حیات وحش عراق

**حیات وحش عراق** دربرگیرندهٔ گیاهان، جانوران و زیستگاه‌های طبیعی این کشور است. عراق دارای زیست‌بوم‌های گوناگونی است که از مناطق کوهستانی کردستان در شمال تا تالاب‌های مرطوب در کنارهٔ رود فرات گسترده‌اند. بخش باختری کشور بیشتر بیابانی و نیمه‌خشک است. تا سال ۲۰۰۱ میلادی، هفت گونه از پستانداران و ۱۲ گونه از پرندگان عراق در خطر انقراض قرار داشتند.

از گونه‌های در خطر انقراض می‌توان به اکراس، گوزن زرد ایرانی و یوزپلنگ آسیایی اشاره کرد. گور سوری منقرض شده و غزال عربستانی نیز در سال ۲۰۰۸ منقرض اعلام شد. در آغاز سدهٔ بیستم میلادی، عراق بیشتر جانوران وحشی بزرگ خود را از دست داده بود؛ پیش از ورود سلاح‌های آتشین، جانورانی مانند شیر آسیایی، یوزپلنگ آسیایی و ببر کاسپین در این سرزمین می‌زیستند.

## تالاب‌های بین‌النهرین

تالاب‌های بین‌النهرین زیستگاه ۴۰ گونه پرنده و گونه‌های بسیاری از ماهیان هستند و همچنین مرز پراکنش چندین گونهٔ پرنده را مشخص می‌کنند. این تالاب‌ها زمانی میزبان میلیون‌ها پرنده بودند و در مسیر مهاجرت میلیون‌ها پرندهٔ مهاجر از جمله فلامینگو، پلیکان و حواصیل از سیبری به آفریقا به‌عنوان ایستگاه توقف به کار می‌رفتند.

در حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد جمعیت جهانی اردک مرمری که در این تالاب‌ها زندگی می‌کند و نیز ۹۰ درصد جمعیت جهانی سسک نیزار خوزی در خطر قرار دارند. همچنین اکراس آفریقایی و آبچلیک پاسرخ معمولی نیز در معرض خطر هستند. گونه‌ای از کلاغ ابلق به نام کلاغ بین‌النهرین در این بخش از جنوب عراق یافت شده‌است.

هفت گونه اکنون در تالاب‌ها منقرض شده یا در آستانهٔ انقراض قرار دارند که از آن میان می‌توان به تشی هندی، موش بندیکوت و گرگ خاکستری تالابی اشاره کرد. خشکاندن تالاب‌ها به کاهش چشمگیر زیست‌بهره‌وری انجامید؛ پس از سرنگونی رژیم صدام حسین به دست نیروهای چندملیتی، جریان آب به تالاب‌ها بازگردانده شد و بوم‌سازگان (اکوسیستم) آغاز به بازیابی کرد.

سرنوشت دو گونه سمور آبی (شنگ اوراسیایی و شنگ هندی) که پیش‌تر در تالاب‌های دو سوی مرز حضور داشتند هنوز نامعلوم است.

### جانوران آبزی و نیمه‌آبزی دریاچه‌ها
جانوران آبزی یا نیمه‌آبزی در دریاچه‌ها و پیرامون آن‌ها یافت می‌شوند:
* دریاچه حبانیه
* دریاچه رزازه
* دریاچه قادسیه
* دریاچه ثرثار

### پرندگان آبی
پرندگان آبی ثبت‌شده در تالاب‌های جنوب عراق عبارت‌اند از: کشیم کوچک، کشیم بزرگ، بادکنک، مارگردن، بوتیمار، حواصیل خاکستری، حواصیل شب، حواصیل ارغوانی، لک‌لک سفید، گاوچرانک، اکراس آفریقایی، خوتکا، آبچلیک پاسرخ، ماهی‌خورک ابلق، عقاب خالدار بزرگ، سنقر تالابی، کلاغ ابلق، لیکوی تالابی، چکاوک کاکلی، باقرقره شکم‌سفید، یاکریم، سبزقبا و سار.

## صخره‌های مرجانی
کناره عراق دارای صخره‌های مرجانی زنده‌ای هستند که مساحتی به گستردگی ۲۸ کیلومتر مربع را در خلیج فارس در دهانهٔ اروندرود پوشش می‌دهند (). این صخره‌ها در جریان دو کاوش علمی مشترک عراقی–آلمانی با غواصی در سپتامبر ۲۰۱۲ و مه ۲۰۱۳ کشف شدند. پیش از این کشف، تصور بر آن بود که عراق فاقد صخره‌های مرجانی بومی است؛ زیرا کدر بودن آب‌ها مانع از شناسایی آن‌ها شده بود.

مرجان‌های عراقی با یکی از سخت‌ترین شرایط مرجان‌زیست جهان سازگار شده‌اند؛ چراکه دمای آب دریا در این منطقه میان ۱۴ تا ۳۴ درجهٔ سلسیوس در نوسان است. این صخره‌ها میزبان چندین گونه از مرجان‌های سنگی زنده، هشت‌پامرجانیان (به انگلیسی: )، ستاره‌شکنان (به انگلیسی: ) و دوکفه‌ای‌ها هستند. همچنین اسفنج‌های شاخی (به انگلیسی: ) حاوی سیلیس نیز در این صخره‌ها یافت می‌شوند.

## جانوران

عراق به دلیل گوناگونی زیست‌بوم‌هایش – از تالاب‌های بین‌النهرین در کنارهٔ رود فرات تا بیابان‌های نیمه‌خشک – زیستگاه گسترهٔ پهناوری از جانوران بومی و غیربومی است.

### پستانداران
شنگ اوراسیایی و شنگ هندی پستانداران گوشت‌خوار نیمه‌آبزی‌ای هستند که در تالاب‌ها و رودخانه‌ها می‌زیند و خوراکشان بیشتر از ماهی، دوزیستان، سخت‌پوستان، حشرات و پرندگان تشکیل شده؛ اما جمعیت آن‌ها از دههٔ ۱۹۷۰ کاهش یافته‌است.

پلنگ ایرانی گربه‌سان بزرگ گوشت‌خواری است که در جنگل‌های شمالی زندگی می‌کند و خوراک اصلی‌اش بز وحشی است. جمعیت کوچکی از آن برای نخستین بار در آغاز سدهٔ بیست‌ویکم در مرز میان عراق و ترکیه ثبت شد.

گربه شنی گربه‌سان کوچکی است که حضورش نخستین بار در بیابان نجف ثبت شد و در بیابان‌های شنی زیست می‌کند. گربه وحشی نیز گربه‌سان کوچکی است که بیشتر در جنگل‌ها یافت می‌شود و از جوندگان، پرندگان و خزندگان کوچک تغذیه می‌کند.

روباه شنی سگ‌سان کوچک همه‌چیزخواری است که در بیابان‌های شمال رود فرات زیست می‌کند و از حشرات، پستانداران کوچک، مارمولک‌ها و پرندگان تغذیه می‌کند. زرده‌بر از راسته‌سانان همه‌چیزخوار است که در بیابان‌های شمال عراق یافت می‌شود. خدنگ کوچک هندی نیز در دشت‌های آبرفتی عراق زندگی می‌کند.

آهوی گواتردار گونه‌ای علف‌خوار است که در مناطق کوهستانی و ناهموار زیست می‌کند. گراز وحشی در تالاب‌ها و کنارهٔ رودهای عراق یافت می‌شود و همه‌چیزخوار است. شتر دوکوهانه در زیستگاه‌های گوناگون از کوه‌های سنگی تا بیابان‌های خشک حضور دارد. خرگوش اروپایی نیز در فلات‌های عراق و کنارهٔ رود دجله دیده می‌شود.

دیگر پستانداران عراق عبارت‌اند از:
* تشی هندی
* سنجاب قفقازی
* خوک وحشی
* گرگ خاکستری
* کفتار راه‌راه
* شغال طلایی
* گوسفند وحشی
* گورکن اروپایی
* بز وحشی
* گاومیش
* جوجه‌تیغی
* موش خانگی
* موش سیاه

### گربه‌سانان

گربه‌سانانی که در گذشته یا حال در عراق یافت شده‌اند:
* یوزپلنگ آسیایی
* شیر آسیایی
* سیاه‌گوش
* ببر کاسپین
* پلنگ ایرانی
* گربه وحشی
* گربه شنی
* گربه پالاس

### جانوران منقرض‌شده
تنها گزارش تأییدشده از حضور ببر کاسپین در عراق مربوط به نمونه‌ای است که در سال ۱۸۸۷ نزدیک موصل کشته شد. یوزپلنگ آسیایی تا سال ۱۹۲۶ در بیابان باختری بصره حضور داشت و آخرین یوزپلنگ شناخته‌شده در عراق بر اثر تصادف با خودرو از بین رفت. آخرین شیر آسیایی شناخته‌شده در سال ۱۹۱۸ در کرانه‌های پایین‌دست دجله کشته شد. آخرین تیزشاخ عربی در سال ۱۹۱۴ شکار شد. فیل‌های سوری تا حدود ۷۰۰ پیش از میلاد در بین‌النهرین پراکنده بودند.

## جستارهای وابسته
* فهرست پستانداران عراق
* حیات وحش ایران

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* حیات وحش منحصربه‌فرد عراق در آستانهٔ نابودی بر اثر جنگ و شکار — نشنال جئوگرافیک

رده:حیات وحش بر پایه کشور
رده:طبیعت عراق
رده:محیط زیست عراق