کودتای ظبیانی ۱۹۲۲

**کودتای ظبیانی ۱۹۲۲** کودتای بود که در ۲۲ اوت ۱۹۲۲ در ابوظبی در کاخ سلطنتی رخ داد. در این کودتا شیخ سلطان آل نهیان با همدستی برادرانش هزاع و صقر برادر حاکم خود حمدان را کشت و خود بر تخت امارت نشست.

این کودتا ریشه در رقابت‌های درون خاندانی آل نهیان و بحران اقتصادی ناشی از افول صنعت مرواریدیابی داشت. حمدان که پسران بالغی نداشت، فرزندان برادرش سلطان را برای جانشینی آماده می‌کرد و همین امر موجب نارضایتی سلطان شده بود. این کودتا آغازگر دوره‌ای از بی‌ثباتی سیاسی در ابوظبی بود که تا کودتای ۱۹۶۶ و به قدرت رسیدن زاید بن سلطان آل نهیان ادامه یافت.

## پیش‌زمینه
در سال ۱۹۰۹ حاکم دیرپای ابوظبی، زاید آل نهیان ملقب به «کبیر» درگذشت. در اسلام قوانین سختگیرانه‌ای برای وراثت پادشاهی وجود ندارد و جانشین معمولاً از راه شورا برگزیده می‌شود. هرچند قدرت استعماری حاکم بر ابوظبی یعنی امپراتوری بریتانیا بر امارات متصالحه فشار می‌آورد تا نخست‌زادگی را بپذیرند، اما این شیوه تا کودتای کاخی ۱۹۶۶ در ابوظبی پذیرفته نشد.

خلیفه، بزرگ‌ترین پسر زاید، به اصرار همسرش که از جان او در صورت به ارث بردن تاج و تخت بیمناک بود، از پذیرش حکومت سر باز زد و تاج به طحنون، دومین پسر بزرگ زاید، رسید. اما طحنون در سال ۱۹۱۲ در جوانی بر اثر بیماری درگذشت و مسئله جانشینی دوباره مطرح شد. حمدان، پنجمین پسر بزرگ زاید، با نادیده گرفتن چند برادر بزرگ‌تر از خود تاج امارت را به دست آورد و امیر تازه شد.

## کودتا
### برنامه‌ریزی
حکومت حمدان از پایداری برخوردار نبود. فروپاشی اقتصادی سال‌های ۱۹۲۰–۱۹۲۱ وضع را بدتر کرد، زیرا اقتصاد امارت تقریباً به‌طور کامل به مرواریدیابی وابسته بود و میدان‌های مروارید بر اثر صید بیش از اندازه رو به خشکی نهاده بود. با این حال شرایط اقتصادی تنها بهانه‌ای برای کودتا بود و انگیزه اصلی رقابت‌های شخصی درون خاندان بود. حمدان که پسر بالغی نداشت، فرزندان برادر بزرگ‌ترش سلطان را برای جانشینی پرورش می‌داد؛ این کار عملاً سلطان را از دور جانشینی کنار می‌گذاشت. افزون بر این، حمدان با اصرار بر افزایش مالیات بادیه‌نشینان عرب برای جبران کسری بودجه و فرستادن خراج به عربستان سعودی خشم آنان را برانگیخته بود. سلطان توانست دو برادر دیگرش، هزاع و صقر را که هنوز در صحنه سیاسی فعال بودند، متقاعد کند تا کودتا کنند و امیر تازه را از راه شورا برگزینند.

### رویدادها
روز سه‌شنبه ۲۲ اوت ۱۹۲۲، سلطان به همراه صقر و چهار تن از تفنگداران بادیه‌نشین بنی‌یاس وارد قصرالحصن شد. حمدان که تازه مجلس نیمروزی‌اش پایان یافته بود، در سایه حیاط مرکزی با شماری از مشاورانش استراحت می‌کرد. سلطان بی‌درنگ از فاصله نزدیک به سوی برادرش آتش گشود و او را در دم کشت؛ همزمان دیگر اعضای گروهش نیز بر ملازمان حمدان تیراندازی کردند و سه تن از آنان را کشتند. سلطان سپس دروازه‌های دژ را بست، کلیدهای خزانه را به دست آورد و فرستادگانی نزد برادران و سران قبایل روانه کرد.

## پیامدها
### امیر تازه
پس از کودتا، نزدیک به ۲۰ تن از بزرگان مرد خاندان آل نهیان در دژ گرد آمدند تا امیر تازه را برگزینند. تقسیم‌بندی پشتیبانان عمدتاً بر پایه تبار قبیله‌ای بود. سلطان از خاندان قبیسات (تبار مادری‌اش) و نیز قبیله منصیر و بخش بزرگی از سودان پشتیبانی یافت. هزاع که هم‌مادر سلطان بود، پشتیبانی بقیه سودان و تقریباً همه بنی‌یاس را داشت، اما چون نتوانست به‌موقع به ابوظبی برسد تا حد زیادی کنار گذاشته شد. صقر که در هنگام کودتا حاضر بود ولی مادری متفاوت داشت، تنها پشتیبانی اندکی از سران حاشیه‌ای قبایل به دست آورد و بیشتر حمایتش از خاندان مادری‌اش، آل‌بوفلاسه دبی و بازرگانانی بود که خواهان روابط میان‌اماراتی بودند.

بریتانیایی‌ها گزارش دادند که صقر به وهابیان وعده تخفیف مالیاتی داده بود و این را یکی از دلایل اصلی انتخاب نشدن او می‌دانستند. برای یافتن حاکمی که بتواند هم شهرهای ساحلی و هم سرزمین‌های قبیله‌ای درون‌مرزی را رهبری کند، رأی‌گیری نه بر اساس سرشماری افراد (که به بنی‌یاس برتری بزرگی می‌داد) بلکه بر اساس هر بخش یا قبیله انجام شد. بریتانیایی‌ها در این شورا نقشی نداشتند، زیرا مقیم سیاسی در آن هنگام در بوشهر بود، ۶۰۰ کیلومتر دورتر از ابوظبی و امکان واکنش نداشت. خلیفه نقش پادشاه‌ساز را ایفا کرد: خود خواهان تاج نبود اما تهدید کرد که اگر صقر بر تخت بنشیند کودتای متقابل خواهد کرد و گفت حکومت سلطان را «تحمل» خواهد کرد. بر اساس این عوامل، سلطان به عنوان امیر تازه برگزیده شد.

### بی‌ثباتی پیاپی
این کودتا ابوظبی را برای نسل‌ها بی‌ثبات کرد. در سال ۱۹۲۶ پس از آنکه سلطان نتوانست بحران اقتصادی را حل کند و مستمری برادرانش را کاهش داد، کودتای کاخی دیگری رخ داد که طی آن سلطان کشته و صقر بدون مشورت خاندان بر تخت نشست. اما حکومت صقر نیز کوتاه بود؛ صقر بدگمان، خلیفه را تهدیدی بالقوه می‌دید و نقشه قتل او را کشید. خلیفه در واکنش با شورای بزرگان هماهنگ شد و کودتای سوم را در سال ۱۹۲۸ ترتیب داد.

پس از این کودتای سوم، خلیفه و شورای خاندان به توصیه بریتانیایی‌ها عمل کردند و شخبوط، پسر بزرگ آخرین امیر مشروع (سلطان)، را بر تخت نشاندند. با این حال شخبوط نیز نتوانست بحران اقتصادی را برطرف کند، به‌ویژه پس از کشف نفت.

عربستان سعودی در دهه ۱۹۵۰ کوشید با پشتیبانی از کودتایی دیگر فرزندان صقر را در ازای واحه بریمی مورد مناقشه بر سر کار آورد، اما این تلاش پس از آنکه داوری بین‌المللی به سود ابوظبی رأی داد ناکام ماند. سپس شخبوط که می‌خواست ابوظبی را به ریشه‌های سنتی‌اش بازگرداند، ساختمان‌های سنگی و ساخت‌وساز تازه را ممنوع کرد؛ سرانجام کودتای چهارم در سال ۱۹۶۶ برادر کوچک‌ترش زاید را بر تخت نشاند و بی‌ثباتی سیاسی را پایان داد.

## جستارهای وابسته
* کودتای ظبیانی ۱۹۲۶
* کودتای ظبیانی ۱۹۲۸
* تلاش برای کودتای ظبیانی ۱۹۵۴–۱۹۵۵
* کودتای ظبیانی ۱۹۶۶

## منابع

* 
* 

رده:درگیری‌ها در ۱۹۲۲ (میلادی)
رده:آسیا در ۱۹۲۲ (میلادی)
رده:کودتاها و تلاش‌ها برای کودتای دهه ۱۹۲۰ (میلادی)