ماهیگیری و شکار در مصر باستان

بندانگشتی|196x196پیکسل|صجنه شکار پرندگان در مقبره نب‌آمون
فرهنگ مصر باستان مملو از سنت‌ها و شیوه‌های غنی پیرامون تعاملات انسان با حیات وحش بود. حیات وحش در مصر باستان در مقایسه با حیات وحش فعلی مصر، به دلایل مختلف و متغیرها، بسیار متفاوت بوده است. حیواناتی مانند فیل، کرگدن و اسب آبی در مناطق مختلف مصر زندگی می‌کردند، اما این حیوانات امروزه در مصر یافت نمی‌شوند. حیوانات در تاریخ مصر بسیار مورد توجه و اهمیت بودند؛ حتی برخی از خدایان به عنوان حیوان نمایش داده می‌شدند؛ مانند هاثور، الهه باروری، عشق و زیبایی که به شکل یک گاو نمایش داده می‌شد.

## حیوانات و مذهب
بندانگشتی|285x285پیکسل|صحنه ذبح گاو در معبد ستی یکم واقع در دره پادشاهان|راست
در مصر باستان، مراسمی برای ذبح حیوانات وجود داشت. با این حال، هیچ مراسم ذبح مشترکی در میان مصریان باستان وجود نداشت، بلکه چندین مراسم مختلف وجود داشت که مهم‌ترین مراسم در معبد رع، سنگ نگاره‌های معبد رامسیوم و در کتاب «*مراسم* *باز کردن دهان*» نشان داده شده است. تصاویر اغلب صحنه‌های یکسانی از ذبح حیوانات را نشان می‌دهند؛ به عنوان مثال جایی که یک گاو نر روی زمین خوابانده شده و پاهایش را به هم بسته‌اند. در طرف دیگر گاو نر، زنی -که به عنوان الههٔ ایزیس معرفی شده است- قرار دارد؛ قصابی آماده بریدن پاهای جلویی آن است، یک کاهن سرودخوان نیز پشت قصاب ایستاده است. کاهن اعظم به قصاب علامت می‌دهد تا گاو نر را ذبح کند و کاهن سرودخوان نیز دعای مراسم را می‌خواند.

## شکار پرندگان در مرداب‌ها و نیزار اطراف رود نیل
شکار در مرداب یک فعالیت اجتماعی بود که خانواده‌های ثروتمند جامعه در آن فعالیت می‌کردند. شکار در مرداب شامل شکار با چوب و ماهیگیری با نیزه می‌شد. طبق روایت‌های کتاب‌های «*لذت‌های ماهیگیری و شکار پرندگان*» و «*پادشاه ورزشکار*» که به خوبی حفظ نشده‌اند و توسط ریکاردو کامینوس ویرایش شده‌اند، این ماجرا را توصیف می‌کنند که چگونه طبقه ثروتمند جامعه از شکار به عنوان یک ورزش تفریحی لذت می‌بردند. «*لذت‌های ماهیگیری و شکار پرندگان*» شکارهای باتلاقی فرعون آمنمحات دوم را روایت می‌کند، جایی که گروه شکار سلطنتی به دریاچه‌ای در فیوم سفر می‌کنند. این گروه شامل زنان اندرونی و فرزندان فرعون بود.

### شکار پرندگان با چوب
بندانگشتی|چوب پرتابی برای شکار پرندگان
موقعیت جغرافیایی مصر نقش عمده‌ای در تنوع و جمعیت پرندگان در مصر داشته است. پرندگان مهاجر اوراسیایی که از سفر طولانی خود خسته شده بودند، در تالاب‌های دلتای نیل به استراحت می‌پرداختند. مصریان باستان از دسته‌های بزرگ پرندگان بهره می‌بردند و آنها را برای غذا، پیشکش به مردگان و خدایان شکار می‌کردند. شکار پرندگان از طریق شکار با چوب، ورزشی بود که توسط خانواده سلطنتی در مصر باستان انجام می‌شد. شکار با پرتاب چوب به سمت پرندگان در حال پرواز انجام می‌شد. در ابتدا، شکار با چوب به عنوان سرگرمی مقامات عالی‌رتبه در نظر گرفته می‌شد، اما شکار با چوب پس از دوران دودمان پنجم به یک رسم رایج برای مردم عادی تبدیل شد و مختص خانواده سلطنتی نبود.

خیلی از صحنه‌های مقبره‌ای، مناظری از شکار در مرداب را نمایش می‌دهد که در آن‌ها صاحب قبر روی کرجی یا قایق کوچکی از پاپیروس ایستاده و نیزه‌ای در دست دارد. برای ترساندن پرندگان تالاب‌ها، گربه‌ای دست‌آموز و یک خدمتکار را نیز به داخل بوته‌ها می‌فرستادند تا آن‌ها را بپرانند. وقتی پرندگان به پرواز درمی‌آمدند، شکارچی چوبش را پرتاب می‌کرد و تعدادی از آن‌ها را به زمین می‌انداخت. سپس گربهٔ دست‌آموز یا همان خدمتکار به داخل آبگیر می‌رفت و پرنده را با خود می‌آورد.

### شکار پرندگان با تور
یک تکنیک کارآمدتر و مؤثرتر که توسط مصریان باستان برای شکار پرندگان استفاده می‌شد، تور پهن کردن بود. با این حال، این روش نیاز به کار تیمی، شکارچیان ماهر، کسی برای هماهنگی و نظارت، یک تور پهن کردنی و گاهی اوقات یک پرندهٔ طعمه که معمولاً یک حواصیل خاکستری بود برای جذب طعمه داشت.

## ماهیگیری
بندانگشتی|311x311پیکسل|یک ماکت چوبی از ماهیگیری با تور از مقبره سلسله یازدهم-دوازدهم مکتر. اقصر، دیر البحری، از دوران پادشاهی میانه. این ماکت، یک ماکت چوبی را نشان می‌دهد که ماهیگیری با تور را در نیل نشان می‌دهد. این ماکت در حال حاضر در موزه مصر در قاهره قرار دارد.
ماهی در مصر بسیار فراوان بود، زیرا مصر در کنار دریای مدیترانه و سرخ و در امتداد رودخانه نیل قرار دارد. ماهیگیری معمولاً در رودخانه نیل انجام می‌شد، یا با تورهای قایق یا با استفاده از تورهای ماهیگیری از ساحل یا با استفاده از تورهای کمانی در کرانه‌های باریک رودخانه. از سوی دیگر، ماهیگیری به عنوان یک ورزش برای لذت بردن نیز انجام می‌شد. ماهیگیری با نیزه و ماهیگیری با قلاب دو نوع ماهیگیری به عنوان یک ورزش بودند که به صبر و مهارت زیادی نیاز داشتند.

### ماهیگیری با نیزه
ماهیگیری با نیزه، روشی دشوار و چالش‌برانگیز برای ماهیگیری است که به ویژگی‌های خاصی در شکارچی نیاز دارد، مانند صبر برای به دام انداختن ماهی و دقت کافی برای پرتاب دقیق. ماهیگیری با نیزه در مصر باستان به عنوان یک ورزش، ارزش بیشتری نسبت به ماهیگیری با قلاب داشت. در اصل، در دوران ماقبل تاریخ و اوایل تاریخ، ماهیگیری با نیزه فقط برای تأمین غذا استفاده می‌شد و سپس به تفریحی برای طبقه مرفه تبدیل شد.

#### نیزه ماهیگیری و ساختار آن
بر اساس شواهد باستان‌شناسی، نیزه‌های مورد استفاده در ورزش‌ها را می‌توان به سه نوع تقسیم کرد؛ نیزه‌های تک سر، نیزه‌های دو سر و نیزه‌های شکاری. مشخص نیست که آیا از نیزه‌ها فقط برای ماهیگیری استفاده می‌شده یا برای شکار تمساح‌ها و اسب‌های آبی نیز استفاده می‌شده است.

### ماهیگیری با قلاب
بندانگشتی|295x295پیکسل|تصاویری از ماهیگیری با نیزه دو سر
مشابه ماهیگیری مدرن، ماهیگیری با چوب ماهیگیری یک تکنیک ماهیگیری بسیار رایج بود که به قلاب نیاز داشت، با این حال، در آن زمان از میله ماهیگیری استفاده نمی‌شد، بلکه از نخ‌های ضخیم دستی استفاده می‌شد. ماهیگیری بیشتر در بین مردم عادی و نه مصریان طبقه بالا انجام می‌شد. برخلاف ماهیگیری با نیزه، ماهیگیری با قلاب به عنوان یک ورزش انجام نمی‌شد، بلکه وسیله مهمی برای به دست آوردن غذا بود. شواهد تصویری موجود، افراد طبقه بالای جامعه را در حال ماهیگیری نشان نمی‌دهد. با این حال، معمولاً تصاویر، افراد عادی را در حال استفاده از ماهیگیری برای ماهیگیری از قایق نشان می‌دهند و صاحبانشان آنها را تماشا می‌کنند. شواهدی از اولین چوب ماهیگیری در دوره پادشاهی میانه، در مقبره بنی حسن، یافت می‌شود. بعدها در مقبره‌های مقامات دودمان‌های هجدهم و نوزدهم، شواهدی از مصریان طبقه بالا می‌بینیم که مشغول ماهیگیری با همسرانشان بودند و این نشان می‌دهد در آن زمان، ماهیگیری با قلاب به یک ورزش تفریحی طبقه بالا تبدیل شده بود.

## شکار حیوانات وحشی
شکار در مصر باستان به عنوان راهی برای جمع‌آوری غذا و دفاع از خود در برابر حیوانات وحشی انجام می‌شد. زمانی که مردم شروع به اهلی کردن حیوانات کردند و به پرورش حیوانات برای غذا وابسته شدند، شکار اهمیت خود را به عنوان منبع تغذیه از دست داد. در نتیجه این وابستگی کمتر به شکار برای غذا، شکار به یک ورزش تفریحی تبدیل شد. شکار توسط خانواده سلطنتی برای نشان دادن قدرت و توانایی محافظت از مردم خود در برابر خطر انجام می‌شد.

### شکار در صحرا
سرزمین مصر، هم در ساحل شرقی و هم در ساحل غربی رود نیل با خشکی احاطه شده بود و از این رو، پناهگاه حیوانات صحرایی مانند شیر و غزال و گاو وحشی بود. شواهدی نشان می‌دهد که بسیاری از این حیوانات را می‌گرفتند و در آغل‌های بزرگ نگهداری می‌کردند تا کار شکار برای فرعون و طبقات ثروتمند راحت‌تر باشد.
[بندانگشتی|تصاویر شکار اسب آبی در [:en:Mastaba_of_Ti|مصطبه تی]]

### شکار اسب آبی
اسب آبی اغلب در مصر باستان نماد هرج و مرج و شر است، زیرا اعتقاد بر این بود که اسب آبی تجسم ست -دشمن اوزیریس و هوروس. سپس هوروس با کشتن ست، که به شکل یک اسب آبی تجسم یافته بود، انتقام پدرش اوزیریس را گرفت- است. فرعون هر زمان که اسب آبی را می‌کشت، نمایانگر نقش هوروس بود. از دودمان اول به بعد، تصاویری با صحنه‌هایی یافت شده است که در آنها پادشاه به تنهایی شکار می‌کند. شکار اسب آبی قدرت بی‌نظیر پادشاه را نشان می‌داد، همان‌طور که در مهر استوانه‌ای شاه دن به تصویر کشیده شده است یعنی جایی که او بدون سلاح با اسب آبی کشتی می‌گیرد و او را به زمین می‌کوبد. تصاویر دیگری از صاحبان مقبره در پادشاهی جدید در حال کشتن اسب آبی پیدا شده است، اعتقاد بر این است که این تصاویر اهمیت مذهبی منحصر به فردی دارند.

### شکار گاو وحشی
بندانگشتی|300x300پیکسل|رامسس دوم و پسرش (آمون هرخپشف) در حال شکار گاوهای وحشی به وسیله کمند- معبد ستی یکم در ابیدوس
گاوهای وحشی معمولاً توسط پادشاهان شکار می‌شدند، این موضوع در داستان پادشاه آمنهوتپ سوم مشهود است؛ جایی که مردی به پادشاه اطلاع داد که گاوهای وحشی در بیابانی در منطقه فیوم وجود دارند. سپس پادشاه به همراه ارتش خود به سمت شمال یعنی از تبس به فیوم سفر کرد و به سربازان دستور داد که گاوهای وحشی را مشاهده کنند و آنها را با نرده‌ها و خندق‌ها محصور کنند. پادشاه آمنهوتپ سوم چهار روز را بدون استراحت دادن به اسب‌هایش در شکار گذراند و از مجموع صد و هفتاد گاو مشاهده شده، نود و شش گاو وحشی را شکار کرد. تصاویر موجود نشان می‌دهد که فراعنه با تیر و کمان یا نیزه به شکار می‌رفتند و چنان‌که حیوان را زنده می‌خواستند از کمند استفاده می‌کردند. یکی از صحنه‌های شکار در مدینت هابو -معبد تدفینی رامسس سوم در تبس- مربوط به شکار گاوهای وحشی است. فرعون در حالی‌که افسار اسب‌ها را به دور کمرش بسته، در حال پیش راندن ارابه‌اش است و با دستانی آزاد تیرهایی را به سمت گاوهای وحشی پرتاب می‌کند. او از شکار خود چنان راضی است که پایش را در بخش جلوی ارابه انداخته است تا در برابر نیروی حاصل از کشش کمان برای خودش تکیه‌گاهی درست کرده باشد.
[بندانگشتی|طرحی از فرعون در حال شکار با نیزه به یک شیر در یک [استراکون، دودمان بیستم.]]

### شکار شیر
شیرها اغلب به عنوان نمادی از قدرت در قلمرو حیوانات شناخته می‌شوند. اولین تصاویر شکار شیر به اواخر دوران ماقبل تاریخ یا اوایل دوران تاریخی برمی‌گردد و در ابتدا هدف از آن ورزش نبود، بلکه خلاص شدن از موجودی بود که مردم را تهدید می‌کرد. بعدها، تصاویری از پادشاه در حال گرفتن شیر برای کشتن آن یافت شد، همان‌طور که در معبد رامسس سوم در مدینت هابو به نمایش گذاشته شده بود. علاوه بر این، توتموس سوم در مورد توانایی خود در شکار شیرها لاف می‌زد و ادعا می‌کرد که با شلیک تیر خود در یک لحظه هفت شیر را کشته است. آمنهوتپ سوم، که از طرفداران شکار حیوانات بزرگ بود، فهرستی از حیواناتی که شکار کرده بود، از جمله صد و دو شیر وحشی در دهه اول حکومت خود، داشت. معمولاً پوست شیر شکار شده برای روکشی تجملی در قصر یا خانه استفاده می‌کردند. اسناد و مدارک نشان می‌دهد که رامسس دوم و سوم شیر دست‌آموز داشته‌اند که شاید خودشان به دام انداخته بودند.

### شکار فیل
در دوران ماقبل تاریخ، فیل‌ها مورد تنفر مصریان بودند. در ابتدا به دلیل مصرف محصولات کشاورزی و آسیب رساندن به کشاورزی، توسط مصریان رانده شدند. تا زمانی که مصریان در دودمان هجدهم به آسیا هجوم نیاوردند، مصریان با فیل‌ها برخوردی پیدا نکردند. شکار فیل‌ها به دلیل عاج ارزشمندشان توسط پادشاهان مصری گرامی داشته می‌شد، علاوه بر این، شکار فیل‌ها به دلیل اندازه عظیم فیل‌ها، قدرت پادشاه را نشان می‌داد. توتموس سوم گزارش داده است که ۱۲۰ فیل را کشته است.

## منابع


رده:شکار
رده:فرهنگ در خاورمیانه
رده:فرهنگ در مصر باستان
رده:ماهیگیری
رده:مصر باستان
رده:ورزش‌های خونین
رده:تاریخ ماهی‌گیری
رده:تاریخ شکار