آگاهی انتقادی

**آگاهی انتقادی** ، *آگاهی‌بخشی*، یا **** در پرتقالی ()، یک مفهوم آموزشی و اجتماعی رایج است که توسط پائولو فریره (۱۹ سپتامبر ۱۹۲۱–۲ می ۱۹۹۵) نظریه‌پرداز علوم پرورشی انتقادی، فیلسوف تربیتی و آموزگار برزیلی توسعه داده شده و ریشه در نظریه انتقادی نئومارکسیستی دارد. آگاهی انتقادی بر دستیابی به درک عمیق از جهان تمرکز دارد و امکان درک و افشای تضادهای اجتماعی و سیاسی را فراهم می‌کند. آگاهی انتقادی همچنین شامل کنش علیه عناصر سرکوبگر در زندگی فرد است که توسط آن درک روشن می‌شوند.

## ابداع واژه
اصطلاح انگلیسی «conscientization» ترجمه‌ای از اصطلاح پرتغالی  است که به عنوان «آگاهی‌افزایی» و «آگاهی انتقادی» نیز ترجمه می‌شود. این اصطلاح توسط پائولو فریره، مربی، فعال و نظریه‌پرداز برزیلی، در اثر خود با عنوان «آموزش ستم‌دیدگان» در سال ۱۹۷۰ رواج یافت. فریره در زمانی که سوادآموزی برای حق رأی الزامی بود و دیکتاتورها بر بسیاری از کشورهای آمریکای جنوبی حکومت می‌کردند، به اعضای فقیر و بی‌سواد جامعه برزیل خواندن می‌آموخت. این اصطلاح در اصل از ابداع اصطلاح فرانسوی  توسط فرانتس فانون در کتابش در سال ۱۹۵۲ با عنوان «پوست‌های سیاه، نقاب‌های سفید» گرفته شده است.

## مرور کلی
پائولو فریره، آگاهی انتقادی را به عنوان توانایی مداخله در واقعیت به منظور تغییر آن تعریف می‌کند. آگاهی انتقادی از طریق شناسایی "مضامین مولد" پیش می‌رود، که فریره آنها را به عنوان "بازنمایی‌های نمادینی که تأثیر عاطفی قدرتمندی در زندگی روزمره زبان‌آموزان دارند" می‌شناسد. به این ترتیب، آگاهی فردی به پایان دادن به "فرهنگ سکوت" کمک می‌کند، فرهنگی که در آن محرومان اجتماعی، تصاویر منفی از خود را که توسط ستمگر در موقعیت‌های فقر مطلق ایجاد و تبلیغ می‌شود، درونی می‌کنند. رهایی زبان‌آموزان از این تقلید قدرتمندان و از خشونت برادرکشی که از آن ناشی می‌شود، هدف اصلی آگاهی انتقادی است. آگاهی انتقادی جنبه‌ای اساسی از مفهوم آموزش مردمی فریره است.

آرلین گلدبارد، نویسنده‌ای در حوزه توسعه فرهنگی جامعه، مفهوم هشیاری را پایه و اساس توسعه فرهنگی جامعه می‌داند. از واژه‌نامه کتاب گلدبارد در سال ۲۰۰۶ ''جامعه خلاق جدید'': "هشیاری فرآیندی مداوم است که از طریق آن یادگیرنده به سمت آگاهی انتقادی حرکت می‌کند. این فرآیند قلب آموزش رهایی‌بخش است. با "افزایش آگاهی" متفاوت است زیرا دومی ممکن است شامل انتقال دانش از پیش انتخاب شده باشد. هشیاری به معنای درگیر شدن در پراکسیس است که در آن فرد هم به واقعیت اجتماعی خود تأمل می‌کند و هم در مورد آن اقدام می‌کند تا از اسطوره‌های غالب عبور کند و به سطوح جدیدی از آگاهی برسد. - به ویژه، آگاهی از ستم، "مفعول" اراده دیگران بودن به جای یک "فاعل" خودگردان. فرآیند هشیاری شامل شناسایی تناقضات در تجربه از طریق گفتگو و تبدیل شدن به بخشی از فرآیند تغییر جهان است."

## تاریخچه کاربرد
یونانیان باستان برای اولین بار جوهره آگاهی انتقادی را شناسایی کردند، زمانی که فیلسوفان شاگردان خود را تشویق می‌کردند تا «انگیزه و تمایل به عقب‌نشینی از انسانیت و طبیعت را در خود پرورش دهند... [و] آنها را موضوع تفکر و نقد قرار دهند و به دنبال معنا و مفهوم آنها باشند. در کتاب‌هایش «آموزش ستمدیدگان»  و «آموزش برای آگاهی انتقادی» فریره، آگاهی انتقادی را به عنوان یک ابزار آموزشی اجتماعی-سیاسی توضیح می‌دهد که زبان‌آموزان را در پرسش از ماهیت موقعیت تاریخی و اجتماعی خود درگیر می‌کند، که فریره آن را «خواندن جهان» می‌نامد. به گفته فریره، هدف آگاهی انتقادی باید عمل کردن به عنوان سوژه در ایجاد جامعه دموکراتیک باشد. در آموزش، فریره به برابری میان‌نسلی بین دانش‌آموزان و معلمان اشاره می‌کند که در آن هر دو یاد می‌گیرند، هر دو سوال می‌کنند، هر دو تأمل می‌کنند و هر دو در معناسازی مشارکت می‌کنند. با استفاده از این ایده، و توصیف روش‌های آموزشی فعلی به عنوان  و lockstep استانداردسازی، رویکردهای جایگزینی مانند مدرسه سادبری پیشنهاد می‌شوند، رویکردی جایگزین که در آن کودکان، با لذت بردن از آزادی شخصی بنابراین تشویق به اعمال مسئولیت شخصی برای اعمال خود، با سرعت خودشان یاد می‌گیرند به جای اینکه از یک برنامه درسی مبتنی بر ترتیب زمانی که قبلاً تحمیل شده است پیروی کنند. به همین شکل، دانش‌آموزان تمام موضوعات، تکنیک‌ها و مهارت‌ها را در این مدارس یاد می‌گیرند. کارکنان بازیگران فرعی هستند، «معلم» یک مشاور است و درست زمانی که از او خواسته شود، کمک می‌کند. مدرسه سادبری معتقد است که ارزش‌ها، عدالت اجتماعی، آگاهی انتقادی، برابری بین نسلی و آگاهی سیاسی، باید از طریق تجربه آموخته شود، همانطور که ارسطو گفته است: «چیزهایی که قبل از انجام دادنشان باید یاد بگیریم، با انجام دادنشان یاد می‌گیریم.»

جو ال. کینچلو با الهام از تعریف فریره از آگاهی انتقادی، تعریف این مفهوم را در اثر خود در مورد پسافرمالیسم گسترش داده است. در فرمول‌بندی کینچلو، پسافرمالیسم شناخت را به پرسش‌های نظری انتقادی در مورد قدرت و عدالت اجتماعی مرتبط می‌کند. در این زمینه، کینچلو یک نظریه انتقادی از شناخت می‌سازد که به بررسی پرسش‌های مربوط به معنا، رهایی در مقابل ثبت ایدئولوژیک و تمرکز ویژه بر ساخت اجتماعی-سیاسی خود می‌پردازد. با در نظر گرفتن این دغدغه‌ها، آگاهی انتقادی پسافرمالیستی کینچلو به پرسش‌هایی در مورد هدف، مسائل مربوط به کرامت انسانی، آزادی، اقتدار، مفاهیم بازمفهوم‌سازی‌شده عقل، کیفیت فکری و مسئولیت اجتماعی می‌پردازد. آگاهی انتقادی پسافرمالیستی، گفتگویی را بین آموزش انتقادی و طیف گسترده‌ای از دغدغه‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، روانشناختی و فلسفی تحریک می‌کند. کینچلو از این «گفتگوی چندمنطقی» برای شکل‌دهی به شیوه‌های جدید خودآگاهی، اشکال مؤثرتر کنش اجتماعی، سیاسی و آموزشی، و یک مدل انعطاف‌پذیر از یک آگاهی انتقادی در حال تکامل استفاده می‌کند. (کینچلو و استاینبرگ، ۱۹۹۳؛ کینچلو، ۱۹۹۹؛ توماس و کینچلو، ۲۰۰۶).

توسعه آگاهی انتقادی فریره در چندین رشته دانشگاهی و کاربردهای رایج گسترش یافته است. همکاری‌های جامعه بهداشت عمومی بر پیشگیری از HIV برای زنان، نقش آگاهی انتقادی در آموزش بزرگسالان، و تأثیر فشار همسالان بر افراد سیگاری متمرکز شده است. مفهوم آگاهی انتقادی فریره، تا حدودی نوعی آگاهی سیاسی است.

در برنامه‌های آموزشی برای جوانان و نوجوانان، برخی از مربیان برنامه‌های درسی را با هدف تشویق دانش‌آموزان به ایجاد آگاهی انتقادی در مطالب موضوعی خاص اجرا کرده‌اند. مربیان می‌توانند دروس هنرهای زبانی، علوم، و علوم اجتماعی را تدریس کنند و در عین حال دانش‌آموزان را راهنمایی کنند تا مطالب دانشگاهی را به تجربیات خود پیوند دهند، مضامین عدالت اجتماعی را بررسی کنند و این ایده‌ها را به صورت مشارکتی در کلاس درس مورد بحث قرار دهند.

در عمل، افزایش آگاهی انتقادی در دانش‌آموزان جوان می‌تواند منجر به نتایج موفقیت‌آمیزی از نظر رفاه اجتماعی-عاطفی دانش‌آموزان، عملکرد تحصیلی، و افزایش تمایل به دنبال کردن شغل پس از اتمام دبیرستان شود. در حالی که برخی مطالعات به دلیل مزایای بالقوه، از توسعه آگاهی انتقادی در دانش‌آموزان حمایت می‌کنند، مطالعات دیگر نتایج متناقضی را ارائه می‌دهند. به عنوان مثال، تحقیقات همچنین نشان داده است که دانش‌آموزانی که سطح آگاهی انتقادی پایین‌تری را نشان می‌دهند، ممکن است خلق و خوی افسرده کمتری و نمرات بالاتری را تجربه کنند. با توجه به محدودیت‌های مرتبط با طرح‌های عمدتاً پژوهش کیفی بسیاری از مطالعات در مورد آگاهی انتقادی در آموزش، تحقیقات بیشتر با استفاده از طرح‌های پژوهش کمی دقیق و کنترل‌شده برای درک واضح‌تر رابطه بین آگاهی انتقادی و مسیر دانش‌آموزان جوان مورد نیاز است.

## جستارهای وابسته
* آموزش بزرگسالان
* آگاهی طبقاتی
* علوم پرورشی انتقادی
* آگاهی‌افزایی
* سیاست‌های هویتی
* روانشناسی رهایی‌بخش
* آموزش مردمی
* عمل
* مداخله عمل
* عدالت اجتماعی

## پانویس

رده:زبان پرتغالی
رده:دگرگونی اجتماعی
رده:فلسفه آموزش و پرورش
رده:نظریه انتقادی