کاخ گومدان

**کاخ غمدان**، که با **نام‌های قصر غمدان** یا **کاخ غمدان** نیز شناخته می‌شود، یک کاخ باستانی و مستحکم در صنعا، یمن است که قدمت آن به پادشاهی باستانی سبا بازمی‌گردد. تنها چیزی که از مکان باستانی (عربی *خد*) غمدان باقی مانده است، زمینی از ویرانه‌های درهم‌تنیده در مقابل درهای اول و دوم شرقی مسجد جامع الکبیر (مسجد جامع صنعا) است. این بخش از صنعا، برجستگی‌ای را تشکیل می‌دهد که به عنوان محل نگهداری بقایای دوران باستان شناخته می‌شود. این مکان در منتهی‌الیه جنوب شرقی شهر قدیمی و محصور صنعا، *القصر*، درست در غرب جایی که بعدها مسجد جامع صنعا ساخته شد، واقع شده است و بخشی از میراث جهانی یونسکو در شهر قدیمی صنعا است. گاهی از آن به عنوان *برج غمدان* یاد می‌شود.

به گفته جغرافیدان و مورخ عرب، الحمدانی (حدود ۸۹۳–۹۴۵)، سنگ بنای کاخ غمدان توسط سام، پسر نوح، گذاشته شد و توسط ایلی-شرح یحضیب، پادشاه سبائی (حدود قرن هشتم پیش از میلاد)، پدر بلقیس، به پایان رسید. برخی دیگر می‌گویند که این بنا توسط شعر اوطار، که شهر صنعا را دیوارکشی می‌کرد، ساخته شده است، در حالی که برخی دیگر معتقدند که ممکن است به دوران پیش از اسلام برگردد و توسط سبائیان در زمان سلطنت آخرین پادشاه بزرگ سبائی، الشریح یحذیب (حدود ۶۰–۲۰ پیش از میلاد) ساخته شده باشد. برخی از مورخان قدمت آن را به آغاز قرن دوم یا قرن اول میلادی نسبت می‌دهند. این کاخ توسط خلیفه عثمان یا حتی قبل از آن، توسط کالب ویران شد. تاریخچه این کاخ که چندین بار مرمت شده است، در افسانه‌ها و داستان‌های متعددی آمده است. در بسیاری از اشعار عربی از آن یاد شده است و شاعران در وصف زیبایی آن سروده‌اند. برخی معتقدند که برج کاخ غومدان، یک ساختمان بلند ۲۰ طبقه، اولین آسمان‌خراش جهان بوده است.

## تاریخچه
اگرچه کاخ سابق اکنون ویرانه است، اما سبک آن، یک سازه برج مانند و چند طبقه، نمونه اولیه خانه‌های برج مانند ساخته شده در صنعا را فراهم کرده است. این بنا «معماری نفیس شهر قدیمی» را بیان می‌کرد.

این کاخ توسط آخرین پادشاهان حمیری که از غُمدان بر یمن حکومت می‌کردند، مورد استفاده قرار می‌گرفت و زمانی محل اقامت ابحاله بود. بنا به گزارش‌ها، این کاخ در قرن هفتم توسط خلیفه عثمان ویران شد، زیرا او می‌ترسید که از آن به عنوان دژی برای شورش استفاده شود. برخی از مصالح آن برای ساخت مسجد جامع دوباره مورد استفاده قرار گرفت.

این کاخ مدتی بعد بازسازی شد اما به مرور زمان رو به زوال رفت. ویرانه‌های برج کاخ اکنون به شکل تپه‌ای است که از شرق مسجد جامع تا شمال باب الیمن امتداد دارد.

## معماری
چپ|بندانگشتی|شهر قدیمی صنعا با ساختمان‌های برج مانند
برج کاخ یا ارگ در بالای تپه‌ای ساخته شده است. مورخانی مانند الحمدانی، محمد القزوانی و عدنان ترسیس در مورد ارتفاع کاخ اصلی اختلاف نظر دارند. با توجه به عظمت آن، ارتفاع آن در روایت‌های تاریخی اغراق‌آمیز بوده است. بیشتر ادعاها بین شش تا ده طبقه است. در اوایل قرن نهم، گزارش شده است که «هفت طبقه ارتفاع داشته و بلندترین اتاق از سنگ مرمر چند رنگ و سقف آن یک تخته سنگ مرمر سبز بوده است.» الحمدانی در قرن دهم در کتاب هشتم جغرافیای مشهور خود از آثار باستانی یمن، *الإکلیل* () می‌نویسد:) این توضیحات را ارائه می‌دهد:

این بنا که بر روی یک طرح مربعی ساخته شده بود، طبقه بالای برج شامل *تالار [[بلقیس]]* بود که الحمدانی نیز آن را توصیف کرده است (دو جلد، که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود)، دارای سقفی بود که با نورگیرهای مرمری شفاف هشت تکه‌ای تزیین شده بود. روزنه‌های چهار گوشه تالار، منظره‌ای واضح از ماه را فراهم می‌کردند که پادشاهان یمن باستان آن را می‌پرستیدند. گفته می‌شود که مجسمه‌های شیر برنزی در هر گوشه از سقف‌های مرمرین، هنگام عبور باد از میان آنها، صدای غرشی ایجاد می‌کردند. با این حال، گفته می‌شود خارق‌العاده‌ترین ویژگی کاخ، آب‌سنگ هفت‌پره، یک وسیله باستانی برای پیش‌بینی زمان، بوده است که در آن ساخته شده است. گفته می‌شود دروازه‌ای که به نام «قصر السلح» شناخته می‌شود، آخرین اثر برج کاخ است.

## در شعر پیش از اسلام
کاخ غومدان در اشعار پیش از اسلام ذکر شده است و شاعران در وصف زیبایی آن سروده‌اند. افسانه ای بیان می‌کند که وقتی پرندگان بر فراز کاخ پرواز می‌کردند، سایه‌های آنها روی سقف دیده می‌شد.

ذوجدان الحیاری (ج. قرن ششم - هفتم) نوشته است:

: *شما دربارهٔ برج‌های گومدان شنیده‌اید:*
: *از قله کوه پایین می‌آید*
: *نجاری خوب، با سنگ‌هایی برای اقامت،*
: *با خاک رس تمیز، مرطوب و لغزنده اندود شده است؛*
: *چراغ‌های نفتی درون آن خودنمایی می‌کنند*
: *حتی مانند درخشش آذرخش.*
: *این قلعه که زمانی نو بود، امروز خاکستر شده است*
: *شعله‌های آتش، زیبایی‌اش را از بین برده‌اند.*

شاعر ادی ب. زید الحیری نوشت:

: *بعد از صنعا که زمانی محل سکونت بود، چه چیزی وجود دارد؟*
: *حاکمان پادشاهی که هدایایشان سخاوتمندانه بود؟*
: *سازنده‌اش آن را تا ابرهای سرگردان بالا برد،*
: *اتاق‌های بلندش مشک می‌دادند.*
: *در برابر حملات دشمنان، توسط کوه‌ها محافظت می‌شود،*
: *ارتفاعات بلندش غیرقابل فتح است.*
: *صدای جغد شب آنجا دلنشین بود،*
: *حتی توسط یک نوازنده فلوت پاسخ داده شد.*

مدت‌ها پس از تخریب آن، حمدانی، جغرافی‌دان قرن دهم (حدود ۸۹۳–۹۴۵)، ابیاتی را نقل کرد که افسانه برج غمدان را منعکس می‌کند:

: *کاخی بیست طبقه ارتفاع داشت،*
: *با ستاره‌ها و ابرها لاس می‌زد.*
: *اگر بهشت بر فراز آسمان‌ها قرار دارد،*
: *گومدان با بهشت هم‌مرز است.*

## منابع

رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در صنعا
رده:خانه‌های ساخته‌شده در سده ۳ (میلادی)
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:مختصات در ویکی‌داده