نبرد درپانا

**نبرد درپانا** (; ) یک نبرد دریایی کلیدی بود که در سال ۲۴۹ قبل از میلاد در جریان جنگ اول پونیک بین ناوگان روم تحت فرماندهی پوبلیوس کلودیوس پولچر و ناوگان کارتاژ به رهبری آدربال در نزدیکی بندر درپانا (تراپانی امروزی در سیسیل) رخ داد. این نبرد که یکی از بزرگترین شکست‌های دریایی روم در طول این جنگ طولانی بود، به دلیل تاکتیک‌های نامتعارف و ناموفق کنسول رومی و تاکتیک‌های برتر کارتاژی‌ها، به یک فاجعه کامل برای روم تبدیل شد. این شکست عملیات روم در سیسیل را برای چندین سال متوقف کرد و موقعیت کارتاژ را در این جزیره به طور موقت تثبیت نمود.

## پیشینه
پس از شکست‌های اولیه در دریا، رومیان با ساخت ناوگان عظیمی متشکل از کشتیهای سه‌ردیفا (Triremes) و کوینکورمس (Quinqueremes) و اختراع کرکس (Corvus) یک پل متحرک برتری دریایی را به دست آورده بودند. با این حال، پس از یک سری طوفان‌های ویرانگر که ناوگان‌های روم را نابود کرد، کرکس به دلیل تأثیر منفی بر پایداری کشتی‌ها کنار گذاشته شد و رومیان دوباره به تاکتیک‌های سنتی دریانوردی روی آوردند، مهارتی که در آن کارتاژی‌ها با تجربه‌تر بودند.

در سال ۲۴۹ قبل از میلاد، هدف استراتژیک روم تصرف بندر مهم کارتاژی‌ها، درپانا، در ساحل غربی سیسیل بود. این بندر پایگاه اصلی تأمین و پشتیبانی برای ناوگان کارتاژ در منطقه بود. کنسول رومی، پوبلیوس کلودیوس پولچر، تصمیم گرفت تا با یک حمله غافلگیرانه از دریا، ناوگان کارتاژ را که در بندر لنگر انداخته بود، محاصره و نابود کند.

## نیروهای درگیر

### جمهوری روم

* فرمانده: پوبلیوس کلودیوس پولچر
* ناوگان: حدود ۱۲۰ تا ۱۲۳ کشتی، عمدتاً کوینکورمس (کشتی‌های پنجردیفا).
* نیروی انسانی: هر کشتی حدود ۳۰۰ ملوان و ۱۲۰ سرباز پیاده‌نظام (حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر در مجموع).

کلودیوس پولچر که برادر تریبون های پلبی(Tiberius Claudius Nero) و از یک خاندان اشرافی برجسته بود، بیشتر به دلیل جاه‌طلبی‌های سیاسی‌اش شناخته می‌شد تا شایستگی‌های نظامی. او برای کسب افتخار و شکستن بن‌بست جنگ در سیسیل، این حمله جسورانه اما بی‌پروا را طراحی کرد.

### کارتاژ

* فرمانده: آدربال (Adherbal)
* ناوگان: حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ کشتی، احتمالاً ترکیبی از کوینکورمس و کشتی‌های چهارردیفا (Quadriremes). ناوگان کارتاژ از نظر کیفیت ساخت کشتی، مهارت در دریانوردی و تجربه خدمه برتری واضحی داشت.
* نیروی انسانی: خدمه‌ای بسیار ماهر و باانضباط.

آدربال یک دریاسالار با تجربه و توانا بود که تاکتیک‌های سنتی کارتاژ یعنی مانور برتری، استفاده از مهارت در دریانوردی و اجتناب از جنگ نزدیک به نفع حمله با نیزه و پرتاب‌حانه را به خوبی می‌دانست.

## شرح نبرد
پولچر قصد داشت ناوگان خود را در شب به سمت درپانا حرکت دهد تا با طلوع آفتاب، ناوگان کارتاژ را در بندر غافلگیر کرده و محاصره کند. با این حال، این مانور پیچیده نیازمند دقت و سکوت بود. کشتی‌های رومی در شب حرکت کردند اما به دلیل تاریکی، نظم خود را از دست دادند و به هم ریختند.

با طلوع آفتاب در ۲۴۹ ق.م، ناوگان روم کاملاً نامنظم و در حالی که هنوز در حال سازماندهی خود بود، در مقابل بندر درپانا ظاهر شد. آدربال به جای آن که غافلگیر شود، کاملاً آماده بود. او به سرعت وضعیت را تشخیص داد و دریافت که کشتی‌های رومی در وضعیت نامناسبی قرار دارند و فرماندهی آن‌ها ضعیف است.

به جای آن که در بندر محاصره شود، آدربال فرمان خروج از بندر را صادر کرد. ناوگان کارتاژ با نظم و انضباط کامل، از گذرگاه بندر خارج شد و قبل از این که رومیان بتوانند واکنش نشان دهند، در حالی که در خطی موازی با ساحل حرکت می‌کرد، خود را در سمت دریایی (سمت باز دریای مدیترانه) ناوگان روم قرار داد. این مانور هوشمندانه کارتاژی‌ها را در یک موقعیت برتر تاکتیکی قرار داد: رومیان بین ناوگان کارتاژ و ساحل به دام افتاده بودند.

آدربال سپس فرمان حمله داد. کشتی‌های کارتاژ که سبک‌تر، سریع‌تر و دارای مهارت بیشتری در مانور بودند، از مزیت باد نیز برخوردار شدند. آن‌ها به راحتی دور کشتی‌های سنگین و کند رومی مانور می‌دادند و آن‌ها را از پهلو و عقب مورد هدف قرار می‌دادند. تاکتیک کارتاژی‌ها شامل حملات سریع، پرتاب نیزه و سنگ از روی پرتاب‌حانه‌ها (catapults) و سپس عقب‌نشینی برای آماده‌سازی مجدد بود. آن‌ها از درگیر شدن در جنگ نزدیک (boarding) که نقطه قوت سابق روم بود، اجتناب می‌کردند.

ناوگان روم، که در یک موقعیت دفاعی ضعیف و فشرده گیر افتاده بود، قادر به مانور مؤثر نبود. کشتی‌های رومی برای فرار به سمت دریا مجبور بودند از میان خطوط دشمن بگذرند، اما بسیاری از آن‌ها توسط کشتی‌های کارتاژ محاصره و غرق شدند. برخی از کشتی‌های رومی به سمت ساحل فرار کردند، اما در آب‌های کم‌عمق به گل نشستند و توسط کشتی‌های کارتاژ که از دور آن‌ها را هدف قرار می‌دادند، نابود شدند. تنها تعداد معدودی از کشتی‌های رومی تحت فرماندهی خود پولچر توانستند فرار کنند.

## عواقب
نبرد درپانا یک فاجعه کامل برای روم بود:

از ۱۲۳ کشتی رومی، ۹۳ فروند غرق، به غنیمت گرفته شده یا روی ساحل به گل نشستند و نابود شدند.

حدود ۲۰٬۰۰۰ ملوان و سرباز رومی کشته یا به اسارت گرفته شدند. اسیران بعداً به بردگی فروخته شدند.

ناوگان کارتاژ تقریباً بدون تلفات پیروز شد.

پولچر که توانسته بود فرار کند، پس از بازگشت به روم به دلیل "کفرگویی و بی‌حرمتی به خدایان مورد محاکمه قرار گرفت و به پرداخت جریمه سنگینی محکوم شد. این شکست ضربه‌ای مهلک به اعتبار او وارد کرد.

این شکست، برتری دریایی را که روم با هزینه گزاف به دست آورده بود، از بین برد و منجر به یک بن‌بست استراتژیک شد. کارتاژ توانست کنترل خود بر دریا و شهرهای ساحلی سیسیل را برای چندین سال بعد حفظ کند. با این حال، عزم رومیان برای پیروزی نهایی شکسته نشد. آن‌ها با تلاشی خارق‌العاده و فداکاری مالی شهروندان ثروتمند، ناوگان کاملاً جدیدی ساختند که در نهایت منجر به پیروزی قطعی در نبرد جزایر آگاتس (۲۴۱ ق.م) و پایان جنگ به نفع روم شد.

## تحلیل تاریخی
نبرد درپانا نمونه کلاسیکی از چگونگی غلبه تاکتیک‌های برتر و تجربه بر تعداد بیشتر است. دلایل اصلی شکست روم را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:

فرماندهی ضعیف: طرح حمله شبانه پولچر بیش از حد بلندپروازانه و پیچیده بود و اجرای آن توسط یک ناوگان با مهارت متوسط ناممکن بود. بی‌احتیاطی او منجر به غافلگیری تاکتیکی معکوس شد.

برتری دریانوردی کارتاژ: کارتاژی‌ها در دریا خانه خود بودند. مهارت آن‌ها در مانور، استفاده از باد و هماهنگی ناوگان، تعیین‌کننده بود.

از دست دادن مزیت کرکس: بدون کرکس، رومیان نمی‌توانستند نبرد را به یک جنگ تن به تن تبدیل کنند، جایی که پیاده‌نظام برتر آن‌ها می‌توانست تعیین‌کننده باشد. آن‌ها مجبور بودند به شیوه‌ای بجنگند که دشمن در آن استاد بود.

موقعیت تاکتیکی نامناسب: مانور آدربال، رومیان را در یک موقعیت بن‭‌بست محصور کرد و آن‌ها را از هر راه فراری محروم ساخت.

## میراث
نبرد درپانا به عنوان یکی از بزرگترین شکست‌های دریایی روم در تاریخ ثبت شده است. این نبرد درس‌های ارزشمندی در مورد اهمیت فرماندهی، آموزش و تاکتیک‌های انعطاف‌پذیر به رومیان آموخت. شکست در درپانا آن‌ها را وادار کرد تا تاکتیک‌های دریایی خود را بازنگری کنند و در نهایت منجر به ساخت ناوگان جدیدی شد که نه بر روی یک دستگاه (مانند کرکس)، بلکه بر روی مهارت‌های سنتی دریانوردی و مانور مبتنی بود؛ مهارت‌هایی که در نبرد نهایی جزایر آگاتس به ثمر نشست.

## منابع

* پولیبیوس، *[[تاریخچه (پولیبیوس)|تاریخچه]]*، کتاب اول، بخش‌های ۴۹-۵۴.
* کورنلیوس نپوس، *درباره مردان برجسته*، بخش Hamilcar.
* فلاویوس اوتروپیوس، *خلاصه‌ای از تاریخ روم*، کتاب دوم، بخش ۲۶.
* پولیانوس، *Stratagems*، کتاب ۸، بخش ۱۱.
* Goldsworthy, Adrian (2000). *The Punic Wars*. London: Cassell. ISBN 0-304-35284-5.
* Lazenby, J.F. (1996). *The First Punic War: A Military History*. Stanford University Press. ISBN 0-8047-2673-6.
* Bagnall, Nigel (1990). *The Punic Wars: Rome, Carthage, and the Struggle for the Mediterranean*. Thomas Dunne Books. ISBN 0-312-34214-4.
* Dodge, Theodore Ayrault (1891). *Hannibal: A History of the Art of War Among the Carthaginians and Romans Down to the Battle of Pydna, 168 B.C.*. Greenhill Books. ISBN 1-85367-034-8. (Reprint)
* Miles, Richard (2011). *Carthage Must Be Destroyed: The Rise and Fall of an Ancient Civilization*. Viking. ISBN 978-0-670-02502-4.

## پیوند به بیرون

* Livius.org: Battle of Drepana
* Encyclopedia Britannica: Battle of Drepana
رده:نبردهای دریایی
رده:درگیری‌های دهه ۲۴۰ (پیش از میلاد)
رده:۲۴۹ (پیش از میلاد)
رده:تاریخ نظامی سیسیل
رده:تراپانی