزدیک به ۲۵۴ سال زیست و مادرش دختر لوط بود.

## در قرآن
نخستین بار نام ایوب در قرآن در سوره نساء آمده‌است:

قرآن ایوب را بنده‌ای نیکوکار توصیف می‌کند که مدت‌ها دچار رنج و بلا شد، اما هرگز ایمانش به خدا را از دست نداد و پیوسته در نیایش از خداوند می‌خواست تا گرفتاری‌اش را بردارد:

روایت قرآنی ادامه می‌دهد که پس از سال‌ها رنج‌کشیدن، خداوند به ایوب فرمان داد: «پایت را بر زمین بکوب!» ایوب پای بر زمین کوبید و خداوند چشمه‌ای از آب سرد و گوارا از زمین جاری ساخت تا ایوب از آن بنوشد و تن خود را بشوید. قرآن بیان می‌کند که در آن هنگام خداوند درد و رنج ایوب را برطرف کرد، خانواده‌اش را به او بازگرداند، نسل‌های بسیاری از فرزندان به او بخشید و ثروت فراوانی نصیبش ساخت.

افزون بر شرح فشرده داستان ایوب، قرآن دو بار دیگر نیز از او یاد کرده‌است: یک‌بار در فهرست کسانی که خداوند به آنان هدایت و حکمت و الهام ویژه بخشید (سوره نساء، آیه ۱۶۳) و بار دیگر در شمار کسانی که خداوند به آنان اقتدار و موهبت نبوت عطا فرمود (سوره انعام، آیه ۸۴).

### سوگند ایوب و همسرش
پس از آنکه شیطان از گمراه‌کردن ایوب ناامید شد، خداوند بلا را از او برداشت و خانواده‌اش را دوچندان به او بازگرداند. ثروتش را بازپس داد و بارانی از زر بر او فروبارید. همسر ایوب چون شوهرش را سلامت و بهروز دید، خدا را سپاس گفت اما نگران سوگندی شد که ایوب پیش‌تر یاد کرده بود مبنی بر آنکه صد ضربه شلاق بر همسرش بزند. ایوب نیز از سوگندی که در میان رنج‌هایش یاد کرده بود سخت اندوهگین بود. خداوند به ایوب وحی فرستاد که همسرش را نزند بلکه دسته‌ای از صد ساقه علف بردارد و یک بار به او بزند تا سوگندش شکسته نشود.

## تفسیر قرآن و روایات اسلامی
ابن کثیر داستان را چنین روایت می‌کند: ایوب مردی بسیار ثروتمند بود با زمین‌ها و دام‌ها و فرزندان بسیار. همه این‌ها از دست رفت و سپس به بیماری پوستی دچار شد و زخم‌هایی پر از کرم بر بدنش پدید آمد؛ این همه آزمایشی الهی بود. ایوب در برابر همه این مصائب شکیبا ماند تا سرانجام خداوند او را شفا بخشید.

### تبارشناسی ایوب
تبار ایوب از زمینه‌های پژوهشی مهم نزد دانشمندان نخستین اسلام بود. باور رایج در میان مفسران این بود که ایوب از نسل عیسو پسر اسحاق است. هرچند مفسران گوناگون تبارنامه‌های متفاوتی برای ایوب ارائه کرده‌اند، همگی نسب او را از راه عیسو پسر اسحاق به ابراهیم رسانده‌اند. ابن کثیر به نقل از ابن اسحاق گفته‌است: «او مردی رومی بود؛ نامش ایوب پسر موس پسر رازح پسر عیسو پسر اسحاق پسر ابراهیم.»

پژوهشگرانی که تبار ایوب را به ابراهیم رسانده‌اند، به این آیه قرآن استناد کرده‌اند:

برخی منابع نیز مادر ایوب را دختر لوط دانسته‌اند و همسرش را «رحمت» نام نهاده‌اند.

### داستان ایوب به روایت ابن کثیر
ادبیات تاریخی اسلامی ایوب را از فرزندان دیرین نوح توصیف می‌کند. همانند روایت کتاب مقدس عبری، ابن کثیر یاد می‌کند که شیطان سخن فرشتگان را شنید که ایوب را باایمان‌ترین مرد روزگارش می‌خواندند. ایوب پیامبر برگزیده خدا بود و هر روز نماز می‌خواند و خدا را بابت نعمت ثروت فراوان و خانواده بزرگ سپاس می‌گفت. شیطان نقشه کشید تا ایوب خداترس را از خدا بازگرداند و به کفر و تباهی بکشاند. از این رو خداوند به شیطان اجازه داد ایوب را به سختی و بیماری شدید دچار کند، زیرا می‌دانست ایوب هرگز از پروردگارش رو نخواهد گرداند.

با آنکه دارایی‌های ایوب نابود شد و بلاهای بسیاری بر او فرود آمد، در عبادت خدا استوار ماند و از دینش دست نکشید. سپس شیطان در هیئت پیرمردی نزد ایوب آمد و گفت خداوند پاداش نمازهایش را نمی‌دهد، اما ایوب شیطان را سرزنش کرد و گفت خدا دانای مطلق است و هرچه صلاح بداند انجام می‌دهد.

گفته شده که شیطان پس از ناکامی در فریب‌دادن ایوب، به سراغ همسرش رفت. شیطان زندگی پیشین او را به یادش آورد و گفت چگونه خانواده و ثروت فراوان داشتند. همسر ایوب هرچند ایمانش را از دست نداد، به گریه افتاد و از ایوب خواست از خدا بخواهد این رنج را بردارد. ایوب در اندوه خود همسرش را سرزنش کرد و گفت این مدت رنج در برابر نعمت‌های خدا کوتاه بوده‌است و بی‌اندیشه سوگند خورد که صد ضربه بر او بزند. پس از شفای ایوب، خداوند به او فرمان داد دسته‌ای از صد ساقه علف بردارد و یک بار بر همسرش بزند. بدین‌سان ایوب سوگندش را وفا کرد بی‌آنکه آزاری به همسرش برسد. این روایت اسلامی به نمادی برای مهربانی با همسران بدل شده و واعظان مسلمان از آن بسیار یاد می‌کنند.

بر پایه روایت روسی، بیماری ایوب ۱۸ سال به درازا کشید و در تمام این مدت هرگز از سرنوشتش شکوه نکرد. شیطان نیز کوشید همسر ایوب را به ترک او وادارد اما ناکام ماند. سرانجام چون بیماری شدت یافت، ایوب به درگاه خدا نالید: «پروردگارا، مرا رنج رسیده و تو مهربان‌ترین مهربانانی.» خداوند دعایش را پذیرفت و فرشته جبرئیل را فرستاد تا مژده دهد که خدا او را به پاس شکیبایی و پایداری پاداشی بزرگ خواهد داد. به فرمان جبرئیل، ایوب پای بر زمین کوبید و چشمه‌ای از زمین جوشید که تشنگی‌اش را فرونشاند و زخم‌هایش را شفا بخشید.

### دیدگاه فیلیپ حتّی
فیلیپ حتّی، تاریخ‌پژوه لبنانی‌تبار، بر این باور بود که ایوب عرب بوده و صحنه رویدادهای داستانش در شمال عربستان قرار داشته‌است.

## گیاه اشک ایوب

گیاهی که در فارسی به اشک ایوب (به لاتین: ) شناخته می‌شود، نام خود را از  (اشک‌های ایوب) گرفته‌است. بازرگانان عرب در قرون وسطی این گیاه را به اروپا بردند. آنان از میوه‌نماهای (Pseudocarps) این گیاه برای ساخت تسبیح بهره می‌گرفتند و آن را با داستان رنج‌کشیدن ایوب در قرآن پیوند می‌دادند.

## مکان‌های مرتبط
نام ایوب با چندین مکان در سوریه، فلسطین، مصر و آسیای میانه پیوند خورده‌است. دعاهای ایوب نزد مسلمانان به عنوان دعای شفابخشی از بیماری‌ها به کار می‌رود.


File:Jebel Qara - moschea presso la tomba di Giobbe - panoramio.jpg|آرامگاه منتسب به ایوب در کوه‌های القره در جنوب عمان
Eyyub's Cave.JPG|ورودی غاری که گفته می‌شود ایوب دوران بیماری‌اش را در آنجا گذراند، در شانلی‌اورفه در جنوب شرقی ترکیه
File:Panoramic Eyyub.JPG|نمای پانوراما از مجموعه حضرت ایوب


## کتاب‌شناسی
### ارجاعات قرآنی
* نبوت ایوب: سوره نساء آیه ۱۶۳، سوره انعام آیه ۸۴
* آزمایش و شکیبایی: سوره انبیاء آیات ۸۳ و ۸۴، سوره ص آیات ۴۱ تا ۴۴

### خواندنی‌های بیشتر
* ابن کثیر، *البدایة و النهایة*، ج ۱، ص ۲۲۰–۲۲۵
* تفسیرهای سوره‌های انبیاء و صافات
* طبری، ج ۱، ص ۳۶۱–۳۶۴
* ثعلبی، *[[قصص الانبیاء]]*، قاهره ۱۳۳۹ق، ص ۱۰۶–۱۱۴
* کسائی، *[[قصص الانبیاء]]*، ص ۱۷۹–۱۹۰
* ابن عساکر، *تاریخ الکبیر*، ج ۳، ص ۱۹۰–۲۰۰

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* جستجوی نام ایوب در قرآن

رده:ایوب
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر