الجمامه

**الجمامه** () روستایی فلسطینی بود که در بیابان نگو در ۳۰ کیلومتری شمال غربی شهر بئرالسبع قرار داشت. این روستا یک محوطه باستان‌شناختی بود و در سرشماری ۱۹۳۱ جمعیت یکجانشین آن ۶ نفر ثبت شد. در سال ۱۹۴۵ جمعیت آن به ۵۴۰ نفر رسیده بود. مساحت اراضی روستا ۴٬۵۹۳ دونم بود.

الجمامه در ۲۲ مه ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل به دست نیروهای اسرائیلی تصرف شد و ساکنان آن اخراج شدند. پس از جنگ، این منطقه به خاک اسرائیل ملحق گردید. کیبوتص روحاما در سال ۱۹۴۴ بر روی اراضی این روستا بنا شده بود.

## پیشینه
الجمامه محوطه‌ای باستان‌شناختی بود که در آن آبگیرها، یک روغن‌فشار زیتون، کف‌های موزاییکی، گورها، تاج یک ستون سنگی و ابزارهای سنگی متعلق به دوره پارینه‌سنگی میانی در نزدیکی آن یافت شده بود.

متنی دعایی با مضمون «خدا رحمت کند عمرو بن سهل جَهمی را» متعلق به اوایل سده دوم هجری قمری (سده نهم میلادی) در کنار بقایای حمامی باستانی در الجمامه کشف شده‌است. این کتیبه هم‌اکنون در کیبوتص روحاما نگهداری می‌شود.

همچنین متنی ساختمانی مربوط به ساخت یک سیسترن یا چاه آب متعلق به اواخر سده پنجم هجری قمری (سده یازدهم میلادی) در این محل یافت شده‌است.

## دوره عثمانی
در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن این مکان را ویرانه‌ای «ناچیز» توصیف کرد.

در سال ۱۸۸۳ گزارش «بررسی فلسطین غربی» وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین دربارهٔ خربه جمامه نوشت: «بقایای روستایی ویران شامل نزدیک به ۲۰ خانه. سیسترن‌های سنگی. یک چاه چشمه که در تابستان خشک می‌شود. یک روغن‌فشار زیتون و قطعه‌ای سنگفرش موزاییکی.»

## دوره قیمومت بریتانیا
در پایان جنگ جهانی اول، در ۸ نوامبر ۱۹۱۷، بریتانیایی‌ها نیروی عثمانی را در الجمامه شکست دادند و روستا را به تصرف درآوردند. الجمامه به دلیل شبکه راه‌های فرعی که آن را به روستاهای اطراف و راه اصلی بئرالسبع–غزه پیوند می‌داد، دروازه ورود به فلسطین جنوبی به‌شمار می‌رفت.

در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این روستا ۶ نفر ساکن داشت که همگی مسلمان بودند و در ۱ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه داده‌هایی که مرکز پژوهش‌های اجتماعی جلیل در ناصره از عشیره عطاونه بدوی گردآوری کرده، الجمامه پیش از ۱۹۴۸ نزدیک به ۱۲۰ ساختمان سنگی و گلی موسوم به «بایکه» داشت که با سقف چوبی و گلی پوشیده شده بودند. بخشی از این ساختمان‌ها مسکونی و بخش فرسوده‌تر آن‌ها انبار غلات و آغل دام بود.

در سال ۱۹۴۴ مدرسه ابتدایی‌ای در الجمامه تأسیس شد. کیبوتص روحاما نیز در همان سال بر اراضی روستا بنیان‌گذاری شد.

## اقتصاد
اقتصاد الجمامه کشاورزی بود و بیشتر بر کشت گندم، جو و سبزیجات استوار بود. ساکنان روستا همچنین به پرورش دام می‌پرداختند و از مراتع فراوان پیرامون بهره می‌بردند. چاه‌های نزدیک محل هم برای آبرسانی به دام و هم برای آبیاری باغچه‌های کوچک سبزی به کار می‌رفتند.

## تصرف و تخلیه

در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، الجمامه در ۲۲ مه ۱۹۴۸ به دست تیپ نگب و تیپ ۸۴ گیواتی تصرف شد و ساکنان آن به‌زور اخراج شدند. تیپ نگب در چارچوب عملیات باراک به سوی شمال پیشروی کرده و روستا را گرفت. پس از جنگ، منطقه به خاک اسرائیل ملحق شد.

عشیره عطاونه-نتوش از قبیله تیاها که ساکنان اصلی روستا بودند، پراکنده شدند؛ بخشی از آنان که در فلسطین باقی ماندند به روستای حوره در نگو منتقل شدند و بیشتر آنان به‌ویژه به اردن پناهنده گشتند.

## روستا امروز
بر پایه گزارش مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲، از بناهای روستا تنها چند دیوار بر دامنه تپه‌ها بر جای مانده بود که بوته‌ها و خارها آن‌ها را فراگرفته بودند. درختان صبر (کاکتوس) و صمغ در محل می‌رویید. محوطه برای چرای دام به کار می‌رفت و اصطبلی برای اسب در آن وجود داشت. زمین‌های اطراف برای کشاورزی بهره‌برداری می‌شد و بدویان همچنان گاه‌گاه در نزدیکی این مکان چادر می‌زدند تا از مراتع مجاور بهره ببرند.

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* الجمامه در وبگاه Palestine Remembered
* الجمامه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده