قباعه

**قباعه** (، ) روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش صفد بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۲۶ مه ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۶ کیلومتری شمال‌شرق شهر صفد و در نزدیکی جاده صفد–جسر بنات یعقوب در جلیل بالا قرار داشت. گردآوردن اولین لشکر پالماخ در چارچوب عملیات یفتاح به تخلیه این روستا انجامید.

قباعه میان دو دره کوچک جای گرفته بود: مجرای بالایی وادی وقّاص در شمال و مجرای بالایی وادی مشیرفه در جنوب. این موقعیت جغرافیایی از دید دفاعی اهمیت ویژه‌ای به روستا می‌بخشید. در پیرامون روستا آثار باستانی شامل غارها، چاه‌ها، آب‌انبارها، گورستان‌ها و صخره‌های تراشیده وجود داشت که نشان‌دهنده سکونت دیرینه در این ناحیه بود. آب‌های زیرزمینی و چشمه‌ها منبع آب آشامیدنی و آبیاری ساکنان بودند.

## پیشینه
### دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶ میلادی نام قباعه در دفترهای مالیاتی عثمانی در قالب ناحیه () «جیرا» از توابع سنجق صفد ثبت شده‌است. جمعیت روستا در آن زمان تماماً مسلمان بود و ۱۱ خانوار و ۲ مرد مجرد (برآورد ۹۹ نفر) داشت. ساکنان مالیات ثابتی به میزان ۲۰ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، درختان زیتون، تاکستان‌ها، بزها و کندوهای زنبور عسل می‌پرداختند که مجموع آن ۲٬۲۸۰ آقچه بود.

در نقشه‌ای که پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی ناپلئون در ۱۷۹۹ تهیه کرد، این روستا با نام «Koubaa» ثبت شده‌است.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون این روستا را با نام «el-Kuba'ah» به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه «الخیط» ثبت کرد.

در سال ۱۸۷۵ ویکتور گِرَن جمعیت روستا را ۱۲۰ نفر مسلمان گزارش کرد.

در سال ۱۸۸۱ پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستا را با نام «Kabbaah» چنین توصیف کرد: «روستایی سنگی با چند غار در جنوب آن، دارای حدود ۱۵۰ نفر مسلمان؛ بر فراز یک خط‌الرأس واقع شده با زیتون‌زار و زمین کشاورزی. آب از برکه و چشمه‌های خوب تأمین می‌شود.»

فهرست جمعیتی حدود سال ۱۸۸۷ جمعیت «Kaba'ah» را در حدود ۳۸۵ نفر مسلمان نشان می‌دهد.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جمعیت «قباعه» ۱۷۹ نفر مسلمان بود. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۵۶ نفر مسلمان در ۴۴ خانه افزایش یافت.

قباعه روستایی فشرده بود و از نزدیک به ۶۰ خانه ساخته‌شده از سنگ و خشت تشکیل می‌شد؛ برخی از خانه‌ها در دل صخره کنده شده بودند. در اواخر دوره قیمومت، گسترش جمعیتی و شهری روستا مساحت ساخت‌وساز آن را به ۶۶ دونوم رسانده بود. در مرکز روستا بازارچه‌ای کوچک به همراه مسجد و مدرسه وجود داشت.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۴۶۰ نفر مسلمان بود و مساحت کل زمین‌های آن ۱۳٬۸۱۷ دونوم بود. از این میزان، ۳۷۹ دونوم باغ و زمین آبیاری‌شدنی، ۷٬۹۶۶ دونوم زیر کشت غلات و ۶۶ دونوم ساختمان‌های مسکونی بود. بیشتر ساکنان به کشاورزی می‌پرداختند؛ به‌ویژه پرورش درختان میوه مانند زیتون، انگور و انجیر. درختان دامنه‌های کوه را پوشانده بودند و غلات و سبزیجات در بستر دره‌ها کاشته می‌شدند. کشت پیاز و پرورش زنبور عسل، گوسفند، بز و گاو نیز در روستا رواج داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن
در ۲ مه ۱۹۴۸، ایگال آلون با نیروهای هاگانا عملیاتی را آغاز کرد و پس از تصرف عین الزیتون و بیریا، روستاهای فرعم، قباعه و مغر الخیط را با آتش خمپاره‌انداز بمباران کرد که به تخلیه گسترده ساکنان انجامید. قباعه سرانجام در ۲۶ مه ۱۹۴۸ پس از حمله نظامی نیروهای اسرائیلی در چارچوب عملیات یفتاح به‌طور کامل از سکنه تخلیه شد.

در سال ۱۹۵۳ شهرک حاتصور هگلیلیت در ۳ کیلومتری جنوب محل روستا پایه‌گذاری شد؛ اما بر زمین‌های خود روستا بنا نشد.

در سال ۱۹۹۲ محل روستا چنین توصیف شده‌است: «آوار سنگی خانه‌های ویران‌شده محل را پوشانده و بوته‌ها، علف‌ها، کاکتوس‌ها و درختان انجیر و کاج در آن می‌رویند. بیشتر زمین‌های پیرامون را کشاورزان اسرائیلی کشت می‌کنند، اما بخشی جنگلی و بخشی دیگر چراگاه است.»

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به قباعه خوش آمدید در وبگاه فلسطین در خاطره
* قباعه در وبگاه ذاکرات
* قباعه، دکتر خلیل رزق

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:بخش صفد