هواپیماربایی‌های میدان داوسون

**هواپیماربایی‌های میدان داوسون** رویدادی بود که در سپتامبر ۱۹۷۰ رخ داد و طی آن اعضای جبهه خلق برای آزادی فلسطین چهار هواپیمای مسافربری را ربودند؛ سه فروند از آن‌ها به‌سوی نیویورک و یکی به‌سوی لندن در حال پرواز بودند. سه هواپیما به فرود اجباری در میدان داوسون وادار شدند. میدان داوسون باند فرودگاهی بیابانی در نزدیکی زرقا در اردن بود که پیش‌تر پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا بوده و جبهه خلق آن را «فرودگاه انقلاب» نامیده بود. تا پایان این رویداد یکی از هواپیماربایان کشته و یک‌نفر زخمی شد. این حادثه دومین هواپیماربایی دسته‌جمعی پس از پرواز در تاریخ بود؛ نخستین بار در سال ۱۹۵۰ سه هواپیما از چکسلواکی کمونیستی ربوده شده بودند.

بهره‌گیری جبهه خلق از خاک اردن نمونه‌ای از کنش‌های مستقل فلسطینی در قلمرو پادشاهی اردن بود که چالشی جدی پیش روی ملک حسین قرار داد. ملک حسین در ۱۶ سپتامبر حکومت نظامی اعلام کرد و از ۱۷ تا ۲۷ سپتامبر نیروهایش را به مناطق تحت کنترل فلسطینیان گسیل داشت؛ رویدادی که به سپتامبر سیاه شناخته شد و نزدیک بود به جنگی منطقه‌ای با دخالت سوریه، عراق و اسرائیل بینجامد. پیروزی سریع اردن زمینه‌ساز توافق ۳۰ سپتامبر شد که به‌موجب آن گروگان‌های باقی‌مانده در برابر آزادی لیلا خالد و سه عضو دیگر جبهه خلق از زندان‌های بریتانیا، سوئیس و آلمان غربی آزاد شدند.

## پیش‌زمینه
در ۶ سپتامبر ۱۹۷۰ اعضای جبهه خلق برای آزادی فلسطین هم‌زمان چهار هواپیما را هدف قرار دادند. انگیزه اصلی آنان آزادسازی زندانیان فلسطینی محبوس در اروپا و اسرائیل بود. پرواز ۷۴۱ خطوط ترنس‌ورلد از فرانکفورت (بوئینگ ۷۰۷) و پرواز ۱۰۰ سوئیس‌ایر از زوریخ (داگلاس دی‌سی-۸) به فرود اجباری در میدان داوسون وادار شدند. در همان روز تلاش برای ربودن پرواز ۲۱۹ ال‌عال از آمستردام ناکام ماند و دو هواپیماربایی که از سوار شدن به پرواز ال‌عال بازمانده بودند به‌جای آن پرواز ۹۳ پن‌ام (بوئینگ ۷۴۷) را ربودند و نخست به بیروت و سپس به قاهره بردند. در ۹ سپتامبر نیز پرواز ۷۷۵ بی‌اوای‌سی (ویکرز وی‌سی-۱۰) از بحرین ربوده و به میدان داوسون آورده شد تا بریتانیا را به آزادکردن لیلا خالد وادار کنند.

## هواپیماربایی‌ها
### پرواز ۲۱۹ ال‌عال

**پرواز ۲۱۹ ال‌عال** (بوئینگ ۷۰۷–۴۵۸، شماره ثبت: 4X-ATB، شماره سریال: ۱۸۰۷۱) از تل‌آویو به‌سوی نیویورک با ۱۳۸ مسافر و ۱۰ خدمه پرواز می‌کرد. هواپیما در آمستردام توقف داشت و اندکی پس از برخاستن از آنجا توسط پاتریک آرگوئیو، شهروند نیکاراگوایی‌تبار آمریکایی، و لیلا خالد فلسطینی ربوده شد.

نقشه نخست آن بود که چهار هواپیماربا سوار این پرواز شوند اما دو تن از آنان که با گذرنامه‌های سنگالی با شماره‌های پی‌درپی سفر می‌کردند توسط امنیت اسرائیلی در فرودگاه آمستردام شناسایی و از سوار شدن بازداشته شدند. این دو نفر بلیت درجه‌یک پرواز ۹۳ پن‌ام خریدند و آن پرواز را ربودند.

آرگوئیو و خالد با جعل هویت زوج و با گذرنامه‌های هندوراسی سوار هواپیما شده بودند و در ردیف دوم بخش اقتصادی نشسته بودند. هنگامی که هواپیما به سواحل بریتانیا نزدیک شد، سلاح و نارنجک خود را بیرون آورده و به‌سوی کابین خلبان رفتند. ناخدا آوری بار لِو پس از آگاهی از جریان ربایش تصمیم گرفت تسلیم نشود و هواپیما را در شیرجه‌ای تند قرار داد که هواپیماربایان تعادل خود را از دست دادند. آرگوئیو نارنجکی را در راهرو انداخت اما منفجر نشد؛ یکی از مسافران با بطری ویسکی به سرش کوبید. آرگوئیو مهماندار شلومو ویدر را با تیر زد و سپس خود توسط مأمور امنیتی هواپیما هدف گلوله قرار گرفت. لیلا خالد توسط مسافران و نیروهای امنیتی مهار شد. هواپیما فرود اضطراری در فرودگاه هیترو لندن انجام داد. ویدر پس از جراحی اضطراری بهبود یافت اما آرگوئیو در آمبولانس درگذشت. لیلا خالد توسط پلیس بریتانیا بازداشت شد.

#### شهروندی مسافران پرواز ۲۱۹

### پرواز ۷۴۱ تی‌دبلیوای

**پرواز ۷۴۱ تی‌دبلیوای** (بوئینگ ۷۰۷–۳۳۱بی، شماره ثبت: N8715T، شماره سریال: ۱۸۹۱۷) با ۱۴۴ مسافر و ۱۱ خدمه از تل‌آویو به‌سوی نیویورک از راه آتن و فرانکفورت پرواز می‌کرد و در مسیر فرانکفورت به نیویورک بر فراز بلژیک ربوده شد.

رودی سوینکلز، مهماندار ارشد پرواز ۷۴۱، در مصاحبه‌ای گفت: «دیدم یکی از مسافران به‌سوی درجه‌یک می‌دود. دنبالش رفتم؛ وقتی به در کابین خلبان رسید برگشت و اسلحه‌ای در دست داشت، اسلحه را به صورتم نشانه رفت و فریاد زد: برگرد! برگرد!» هواپیماربایان کنترل کابین را به‌دست گرفتند. هواپیماربای زن از بلندگوی داخلی اعلام کرد: «من ناخدای جدید این هواپیما هستم. این پرواز توسط جبهه خلق برای آزادی فلسطین تصرف شده‌است و شما را به کشوری دوست با مردمی دوست می‌بریم.»

هواپیما ساعت ۱۸:۴۵ به وقت محلی در میدان داوسون در منطقه زرقا در اردن به زمین نشست.

#### شهروندی مسافران پرواز ۷۴۱

### پرواز ۱۰۰ سوئیس‌ایر

**پرواز ۱۰۰ سوئیس‌ایر** (داگلاس دی‌سی-۸–۵۳، شماره ثبت: HB-IDD، شماره سریال: ۴۵۶۵۶، به نام ، ساخت ۱۹۶۳) با ۱۴۵ مسافر و ۱۲ خدمه از فرودگاه بین‌المللی زوریخ به‌سوی فرودگاه بین‌المللی جان اف. کندی پرواز می‌کرد. هواپیما دقایقی پس از پرواز تی‌دبلیوای بر فراز فرانسه ربوده شد. یک مرد و یک زن با تپانچه نقره‌ای هواپیما را تصرف کردند و از بلندگوی داخلی اعلام کردند که جبهه خلق هواپیما را ربوده و آن را به میدان داوسون می‌برد؛ بدین ترتیب شمار گروگان‌ها به ۳۰۶ نفر رسید.

هنگامی که مسافران غیراسرائیلی و غیریهودی آزاد شدند، کمک‌خلبان هورست یروش به‌عنوان اسیر نگه‌داشته شد.

#### شهروندی مسافران پرواز ۱۰۰

### پرواز ۹۳ پن‌ام

**پرواز ۹۳ پن‌ام** (بوئینگ ۷۴۷–۱۲۱، شماره ثبت: N752PA، شماره سریال: ۱۹۶۵۶) با ۱۳۶ مسافر و ۱۷ خدمه از بروکسل به‌سوی نیویورک با توقف در آمستردام پرواز می‌کرد. دو هواپیماربایی که از سوار شدن بر پرواز ال‌عال بازمانده بودند این هواپیما را به‌عنوان هدف جایگزین ربودند.

هواپیما نخست در بیروت فرود آمد و در آنجا سوخت‌گیری شد و مواد منفجره کافی برای نابودی کامل هواپیما بارگیری شد. سپس به‌دلیل نگرانی از ناتوانی باند کوچک میدان داوسون در پذیرش بوئینگ ۷۴۷ هواپیما به قاهره هدایت شد. جان فروجیو، سرمهماندار هواپیما، عملیات تخلیه سریع مسافران را پس از فرود در مصر رهبری کرد و نجات همه سرنشینان را به او نسبت می‌دهند. هواپیما ثانیه‌هایی پس از تخلیه در قاهره منفجر شد. پلیس مصر هواپیماربایان را بازداشت کرد.

#### شهروندی مسافران پرواز ۹۳

### پرواز ۷۷۵ بی‌اوای‌سی

در ۹ سپتامبر ۱۹۷۰ هواپیمای پنجم یعنی **پرواز ۷۷۵ بی‌اوای‌سی** (ویکرز وی‌سی-۱۰، شماره ثبت: G-ASGN) که از بمبئی (مومبای کنونی) به‌سوی لندن با توقف در بحرین و بیروت پرواز می‌کرد پس از ترک بحرین توسط هواداری از جبهه خلق ربوده شد و به میدان داوسون آورده شد تا فشار بر دولت بریتانیا برای آزادی لیلا خالد افزایش یابد.

#### شهروندی مسافران پرواز ۷۷۵

## روزهای بیابان و سرنوشت گروگان‌ها

در ۷ سپتامبر هواپیماربایان کنفرانس خبری برگزار کردند که ۶۰ خبرنگار در آن شرکت کردند. در حدود ۱۲۵ گروگان به عمان منتقل شدند اما شهروندان آمریکایی، اسرائیلی، سوئیسی و آلمان غربی و نیز مسافران یهودی در هواپیماها نگه داشته شدند.

جبهه خلق خدمه پروازها و مسافران یهودی را از دیگران جدا کرد و ۵۶ یهودی را به‌عنوان گروگان نگه داشت و غیریهودیان را آزاد ساخت. بیشتر ۳۱۰ گروگان در ۱۱ سپتامبر به عمان منتقل و آزاد شدند. شش گروگان نه لزوماً یهودی بلکه به‌دلیل شهروندی آمریکایی و موقعیت ویژه نگه‌داشته شدند: رابرت نورمن شوارتز، پژوهشگر وزارت دفاع آمریکا مستقر در بانکوک؛ جیمز لی وودز، دستیار و محافظ شوارتز؛ جرالد برکویتز، استاد شیمی یهودی‌تبار آمریکایی؛ خاخام ابراهام هاراری‌رفول و برادرش خاخام یوسف هاراری‌رفول، معلمان مدرسه‌ای در بروکلین؛ و جان هالینگزورث، کارمند وزارت خارجه آمریکا. شوارتز پدری یهودی داشت اما خود به کاتولیک گرویده بود.

بسام ابوشریف و دیگر سخنگویان جبهه خلق در برابر رسانه‌ها اعلام کردند که هدف از هواپیماربایی‌ها «آزادی همه زندانیان سیاسی ما در اسرائیل در برابر گروگان‌ها» است.

## واکنش‌های بین‌المللی

در ۸ سپتامبر رئیس‌جمهور آمریکا ریچارد نیکسون با مشاوران خود دیدار کرد و به وزیر دفاع ملوین لرد دستور بمباران مواضع جبهه خلق در اردن را داد اما این طرح سرانجام لغو شد. تیپ ۸۲ هوابرد در حالت آماده‌باش قرار گرفت، ناوگان ششم در دریا مستقر شد و هواپیماهای نظامی به ترکیه اعزام شدند.

در ۹ سپتامبر شورای امنیت سازمان ملل متحد با صدور قطعنامه ۲۸۶ خواستار آزادی مسافران شد. روز بعد درگیری میان جبهه خلق و نیروهای اردنی در هتل اینترکانتیننتال عمان درگرفت که در آن ۱۲۵ زن و کودک توسط جبهه خلق نگه‌داشته شده بودند.

## تخریب هواپیماها

در ۱۲ سپتامبر پیش از مهلت اعلام‌شده خود جبهه خلق سه هواپیمای خالی را در میدان داوسون با مواد منفجره نابود کرد زیرا از ضدحمله اردنی بیم داشت. تخریب هواپیماها در برابر دوربین‌های رسانه‌های بین‌المللی صورت گرفت و ناتوانی دولت اردن در اعمال حاکمیت بر مناطق تحت کنترل فلسطینیان را به نمایش گذاشت.

## سپتامبر سیاه و فرجام بحران

ملک حسین در ۱۶ سپتامبر حکومت نظامی اعلام کرد و از ۱۷ تا ۲۷ سپتامبر نیروهای اردنی به مناطق تحت کنترل فلسطینیان وارد شدند. فلسطینیان شهر اربد را «سرزمین آزادشده» خوانده بودند. این رویدادها که به سپتامبر سیاه شهرت یافت نزدیک بود به جنگی منطقه‌ای با دخالت سوریه، عراق و اسرائیل بینجامد.

پیروزی سریع ارتش اردن امکان دستیابی به توافق ۳۰ سپتامبر را فراهم کرد که به‌موجب آن گروگان‌های باقی‌مانده در برابر آزادی لیلا خالد و سه عضو دیگر جبهه خلق از زندان‌های بریتانیا، سوئیس و آلمان غربی آزاد شدند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* اسناد محرمانه بریتانیا درباره این رویداد منتشرشده توسط بی‌بی‌سی پس از رفع محرمانگی
* مصاحبه امنیت هوانوردی با لیلا خالد
* وبگاه سپتامبر سیاه

رده:هواپیماربایی هواپیمای مسافربری
رده:سپتامبر سیاه
رده:حوادث و سوانح هوایی در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:حوادث و سوانح هوایی در مصر
رده:حوادث و سوانح هوایی بوئینگ ۷۴۷
رده:حادثه‌های تروریستی ۱۹۷۰ (میلادی) در آسیا
حوادث تروریستی فلسطینیان در اروپا
رده:اردن در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:اسرائیل در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:اروپا در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:روابط بین‌الملل در ۱۹۷۰ (میلادی)
رده:روابط خارجی اردن
رده:سیاست خارجی اسرائیل
رده:روابط خارجی تشکیلات خودگردان فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:حوادث تروریستی فلسطینیان در اروپا