طب نبوی

در اسلام **طب نبوی** ( طب نبوی (به انگلیسی: **) توصیه‌هایی در مورد بیماری، درمان و بهداشت است که بر اساس روایات پیامبر اسلام، حضرت محمد که در حدیث آمده است، انجام می‌شود. این درمان شامل رژیم غذایی، حجامت و داغ کردن، و داروهای ساده (به ویژه عسل)، دعاهای متعدد و دعاهای پرهیزگارانه برای بیمار است، اما جراحی ندارد. بیماری‌های مورد بحث شامل تب، طاعون، جذام، گزش‌های سمی، محافظت در برابر حشرات شب‌پره و چشم زخم، قوانین مقاربت، نظریه‌های جنین‌شناسی و غیره است. نویسندگان کتابچه‌های راهنمای آن روحانیون مذهبی بودند که این روایات را جمع‌آوری و توضیح می‌دادند، نه پزشکان، و معمولاً توسط غیرپزشکان انجام می‌شود. اینکه چه مقدار از این طب وحی الهی است و چه مقدار از شیوه‌های عامیانه از اجداد به ارث رسیده است (و بنابراین وابسته به زمان و از نظر فرهنگی موقعیت دارند، نه حقایق پزشکی ابدی) مورد اختلاف است. (همچنین یک طب سنتی غیر حدیثی از اعراب اولیه وجود دارد که به عنوان طب *[[طب یونانی|یونانی]]* شناخته می‌شود)

طب نبوی با پزشکی اسلامی متفاوت است؛ پزشکی در جهان اسلام دسته‌ای وسیع‌تر است که شامل انواع روش‌های درمانی مبتنی بر فلسفه طبیعی یونانی می‌شود و با طب نبوی مبتنی بر احادیث متفاوت است. این دانش تنها در قرن چهاردهم به‌طور کامل تدوین شد و در آن زمان تمرکز بر سازگار کردن سنت پیامبر (سنه) با اصول نظریه چهارمذی گالن بود که در آن دوران در مؤسسات پزشکی جهان اسلام رایج بود. با این حال، طب نبوی سنتی است که تا امروز نیز اهمیت و کاربرد مدرن خود را حفظ کرده است و گفته می‌شود که «به دلیل علاقهٔ مسلمانان به پیامبرشان، دوباره محبوبیت یافته است».

## پیشینه
تفاسیر قرون وسطایی از حدیث در بافت پزشکی جالینوسی تولید می‌شدند، در حالی که نسخه‌های مدرن درمان‌های طب نبوی ممکن است شامل یافته‌های تحقیقاتی اخیر باشند تا اهمیت این ژانر را نشان دهند.

حدیث ابوداود،

برخی معتقدند که این نشان دهنده اعتقاد محمد به اهمیت تحقیقات پزشکی برای یافتن درمان بیماری‌های شناخته شده برای مسلمانان است.

## توصیه‌ها
در احادیث، پیامبر اسلام استفاده از روش‌هایی مانند عسل و حجامت (بادکش تر) را برای درمان توصیه کرده است. او معمولاً با استفاده از حکاکی (سوزاندن محل زخم) که باعث «درد و خطر برای بیمار» می‌شد، مخالفت می‌کرد. دیگر موادی که اثرات درمانی آن‌ها به پیامبر نسبت داده شده و جزو ویژگی‌های معمول پزشکی سنتی در جهان اسلام هستند، شامل روغن زیتون، خرما، مسواک سنتی به‌عنوان ضرورت برای سلامت دهان، و سیاه‌دانه یا «هِلوی سیاه» و روغن‌های آن می‌شوند. این مواد هنوز در مراکز اسلامی یا فروشگاه‌های محصولات اسلامی به فروش می‌رسند.

### دانه‌های سیاه
بندانگشتی|دانه‌های ''سیاه‌دانه (Nigella sativa)''
ابوهریره از محمد نقل می‌کند که فرمود: «از سیاه‌دانه استفاده کنید، زیرا بدون شک، سیاه‌دانه درمان همه بیماری‌ها به جز مرگ است.» (حدیث البخاری ۷:۵۹۱)

### ادرار و شیر شتر
طبق حدیثی که در فصل چهارم (*وضوء*) صحیح بخاری ثبت شده است، محمد از ادرار شتر برای درمان مردم استفاده می‌کرد:

این رویداد همچنین در *[[صحیح مسلم]]*، *[[تاریخ طبری]]* و *[[محمد بن سعد بن منیع|کتاب الطبقات الکبیر]] نیز ثبت شده است.*

### حنا
بر اساس کتاب *[[سنن ابوداود|سنن ابوداود،]]* گردآورنده حدیث، محمد استفاده از حنا را برای درد پا توصیه کرده بود:

در *کتاب* سنن ابن ماجه، محمد به عنوان کسی که از حنا برای جراحات خارجی استفاده می‌کرد، توصیف شده است:

### عسل
ارزش عسل به ذکر خاص فضایل آن در قرآن، سوره نحل (زنبورها) و نه فقط در کلام محمد (ص) برمی‌گردد. (قرآن 68-69)

از حضرت محمد نقل شده است که: «شفا در سه چیز است: حجامت، جرعه‌ای عسل یا داغ کردن (با آتش)، اما من پیروانم را از داغ کردن (با آتش) نهی می‌کنم.»

### قارچ ترافل
در احادیث متعددی از قارچ دنبلان برای درمان چشم نام برده شده است. محمد در بسیاری از این احادیث از آنها به عنوان «مَنّا» یاد می‌کند. کلمه مَنّا به معنای نوعی رزق و روزی است که از سوی منبع الهی اعطا می‌شود؛ این کلمه اغلب در متن غذایی که بنی‌اسرائیل در کتاب مقدس عبری دریافت می‌کردند، ذکر شده است.

«قارچ همان «مَنّ» است که خداوند عزّ و جلّ برای بنی‌اسرائیل فرستاد و آب آن داروی چشم است.»

### مگس خانگی
پیامبر اکرم ﷺ فرمودند: «هرگاه مگس در نوشیدنی یکی از شما بیفتد، آن را به‌طور کامل در نوشیدنی فرو برده و سپس بیرون اندازد؛ زیرا یکی از بال‌های آن بیماری دارد و بال دیگرش درمان آن بیماری را.»

## آثار

در حالی که آثار برجسته‌ای که به درمان‌ها و احادیث مربوط به سلامت پرداخته‌اند، به چندین قرن پس از هجرت بازمی‌گردند، صحیح بخاری و دیگر مجموعه‌های پیشین نیز چنین احادیثی را شامل می‌شوند. کتاب الطبّاء الأئمة اثر عبدالله بن بسطام نیشابوری، که میراث چندین امام شیعه را گردآوری کرده است، به‌طور گسترده به‌عنوان نخستین رساله شناخته‌شده دربارهٔ طبّ نبوی محسوب می‌شود، هرچند که ریشه در جهان‌بینی کمی متفاوت دارد. کتاب ۷۶ از مجموعه معتبر بخاری با عنوان «طب» شامل بیش از ۱۰۰ حدیث است که ۷۶ مورد آن به‌طور غیرمستقیم با پزشکی مرتبط‌اند و موضوعاتی از قبیل پیشگیری از جذام و همه‌گیری‌ها تا تحریم الکل و خودکشی را دربرمی‌گیرد.

ابن قیم الجوزیه در قرن ۱۳ میلادی یکی از تأثیرگذارترین آثار دربارهٔ طب نبوی را در کتاب ۲۷۷ فصلی خود با عنوان الطب النبوی نگاشت. او به تنوع درمان‌هایی که توسط محمد توصیه شده است می‌پردازد و همچنین به مسائل اخلاقی در پزشکی توجه دارد و دربارهٔ سوءعمل پزشکی و ویژگی‌های پزشک شایسته بحث می‌کند. اخلاق در عمل پزشکی همچنان برای برخی از پژوهشگران به‌عنوان شاخص مهمی در طب اسلامی مطرح است. الجوزیه همچنین رابطه میان پزشکی و دین را نیز به تفصیل شرح می‌دهد.

السویوطی، یکی از علمای مشهور به تفسیر قرآن، دو اثر نیز دربارهٔ طب نبوی تألیف کرده است که یکی از آن‌ها به روابط جنسی مطابق دستورات پیامبر محمد پرداخته است. نسخه دیگر السویوطی طب را به سه نوع تقسیم می‌کند: سنتی، روحانی و پیشگیرانه (مانند رژیم غذایی و ورزش). همراه با ابن قیم الجوزیه، السویوطی نیز توضیحاتی ارائه کرده است که به مقابله با بیماری‌های واگیردار می‌پردازد و بنابراین در زمان طاعون سیاه در جهان اسلام اهمیت داشته است.

ابن الخطیب نیز به مرگ سیاه پرداخته و به تناقضی که بین احادیث و علم دربارهٔ طاعون می‌دید، باور داشت؛ این دیدگاه ممکن است باعث اعدام او به‌وسیله خفه کردن به اتهام «ارتداد» شده باشد، هرچند دادگاهی که به پرونده رسیدگی می‌کرد، هرگز به حکم قطعی نرسید و ثبت شده است که این رویداد عمدتاً تحت تأثیر دشمنان ابن الخطیب بوده است.

هر دو اثر فوق به مسائل اخلاق زیستی سقط جنین و لقاح نیز می‌پردازند، مسائلی که مانند ایده میراث پزشکی اسلامی به عنوان میراثی کل‌نگر، همچنان در ساخت هویت اسلامی مدرن اهمیت دارند. از دیگر آثار قابل توجه می‌توان به آثار ابن طولون (متوفی ۱۵۴۶ میلادی) و الذهبی (متوفی ۱۳۴۸ میلادی) اشاره کرد.

## جستارهای وابسته
* نگرش‌های اسلامی به علم
* سرمه
* دایرةالمعارف پزشکی اسلام و ایران
* معجزات محمد
* محمد بن زکریای رازی
* قرآن و معجزات
* طب سنتی چینی

## منابع

رده:پزشکی در جهان اسلام قرون وسطی
رده:جهان اسلام قرون وسطی
رده:محمد