اسرائیل و سازمان ملل متحد

**اسرائیل و سازمان ملل متحد** به روابط پیچیده و پرتنش میان دولت اسرائیل و سازمان ملل متحد اشاره دارد. موضوعات مربوط به اسرائیل و جنبه‌های گوناگون درگیری عرب‌ها و اسرائیل و نیز درگیری ایران و اسرائیل بخش چشمگیری از مباحث، قطعنامه‌ها و منابع سالانه سازمان ملل متحد را به خود اختصاص داده‌است. شورای امنیت سازمان ملل متحد از هنگام تأسیس اسرائیل در ۱۹۴۸ تا ژانویه ۲۰۱۰ دست‌کم ۷۹ قطعنامه مستقیماً مرتبط با درگیری اعراب و اسرائیل تصویب کرده‌است.

تصویب قطعنامه پیشنهاد طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد یکی از نخستین اقدامات سازمان ملل متحد بود. از آن زمان تاکنون این سازمان نقشی محوری در منطقه داشته و از جمله از راه پشتیبانی از پناهندگان فلسطینی به‌وسیلهٔ آنروا، فراهم‌آوردن بستری برای خواسته‌های سیاسی فلسطینیان و نیز میانجیگری در مذاکرات صلح میان طرف‌ها ایفای نقش کرده‌است. آخرین طرح صلح تحت حمایت سازمان ملل نقشه راه برای صلح در سال ۲۰۰۲ بود.

## پیشینه
### طرح تقسیم فلسطین

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۵ مه ۱۹۴۷ کمیته ویژه سازمان ملل متحد دربارهٔ فلسطین (آنسکاپ) را در پاسخ به درخواست دولت بریتانیا برای ارائه توصیه‌هایی دربارهٔ آینده حکومت بر فلسطین تحت قیمومت تشکیل داد. این کمیته متشکل از نمایندگان یازده کشور عضو بود: استرالیا، کانادا، چکسلواکی، گواتمالا، هند، ایران، هلند، پرو، سوئد، اروگوئه و یوگسلاوی. در گزارش نهایی ۳ سپتامبر ۱۹۴۷ هفت عضو کمیته از طرح تقسیم همراه با اتحاد اقتصادی پشتیبانی کردند. این طرح پیشنهاد تأسیس یک دولت عربی مستقل، یک دولت یهودی مستقل و یک منطقه بین‌المللی برای شهر بیت‌المقدس (اورشلیم) را ارائه می‌داد. اعراب فلسطینی و اعضای اتحادیه عرب هرگونه تقسیم فلسطین را رد کردند.

در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷ مجمع عمومی قطعنامه ۱۸۱ را با ۳۳ رأی موافق، ۱۳ رأی مخالف و ۱۰ رأی ممتنع به تصویب رساند و اکثریت دوسوم لازم به دست آمد. اعراب فلسطینی و همه اعضای اتحادیه عرب به این قطعنامه رأی مخالف دادند.

### میانجی سازمان ملل در فلسطین

چند روز پس از تصویب طرح تقسیم (قطعنامه ۱۸۱)، درگیری تمام‌عیار یهودی-عربی در فلسطین آغاز شد. این رویداد همچنین به خشونت ضدیهودی در کشورهای عربی و مهاجرت دسته‌جمعی یهودیان از کشورهای عربی و اسلامی انجامید. مجمع عمومی سازمان ملل با قطعنامه ۱۸۶ در ۱۴ مه ۱۹۴۸ خواستار تعیین «میانجی سازمان ملل متحد در فلسطین» شد.

همچنین در ۱۴ مه ۱۹۴۸ که روز پایان قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود، اسرائیل «[تأسیس یک دولت یهودی در [سرزمین اسرائیل]]» را اعلام کرد. روز پس از پایان قیمومت، در ۱۵ مه، پنج کشور عربی همسایه به فلسطین حمله کردند و بخش بزرگی از سرزمین‌هایی را که طرح تقسیم به دولت عربی اختصاص داده بود اشغال نمودند. اتحادیه عرب دلیل مداخله خود را «بازگرداندن نظم و قانون و جلوگیری از گسترش آشوب‌های فلسطین به سرزمین‌های عربی» اعلام کرد. این تهاجم پویایی منطقه را دگرگون ساخت و طرح دو دولتی را به جنگی میان اسرائیل و جهان عرب تبدیل کرد.

فولکه برنادوت در ۲۰ مه ۱۹۴۸ به‌عنوان میانجی گمارده شد. برنادوت توانست آتش‌بسی در مه-ژوئن ۱۹۴۸ برقرار کند و دو طرح جایگزین تقسیم پیشنهاد داد که هر دو رد شدند. سازمان شبه‌نظامی لحی در ۱۷ سپتامبر ۱۹۴۸ برنادوت و همراهش، سرهنگ آندره سِرو، ناظر سازمان ملل را ترور کرد. پس از او رالف بانچ جانشینش شد و موفق به امضای توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹ گردید.

### قطعنامه ۱۹۴ – جایگاه بیت‌المقدس و پناهندگان

در ۱۱ دسامبر ۱۹۴۸ قطعنامه ۱۹۴ ادعای سازمان ملل بر بیت‌المقدس را تکرار کرد و در بند ۱۱ خود مقرر داشت که «پناهندگانی که مایل به بازگشت به خانه‌هایشان هستند و می‌خواهند با همسایگان خود در صلح زندگی کنند باید در نخستین فرصت عملی اجازه بازگشت یابند». این قطعنامه پایه‌ای برای ادعای حق بازگشت فلسطینیان شد. دولت‌های عربی نخست با این قطعنامه مخالفت کردند اما پس از چند ماه مواضع خود را تغییر دادند و به پرشورترین مدافعان مفاد آن دربارهٔ پناهندگان و سرزمین تبدیل شدند.

قطعنامه ۱۹۴ همچنین خواستار ایجاد «کمیسیون آشتی سازمان ملل متحد برای فلسطین» شد که از فرانسه، ترکیه و ایالات متحده آمریکا تشکیل می‌شد. این کمیسیون کنفرانس لوزان (۱۹۴۹) را پیشنهاد کرد که پنج ماه به درازا کشید ولی ناکام ماند. با این حال این کنفرانس از آن رو درخور توجه بود که نخستین پیشنهاد اسرائیل برای برقراری خط آتش‌بس ۱۹۴۹ میان ارتش‌های اسرائیلی و عربی به‌عنوان مرز دولت یهودی در آن مطرح شد. این خط که به خط سبز شناخته می‌شود پس از آن مشروعیت بین‌المللی یافت.

پس از شکست کنفرانس لوزان در حل مسئله پناهندگان فلسطینی، آنروا با قطعنامه ۳۰۲ مجمع عمومی در دسامبر ۱۹۴۹ برای ارائه کمک‌های انسان‌دوستانه به این گروه تأسیس شد. گزارش کمیسیون آشتی در اکتبر ۱۹۵۰ منتشر شد و به‌عنوان سرچشمه شمار رسمی پناهندگان عرب فلسطینی (۷۱۱٬۰۰۰ نفر) شناخته می‌شود.

### عضویت در سازمان ملل متحد

با اعلام استقلال، دولت موقت اسرائیل تشکیل شد و ایالات متحده آمریکا بی‌درنگ آن را به‌عنوان مرجع بالفعل اسرائیل به رسمیت شناخت. پس از آمریکا، ایران (که به طرح تقسیم رأی مخالف داده بود)، گواتمالا، ایسلند، نیکاراگوئه، رومانی و اروگوئه نیز اسرائیل را به رسمیت شناختند. اتحاد جماهیر شوروی نخستین کشوری بود که اسرائیل را حقوقی در ۱۷ مه ۱۹۴۸ به رسمیت شناخت و پس از آن لهستان، چکسلواکی، یوگسلاوی، ایرلند و آفریقای جنوبی این کار را انجام دادند.

اسرائیل در ۱۵ مه ۱۹۴۸ درخواست عضویت در سازمان ملل داد ولی شورای امنیت به آن رسیدگی نکرد. درخواست دوم اسرائیل در ۱۷ دسامبر ۱۹۴۸ با ۵ رأی موافق و ۱ رأی مخالف (سوریه) و ۵ رأی ممتنع رد شد؛ زیرا ۷ رأی موافق لازم بود.

درخواست عضویت اسرائیل در ۱۹۴۹ پس از برگزاری نخستین انتخابات تجدید شد. شورای امنیت با قطعنامه ۶۹ در ۴ مارس ۱۹۴۹ با ۹ رأی موافق در برابر ۱ رأی مخالف (مصر) و ممتنع بودن بریتانیا، عضویت را تأیید کرد. بریتانیا دلیل ممتنع ماندن خود را عدم پذیرش اداره بین‌المللی بیت‌المقدس از سوی اسرائیل بر پایه طرح تقسیم اعلام کرد.

پذیرش عضویت اسرائیل مشروط به پذیرش و اجرای قطعنامه‌های ۱۸۱ (طرح تقسیم) و ۱۹۴ (دربارهٔ بیت‌المقدس و بازگشت پناهندگان) بود. در ۱۱ مه ۱۹۴۹ مجمع عمومی با قطعنامه ۲۷۳ و اکثریت دوسوم لازم، درخواست عضویت اسرائیل را با ۳۷ رأی موافق، ۱۲ رأی مخالف و ۹ رأی ممتنع تصویب کرد. شش عضو اتحادیه عرب (مصر، عراق، لبنان، عربستان سعودی، سوریه و یمن) به همراه افغانستان، برمه، اتیوپی، هند، ایران و پاکستان رأی مخالف دادند.

### دهه ۱۹۵۰

داوید بن گوریون، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، از اعزام نیروی اسرائیلی به نیروهای سازمان ملل در کره پشتیبانی می‌کرد؛ اما حزب ماپام مخالف بود و روابط با کره شمالی را ترجیح می‌داد. در نهایت به‌جای اعزام نیرو، دولت اسرائیل ۱۰۰٬۰۰۰ دلار کمک پزشکی و خوراکی به کره جنوبی فرستاد. بر پایه منابع عبری، گزینش اسرائیل در جبهه غربی پس از جنگ کره به دوری فزاینده آن از بلوک شرق و در نتیجه دشمنی آن بلوک با اسرائیل در سازمان ملل انجامید.

پس از ناکامی تلاش‌های نخستین برای حل‌وفصل و تا سال ۱۹۶۷ بحث دربارهٔ اسرائیل و فلسطین در سازمان ملل چندان برجسته نبود. استثناهایی همچون کشتار قبیه، تصویب قطعنامه ۹۵ شورای امنیت دربارهٔ حقوق اسرائیل بر کانال سوئز و به‌ویژه بحران سوئز ۱۹۵۶ وجود داشت.

پس از بسته شدن کانال سوئز به دست مصر، اسرائیل، فرانسه و بریتانیا از ۲۹ اکتبر ۱۹۵۶ به مصر حمله کردند. نخستین نشست فوق‌العاده ویژه مجمع عمومی در ۱ نوامبر فراخوانده شد و در ۲ نوامبر قطعنامه ۹۹۷ با پیشنهاد آمریکا تصویب گردید که خواستار آتش‌بس فوری، عقب‌نشینی نیروها به پشت خطوط آتش‌بس ۱۹۴۹ و بازگشایی کانال سوئز بود. در پی این نشست، نیروی اضطراری سازمان ملل متحد (یونف) به‌عنوان نخستین نیروی حافظ صلح سازمان ملل تأسیس شد. بن‌گوریون در ۷ نوامبر پیروزی بر مصر را اعلام کرد و از توافقنامه آتش‌بس ۱۹۴۹ با مصر کناره‌گیری کرد و گفت اسرائیل هرگز با استقرار نیروهای سازمان ملل در خاک خود یا مناطق تحت اشغالش موافقت نخواهد کرد. سرانجام اسرائیل از سینا عقب نشست ولی با شرط دسترسی دریایی به ایلات و حضور یونف در خاک مصر.

### دهه ۱۹۶۰

در ۱۹۶۱ گروه‌های منطقه‌ای در سازمان ملل پدید آمدند. از همان آغاز، کشورهای عربی و مسلمان مانع پیوستن اسرائیل به گروه آسیا شدند.

پس از ماه‌ها بحث در شورای امنیت و مجمع عمومی پیش، در هنگام و پس از جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷، قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت در ۲۰ نوامبر ۱۹۶۷ تصویب شد. این قطعنامه به پایه‌ای پذیرفته‌شده برای مذاکرات صلح اعراب و اسرائیل و سپس اسرائیل و فلسطینیان تبدیل شد و اصل «سرزمین در برابر صلح» در آن بیان گردید. بر اساس بند نخست آن، صلح باید دربرگیرنده عقب‌نشینی نیروهای مسلح اسرائیل از سرزمین‌های اشغال‌شده در جنگ ۱۹۶۷ و پایان جنگ و به رسمیت شناختن حاکمیت و استقلال دولت‌های منطقه باشد. قطعنامه ۲۴۲ تقریباً بی‌درنگ از سوی مصر و اردن پذیرفته شد و اسرائیل آن را در دسامبر ۱۹۶۷ پذیرفت؛ سوریه تنها پس از به قدرت رسیدن حافظ اسد آن را پذیرفت.

در نوامبر ۱۹۶۷ گونار یارینگ به‌عنوان فرستاده ویژه سازمان ملل برای فرایند صلح خاورمیانه گمارده شد. مأموریت یارینگ ناکام ماند.

### دهه ۱۹۷۰ – فرودگاه روابط
در نیمه نخست دهه ۱۹۷۰ رویدادهای چندی روابط سازمان ملل و اسرائیل را به پایین‌ترین سطح رساند: کشتار ورزشکاران اسرائیلی در مونیخ (۱۹۷۲)، جنگ اکتبر ۱۹۷۳ و بحران نفتی پس از آن و آغاز جنگ داخلی لبنان (۱۹۷۵). ظهور سازمان‌های چریکی فلسطینی و افزایش قدرت سیاسی گروه عربی به‌عنوان تأمین‌کنندگان اصلی نفت جهان غرب به همراه پشتیبانی بلوک شرقی از کشورهای عربی در برابر اسرائیل (به‌عنوان متحد آمریکا) جایگاه اسرائیل در سازمان ملل را به‌شدت تضعیف کرد.

در ۲۲ اکتبر ۱۹۷۳ در جریان جنگ اکتبر، شورای امنیت قطعنامه‌های ۳۳۸ و ۳۳۹ را تصویب کرد که خواستار آتش‌بس بودند. در پی این قطعنامه کنفرانس ژنو در دسامبر ۱۹۷۳ برگزار شد که تلاشی ناکام برای آغاز مذاکرات صلح بود.

در ۷ دسامبر ۱۹۷۳ مجمع عمومی با قطعنامه ۳۰۹۲ ساخت شهرک‌های اسرائیلی در سرزمین‌های اشغالی را محکوم کرد؛ این محکومیت بارها در قطعنامه‌های بعدی تکرار شد و شورای امنیت نیز با قطعنامه‌های ۴۴۶، ۴۵۲ و ۴۶۵ به آن پیوست.

در ۱۹۷۵ کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی کوشیدند اسرائیل را از سازمان ملل اخراج کنند ولی این تلاش با مخالفت شدید هنری کیسینجر وزیر خارجه آمریکا که تلویحاً تهدید به خروج آمریکا از سازمان ملل کرد ناکام ماند.

در ۱۹ مارس ۱۹۷۸ شورای امنیت پنج روز پس از عملیات لیتانی اسرائیل در جنوب لبنان قطعنامه ۴۲۵ را تصویب کرد که خواستار عقب‌نشینی اسرائیل از لبنان شد و پایه‌ای برای تأسیس نیروی موقت سازمان ملل در لبنان (یونیفیل) گردید.

### قطعنامه ۳۳۷۹ – برابرشماری صهیونیسم با نژادپرستی
در ۱۰ نوامبر ۱۹۷۵ مجمع عمومی قطعنامه ۳۳۷۹ را تصویب کرد که صهیونیسم را شکلی از نژادپرستی خواند. این قطعنامه نقطه بحرانی بزرگی در روابط اسرائیل و سازمان ملل بود. تلاش‌های سالانه کشورهای مسلمان میان سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ برای اخراج اسرائیل از مجمع عمومی نیز ناکام ماند. سرانجام در ۱۶ دسامبر ۱۹۹۱ با فروپاشی بلوک شرقی و تقویت جایگاه اسرائیل، مجمع عمومی با قطعنامه ۴۶/۸۶ قطعنامه ۳۳۷۹ را لغو کرد.

### دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰
در دهه ۱۹۸۰ محکومیت‌های سازمان ملل علیه اسرائیل به‌ویژه در پیوند با جنگ اول لبنان و مبارزه با سازمان‌های مسلح فلسطینی ادامه یافت. آغاز انتفاضه نخست در دسامبر ۱۹۸۷ موجی تازه از محکومیت‌ها به همراه آورد.

با فروپاشی اتحاد شوروی، مواضع اسرائیل تقویت شد. در پی پیمان‌های اسلو میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین در پایان ۱۹۹۳ و نیز پیمان صلح اسرائیل و اردن در ۱۹۹۴ فضای تازه‌ای در روابط سازمان ملل و اسرائیل پدید آمد هرچند محکومیت‌ها به‌طور کامل متوقف نشدند.

### گروه‌های منطقه‌ای
از ۱۹۶۱ تا ۲۰۰۰ اسرائیل عضو هیچ‌یک از گروه‌های منطقه‌ای سازمان ملل نبود؛ زیرا کشورهای مسلمان از پیوستن آن به گروه آسیا جلوگیری می‌کردند. در سال ۲۰۰۰ اسرائیل عضویت محدود در گروه «اروپای غربی و دیگران» (WEOG) را به دست آورد.

### ابتکارهای اسرائیل در مجمع عمومی
در ۱ نوامبر ۲۰۰۵ مجمع عمومی برای نخستین بار در تاریخ خود قطعنامه‌ای را به ابتکار و رهبری اسرائیل تصویب کرد: قطعنامه تعیین روز جهانی یادبود هولوکاست. این قطعنامه بدون رأی‌گیری و حتی با پشتیبانی ایران تصویب شد. پس از آن در ۲۰۰۷ و ۲۰۱۲ قطعنامه‌هایی دربارهٔ فناوری‌های کشاورزی برای امنیت غذایی و نیز کارآفرینی و نوآوری برای توسعه با ابتکار اسرائیل تصویب شدند.

### وتوهای ایالات متحده
ایالات متحده آمریکا بر بیشتر قطعنامه‌های شورای امنیت که از دید اسرائیل حیاتی بوده‌اند حق وتو اعمال کرده‌است. این سیاست که گاه «دکترین نگروپونته» خوانده می‌شود بر پایه شراکت راهبردی آمریکا و اسرائیل استوار است.

## پیوند به بیرون
* نمایندگی دائم اسرائیل در سازمان ملل متحد

## منابع

* 
* 
* 

رده:اسرائیل و سازمان ملل متحد
رده:فلسطین، اسرائیل و سازمان ملل متحد
رده:حقوق بشر در اسرائیل
رده:انتقاد از سازمان ملل