حاییم موشه شاپیرا

**حاییم موشه شاپیرا** (؛ ۲۶ مارس ۱۹۰۲ – ۱۶ ژوئیه ۱۹۷۰) سیاستمدار برجسته اسرائیلی و از چهره‌های کلیدی سال‌های نخستین تأسیس این کشور بود. وی از امضاکنندگان اعلامیه استقلال اسرائیل بود و از زمان تأسیس کشور در ۱۹۴۸ تا هنگام درگذشتش در ۱۹۷۰ به‌طور پیوسته در سمت‌های وزارتی گوناگون خدمت کرد، به‌جز دوره‌ای کوتاه در اواخر دهه ۱۹۵۰.

شاپیرا از پیشگامان جنبش صهیونیسم دینی بود و در جناح میانه‌رو این جنبش قرار داشت. او نخستین رئیس حزب ملی مذهبی (مفدال) پس از تأسیس آن در ۱۹۵۶ بود و تا پایان عمر این سمت را بر عهده داشت. شاپیرا در طول دوران سیاسی خود مواضع صلح‌طلبانه‌ای در قبال مناقشه اعراب و اسرائیل اتخاذ کرد.

## زندگی‌نامه
حاییم موشه شاپیرا فرزند زلمان شاپیرا و روزا کروپنیک در شهر گرودنو در امپراتوری روسیه (در بلاروس کنونی) به دنیا آمد. تحصیلاتش را در حِدِر و یشیوا گذراند و در آنجا گروه جوانانی به نام «بنی صیون» (پسران صیون) را سازمان‌دهی کرد. او در بخش آموزش و فرهنگ شورای ملی یهودیان در کاوناس (لیتوانی کنونی) کار کرد و در ۱۹۱۹ جنبش «میزراحی جوان» را بنیان نهاد که به یکی از جریان‌های پیشرو در جنبش جوانان صهیونیسم دینی در لیتوانی تبدیل شد.

در ۱۹۲۲ به‌عنوان معلم در مدرسه‌ای وابسته به یهودیت حریدی در ویلنیوس آغاز به کار کرد و همزمان در هیئت‌مدیره گروه میزراحی آن شهر خدمت کرد. میان ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۴ در جنبش «میزراحی جوان» در ورشو فعالیت داشت و سپس از ۱۹۲۴ تا ۱۹۲۵ در حوزه علمیه خاخامی هیلدسهایمر در برلین به تحصیل پرداخت.

### مهاجرت به فلسطین
در ۱۹۲۵ شاپیرا به‌عنوان نماینده در کنگره صهیونیستی شرکت کرد و به عضویت کمیته اجرایی آن برگزیده شد. در همان سال به فلسطین تحت قیمومت بریتانیا مهاجرت کرد. در ۱۹۲۸ به عضویت کمیته مرکزی جنبش هپوعل همیزراحی (بال کارگری صهیونیست‌های دینی) برگزیده شد و همچنین عضو کمیته جهانی میزراحی بود.

در ۱۹۳۶ به عضویت هیئت‌مدیره صهیونیستی درآمد و مدیریت بخش علیا (مهاجرت) آژانس یهود را بر عهده گرفت؛ سمتی که تا ۱۹۴۸ حفظ کرد. در ۱۹۳۸ پس از الحاق اتریش به آلمان نازی، مأموریت ویژه‌ای برای نجات یهودیان اتریش به او واگذار شد.

## فعالیت سیاسی
شاپیرا از امضاکنندگان اعلامیه استقلال اسرائیل بود و بلافاصله در دولت موقت داوید بن گوریون به سمت وزیر بهداشت و وزیر مهاجرت منصوب شد.

### دوره‌های وزارت
در نخستین انتخابات کنست در ۱۹۴۹، شاپیرا به‌عنوان عضو ائتلاف «جبهه متحد دینی» (متشکل از آگودات یسرائل، پوعالی آگودات یسرائل، میزراحی و هپوعل همیزراحی) به کنست راه یافت و افزون بر سمت‌های پیشین، وزارت کشور را نیز بر عهده گرفت.

پس از انتخابات ۱۹۵۱ که در آن هپوعل همیزراحی به‌صورت مستقل شرکت کرد، شاپیرا به سمت وزیر کشور و وزیر ادیان منصوب شد. در تغییرات کابینه در ۱۹۵۲ وزارت کشور را از دست داد اما وزارت رفاه را به دست آورد. تغییرات دیگری در ۱۹۵۵ وزارت کشور را دوباره به او بازگرداند.

در انتخابات ۱۹۵۵ میزراحی و هپوعل همیزراحی به‌صورت ائتلافی با نام «جبهه ملی دینی» شرکت کردند که بعدها به حزب ملی مذهبی (مفدال) تبدیل شد. شاپیرا نخستین رئیس این حزب شد و تا پایان عمر این سمت را حفظ کرد. جانشین او یوسف بورگ بود.

شاپیرا و دیگر وزیران حزب ملی مذهبی در ژوئیه ۱۹۵۸ از کابینه استعفا دادند؛ این تنها دوره‌ای بود که او در طول حیاتش خارج از دولت قرار داشت. پس از انتخابات ۱۹۵۹ به کابینه بازگشت و وزارت کشور را بر عهده گرفت. پس از انتخابات زودهنگام ۱۹۶۱ وزارت بهداشت نیز به سمت‌هایش افزوده شد. پس از انتخابات ۱۹۶۵ تنها وزیر کشور باقی ماند و پس از انتخابات ۱۹۶۹ نیز همین سمت را حفظ کرد. وی در ۱۶ ژوئیه ۱۹۷۰ در سمت وزارت درگذشت.

### مواضع دربارهٔ مناقشه اعراب و اسرائیل
شاپیرا به جناح صلح‌طلب صهیونیسم دینی تعلق داشت. این جناح پیش از جنگ شش‌روزه از نفوذ چشمگیری برخوردار بود اما پس از جنگ به‌شدت تضعیف شد و جای خود را به جریان تندروی گوش امونیم به رهبری معنوی خاخام صوی یهودا کوک داد.

پیش از تأسیس اسرائیل، شاپیرا با سازمان‌های نظامی غیررسمی از جمله ایرگون و لحی مخالف بود، هرچند در اعتراض به حمله به کشتی تسلیحاتی آلتالنا (به فرمان داوید بن گوریون) استعفا داد.

شاپیرا پیش از رأی‌گیری سازمان ملل دربارهٔ طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین، موضع اقلیتی در جنبش خود اتخاذ کرد و از این طرح حمایت کرد. در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل نیز مواضع معتدل و محتاطانه‌ای ابراز داشت. در نشست ۹ نوامبر ۱۹۴۸ کابینه، کمیسیونی برای بررسی کشتار الدوایمه تشکیل داد و خشونت علیه غیرنظامیان را «اپیدمی» نامید. وی پس از تأسیس کشور از بازگشت صد هزار آواره فلسطینی به اسرائیل در ازای صلح حمایت کرد.

دربارهٔ کشتار دیر یاسین و کشتار قبیه گفت: «از دیدگاه یهودی نادرست است. یهودیان نباید چنین رفتار کنند». نظر او با برخی دیگر از اعضای حزبش از جمله زلمان شرَگای متفاوت بود.

شاپیرا از عقب‌نشینی از شبه‌جزیره سینا پس از بحران سوئز در ۱۹۵۶ حمایت کرد و گفت: «اندکی فروتنی بیشتر و اندکی غرور و تکبر کمتر به ما آسیب نخواهد رساند». در این بافت، به تصمیم خاخام یوحانان بن زکای برای مذاکره با رومیان استناد کرد.

شاپیرا رساترین صدای مخالف با حمله پیشگیرانه اسرائیل پیش از جنگ شش‌روزه بود. او خطاب به رئیس ستاد ارتش اسحاق رابین گفت: «چگونه جرأت می‌کنید وارد جنگ شوید در حالی که همه شرایط علیه ماست». دیگر وزیران حزب ملی مذهبی نیز به موضع شاپیرا پیوستند. در جریان جنگ، او با گشودن جبهه جدید در بلندی‌های جولان مخالفت کرد. با وجود جهان‌بینی میانه‌روانه‌اش، برای ورود احزاب راست به دولت در آستانه جنگ تلاش کرد که حاصل آن تشکیل دولت وحدت ملی بود.

پس از جنگ، شاپیرا از جنبش شهرک‌سازی حمایت کرد اما هشدار داد که توافقات صلح آینده بر پایه امتیازات سرزمینی خواهد بود. با این حال معتقد بود تا زمانی که اعراب حاضر به بررسی صلح با اسرائیل نیستند، بحث‌ها بی‌معنی است. دربارهٔ اورشلیم قاطع‌تر بود و گفت: «پایتخت جاودان را نباید از ملت جاودان گرفت».

هنگامی که شاگردان خاخام صوی یهودا کوک از دیدگاه میانه‌رو او ابراز خشم کردند، پاسخ داد: «نباید از اندک دوستانمان در جهان فاصله بگیریم». او به نظر خاخام جوزف بی. سولووِیچیک استناد کرد که گفته بود مسائل امتیازات سرزمینی باید به کارشناسان دفاعی و امنیت ملی سپرده شود.

هنگامی که موشه دایان خواستار الحاق کرانه باختری به اسرائیل شد، شاپیرا مخالفت کرد. دایان با تعجب گفت: «چگونه یک یهودی دین‌دار می‌تواند تا این حد سازشکار باشد» و اظهار داشت که نظر شاپیرا با دیگر اعضای حزبش متفاوت است.

## آسیب‌دیدگی در کنست

در ۲۹ اکتبر ۱۹۵۷ فردی ۲۶ ساله به نام موشه دوِک وارد تالار اصلی کنست شد و نارنجکی به سوی جایگاه وزیران پرتاب کرد. در این حمله شاپیرا، نخست‌وزیر داوید بن گوریون، وزیر خارجه گلدا مئیر و وزیر حمل‌ونقل موشه کارمل زخمی شدند. بن‌گوریون از ناحیه دست‌ها و پا بر اثر ترکش آسیب دید، کارمل دچار شکستگی بازو شد و مئیر صدمات خفیفی برداشت. اما شاپیرا آسیب جدی‌تری دید و ناچار به چندین عمل جراحی برای خارج کردن ترکش از شکم و سرش شد. دوِک ادعا می‌کرد که آژانس یهود به اندازه کافی به او کمک نکرده‌است. در سپتامبر ۱۹۵۸ در آستانه یوم‌کیپور، دوِک نامه عذرخواهی برای شاپیرا فرستاد و شاپیرا عذرخواهی او را پذیرفت.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* صفحه حاییم موشه شاپیرا در تارنمای کنست

رده:زادگان ۱۹۰۲ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:وزیران دولت اسرائیل
رده:امضاکنندگان منشور استقلال اسرائیل
رده:اهالی گرودنو
رده:یهودیان اهل امپراتوری روسیه
رده:سر آژانس یهود
رده:وزیران کشور اسرائیل
رده:لهستانی‌های مهاجرت‌کرده به قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:یهودیان در قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:افراد اسرائیلی بلاروس-یهودی‌تبار
رده:اعضای اولین دوره کنست (۱۹۴۹–۵۱)
رده:اعضای دومین دوره کنست (۱۹۵۱–۵۵)
رده:اعضای سومین دوره کنست (۱۹۵۵–۵۹)
رده:اعضای چهارمین دوره کنست (۱۹۵۹–۶۱)
رده:اعضای پنجمین دوره کنست (۱۹۶۱–۶۵)
رده:اعضای ششمین دوره کنست (۱۹۶۵–۶۹)
رده:اعضای هفتمین دوره کنست (۱۹۶۹–۷۴)
رده:وزیران بهداشت اسرائیل