کشف عوامل بیماری‌زا

کشف عوامل بیماری‌زا یکی از فعالیت‌های مهم در حوزه علوم پزشکی است. بسیاری از ویروس‌ها، باکتری‌ها، پروتوزوآها، قارچ‌ها، کرم‌های انگل (هلمینت‌ها) و پریون‌ها به‌عنوان عوامل بیماری‌زا تأییدشده یا بالقوه شناسایی شده‌اند. در ایالات متحده، برنامه‌ای از مراکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC) که از سال ۱۹۹۵ آغاز شد، بیش از صد بیمار مبتلا به بیماری‌های تهدیدکننده زندگی را شناسایی کرد که تصور می‌شد علت آن‌ها عفونی باشد، اما نمی‌توانست به عامل بیماری‌زای شناخته‌شده‌ای مرتبط شود.[۱] ارتباط بین عوامل بیماری‌زا و بیماری می‌تواند فرآیندی پیچیده و بحث‌برانگیز باشد و در برخی موارد رسیدن به آن ممکن است دهه‌ها یا حتی قرن‌ها طول بکشد.

## عواملی که شناسایی عوامل بیماری‌زا را مختل می‌کنند
عواملی که به عنوان مانع شناسایی عوامل بیماری‌زا شناسایی شده‌اند عبارتند از:

: **۱. فقدان مدل‌های حیوانی**: عفونت تجربی در حیوانات به عنوان معیاری برای نشان دادن توانایی ایجاد بیماری استفاده شده است، اما برای برخی از عوامل بیماری‌زا (مانند *[[ویبریو کلرا]]* که فقط در انسان باعث بیماری می‌شود)، مدل‌های حیوانی وجود ندارند. در مواردی که مدل‌های حیوانی در دسترس نبود، دانشمندان گاهی اوقات خود یا دیگران را آلوده کرده‌اند تا توانایی ایجاد بیماری یک ارگانیسم را تعیین کنند.

: **۲. نظریه‌های از پیش موجود در مورد بیماری**: قبل از اینکه یک عامل بیماری‌زا به خوبی شناخته شود، دانشمندان ممکن است علائم عفونت را به علل دیگری مانند علل سم‌شناسی، روانشناختی یا ژنتیکی نسبت دهند. هنگامی که یک عامل بیماری‌زا با یک بیماری مرتبط دانسته شد، محققان گزارش داده‌اند که در جایگزینی این نظریه‌های از پیش موجود با مشکل مواجه شده‌اند.

: **۳. بیماری‌زایی متغیر**: عفونت با عوامل بیماری‌زا می‌تواند پاسخ‌های متفاوتی را در میزبان ایجاد کند و روند نشان دادن رابطه بین عفونت و عامل بیماری‌زا را پیچیده کند. در برخی از بیماری‌های عفونی، شدت علائم به ویژگی‌های ژنتیکی خاص میزبان وابسته است.

: **۴. ارگانیسم‌هایی که شبیه هم هستند اما رفتار متفاوتی دارند**: در برخی موارد، یک ارگانیسم بی‌ضرر وجود دارد که با میکروسکوپ کاملاً شبیه یک ارگانیسم بیماری‌زا به نظر می‌رسد، که این امر فرایند کشف را پیچیده می‌کند.

: **۵. کمبود تلاش‌های تحقیقاتی**: پیشرفت کند به تعداد کم محققانی که روی یک عامل بیماری‌زا کار می‌کنند، نسبت داده شده است.

## اکتشافات قرن نوزدهم
### ویبریو کلرا (۱۸۴۹–۱۸۸۴)
باکتری ویبریو کلرا از طریق آب آلوده منتقل می‌شود.[۱] پس از ورود به بدن، این باکتری‌ها در دستگاه گوارش میزبان مستقر شده و سمی تولید می‌کنند که باعث می‌شود مایعات بدن از طریق پوشش روده جریان یابد. در صورت عدم درمان، مرگ می‌تواند ظرف ۲–۳ ساعت بر اثر کم‌آبی رخ دهد.

قبل از کشف علت عفونی، تصور می‌شد علائم وبا ناشی از افزایش صفرا در بیمار است؛ خود بیماری وبا نام خود را از کلمه یونانی χολή به معنی صفرا گرفته است. این نظریه با مزاج‌گرایی (هومیوریسم) هم‌خوانی داشت و به روش‌های پزشکی مانند خون‌گیری منجر شد. این باکتری برای نخستین بار در سال ۱۸۴۹ توسط گابریل پوشه گزارش شد، که آن را در مدفوع بیماران مبتلا به وبا کشف کرد، اما اهمیت این یافته را درک نکرد. اولین دانشمندی که اهمیت ویبریو کلرا را فهمید، فیلیپو پاسینی، آناتومیست ایتالیایی بود، که در سال ۱۸۵۴ در اثر خود با عنوان «مشاهدات میکروسکوپی و استنتاجات پاتولوژیک دربارهٔ وبا» نقشه‌ها و تصاویر دقیقی از این میکروب منتشر کرد. او مقالات بیشتری در سال‌های ۱۸۶۶، ۱۸۷۱، ۱۸۷۶ و ۱۸۸۰ منتشر کرد که مورد بی‌توجهی جامعه علمی قرار گرفت. او به‌درستی توضیح داد که چگونه باکتری باعث اسهال می‌شود و درمان‌هایی ارائه کرد که مؤثر بودند. در حالی که نقشه‌های اپیدمیولوژیک جان اسنو به خوبی شناخته شد و منجر به برداشتن دستگیره پمپ Broad Street شد (مثلاً در شیوع وبای Broad Street در سال ۱۸۵۴)، در سال ۱۸۷۴ نمایندگان علمی از ۲۱ کشور به‌طور اتفاق آرا رأی دادند که وبا ناشی از سموم محیطی مایازما است، یا همان ابرهای مواد ناسالمی که در هوا معلق هستند. در سال ۱۸۸۴، روبرت کخ دوباره ویبریو کلرا را به‌عنوان عامل ایجاد وبا کشف کرد. برخی از دانشمندان با این نظریه جدید مخالفت کردند و حتی برای رد آن، نمونه‌های کشت وبا را نوشیدند:

## اکتشافات قرن بیستم
### ژیاردیا لامبلیا (۱۶۸۱–۱۹۷۵)
ژیاردیازیس بیماری است که در اثر عفونت با تک‌یاخته‌ای به نام *[[ژیاردیا لامبلیا]]* ایجاد می‌شود. عفونت با *[[ژیاردیا]]* می‌تواند در برخی افراد اسهال، نفخ و درد شکم ایجاد کند. در صورت عدم درمان، عفونت می‌تواند مزمن شود. در کودکان، عفونت مزمن *ژیاردیا* می‌تواند باعث عقب‌ماندگی رشد (توقف رشد) و کاهش هوش شود. عفونت با *ژیاردیا* اکنون به عنوان یک بیماری جهانی شناخته شده و توسط پزشکان با داروهای ضد تک‌یاخته‌ای درمان می‌شود. از سال ۲۰۰۲، طبق جدول بیماری‌های قابل گزارش CDC، موارد *ژیاردیا* باید به مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده(CDC) گزارش شوند. آزمایشگاه انگل‌های دستگاه گوارش موسسه ملی سلامت ایالات متحده تقریباً به‌طور انحصاری *ژیاردیا را* مطالعه می‌کند. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (آوریل ۲۰۲۴)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

### هلیکوباکتر پیلوری (۱۸۹۲–۱۹۸۲)
عفونت با باکتری *[[هلیکوباکتر پیلوری]]* علت اکثر زخم‌های معده است. این کشف عموماً به متخصصان گوارش استرالیایی، دکتر بری مارشال و دکتر جی. رابین وارن، نسبت داده می‌شود که یافته‌های خود را در سال ۱۹۸۳ منتشر کردند. این دو نفر در سال ۲۰۰۵ به خاطر کارشان جایزه نوبل دریافت کردند. پیش از این، هیچ‌کس واقعاً نمی‌دانست چه چیزی باعث زخم معده می‌شود، اگرچه اعتقاد عمومی این بود که «استرس» در آن نقش دارد. برخی از محققان اظهار داشتند که زخم‌ها یک بیماری روان‌تنی هستند.

## جستارهای وابسته
* آنفولانزای اسپانیایی
* مرگ سیاه
* طاعون خیارکی
* دنیاگیری
* آبله

## منابع

رده:آسیب‌شناسی
رده:بیماری‌های عفونی
رده:تاریخ پزشکی