مناطق اشغال‌شده توسط روسیه در گرجستان

**مناطق اشغال‌شده توسط روسیه در گرجستان** () به مناطقی از قلمرو حاکمیتی گرجستان اشاره دارد که بخش بزرگی از جامعه بین‌المللی آن‌ها را از سرزمین‌های تحت اشغال روسیه می‌داند، از زمان جنگ روسیه و گرجستان در سال ۲۰۰۸، صرف‌نظر از وضعیت آن‌ها در قانون روسیه. این مناطق شامل مناطق جمهوری خودمختار آبخاز و پیشین منطقه خودمختار اوستیای جنوبی از جمهوری شوروی سوسیالیستی گرجستان هستند (که در حال حاضر بین چندین تقسیم‌بندی اداری غیرخودمختار گرجستان تقسیم شده‌اند) و وضعیت آن‌ها موضوعی مورد مناقشه بین‌المللی است.

از زمان جنگ ۲۰۰۸ و اشغال نظامی روسیه در آبخاز و اوستیای جنوبی، دولت روسیه همراه با چهار عضو دیگر سازمان ملل متحد این سرزمین‌ها را به‌عنوان کشورهای مستقل و حاکم می‌شناسند: آبخاز و اوستیای جنوبی. پیش از اشغال روسیه، جمهوری‌های به‌رسمیت‌نشده آبخاز و اوستیای جنوبی کنترل کامل بر قلمروهای ادعایی خود نداشتند. پایگاه‌های نظامی روسیه در آبخاز و اوستیای جنوبی تأسیس شد. روسیه اجازه ورود ماموریت نظارتی اتحادیه اروپا به هیچ‌یک از این دو منطقه را نمی‌دهد. روسیه توافق‌نامه‌هایی با دولت‌های «دوفاکتو» غیررسمی هر دو منطقه امضا کرده است تا آن‌ها را از نظر نظامی و اقتصادی به روسیه یکپارچه کند. نیروهای روسیه فرایند تعیین مرز ("مرزبندی") را در طول و فراتر از خط تفکیک گرجستان–اوستیای جنوبی آغاز کرده‌اند.

هر دو منطقه آبخاز و اوستیای جنوبی به‌طور گسترده به‌عنوان بخش‌های جدایی‌ناپذیر گرجستان شناخته می‌شوند و مجموعاً ۲۰ درصد از قلمرو بین‌المللی به‌رسمیت‌شناخته‌شده گرجستان را تشکیل می‌دهند. قانون گرجستان "قانون سرزمین‌های اشغالی گرجستان" که در سال ۲۰۰۸ تصویب شد، ورود به آبخاز و اوستیای جنوبی از سمت روسیه بدون اجازه ویژه را جرم‌انگاری و تحت پیگرد قرار می‌دهد و تنها فعالیت‌های اقتصادی مطابق با این قانون در این دو منطقه مجاز است. گرجستان و بسیاری دیگر از اعضای جامعه بین‌المللی از جمله ایالات متحده آمریکا، چین، بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، کانادا، استرالیا، اوکراین، ترکیه، ژاپن، اتحادیه اروپا، سازمان امنیت و همکاری اروپا، شورای اروپا و همچنین سازمان ملل متحد، آبخاز و اوستیای جنوبی را اشغال نظامی به‌شمار می‌آورند و حضور و اقدامات نظامی روسیه در این مناطق را محکوم کرده‌اند.

## نمای کلی

## تاریخچه
پس از جنگ روسیه و گرجستان، در ۲۶ اوت ۲۰۰۸، رئیس‌جمهور روسیه دمیتری مدودف فرمان‌هایی را برای به رسمیت شناختن استقلال آبخاز و اوستیای جنوبی به‌عنوان کشورهای حاکم و مستقل امضا کرد. پارلمان گرجستان در ۲۸ اوت ۲۰۰۸ با اجماع، آبخاز و اوستیای جنوبی را رسماً به‌عنوان سرزمین‌های اشغالی روسیه اعلام کرد و نیروهای روسیه را اشغالگر نامید. روسیه روابط دیپلماتیک با هر دو منطقه برقرار کرد. نیروهای روسیه در هر دو منطقه مستقر شدند. وزیر امور خارجه روسیه سرگئی لاوروف اعلام کرد که حضور نظامی در آبخاز و اوستیای جنوبی برای جلوگیری از بازپس‌گیری کنترل توسط گرجستان ضروری است.

روسیه به‌تدریج پس از جنگ از بخش‌های اصلی گرجستان عقب‌نشینی کرد، اما در پروی باقی ماند. در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۸، نیروهای روسیه از پروی عقب‌نشینی کردند. هشت ساعت بعد، یک گروه ۵۰۰ نفره روسی دوباره این روستا را تصرف کرد و پلیس گرجستان پس از تهدید روس‌ها به شلیک، عقب‌نشینی نمود. تمام نیروهای روسیه در پروی در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۰ به اوستیای جنوبی بازگشتند و یک واحد ارتش گرجستان جایگزین آن‌ها شد.

در سال ۲۰۰۹، رئیس‌جمهور گرجستان میخیل ساآکاشویلی در چندین سخنرانی به این نکته اشاره کرد که روسیه تنها ۴۰ کیلومتر از پایتخت گرجستان، تفلیس فاصله دارد و سلاح‌های خود را به سمت آن نشانه گرفته است.

در استان Racha، پل جاده‌ای که به گردنه مامیسون در مرز با روسیه منتهی می‌شود، در ژوئن ۲۰۰۹ منفجر شد و مرزبانان گرجستان ظاهراً چندین کیلومتر به داخل خاک گرجستان عقب‌نشینی کردند. ماموکا آریشیدزه، کارشناس امور قفقاز، گفت که این عقب‌نشینی «می‌تواند ناشی از تمایل مقامات گرجستان برای جلوگیری از درگیری با روس‌ها» باشد.

در آوریل ۲۰۱۰، کمیته روابط خارجی پارلمان گرجستان از نهادهای قانون‌گذاری ۳۱ کشور درخواست کرد تا دو منطقه گرجستان، آبخاز و اوستیای جنوبی، را به‌عنوان سرزمین‌های تحت اشغال روسیه اعلام کنند و به‌طور رسمی اذعان کنند که جابجایی گسترده غیرنظامیان از این مناطق توسط روسیه، مصداق پاک‌سازی قومی است.

در مارس ۲۰۱۱، روس‌ها خواستار انتقال روستای آیبگا، واقع در رودخانه پسو در شمال غرب آبخاز، به روسیه شدند. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، این روستا به دو بخش تقسیم شده بود؛ بخش جنوبی متعلق به گرجستان و بخش شمالی متعلق به روسیه بود. ادعا می‌شود که روسیه همچنین خواستار  زمین در نزدیکی دریاچه ریتزا در ناحیه گاگرا شد. پس از آنکه طرف آبخاز ثابت کرد بخش جنوبی آیبگا متعلق به جمهوری شوروی سوسیالیستی گرجستان است، روسیه ادعای خود دربارهٔ این روستا را پس گرفت.

در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۴، نخست‌وزیر گرجستان ایراکلی غاریباشویلی جنجالی ایجاد کرد زمانی که به بی‌بی‌سی نیوز گفت که روسیه «به الحاق» آبخاز و اوستیای جنوبی علاقه‌ای ندارد. مخالفان حزب جنبش اتحاد ملی گرجستان این اظهارات را نقد کردند و غاریباشویلی را متهم کردند که از منافع ملی در عرصه بین‌المللی دفاع نکرده است.

روسیه در نوامبر ۲۰۱۴ با آبخاز و در مارس ۲۰۱۵ با اوستیای جنوبی توافقنامه‌های «اتحاد و یکپارچگی» امضا کرد. هر دو پیمان رسماً نیروهای نظامی جمهوری‌های جداشده را تحت فرماندهی روسیه قرار دادند، در حالی که توافق با اوستیای جنوبی شامل ادغام اقتصادی آن با روسیه نیز بود. مرز بین روسیه و اوستیای جنوبی نیز عملاً حذف شد و گمرکات ادغام شدند. مقامات گرجستان عمیق‌تر شدن وابستگی اقتصادی و نظامی مناطق اشغالی به روسیه را شدیداً محکوم کردند و آن را «الحاق خزنده» نامیدند. مقامات گرجستان، توافقنامه‌های ادغام امضا شده بین رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین و همتایان آبخاز و اوستیای جنوبی او در ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ را به‌عنوان تلاش‌هایی برای الحاق این مناطق جداشده به فدراسیون روسیه محکوم کردند.

## قانون گرجستان

در اواخر اکتبر ۲۰۰۸، رئیس‌جمهور میخیل ساآکاشویلی قانونی دربارهٔ سرزمین‌های اشغالی را که توسط مجلس گرجستان تصویب شده بود، امضا کرد. این قانون شامل مناطق جداشده آبخاز و قلمرو پیشین South Ossetian Autonomous Oblast می‌شود.

در فوریه ۲۰۱۳ گزارش شد که دولت گرجستان در حال بررسی اصلاحاتی در قانون است تا ورود به آبخاز و اوستیای جنوبی از سرزمین‌هایی غیر از کنترل‌شده توسط گرجستان را از حالت کیفری خارج کرده و آن را به یک تخلف اداری تبدیل کند که جریمه مالی جایگزین زندان می‌شود.

در ۱۶ مه ۲۰۱۳، اصلاحات مربوط به قانون سرزمین‌های اشغالی گرجستان اعمال شد. نقض این قانون برای بار اول شامل مجازات‌های اداری خواهد بود و دیگر تحت پیگرد کیفری و زندان قرار نمی‌گیرد. مطابق اصلاحات، اگر فردی برای بار اول به‌طور غیرقانونی از مرز عبور کند، جریمه ۴۰۰ لاری گرجستانی دارد، در حالی که تکرار تخلف همچنان یک جرم کیفری است که تا یک سال حبس یا حداقل جریمه ۸۰۰ لاری دارد.

در ژوئیه ۲۰۱۳، گزارش شد که بازیگر ژرار دوپاردیو توسط مقامات گرجستان به دلیل نقض قانون مورد تحقیق قرار خواهد گرفت. نماینده دولت گرجستان گفت: «دوپاردیو در ۱ ژوئیه به پایتخت آبخاز، سوخومی، سفر کرد و بدون مشورت قبلی با تفلیس با رهبری جدایی‌طلب منطقه ملاقات نمود.»

در فوریه ۲۰۱۴، وزارت امور خارجه گرجستان به بازدیدکنندگان المپیک زمستانی ۲۰۱۴ هشدار داد که ورود به آبخاز از قلمرو فدراسیون روسیه، نقض قوانین بین‌المللی محسوب می‌شود و افرادی که از مرزهایی عبور کنند که تحت کنترل گمرک و مرزبانی گرجستان نیست، توسط دستگاه قضایی گرجستان تحت پیگرد قرار خواهند گرفت. این بیانیه پاسخی به اعلام قبلی مقامات دوفاکتو در سوخومی بود که قوانین ویزا برای گردشگرانی که قصد ورود به آبخاز در طول المپیک زمستانی از مسیر مرز پسو را داشتند، ساده‌سازی کرده بودند.

در ۱۵ آوریل ۲۰۱۴، پس از الحاق کریمه توسط فدراسیون روسیه، رادا اوکراین قانون «تضمین حفاظت از حقوق و آزادی‌های شهروندان و رژیم قانونی در قلمرو موقتاً اشغالی اوکراین» را تصویب کرد. قانون اوکراین بر اساس قانون گرجستان دربارهٔ سرزمین‌های اشغالی تدوین شده است.

## جستارهای وابسته
* ترانس‌نیستریا

## منابع

رده:آبخاز
رده:اروپای شرقی
رده:اوستیای جنوبی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سال ۱۹۹۱ (میلادی)
رده:تجزیه‌طلبی در گرجستان
رده:جغرافیای گرجستان
رده:جمهوری خودمختار گرجستان
رده:جنگ روسیه و گرجستان
رده:روابط روسیه و گرجستان
رده:سیاست در گرجستان
رده:کشورها و سرزمین‌های روسی‌زبان
رده:مناطق مورد مناقشه در اروپا
رده:مناطق مورد مناقشه گرجستان