پژوهش طراحی

**پژوهش طراحی** () حوزه‌ای از پژوهش است که در آغاز بر بهبود و پشتیبانی از فرایند طراحی متمرکز بود و از کارهای انجام‌شده در زمینهٔ روش‌های طراحی توسعه یافت. این مفهوم به‌تدریج گسترش یافته و اکنون شامل پژوهش‌های درون‌فرایندی طراحی، عملکرد طراحی مبتنی بر پژوهش، بررسی فرایندهای شناختی و اجتماعی طراحی و نیز جنبه‌های گسترده‌تر اجتماعی-سیاسی، اخلاقی و زیست‌محیطی طراحی می‌شود.

پژوهش طراحی در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی به‌عنوان حوزه‌ای مشخص شکل گرفت و با برگزاری نخستین همایش روش‌های طراحی در سال ۱۹۶۲ در امپریال کالج لندن آغاز شد. تأسیس انجمن تحقیقات طراحی در سال ۱۹۶۶ و ایجاد نخستین گروه‌های پژوهشی دانشگاهی در این زمینه از رویدادهای کلیدی نخستین دوران شکل‌گیری این حوزه بود. این رشته از تحقیق در عملیات، فنون تصمیم‌گیری مدیریتی و روش‌های خلاقیت تأثیر پذیرفته و به‌تدریج طراحی را به‌مثابه یک رشتهٔ مستقل علمی با شیوه‌های دانستن و اندیشیدن ویژهٔ خود تثبیت کرده‌است.

## خاستگاه‌ها
پژوهش طراحی در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی به‌عنوان حوزه‌ای قابل شناسایی پدید آمد. نخستین نشانهٔ آن همایش روش‌های طراحی بود که در سال ۱۹۶۲ در امپریال کالج لندن برگزار شد. این همایش به تأسیس انجمن تحقیقات طراحی در سال ۱۹۶۶ در بریتانیا انجامید. جان کریستوفر جونز که از آغازگران همایش ۱۹۶۲ بود، آزمایشگاه پژوهش طراحی را در مقطع تحصیلات تکمیلی دانشگاه فناوری و علوم منچستر تأسیس کرد و ال. بروس آرچر با حمایت میشا بلک، گروه تحصیلات تکمیلی پژوهش طراحی را در کالج سلطنتی هنر لندن بنیان نهاد و نخستین استاد پژوهش طراحی شد.

هدف انجمن تحقیقات طراحی همواره «ترویج مطالعه و پژوهش در فرایند طراحی در تمامی حوزه‌های گوناگون آن» بوده‌است؛ بنابراین این انجمن به‌مثابه نوعی انجمن علمی عمل می‌کند که نگاهی علمی و مستقل از حوزهٔ موضوعی به فرایند طراحی دارد.

بخشی از خاستگاه‌های روش‌های طراحی و پژوهش طراحی در ظهور روش‌های تحقیق در عملیات و فنون تصمیم‌گیری مدیریتی پس از جنگ جهانی دوم، توسعهٔ فنون خلاقیت در دههٔ ۱۹۵۰ و آغاز برنامه‌های رایانه‌ای برای حل مسئله در دههٔ ۱۹۶۰ نهفته‌است. ال. بروس آرچر این وضعیت را چنین خلاصه کرد: «بنیادی‌ترین چالش پیش روی اندیشه‌های سنتی طراحی، حمایت روزافزون از روش‌های نظام‌مند حل مسئله بوده‌است که از فنون رایانه‌ای و نظریهٔ مدیریت وام گرفته شده‌اند». هربرت الکساندر سایمون نیز بنیان‌های «علم طراحی» را پی‌ریزی کرد و آن را «مجموعه‌ای از آموزه‌های سخت‌گیرانهٔ فکری، تحلیلی، تا حدی صوری‌شدنی و تا حدی تجربی و آموختنی دربارهٔ فرایند طراحی» توصیف کرد.

پیش‌تر نیز در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی، جنبش دِ استایل و اندیشه‌های لوکوربوزیه دربارهٔ معماری مدرن، فضای دقت علمی را در طراحی ایجاد کرده بودند. در سال ۱۹۴۷ والتر گروپیوس در مقاله‌ای پرسش «آیا علمی برای طراحی وجود دارد؟» را مطرح کرد. اما تأثیر اصلی باوهاوس نوین شیکاگو و به‌ویژه مدرسهٔ طراحی اولم بود که جایگاه محوری به علوم و روش‌ها داد و تلاش برای علمی‌سازی طراحی از دههٔ ۱۹۶۰ شکل جدی به خود گرفت.

## کارهای نخستین
کارهای اولیه عمدتاً در حوزه‌های طراحی معماری و طراحی صنعتی انجام شد. پژوهش در طراحی مهندسی در دههٔ ۱۹۸۰ رشد قابل‌توجهی یافت؛ به‌ویژه از طریق سلسله کنفرانس‌های بین‌المللی طراحی مهندسی (ICED) که اکنون توسط انجمن طراحی برگزار می‌شود. این تحولات به‌ویژه در آلمان و ژاپن نیرومند بود.

در ایالات متحده نیز تحولات مهمی در نظریه و روش‌شناسی طراحی رخ داد؛ از جمله انتشارات گروه روش‌های طراحی و سلسله کنفرانس‌های انجمن پژوهش طراحی محیطی. ابتکار بنیاد ملی علوم در زمینهٔ نظریه و روش‌های طراحی به رشد چشمگیر پژوهش طراحی مهندسی در اواخر دههٔ ۱۹۸۰ منجر شد. تحول بسیار مهمی در این دوره ظهور نخستین نشریات تخصصی پژوهش طراحی بود: مجلهٔ *Design Studies* در سال ۱۹۷۹، *Design Issues* در سال ۱۹۸۴ و *Research in Engineering Design* در سال ۱۹۸۹.

## توسعه و بلوغ
توسعهٔ پژوهش طراحی به تثبیت طراحی به‌عنوان یک رشتهٔ علمی منسجم و مستقل انجامید؛ رشته‌ای که دانستنی‌ها و شیوه‌های دانستن ویژهٔ خود را دارد. ال. بروس آرچر این دیدگاه را چنین بیان کرد: «شیوه‌ای طراحانه از اندیشیدن و ارتباط‌برقرارکردن وجود دارد که هم از شیوه‌های علمی و پژوهشی متفاوت است و هم هنگامی که به مسائل خاص خود اعمال شود، به‌اندازهٔ روش‌های علمی و پژوهشی نیرومند است».

این دیدگاه را نایجل کراس در مجموعه مقالاتی بسط داد که به‌صورت کتابی با عنوان «شیوه‌های طراحانهٔ دانستن» منتشر شد. به‌طور قابل‌توجه، دونالد شوان در کتاب «کارورز تأمل‌گر» (The Reflective Practitioner) عقلانیت فنی سایمون را به چالش کشید و کوشید «معرفت‌شناسی عملی نهفته در فرایندهای هنری و شهودی را تثبیت کند که کارورزان [طراحی و دیگر حوزه‌ها] در موقعیت‌های عدم قطعیت، بی‌ثباتی، یگانگی و تعارض ارزشی به کار می‌گیرند».

پژوهش طراحی در دههٔ ۱۹۸۰ به بلوغ رسید و از آن پس به گسترش خود ادامه داده‌است. ایجاد پایگاه پژوهشی شامل برنامه‌های دکتری در بسیاری از دانشکده‌های طراحی و ظهور حوزه‌های نوینی مانند طراحی تعامل به این رشد کمک کرد. نشریات جدیدی مانند *The Design Journal* و *Journal of Design Research* و *CoDesign* و *Design Science* منتشر شدند. کنفرانس‌ها نیز رشد چشمگیری داشته‌اند؛ از جمله سلسله کنفرانس‌های تفکر طراحی، آموزش دکتری در طراحی، محاسبات و شناخت طراحی، طراحی و احساس و کنفرانس‌های آسیایی طراحی.

پژوهش طراحی اکنون در مقیاس بین‌المللی فعالیت می‌کند. این امر در همکاری انجمن تحقیقات طراحی با انجمن‌های آسیایی پژوهش طراحی و تأسیس انجمن بین‌المللی جوامع پژوهش طراحی (IASDR) در سال ۲۰۰۵ نمود یافته‌است.

## پژوهش طراحی در کشورهای فرانسوی‌زبان
اگرچه پژوهش طراحی در کشورهای انگلیسی‌زبان پیشرفت بیشتری داشته، در کشورهای فرانسوی‌زبان نیز توسعه یافته‌است؛ نخست در کبک و سپس در سوئیس، فرانسه، تونس و بلژیک. آلن فَندلی، استاد مدرسهٔ طراحی صنعتی دانشگاه مونترال و پیشگام معرفت‌شناسی فرانسوی‌زبان پژوهش طراحی، آن را «پژوهش نظام‌مند دانش در ارتباط با بوم‌شناسی انسانی تعمیم‌یافته از دیدگاه شیوهٔ اندیشیدن طراحانه و در چشم‌اندازی پروژه‌محور» تعریف کرده‌است.

استفان ویال پیشنهاد کرد از اصطلاح «علوم طراحی» (Sciences du design) برای تعریف حوزهٔ بین‌رشته‌ای پژوهش طراحی استفاده شود. او و فَندلی در سال ۲۰۱۵ نشریهٔ علمی بین‌المللی *Sciences du Design* را تأسیس کردند.

## سازمان‌ها و انجمن‌ها
### انجمن تحقیقات طراحی
انجمن تحقیقات طراحی یک انجمن علمی است که به ترویج و توسعهٔ پژوهش طراحی متعهد است. این انجمن در سال ۱۹۶۶ در بریتانیا تأسیس شد و قدیمی‌ترین انجمن چندرشته‌ای جهانی در جامعهٔ پژوهش طراحی به‌شمار می‌رود.

### آکادمی اروپایی طراحی
آکادمی اروپایی طراحی (European Academy of Design) در سال ۱۹۹۴ تأسیس شد تا همکاری پژوهشی در اروپا را بهبود بخشد و انتشار و اشاعهٔ پژوهش طراحی را ترویج کند.

### انجمن تاریخ طراحی
انجمن تاریخ طراحی (Design History Society) سازمانی پیشرو در ترویج مطالعهٔ تاریخ طراحی در سطح جهانی است که پژوهشگران، دانشجویان، آموزگاران، طراحان و منتقدان را گرد هم می‌آورد.

## نشریات تخصصی
ظهور نشریات تخصصی نقش مهمی در توسعهٔ پژوهش طراحی داشته‌است. مهم‌ترین نشریات این حوزه عبارت‌اند از:
* *Design Studies* (از ۱۹۷۹): نخستین نشریهٔ پژوهش طراحی
* *Design Issues* (از ۱۹۸۴)
* *Research in Engineering Design* (از ۱۹۸۹)
* *The Design Journal*
* *Journal of Design Research*
* *CoDesign*
* *Design Science*
* *Sciences du Design* (از ۲۰۱۵): نشریهٔ بین‌المللی فرانسوی‌زبان

## حوزه‌های کاربرد
پژوهش طراحی در حوزه‌های گوناگونی کاربرد دارد. کاربرد اصلی آن در طراحی صنعتی است اما حوزه‌های فرعی شامل طراحی خدمات، طراحی رابط کاربری، طراحی محیطی و طراحی تعامل نیز از این رویکرد بهره می‌برند. پژوهش طراحی ماهیتی بین‌رشته‌ای دارد و محققان حوزه‌هایی مانند جامعه‌شناسی، علوم مدیریت و علوم مهندسی نیز در آن مشارکت دارند.

## جستارهای وابسته
* اقدام‌پژوهشی
* تحقیق متنی
* انجمن تحقیقات طراحی
* علوم طراحی
* تئوری طراحی
* تمرین تأملی
* طراحی کاربر-محور
* روش‌های طراحی
* چرخش معناشناختی

## منابع

## پیوند به بیرون
* وبگاه رسمی انجمن تحقیقات طراحی
* وبگاه آکادمی اروپایی طراحی
* وبگاه انجمن طراحی

رده:طراحی
رده:پژوهش‌ها بر پایه زمینه فعالیت