گتوی رومی

**گتوی رومی** یا **گتوی رم** () گتوی یهودیان در سال ۱۵۵۵ توسط پاپ پل چهارم در ریون سنت آنجلو در رم، ایتالیا، در منطقه‌ای که امروزه توسط خیابان‌های ویا دل پورتیکو د اوتاویا، لانگوتِوِر دِی چِنچی، ویا دل پروگرسو و ویا دی سانتا ماریا دل پیانو احاطه شده است، نزدیک به رودخانه تیبر و تئاتر مارسلوس تأسیس شد. به استثنای دوره‌های کوتاه تحت حکومت ناپلئون از ۱۸۰۸ تا ۱۸۱۵ و تحت حکومت جمهوری‌های روم ۱۷۹۸–۹۹ و ۱۸۴۹، گتوی رم تا زمان تصرف رم در سال ۱۸۷۰ توسط دستگاه پاپی کنترل می‌شد.

## خلقت
بندانگشتی|280x280پیکسل|نقشه ریونه سنت آنجلو مربوط به سال ۱۷۷۷، که برای نشان دادن وسعت محله یهودی‌نشین در آن زمان رنگ‌آمیزی شده است
بندانگشتی|280x280پیکسل|Piazza Giudia، دروازه گتو (سمت راست)، پست پلیس و چوبه دار را نشان می‌دهد.
جامعه یهودی روم احتمالاً قدیمی‌ترین جامعه یهودی در جهان خارج از خاورمیانه است که از دوران کلاسیک تا به امروز به‌طور مداوم وجود داشته است. اولین سابقه حضور یهودیان در روم به سال ۱۶۱ قبل از میلاد برمی‌گردد، زمانی که گفته می‌شود جیسون بن الیعازر و اوپولموس بن یوحانان به عنوان فرستادگان یهودای مکابی به آنجا رفته‌اند.

یوجین چهارم، طی فرمانی (۸ اوت ۱۴۴۲) دستور جدایی کامل یهودیان و مسیحیان را صادر کرد. در مورد جدایی آنها، ماده ۸ این فرمان بیان می‌کرد:
بگذارید آنها در میان مسیحیان زندگی نکنند، بلکه در خیابان‌ها یا مکان‌های خاصی، جدا و منفک از مسیحیان؛ که خارج از آنها به هیچ وجه مجاز به داشتن مسکن نیستند، بگذارید در میان خود زندگی کنند.گتوی رومی در نتیجهٔ فرمان پاپی *«کام نیمیس پوچوم»* که توسط پاپ پل چهارم در ۱۴ ژوئیه ۱۵۵۵ صادر شد، تأسیس شد. این فرمان همچنین یهودیان روم را که از قبل از دوران مسیحیت به عنوان یک جامعه وجود داشتند و در آن زمان حدود ۲۰۰۰ نفر بودند، ملزم به زندگی در گتو می‌کرد. گتو یک محلهٔ محصور با دیوار بود که دروازه‌های آن شب‌ها قفل می‌شد. این دیوار تحت نظارت معمار جیووانی سالوستیو پروزی ساخته شد. هزینهٔ ساخت دیوار، ۳۰۰ اسکودی رومی، باید توسط جامعهٔ یهودیان پرداخت می‌شد. منطقه‌ای از روم که برای گتو انتخاب شده بود، یکی از نامطلوب‌ترین محله‌های شهر بود که در معرض سیل مداوم رودخانهٔ تیبر قرار داشت، اما یهودیان در آن زمان ۸۰٪ از جمعیت را تشکیل می‌دادند. در زمان تأسیس، این منطقه به شکل ذوزنقه‌ای بود که پایه‌های آن (موازی با رودخانه) به ترتیب  بودند. (نزدیک تیبر) و  و اضلاع آن حدود  بودطول دیوار به طول فابریسیو شروع می‌شد و به رواق اوتاویا می‌رسید؛ از آنجا در امتداد خیابان امروزی رواق اوتاویا (به جز بازار ماهی باستانی ( امتداد می‌یافت))؛ در میدان جودئا (که به دو نیم تقسیم شده بود)، دوباره خم شد و در امتداد ویکولو چنسی (امروزه ویا دل پروگرسو) امتداد یافت تا دوباره به تیبر رسید. مساحت کل به سه هکتار بالغ می‌شد. در زمان سیکتوس پنجم (اواخر دهه ۱۵۸۰)، تقریباً ۳۵۰۰ نفر در شرایط غیرانسانی زندگی می‌کردند.

این فرمان همچنین تمام حقوق جامعه یهودی را لغو کرد و محدودیت‌های جدیدی را بر یهودیان تحمیل کرد، مانند ممنوعیت مالکیت املاک و طبابت برای مسیحیان و موعظه‌های اجباری کاتولیک در روز شنبه یهودیان.

به یهودیان اجازه داده نمی‌شد هیچ ملکی را مالک شوند، حتی در گتو. صاحبان مسیحی خانه‌ها در گتو می‌توانستند ملک خود را نگه دارند، اما به دلیل «حق جازّاگّا» نمی‌توانستند یهودیان را بیرون کنند یا اجاره‌ها را افزایش دهند.

با بزرگ شدن تدریجی گتو، دروازه‌هایی به آن اضافه شد. در ابتدا، دو دروازه در دیوار وجود داشت. این تعداد در قرن شانزدهم به سه دروازه و در زمان سیکتوس پنجم به پنج دروازه و سرانجام در طول قرن نوزدهم به هشت دروازه افزایش یافت. دروازه‌ها هر شب، یک ساعت پس از غروب آفتاب بین نوامبر و عید پاک، و دو ساعت پس از غروب آفتاب بسته می‌شدند. این منطقه به سختی ساختمان قابل توجهی داشت. تنها میدان مهم توسط دیوار به دو قسمت تقسیم شده بود. تمام کلیساهایی که در گتو قرار داشتند، اندکی پس از ساخت آن، از تقدس خارج و تخریب شدند.

همانند بسیاری از گتوهای دیگر ایتالیا، گتو رم در ابتدا با این نام شناخته نمی‌شد و در اسناد مختلف به زبان ایتالیایی به صورت «سرّاگلیو دِل‌ئیبری» یا «کلاسترو دِل‌ئیبری» آمده است که هر دو به معنای «محصورگاه یهودیان» هستند. اشکال مختلف واژه «گتو» از اواخر قرن شانزدهم رواج یافت. کاربرد مدرن این واژه در میان یهودیان رم است.

## زندگی در گتو
چپ|بندانگشتی|گتوی ناپدید شده: ''طاق آزیمل'' با آبرنگ اثر اتوره روسلر فرانتس (حدود ۱۸۸۰). ''آزیمل'' نان‌های فطیر یهودی هستند که در نانوایی این کوچه تولید می‌شدند.
زندگی در گتوی رومی به دلیل محدودیت‌های شدیدی که بر مشاغل یهودیان اعمال می‌شد، با فقر طاقت‌فرسا همراه بود. یهودیان رومی فقط اجازه داشتند در مشاغل غیرتخصصی مانند پارچه‌فروشی، دستفروشی یا ماهی‌فروشی کار کنند. آنها اجازه داشتند گروفروشی کنند (کاری که برای مسیحیان ممنوع بود)؛ و این فعالیت نفرت بسیاری از مسیحیان را علیه آنها برانگیخت.

در بازی بخت‌آزمایی، آنها فقط اجازه داشتند روی اعداد پایین (از ۱ تا ۳۰) و همه متعلق به یک گروه ۱۰ تایی شرط‌بندی کنند. در صورت قرعه‌کشی پنج عدد از این نوع، رومی‌ها می‌گفتند که در آن روز در گتو جشن بزرگی برپاست.

وقتی یهودیان از گتو بیرون می‌رفتند، مردان مجبور بودند پارچه‌ای زرد بپوشند و زنان یک نشان زرد می‌پوشیدند. در طول اعیاد، آنها مجبور بودند مسیحیان را سرگرم کنند و در بازی‌های تحقیرآمیز با هم رقابت کنند. آنها مجبور بودند برهنه، با طنابی دور گردن یا پاهای بسته در کیسه بدوند. گاهی اوقات سربازان نیز بر آنها سوار می‌شدند.

یهودیان مجبور بودند سالانه برای اجازه زندگی در آنجا درخواست بدهند. آنها برای این امتیاز، مالیات سالانه می‌پرداختند. یهودیان روم موظف بودند سالانه در طاق تیتوس، که یادبود غارت اورشلیم توسط رومیان در سال ۷۰ میلادی است، به پاپ سوگند وفاداری یاد کنند. هر ساله، در کامپیدولیو، خاخام باید به رئیس شورای شهر ("کاپوریونه") ادای احترام می‌کرد و در ازای آن، لگدی به باسن خود می‌زد. این "مراسم" به این معنی بود که به جامعه یهودیان اجازه داده شده بود یک سال دیگر در روم بمانند.

هر شنبه، جامعه یهودی مجبور بود در مقابل کلیسای کوچک سن گرگوریو آ پونته کواترو کاپی، درست بیرون دیوار، به موعظه‌های اجباری گوش دهد.

در زمان ساخت آن، در گتو - مانند تقریباً همه جای رم - آب شیرین وجود نداشت. با این حال، چند سال بعد، پاپ‌ها چندین فواره در ریون ساختند. قرار بود یکی از فواره‌ها که توسط جیاکومو دلا پورتا طراحی شده بود، در میدان جودئا، محل یک بازار، در داخل گتو قرار گیرد، اما موتزیو ماتئی از نفوذ خود استفاده کرد تا فواره، فونتانا دله تارتاروگه (فواره لاک‌پشت)، در میدان ماتئی، روبروی محل سکونت خود قرار گیرد.

با رشد جامعه یهودی در داخل گتو، ازدحام شدیدی ایجاد شد. از آنجایی که این منطقه نمی‌توانست به صورت افقی گسترش یابد، یهودیان به خانه‌های خود ساختمان‌های عمودی اضافه کردند که مانع از رسیدن نور خورشید به خیابان‌های تنگ و مرطوب می‌شد.

تعداد زیاد جمعیت ساکن در چنین منطقه کوچکی، همراه با فقر جمعیت، شرایط بهداشتی وحشتناکی را ایجاد می‌کرد. این منطقه که بسیار پست و در نزدیکی تیبر قرار داشت، اغلب دچار سیل می‌شد و بیماری‌هایی مانند وبا و مالاریا بومی بودند. در طاعون خیارکی سال ۱۶۵۶، ۸۰۰ نفر از ۴۰۰۰ نفر ساکن گتو جان باختند. در سال ۱۸۶۷، تنها سه سال قبل از لغو گتو، همه‌گیری وبا رخ داد.  سنت آنجلو، که کوچک‌ترین منطقه از نظر مساحت بود، به دلیل وجود گتو، بیشترین تراکم جمعیت را نیز داشت.

## لغو مجازات
[راست|بندانگشتی|جزئیاتی از [طاق تیتوس که غنایم به دست آمده از غارت اورشلیم را نشان می‌دهد]]
اولین تحول بزرگ پس از تأسیس گتو توسط پل چهارم در دوران جنگ‌های ناپلئونی رخ داد. ناپلئون که مشتاق بود مجموعه‌ای از قوانین جهانی خود را اجرا کند، تصمیم گرفت هر شهروند تحت حکومت او از حمایت برابر قانون برخوردار باشد. «قانون ناپلئونی» بسیاری، اگر نگوییم تمام، حقوق و امتیازات ویژه‌ای را که اشراف و شخصیت‌های مذهبی داشتند لغو کرد؛ به‌طور متقابل، محدودیت‌ها و فشارهای خاصی که بر جوامع یهودی تحمیل شده بود نیز برچیده شد. در بسیاری از کشورها، این به معنای پایان گتوهای یهودی بود. رم نیز استثنا نبود: وقتی نیروهای ناپلئون وارد شهر شدند، به‌طور ویژه‌ای دیوارهای قدیمی گتو را به‌طور فیزیکی تخریب کردند. این کار صرفاً عملی خیرخواهانه نبود؛ ناپلئون مصمم بود به کلیسای کاتولیک نشان دهد که اکنون قدرت غالب در رم است. در سال ۱۷۹۸، او ایالت‌های پاپی را لغو و جمهوری جدید رومی را جایگزین آن کرد، که به سرعت قانون پاپی مبنی بر اجبار یهودیان به سکونت در گتو را لغو نمود. به یاد این رویداد، در میدان «پیازا دله چینکو اسکوله» ("میدان پنج کنیسه") درخت آزادی کاشته شد. با این حال، زمانی که ایالت‌های پاپی در ۱۷۹۹ بازسازی شدند، گتو دوباره تأسیس شد و یهودیانی که از محدوده آن خارج شده بودند، مجبور به بازگشت شدند.

در طول قرن نوزدهم مشخص شد که گتو روز به روز ناپایدارتر می‌شود. در ۱۷ آوریل ۱۸۴۷، گروهی از مردان جوان از تراستوره، دروازه‌های گتو را پس از آنکه برای شب بسته شده بودند، شکستند. در سال ۱۸۴۸، در آغاز لیبرال پاپی خود، پیوس نهم به یهودیان اجازه داد تا در خارج از گتو زندگی کنند. با این حال، پس از یک دوره کوتاه تبعید، که در طی آن رم توسط جمهوری دوم روم کنترل می‌شد که به شدت با قدرت کلیسا مخالف بود، پاپ مجموعه‌ای جدید از اقدامات ضد لیبرال، از جمله تأسیس مجدد گتو، را صادر کرد. مالیات سرانه یهودیان در سال ۱۸۵۰ لغو شد.

ایالت‌های پاپ در ۲۰ سپتامبر ۱۸۷۰، زمانی که با بقیه شبه جزیره در پادشاهی تازه تأسیس ایتالیا ادغام شدند، دیگر وجود نداشتند. با این تغییر چشمگیر در دولت‌ها، الزام زندگی یهودیان در گتو به پایان رسید. اما قرن‌ها شلوغی، محدودیت و بیماری، اثرات خود را گذاشته بود. در حالی که گتوی رومی زمانی محل زندگی حدود ۱۰۰۰۰ یهودی بود، تا سال ۱۸۷۰ جمعیت آن کمتر از نصف این تعداد بود - و نیمی از کسانی که باقی مانده بودند برای زنده ماندن به خیریه متکی بودند. در واقع، بسیاری از ساکنان یهودی با سربازان وحدت ایتالیا که برای به دست گرفتن کنترل دولت روم از کلیسای کاتولیک وارد شدند، به عنوان آزادی‌بخش و قهرمانان فاتح رفتار کردند. در سال ۱۸۸۸، دیوارهای گتو فرو ریخت و خود گتو تقریباً به‌طور کامل تخریب شد. در سال ۱۹۰۴ کنیسه بزرگ رم و تعدادی ساختمان آپارتمانی در محل ساخته شد. خاکریزهایی برای جلوگیری از سیل و کاهش شیوع بیماری ایجاد شد.

گتوی رومی آخرین گتوی باقی‌مانده در اروپای غربی بود تا اینکه گتوها توسط آلمان نازی در دهه ۱۹۳۰ دوباره رواج یافتند.

## میراث
به دلیل سیصد و اندی سال انزوا از بقیه شهر، یهودیان گتوی رومی گویش خود را که با نام زبان ایتالیایی-یهودی شناخته می‌شود، توسعه دادند که با گویش بقیه شهر از نظر حفظ اشکال گویشی قرن شانزدهم و استفاده آزادانه از کلمات عبری رومی‌شده متفاوت است.

امروزه، منطقه گتوی سابق، محل کنیسه بزرگ رم است. یک قطعه باقی مانده از دیوار گتو وجود دارد که در دیوار یکی از حیاط‌های میدان پنج طبقه ساخته شده بود. این مکان به عنوان «یکی از جذاب‌ترین و التقاطی‌ترین محله‌های رم، رستوران‌هایی که برخی از بهترین غذاهای شهر را سرو می‌کنند» توصیف می‌شود، مانند غذای مخصوص یهودیان رومی، کنگر فرنگی سرخ شده و شکوفه‌های کدو سبز پر شده.

## جستارهای وابسته
* حمله به گتوی رومی توسط آلمانی‌ها در سال ۱۹۴۳
* تاریخ یهودیان در ایتالیا

## منابع

رده:تاریخ یهودیان ایتالیا
رده:تاریخ یهودیت در رم
رده:جاذبه‌های گردشگری رم
رده:جغرافیای رم
رده:صفحه‌های حاوی پیوند نیازمند آبونمان
رده:قاب نقشه جعبه اطلاعات بدون شناسه مرتبط OSM در ویکی‌داده
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان لاتین
رده:یهودستیزی در ایتالیا