سینمای بلوچی

**سینمای بلوچی** به صنعت فیلم‌سازی به زبان بلوچی در پاکستان، ایران و در میان بلوچ‌های مهاجر دور از وطن اشاره دارد.

## تاریخچه
اولین فیلم بلند بلوچی، *«حمال او ماهگنج*» (حمال جیاند)، توسط انور اقبال تهیه و در سال ۱۹۷۶ در پاکستان اکران شد. با این حال، این فیلم در میان اعتراضات فعالان فرهنگی که ادعا می‌کردند فرهنگ بلوچ را به اشتباه نمایش می‌دهد، هرگز به روی پرده سینما نرفت. شعاری که توسط جنبش اعتراضی استفاده می‌شد «فیلم بلوچی چالای گا تو سینما جلای گا» (اگر فیلم‌های بلوچی نمایش داده شوند، سینماها آتش زده خواهند شد) بود. تحلیلگران معتقدند که اکران این فیلم سیاسی شد، زیرا فعالان حزب مردم پاکستان از این فیلم حمایت می‌کردند در حالی که گروه‌های ملی‌گرایی بلوچ با آن مخالف بودند. اقبال بعداً یک نمایش خصوصی از فیلم ترتیب داد تا به این محدودیت‌ها رسیدگی کند، جایی که عبدالله بلوچ، وزیر کار سند و رهبر حزب مردم پاکستان، از شرکت‌کنندگان اصلی بود. به گزارش *«نیوز»*، کسانی که آن را تماشا کردند «موافق بودند که این فیلم هیچ چیزی خلاف فرهنگ بلوچ ندارد». بنا به گزارش‌ها، کاهش کیفیت سینمای پنجابی و پشتو سابق در ابراز احساسات فعالان بلوچ نقش داشته است. اعتقاد بر این است که این امر به رشد اولیه صنعت فیلم بلوچی لطمه زده است.

در سال ۱۹۸۹، فیلم ایرانی «دادشاه» با دوبله زبان بلوچی در بلوچستان منتشر شد. این فیلم بر اساس داستان میر دادشاه، یکی از شخصیت‌های تاریخی و فرهنگی استان سیستان و بلوچستان ایران، ساخته شده بود و تلاش داشت روایت محلی و فرهنگ منطقه را به تصویر بکشد. با وجود این تولید، رشد سینما در بلوچستان در سال‌های بعد بسیار کند باقی ماند و روند آن تا حد زیادی با رشد آهسته صنعت سینمای پاکستان همسو بود.

عوامل متعددی در محدود ماندن توسعه سینما در این منطقه نقش داشتند. وضعیت نامطمئن امنیتی و تنش‌های منطقه‌ای باعث شد که تا سال ۲۰۱۰ تقریباً نیمی از سینماهای شهر کویته با خطر تعطیلی مواجه شوند و بسیاری از این مراکز فرهنگی نتوانستند فعالیت خود را ادامه دهند. از سوی دیگر، دسترسی به فیلم‌ها از طریق فناوری‌های خانگی مانند بلوری، دی‌وی‌دی، وی‌سی‌آر و شبکه‌های کابلی نیز بر کاهش مراجعه مردم به سینما تأثیر گذاشت و روند رفتن به سالن‌های سینما را به‌طور قابل توجهی محدود کرد.

در مجموع، این عوامل باعث شد صنعت سینمای بلوچستان با چالش‌های جدی روبرو باشد و توسعه آن با سرعت بسیار آهسته‌ای صورت گیرد، به‌طوری که سینما در این منطقه نه تنها محلی برای سرگرمی، بلکه نمادی از محدودیت‌ها و دشواری‌های فرهنگی و اقتصادی نیز شد.

## ظهور مجدد

در سال‌های اخیر، نسل جوان‌تری از فیلمسازان بلوچ در بلوچستان و کراچی، به عنوان بخشی از موج جدید سینمای پاکستان، ظهور کرده‌اند. این مرحله شاهد تولید فیلم‌های کوتاه باکیفیت و همچنین مستندهایی با تمرکز بر مسائل اجتماعی و سیاسی، مانند *«ایچ گوشگی نهه»* (ساکت باش) در سال ۲۰۰۷ بوده است. در سال ۲۰۱۳، *«خط آزادی*»، فیلم کوتاهی بر اساس وضعیت حقوق بشر در بلوچستان، توسط نورالدین منگل، بهاول منگل و دیوید ویتنی با بازی بازیگران بریتانیایی و بلوچ تهیه شد. در سال ۲۰۱۴، جشنواره فیلم لیاری در محله لیاری کراچی برگزار شد که به خاطر جامعه بلوچ خود مشهور است. چندین فیلم کوتاه بلوچی در این رویداد به نمایش درآمد. آکادمی فیلم‌های نوساچ، که این رویداد را برگزار کرد، از فیلمسازان بلوچ در لیاری حمایت می‌کند.

در سال ۲۰۱۶، فیلم جاوار (وضعیت جاری) ساخته احسان شاه که بر جنگ گروه‌های لیاری تمرکز دارد، جایزه نخست جشنواره بین‌المللی خلاقیت جوانان بحرین را به دست آورد. در همان سال، فیلم سواعد (اقیانوس) در موزه لوک ویرسا در اسلام‌آباد به نمایش درآمد. فیلمسازی که در آینده مورد توجه است، حنیف شریف است که از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ فیلم‌های محبوبی مانند بالاچ، منزل، مانی پتا برااث نست، و کریم را کارگردانی کرده است. دیگر فیلم‌های بلوچی اخیر شامل جاگین، گنجن گوادر، راهداربار، آدِنک، زوراک، بتاچ، درنده، کاروان، هانکاین، مات، بمراد، بگواه، پِندوک ۲، یاغی و شواناگ هستند.

بلوچستان به عنوان محل فیلمبرداری یا موضوع تصویرسازی در چندین فیلم اردو، سریال تلویزیونی و مستند مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین مستندهای خارجی در مورد این منطقه ساخته شده است. از سال ۲۰۰۲، ۸ سالن اصلی سینما در کویته و چند سالن در مکران، سبی، کلات و ژوب وجود داشته است. سینمای سه بعدی ویپلکس پاک فورس کویته که در سال ۲۰۱۶ افتتاح شد، در حال حاضر بزرگ‌ترین پرده منحنی در پاکستان را دارد. سایر سینماهای تک پرده محبوب در این شهر عبارتند از پارادایس، ایمداد و دیلایت.

در ایران، تئاتر بلوچی در مراحل ابتدایی خود است و عمدتاً در زاهدان، ایرانشهر و خاش متمرکز است. از سال ۲۰۰۸، هونورکده صبا مستقر در زاهدان تنها مؤسسه فرهنگی بود که سینما و تئاتر بلوچی را ترویج می‌کرد.

فیلم سنگت ساخته سمی سرنگ اولین فیلم بلوچی پاکستان بود که پس از چند دهه در اوت ۲۰۱۷ منتشر شد. در سال ۲۰۱۸، فیلم زَراب (هیت هیز) ساخته دی جی جان البلوشی چندین جایزه را به دست آورد. در سال ۲۰۲۰، فیلم دودا در جشنواره هنر کراچی به نمایش درآمد.

## جستارهای وابسته
* موسیقی بلوچی
* سینمای پاکستان

## منابع

## پیوند به بیرون
* بلوچی فیلم

رده:فرهنگ و هنر بلوچ‌ها