عرتوف

**عرتوف** () روستایی فلسطینی در دامنه‌های اورشلیم بود که در سال ۱۹۴۸ میلادی از سکنه تخلیه شد. این روستا در فاصلهٔ نزدیک به ۲۱٫۵ کیلومتری باختر اورشلیم بر فراز یک فلات مرتفع جای داشت و از سه سوی جنوب، خاور و باختر با دشت‌هایی احاطه شده بود. جاده‌ای فرعی روستا را به جادهٔ اصلی اورشلیم پیوند می‌داد.

در محل تلاقی مسیر وادی الصرار و وادی کسلا واقع شده بود و نزدیک‌ترین روستاها به آن صرعه و اشوع بودند. عرتوف از جایگاه راهبردی برجسته‌ای برخوردار بود؛ در حدود شش کیلومتری جنوب باب‌الواد قرار داشت و بر جادهٔ باب‌الواد–بیت‌جبرین نظارت می‌کرد. روستا در ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان عملیات دانی به دست تیپ ۱۰ هارئیل تصرف شد و ساکنان آن آواره گشتند.

## پیشینه
### دورهٔ امپراتوری عثمانی
در دورهٔ امپراتوری عثمانی و بر پایهٔ دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی، عرتوف روستایی در ناحیهٔ رمله از سنجاق غزه بود و ۱۱۰ تن جمعیت داشت. ساکنان روستا مالیات محصولاتی چون گندم، جو، میوه، بز، کندوی زنبور عسل و تاکستان را می‌پرداختند.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گرن، باستان‌شناس و جغرافیدان فرانسوی، روستا را بر فراز تپه‌ای کوچک با ۱۵۰ ساکن توصیف کرد.

آلبرت سوتسین بر پایهٔ فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ گزارش داد که عرتوف ۱۴ خانه و ۴۰ نفر جمعیت داشت، هرچند شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت. همچنین ذکر شده بود که روستا نیم‌ساعت تا صرعه فاصله داشت. مارتین هارتمان شمار خانه‌های عرتوف را ۱۴۰ گزارش کرد.

پیمایش فلسطین باختری که صندوق اکتشاف فلسطین در سال ۱۸۸۳ انجام داد، عرتوف را چنین وصف کرد: «روستایی کوچک بر تپه‌ای کوتاه با دره‌ای باز در باختر. در دره آبگیری (حفیره عرتوف) وجود دارد که روستا آبش را از آن تأمین می‌کند. درختان زیتون پیرامون آن پراکنده‌اند.»

در سال ۱۸۸۳ گروهی از مبلّغان انگلیسی زمین‌هایی در عرتوف خریدند تا مستعمره‌ای کشاورزی به نام هارتوف برای یهودیانی بنیاد نهند که امید به مسیحی‌شدنشان داشتند. پس از خودداری مهاجران از تغییر دین، طرح رها شد. در ۱۸۹۵ دوباره آبادانی شد، ولی در جریان شورش‌های ۱۹۲۹ فلسطین ویران گردید.

در ۱۸۹۶ جمعیت عرتوف در حدود ۱۳۵ تن برآورد شد.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
بیشتر خانه‌های روستا از سنگ و خشت ساخته شده بود؛ شماری نیز از سنگ و سیمان با سقف‌های گنبدی ساخته شده بودند. ساکنان که همگی مسلمان بودند در مسجدی به نام مسجد العُمَری — احتمالاً به نام خلیفهٔ دوم، عمر بن خطاب — نماز می‌گزاردند. آرامگاه حکیمی محلی به نام شیخ علی الغمادی در حاشیهٔ روستا قرار داشت. نزدیک به نیمی از روستاییان به کشاورزی و نیمی دیگر در ایستگاه باب‌الواد بر خط راه‌آهن یافا–اورشلیم مشغول بودند. زمین‌های کشاورزی در باختر روستا گسترش داشت و درختان میوه و بادام در آنجا کاشته می‌شد.

بر اساس سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت عرتوف ۱۸۱ مسلمان بود، در حالی که هارتوف مجاور ۱۲۴ یهودی‌نشین داشت. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۲۵۳ تن رسید: ۲۵۲ مسلمان و ۱ یهودی.

بر پایهٔ آمار روستایی ۱۹۴۴/۴۵، جمعیت روستا ۳۵۰ مسلمان بود و مساحت کل زمین‌ها ۴۰۳ دونوم بود. از این میان ۶۱ دونوم آبیاری‌شده یا باغ، ۲۷۹ دونوم زمین غلات و ۱۸ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

منبع عربی نیز گزارش می‌دهد که عرتوف از جمله سه روستایی بود که بریتانیایی‌ها در اواخر مارس پس از حملهٔ عربی به مستعمرهٔ هارتوف تنبیه کردند؛ ۶۰۰ سرباز بریتانیایی در ۲۳ مارس به عرتوف، اشوع و بیت محسیر وارد شدند و ساکنان را موقتاً تخلیه کردند، هرچند پس از آن بازگشتند.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

عرتوف به همراه چهار روستای دیگر در ۱۷ تا ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ در مرحلهٔ دوم عملیات دانی به دست تیپ ۱۰ هارئیل تصرف شد. این روستاها از آوریل ۱۹۴۸ در خط مقدم قرار داشتند و بیشتر ساکنانشان پیش‌تر منطقه را ترک کرده بودند. بسیاری از باقی‌ماندگان با نزدیک‌شدن نیروهای اسرائیلی و آغاز آتش خمپاره گریختند و اندک کسانی که مانده بودند اخراج شدند.

بنا بر گزارش بنی موریس، گروهان دوم از سریهٔ ب (گردان چهارم) که به خمپاره‌انداز و مسلسل مجهز بود، نخست ساکنان اشوع و عسلین مجاور را به رفتن واداشت و سپس به سوی عرتوف پیش رفت. گلوله‌باران شبانه باعث فرار ساکنان شد و بسیاری از آنان سه مایل از سراشیبی‌ها بالا رفتند تا به روستای دیرالهوا در جنوب‌خاوری برسند.


File:Artuf 1948.jpg|اعضای تیپ هارئیل بیرون پاسگاه پلیس عرتوف، ۱۹۴۸
File:Harel in Artuf.jpg|اعضای تیپ هارئیل، گردان ششم، سریهٔ ب، در حال آموزش بر ویرانه‌های عرتوف، ژوئیه ۱۹۴۸
File:Artuf train station.jpg|ایستگاه قطار عرتوف، ۱۹۴۸


پس از برپایی دولت اسرائیل، اردوگاه موقت مهاجران (مَعبَره) در محل روستا برپا شد و کارخانهٔ سیمانی برای اشتغال‌زایی گشایش یافت. در سال ۱۹۵۰ موشاو ناحام بر زمین‌های هارتوف بنیاد نهاده شد.

به گزارش مورخ فلسطینی ولید خالدی، در سال ۱۹۹۲ از ساختارهای روستا بجای مانده بود: یک خانهٔ سنگی در بیرون شهرک ناحام که خانواده‌ای یهودی در آن ساکن شده بود؛ خانه‌ای سنگی کوچک در مرکز شهرک که به انبار تبدیل شده بود و نزدیک جایگاه مسجد سابق قرار داشت؛ سازه‌ای مدور بی‌سقف در دامنه‌های باختری که پیش‌تر کوره‌ای برای پخت آهک (کَبّاره) بود؛ گورستان روستا در باختر که تسطیح شده و تنها یکی دو گور در کنارهٔ خاوری آن برجا مانده بود؛ و بخشی از ستاد پلیس بریتانیا که هنوز پابرجا بود. درختان زیتون، انجیر و سرو در محل روستا به‌ویژه در باختر و شمال رشد می‌کردند.

## باستان‌شناسی
دو محوطهٔ باستان‌شناختی در نزدیکی روستا وجود دارد: خربهٔ مرمیتا در حدود یک کیلومتری خاور روستا و خربهٔ البُرج در محل هارتوف در جنوب‌باختری. دانشگاه عبری اورشلیم از سال ۱۹۸۵ کاوش‌هایی در خربهٔ البُرج انجام داده‌است.

کاوش‌ها در هارتوف مجموعه‌ای معماری متعلق به دورهٔ مفرغ آغازین ۱ (Early Bronze I) را آشکار ساخت. این مجموعه شامل حیاطی مرکزی بود که دست‌کم از سه سو با اتاق‌هایی محصور شده بود. یکی از اتاق‌ها، تالاری مستطیلی با پایه‌ستون‌هایی در امتداد محور بلند، احتمالاً نیایشگاهی با ردیفی از سنگ‌های ایستاده (مَصِبوت) بوده‌است. تالار دیگری دارای ورودی بزرگ با دو چارچوب یکپارچهٔ سنگی بود. این مجموعه ظاهراً هم کارکرد دینی و هم کارکرد عرفی داشته‌است.

## جستارهای وابسته
* هارتوف
* تیپ ۱۰ هارئیل

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* Palestine Remembered
* عرتوف در ذاکرات
* Reflections of the '48 Generation

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ولسوالی اورشلیم
رده:آشوب‌های فلسطین ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:مختصات در ویکی‌داده