مون (واحد قدیمی پول کره)

**مون** (به کره‌ای: ، به هانجا: 文) واحد پول اصلی کره از سال ۱۶۲۵ تا ۱۸۹۲ میلادی بود و نخستین پول فلزی پرکاربرد در این کشور به‌شمار می‌رود. پیش از مون، سکه‌های سوراخ‌داری با کتیبه‌های تونگ‌بو (通寶) و جونگ‌بو (重寶) و همچنین گلدان‌های نقره‌ای به نام اونبیونگ در دوره پادشاهی گوریو (۹۱۸–۱۳۹۲) به عنوان پول رایج به کار می‌رفتند و افزون بر آن پول‌های وارداتی چینی نیز در گردش بودند. مون از «ون» چینی (文) الگوبرداری شده بود و هم‌ریشه با «مون ژاپنی»، مون ریوکیوان و «ون» ویتنامی است. سکه‌های مون از آلیاژهای مسی مانند برنج یا برنز ساخته می‌شدند و شکل گرد با سوراخ مربعی در میانه داشتند.

از سده هفدهم تا پایان سده نوزدهم میلادی، سکه‌هایی با کتیبه سانگ‌پیونگ تونگ‌بو (상평통보، 常平通寶) که از سال ۱۶۳۳ ضرب شدند، پرگردش‌ترین پول رایج کره بودند. رایج‌ترین ارزش‌های اسمی ۱، ۲، ۵ و از سال ۱۸۶۶ به سبب تورم ۱۰۰ مون بود. در سال ۱۸۸۸ شمار اندکی سکه به واحد مون و وون (به صورت «warn» و برابر با ۱۰۰۰ مون) ضرب شد. مون در سال ۱۸۹۲ با معرفی یانگ کره‌ای از رده خارج شد، اما سکه‌های ریختگی مون مدت‌ها پس از لغو رسمی همچنان در گردش ماندند و تا سال ۱۹۰۸ با ارزش ۰٫۱ چون (یک‌هزارم وون) پول قانونی بودند و سپس به ۰٫۲ چون (یک‌پانصدم وون) بازارزیابی شدند.

## پیشینه
### گوریو

نخستین گزارش قطعی از کاربرد پول در کره به دوره گوریو (۹۱۸–۱۳۹۲) بازمی‌گردد. در آغاز این دوره، هرچند برخی سکه‌های وارداتی چینی از دودمان‌های تانگ و سونگ در گردش بودند، پول کالایی مانند غلات و پارچه کتانی همچنان رایج‌ترین واسطه مبادله بود. در سده‌های دهم و یازدهم سکه‌های آهنی و برنزی ضرب شدند اما در میان مردم عادی گردش چندانی نیافتند.

در همین دوره، دولت گوریو سیاست پولی تازه‌ای دربارهٔ ضرب و پخش سکه صادر کرد. هدف این فرمان تقویت اقتدار شاهی و سامان‌دهی مالی کشور بود.

پادشاه سوکجونگ گوریو نظام پولی نوینی بر پایه سکه‌های گرد آلیاژ مسی با سوراخ مربعی و نیز گلدان‌های نقره‌ای اونبیونگ (銀瓶) به شکل شبه‌جزیره کره پدیدآورد. سکه‌ها با کتیبه‌های دونگ‌گوک (東國، «کشور شرقی»)، هه‌دونگ (海東، «شرق دریا») و سام‌هان (三韓) ضرب شدند.

گونه‌ای بسیار کمیاب از سکه سام‌هان تونگ‌بو (三韓通寶) وجود دارد که نویسه 叁 به جای 三 با «خط رسمی» نوشته شده و تاکنون تنها ۲ نمونه از آن یافت شده‌است.

نهاد دولتی تازه‌ای به نام اداره ضرابخانه برای سامان‌دهی نظام پولی نوبنیاد پدید آمد و دونگ‌گوک تونگ‌بو (東國通寶) نخستین سکه کره‌ای ضرب‌شده به دست این نهاد بود.

برای تقویت سیاست پولی، کارگزاران دولتی تشویق شدند حقوق خود را به صورت سکه دریافت کنند و امید می‌رفت که با هزینه‌کردن سکه‌ها در میخانه‌های محلی، گردش آن‌ها در سراسر کره گسترش یابد. با این حال ارزش سکه‌های نو در بازار ناپایدار بود و مردم آن‌ها را برای خریدوفروش کالا غیرعملی می‌دانستند؛ از همین رو سکه‌های گوریو کاربرد گسترده‌ای نیافتند.

#### اونبیونگ (گلدان‌های نقره‌ای)
گلدان‌های نقره‌ای اونبیونگ (یا هوالگو) در میان طبقه اشرافی کاربرد گسترده داشتند. این گلدان‌ها از سال ۱۱۰۱ میلادی تولید شدند و مهر رسمی دولتی بر آن‌ها حک می‌شد تا نشانه اعتبار قانونی آن‌ها در سراسر گوریو باشد. هر اونبیونگ نزدیک به یک کون (斤) یعنی حدود ۶۰۰ گرم وزن داشت و همین ویژگی آن را برای پرداخت‌های کلان بسیار سودمند می‌ساخت. پژوهشگران بر این باورند که اونبیونگ بیشتر در دست طبقات اشرافی بود و گاه برای رشوه‌دادن به کارگزاران دولتی نیز به کار می‌رفت. در سال ۱۲۸۲ دولت قانونی گذراند که ارزش هر اونبیونگ را بین ۲۷۰۰ تا ۳۴۰۰ لیتر برنج تثبیت کرد. با وجود غیرعملی‌بودن این واحد پولی برای خریدهای کم‌ارزش، کاربرد اونبیونگ تا دو سده ادامه یافت.

در دوره پادشاهی چونگ‌نیول دولت گردش قطعه‌های نقره خام یا شکسته را مجاز شمرد. تا سال ۱۳۳۱ اونبیونگ به‌طور کامل از گردش ناپدید شد و هیچ نمونه‌ای از آن تا دوران جدید بر جای نمانده‌است.

### چوسان

#### سکه‌های جوسون تونگ‌بو و شیبجون تونگ‌بو
تنها در آغاز دوره پادشاهی چوسان (۱۳۹۲–۱۹۱۰) بود که سکه‌های مسی برای گردش گسترده ضرب شدند.

##### جئوهوا (پول کاغذی)
جئوهوا (저화، 楮貨) که از پوست درخت توت کاغذی ساخته می‌شد، نخستین پول کاغذی قانونی کره بود و در آغاز دوره چوسان به جای سکه به عنوان واسطه مبادله به کار رفت تا آنکه در اوایل سده شانزدهم از گردش افتاد. بازرگانان کره‌ای در آن زمان اسکناس‌های چینی «گنج بزرگ مینگ» را نیز می‌پذیرفتند. با این حال اسکناس‌ها تقریباً تنها برای پرداخت مالیات به کار می‌رفتند و در بازار عمومی کره رواج نیافتند. هیچ نمونه‌ای از پول کاغذی آن دوره بر جای نمانده‌است.

##### پنبه به عنوان پول
در سال‌های نخستین دوره چوسان، پارچه و غلات رایج‌ترین شکل پول در میان مردم کره بودند و پنبه مهم‌ترین واسطه مبادله به‌شمار می‌رفت. دولت چوسان نقش برجسته پنبه را در اقتصاد به رسمیت شناخت و بر باکیفیت‌ترین نمونه‌های پنبه عبارت «جوسون تونگ‌پیه‌جیین» را مُهر می‌زد که به منزله تأیید دولتی بود و به آن اعتبار پول رایج سراسری می‌بخشید. دادوستد پایاپای تا نسل‌ها پس از آن همچنان هنجار اصلی مبادله در جامعه چوسان باقی ماند.

##### ضرب سکه‌های جوسون تونگ‌بو
ضرب سکه‌های برنزی از سال ۱۴۲۳ در دوره پادشاهی سجونگ کبیر با سکه‌های جوسون تونگ‌بو (조선통보، 朝鮮通寶) آغاز شد. ارزش سکه‌ها به مس تعیین شده بود: ۱۶۰ سکه معادل یک کون (斤) یعنی ۶۰۰ گرم مس، هرچند نرخ واقعی بازار پیوسته نوسان داشت. این نظام پولی نامحبوب بود و مردم پس از چند سال بار دیگر به دادوستد پایاپای بازگشتند.

سکه‌های جوسون تونگ‌بو دوره سجونگ تنها در سال‌های ۱۴۲۳، ۱۴۲۴ و ۱۴۲۵ ضرب شدند و همگی از خط معمولی (楷書) بهره می‌بردند. قطر آن‌ها نزدیک به ۲۴ میلی‌متر و وزنشان بین ۳٫۲ تا ۴ گرم بود. الگوی این سکه‌ها از سکه‌های کایوان تونگ‌بائو (開元通寶) دوره تانگ چین گرفته شده بود.

##### بازضرب در دوره اینجو
پس از تهاجم‌های ژاپنی به کره (۱۵۹۲–۱۵۹۸)، نیاز به پول رایج برای تأمین هزینه‌های نظامی و تثبیت مالی کشور بیشتر شد. در سال ۱۶۲۵ در دوره پادشاهی اینجو سری تازه‌ای از سکه‌های جوسون تونگ‌بو با همان کتیبه دوره سجونگ ضرب شد. برای ترویج گردش سکه‌های نو، پادشاه اینجو تلاش کرد اتاق‌های خالی جلوی کاخ گیونگبوک گونگ را برای گشایش رستوران‌هایی اجاره دهد که این سکه‌ها را بپذیرند.

دولت قوانین تازه‌ای برای برانگیختن کاربرد سکه وضع کرد؛ از جمله قانونی که پرداخت مالیات با سکه را مجاز می‌ساخت. کارگزاران دولتی نیز مکلف شدند هنگام سفر هزینه‌های خود را با سکه بپردازند تا گردش سکه‌ها گسترش یابد. افزون بر این، مشکلات فصلی چون خشکسالی و کاهش برداشت محصول، تولید غلات و پارچه را دشوار ساخت و همین امر پذیرش گسترده‌تر سکه را در پی داشت.

سری دوم جوسون تونگ‌بو (از ۱۶۲۵) با خط «سبک رسمی» یا پالبون (八分) نوشته شده بود. در این دوره ضرب خصوصی سکه نیز مجاز بود و از همین رو تنوع بسیاری میان نمونه‌ها دیده می‌شود. این سکه‌ها رنگ زرد-قهوه‌ای داشتند و نویسه‌های هانجا بر آن‌ها یکسان‌سازی نشده بود.

در سال ۱۶۵۱ پادشاه هیوجونگ فرمانی صادر کرد که مردم را به کاربرد سکه‌های جوسون تونگ‌بو ملزم و کاربرد پارچه به عنوان پول را ممنوع ساخت.

##### رونق اقتصادی دوره سوکجونگ
افزایش ناگهانی و چشمگیر تولید کشاورزی در دوره پادشاه سوکجونگ زمینه‌ساز گشایش نزدیک به ۱۰۰۰ بازار در سراسر کره شد و بازرگانی و صنعت را رونق بخشید. این بازارها اهمیت پول را بسیار بالا بردند زیرا سکه‌ها به سبب آسانی حمل و نگهداری ارزش فراوانی یافتند.

سری دوم جوسون تونگ‌بو الهام‌بخش سری بعدی یعنی سانگ‌پیونگ تونگ‌بو شد، هرچند پس از تهاجم‌های جین پسین و چینگ به چوسان ضرب سکه دچار وقفه شد و کره ناگزیر شد مس مورد نیاز خود را از ژاپن وارد کند.

##### سکه‌های آزمایشی ۱۰ مون و ۱ جون
در حدود سال ۱۸۸۱ شماری از سکه‌های آزمایشی جوسون تونگ‌بو با ارزش اسمی ۱۰ مون و ۱ جون ضرب شدند. این سکه‌ها کمیاب‌اند و اسناد معاصر اندکی دربارهٔ آن‌ها بر جای مانده‌است. قطر آن‌ها نزدیک به ۴۵ میلی‌متر و وزنشان حدود ۳۰ گرم بود. در زمان ضرب سکه‌های ۱ جون، ۴۰۰ مون برابر یک تائل (兩) نقره بود و بنابراین هر سکه ۱ جون معادل ۴۰ سکه ۱۰ مون و یک‌دهم تائل بود.

سکه شیبجون تونگ‌بو (십전통보، 十錢通寶) نیز به این دوره نسبت داده می‌شود. برخی سکه‌شناسان آن را به ضرابخانه‌های خصوصی دوره پادشاه هیوجونگ (حدود ۱۶۵۱) و برخی دیگر به دوره پادشاه جونگ‌جو (از ۱۷۹۳) نسبت می‌دهند. تنوع بسیار زیاد میان نمونه‌ها از خصوصی‌بودن ضرب آن‌ها حکایت دارد.

#### سکه‌های سانگ‌پیونگ تونگ‌بو

در سال ۱۶۳۳ سازمان دولتی امداد قحطی به نام «دفتر تثبیت» (سانگ‌پیونگ‌چونگ، 상평청، 常平廳) سکه‌هایی ضرب کرد که کوته‌نوشت نام این نهاد را همراه با عبارت تونگ‌بو (通寶، «گنجینه رایج») داشتند و کتیبه سانگ‌پیونگ تونگ‌بو (상평통보، 常平通寶) را تشکیل می‌دادند که می‌توان آن را «پول همواره یکسان» ترجمه کرد. نخستین سکه‌های این سری پشت ساده (بدون نقش) داشتند. شکل گرد سکه نماد آسمان و سوراخ مربعی میانه آن نماد زمین بود. سانگ‌پیونگ‌چونگ به عنوان انبار غله دولتی در سال‌های حاصلخیز غلات را ذخیره و در سال‌های کم‌محصول توزیع می‌کرد تا از قحطی بزرگ جلوگیری شود.

پذیرش سانگ‌پیونگ تونگ‌بو آهسته بود زیرا اقتصاد کره هنوز به مقادیر «بازرگانی» سکه نیاز چندانی نداشت. این سکه‌ها در گستره وسیعی از وزن‌ها، ارزش‌های اسمی و آلیاژهای مسی گوناگون ریخته شدند. گردش سراسری سانگ‌پیونگ تونگ‌بو در سال ۱۶۷۸ در دوره پادشاهی سوکجونگ چوسان آغاز شد.

برخلاف سکه‌های دوره گوریو، هیچ سکه مونی در دوره چوسان کتیبه وون‌بو (元寶) نداشت زیرا نویسه «元» بخشی از نام اصلی هونگ‌وو، بنیادگذار دودمان مینگ، بود و چوسان به عنوان کشوری وابسته به مینگ کاربرد آن را ممنوع می‌دانست. از همین رو سکه‌های ۱۰۰ مون نیز کتیبه «常平通寶» را بر خود داشتند.

## نظام ارزش‌گذاری
۱۰۰ مون برابر ۱ جون (錢) و ۱۰۰۰ مون (یا ۱۰ جون) برابر ۱ کوان (貫) یا هوان (圜) نقره بود. در سال ۱۸۸۸ سکه‌هایی به واحد وون (warn) برابر ۱۰۰۰ مون نیز ضرب شدند. پس از لغو رسمی مون در ۱۸۹۲ و جایگزینی آن با یانگ کره‌ای، سکه‌های ریختگی مون تا ۱۹۰۸ با نرخ ۰٫۱ چون (یک‌هزارم وون) پول قانونی ماندند و سپس به ۰٫۲ چون (یک‌پانصدم وون) بازارزیابی شدند.

## نگارخانه

File:Sangpyeongtongbo 01.jpg|روی سکه سانگ‌پیونگ تونگ‌بو: کتیبه از بالا به پایین و سپس از چپ به راست خوانده می‌شود.
File:Sangpyeongtongbo 02.jpg|پشت سکه سانگ‌پیونگ تونگ‌بو با نشان سازمان دولتی صادرکننده در بالا.


## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

* Tables of Modern Monetary History: Asia

رده:واحد پول قرون وسطی
رده:یکای پول کره
رده:انحلال‌های ۱۸۹۲ (میلادی)
رده:صفحه‌های دارای محتوای کره‌ای