اخلاق فضایی

**اخلاق فضایی، اخترشناسی** یا **اخترزیست‌اخلاق** رشته‌ای از اخلاق کاربردی است که به بررسی پیامدهای اخلاقی و معنوی ناشی از تحقیقات اخترزیست‌شناسی، اکتشافات فضایی و پروازهای فضایی می‌پردازد. این کتاب به مسائل کاربردی معاصر مانند حفاظت از محیط فضا و مسائل فرضی آینده مربوط به تعامل ما با اشکال حیات فرازمینی می‌پردازد.

مسائل خاص اخلاق فضایی شامل کاهش زباله‌های فضایی، نظامی‌سازی فضا و اخلاق SETI و METI می‌شود، اما همچنین مباحث نظری‌تری مانند استعمار فضا، زمینی‌سازی، پان‌اسپرمیای هدایت‌شده و استخراج فضا را نیز شامل می‌شود. این حوزه ه به سوال‌های اخلاقی بنیادی تر می‌پردازد، مانند ارزش محیط‌های غیرزیستی در فضا، ارزش ذاتی حیات فرازمینی، و اینکه انسان‌ها چطور باید با زندگی غیرهوشمند فرازمینی (مانند میکروب‌ها) و زندگی هوشمند فرازمینی رفتار کنند (و اینکه آیا اساساً باید بین این دو نوع حیات تمایزی قائل شد یا نه)

مسائل اختراخلاقی اغلب به عنوان بخش‌هایی از موضوعات گسترده‌تری مانند حفاظت از محیط زیست عمومی و امپریالیسم مورد بحث قرار می‌گیرند. اختراخلاق به‌عنوان یک رشته نوظهور که رو به جلب توجه است توصیف شده است، «ضرورتی برای اخترشناسی» و «مسئله‌ای واقعی برای آینده اخترشناسی» توصیف شده است.

## اصول اخلاقی برای اکتشافات فضایی
### حفاظت سیاره ای
یکی از اصول راهبردی در اختراخلاق، اصل حفاظت سیاره‌ای (PP) است که هدف آن جلوگیری از انتقال اشکال حیاتی از زمین به سایر اجرام آسمانی (آلودگی روبه‌جلو) و بالعکس (آلودگی بازگشتی) می‌باشد. این اصل تلاش می‌کند از پیامدهای منفی احتمالی ناشی از چنین آلودگی‌هایی بر زیست‌کره‌های موجود جلوگیری کند. این اصل در پیمان فضای بیرونی سازمان ملل متحد، پیمانی که در سال ۱۹۶۷ تصویب شد و از آن زمان تاکنون به تأیید و امضای تمامی کشورهای دارای توان فضایی رسیده است.

### اصل احتیاط
اصل احتیاط در کنفرانس Wingspread در سال ۱۹۹۸ در مورد اصل احتیاط تعریف شد. قرار است این رویکرد به‌گونه‌ای طراحی شده است که در شرایطی که دانش علمی یا اجماع کافی در مورد یک موضوع وجود ندارد، راهنمای تصمیم‌گیری باشد. در یک کارگاه COSPAR در سال ۲۰۱۰ در دانشگاه پرینستون، ۲۶ کارشناس اصل احتیاط را پذیرفتند و نتیجه گرفتند که «پیش از هرگونه مداخله‌ای که احتمال آسیب به زمین یا سایر اجرام فرازمینی از جمله حیات فرازمینی و آلودگی یا برهم زدن محیط‌های آسمانی را در پی داشته باشد، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.»

### سایر اصول اخلاق نجومی برای SETI
اخترزیست‌شناس پروژه SETI، مارگارت رِیس (Margaret Race)، و الهی‌دان متدیست، ریچارد راندولف (Richard Randolph)، چهار اصل را برای جست‌وجوی حیات فرازمینی در منظومه شمسی تشریح کرده‌اند:
# ۱. **اصل احترام به حیات فرازمینی** – حتی اگر حیات کشف‌شده ابتدایی، غیرهوشمند یا میکروبی باشد، باید با آن با احترام برخورد شود و از آسیب‌رسانی یا نابودی آن پرهیز گردد. ۲. **اصل دوری از آسیب** – باید از هرگونه اقدامی که ممکن است به اکوسیستم‌های موجود در اجرام آسمانی آسیب برساند، اجتناب شود؛ چه آگاهانه و چه ناخواسته. ۳. **اصل عدالت و برابری** – دسترسی به اطلاعات و منابع حاصل از اکتشافات باید منصفانه بین تمامی کشورها و نسل‌های آینده توزیع شود. ۴. **اصل مسئولیت جهانی** – تصمیم‌گیری‌ها دربارهٔ تعامل با حیات فرازمینی باید نه تنها از سوی دانشمندان، بلکه با مشارکت جامعه جهانی انجام شود، چرا که پیامدهای آن می‌تواند جهانی و گسترده باشد.

## مسایل
در اختراخلاق، طیف وسیعی از مسائل عینی مورد بحث قرار می‌گیرند. برخی از آنها در اینجا به تفصیل شرح داده شده است.

### استریل بودن
فرضیات مربوط به فضای بیرونی، به ویژه در مورد استعمار فضا، اغلب فضا را محیطی سترون و در نتیجه یک سرزمین پوچ توصیف کرده‌اند. این فرض درست نیست، به‌ویژه با در نظر گرفتن این واقعیت که زمین نیز بخشی از فضای بیرونی است.

### زباله‌های فضایی
میلیون‌ها قطعه زباله فضایی، شامل اشیای مصنوعی ازکارافتاده در فضا، در مدار زمین قرار دارند. به‌طور متوسط، هر روز یک قطعه فهرست‌شده از زباله فضایی به سیاره بازمی‌گردد که می‌تواند برای موجودات زنده و دارایی‌ها خطر ایجاد کند. تخمین زده می‌شود که سالانه حدود ۸۰ تُن زباله فضایی وارد جو زمین می‌شوند. به دلیل اصطکاک شدید با گازهای جو، این زباله‌ها می‌سوزند و باعث آزاد شدن ترکیبات شیمیایی خود می‌شوند که ممکن است به آلودگی جوی و تخریب لایه ازن کمک کند. علاوه بر این، زباله‌های فضایی با سرعتی بسیار بالا به دور زمین می‌گردند. در مدار پایین زمین، جایی که تمام ایستگاه‌های فضایی سرنشین‌دار و بسیاری از ماهواره‌ها قرار دارند، زباله‌ها معمولاً به سرعتی حدود ۸ کیلومتر بر ثانیه (تقریباً ۱۸٬۰۰۰ مایل در ساعت یا ۲۹٬۰۰۰ کیلومتر در ساعت) می‌رسند. در نتیجه، حتی قطعات بسیار کوچک زباله می‌توانند در صورت برخورد، خسارات جدی به ماهواره‌ها و فضاپیماها وارد کرده یا آن‌ها را کاملاً نابود کنند. این می‌تواند تهدیدی برای جان فضانوردان در ماموریت‌های سرنشین‌دار باشد و منجر به پدیده سندرم کسلر شود، حالتی که در آن برخورد اشیاء در فضا باعث ایجاد قطعات جدیدی از زباله فضایی می‌شود و زنجیره‌ای از برخوردهای بیشتر را به دنبال دارد. این امر می‌تواند فضای اطراف زمین را برای ماموریت‌های فضایی غیرقابل پیمایش و برای استفاده ماهواره‌ها نامناسب کند.

تا مارس ۲۰۲۲، هیچ قانون بین‌المللی الزام‌آور و مشخصی در مورد اینکه چه کسی مسئول استخراج زباله‌های فضایی است یا قانونی که کاهش تولید زباله‌های جدید در مدار زمین را الزامی کند، وجود نداشت. با این حال، آژانس‌های فضایی چندین کشور استانداردها و سیاست‌های خود را برای کاهش ورود زباله‌های جدید به مدار زمین اجرا کرده‌اند و کمیته هماهنگی زباله‌های فضایی بین سازمانی (IADC) برای رسیدگی به مسائل مربوط به زباله‌های مداری تأسیس شده است. علاوه بر این، آژانس فضایی ژاپن، JAXA در حال پژوهش روی یک طناب الکترومغناطیسی است که می‌تواند برای کشیدن زباله‌ها به داخل جو زمین و سوزاندن آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

مسئله اخلاقی این است که صاحبان قدرت (مانند آژانس‌های فضایی) می‌توانند برای منافع خود مواد و تجهیزات را به مدار زمین پرتاب کنند، بدون اینکه مسئولیتی در قبال آن بپذیرند، در حالی که پیامدهای آن (مانند آلودگی جوی یا خطر برخورد با زباله‌های فضایی) را متحمل شوند.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (فوریه ۲۰۲۴)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

### نظارت ماهواره ای
ماهواره‌های شناسایی برای اهداف گوناگون نظامی و اطلاعاتی از جمله تصویربرداری نوری و جمع‌آوری اطلاعات سیگنالی استفاده می‌شوند. گفته شده است که داده‌های حاصل از این ماهواره‌ها می‌توانند حریم خصوصی افراد را نقض کرده و در نتیجه منجر به مسائل اخلاقی و حقوقی شوند. همچنین، در صورتی که این اطلاعات به دست افراد یا گروه‌های بدخواه بیفتد، ممکن است به منبعی برای تهدیدات امنیت ملی تبدیل شود. به منظور تضمین اخذ و استفاده اخلاقی از داده‌های ماهواره‌ای، محققان برجسته در حقوق، هواشناسی و علوم جوی خواستار سیاست جدیدی شده‌اند که منجر به شفافیت و امنیت بیشتر شود.

### مسلح کردن فضا
در سال ۱۹۶۷، پیمان فضای بیرونی امضا شد که با توسعه موشک‌های بالستیک بین قاره‌ای، پرتاب اسپوتنیک، اولین ماهواره مصنوعی توسط اتحاد جماهیر شوروی، و مسابقه تسلیحاتی بعدی با ایالات متحده، شدت گرفت. این پیمان تمام انواع فعالیت‌های نظامی (از جمله آزمایش سلاح‌ها) در فضا را ممنوع کرده، استفاده از فضا را محدود به اهداف صلح‌آمیز می‌داند و تضمین می‌کند که همه کشورهای زمین آزادانه بتوانند به کاوش در فضا بپردازند.

این پیمان از آن زمان تاکنون بارها، به ویژه توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، مورد تردید قرار گرفته است. در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۸، ترامپ برنامه‌هایی برای تأسیس نیروی فضایی اعلام کرد که شاخه‌ای ششم و جدید از نیروهای مسلح ایالات متحده خواهد بود. او اظهار داشت: «وقتی نوبت به دفاع از آمریکا می‌رسد، داشتن حضور صرفاً آمریکایی در فضا کافی نیست. ما باید برتری آمریکایی در فضا را داشته باشیم.» در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۹، قانون نیروی فضایی ایالات متحده با رأی دو حزب مجلس نمایندگان دموکرات و جمهوری‌خواه در مجلس سنای آمریکا و مجلس نمایندگان به تصویب رسید. در نتیجه، نیروی فضایی ایالات متحده تأسیس شد.

برخی این اقدام را به‌عنوان به چالش کشیدن پیمان فضای ماورای جو توسط آمریکا تعبیر کردند. ویکتور بوندارف، رئیس کمیته دفاع و امنیت شورای فدراسیون، پاسخ داد که اگر آمریکا گام‌های بیشتری بردارد و از پیمان ۱۹۶۷ خارج شود، «پاسخی سخت برای تضمین امنیت جهانی» داده خواهد شد. این در حالی است که خود روسیه نیز یک شاخه نیروی فضایی در ارتش خود دارد.

### پروازهای فضایی خصوصی و گردشگری فضایی
ظهور گردشگری فضایی، باعث بروز نگرانی‌های اخلاقی متعددی شده است. فرودهای مکرر و گسترده در آینده روی اجرام آسمانی مانند ماه ممکن است به محل‌های فرود و مناطق اطراف آنها آسیب برساند یا آنها را آلوده کند. در حالی که فعالیت‌های علمی در فضا بی‌ضرر هستند، این موضوع برای اقدامات افراد خصوصی تضمین‌پذیر نیست. این که آیا قوانین باید به چه صورت، با چه معیارهایی و توسط چه کسانی وضع شوند تا گردشگری فضایی تأثیر منفی بر اجرام آسمانی نداشته باشد، از مسائل اختراخلاقی به‌شمار می‌رود.

### زمینی‌سازی سایر اجرام آسمانی
زمینی‌سازی (Terraforming) موضوعی بحث‌برانگیز در اختراخلاق است. طرفداران زمینی‌سازی، مانند رابرت زوبرین، استدلال می‌کنند که انسان‌ها، به‌عنوان تنها گونه پیشرفته تکنولوژیکی و هوشمند روی زمین، وظیفه اخلاقی دارند که سایر اجرام آسمانی را برای حیات زمین‌زی‌ها قابل سکونت کنند تا بقای آن‌ها پس از نابودی اجتناب‌ناپذیر زمین تضمین شود. طرف دیگر، یعنی طرفداران زیست‌بوم‌محوری و زیست‌محوری، این موضع را به عنوان انسان‌محوری مورد انتقاد قرار می‌دهند و معتقدند که ممکن است سایر اجرام آسمانی از قبل حیات داشته باشند که همواره ارزش ذاتی دارد، صرف نظر از اینکه چقدر پیشرفته باشد. آنها با آلودگی بین سیاره‌ای و تغییرات ناشی از زمین‌سان‌سازی مخالف‌اند، زیرا این اقدامات می‌تواند به حیات بومی آسیب زده و مسیر تکاملی آن را دگرگون کند.

### اخلاقی بودن SETI و METI
پروژه SETI و به‌ویژه METI (SETI فعال) موضوعات بحث‌برانگیزی دارند و با پیامدهای اخلاقی خاص خود همراه هستند. METI به‌دلیل احتمال آشکار کردن موقعیت سیاره ما به گونه‌های بیگانه‌ای که ممکن است بدخواه باشند، مورد انتقاد قرار گرفته است و این امر با اصل احتیاط مورد انتقاد قرار گرفته است؛ بنابراین، این اقدام می‌تواند کل بشریت را بدون رضایت قبلی فردی آنها در معرض خطر قرار دهد، که این امر قانون علمی اساسی رضایت آگاهانه را که همه علوم دیگر باید از آن پیروی کنند، نقض می‌کند. با تأمل در تاریخ بشر، برخی از نویسندگان حتی از به بردگی کشیده شدن بشریت در صورت کشف ما توسط گونه‌ای پیشرفته‌تر ترس دارند.&#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (فوریه ۲۰۲۴)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D; به‌طور مشابه، استیون هاوکینگ، یکی از برجسته‌ترین منتقدان METI، دربارهٔ پیامدهای احتمالی برخورد با چنین گونه‌ای هشدار داده و برای نمونه‌ای مشابه به انقراض نزدیک بومیان تاسمانی به عنوان موردی معادل در تاریخ بشر اشاره کرد.

نگرانی‌ها در مورد اخلاقی بودن METI می‌تواند راه‌حلی برای پارادوکس فرمی باشد. پیشنهاد شده است که موجودات بیگانه ممکن است به دلیل خطرات احتمالی ارتباط بین‌ستاره‌ای، از تلاش برای برقراری چنین ارتباطی خودداری کنند، که این موضوع با اصل احتیاط هم‌راستا است.

دیگر ملاحظات اختراخلاقی مرتبط با METI شامل نبود پروتکل‌های قانونی الزام‌آور دربارهٔ اقداماتی است که پس از کشف حیات فرازمینی باید انجام شود، غیرقابل پیش‌بینی بودن پیامدهای فرهنگی آن کشف (تغییرات احتمالی پارادایم در سیاست، ملت‌ها، مذاهب و غیره)، اینکه در صورت برقراری تماس، چه کسی نماینده بشریت خواهد بود، چگونه و توسط چه کسی آن شخص یا گروه از افراد باید انتخاب شوند و محتوای پیام‌ها چه باید باشد، اشاره کرد.

### ارزش حیات فرازمینی
یکی دیگر از نقاط بحث‌برانگیز در این حوزه، این است که آیا حیات فرازمینی ارزش ذاتی دارد و بنابراین آیا انسان‌ها وظیفه اخلاقی حفاظت از آن را دارند یا خیر. این مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که گستره وسیعی از گونه‌های احتمالی فرازمینی و این که رفتار ما با آن‌ها باید بر اساس معیارهایی مانند پیشرفت و هوش آنها متفاوت باشد، مد نظر قرار گیرد. همان‌طور که استیون جی. دیک، مورخ ارشد پیشین ناسا گفته است: «آیا مریخ متعلق به مریخی‌هاست، حتی اگر مریخی‌ها تنها میکروب باشند؟» دیک معتقد است که اولین قدم در تصمیم‌گیری دربارهٔ نحوه تعامل ما با موجودات زنده، ارزیابی جایگاه اخلاقی آنهاست، که با روابط مبهم ما با حیوانات روی زمین، پناه دادن به برخی از گونه‌ها به عنوان حیوانات خانگی در حالی که برخی دیگر را می‌خورند و نابود می‌کنند، پیچیده می‌شود. اصل حفاظت سیاره‌ای بیان می‌کند که همه حیات روی اجرام آسمانی دیگر سزاوار حفاظت در برابر آسیب (همچنین به شکل آلودگی) هستند و بنابراین حتی به میکروب‌های فرضی فرازمینی حقوقی اعطا می‌کند، وضعیتی که در تضاد با رفتار ما نسبت به میکروب‌ها و حتی اکثر موجودات پیشرفته‌تر روی زمین است. این تفاوت در درمان به سختی قابل توجیه است؛ بنابراین، به گفته دیک، ملاحظات اختراخلاقی افق اخلاقی کنونی ما را گسترش می‌دهد: این ملاحظات ناسازگاری‌ها و استانداردهای دوگانه موجود را آشکار کرده و بشریت را از اخلاق انسان‌محور (که ارزش ذاتی را فقط برای موجودات عاقل قائل است) به اخلاق کیهان‌محور یا زیست‌محور که برای همه موجودات زنده ارزش قائل است، منتقل خواهند کرد. در واقع، دیک می‌گوید که کشف حیات فرازمینی «ضرورت» انتقال از رویکرد انسان‌محور را ایجاد می‌کند، زیرا این رویکرد دیگر به‌طور سازگار در کیهانی که میزبان حیات فراتر از زمین را، قابل اجرا نخواهد بود.

### دفن فضایی
تصمیم برای قرار دادن چندین گرم از بقایای جسد انسان در پرواز شماره ۰۱ ماه‌نشین پرگرین توسط ملت ناواهو مورد انتقاد قرار گرفت، که رئیس آن، بو نیگرن، اظهار داشت که ماه برای ناواهو و دیگر قبایل سرخ‌پوست آمریکایی مقدس است و گفت: «به عنوان پاسداران فرهنگ و سنت‌های خود، مسئولیت داریم که اعتراضات‌مان را بیان کنیم زمانی که اقداماتی انجام می‌شود که ممکن است مکان‌های مقدس را ناپاک کند و باورهای عمیق فرهنگی را نادیده بگیرد.» چارلز چفر، مدیرعامل سلستیس، پاسخ داد که «[این شرکت] کل این فرضیه را که این به نوعی بی‌حرمتی است، رد می‌کند» و اینکه «هیچ‌کس مالک ماه نیست». این پرتاب در رسیدن به ماه موفقیت‌آمیز نبود.

## جستارهای وابسته
* اخلاق زیست‌محیطی
* اخلاق فناوری

## منابع

رده:اخترزیست‌شناسی
رده:اخلاق علم و فناوری
رده:استفاده از فضا
رده:فضا