گاک‌گونگ

**گاک‌گونگ** (؛ هانجا: 角弓، به معنی «کمان شاخی») یک کمان ترکیبی بازتابی ساخته‌شده از شاخ گاومیش است که سده‌ها پیش از گونه‌های مشابه متعددی استانداردسازی شد. این کمان به دلیل کاربرد دیرینه‌اش در میان کره‌ای‌ها، با نام گوک‌گونگ (؛ هانجا: 國弓، به معنی «کمان ملی») نیز شناخته می‌شود. کمان کره‌ای با شیوه کشش شست به کار می‌رود و از همین رو بهره‌گیری از حلقه شست در میان کمانداران کره‌ای بسیار رایج است.

حلقه شست کره‌ای با حلقه‌های شست منچوری، مغولی و ترکی تفاوت دارد و در دو گونه نرینه و مادینه ساخته می‌شود. حلقه نرینه دارای برآمدگی کوچکی است که زه کمان پشت آن قلاب می‌شود، در حالی که حلقه مادینه تنها بند نخست شست را می‌پوشاند تا از ایجاد تاول جلوگیری کند. همچنین تیر در کمان کره‌ای بر خلاف کمان غربی بر سمت راست کمان قرار می‌گیرد.

گونگ‌سول (؛ هانجا: 弓術) به معنای «فن کمان» یا «مهارت با کمان» است و به تیراندازی با کمان سنتی کره‌ای اشاره دارد. گونگ‌دو (؛ هانجا: 弓道) به معنای «راه کمان» نام دیگری برای تیراندازی سنتی کره‌ای است.

## پیشینه نظامی

کمان بازتابی از سده نخست پیش از میلاد مهم‌ترین جنگ‌افزار کره‌ای‌ها در نبرد با سلسله‌های چینی و اقوام کوچ‌نشین بود. بر پایه افسانه، گو جومونگ، نخستین پادشاه و بنیان‌گذار گوگوریو، استاد تیراندازی با کمان بود و توانایی شکار پنج مگس با یک تیر را داشت. پادشاه هیوک‌گوسه، نخستین پادشاه پادشاهی شیلا، نیز کمانداری ماهر شمرده می‌شد. چینیان باستان به مردمان شرق (شبه‌جزیره شاندونگ، حوضه رود هوآی، منچوری، شبه‌جزیره کره، مجمع‌الجزایر ژاپن و سیبری شرقی) نام دونگی () نهادند که ترکیبی از دو نویسه «بزرگ» (大) و «کمان» (弓) است؛ هرچند باید توجه داشت که این واژه را چینیان به‌طور گسترده برای هر قوم بیگانه شرقی مرتبط با کمان‌های بزرگ به کار می‌بردند.

یی سونگ‌گیه، پادشاه بنیان‌گذار چوسان، استاد کمانداری شناخته می‌شد. در نبردی با دزدان دریایی ژاپنی، سونگ‌گیه با یاری یی بانگ‌سیل، فرمانده جوان سامورایی موسوم به «آگیبالدو» را با دو تیر پیاپی کشت: نخستین تیر کلاهخود او را از سر انداخت و دومین تیر از دهانش وارد شد. سونگ‌گیه در نامه‌ای به ژنرال چوی‌یونگ، از پنج دلیل برای خودداری از تهاجم به چین مینگ یاد کرد و یکی از آن‌ها را ضعیف شدن چسب کمان ترکیبی در فصل بارش باران‌های موسمی و کاهش کارآمدی کمان دانست.

با تأسیس سلسله چوسان، کمان ترکیبی همچنان ستون اصلی ارتش باقی ماند. تیراندازی با کمان رویداد رزمی اصلی در بخش نظامی آزمون خدمت ملی (گواگو) بود که سالانه از ۱۳۹۲ تا ۱۸۹۴ میلادی برگزار می‌شد. در دوران چوسان، کمانداری به اوج خود رسید و به اختراع پیونجون انجامید که در نبرد با ژاپنی‌ها در ۱۵۹۲ و با منچوها در آغاز سده هفدهم بسیار سودمند بود.

تا پیش از جنگ‌های ایمجین، تیراندازی با کمان سامانه اصلی جنگ‌افزار بُردبلند به‌شمار می‌رفت. در جریان آن جنگ‌ها، برتری تاکتیکی تفنگ شمخال فتیله‌ای آشکار شد، هرچند نرخ آتش آهسته و آسیب‌پذیری در هوای بارانی داشت. با این حال، همین گاک‌گونگ بود — که ژاپنی‌ها آن را «نیم‌کمان» می‌نامیدند — که پیشروی ژاپنی‌ها را در محاصره هنگ‌جو و نیز نبرد اولسان متوقف کرد. هرچند چوسان تفنگ شمخال را در جریان جنگ ایمجین پذیرفت، گاک‌گونگ جایگاه خود را در ارتش تا اصلاحات ۱۸۹۴ (اصلاحات گابو) حفظ کرد. در چارچوب اصلاحات نظامی پادشاه هیوجونگ، تلاش شد کمانداری سوارانه به عنوان بخشی مهم از ارتش احیا شود. تیراندازی با کمان همچنین برای تفریح و تندرستی انجام می‌شد و بسیاری از مردان جوان — از جمله خود پادشاه — و برخی زنان اوقات فراغت خود را به تمرین آن می‌گذراندند.

## گذار به ورزش تفریحی

در سال ۱۸۹۹ میلادی، شاهزاده هاینریش پروس در بازدید از کره، شگفتی خود را از نمایش تیراندازی سنتی به امپراتور گوجونگ ابراز کرد. شاهزاده که از فرهنگ نظامی‌گرای پروس برمی‌آمد، خواهان تماشای هنرهای رزمی کره‌ای شد و تیراندازی با کمان چشمگیرترین هنر در میان هنرهای نمایش‌داده‌شده بود. او با تیراندازی ترکی و مجاری اروپا آشنا بود که شباهت‌هایی به تیراندازی کره‌ای داشتند. شاهزاده هاینریش پیشنهاد کرد این هنر به ورزشی ملی تبدیل شود. امپراتور با پذیرش پیشنهاد شاهزاده، فرمان داد «بگذارید مردم برای پرورش نیروی بدنی خود از تیراندازی بهره ببرند» و باشگاه تیراندازی با کمان تأسیس کرد.

در فرایند استانداردسازی پس از آن، ویژگی‌های کمان و تیر و نیز فاصله هدف یکسان شد. تیراندازی سنتی کره‌ای اکنون از یک گونه مشخص کمان ترکیبی، تیرهای بامبویی و هدفی استاندارد در فاصله ۱۲۰ بو (نزدیک به ۱۴۵ متر) بهره می‌گیرد. تیراندازی کره‌ای به‌عنوان ورزش در دوران اشغال ژاپن گسترش یافت و کتاب درسی آن با نام «چوسان اویی گونگ‌دو» در سال ۱۹۲۰ منتشر شد.

بر پایه سنت، یکی از ژنرال‌های نامدار سلسله چوسان نزدیک به ۳۰۰ سال پیش در یه‌چون ساکن شد و دانش و تخصص خود را به آیندگان سپرد. امروزه برآورد می‌شود که کمان‌سازان یه‌چون و پیرامون آن نزدیک به ۷۰ درصد کمان‌های ترکیبی شاخی سنتی کره را می‌سازند. این شهر مدال‌آوران المپیک و قهرمانان جهانی تیراندازی فراوانی پرورش داده و دارای میدان تیراندازی بین‌المللی جینهو است.

## ساختار و مسابقات

گاک‌گونگ نسخه‌ای بسیار بازتابی از کمان ترکیبی کلاسیک اوراسیایی است. هسته آن از بامبو ساخته شده و پشت آن با زردپی تقویت می‌شود تا از شکستن کمان جلوگیری کند و نیروی کششی به بازوها بیفزاید؛ دسته از چوب بلوط است. در شکم کمان، شاخ گاومیش قرار دارد که با فشار دادن بازوها قدرت کمان را به‌میزان چشمگیری افزایش می‌دهد. این ترکیب شاخ که از شکم فشار می‌آورد و زردپی که از پشت می‌کشد، نقطه قوت تعیین‌کننده این کمان است. سیاه‌ها (انتهای سفت‌شده بیرونی بازوها) از چوب توت یا اقاقیای سیاه ساخته شده و به شیوه اتصال V-شکل به بامبو پیوند می‌خورند. چسب از سریشم () ساخته می‌شود. روی زردپی، پوست توس ویژه‌ای قرار می‌گیرد که از شمال شرقی چین وارد می‌شود و نزدیک به یک سال در آب دریا خیسانده می‌شود. این پوست با چسب لاستیکی رقیق‌شده (با بنزن به‌عنوان حلال) بر پشت کمان چسبانده می‌شود. هیچ نشانگر یا افزوده مدرنی به کار نمی‌رود.

وزن کشش کمان‌ها متغیر است، اما بیشتر آن‌ها بالای ۲۰ کیلوگرم (نزدیک به ۴۴ پوند) هستند. نسخه نوین آن از فایبرگلاس لایه‌ای ساخته می‌شود. در بیشتر مسابقات هر دو نوع کمان با تیرهای فیبر کربن مجاز است، اما در مسابقات ملی تنها کمان ترکیبی و تیرهای بامبویی پذیرفته می‌شود. کمانداران کره‌ای در رقابت‌های المپیک و دیگر مسابقات بین‌المللی با کمان‌های مدرن‌تر نیز بسیار موفق بوده‌اند.

سوک‌گونگ، گونه‌ای کمان زنبورکی، و گاک‌گونگ هر دو کمان‌هایی کوچک ولی بسیار نیرومندند. بُرد سوک‌گونگ تا ۴۰۰ متر و بُرد گاک‌گونگ تا ۳۵۰ متر است.

هنر ساخت کمان‌های سنتی کره‌ای در سال ۱۹۷۱ میلادی به‌عنوان میراث فرهنگی ناملموس مهم کره ثبت شد.

## جستارهای وابسته
* کمان ترکیبی
* تیراندازی با کمان ترکی
* تیراندازی با کمان
* هنرهای رزمی کره‌ای
* سوار کماندار
* کمان بلند انگلیسی

## منابع

* 
* 
* 
* 

### خواندن بیشتر
* Korean Traditional Archery. Duvernay TA, Duvernay NY. Handong Global University, 2007.

## پیوند به بیرون
* Korean Traditional Archery
* The Way of the Bow
* Korean Archery News

رده:کمان‌ها (تیراندازی)
رده:اختراع‌های کره‌ای
رده:صفحه‌های دارای محتوای کره‌ای
رده:سامانه‌های نوشتاری منسوخ‌شده
رده:دودمان شانگ