توافق‌نامه‌های تجارت آزاد ایالات متحده

بندانگشتی|راست|400px

**توافق‌نامه‌های تجارت آزاد ایالات متحده** () به پیمان‌های تجاری بین‌المللی اشاره دارد که ایالات متحده آمریکا با یک یا چند کشور دیگر به منظور کاهش یا حذف موانع تجاری مانند تعرفه و سهمیه‌بندی واردات منعقد کرده است. این توافق‌ها بخشی کلیدی از سیاست خارجی و اقتصادی ایالات متحده برای دهه‌ها بوده‌اند و هدف آن‌ها، حداقل روی کاغذ، تقویت رشد اقتصادی، افزایش رقابت و ایجاد روابط نزدیک‌تر با کشورهای شریک اعلام شده است. با این حال، این توافق‌ها همواره با بحث‌ها و انتقادهای جدی در مورد تأثیراتشان بر نیروی کار، محیط زیست و حاکمیت ملی کشورها همراه بوده‌اند.

## تاریخچه
ایالات متحده از اوایل قرن بیستم درگیر پیمان‌های تجاری دوجانبه بود، اما رویکرد مدرن به توافق‌های تجارت آزاد (FTA) پس از جنگ جهانی دوم و با تأسیس موافقت‌نامه عمومی تعرفه و تجارت (گات) شکل گرفت. اولین توافق‌نامه تجارت آزاد مدرن ایالات متحده با اسرائیل در سال ۱۹۸۵ امضا شد.

نقطه عطف در این زمینه، امضای پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی (نفتا) در سال ۱۹۹۴ با کانادا و مکزیک بود. این پیمان که بزرگ‌ترین منطقه تجارت آزاد جهان را در آن زمان ایجاد کرد، به الگویی برای توافق‌های بعدی تبدیل شد، اما همزمان انتقادهای گسترده‌ای را در مورد از دست رفتن مشاغل در بخش تولید ایالات متحده و استانداردهای پایین کارگری و زیست‌محیطی در مکزیک برانگیخت. در دهه‌های بعد، ایالات متحده توافق‌های متعددی را با کشورهای مختلف از جمله اردن، شیلی، سنگاپور، استرالیا و کره جنوبی به امضا رساند.

در سال ۲۰۱۸، دولت دونالد ترامپ مذاکراتی را برای جایگزینی نفتا آغاز کرد که به امضای توافق ایالات متحده-مکزیک-کانادا (USMCA) در سال ۲۰۲۰ منجر شد. این توافق جدید شامل مقررات سخت‌گیرانه‌تر در زمینه حقوق کارگران، قوانین مبدأ برای خودرو و مالکیت معنوی بود.

## توافق‌نامه‌های فعال
تا سال ۲۰۲۵، ایالات متحده با ۲۰ کشور توافق‌نامه تجارت آزاد فعال دارد. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
* توافق ایالات متحده-مکزیک-کانادا (USMCA)
* توافق‌نامه تجارت آزاد استرالیا
* توافق‌نامه تجارت آزاد بحرین
* توافق‌نامه تجارت آزاد شیلی
* توافق‌نامه تجارت آزاد کلمبیا
* توافق‌نامه تجارت آزاد جمهوری دومینیکن-آمریکای مرکزی (CAFTA-DR)
* توافق‌نامه تجارت آزاد اسرائیل
* توافق‌نامه تجارت آزاد اردن
* توافق‌نامه تجارت آزاد کره (KORUS)
* توافق‌نامه تجارت آزاد مراکش
* توافق‌نامه تجارت آزاد عمان
* توافق‌نامه تجارت آزاد پاناما
* توافق‌نامه تجارت آزاد پرو
* توافق‌نامه تجارت آزاد سنگاپور

## ساختار و مفاد مشترک
اگرچه هر توافق‌نامه ویژگی‌های خاص خود را دارد، بسیاری از توافق‌های تجارت آزاد ایالات متحده شامل فصول مشترکی هستند که جنبه‌های مختلف تجارت و سرمایه‌گذاری را پوشش می‌دهند. این فصول معمولاً شامل موارد زیر است:
* **دسترسی به بازار:** کاهش یا حذف کامل تعرفه‌ها برای کالاها.
* **قوانین مبدأ (Rules of Origin):** قوانینی برای تعیین اینکه کدام کالاها واجد شرایط بهره‌مندی از مزایای توافق هستند. این بخش اغلب پیچیده است و به نفع صنایع خاصی طراحی می‌شود.
* **تجارت خدمات:** باز کردن بازارهایی مانند خدمات مالی، ارتباطات و خدمات حرفه‌ای.
* **سرمایه‌گذاری:** حفاظت از حقوق سرمایه‌گذاران خارجی و ایجاد مکانیسم‌هایی برای حل‌وفصل اختلافات سرمایه‌گذار با دولت (ISDS) که بسیار بحث‌برانگیز است.
* **مالکیت معنوی:** تقویت حفاظت از حق تکثیر، اختراع و علامت تجاری، که اغلب به نفع شرکت‌های بزرگ داروسازی و فناوری آمریکایی است.
* **کار و محیط زیست:** فصولی که طرفین را ملزم به رعایت استانداردهای کار و حفاظت از محیط زیست می‌کند. با این حال، منتقدان معتقدند این مقررات اغلب ضعیف هستند و به طور مؤثر اجرا نمی‌شوند.

## تأثیرات و انتقادها
تأثیرات توافق‌نامه‌های تجارت آزاد ایالات متحده همواره موضوعی برای بحث‌های شدید اقتصادی و سیاسی بوده است.

### مزایای ادعاشده
حامیان این توافق‌ها معتقدند که آن‌ها با کاهش قیمت برای مصرف‌کنندگان، افزایش دسترسی به بازارهای صادراتی برای تولیدکنندگان آمریکایی و تشویق به سرمایه‌گذاری، به رشد اقتصادی منجر می‌شوند. آن‌ها استدلال می‌کنند که تجارت آزاد به تخصیص بهینه منابع در سطح جهانی کمک کرده و نوآوری و رقابت را افزایش می‌دهد.

### انتقادها
منتقدان از طیف‌های مختلف سیاسی، نگرانی‌های جدی را در مورد این توافق‌ها مطرح کرده‌اند:
* **از دست دادن مشاغل:** یکی از اصلی‌ترین انتقادها این است که تجارت آزاد با کشورهای دارای دستمزد پایین، به انتقال کارخانه‌ها و از دست رفتن مشاغل در بخش تولیدی ایالات متحده، به ویژه در صنایعی مانند خودروسازی و نساجی، منجر شده است.
* **کاهش دستمزدها:** برخی اقتصاددانان معتقدند که رقابت با نیروی کار ارزان در کشورهای دیگر، باعث کاهش یا ثبات دستمزد کارگران کم‌مهارت در ایالات متحده شده است.
* **مکانیسم حل‌وفصل اختلافات سرمایه‌گذار با دولت (ISDS):** این بند به شرکت‌های خارجی اجازه می‌دهد تا دولت‌ها را به دلیل سیاست‌هایی (مانند مقررات زیست‌محیطی یا بهداشتی) که به سودآوری آن‌ها آسیب می‌زند، در دادگاه‌های بین‌المللی به چالش بکشند. منتقدان این مکانیسم را تضعیف‌کننده حاکمیت ملی و دموکراسی می‌دانند.
* **استانداردهای زیست‌محیطی و کارگری:** گروه‌های فعال معتقدند که این توافق‌ها اغلب فاقد سازوکارهای اجرایی قوی برای حفاظت از محیط زیست و حقوق کارگران هستند و به «مسابقه‌ای به سوی قهقرا» (race to the bottom) دامن می‌زنند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* دفتر نماینده تجاری ایالات متحده - توافق‌نامه‌های تجارت آزاد

## جستارهای وابسته
* تجارت آزاد
* جهانی‌شدن
* توافق ایالات متحده-مکزیک-کانادا (USMCA)
* سازمان تجارت جهانی