خربت التنور

**خربت التنور** () که با نام **علار السفلی** (علار پایین) نیز شناخته می‌شود، دهکده‌ای عرب فلسطینی در قضای اورشلیم در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این دهکده در نزدیکی روستای علار و در فاصله ۱۸٫۵ کیلومتری غرب اورشلیم قرار داشت. ساکنان خربت التنور در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و در چارچوب عملیات هاهار در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ آواره شدند.

عین تنور (چشمه تنور) چشمه‌ای طبیعی در شمال شرقی محل روستا بود که با حفر تونلی باستانی در اعماق زمین آب آن از سرچشمه گردآوری و جریان آن افزایش یافته بود. در سده نوزدهم این چشمه «عین بنت نوح» (چشمه دختر نوح) نامیده می‌شد. آثار باستانی مهم این محل شامل بقایای صومعه‌ای روستایی از دوره جنگ‌های صلیبی و کلیسایی بزرگ و ویران از سده دوازدهم میلادی است که بخش‌هایی از آن تا امروز پابرجاست.

## پیشینه
### دوره صلیبیان
در سده دوازدهم میلادی و در دوران جنگ‌های صلیبی، صومعه‌ای روستایی در این مکان بنا شد که دربرمی‌گرفت چندین ساختمان طاق‌ضربی بشکه‌ای، دیوار حصار و یک نمازخانه. باستان‌شناس بریتانیایی دنیس پرینگل پیشنهاد کرد که این مجموعه همان خانه سیسترسی شناخته‌شده به نام «سالواتیو» (Saluatio) بوده که در سال ۱۱۶۹ میلادی بنیاد نهاده شده‌است.

در سده سیزدهم میلادی، در دو سند ثبت شده که درآمد این روستا صرف مدرسه المعظمیه در شمال حرم شریف در اورشلیم می‌شد.

### دوره عثمانی
خربت التنور در سال ۱۵۱۷ همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۹۶ در دفاتر مالیاتی عثمانی با نام «علار السفلی» در ناحیه قدس از لوای قدس ثبت شد و جمعیت آن ۷ خانوار مسلمان بود. آنها مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، محصولات تابستانی و زیتون می‌پرداختند که جمع آن ۳٬۱۵۰ آقچه بود و تمام درآمد آن به وقف اختصاص داشت.

در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون دربارهٔ این مکان نوشت: «به روستایی به نام علار السفلی (پایینی) رسیدیم تا آن را از روستایی به نام علار الفوقا (بالایی) که بر زمین بلندتری کمی به سمت چپ قرار دارد متمایز کنند. اینجا کلیسایی ویران، بزرگ و محکم‌ساخت و ظاهراً بسیار کهن بود. کمی بالاتر در دره چشمه‌ای زیبا وجود دارد که باغ‌ها و درختان میوه را در کف دره آبیاری می‌کند. درختان زیتون نیز فراوان‌اند.»

ویکتور گِرَن که در سال ۱۸۶۳ از این مکان دیدن کرد، حضور کلیسایی بزرگ، کهن و ویران را گزارش داد.

در سال ۱۸۷۳، گروه پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین از ویرانه‌های علار السفلی بازدید کرد و آن را چنین توصیف کرد: «ظاهراً محوطه‌ای باستانی با آرامگاه‌های کنده‌شده در صخره. خربت نوح بخشی از این محوطه را با دو چشمه و باغ‌های پرتقال تشکیل می‌دهد. ساختمان ویرانی اینجاست که ظاهراً کلیسایی کهن بوده‌است. … دیوارها ۱۰ پا ضخامت و در برخی بخش‌ها ۲۰ پا ارتفاع دارند. قرنیزی در پیرامون فضای درونی و دو تکیه‌گاه بر دیوار شمالی میان پنجره‌ها قرار دارد که احتمالاً روزگاری طاق‌های سقف را نگه می‌داشتند. تمام این جزئیات نشان می‌دهد که بنا متعلق به سده دوازدهم است.»

شرق‌شناس و باستان‌شناس فرانسوی شارل کلرمون-گانو که در سال ۱۸۷۴ از این محل بازدید کرد، کلیسای کهن علار السفلی را با جزئیات فراوان توصیف کرد؛ بخش‌هایی از این کلیسا تا به امروز پابرجاست.

بازدیدکننده‌ای در سال ۱۸۷۵ جمعیت آن را ۴۰۰ نفر نوشت، اما اندکی پس از آن روستا ظاهراً تا سده بیستم متروک ماند.

### دوره قیمومت بریتانیا

در اواخر دوره قیمومت، خربت التنور به عنوان دهکده‌ای کوچک طبقه‌بندی شده بود.

شش خانواده عرب از بیت عطاب که در میان ویرانه‌های صلیبی ساکن شده بودند، درگیر کشمکشی دیرینه با روستاییان علار بر سر بهره‌گیری از آب، مالکیت زمین و مسیرهای چرا بودند. این کشمکش تنها در سال ۱۹۴۸ با تخلیه هر دو مکان پایان یافت.

### ۱۹۴۸ و پس از آن
روستا در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات هاهار (بخشی از عملیات یوآو) به دست تیپ هارئل تصرف و تخلیه شد. هنگامی که این محل در سال ۱۹۹۲ بازرسی شد، ده خانه وجود داشت که شش تای آنها ویران شده بود. زمین‌های روستا با اراضی علار ادغام شد و نزدیک‌ترین شهرک به خربت التنور، موشاو ماتا بود.

بنا بر روایتی که مختار علار نقل کرده، تنور نوح پیش از توفان در همین‌جا قرار داشته‌است: «هنگامی که خداوند از آفریدگانش نومید شد و جهان را نابود کرد، تنور نوحِ پارسا آب فوران کرد و بدین‌سان تعهد بزرگ نوح به خدا ثابت شد. پس از پایان توفان … تنور هدف نخستین خود را فراموش کرد. از این رو امروز نیز آب در این مکان جریان دارد، گویی توفان هرگز پایان نیافته‌است.»

## نگارخانه

File:El Tannur 1945.jpg|خربت التنور، نقشه‌برداری دوره قیمومت، مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Abandoned house in Allar es-Sifleh.jpg|ساختمان‌های قدیمی در علار السفلی
File:Allar es-Sifleh - ruin.jpg|ویرانه‌های کلیسا در علار السفلی
File:Entrance to Ain et Tannur, near Allar es-Siflef.jpg|ورودی مجرای آب باستانی موسوم به «عین بنت نوح»
File:Stone wall in Khirbat al-Tannur.jpg|دیوار سنگی در خربت التنور
File:Ruins at Khirbat al-Tannur - 2.jpg|ویرانه‌های خربت التنور
File:General view of Allar es-Sifleh.jpg|نمای کلی از روستای فلسطینی آواره‌شده در جنگ ۱۹۴۸
File:Ruins of Allar es-Sifleh.jpg|نمای پانوراما از علار السفلی
File:Mata - Water Source - Ain et-Tannur.jpg|ورودی تونل چشمه طبیعی
File:Ain Tannur - Mata.jpg|ورودی چشمه‌های طبیعی (اکنون خشک) عین التنور در علار
File:Natural Spring - Ain Bint Nuh, in Allar es-Sifleh.jpg|چشمه طبیعی در روستای سابق فلسطینی علار السفلی


## کتاب‌شناسی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* خربت التنور در وبگاه فلسطین در خاطره‌ها
* خربت التنور در ذاکرات
* خربت التنور در بانک باستان‌شناسی اسرائیل

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:ولسوالی اورشلیم