اثر سخت–آسان

**اثر سخت–آسان** یک سوگیری شناختی است که در آن افراد هنگام روبه‌رو شدن با یک کارِ دشوار، احتمال موفقیت خود را بیش از اندازه برآورد می‌کنند و هنگام روبه‌رو شدن با یک کارِ آسان، احتمال موفقیت خود را کمتر از واقعیت تخمین می‌زنند. این پدیده در عمل به‌صورت «کم‌اعتمادی» در پاسخ‌دادن به پرسش‌های نسبتاً آسان و «بیش‌اعتمادی» در پاسخ‌دادن به پرسش‌های نسبتاً دشوار بروز می‌کند. به گفتهٔ کاترین اِی. بَرسون، ریچارد پی. لاریک و جک بی. سول
در پژوهشی در سال ۲۰۰۵، «کارهای دشوار معمولاً به بیش‌اعتمادی و تصوری کمتر از حد متوسط می‌انجامند، در حالی که کارهای آسان به کم‌اعتمادی و اثری بهتر از حد متوسط منجر می‌شوند».

اثر سخت–آسان در چارچوب «نظریه مقایسه اجتماعی» قرار می‌گیرد؛ نظریه‌ای که نخستین بار در سال ۱۹۵۴ به‌وسیلهٔ لئون فستینگر مطرح شد. فستینگر استدلال می‌کرد که انسان‌ها تمایل دارند دیدگاه‌ها و توانایی‌های خود را به‌درستی ارزیابی کنند و نظریهٔ مقایسهٔ اجتماعی توضیح می‌دهد که افراد چگونه با مقایسهٔ خود با دیگران این ارزیابی را انجام می‌دهند.

در سال ۱۹۸۰، فرل و مک‌گویی این پدیده را «اثر تمایزپذیری» نامیدند و در سال ۱۹۹۲، گریفین و تورسکی  آن را «اثر دشواری» خواندند.
## آزمایش‌ها

در مجموعه‌ای از پژوهش‌ها، از شرکت‌کنندگان خواسته شده‌است که به پرسش‌هایی در حوزهٔ دانش عمومی پاسخ دهند؛ پرسش‌هایی که برای هر کدام دو پاسخِ ممکن در نظر گرفته شده بود. همچنین از آنان خواسته شد برآورد کنند که احتمال درستیِ پاسخی که می‌دهند چقدر است. اگر افراد از سطحِ کافیِ خودشناسی برخوردار بودند، باید میزان اطمینانشان نسبت به پاسخ‌های درست بالا می‌بود و در مورد پاسخ‌های نادرست پایین‌تر. اما معمولاً چنین نیست. افراد بسیاری دچار بیش‌اعتمادی هستند و مطالعات نشان داده‌اند که بیشتر انسان‌ها توانایی‌های خود را به‌طور نظام‌مند بیش از حد واقعی برآورد می‌کنند. افزون بر این، افراد در پاسخ‌دادن به پرسش‌های دشوار بیش‌اعتماد، و در پاسخ به پرسش‌های آسان کم‌اعتماد هستند.

در یک مطالعه در سال ۱۹۹۷، ویلیام ام. گلدستین و رابین ام. هوگارت پرسش‌نامه‌ای شامل سؤالات دانش عمومی ــ مانند «کدام‌یک زودتر به دنیا آمده‌است: ارسطو یا بودا؟» یا «زیپ پیش از سال ۱۹۲۰ اختراع شده یا پس از آن؟» ــ را به گروهی آزمایشی ارائه کردند. شرکت‌کنندگان پاسخ‌هایی را که درست می‌پنداشتند نوشتند و میزان اطمینان خود را نیز مشخص کردند. نتایج نشان داد که افراد در پاسخ‌دادن به پرسش‌هایی که از نظر پژوهشگران «آسان» طبقه‌بندی شده بود، معمولاً کمتر از اندازهٔ لازم اطمینان دارند و در مورد پرسش‌های «دشوار» بیش از اندازه اطمینان نشان می‌دهند.

## شیوع

پژوهشی در سال ۲۰۰۹ نتیجه گرفت که «همهٔ انواع ارزیابان در تقریباً همهٔ موقعیت‌های واقعی دچار اثر سخت–آسان می‌شوند» و این‌که وجود این اثر «نمی‌تواند برای تمایزگذاری میان ارزیابان یا برای تقویت مدل‌های خاصِ سنجشِ اطمینان به‌کار رود».

اثر سخت–آسان بدون توجه به تفاوت‌های شخصیتی بروز می‌کند. بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که این اثر «پدیده‌ای پایدار و فراگیر» است.

پژوهشی در سال ۱۹۹۹ پیشنهاد کرد که تفاوت میان داده‌های دو مطالعه ــ یکی در کانادا به‌وسیلهٔ بارانسکی و پترُوشیچ (۱۹۹۴) و دیگری در سوئد به‌وسیلهٔ اولسون و وینمان (۱۹۹۶) ــ «ممکن است بازتاب‌دهندهٔ تفاوت‌های میان‌ملیتی در میزان اطمینان افراد نسبت به تشخیص حسی» باشد.
## علل

در میان توضیحاتی که برای اثر سخت–آسان ارائه شده‌اند، به «سازوکارهای شناختیِ نظام‌مند، سوگیریِ پژوهشگر، خطای تصادفی و مصنوع‌های آماری» اشاره شده است.

یک پژوهش در سال ۱۹۹۱ این اثر را نتیجهٔ «انتخاب غیررسمی و هدایت‌شدهٔ پرسش‌های دایرةالمعارفی از سوی پژوهشگر» دانست؛ انتخابی که «اعتبارِ نشانه‌هایی را که شرکت‌کنندگان برای برگزیدن پاسخ به کار می‌گیرند تغییر می‌دهد».

توضیح‌های روان‌شناختی دیگری نیز برای این پدیده ارائه شده است؛ از جمله در کارهای بارانسکی و پِتروشیچ (۱۹۹۴)، گریفین و تورسکی (۱۹۹۲) و سوانتاک و همکاران (۱۹۹۶).
## تردیدها

برخی پژوهشگران ــ از جمله برنر و همکاران (۱۹۹۶)، جاستل و همکاران (۱۹۹۷) و کرن (۱۹۹۱) ــ در وجودِ این اثر تردید کرده‌اند.

پیتر یوسلین در مقاله‌ای در سال ۱۹۹۳ استدلال کرد که «۱) هنگامی که موضوع‌های داوری به‌طور تصادفی از یک محیط طبیعی انتخاب شوند، افراد از کالیبراسیونِ خوبی برخوردارند؛ ۲) هنگامی که نمونه‌های آسان و دشوار با گزینش مواردی با محتوای آشناتر یا ناآشناتر ــ یعنی به شکلی که اعتبارِ نشانه‌ها را تغییر ندهد ــ ساخته شوند، هیچ اثرِ سخت–آسانی مشاهده نمی‌شود و افراد هم در نمونه‌های آسان و هم در نمونه‌های دشوار، به‌خوبی کالیبره هستند».

در سال ۲۰۰۰، یوسلین، اندرس وینمان و هنریک اولسون از دانشگاه اوپسالا ادعا کردند که اثر سخت –آسان پیش‌تر «با بی‌توجهی به مسائل روش‌شناختیِ مهم» تفسیر شده است. آنان در مطالعهٔ خود، هنگامی که دو مشکل روش‌شناختی را کنترل کردند، اثر سخت – آسان «تقریباً از میان رفت». آنان استدلال کردند که «اثر سخت – آسان بدون توجه کافی به اثراتِ انتهای مقیاس، وابستگی خطی و اثراتِ رگرسیونی در داده‌ها تفسیر شده است و پایبندیِ مداوم به ایدهٔ یک *سوگیری شناختیِ بیش‌اعتمادی* ناشی از توجه گزینشی به برخی مجموعه‌داده‌هاست». آنان به‌طور مشخص بیان کردند که اثر سخت– آسان «هنگامی تقریباً به‌طور کامل از بین می‌رود که اثراتِ انتهای مقیاس و وابستگی خطی کنترل شوند».

## جستارهای وابسته
* 
* 

## پانویس

## منابع

## رده
رده:شناخت