گوتلیب

**مارسل گوتلیب** (؛   – ) که با نام حرفه‌ای **گوتلیب** شناخته می‌شد، فیلم‌نامه‌نویس، کاریکاتوریست، کارتونیست، خالق کمیک و طراح اهل فرانسه بود. او از طریق آثار شخصی‌اش و مجلاتی که در تأسیس آن‌ها مشارکت داشت، یعنی *لکو د ساوان* و *فلوئید گلاسیال*، شخصیتی کلیدی در انتقال کمیک‌های فرانسوی‌زبان از ریشه‌های سرگرم‌کننده برای کودکان به لحن و مخاطب بزرگسال بود. مجموعه‌های او شامل *روبریک-آ-براک*، *گِی-لورون* و *سوپردوپونت* است. کمدی او طیفی از داستان‌های پوچ‌گرا و فرا-داستانی تا طنزهایی با ارجاعات به فرهنگ مردمی و کمدی‌های سیاه و وقیحانه را در بر می‌گیرد. 

## اوایل زندگی
### جوانی
مارسل گوتلیب در ۱۴ ژوئیه ۱۹۳۴ در پاریس از والدینی با تبار یهودی اشکنازیِ رومانیایی و مجارستانی به دنیا آمد. پدرش، اروین، نقاش ساختمان و مادرش، رژین، خیاط بود. در سال ۱۹۴۲، پس از آنکه سرایدار ساختمانشان با کمال میل به مأموران پلیس برای یافتن پدرش کمک کرد، او تبعید شد و در اردوگاه کار اجباری بوخن‌والد درگذشت؛ صحنه‌ای که تأثیر عمیقی بر مارسلِ جوان گذاشت. مادرش او را برای باقی‌مانده دوران جنگ فرستاد تا در مزرعه‌ای پنهان شود، جایی که با او بدرفتاری می‌شد.

### وایان و پیلوت
در ۱۷ سالگی، او مدرسه را ترک کرد تا در یک آژانس داروسازی مشغول به کار شود و هم‌زمان در کلاس‌های هنر شبانه شرکت می‌کرد. این امر منجر به شغلی به عنوان نویسنده حروف (خطاط) در «اپرا ماندی» شد، یک ناشر فرانسوی که داستان‌های مصور آمریکایی را ترجمه و منتشر می‌کرد. پس از ۲۸ ماه خدمت سربازی، گوتلیب به عنوان نویسنده حروف و تصویرگر مستقل مشغول به کار شد. اولین کمیک‌های او توسط *وایان* پذیرفته شد، مجله‌ای برای کودکان که بعدها به *پیف-گجت* تغییر نام داد. تنها مجموعه طولانی او در *وایان* با نام *نانار، ژوژوب و پی‌یت* آغاز شد که ابتدا به *نانار و ژوژوب* و سپس به *گِی-لورون* تغییر نام یافت؛ نامی برگرفته از شخصیت مکمل که تا آن زمان به شخصیت اصلی تبدیل شده بود. *گِی-لورون* سگی است که به شدت تحت تأثیر دروپیِ تکس آوری است؛ او تقریباً هرگز نمی‌خندد یا هیچ احساسی نشان نمی‌دهد و به شکلی اصلاح‌ناپذیر خواب‌آلود است.

در سال ۱۹۶۵، گوتلیب داستان‌های مصور خود را به مجله *[[پیلوت (مجله)|پیلوت]]* ارائه کرد و با استقبال گرم بنیان‌گذار پرنفوذ و سردبیر آن، رنه گوسینی، خالق مشهور *[[ماجراهای آستریکس]]*، روبرو شد. آن‌ها با هم *لو دِنگودوسیه* را خلق کردند، مجموعه‌ای از سخنرانی‌های تمسخرآمیز دربارهٔ موضوعات تصادفی که گوسینی می‌نوشت و گوتلیب طراحی می‌کرد. در سال ۱۹۶۷، گوسینی که هم‌زمان روی داستان‌های مصور بسیاری کار می‌کرد و سردبیری مجله را نیز بر عهده داشت، از گوتلیب خواست که این مجموعه را به تنهایی ادامه دهد. گوتلیب در عوض مجموعه جدیدی به نام *روبریک-آ-براک* را راه اندازی کرد که از نظر قالب مشابه *دِنگودوسیه* بود اما به تدریج لحنی بزرگسالانه‌تر و غیررسمی‌تر پیدا کرد. صفحات باقی‌مانده از هر دو مجموعه بعدها در قالب آلبوم با نام *تروک-آن-وراک* منتشر شد.

*روبریک-آ-براک* در میان خوانندگان *[[پیلوت (مجله)|پیلوت]]* بسیار موفق بود و گوتلیب را مشهور کرد. این مجموعه چندین شگرد خاص گوتلیب را معرفی کرد، مانند استفاده گسترده از شوخی‌های تکراری تصادفی (که برخورد اشیای مختلف به سر ایزاک نیوتن همیشگی‌ترین آن‌ها بود) و حضور یک شخصیت مینیاتوری، یعنی کفشدوزکی که حرکات را تقلید می‌کرد تا جای خالی پس‌زمینه‌ها را پر کند، چرا که گوتلیب از طراحی آن‌ها بیزار بود.

در سال ۱۹۷۱، گوتلیب مجموعه *گِی-لورون* را به همکارش هانری دوفران واگذار کرد. او در یک برنامه رادیویی با گوسینی، فرد و ژه‌به شرکت کرد و با کارگردان سینما، پاتریس لوکنت، همکاری نمود که در سال ۱۹۷۴ مستندی دربارهٔ او ساخت. گوتلیب شخصیت دیگری به نام *هامستر ژوویال* را برای ماهنامه موسیقی *راک اند فولک* خلق کرد. «هامستر ژوویال» (همستر بشاش) یک رهبر پیشاهنگیِ به شدت بی‌سلیقه و اُمُل است که ناامیدانه تلاش می‌کند خود را با فرهنگ عامه همگام کند و شاگردانش، یعنی دو توله-پیشاهنگ و یک دختر راهنما را تحت تأثیر قرار دهد. 

### سال‌های پایانی
در سال ۱۹۹۱، جشنواره بین‌المللی کمیک آنگولم را دریافت کرد و طبق سنت، ریاست هیئت داوران جشنواره سال بعد را بر عهده گرفت. در سال ۱۹۹۳، او زندگی‌نامه‌ای خودنوشت به نام *من هستم، با خودم ملاقات کردم* را با تمرکز بر دوران جوانی‌اش نوشت و در سال ۲۰۰۶ زندگی‌نامه کامل‌تری را با همکاری ژورنالیست، ژیل ورلان، تحت عنوان *زندگی من درهم‌وبرهم* به چاپ رساند.

در سال ۱۹۹۵، پس از آنکه دیامنت و گوتلیب برای چند سال نقش کم‌رنگ‌تری ایفا کرده بودند، *فلوئید گلاسیال* و *اودی* را به ناشری به نام فلاماریون فروختند و مسئولیت‌های خود را واگذار کردند؛ هرچند گوتلیب برای مدتی به نوشتن ستون خود ادامه داد. «فلوئید گلاسیال» همچنان سودآور باقی مانده و از تمامی رقبای خود مانند *وایان/پیف*، *[[پیلوت (مجله)|پیلوت]]* و مجموعه *هارا-کیری* عمر طولانی‌تری داشته است.

## سبک گرافیکی
اولین مجموعه‌های گوتلیب با لحنی بسیار طنزآمیز ساخته شدند. هر داستان شامل دو تا چهار نوار کمیک بود که به صورت سیاه و سفید طراحی شده بود. *روبریک-آ-براک* و *لو دِنگودوسیه* شامل پرونده‌های آموزشی از نوارهای کوتاه و بی‌ارتباط به هم بودند که به صورت سیاه و سفید طراحی گشته بودند. آن‌ها طیف بسیار وسیعی از موضوعات را بازبینی می‌کردند و به شکلی کاریکاتورگونه با کلیشه‌ها و باورهای رایج برخورد می‌نمودند. گوتلیب از کاریکاتور و نقیضه برای به تصویر کشیدن زندگی روزمره استفاده می‌کرد و با تمسخر شدید به استقبال آن می‌رفت. در *سینماستوک* و *گِی-لورون* نیز از همین تکنیک استفاده شد، اگرچه این مجموعه‌ها به شیوه متفاوتی ارائه می‌شدند.

بعدها، از زمان جدایی او از *[[پیلوت (مجله)|پیلوت]]* در سال ۱۹۷۲، سبک گوتلیب، چه در سناریو و چه در تصویرگری، تغییر زیادی کرد. آخرین جلد از *روبریک-آ-براک* پیش از آن نشانه‌هایی از این تکامل را داشت، اما این موضوع در مجموعه‌های منتشر شده در *لکو د ساوان* و *فلوئید گلاسیال* آشکارتر شد. این دو مجله کمیک توسط گوتلیب منحصراً برای مخاطبان بزرگسال ایجاد شده بودند و این امکان را برای گوتلیب فراهم کردند تا خود را کاملاً آزادانه ابراز کند، در حالی که در *[[پیلوت (مجله)|پیلوت]]*، مجله‌ای که برای مخاطبان جوان ساخته شده بود، سانسور وجود داشت. *رآ لاولی*، *رآ-گنانی‌یا* و *پِروِر په‌پِر* مجموعه‌هایی هستند که منحصراً به طنز جنسی اختصاص یافته‌اند، اما مسائل جنسی در «هامستر ژوویال» نیز حضور دارند. اکثر نوارهای کمیک گوتلیب بدون پس‌زمینه هستند و بخش بزرگی از قاب‌ها توسط دیالوگ‌های پرجزئیات اشغال شده است. همچنین، اکثریت قریب به اتفاق مجموعه‌های او در انتشار اصلی خود سیاه و سفید بودند.[نیازمند منبع]

در سال ۱۹۷۳، او طرح روی جلد آلبوم موسیقی «گیتارِ دادی» (۱۹۷۴) اثر مارسل دادی، گیتارنواز فرانسوی، را طراحی کرد.

## فیلم‌شناسی
* *[[سال ۰۱]]* (۱۹۷۳)
* *[[کلیدهای ماشین]]* (۲۰۰۳)

## جوایز و افتخارها
* ۱۹۷۵: نشان شوالیهٔ نشان هنر و ادب
* ۱۹۷۶: بهترین اثر کمدی فرانسوی در جشنواره بین‌المللی کمیک آنگولم برای *گِی-لورون*
* ۱۹۹۰: نشان افیسیه نشان هنر و ادب
* ۱۹۹۱: جایزه بزرگ شهر آنگولم
* ۲۰۰۰: نشان شوالیهٔ لژیون دونور
* ۲۰۰۷: جایزه بزرگ سن-میشل، بروکسل، بلژیک
** نامزد جایزه مطبوعات سن-میشل برای *گوتلیب ۱: زندگی من درهم‌وبرهم*
* سیارک ۱۸۴۸۷۸ گوتلیب به افتخار مارسل گوتلیب نام‌گذاری شده است.

## منابع

## برای مطالعهٔ بیشتر

* 
* 
* 
* 
*  BDoubliées 
*  Bedetheque 
*  Coffre-à-bd 

رده:پیلوت
رده:درگذشتگان ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۳۴ (میلادی)
رده:فرانسوی‌های رومانیایی-یهودی‌تبار
رده:فرانسوی‌های مجار-یهودی‌تبار
رده:کاریکاتوریست‌های اهل فرانسه
رده:نویسندگان کمیک اهل فرانسه
رده:هنرمندان اهل پاریس
رده:هنرمندان شهوانی اهل فرانسه