حزب مرکز (اسرائیل)

**حزب مرکز** (به عبری: ، آوانویسی: میفلِگِت هَمِرکاز) که در آغاز **اسرائیل در مرکز** نام داشت، یک حزب سیاسی کوتاه‌عمر در اسرائیل بود. این حزب در سال ۱۹۹۹ به دست اسحاق مردخای، وزیر پیشین دفاع اسرائیل، با هدف ایجاد گروهی از میانه‌روها برای رقابت با بنیامین نتانیاهو از جناح راست و ایهود باراک رهبر حزب کارگر اسرائیل از جناح چپ بنیان‌گذاری شد.

حزب مرکز در انتخابات پارلمانی ۱۹۹۹ نزدیک به ۵ درصد آرا را به دست آورد و ۶ کرسی در کنست پانزدهم کسب کرد. این حزب به دولت ائتلافی ایهود باراک پیوست و دو کرسی وزارتی دریافت کرد. پس از رسوایی اخلاقی رهبر حزب و انشعاب‌های پی‌درپی درونی، بیشتر چهره‌های برجسته آن به احزاب پیشین خود بازگشتند یا از کنست کناره‌گیری کردند. حزب مرکز در انتخابات ۲۰۰۳ نتوانست از آستانه آرا عبور کند و پس از آن منحل شد.

## پیشینه و شکل‌گیری

### زمینه‌های پیدایش
در پایان دهه ۱۹۹۰ نارضایتی گسترده‌ای در میان سیاست‌مداران اسرائیلی از وضعیت موجود پدید آمده بود. سیاست‌های بنیامین نتانیاهو شماری از چهره‌های درون حزب لیکود را ناخرسند کرده بود و در همان حال محبوبیت ایهود باراک، رهبر اپوزیسیون، در نظرسنجی‌ها پایین بود. رویارویی دو حزب بزرگ — لیکود و حزب کارگر — به بن‌بست رسیده بود و جایگاه میانه طیف سیاسی که پیش‌تر احزابی چون حزب صهیونیست‌های عمومی، حزب لیبرال و شینوی آن را اشغال کرده بودند، خالی و از دیدگاه انتخاباتی امیدوارکننده به نظر می‌رسید.

در چنین شرایطی، رونی میلو، شهردار پیشین تل‌آویو که از لیکود برخاسته ولی به سوی بال لیبرال جابه‌جا شده بود، در ماه مه ۱۹۹۸ اعلام کرد حزب تازه‌ای به نام «آتید» (آینده) بنیان خواهد گذاشت و خود نامزد نخست‌وزیری خواهد شد. با بحران ائتلافی شدید دسامبر همان سال و تصمیم برای برگزاری زودهنگام انتخابات، دان مریدور — وزیر دارایی پیشین که پس از اختلاف‌های مکرر با نتانیاهو در ژوئن ۱۹۹۷ از سمت خود کناره‌گیری کرده بود — به میلو پیوست.

### پیوستن لیپکین-شاهاک و مردخای
آمنون لیپکین-شاهاک، رئیس ستاد ارتش اسرائیل که تازه بازنشسته شده بود، تصمیم گرفت وارد صحنه سیاسی شود و نامزد نخست‌وزیری گردد. بر او فشارهای سنگینی از سوی مقام‌های ارشد حزب کارگر و خانواده اسحاق رابین وارد شد تا به حزب کارگر بپیوندد، ولی او از پذیرش این پیشنهاد خودداری کرد و در ۶ ژانویه ۱۹۹۹ در یک پخش زنده تلویزیونی نامزدی خود را اعلام کرد.

اسحاق مردخای، وزیر دفاع وقت و ژنرالی که از فرماندهی سه فرماندهی نظامی برخوردار بود، از تقویت جایگاه آریل شارون در کابینه و از رویکرد تندروانه نتانیاهو پس از توافق وای ناخشنود بود. نتانیاهو کوشید مردخای را با وعده حفظ سمت وزارت دفاع در دولت بعدی در لیکود نگه دارد، اما مردخای در ۲۱ ژانویه ۱۹۹۹ تصمیم قطعی خود را برای ترک لیکود گرفت. دو روز بعد، نتانیاهو از تصمیم او آگاه شد و بی‌درنگ نامه برکناری او را از سمت وزارت دفاع فرستاد — نامه‌ای که درست یک دقیقه پیش از خبر عصرگاهی تلویزیون رسید و عملاً به کاتالیزور تشکیل رسمی حزب مرکز بدل شد.

### تأسیس رسمی
حزب در ۲۳ فوریه ۱۹۹۹، در اواخر دوره کنست چهاردهم، رسماً بنیان‌گذاری شد. بنیان‌گذاران آن عبارت بودند از مردخای، داوید ماگن و دان مریدور از لیکود، حاگای می‌روم و نیسیم زویلی از حزب کارگر و الیعزر زاندبرگ از حزب صومت. در عمل، حزب در دو سیعه (فراکسیون) جداگانه — «اسرائیل در مرکز الف» از نمایندگان لیکود و «اسرائیل در مرکز ب» از نمایندگان کارگر — شکل گرفت و در همان روز به یک سیعه واحد ادغام شد. الیعزر زاندبرگ کمتر از یک ماه بعد از فراکسیون جدا شد و به حزب شینوی پیوست.

حضور دان مریدور اهمیت ویژه‌ای داشت. او یکی از چهره‌های جوان و حرفه‌ای لیکود به‌شمار می‌رفت، از ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۲ وزیر دادگستری بود، فرزند الیاهو مریدور — عضو ایرگون و نماینده پیشین کنست — و وزنه‌ای غیرنظامی در برابر مردخای محسوب می‌شد.

## برنامه سیاسی
در برنامه انتخاباتی حزب مرکز تأکید شده بود که اسرائیل در بن‌بستی میان دو اردوگاه سنتی سیاسی گرفتار آمده، خصومت میان گروه‌های اجتماعی رو به افزایش است و اقتصاد کشور دچار رکود شده‌است. حزب خواستار اندیشه‌ای نوین دربارهٔ وحدت ملی، اعتبار رهبری و برنامه‌ریزی راهبردی بود و امید داشت قواعد نهادی تازه‌ای برای زندگی عمومی، از جمله یک قانون اساسی مدون، پایه‌گذاری کند.

از دیگر وعده‌های انتخاباتی حزب می‌توان به کاهش شکاف‌های اجتماعی میان جناح راست و چپ و میان بخش مذهبی و سکولار جامعه، پرهیز از ترجیح‌های بخشی در اقتصاد، تمرکززدایی از نهادهای حکومتی و پیشبرد روند صلح با فلسطینیان اشاره کرد. حزب همچنین از سازش سرزمینی بر سر بلندی‌های جولان حمایت می‌کرد.

حزب مرکز از بسیاری جهات ادامه‌دهنده درونمایه‌های حزب «راه سوم» بود که در ۱۹۹۴ از حزب کارگر جدا شده بود، ولی تا ۱۹۹۹ به‌عنوان شریک ائتلافی لیکود پشتیبانی مردمی خود را از دست داده بود.

## انتخابات ۱۹۹۹

پیش از انتخابات ۱۹۹۹ حزب نام خود را از «اسرائیل در مرکز» به «حزب مرکز» تغییر داد. آوری ساویر و دالیا رابین-پلوسوف (دختر اسحاق رابین) نیز به حزب پیوستند و در نخستین نظرسنجی‌ها پیش‌بینی می‌شد حزب ۲۰ تا ۲۵ کرسی به دست آورد.

مردخای همزمان نامزد انتخابات مستقیم نخست‌وزیری نیز بود. با نزدیک شدن روز رأی‌گیری، ایهود باراک خود را به‌عنوان گزینه اصلی در برابر نتانیاهو جا انداخت. مردخای که دیگر شانسی برای راه‌یابی به دور دوم نداشت، یک روز پیش از انتخابات نامزدی خود را پس گرفت و از هواداران خود خواست به باراک رأی دهند.

نارضایتی عمومی از شیوه تنظیم فهرست نامزدهای حزب — که توسط گروه کوچکی از رهبران و بدون مشارکت اعضای پایه تعیین شده بود — و ابهام عامدانه شعارهای انتخاباتی به‌ویژه دربارهٔ مناسبات قومی و روابط مذهبیون و سکولارها سبب شد حزب هم از راست و هم از چپ حمایت خود را از دست بدهد. در انتخابات کنست، حزب مرکز با کسب نزدیک به ۵ درصد آرا (۱۶۵٬۶۲۲ رأی) تنها ۶ کرسی به دست آورد که ناامیدی بزرگی به‌شمار می‌رفت.

## پیوستن به دولت ائتلافی
حزب مرکز به دولت ائتلافی ایهود باراک (اسرائیل واحد) پیوست. دیگر شرکای ائتلاف عبارت بودند از شاس، میرتس، حزب ملی مذهبی و اسرائیل بعالیا. مردخای وزیر حمل‌ونقل و نایب نخست‌وزیر شد و لیپکین-شاهاک سمت وزیر گردشگری را برعهده گرفت. ریاست کمیسیون امور خارجی و امنیت کنست نیز به دان مریدور سپرده شد و رونی میلو رئیس فراکسیون پارلمانی حزب گردید.

پس از خروج شاس از ائتلاف در اوت ۲۰۰۰، رونی میلو به سمت وزیر بهداشت منصوب شد.

## فروپاشی
### رسوایی مردخای و نخستین بحران‌ها
ناتوانی رهبران حزب در غلبه بر اختلاف‌های ایدئولوژیک و شخصی به فروپاشی سریع آن انجامید. اسحاق مردخای در ۳۰ مه ۲۰۰۰ به دلیل اتهامات مربوط به تجاوز جنسی در دوران خدمت نظامی‌اش ناگزیر از استعفا شد. لیپکین-شاهاک جانشین او در سمت وزیر حمل‌ونقل شد و سمت وزیر گردشگری را نیز حفظ کرد.

### انشعاب «راه نو»
سکوت نسبی حزب مرکز در دوره قطبی شدن شدید کنست و افزایش فشار اپوزیسیون بر ایهود باراک، نیروی آن را تحلیل برد. در ۶ مارس ۲۰۰۱، آمنون لیپکین-شاهاک، دالیا رابین-پلوسوف و آوری ساویر از فراکسیون جدا شدند و فراکسیون «راه نو» را بنیان گذاشتند. لیپکین-شاهاک و ساویر دو روز بعد از کنست کناره‌گیری کردند و جای آن‌ها را داوید ماگن و نحاما رونن در فراکسیون حزب مرکز گرفتند. مردخای نیز در ۲۸ مارس ۲۰۰۱ پس از محکومیت کیفری از کنست کناره‌گیری کرد و یحیئل لسری جانشین او شد. دالیا رابین به حزب کارگر پیوست و شمار نمایندگان حزب مرکز به پنج تن کاهش یافت.

### پیوستن به دولت شارون
پس از پیروزی آریل شارون در انتخابات مستقیم نخست‌وزیری ۲۰۰۱، حزب مرکز با تأخیری نزدیک به شش ماه — در ۲۹ اوت ۲۰۰۱ — به دولت ائتلافی شارون پیوست. رونی میلو وزیر همکاری منطقه‌ای و دان مریدور وزیر بدون کیف (بدون پرتفوی) مسئول سرویس‌های اطلاعاتی شد. ریاست کمیسیون امور خارجی و امنیت نیز به داوید ماگن سپرده شد.

### انشعاب نهایی و انحلال
در ۶ نوامبر ۲۰۰۲، رونی میلو و یحیئل لسری از حزب مرکز جدا شدند و فراکسیون «لِو» را تشکیل دادند که بلافاصله با لیکود ادغام شد. در فراکسیون حزب مرکز تنها دان مریدور، داوید ماگن و نحاما رونن باقی ماندند.

در انتخابات ۲۰۰۳ فهرستی با نام «المرکز» به رهبری داوید ماگن به رقابت پرداخت اما نتوانست از آستانه آرا عبور کند و هیچ کرسی‌ای به دست نیاورد. حزب مرکز پس از آن به‌طور عملی منحل شد.

## برآیندهای انتخابات

## نمایندگان کنست

## جستارهای وابسته
* فهرست حزب‌ها در اسرائیل
* کادیما — حزب میانه‌گرای دیگری که در سال ۲۰۰۵ بنیان‌گذاری شد

## پیوند به بیرون
* وب‌گاه رسمی حزب مرکز (بایگانی‌شده)
* «اسرائیل در مرکز» در وب‌گاه کنست
* حزب مرکز در وب‌گاه کنست

## منابع

* 
* 
* 

رده:حزب‌های منحل‌شده در اسرائیل
رده:حزب‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:حزب‌های صهیونیست در اسرائیل
رده:حزب‌های منحل‌شده در ۲۰۰۳ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۹ (میلادی) در اسرائیل
رده:حزب‌های میانه‌گرا در اسرائیل