اعلامیه تاشکند

**اعلامیه تاشکند** () در ۱۰ ژانویه ۱۹۶۶ بین هند و پاکستان برای حل و فصل جنگ دوم هند و پاکستان در سال ۱۹۶۵ امضا شد. صلح در ۲۳ سپتامبر با مداخلات اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده حاصل شد که هر دو کشور متخاصم را به سمت آتش‌بس سوق دادند تا از هرگونه تشدید تنش که می‌توانست قدرت‌های دیگر را نیز درگیر کند، جلوگیری شود.

## پیشینه
این نشست از ۴ تا ۱۰ ژانویه ۱۹۶۶ به میزبانی اتحاد جماهیر شوروی در شهر تاشکند، ازبکستان، در تلاشی برای ایجاد یک توافق پایدارتر بین طرف‌های درگیر برگزار شد.

شوروی‌ها، به نمایندگی از سیاستمدار شوروی، الکسی کاسیگین، میانجیگری بین نخست‌وزیر هند، لعل بهادر شاستری، و رئیس‌جمهور پاکستان ، محمد ایوب خان، را بر عهده داشتند.

## اعلامیه
اعلامیه‌ای منتشر شد که امید می‌رفت چارچوبی برای صلح پایدار باشد و در آن آمده بود که نیروهای نظامی هند و پاکستان حداکثر تا ۲۵ فوریه ۱۹۶۶ به مواضع پیش از درگیری، یعنی خطوط پیش از اوت، عقب‌نشینی کنند؛ هیچ‌یک از دو کشور در امور داخلی دیگری مداخله نکند؛ روابط اقتصادی و دیپلماتیک احیا شود؛ تبادل اسیران جنگی به‌صورت منظم انجام گیرد و هر دو رهبر برای بهبود روابط دوجانبه تلاش کنند.

## پیامدها
این معاهده در هر دو کشور با انتقاد شدید روبه‌رو شد، زیرا مردم هند و پاکستان انتظار امتیازات بیشتری به نفع طرف خود داشتند تا آنچه مورد توافق قرار گرفته بود. بر اساس اعلامیهٔ تاشکند، گفت‌وگوهایی در سطح وزیران در نخستین و دومین روز مارس ۱۹۶۶ برگزار شد. با وجود آنکه این مذاکرات بی‌نتیجه بود، تبادلات دیپلماتیک در طول بهار و تابستان ادامه یافت، اما اختلاف‌نظرهای عمیق دربارهٔ مسئلهٔ درگیری کشمیر باعث شد گفت‌وگوهای دوجانبه به هیچ‌گونه راه‌حلی منجر نشود.

در هند، این توافق‌نامه مورد انتقاد قرار گرفت زیرا حاوی پیمان عدم جنگ یا هرگونه انصراف از جنگ چریکی در سراسر کشمیر نبود. پس از امضای اعلامیه تاشکند، لعل بهادر شستری، نخست‌وزیر هند، در شرایط مرموزی در تاشکند درگذشت؛ مرگ ناگهانی او منجر به ظهور نظریه‌های توطئه مبنی بر مسموم شدن او شد. روزنامه‌نگار، نظریه‌پرداز توطئه، و انکارکننده هولوکاست گرگوری داگلاس ادعا کرد که در سال ۱۹۹۳ مجموعه‌ای از مصاحبه‌ها را با رابرت کراولی، افسر اطلاعاتی آمریکایی، انجام داده است. به گفته داگلاس، کراولی ادعا کرد که سازمان اطلاعات مرکزی، شستری و همچنین هومی جی. بهابها دانشمند هسته‌ای هندی (که در پرواز شماره ۱۰۱ ایر ایندیا درگذشت) را ترور کرده است تا مانع توسعه برنامه تسلیحات هسته‌ای هند شود.دولت هند از انتشار گزارش مرگ او با این ادعا که به روابط خارجی هند آسیب می‌رساند، باعث اختلال در کشور می‌شود و امتیازات پارلمانی را نقض می‌کند، خودداری کرده است.

در پاکستان، این توافق باعث ناراحتی گسترده‌ای شد؛ پس از آنکه محمد ایوب خان، رئیس‌جمهور پاکستان، پس از آتش‌بس، به گوشه‌نشینی رفت و تظاهرات و شورش‌هایی در سراسر کشور رخ داد، نارضایتی اجتماعی تشدید شد. با این حال، خان بعداً در ۱۴ ژانویه ۱۹۶۶ خطاب به ملت سخنرانی کرد و منطق پشت این توافق را توضیح داد. اگرچه او در نهایت توانست ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، اما اعلامیه تاشکند به وجهه خان آسیب زیادی رساند و یکی از عواملی بود که در نهایت منجر به سقوط او در سال ۱۹۶۹ شد.

## جستارهای وابسته
* جنگ‌ها و درگیری‌های هند و پاکستان

## منابع

رده:اتحاد شوروی در ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:پاکستان در ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:پیمان‌های پاکستان و هند
رده:تاریخ تاشکند
رده:روابط اتحاد شوروی و پاکستان
رده:روابط اتحاد شوروی و هند
رده:روابط خارجی شوروی
رده:روابط نظامی پاکستان و هند
رده:گردهمایی‌های بین‌المللی در اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های صلح پاکستان
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:معاهده‌های هند
رده:هند در ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:هند مستقل