سیرانوئید

**سیرانوئید** به افرادی گفته می‌شود که سخنانشان برخاسته از دستگاه عصبی مرکزی خودشان نیست، بلکه واژه‌هایی که بیان می‌کنند از ذهن فرد دیگری می‌آید که این سخنان را از راه انتقال رادیویی به سیرانوئید منتقل می‌کند. این مفهوم توسط روان‌شناس استنلی میلگرام به‌عنوان روشی پژوهشی مطرح شد.

این اصطلاح برگرفته از نام نویسندهٔ فرانسوی سیرانو دو برژراک است و بر پایهٔ بازنمایی داستانی او در نمایشنامهٔ ''سیرانو دو برژراک'' نوشتهٔ ادمون روستان شکل گرفته است.

## ریشه‌شناسی
واژهٔ «سیرانوئید» از ترکیب «سیرانو» (نام سیرانو دو برژراک، نویسنده و شاعر فرانسوی) و پسوند یونانی‌تبار «ـئید» (به معنای «شبیه به» یا «دارای ویژگی») ساخته شده است. این اصطلاح به این معناست که فرد، همانند شخصیت داستانی سیرانو، سخنانی را بیان می‌کند که در اصل از فرد دیگری سرچشمه گرفته است.

## پیشینه
مفهوم سیرانوئید در اواخر دههٔ ۱۹۷۰ توسط روان‌شناس استنلی میلگرام شکل گرفت. او این ایده را به‌منزلهٔ راهی برای عملی‌کردن خیال‌آمیزی اتحاد ذهن و بدن مطرح کرد؛ موضوعی که پیش‌تر در نمایشنامهٔ ''سیرانو دو برژراک'' نوشتهٔ ادمون روستان (۱۸۹۷) بازنمایی شده بود. در داستان، نویسندهٔ نامدار سیرانو دو برژراک (شاعری رمانتیک اما کم‌جاذبه از نظر ظاهر) سخنان عاشقانه‌ای برای «کریستین» (افسری خوش‌چهره اما ناتوان در بیان احساسات) فراهم می‌آورد تا آن دو بتوانند به‌طور مشترک «روکسان» را دلبستهٔ خود کنند، چرا که هرکدام به‌تنهایی از عهدهٔ این کار برنمی‌آمدند.

میلگرام اجزای گوناگون یک تعامل سیرانوئیدی را تفکیک کرد: «سایه» واژه‌هایی را که از یک «منبع» دریافت می‌کند از طریق انتقال صوتی پنهان (مثلاً رادیویی) شنیده و بی‌درنگ همان‌ها را با استفاده از شیوهٔ شنیداری-گفتاری موسوم به سایه‌گویی تکرار می‌کند. در این میان «هم‌کنشگر» به‌طور رودررو با سایه وارد گفت‌وگو می‌شود. اگر این فرایند موفق باشد، پدیده‌ای رخ می‌دهد که میلگرام آن را «توهم سیرانوئیدی» نامید؛ وضعیتی که در آن هم‌کنشگر متوجه نمی‌شود طرف گفت‌وگوی او صرفاً واژه‌های فردی دیگر را بازگو می‌کند.

در مطالعات آزمایشی نخستین، میلگرام انواعی از تعامل‌های سیرانوئیدی را آزمود. از جمله در یکی از موقعیت‌ها گروهی از معلمان با کودکانی ۱۱ و ۱۲ ساله گفت‌وگو کردند و تصورشان این بود که کودکان به‌طور مستقل سخن می‌گویند؛ در حالی که در واقع خود میلگرام به‌عنوان منبع، واژه‌ها را در اختیار کودکان قرار می‌داد. هیچ‌یک از معلمان متوجه نشدند که پاسخ‌های پیچیده و ظاهراً مستقل کودکان در حقیقت از فرد دیگری سرچشمه می‌گیرد. در نمونه‌ای دیگر چند منبع، هم‌زمان یک سایه را کنترل می‌کردند.

میلگرام پس از این مطالعات نتیجه گرفت که روش سیرانوئیدی می‌تواند ابزاری سودمند در روان‌شناسی اجتماعی باشد، زیرا به پژوهشگر امکان می‌دهد شکل ظاهری یک کنشگر اجتماعی (ظاهر جسمانی او) را از محتوای سخنانش جدا کند. به این ترتیب این روش می‌تواند برای بررسی پدیده‌هایی چون قالب‌انگاری‌های نژادی، جنسیتی و سنی به کار رود؛ چرا که می‌توان به‌طور پویا آزمود که چگونه یک منبع واحد وقتی از طریق بدن‌های متفاوت بیان می‌شود، به شکل‌های مختلف دریافت و تفسیر می‌شود.

اگرچه در آغاز توجه چندانی به این ایده نشد، در سال‌های اخیر پژوهشگران دوباره به بررسی علمی آن پرداخته‌اند. در سال ۲۰۱۴، «کوین کورتی» و «الکس گیلسپی»، روان‌شناسان اجتماعی در مدرسه اقتصاد لندن، نخستین بازآزمایی‌های مطالعات میلگرام را منتشر کردند (زیرا خود میلگرام هرگز کارهایش را به‌طور رسمی منتشر نکرده بود). «راب میچل» نیز این مفهوم را به‌عنوان ابزاری برای یادگیری تجربی در کلاس درس بررسی کرده و از دانش‌آموزان خواسته است در نقش سایه برای معلمان عمل کنند. سیرانوئیدها همچنین در هنرهای نمایشی و چیدمان به کار رفته‌اند تا تجربه‌هایی اجتماعی را بازآفرینی کنند که در آن افراد با کسانی روبه‌رو می‌شوند که از نظر ظاهر بیگانه‌اند اما از نظر کلامی برایشان آشنا جلوه می‌کنند.

در سال‌های اخیر، روش سیرانوئیدی برای مطالعهٔ تعامل انسان با عامل‌های مصنوعی مانند «گفت‌وگوگرهای رایانه‌ای» نیز گسترش یافته است. سایه‌ای که واژه‌های یک عامل مصنوعی را بازگو می‌کند اِکوبورگ نامیده می‌شود. پژوهش‌ها نشان داده است که افراد هنگام تعامل با یک اِکوبورگ پنهان، تلاش بیشتری برای درک متقابل به خرج می‌دهند. روش‌های سیرانوئید و اِکوبورگ امکان ترکیب بدن‌ها و منابع شناختی را فراهم می‌آورند و در نتیجه دامنهٔ گسترده‌ای از پرسش‌های پژوهشی را پیش رو می‌گذارند.

## جستارهای وابسته
* آزمایش میلگرام
* شخصیت غیرقابل‌بازی

## پانویس

## منابع

رده:آزمایش‌های روان‌شناسی
رده:فرایندهای گروهی
رده:معرفی‌شده‌های دهه ۱۹۷۰ (میلادی)