گسترش‌های اولیه انسان‌تباران به خارج از آفریقا

[بندانگشتی|ایستاده=1.8|پراکندگی‌های پیاپی  ''[انسان راست‌قامت* (زرد)،  *نئاندرتال* (اُخرایی) و  *انسان* (قرمز، *نظریه خروج از آفریقا*)، همراه با شمار سال‌هایی که از زمان پیدایش آن‌ها *پیش از امروز* گذشته است.]]

*'گسترش‌های اولیه انسان‌تباران به خارج از آفریقا** چندین موج از گسترش جمعیت‌های [[انسان (سرده)|جنس انسان]] به خارج از [[آفریقا]] و در سراسر [[اوراسیا]](در طی دوران [[پارینه‌سنگی زیرین]] و تا آغاز [[پارینه‌سنگی میانی]] یعنی بین حدود ۲.۱ تا ۰.۲ میلیون سال پیش)رخ داد.این گسترش‌ها در مجموع با نام **خروج از آفریقای یک*' شناخته می‌شود، که در تمایز با گسترش اولیه *انسان هوشمند (خردمند*) به اوراسیا است؛ رویدادی که ممکن است کمی پس از ۰.۲ میلیون سال پیش آغاز شده باشد (و با عنوان «[[نظریه خروج از آفریقا]]» شناخته می‌شود).

پیشینهٔ نخستین حضور هر گونه‌ای از [[انسان‌تباران]] در خارج از آفریقا، به نزدیک ۲ میلیون سال پیش بازمی‌گردد.پژوهشی بر پایهٔ تاریخ‌گذاری چینه‌شناسی مغناطیسی در سال ۲۰۱۸، نشان می‌دهد که احتمالا در حدود ۲.۱۲ میلیون سال پیش، انسان‌تباران در [[شانگچن]] واقع در مرکز چین حضور داشته‌اند.
اما کهن‌ترین بقایای اسکلتی شناخته‌شدهٔ انسان در خارج از آفریقا مربوط به انسان [[انسان دمانیسی|دمانیسی]] در [[گرجستان]]  است و قدمت آن به ۱.۸ میلیون سال پیش برمی‌گردد. این بقایا در ردهٔ *انسان دمانیسی* طبقه‌بندی می‌شوند.

امواج بعدی گسترش انسان در حدود ۱.۴ میلیون سال رخ داده است که مرتبط با *انسان پیشگام* است. این انسان‌ریخت توانایی ساخت ابزارهایی داشته است که امروزه با عنوان [[آشولی|تبردستی آشولی]] شناخته می‌شود. این گونه از انسان با *انسان هایدلبرگی* نیز مرتبط است.

تا اوایل دههٔ ۱۹۸۰، تصور بر این بود که [[فرگشت انسان|انسان‌های اولیه]] در [[پلیستوسن پیشین]]، تا حدود ۰.۸ میلیون سال پیش، محدود به قارهٔ آفریقا بوده‌اند؛ ظاهراً مهاجرت‌های انسان‌تباران به خارج از شرق آفریقا در [[پلیستوسن پیشین]] نادر بوده و پیشینه‌ای تکه‌تکه از رویدادها بر جای گذاشته اند.

== پراکندگی‌های اولیه ==

حضور *میمون یونان* و *میمون آسمانی* که در یونان و آناتولی یافت شده‌اند و قدمتی در حدود ۸ میلیون سال دارند، نشان‌دهندهٔ گسترش اجداد انسان‌ها به بیرون از آفریقاست؛ هرچند آن‌ها احتمالاً گونه‌ای از [[انسان‌ساییان]] هستند و نه انسان‌تباران (Hominin). [[ردپاهای تراخیلوس]] که در کرت پیدا شده و قدمتی نزدیک به ۶ میلیون سال دارد، ممکن است مربوط به این گونه باشند؛ قدمت این ردپاها بعداً در حدود ۶.۰۵ میلیون سال برآورد شد که ۰.۳۵ میلیون سال قدیمی‌تر از برآوردهای پیشین است. در برآوردی دیگر، ویلم یان زاخاریاسه و لوکاس لورنس قدمت این ردپاهای ادعایی را ۳ میلیون سال تفسیر کردند. آن‌ها با توجه به محیط دریایی کم‌عمق و جدا شدن جزیرهٔ کرت از سرزمین اصلی یونان و ترکیه در اواخر پلیوسن توسط حوضهٔ اژهٔ جنوبی، در اینکه این آثار ردپا باشند یا توسط انسان‌تباران ایجاد شده باشند، ابراز تردید کردند.

*گونه جنوبی‌کپی‌آسا* حدود ۵.۶ میلیون سال پیش در شرق آفریقا ([[فرورفتگی عفر]]) پدیدار شد.
و گونه [[جنوبی‌کپی]] (*جنوبی‌کپی عفاری*) در همان منطقه، در حدود ۴ میلیون سال پیش پدید آمد.
کهن‌ترین ابزارهای سنگیِ پرداخت‌شدهٔ شناخته‌شده در [[لومکوی]] واقع در کنیا یافت شده‌اند و قدمت آن‌ها به ۳.۳ میلیون سال پیش، در اواخر [[پلیوسن]] بازمی‌گردد. این ابزارها ممکن است ساختهٔ دست *جنوبی‌کپی گارهی* یا *پرامردم اتیوپی* باشند؛ دو انسان‌تباری که هم‌دوره با این ابزارها شناخته شده‌اند.
فرض بر این است که سردهٔ *انسان (سرده)* حدود ۲.۸ میلیون سال پیش پدیدار شده باشد، و بقایای *انسان ماهر* در [[دریاچه تورکانا]] در [[کنیا]] یافت شده است. تفکیک [[انسان (سرده)|سردهٔ «انسان»]] از جنوبی‌کپی تا حدی بحث‌برانگیز است و به همین دلیل اغلب از واژهٔ فراگیرتر «انسان‌تبار» برای شامل شدن هر دو گروه استفاده می‌شود. واژهٔ «انسان‌تبار» (Hominin) از نظر فنی شامل [[شامپانزه]] و همچنین [[آخرین نیای مشترک انسان و شامپانزه]] با قدمتی تا ۱۰ میلیون سال پیش (زمان جدایی [[انسان‌ساییان]] به دو گروه انسان‌تباران و [[گوریل‌تباران]]) نیز می‌شود.

کهن‌ترین حضور شناخته‌شدهٔ انسان‌تباران در خارج از آفریقا به نزدیک ۲ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. پژوهشی در سال ۲۰۱۸ مدعی یافتن شواهدی از حضور انسان در [[شانگچن]]، واقع در مرکز چین شد که بر پایهٔ [[چینه‌شناسی مغناطیسی|تاریخ‌گذاری چینه‌شناسی مغناطیسی]]ِ پایین‌ترین لایهٔ حاوی ابزارهای سنگی، قدمتی بالغ بر ۲.۱۲ میلیون سال دارد.

پیشنهاد شده است که «*انسان فلورسی*» از تبار چنین گسترش اولیه‌ای بوده است. مشخص نیست که آیا این نخستین انسان‌تبارانی که آفریقا را ترک کردند باید «انسان ماهر» در نظر گرفته شوند، یا شکلی از «انسان» اولیه یا «جنوبی‌کپی» متأخر که خویشاوندی نزدیکی با «انسان ماهر» دارد، یا شکلی بسیار اولیه از «انسان راست‌قامت». در هر صورت، مشخص شده است که ریخت‌شناسی «انسان فلورسی» بیشترین شباهت را با «*جنوبی‌کپی سدیبا*»، «*انسان ماهر*» و [[انسان دمانیسی]] دارد، که این احتمال را مطرح می‌کند که نیاکان «انسان فلورسی» پیش از پیدایش «انسان راست‌قامت» آفریقا را ترک کرده باشند. یک [[روش‌های مقایسه‌ای تبارزایی|تحلیل تبارزایی]] که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، نشان می‌دهد که «انسان فلورسی» از گونه‌ای (احتمالاً از تبار جنوبی‌کپی) که نیای «*انسان ماهر*» بوده، مشتق شده است. این موضوع آن را به «گونهٔ خواهر» برای «انسان ماهر» یا برای یک [[تبارشاخه|تبارشاخهٔ]] شامل «ماهر-راست‌قامت-کارورز-خردمند» تبدیل می‌کند، و خط تکاملی آن قدیمی‌تر از خود «انسان راست‌قامت» است. بر پایهٔ این طبقه‌بندی، انگاشته می‌شود که «انسان فلورسی» نمایندهٔ یک مهاجرت ناشناخته و بسیار قدیمی به خارج از آفریقا باشد که به پیش از ۲.۱ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. تاریخ ۲.۱ میلیون سال برای قدیمی‌ترین دست‌ساخته‌های [[شانگچن]] نیز نتیجه‌گیری مشابهی را پیشنهاد می‌کند.

== انسان راست‌قامت ==

[[پرونده:Carte hachereaux.jpg|بندانگشتی|ایستاده=1.5|نقشهٔ پراکندگی یافته‌های [[ساطور]] مربوط به پلیستوسن میانی ([[فرهنگ آشولی|آشولی]])]]
*انسان راست‌قامت* درست پس از ۲ میلیون سال پیش پدیدار می‌شود.
«انسان راست‌قامت» اولیه احتمالاً نزدیک به نیم میلیون سال در کنار «انسان ماهر» در شرق آفریقا زیسته است.
قدیمی‌ترین سنگواره‌های «انسان راست‌قامت» تقریباً هم‌زمان، اندکی پس از دو میلیون سال پیش، هم در آفریقا و هم در قفقاز ظاهر می‌شوند.
کهن‌ترین محوطهٔ اوراسیاییِ به‌خوبی تاریخ‌گذاری‌شدهٔ «انسان راست‌قامت» (اگر سنگواره‌ها واقعاً «انسان راست‌قامت» باشند — نک: [[انسان دمانیسی]])، [[دمانیسی]] در گرجستان است که با قطعیت به ۱٫۸ میلیون سال پیش تاریخ‌گذاری شده است. جمجمه‌ای که در دمانیسی یافت شده، گواهی بر مراقبت از سالخوردگان است. این جمجمه نشان می‌دهد که این «انسان راست‌قامت» سن بالایی داشته و سال‌ها پیش از مرگ، همهٔ دندان‌هایش جز یکی را از دست داده بود، و شاید بعید باشد که این انسان‌تبار می‌توانسته به‌تنهایی زنده بماند. با این حال، قطعی نیست که این موضوع اثبات کافی برای مراقبت باشد؛ چرا که یک شامپانزهٔ نیمه‌فلج در پناهگاه گومبی سال‌ها بدون کمک زنده ماند.

کهن‌ترین شواهد شناخته‌شدهٔ «انسان راست‌قامت» آفریقایی، که «*انسان کارورز*» نامیده می‌شود، یک تک‌استخوان پس‌سری (KNM-ER 2598) است که به عنوان «شبیه انسان راست‌قامت» توصیف شده و قدمت آن حدود ۱٫۹ میلیون سال است (هم‌دوره با «*انسان رودولفی*»). پس از آن یک شکاف سنگواره‌ای وجود دارد و سنگوارهٔ موجود بعدی [[KNM-ER 3733]] است؛ جمجمه‌ای که قدمت آن به ۱٫۶ میلیون سال پیش می‌رسد.
محوطه‌های مربوط به [[پلیستوسن پیشین]] در شمال آفریقا، که واسطهٔ جغرافیایی شرق آفریقا و گرجستان است، از نظر بافتار چینه‌شناختی وضعیت ضعیفی دارند. کهن‌ترین نمونهٔ تاریخ‌گذاری‌شده، [[عین الحنش]] در شمال [[الجزایر]] (حدود ۱٫۸ تا ۱٫۲ م. س) است که یک لایهٔ [[فرهنگ الدوایی|الدوایی]] می‌باشد. این محوطه‌ها گواهی می‌دهند که «انسان راست‌قامت» اولیه از پهنه‌های شمال آفریقا که معمولاً گرم و خشک هستند، عبور کرده است.
فاصلهٔ زمانی کمی بین ورود ظاهری «انسان راست‌قامت» به [[قفقاز جنوبی]] در حدود ۱٫۸ میلیون سال پیش، و ورود احتمالی آن به شرق و جنوب شرقی آسیا وجود دارد. شواهدی از «انسان راست‌قامت» در [[شهرستان یوانموو]] در چین با قدمت ۱٫۷ میلیون سال، و در [[سانگیران]] در [[جاوه]]، اندونزی، از ۱٫۶۶ میلیون سال پیش وجود دارد.

فرینگ و همکاران (۲۰۱۱) پیشنهاد می‌کنند که این همچنان «*انسان ماهر*» بوده که به غرب آسیا رسیده و «انسان راست‌قامت» اولیه در آنجا تکامل یافته است. سپس «انسان راست‌قامت» از غرب آسیا به شرق آسیا ([[انسان پکن]])، جنوب شرقی آسیا ([[انسان جاوه‌ای]])، بازگشت به آفریقا (*انسان کارورز*) و به اروپا ([[انسان توتاول]]) پراکنده شده است.

به نظر می‌رسد که ورود انسان راست‌قامت به اروپا زمان‌برتر بوده است؛ قدیمی‌ترین محوطهٔ یافت‌شده، یعنی [[بارانکو لئون]] در جنوب شرقی [[اسپانیا]] که به [[انسان پیشگام]] نسبت داده می‌شود، قدمتی برابر با ۱٫۴ میلیون سال دارد، و محوطهٔ بحث‌برانگیز [[پیرو نورد]] در جنوب ایتالیا نیز ظاهراً قدمتی بین ۱٫۷ تا ۱٫۳ میلیون سال دارد.

دیرین‌زیست‌جغرافیای پراکنش‌های اولیهٔ انسان در غرب اوراسیا، گونه‌های گروه انسان راست‌قامت را به عنوان جاندارانی «محدودزی» و حساس به دما معرفی می‌کند که نتوانستند به شمال [[کمربند آلپاید]] نفوذ کنند.

حضورِ جغرافیاییِ محدود و اولیهٔ انسان در [[شبه‌جزیرۀ ایبری]] را باید گواهی بر حضور پایدار جمعیت انسانی در این منطقهٔ منزوی دانست. [[حوضۀ پانونی]] که در جنوب غربی [[کوه‌های کارپات]] واقع شده، ظاهراً دارای آب‌وهوای نسبتاً گرمی شبیه به [[اقلیم مدیترانه‌ای]] بوده است، حال آنکه آب‌وهوای منطقهٔ [[زیست‌جغرافیایی]] اروپای غربی تحت تأثیر [[گلف استریم]] تعدیل می‌شده و می‌توانسته از پراکنش‌های گاه‌به‌گاهِ انسان‌تباران به سوی [[شبه‌جزیرۀ ایبری]] پشتیبانی کند. ظاهراً تبادلات جانوری میان جنوب شرقی اروپا و خاور نزدیک و جنوب آسیا، تحت کنترلِ برهم‌کنشِ پیچیدهٔ موانع جغرافیایی نظیر [[تنگۀ بسفر]] و تنگهٔ [[دریاچه مانیچ-گودیلو]]، سد اقلیمیِ شمال رشته‌کوه [[قفقاز بزرگ]]، و [[چرخه‌های میلانکوویچ]] (دوره‌های یخچالی ۴۱ هزار ساله) بوده است. این عوامل بارها باعث بسته شدن بسفر و در نتیجه، آغاز تبادل دوطرفهٔ جانوری میان [[اروپای جنوب شرقی]] و [[خاور نزدیک]] و احتمالاً پراکنشِ بیشترِ انسان‌تبارانِ باستانی به سمت غرب اوراسیا شده‌اند.

تا ۱ میلیون سال پیش، انسان راست‌قامت در سراسر اوراسیا گسترش یافته بود (که عمدتاً محدود به عرض‌های جغرافیاییِ پایین‌تر از [[مدار ۴۶ درجۀ شمالی]] می‌شد). با این حال، دشوار می‌توان گفت که آیا سکونت در اروپای غربی پیوسته بوده یا اینکه در دوره‌های میان‌یخچالی، موج‌های پیاپیِ جمعیتی دوباره در این سرزمین ساکن می‌شدند. ابزارهای اولیهٔ [[آشولی]] در [[محوطۀ پیشاتاریخی عبیدیه|عبیدیه]] با قدمت ۱٫۴ میلیون سال، شاهدی بر سکونت پیوسته در غرب است؛ زیرا اگر چنین نبود، موج‌های بعدیِ خروج از آفریقا پس از آن زمان، می‌بایست فناوری آشولی را با خود به اروپای غربی می‌آوردند.

وجود بقایای انسانی مربوط به [[پارینه‌سنگی زیرین]] در [[فهرست جزیره‌های اندونزی|جزایر اندونزی]]، مدرک خوبی برای دریانوردی توسط انسان راست‌قامت در اواخر [[پلیستوسن پیشین]] است. بدناریک (Bednarik) پیشنهاد می‌کند که دریانوردی تا ۱ میلیون سال پیش، احتمالاً برای بهره‌برداری از منابع ماهیگیری فراساحلی پدیدار شده بود. او یک کلک ابتداییِ هدایت‌پذیر ساخت تا امکان‌پذیریِ عبور از [[تنگۀ لومبوک]] با چنین وسیله‌ای را نشان دهد؛ کاری که معتقد است پیش از ۸۵۰ هزار سال قبل انجام شده است. پهنای این تنگه در تمام دوران پلیستوسن دست‌کم ۲۰ کیلومتر بوده است. چنین دستاوردی توسط انسان راست‌قامت در اوایل پلیستوسن، فرضیهٔ مسیرهای آبی خروج از آفریقا را تقویت می‌کند زیرا اگر ساختِ شناور فراتر از توانایی‌های انسان راست‌قامت پنداشته شود، در نظر گرفتن مسیرهای خروجیِ [[تنگۀ جبل‌الطارق]]، [[تنگۀ سیسیل]] و [[باب‌المندب]] دشوارتر می‌شود.

== مسیرهای خروج از آفریقا ==
بیشترین توجه دربارهٔ مسیر طی‌شده از آفریقا به غرب آسیا، معطوف به [[کریدور شام]] و تنگه‌های [[باب‌المندب]] است. دومی [[شاخ آفریقا]] را از عربستان جدا می‌کند و ممکن است در دوره‌هایی از [[پلیستوسن]] امکان عبور از خشکی را فراهم کرده باشد. نامزد دیگر، [[تنگه جبل‌الطارق]] است. مسیری از طریق [[تنگه سیسیل]] در دهه ۱۹۷۰ پیشنهاد شد اما اکنون بعید تلقی می‌شود.

=== کریدور شام ===
استفاده انسان‌تباران از [[کریدور شام]]، که [[مصر]] را از طریق [[شبه‌جزیره سینا]] به [[مدیترانه شرقی]] وصل می‌کند، با پدیدهٔ افزایش و کاهش رطوبت کمربند بیابانی شمال آفریقا مرتبط دانسته شده است که به نام [[نظریه پمپ صحرای بزرگ]] شناخته می‌شود. محوطه‌های متعدد انسان‌تباران در شام، مانند [[محوطه پیشاتاریخی عبیدیه|عبیدیه]] و [[غار میسلیا]]، به عنوان نشانگرهای این مسیر مهاجرت استفاده می‌شوند. تا سال ۲۰۱۲، تحلیل ژنتیکی جمعیت‌های انسانی در آفریقا و اوراسیا از این مفهوم پشتیبانی می‌کند که در دوران [[پارینه‌سنگی]] و [[میان‌سنگی]]، اهمیت این مسیر برای مهاجرت‌های دوطرفهٔ انسان میان آفریقا و اوراسیا، بیشتر از شاخ آفریقا بوده است.

=== شاخ آفریقا به عربستان (باب‌المندب) ===
[[پرونده:Bab el Mandeb NASA with description.jpg|بندانگشتی|upright=1.2|تنگه باب‌المندب]]
[[باب‌المندب]] تنگه‌ای ۳۰ کیلومتری میان شرق آفریقا و شبه‌جزیرهٔ عربستان است که جزیرهٔ کوچکی به نام [[جزیره پریم]] در ۳ کیلومتری ساحل عربستان در آن قرار دارد. این تنگه جذابیت زیادی در مطالعهٔ گسترش در اوراسیا دارد، چرا که شرق آفریقا را به اوراسیا نزدیک می‌کند و نیازی به پریدن از یک پهنهٔ آبی به دیگری در سراسر صحرای شمال آفریقا ندارد.

اتصال زمینی با عربستان در [[پلیوسن]] ناپدید شد، و اگرچه ممکن است برای مدت کوتاهی دوباره شکل گرفته باشد، تبخیر دریای سرخ و افزایش شوریِ مرتبط با آن می‌بایست تنها پس از ۲۰۰ سال آثاری در پیشینهٔ سنگ‌واره‌ای و پس از ۶۰۰ سال رسوبات [[تبخیری‌ها|تبخیری]] بر جای می‌گذاشت. هیچ‌کدام کشف نشده‌اند. جریان شدیدی از دریای سرخ به اقیانوس هند جریان دارد و عبور بدون اتصال زمینی دشوار بوده است.

ابزارهایی از نوع [[الدوایی]] از جزیرهٔ پریم گزارش شده‌اند که نشان می‌دهد این تنگه ممکن است در اوایل پلیستوسن مورد عبور قرار گرفته باشد، اما این یافته‌ها هنوز تأیید نشده‌اند.

=== تنگه جبل‌الطارق ===
[[تنگه جبل‌الطارق]] ورودی اقیانوس اطلس به مدیترانه است، جایی که سواحل اسپانیا و مراکش تنها ۱۴ کیلومتر با هم فاصله دارند. کاهش [[سطح دریای آزاد]] در پلیستوسن به دلیل [[دوره یخچالی]]، این فاصله را به کمتر از ۱۰ کیلومتر نمی‌رساند. جریان‌های عمیق به سمت غرب فشار می‌آورند و آب‌های سطحی با شدت به درون مدیترانه جریان می‌یابند.
ورود به اوراسیا از طریق تنگهٔ جبل‌الطارق می‌تواند بقایای انسان‌تباران در [[بارانکو لئون]] در جنوب شرقی اسپانیا (۱٫۴ م.س. پ) و [[کوه‌های آتاپوئرکا]] در شمال اسپانیا (۱٫۲ م.س. پ) را توضیح دهد. اما محوطهٔ پیرو نورد در جنوب ایتالیا، که ادعا می‌شود قدمتی بین ۱٫۳ تا ۱٫۷ م.س. پ دارد، ورود احتمالی از شرق را پیشنهاد می‌کند. وضوح شواهد برای حل این مسئله کافی نیست.

=== تنگه سیسیل ===
عبور از طریق [[تنگه سیسیل]] توسط [[هنریت آلیمن|آلیمن]] (۱۹۷۵) بر اساس کشف ابزارهای نوع الدوایی در سیسیل در سال ۱۹۷۳ پیشنهاد شد.
با این حال، تاریخ‌گذاری‌های رادیومتریک ارائه نشده‌اند و دست‌ساخته‌ها ممکن است متعلق به پلیستوسن میانی باشند،
و بعید است که در دوران پلیستوسن پل خشکی وجود داشته باشد.

== انسان هایدلبرگی ==
انسان‌های باستانی در اروپا که از حدود ۸۰۰ هزار سال پیش می‌زیستند (گروه‌های آشولیِ سازندهٔ [[ساتور (ابزار)|ساتور]])، به عنوان گونه‌ای مجزا و مشتق‌شده از راست‌قامتان طبقه‌بندی می‌شوند که به نام [[انسان هایدلبرگی]] شناخته می‌شود.

انسان هایدلبرگی از حدود ۰٫۴ میلیون سال پیش، صنعت ابزاری ویژهٔ خود را توسعه داد که به نام [[کلاکتونی]] معروف است. انسان هایدلبرگی خویشاوندی نزدیکی با [[انسان رودزیایی]] (که با نام انسان هایدلبرگی آفریقایی یا انسان هایدلبرگی به معنای عام نیز شناخته می‌شود) دارد که حضورش در جنوب آفریقا تا ۳۰۰ هزار سال پیش محرز شده است.

[[انسان]] (خردمند) پیش از حدود ۳۰۰ هزار سال پیش در آفریقا از تباری که خویشاوندی نزدیکی با انسان هایدلبرگی اولیه داشت، پدیدار شد. موج نخست «[[نظریه خروج از آفریقا]]» و کهن‌ترین حضور انسان خردمند در غرب آسیا، ممکن است به بازهٔ میان ۳۰۰ تا ۲۰۰ هزار سال پیش بازگردد، و حضور آن‌ها در ۱۳۰ هزار سال پیش قطعی شده است. پژوهش‌های ژنتیکی همچنین نشان می‌دهد که موج مهاجرتیِ متأخرتری از انسان خردمند (بین ۵۰ تا ۷۰ هزار سال پیش) از آفریقا، مسئولِ تمام یا بخش عمدهٔ تبارِ جمعیت‌های کنونیِ غیرآفریقایی است.

== دلایل پراکنش ==
=== تغییر اقلیم و انعطاف‌پذیری انسان‌تباران ===
برای هر گونهٔ معین در یک محیط مشخص، منابعِ موجود شمارِ افرادی را که می‌توانند به‌طور نامحدود زنده بمانند، محدود می‌کند. این پدیده [[گنجایش برد]] نامیده می‌شود. با رسیدن به این آستانه، ممکن است برای افراد، گردآوری منابع در محیط‌های پیرامونی که هرچند فقیرترند اما کمتر مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند، آسان‌تر از زیستگاهِ مطلوبِ اصلی باشد. انسان ماهر احتمالاً پیش از گسترش به مناطق پیرامونی، نوعی انعطاف‌پذیریِ رفتاریِ اولیه را در خود پرورانده بود (مانند ورود به قلمرو یا رستهٔ جانورانِ شکارگر). این انعطاف‌پذیری سپس می‌توانسته مشمولِ انتخاب طبیعیِ مثبت و تقویت شده باشد، که به سازگاریِ *انسان راست‌قامت* (*Homo erectus*) با زیستگاه‌های بازِ پیرامونی انجامید.

جمعیتی جدید از انسان‌تباران با انعطاف‌پذیریِ محیطی، می‌توانسته به کُنام پیشین بازگردد و جایگزین جمعیت اجدادی شود. افزون بر این، کوچک‌شدنِ پله‌پله‌ایِ درختزارها و کاهشِ پیوستهٔ گنجایش برد برای انسان‌تباران در جنگل‌ها در حدود ۱٫۸، ۱٫۲ و ۰٫۶ میلیون سال پیش، می‌توانسته فشارِ ناشی از محدودیتِ گنجایش برد را برای سازگاری با [[Open terrain|زمین‌های باز]] تشدید کرده باشد. با توجه به انعطاف‌پذیریِ محیطیِ نوینِ انسان راست‌قامت، نوساناتِ اقلیمیِ مساعد احتمالاً راه را برای ورود او به راهگذر شام، شاید به‌صورت پراکنده، در اوایل پلیستوسن گشوده است. [[گواه|شواهدی]] وجود دارد که نشان می‌دهد [[Mid-Pleistocene Transition|انقلاب پلیستوسن میانی]] موجب تسهیلِ دگرگونی‌های جمعیت پستانداران در اواخرِ پلیستوسنِ پیشین و اوایلِ پلیستوسنِ میانی شده است؛ دگرگونی‌هایی که ممکن است شامل پراکنش انسان‌تباران که در [[فسیل|سنگ‌واره‌های]] این دوره دیده می‌شود نیز بوده باشد.

=== در پیِ جانوران ===
[[Lithic analysis|تحلیل دست‌ساخته‌های سنگی]] نشان می‌دهد که انسان‌تبارانِ دورهٔ الدوایی (Oldowan) شکارگر نبوده‌اند. با این حال، به نظر می‌رسد *انسان راست‌قامت* در دوره‌های مرطوب‌تر، کوچِ جانوران به سوی شمال را دنبال می‌کرده است، که احتمالاً به منظور تأمین غذا از راهِ لاشه‌خواری بوده است. گربهٔ دندان‌خنجریِ *مگانترئون*، [[شکارچی رأس هرم|شکارگرِ رأسِ هرمی]] در پلیستوسنِ پیشین و میانی (پیش از [[مراحل ایزوتوپ دریایی|مرحلهٔ ایزوتوپ دریایی]] ۱۲) بود. این جانور در حدود ۱٫۵ میلیون سال پیش در آفریقا منقرض شد، اما پیش از آن از طریق سینا خارج شده بود و بقایای آن در میانِ آثار جانوریِ محوطهٔ انسان‌تبارانِ [[شام (سرزمین)|شامیِ]] [[محوطه پیشاتاریخی عبیدیه|عبیدیه]] (با قدمت حدود ۱٫۴ میلیون سال) دیده می‌شود. این جانور تواناییِ شکستنِ استخوان برای رسیدن به [[مغز استخوان]] را نداشت و شکارهایش احتمالاً منبع غذایی مهمی برای انسان‌تباران، به‌ویژه در دوره‌های یخچالی، به شمار می‌رفتند.

بر پایه این فرضیه، انسان‌تباران همچنین برای دستیابی به این لاشه‌ها، با کفتارِ غول‌پیکرِ کوتاه‌چهره (*کفتار کوتاه‌چهره'') که دزدِ لاشه بود، با موفقیت رقابت می‌کرده‌اند. در دوران‌های سردترِ اوراسیا، رژیم غذاییِ انسان‌تباران می‌بایست عمدتاً مبتنی بر گوشت بوده باشد و شکارگرانِ فرهنگِ آشولی ناچار بوده‌اند با گربه‌سانان رقابت کنند.

برخی پژوهش‌ها با این فرضیه مخالفت کرده و نشان داده‌اند که پراکنش انسان‌تباران از آفریقا به اوراسیا، هم‌زمان با پراکنش دیگر پستانداران خشکی‌زی نبوده است؛ از این رو، بعید به نظر می‌رسد که جابه‌جایی جانوران علتِ جابه‌جایی انسان‌تباران بوده باشد.

### بیماری‌های مشترک هم‌تکامل‌یافته
اوفر بار-یوسف و بلفر-کوهن بر این باورند که موفقیت انسان‌تباران در اوراسیا پس از خروج از آفریقا، تا حدی مدیونِ نبودِ بیماری‌های مشترک انسان و جانوران (زئونوز) در خارج از زیستگاه اصلی‌شان بوده است. بیماری‌های مشترک آن دسته از بیماری‌هایی هستند که از جانوران به انسان منتقل می‌شوند. در حالی که یک بیماریِ مختصِ انسان‌تباران برای انتقالِ خود باید میزبان انسانی‌اش را به مدت کافی زنده نگه دارد، بیماری‌های مشترک لزوماً چنین نیستند، زیرا می‌توانند چرخهٔ زندگی خود را بدون نیاز به انسان کامل کنند. با این حال، این عوامل بیماری‌زا به دلیلِ تکاملِ هم‌زمان با انسان، به حضور او کاملاً خو گرفته‌اند. هر چه تراکم جمعیت کپی‌های آفریقایی بیشتر باشد، شرایط برای شیوع بیماری فراهم‌تر است. ۵۵ درصد از شامپانزه‌های پارک ملی گمبه بر اثر بیماری می‌میرند که عاملِ بیشترِ این مرگ و میرها، بیماری‌های مشترک (زئونوز) است. بیشترِ این بیماری‌ها همچنان محدود به محیط‌های گرم و مرطوب آفریقا هستند. هنگامی که انسان‌تباران به زیستگاه‌های خشک‌تر و سردتر در عرض‌های جغرافیایی بالاتر کوچ کردند، یکی از عوامل اصلیِ محدودکنندهٔ رشد جمعیت از میان رفت.

### ویژگی‌های فیزیولوژیک
اگرچه انسان ماهر بی‌تردید دوپا بود، اما بازوهای بلندش نشان‌دهندهٔ سازگاری با زندگی درخت‌زی است. در مقابل، انسان راست‌قامت پاهایی بلندتر و بازوهایی کوتاه‌تر داشت که نشانگرِ گذار به زندگیِ تمام‌خشکی‌زی است؛ هرچند هنوز روشن نیست که این تغییر در طولِ نسبیِ پا دقیقاً چه مزیتی به شمار می‌آمده است. از سوی دیگر، به نظر می‌رسد که صرفِ بزرگ بودنِ جثه، امکان بهره‌وری انرژی بهتر در هنگام راه رفتن و استقامت بیشتر را فراهم کرده باشد. انسان راست‌قامتِ درشت‌اندام‌تر همچنین دیرتر دچار کم‌آبی بدن می‌شد و بنابراین می‌توانست پیش از مواجهه با محدودیت‌های تنظیم دمایی، مسافت‌های طولانی‌تری را بپیماید. توانایی پیاده‌رویِ طولانی‌مدت با سرعت معمولی، عاملی تعیین‌کننده برای مسکونی‌سازیِ مؤثرِ اوراسیا بوده است.

## پیامدها
پیدایش انسان‌تباران اولیه در اوراسیا با کاهشی در گوناگونیِ دستهٔ گوشت‌خواران این قاره هم‌زمان بود. چنین پنداشته شده است که این امر با گذار از [صنعت] الدوایی به آشولی در پیوند است، زیرا پیشرفت فناوری آشولی نشان‌دهندهٔ دگرگونی در بوم‌شناسی انسانی از نقشی منفعل و لاشه‌خوارانه به نقشی با شکارگریِ فعال‌تر است.

## جستارهای وابسته
* انسان‌های باستانی در جنوب شرقی آسیا
* مهاجرت انسان‌های اولیه
* آمیختگی بین گونه‌های باستانی انسان و انسان امروزی

## منابع

* 

رده:انسان راست‌قامت
رده:تاریخ آفریقا
رده:مهاجرت‌های پیشاتاریخی
رده:نظریه‌های باستان‌شناسی