کویکات

**کویکات** () روستایی فلسطینی بود که در ۹ کیلومتری شمال‌شرق عکا قرار داشت. این روستا در سال ۱۹۴۸ میلادی در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه و بخش بزرگی از آن ویران شد.

کویکات یکی از روستاهای قضای عکا در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین به‌شمار می‌رفت. زمین‌های آن از حاصلخیزترین زمین‌های این قضا بود و کشاورزان آن به کشت غلات، زیتون و هندوانه می‌پرداختند. جمعیت روستا در سال ۱۹۴۵ به ۱٬۰۵۰ نفر می‌رسید که همگی مسلمان بودند. پس از تخلیه روستا در ژوئیه ۱۹۴۸، کیبوتص هَبونیم (که بعدها به بیت هعمق تغییر نام داد) بر زمین‌های آن بنا شد.

## پیشینه
کاروان‌سرای کهن (خان) کویکات احتمالاً به دوره صلیبیون یا پیش‌تر از آن تعلق داشت. به گفته مورخ دنیس پرینگل، این خان ممکن بود بخشی از مقر ملک جنوایی‌ها در روستا باشد که در سده سیزدهم میلادی ساخته شده بود. ساختمان آن گرد و دارای طاق گهواره‌ای از سنگ نما بود.

در سال ۱۲۴۵ میلادی بخش غربی کویکات در مالکیت کلیسا و بیمارستان سنت توماس شهید در عکا بود.

### دوره عثمانی

در اواخر دوره امپراتوری عثمانی، کویکات با نام «Chiouwe chiateh» در نقشه‌ای که پیر ژاکوتن نقشه‌نگار فرانسوی هنگام لشکرکشی ناپلئون به مصر و شام در سال ۱۷۹۹ ترسیم کرده بود ثبت شد. در سال ۱۸۷۵ ویکتور گرن جغرافی‌دان و جهانگرد فرانسوی از روستا دیدن کرد و آن را احاطه‌شده با باغ‌هایی از درختان انجیر و زیتون و دارای چاه کهن توصیف کرد. او همچنین اشاره کرد که نام روستا در منابع دوره صلیبیون آمده‌است.

در سال ۱۸۸۱ در گزارش صندوق اکتشاف فلسطین (بررسی فلسطین غربی)، کویکات روستایی سنگی در دامنه تپه‌ها توصیف شد که نزدیک به ۳۰۰ ساکن مسلمان داشت و زیتون پرورش می‌دادند. در سال ۱۸۸۷ مدرسه‌ای ابتدایی در روستا ساخته شد. روستا همچنین یک مسجد و زیارتگاهی برای پیشوای دینی درزی، شیخ ابو محمد القریشی داشت.

فهرست جمعیتی حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌داد که «کِریِت اِت کویکات» نزدیک به ۵۶۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جمعیت «کوایکات» ۶۰۴ نفر بود که همگی مسلمان بودند. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۷۸۹ نفر در ۱۶۳ خانه افزایش یافت و همچنان همگی مسلمان بودند.

در آوریل ۱۹۳۸ و در جریان شورش اعراب در فلسطین (۱۹۳۶–۱۹۳۹)، گروهی از شورشیان عرب فلسطینی مینی در جاده نزدیک کویکات کار گذاشتند که با انفجار آن یک خودروی بریتانیایی منهدم شد. بنا بر منابع عربی نُه سرباز کشته شدند، اما بر پایه گزارش‌های بریتانیایی یک سرباز کشته و دو تن زخمی شدند. فرمانده شورشیان منطقه، شیخ احمد الطوبه از فیاض بیتم رهبر شورشیان کویکات خواست تا بمب را کار بگذارد، اما بیتم از ترس تلافی بریتانیایی‌ها بر روستا از این کار سر باز زد. سرانجام، الطوبه و علی حماده مین را خود کار گذاشتند. نیروی زمینی بریتانیا نخست به کفر یاسیف حمله برد و خانه‌هایش را به آتش کشید، اما پس از آنکه ساکنان محلی اعلام کردند اهالی کویکات مسئول حمله بوده‌اند، نیروهای بریتانیایی به سوی کویکات رفتند و نُه عرب را در نزدیکی روستا به ضرب گلوله کشتند.

در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت کویکات ۱٬۰۵۰ نفر مسلمان ثبت شد و مساحت کل زمین‌های آن ۴٬۷۳۳ دونم (نزدیک به ۴٫۷۳ کیلومتر مربع) بود. زمین‌های کویکات از حاصلخیزترین زمین‌های قضا بود. در سال‌های ۱۹۴۴–۱۹۴۵ جمعاً ۳٬۳۱۶ دونم به کشت غلات و ۱٬۲۴۶ دونم به باغ‌های آبی اختصاص داشت که ۵۰۰ دونم آن زیر کشت زیتون بود. ۲۶ دونم نیز بافت مسکونی روستا را تشکیل می‌داد. اهالی روستا به دامپروری و تولید فرآورده‌های لبنی نیز اشتغال داشتند.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

نخستین حمله به کویکات در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۸ تا ۱۹ ژانویه ۱۹۴۸ رخ داد. به گزارش روزنامه فلسطینی «فلسطین»، بیش از ۸۰ شبه‌نظامی یهودی در این حمله شرکت داشتند. این حمله و حمله دیگری در شب ۶ تا ۷ فوریه دفع شد.

سرانجام روستا در جریان عملیات دکل به دست تیپ شوا و تیپ ۲ کارملی تخلیه شد. در شب ۹ ژوئیه و آغاز عملیات، روستا زیر بمباران سنگین قرار گرفت. روستاییانی که در سال ۱۹۷۳ در اردوگاه آوارگان برج البراجنه در لبنان مصاحبه شدند، چنین یادآوری کردند:

دو نفر بر اثر گلوله‌باران کشته و دو نفر زخمی شدند. بسیاری از روستاییان به ابو سنان، کفر یاسیف و دیگر روستاهایی گریختند که بعدها تسلیم شدند. کسانی که در کویکات مانده بودند — بیشتر سالمندان — به‌زودی به کفر یاسیف اخراج شدند.

در ژانویه ۱۹۴۹ کیبوتص هَبونیم (که بعدها به بیت هعمق تغییر نام یافت) بر زمین‌های کویکات بنیان نهاده شد. ساکنان آن مهاجران یهودی از انگلستان، مجارستان و هلند بودند. ولید خالدی مورخ فلسطینی در سال ۱۹۹۲ وضعیت روستا را چنین توصیف کرد:

## کویکات در ادبیات عامه
در ادبیات عامیانه فلسطینی شخصیتی زنانه به نام «جَفرا» شناخته شده که مواویل و آوازهای بسیاری درباره‌اش سروده شده‌است. گفته می‌شود جفرا نام مستعار دختری فلسطینی از روستای کویکات به نام رفیقه نایفه حماده بود که از ازدواج با پسرعمه‌اش احمد عزیز علی حسن سر باز زد. او در سروده‌هایش وی را «جفرا» یعنی آهوی کوچک خطاب می‌کرد. برخی منابع نقل می‌کنند که آن دو سرانجام ازدواج کردند اما بعدها از هم جدا شدند. احمد در سال ۱۹۸۷ و رفیقه در سال ۲۰۰۷ درگذشتند.

## جستارهای وابسته
* روستاهای فلسطینی خالی از سکنه در اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* کویکات در وبگاه فلسطین در خاطره
* کویکات در ذاکرات

رده:ناحیه عکا
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین