انتقاد از حماس

**انتقاد از حماس** موضوعی گسترده‌است که فراتر از کاربرد خشونت سیاسی از سوی این سازمان فلسطینی، زمینه‌های گوناگونی را دربرمی‌گیرد. سازمان سیاسی-نظامی حماس از سوی دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی، کارشناسان حقوق بشر و پژوهشگران به دلایل متعددی مورد انتقاد قرار گرفته‌است. از جمله مهم‌ترین این انتقادها می‌توان به بهره‌گیری از نفرت‌پراکنی توسط نمایندگان و مقامات این سازمان، کاربرد سپر انسانی و رزمندگان کودک در عملیات نظامی، محدودسازی آزادی‌های سیاسی در نوار غزه و نقض حقوق بشر اشاره کرد.

بخش مهمی از انتقادها به مواضع یهودستیزانه در ایدئولوژی و بیانیه‌های حماس مربوط می‌شود. منشورها و اعلامیه‌های حماس بارها حاوی مضامین ضدیهودی بوده و مقامات این سازمان اظهارات متناقضی دربارهٔ تمایز میان یهودیان و صهیونیست‌ها بیان کرده‌اند. همچنین حماس به دلیل مواضعش دربارهٔ هولوکاست و اتهام به ارتکاب نسل‌کشی در حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل مورد نکوهش گسترده قرار گرفته‌است.

## اتهام یهودستیزی
ایدئولوژی حماس دارای مواضع شدید ضدیهودی است که در کاربرد مضامین برگرفته از پروتکل بزرگان صهیون، بهره‌گیری از توصیفات تحقیرآمیز دربارهٔ یهودیان و مقایسه اسرائیل و آلمان نازی نمود یافته‌است.

به گفته استر وبمن، پژوهشگر دانشگاه تل‌آویو، یهودستیزی اصل بنیادین ایدئولوژی حماس نیست، هرچند گفتار یهودستیزانه در اعلامیه‌های حماس پرتکرار و شدید است. این اعلامیه‌ها عموماً میان یهودیان و صهیونیست‌ها تمایز نمی‌گذارند، اما در دیگر نشریات حماس و مصاحبه‌های رهبران آن تلاش‌هایی برای این تمایزگذاری صورت گرفته‌است. در سال ۲۰۰۹ نمایندگان گروه کوچک یهودی ضدصهیونیست ناتوری کارتا با اسماعیل هنیه، رهبر حماس در غزه، دیدار کردند و هنیه اعلام کرد که با یهودیان مشکلی ندارد و تنها با دولت اسرائیل مخالف است.

حماس اظهارات متناقضی دربارهٔ آمادگی خود برای شناسایی اسرائیل بیان کرده‌است. در سال ۲۰۰۶ سخنگوی حماس آمادگی سازمان را برای شناسایی اسرائیل در مرزهای ۱۹۶۷ اعلام کرد و خالد سلیمان، یکی از اعضای ارشد حماس، گفت: «این توافقنامه‌ها واقعیتی هستند که ما آن‌ها را به همین شکل می‌بینیم و بنابراین مشکلی نمی‌بینم.» در همان سال، مقام دیگری از حماس با اشاره به آلمان غربی و شرقی که هرگز یکدیگر را به رسمیت نشناختند، شناسایی اسرائیل را رد کرد.

منشور ۲۰۱۷ حماس لحنی ملایم‌تر اتخاذ کرد: در آن بیان شد که درگیری ملی «با پروژه صهیونیستی است نه با یهودیان به دلیل دینشان» و راه‌حل دو دولتی یعنی ایجاد کشور مستقل فلسطینی بر پایه مرزهای ۱۹۶۷ با پایتختی اورشلیم را «فرمول اجماع ملی» توصیف کرد، بدون آنکه از ادعای مالکیت بر تمامی فلسطین «از رودخانه تا دریا» دست بکشد یا در رد «موجودیت صهیونیستی» تجدیدنظر کند. حماس اعلام کرد هرگونه تغییر در مواضعش نیازمند همه‌پرسی مشروعی با مشارکت همه فلسطینیان ساکن کرانه باختری، غزه، قدس شرقی و مهاجران خواهد بود.

### اظهارات اعضا و روحانیون حماس
#### اظهارات برای مخاطبان عرب
در سال ۲۰۰۸ یوسف الزهار، امام جمعه حماس، در خطبه‌اش در مسجد کاتب ولایت در غزه گفت: «یهودیان مردمی هستند که نمی‌توان به آن‌ها اعتماد کرد. آن‌ها به همه توافقنامه‌ها خیانت کرده‌اند. به تاریخ بازگردید. سرنوشت آن‌ها نابودی‌شان است.»

شیخ یونس الاسطل، نماینده مجلس قانونگذاری و امام حماس، دربارهٔ آیه‌ای قرآنی بحث کرد که به گفته او «عذاب با آتش سرنوشت یهودیان در این دنیا و آخرت است» و نتیجه گرفت: «بنابراین ما مطمئن هستیم که هولوکاست هنوز در انتظار یهودیان است.»

پس از بازگشایی کنیسای خوربا در اورشلیم در مارس ۲۰۱۰، محمد الزهار، چهره سرشناس حماس، از فلسطینیان خواست پنج دقیقه سکوت را به نشانه «ناپدید شدن اسرائیل و همبستگی با اورشلیم و مسجد الاقصی» رعایت کنند. او همچنین خطاب به یهودیان گفت: «هر کجا بوده‌اید، به سوی نابودی‌تان فرستاده شده‌اید. پیامبرانتان را کشتید و همواره با ربا و ویرانگری سروکار داشتید. با شیطان و نابودی پیمان بستید—درست مثل کنیسه‌تان.»

در ۱۰ اوت ۲۰۱۲ احمد بحر، نایب‌رئیس مجلس قانونگذاری حماس، در خطبه‌ای که از تلویزیون الاقصی پخش شد گفت:

اگر دشمن یک‌وجب از سرزمین اسلامی را لگدمال کند، جهاد بر هر مسلمان مرد و زن واجب عینی می‌شود. زن بدون اجازه شوهرش و خادم بدون اجازه اربابش بیرون می‌رود. چرا؟ برای نابودی آن یهودیان… خدایا یهودیان و حامیانشان را نابود کن. خدایا آمریکایی‌ها و حامیانشان را نابود کن. خدایا آن‌ها را یکی‌یکی بشمار و همه‌شان را بکش و یکی از آن‌ها را باقی نگذار.

در مصاحبه‌ای با تلویزیون الاقصی در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۲، مروان ابوراس، نماینده حماس و عضو اتحادیه جهانی علمای مسلمان، گفت (بر پایه ترجمه مؤسسه ممری):

یهودیان پشت هر فاجعه‌ای در روی زمین هستند. این قابل بحث نیست. این امر موقتی نیست بلکه به روزگاران دور بازمی‌گردد. آن‌ها بسیاری توطئه چیدند و بارها به حاکمان و ملت‌ها خیانت کردند… در سراسر تاریخ—از نبوکدنصر تا دوران مدرن… پیامبران را کشتند و غیره… هر فاجعه‌ای در روی زمین—یهودیان باید پشتش باشند.

در ۲۶ دسامبر ۲۰۱۲ احمد ابوحلیبه، مقام ارشد حماس و رئیس دفتر اورشلیم آن، از «همه گروه‌های فلسطینی» خواست حملات انتحاری را «در عمق دشمن صهیونیستی» از سر گیرند و گفت: «باید مقاومت در برابر اشغال را به هر شکل ممکن و پیش از هر چیز از راه مقاومت مسلحانه تجدید کنیم.» وی بمب‌گذاری‌های انتحاری را پاسخی به برنامه‌های ساخت واحدهای مسکونی در شهرک‌های اسرائیلی قدس شرقی و کرانه باختری پیشنهاد کرد.

در سال ۲۰۱۴ اسامه حمدان، سخنگوی حماس، از ویدئویی دفاع کرد که در آن افسانه تهمت خون را در مصاحبه‌ای تکرار کرده بود.

#### اظهارات برای مخاطبان بین‌المللی

در مقابله‌ای با برنامه سی‌بی‌اس امروز صبح در ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۴، خالد مشعل، رهبر وقت حماس، اظهار داشت:

ما متعصب نیستیم. ما بنیادگرا نیستیم. ما در واقع با یهودیان نمی‌جنگیم چون یهود هستند. ما با هیچ نژاد دیگری نمی‌جنگیم. ما با اشغالگران می‌جنگیم.

در ۸ ژانویه ۲۰۱۲ در جریان سفر به شهر تونس، اسماعیل هنیه، نخست‌وزیر حماس در غزه، به آسوشیتد پرس گفت که با شعارهای یهودستیزانه مخالف است: «ما ضد یهودیان نیستیم چون یهود هستند. مشکل ما با کسانی است که سرزمین فلسطین را اشغال کرده‌اند. یهودیان در سراسر جهان هستند ولی حماس آن‌ها را هدف قرار نمی‌دهد.» در واکنش به اظهارات محمود عباس مبنی بر اینکه حماس شیوه‌های غیرخشونت‌آمیز را ترجیح داده و با اتخاذ «مقاومت مسالمت‌آمیز» موافقت کرده، حماس عباس را تکذیب کرد. سامی ابوزهری، سخنگوی حماس، گفت: «ما توافق کرده‌ایم که در کرانه باختری مقاومت مردمی اولویت داشته باشد، اما این به بهای مقاومت مسلحانه نیست.»

در مه ۲۰۰۹ سید ابومسامح، نماینده ارشد حماس، گفت: «در فرهنگ ما به هر بیگانه‌ای احترام می‌گذاریم، به‌ویژه یهودیان و مسیحیان، اما ما ضد صهیونیست‌ها هستیم، نه به‌عنوان ملی‌گرایان بلکه به‌عنوان فاشیست‌ها و نژادپرستان.» در ژانویه ۲۰۰۹ باسم نعیم، وزیر بهداشت حکومت حماس در غزه، در نامه‌ای به گاردین نوشت که حماس اختلافی با یهودیان ندارد و تنها با اقدامات اسرائیل مشکل دارد.

در مصاحبه‌ای با تلویزیون لبنانی در ۲۸ ژوئیه ۲۰۱۴، اسامه حمدان، سخنگوی حماس، افسانه تهمت خون را تکرار کرد:

همه ما به یاد داریم که چگونه یهودیان مسیحیان را سر می‌بریدند تا خون آن‌ها را در نان مقدسشان مخلوط کنند… این همه‌جا رخ می‌داد.

### مواضع دربارهٔ هولوکاست
حماس در انکار هولوکاست صریح بوده‌است. در واکنش به کنفرانس استکهلم دربارهٔ هولوکاست یهودیان در اواخر ژانویه ۲۰۰۰، حماس بیانیه‌ای مطبوعاتی در وبگاه رسمی خود منتشر کرد که دربرگیرنده اظهارات زیر از یکی از رهبران ارشد بود:

این کنفرانس هدف صهیونیستی آشکاری دارد که معطوف به جعل تاریخ با پنهان‌سازی حقیقت دربارهٔ آنچه هولوکاست نامیده می‌شود، یعنی داستانی ادعایی و ساختگی بی‌پایه، است. (...) اختراع این توهمات بزرگ دربارهٔ جنایتی ادعایی که هرگز رخ نداده، با چشم‌پوشی از میلیون‌ها قربانی اروپایی نازیسم در جنگ، چهره نژادپرستانه صهیونیستی را آشکار می‌سازد که به برتری نژاد یهود بر دیگر ملت‌ها باور دارد.

در اوت ۲۰۰۳ عبدالعزیز الرنتیسی، مقام ارشد حماس، در روزنامه حماس «الرساله» نوشت که صهیونیست‌ها کشتار یهودیان به دست نازی‌ها را تشویق کردند تا آن‌ها را به مهاجرت به فلسطین وادار سازند.

در سال ۲۰۰۵ خالد مشعل اظهارات محمود احمدی‌نژاد در ۱۴ دسامبر همان سال دربارهٔ هولوکاست—که اروپاییان «افسانه‌ای به نام هولوکاست ساخته‌اند» —را «شجاعانه» خواند. اما در سال ۲۰۰۸ باسم نعیم، وزیر بهداشت حکومت حماس در غزه، با انکار هولوکاست مخالفت کرد و گفت: «باید روشن باشد که نه حماس و نه حکومت فلسطینی در غزه هولوکاست نازی را انکار نمی‌کنند. هولوکاست نه‌تنها جنایتی علیه بشریت بلکه یکی از زشت‌ترین جنایات تاریخ نوین بود. ما آن را همان‌گونه که هر سوءبهره‌گیری از انسانیت و هر شکل تبعیض بر پایه دین، نژاد، جنسیت یا ملیت را محکوم می‌کنیم، محکوم می‌نماییم.»

در نامه سرگشاده‌ای به جان گینگ، رئیس آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد (آنروا) در نوار غزه، که در ۲۰ اوت ۲۰۰۹ منتشر شد، کمیته‌های مردمی پناهندگان وابسته به حماس هولوکاست را «دروغی اختراع‌شده توسط صهیونیست‌ها» نامیدند و اعلام کردند که اجازه آموزش آن به کودکان غزه را نمی‌دهند. یونس الاسطل، رهبر حماس، افزود که گنجاندن هولوکاست در برنامه درسی آنروا برای دانش‌آموزان غزه به‌منزله «بازاریابی یک دروغ و گسترش آن» است و «اغراق نمی‌کنم اگر بگویم این مسئله جنایت جنگی است.»

در فوریه ۲۰۱۱ حماس با آموزش هولوکاست در مدارس آنروا در غزه مخالفت کرد و اعلام نمود: «آموزش هولوکاست در اردوگاه‌های پناهندگان توطئه‌ای خوارکننده است که در خدمت موجودیت صهیونیستی قرار دارد و هدفش ایجاد واقعیتی ساختگی و روایت‌پردازی برای توجیه کشتار مردم فلسطین است.»

در ژوئیه ۲۰۱۲ فوزی برهوم، سخنگوی حماس، بازدید زیاد البندک، مشاور محمود عباس، از اردوگاه مرگ آشویتس را «غیرموجه» و «بی‌فایده» خواند و گفت که تنها در خدمت «اشغال صهیونیستی» و «به بهای فاجعه واقعی فلسطین» است. او همچنین هولوکاست را «فاجعه‌ای ادعایی» و «اغراق‌شده» توصیف کرد. در اکتبر ۲۰۱۲ بخش امور پناهندگان حماس اعلام کرد که آموزش هولوکاست «جنایتی علیه پرونده پناهندگان است که هدفش لغو حق بازگشت آن‌هاست.»

## اتهام نسل‌کشی
کارشناسان حقوق بین‌الملل و پژوهشگران نسل‌کشی حماس را به ارتکاب نسل‌کشی علیه اسرائیلی‌ها متهم کرده‌اند. این اتهام به‌ویژه به حمله غافلگیرانه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ (۱۵ مهر ۱۴۰۲) مربوط می‌شود. در این حمله نیروهای حماس به جوامع جنوبی اسرائیل یورش بردند و به کشتار، شکنجه و مثله‌کردن مردان، زنان و کودکان دست زدند. شمار کشته‌شدگان که بیشترشان غیرنظامی بودند به ۱٬۲۰۰ نفر رسید و ۲۴۰ نفر در سنین گوناگون ربوده و به نوار غزه منتقل شدند. کارشناسان حقوقی و نسل‌کشی‌شناسان این حمله را نقض شدید حقوق بین‌الملل خواندند و مدعی شدند که حماس این اقدامات را با نیت نابودی گروه ملی اسرائیلی انجام داده‌است.

## منابع

* 
* 

رده:حماس
رده:انکار هولوکاست
رده:یهودستیزی در خاورمیانه
رده:نقدگرایی اسلام‌گرایی
رده:استفاده نظامی از کودکان