توقوز اوغوز

**توقوز اوغوز**  ("نُه طایفه") اتحادی سیاسی از نُه قبیله ترک تیله در آسیای مرکزی، در اوایل قرون وسطی بود. توقوز اوغوز در چارچوب اولین خاقانات ترک (۵۵۲–۶۰۳) تثبیت و تابع شد و پس از تجزیه خاقانات، به عنوان یک اتحاد نُه قبیله‌ای باقی ماند.
اوغوز کلمه‌ای ترکی به معنای «اجتماع» و *توقوز* به معنای «نه» است. به همین ترتیب، قارلوق‌ها احتمالاً به عنوان *اوچ-اوغوز* شناخته می‌شدند - *اوچ* به معنی "سه". ریشه اصطلاح قومی تعمیم‌یافته «اوغوز» *og-* است که به معنای «قبیله، قبیله» است؛ که به نوبه خود، به گفته کونونوف، از کلمه ترکی باستان *ög* به معنای «مادر» گرفته شده است (با این حال، گلدن چنین اشتقاق دیگری را غیرممکن می‌دانست). در ابتدا *، اوغوز* به معنای «قبایل» یا «اتحادیه قبیله‌ای» بود و سرانجام به یک نام قومی تبدیل شد.

شاید اولین بار از توقوز اوغوزها در *[[سنگ‌نوشته اورخون|کتیبه‌های اورخون]] که در دهه ۷۳۰ میلادی نوشته شده‌اند، نام برده شده باشد. این ۹ قبیله در تاریخ چین به‌عنوان [[خاقانات اویغور|Huihe]]* /Uyghur (回纥)، *Pugu* (仆骨)، *هون* (浑)، *Bayegu/* (拔野古)، *Tongluo* (同罗)، *Sijie* (思结)، *Qibi* (契苾)، *آ-گوسیو* (契苾) *نام‌گذاری شده‌اند.* (骨仑屋骨思). هفت قبیله اول که نامشان ذکر شد - که در شمال صحرای گبی زندگی می‌کردند - قبیله غالب بودند، در حالی که قبیله‌های *آ-بوسی* و *گولون‌وگو (سی)* بعداً ظهور کردند و مدتی پس از سال ۷۴۳ در جایگاهی برابر با دیگران پذیرفته شدند. ظاهراً قبیله *آ-بوسی* به عنوان یک گروه قبیله‌ای فرعی در *قبیله سیجیه* و قبیله *گولون‌وگو (سی)* به عنوان ترکیبی از دو قبیله دیگر منشأ گرفته‌اند.

خاقان بیلگه ، گوک ترک متأخر، توقوز اوغوز را «قوم [خود]» می‌دانست. همچنین در کتیبه‌های کول تیگین ذکر شده است که گوک‌ترک‌ها و توقوز اوغوزها پنج بار در سال با هم می‌جنگیدند.



*Toquz Oγuz budun kentü budunïm erti teŋіri jer bolγaqïn üčün yaγï boltï.*

«نه نفر از اوغوزها قوم من بودند. به دلیل اینکه آسمان با زمین در هم آمیخته شد، آنها دشمن شدند.»

به همین ترتیب، منابع خارجی، اتحاد سیاسی برخی از قبایل توقوز اوغوز با گوک ترک‌ها را مطرح کرده‌اند. یک متن ساکای ختانی دربارهٔ ترک‌ها در گانژو به *saikairä ttūrkä chārä* (< OTrk. * *sïqïr türk çor*) اشاره کرده است. ترکان سیقیر در اسناد سغدی با *سیکاری* و همچنین با *سیجی‌ها* که در زیژی تونگجیان به عنوان *توجو سیجی‌ها* ذکر شده‌اند، یکی دانسته شده‌اند. در میان قبایل ترک شرقی که در جنوب صحرای گبی ساکن بودند،  تانگ هویائو، *سیجی* (که به اشتباه *انجی*恩結 ترجمه شده است) را که در فرمانداری نظامی لوشان 盧山都督府 ساکن بودند، و *فولی را* که در همان استان جیمی دایلین ساکن بودند، جایی که قبیله انشعابی سیجی، آ-بوسی، ساکن بود، فهرست کرده است. *Fuli(-yu)* (匐利[羽])، یا *Fuli(-ju)* (伏利[具])، به عنوان *Fuluo* (覆羅) در دیگر منابع چینی و *Bökli-Çöligil* (OTrk) قابل شناسایی بودند. مالگالمردم کره‌ای مردم ترک

فهرست دیگری از نه نام - *Yaoluoge* (藥羅葛) (< OTrk. 𐰖𐰍𐰞𐰴𐰺 * Yaglaqar*), *Huduoge* (胡咄葛)، *Guluowu* (啒羅勿)، *Mogexiqi* (貱芊歌*)* (阿勿嘀)، *Gesa* (葛薩)،  *Huwasu* (斛嗢素)، *Yaowuge* (藥勿葛، و *Xiyawu* (奚牙勿)- در کتاب قدیمی تانگ و کتاب جدید تانگ ظاهر شدند. طبق گفته هاندا (۱۹۵۷)، توقوز اوغوز گروه نه طایفه‌ای بودند که توسط یاگلاقار رهبری می‌شدند و بخشی از قبیله اویغور بودند. در مقابل، گلدن (۱۹۹۲) پیشنهاد کرد که توقوز اوغوز، گروه نه قبیله‌ای تانگ هویائو به رهبری اویغورها بودند که به نوبه خود شامل نه قبیله فرعی به رهبری یاگلاقار بودند. کتیبه شینه اوسو اشاره می‌کند که یاغلاقار بر *اون-اویغور* «ده قبیله اویغور» و *توقوز اوغوز* «نه قبیله اوغوز» حکومت می‌کردند. در همین حال، هاشیموتو، کاتایاما و سنگا پیشنهاد می‌کنند که فهرست تانگ هویائو (به رهبری اویغورها) شامل نام قبایل توقوز اوغوز به‌طور خاص بوده است، در حالی که هر نام در دو فهرست (به رهبری یاغلاقار) در کتب تانگ، نام خانوادگی هر یک از نه رئیس قبیله فرعی را ثبت کرده است (به عنوان مثال، نام خانوادگی رئیس *اویغور* *یاغلاقار* است؛ نام خانوادگی رئیس *سیجیه* *گسا* است و غیره).

## جستارهای وابسته
## منابع

رده:اقوام ترک‌تبار منقرض‌شده
رده:تاریخ اویغورها
رده:قبیله‌های گوک‌ترکان