جرم‌شناسی انسان‌شناختی

**جرم‌شناسی انسان‌شناختی** (که گاهی با عنوان **انسان‌شناسی جنایی** نیز شناخته می‌شود؛ به معنای ترکیب مطالعهٔ گونهٔ انسان و مطالعهٔ رفتار مجرمانه) شاخه‌ای از جرم‌شناسی بالینی است که بر پیوندهای ادعایی میان ماهیت یک جنایت و شخصیت یا ظاهر جسمانی مرتکب استوار است.

با آن‌که این رویکرد شباهت‌هایی با چهره‌خوانی و جمجمه‌خوانی دارد، اصطلاح «انسان‌شناسی جنایی» معمولاً برای اشاره به آثار مکتب ایتالیایی جرم‌شناسی در اواخر سدهٔ نوزدهم به‌کار می‌رود؛ یعنی کارهای چزاره لومبروزو، انریکو فری، رافائله گاروفالو و لورنتسو تنکینی. لومبروزو باور داشت که تبهکاران با تفاوت‌های فیزیولوژیکیِ پست‌تر و قابل‌شناسایی زاده می‌شوند. او مفهوم «تبهکار مادرزاد» را رایج کرد و معتقد بود که تبهکاری نوعی پس‌روی یا گرایش ارثی است. هستهٔ اصلی اندیشهٔ او این بود که منشأ جرم به‌طور کامل در درون فرد قرار دارد و باید آن را از شرایط و ساختارهای اجتماعی پیرامونی مستقل دانست. لومبروزو، که از بنیان‌گذاران مکتب پوزیتیویستی جرم‌شناسی بود، با «پوزیتیویسم اجتماعی» مطرح‌شده در مکتب شیکاگو و همچنین جرم‌شناسی محیطی مخالفت داشت.

## عکسِ مجرمانه و انگشت‌نگاری

افسر پلیس فرانسوی و پژوهشگر زیست‌سنجی، آلفونس برتیلون (۱۸۵۳–۱۹۱۴)، پیش از ابداع انگشت‌نگاری سامانه‌ای برای شناسایی مجرمان از طریق عکس بازداشت ایجاد کرد. هانس گروس (۱۸۴۷–۱۹۱۵)، حقوقدان جنایی و جرم‌شناس اتریشی که از او با عنوان *پدر بنیان‌گذارِ [[جرم‌شناسی بالینی]]* یاد می‌شود، نیز در گسترش این نظریه نقش داشت.

## نظریه

در سدهٔ نوزدهم، چزاره لومبروزو و شاگردانش کالبدشکافی‌هایی بر روی جسد‌های تبهکاران محکوم انجام دادند و اعلام کردند که شباهت‌هایی میان فیزیولوژی بدن این افراد و بدن «انسان‌های ابتدایی» (یعنی نخستی‌های غیرانسان مانند میمون‌ها و میمون‌های انسان‌نما) یافته‌اند. بسیاری از این شباهت‌ها به پیشانیِ عقب‌رفته، قد، شکل سر و اندازهٔ سر مربوط بود؛ و لومبروزو بر پایهٔ این ویژگی‌های جسمانی نظریهٔ «تبهکار مادرزاد» را مطرح کرد. افزون بر این، او ادعا کرد که «بزهکار زن» از مرد بدتر است، زیرا ویژگی‌های مشخص مردوارگی در آنان دیده می‌شود.

لومبروزو ۱۴ ویژگی چهره‌شناختی را توضیح داد که او و پیروانش باور داشتند در همهٔ تبهکاران مشترک است؛ برخی از آن‌ها (اما نه محدود به این‌ها) عبارت‌اند از: قد بسیار کوتاه یا بسیار بلند؛ سر کوچک اما صورت بزرگ؛ لب‌های گوشتی اما لب بالایی باریک؛ برجستگی‌ها (برآمدگی‌ها) روی جمجمه، در پشت سر و اطراف گوش؛ چین‌وچروک‌های پیشانی و صورت؛ حفره‌های سینوسی بزرگ یا چهرهٔ ناهموار؛ خال‌کوبی روی بدن؛ عقب‌رفتگی خط مو؛ برجستگی‌های سر، به‌ویژه بالای گوش چپ؛ دندان‌های پیشین بزرگ؛ ابروهای پُرپشت که گرایش به پیوستن دارند؛ کاسهٔ چشم بزرگ اما چشم‌های فرورفته؛ بینی قوس‌دار یا تخت؛ خط فک نیرومند؛ پیشانی کوچک و شیب‌دار؛ چانهٔ کوچک یا ضعیف؛ گردن باریک؛ شانه‌های شیب‌دار اما سینهٔ بزرگ؛ گوش‌های بزرگ و برجسته؛ بازوهای بلند؛ استخوان گونهٔ برجسته؛ انگشتان یا پنجه‌های نوک‌تیز یا برگشته.

لومبروزو چندین اثر مرتبط با پژوهش‌های خود در حوزهٔ انسان‌شناسی جنایی منتشر کرد؛ از جمله: *تبهکار*، *زن بزهکار* (که عنوان اصلی آن *زن بزهکار، روسپی و زن معمولی* بود) و *تبهکار، بر پایهٔ طبقه‌بندی چزاره لومبروزو*.

### داروینیسم اجتماعی
نظریهٔ انسان‌شناسی جنایی به‌شدت از نظریهٔ تکامل چارلز داروین (۱۸۰۹–۱۸۸۲) تأثیر گرفت. با این حال، سرچشمهٔ اصلی این تأثیرگذاری از دیدگاه‌های سیاسی و نژادیِ هربرت اسپنسر ناشی می‌شد که نظریهٔ داروین را مطابق داروینیسم اجتماعی بازتفسیر کرده بود؛ به‌ویژه این ایده که برخی نژادهای انسانی از نظر اخلاقی برتر از دیگران‌اند. این اندیشه، که در واقع از اسپنسر سرچشمه گرفته بود، بخش مهمی از بنیان نظری انسان‌شناسی جنایی را شکل داد. کار چزاره لومبروزو سپس بین سال‌های ۱۸۸۱ تا ۱۹۱۱ توسط داروینیست‌های اجتماعی در ایالات متحده دنبال شد.

### دوران معاصر

با وجود رد عمومی نظریه‌های لومبروزو، انسان‌شناسی جنایی همچنان در برخی حوزه‌های جرم‌شناسی بالینی در دوران معاصر کاربرد دارد. در گذشته (به‌ویژه در دههٔ ۱۹۳۰)، انسان‌شناسی جنایی تا اندازه‌ای با به‌نژادی پیوند داشته است، زیرا ایدهٔ وجود یک «نقص جسمانی» در گونهٔ انسان اغلب با برنامه‌هایی برای حذف آن ویژگی‌ها همراه بود.

این امر عمدتاً در ایالات متحده و در چارچوب جنبش به‌نژادی آمریکا از ۱۹۰۷ تا ۱۹۳۹ و همچنین قوانین جیم کرو که جدایی نژادی را تا تصویب قانون حقوق مدنی ۱۹۶۴ اعمال می‌کرد، دیده می‌شد. همچنین در آلمان نازی بین سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۴۵، طی عملیات آکتیون تی۴، میان ۲۷۵٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ نفر از افراد دارای معلولیت کشته شدند این اقدامات در اردوگاه‌های کار اجباری بخشی از برنامهٔ به‌نژادی نازی‌ها برای «پاک‌سازی» نژاد آریایی از ویژگی‌های «نامطلوب» مطابق ایدئولوژی نازی و سیاست‌های نژادی آلمان نازی بود.

انسان‌شناسی جنایی و شاخهٔ نزدیک به آن یعنی چهره‌خوانی، همچنین وارد پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی و روان‌شناسی قضایی شده‌اند. پژوهش‌هایی دربارهٔ دوقلو‌ها نیز جنبه‌هایی از انسان‌شناسی جنایی را شامل می‌شود، زیرا برخی مطالعات نشان داده‌اند که دوقلوهای یکسان بیش از دوقلوهای ناهمسان احتمال مشترک در رفتارهای مجرمانه دارند. نظریه‌های لومبروزو همچنین در پژوهش‌هایی دربارهٔ پاسخ الکتروپوستی و سندرم XYY مطرح شده‌اند.

## جستارهای وابسته
* جرم‌شناسی زیست اجتماعی

* روان‌شناسی تکاملی
* بیماری‌زایی
* روان‌شناسی شخصیت
* جمجمه‌شناسی
* قیافه‌شناسی
* تفاوت‌های جنسیتی در جرم

## پانویس

## منابع

## کتاب‌شناسی
* 
* 
## رده
رده:مردم‌سنجی