یارمحمدخان الکوزی

بندانگشتی|تصویر یارمحمدخان الکوزی.
**یارمحمدخان الکوزی** ملقب به **ظهیرالدوله**، پسر عبدالله خان، وزیر امارت هرات از سال ۱۸۲۹م تا ۱۸۴۲م و حاکم هرات از سال ۱۸۴۲م تا ۱۸۵۱م بود.

## آغاز زندگی و فرزندان
او در سال ۱۷۹۰م در قبیله الکوزی متولد شد. 

یارمحمدخان دارای شش پسر به شرح زیر بود:
* سردار سعیدمحمد خان ظهیرالدوله (صیدمحمدخان در برخی منابع دیگر)
* محمدصدیق خان: متوفی در قندهار.
* محمدحیدر خان: متوفی در هرات.
* دوست‌محمد خان: متوفی در هرات. از وی یک پسر ماند.
* محمدعثمان خان: به قائن مهاجرت کرده و همانجا درگذشت. پسری به نام عبدالله دارد.
* محمدعمر خان: با دارایی زیادی در مشهد سکونت یافت.

همچنین یک دختر یارمحمدخان به محمد اکبرخان پسر امیر دوست‌محمد خان داده شد و بعد از وفات او به نکاح غلام‌حیدر خان در آمد و بعد از او عیال معقوده امیر شیرعلی خان شد.

## دوران وزارت کامران میرزا درانی
در سال ۱۸۲۹م، وزیر کامران میرزا درانی حاکم وقت هرات شد.  

پس از عقب نشینی محمدشاه قاجار از محاصره هرات و آسوده خاطر شدن کامران میرزا، وی به ترمیم خرابی های ارگ و شهر هرات پرداخت و در ازای اخذ ضمانت وجوهی که در مجموع بالغ به پنج تا شش لک (عدد) روپیه می‌شد را به خسارت دیدگان پرداخت نمود که تحت نظارت نماینده انگلیس جهت بازسازی ساختمانهای مردم مصرف شود. پس از اینکه کامران میرزا اداره امور را به دست یارمحمدخان سپرد و خود مجددا رو به عیش و عشرت آورد، یارمحمدخان حضور نماینده انگلیس را مانع کار خود دید و به بهانه های مختلف او را از هرات بیرون کرده و به هندوستان روانه کرد. سپس درصدد برآمد کامران میرزا را نیز از میان برداشته خود حاکم هرات باشد. کامران میرزا از اقدامات وی ناخرسند شده و در سال ۱۲۵۶ق (۱۲۱۹خ و ۱۸۴۰م)، در ایام فرمانروایی شاه شجاع درانی، هنگامی که یارمحمد خان در خارج از ارگ هرات اقامت داشت، تخته‌پل ارگ هرات را از روی خندق دور ارگ برداشته عزم رزم با وزیر یارمحمدخان نمود. وزیر با لشگری که در اختیار داشت وارد شهر شده نخست با فرستاده ای درخواست صلح با کامران میرزا نمود که مورد موافقت وی قرار نگرفت و درگیری آغاز گشت. یارمحمدخان پس از پنجاه روز محاصره ارگ هرات، برج شرقی ارگ را نقب زده با انفجار باروت تخریب نموده و ارگ را تسخیر نمود و پسران کامران میرزا و خودش را دستگیر و زندانی کرد. سپس کامران میرزا را در قریه کهسان مسکن داد و مخفیانه دو تن از سرداران الکوزائی را جهت قتل وی مامور نمود و ایشان همان سال وی را مقتول نموده جسدش را در باغی جنب شهر هرات دفن نمودند.

در برخی منابع غیر بومی سال ۱۸۴۲م سال برکناری و قتل کامران میرزا درانی ذکر شده است.   

## دوران حکومت بر هرات
پس از آنکه یارمحمدخان مستقل و بلامنعاند بر مسند حکومت هرات نشست اکثر مردم الکوزائی که با او اتحاد قومی داشتند از قندهار رو به هرات نهادند و اشخاص فرومایه و پست پابه به مناصب ارجمند منصوب شدند. در سال ۱۲۵۷ق (۱۲۲۰خ و ۱۸۴۱م)، که همزمان با شورش مردم کابل جهت استیصال سپاه انگلیس بود، یارمحمدخان لشگری به تصرف غور فرستاد و بازگشت. در سال ۱۲۵۸ق (۱۲۲۱خ و ۱۸۴۲م) کریم‌داد خان هزاره را تنبیه و منقاد نموده مالیات از وی اخذ نمود. و نیز در بهار همین سال به میمنه لشگر کشید و ایشان را به پرداخت مالیات مجاب نمود.

وی به مدت یک سال با خاندان اکبر خان، شاهزاده بارکزی، ژنرال و بعداً امیر افغانستان، پیمان زناشویی بست.

یارمحمدخان به سبب همکاری در سرکوب شورش حسن خان سالار لقب ظهیرالدوله را دریافت کرد.

یارمحمدخان قبل از مرگ در سال ۱۸۵۱م، قلمرو خود را به چهار ولایت و لاش-جوین گسترش داد 

## درگذشت
یار محمد خان ظهیرالدوله در سال ۱۲۶۷ قمری در سبزوار بیمار شد و پس از یک شبانه‌روز درگذشت.

سعیدمحمد خان، به عنوان فرزند ارشد یار محمد خان، پس از درگذشت پدر به جای پدر بر مسند حکومت هرات نشست و جایگاه او را در هرات به دست گرفت. این انتقال قدرت به صورت مسالمت‌آمیز و بدون بروز اختلافات عمده انجام شد. 

مردم هرات از دربار ناصرالدین‌شاه درخواست کردند که حکومت هرات به سعیدمحمد خان تفویض شود. سیدمحمد خان نیز میرزا بزرگ خان را با پیشکشی لایق و همراه عریضه مردم هرات روانه درگاه شاه نمود. کارداران دولت اگرچه به شایستگی او واقف نبودند ولی برای حفظ حرمت پدرش انتصاب او را تایید نمودند. لذا به فرمان ناصرالدین شاه میرزا احمد خان، ناظم دیوان خانه، در روز ۵ محرم ۱۲۶۸ (جمعه ۹ آبان ۱۲۳۰خ و ۳۱ اکتبر ۱۸۵۱م) به همراه فرمان انتصاب و هدایایی روانه هرات گردید.

## منابع

رده:والیان ولایت هرات
رده:مردمان پشتون
رده:امیرهای افغانستان
رده:درگذشتگان ۱۸۵۱ (میلادی)
رده:فهرست والیان ولایت‌های افغانستان