پیمان جهانی آلودگی پلاستیک

**پیمان جهانی آلودگی پلاستیک** () از پیمان‌های بین‌المللی است.

در مارس ۲۰۲۲، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد مصمم شد تا با یک پیمان بین‌المللی که به ارزیابی چرخه عمر پلاستیک‌ها، از طراحی تا تولید و دفع می‌پردازد، به آلودگی پلاستیک پایان دهد. کشورهای عضو سازمان ملل متحد که بیش از یک هفته در نایروبی گفتگو کردند، موافقت کردند که یک کمیته مذاکره‌کننده بین‌دولتی (INC) با مأموریت ایجاد یک توافق‌نامه بین‌المللی قانونی الزام‌آور تا پایان سال ۲۰۲۴ تشکیل دهند. این قطعنامه «پایان دادن به آلودگی پلاستیکی: به سوی یک سند بین‌المللی قانونی الزام‌آور» نام داشت.

تا سال ۲۰۲۵، این کمیته شش بار تشکیل جلسه داد اما در پیشرفت کار ناکام ماند. شکاف‌ها در طول مذاکرات کمیته بین اکثر کشورهایی که به دنبال دستیابی به یک معاهده بلندپروازانه بودند (برخی از آن‌ها تحت عنوان «ائتلاف بلندپروازی بالا» متحد شدند که تا سپتامبر ۲۰۲۵ دارای ۷۵ کشور عضو بود) و اقلیتی از کشورهای تولیدکننده نفت پدید آمد. متن پیش‌نویس معاهده یا شامل صدها مورد اختلاف بود یا چنان فاقد محتوا بود که کشورهای بلندپرواز از پذیرش آن خودداری کردند. نفوذ لابی‌گران نیز بارها مورد انتقاد قرار گرفت. پس از شکست نشست ژنو در اوت ۲۰۲۵، اینگر آندرسن از برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) که میزبان کمیته بود، گفت که ملل به زمان نیاز دارند تا دوباره سازماندهی شوند.

علاوه بر نمایندگان کشورهای عضو سازمان ملل، ناظران مجمع عمومی سازمان ملل متحد از سازمان‌های مختلف نیز در جریان مذاکرات پیمان حضور داشتند.

## خط زمانی
پس از نشست ۵.۲ مجمع محیط زیست ملل متحد، مأموریت مشخص شد که INC باید کار خود را تا پایان سال ۲۰۲۲ با هدف «تکمیل پیش‌نویس توافق‌نامه جهانی قانونی الزام‌آور تا پایان سال ۲۰۲۴» آغاز کند.

تلاش‌ها برای دستیابی به پیمان با نشست یک گروه کاری با عضویت باز در داکار از ۳۰ مه تا ۱ ژوئن ۲۰۲۲ آغاز شد. در آن نشست، کشورهای عضو یک خط زمانی برای نشست‌های بعدی، قواعد رویه و محدوده اولیه کار برای نخستین نشست INC تعیین کردند.

* نخستین نشست کمیته مذاکره‌کننده (INC-1) در پونتا دل استه از نوامبر تا دسامبر ۲۰۲۲ برگزار شد. بیش از ۲۳۰۰ نماینده از ۱۶۰ کشور در آن شرکت کردند.
* دومین نشست (INC-2) در پاریس در مه و ژوئن ۲۰۲۳ برگزار شد.
* سومین نشست (INC-3) در نوامبر ۲۰۲۳ در مقر برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در نایروبی برگزار شد.
* چهارمین نشست (INC-4) در آوریل ۲۰۲۴ در اتاوا برگزار شد. ۱۹۶ نماینده از لابی سوخت‌های فسیلی در آن حضور داشتند.
* بخش اول نشست پنجم (INC-5.1) در اواخر ۲۰۲۴ در بوسان برگزار شد. در این نشست توافقی حاصل نشد.
* بخش دوم نشست پنجم (INC-5.2) در اوت ۲۰۲۵ در ژنو برگزار شد. قرار بود پیمان در کنفرانس نمایندگان تام‌الاختیار نهایی شود، اما مذاکرات با شکست مواجه شد.

علاوه بر این، یک نشست میان‌دوره‌ای در سال ۲۰۲۴ (UNEA-6) در نایروبی برگزار شد.

## قالب‌های مذاکرات
مذاکرات در قالب‌های مختلفی انجام شد:
* **گروه‌های تماس:** مذاکرات بر اساس مواد خاص پیمان که برای ناظران باز بود.
* **نشست‌های منطقه‌ای:** نشست‌های هماهنگی بسته بر اساس گروه‌های منطقه‌ای سازمان ملل متحد.
* **نشست‌های غیررسمی:** مذاکرات در چارچوب‌های غیررسمی‌تر.
* **نشست‌های عمومی:** مجمع رسمی برای آغاز و پایان جلسات که به صورت زنده پخش می‌شد.

## محتوا
اعضا توافقت کردند که پیمان باید شامل کل چرخه حیات پلاستیک باشد. استدلال شده که مواد شیمیایی افزودنی در پلاستیک نیز باید لحاظ شوند.

## حمایت از پیمان
اکثر کشورهای عضو از یک پیمان جهانی حمایت کردند. علاوه بر ائتلاف بلندپروازی بالا، گروه‌های تجاری، جامعه مدنی، مردمان بومی، اتحادیه‌های کارگری، زباله‌جمع‌کن‌ها و دانشمندان نیز خواستار پیمان شدند.

## جستارهای وابسته
* ائتلاف دانشمندان برای یک پیمان پلاستیک موثر

## پیوند به بیرون
* متن قطعنامه ۵/۱۴ مصوب مجمع محیط زیست ملل متحد - پایان دادن به آلودگی پلاستیکی

## منابع





* 

رده:آلودگی
رده:پلاستیک و محیط زیست
رده:قطعنامه‌های سازمان ملل متحد