زخم خودشیفتگی

بندانگشتی|وقتی فردی خودشیفته با نقاط ضعف یا آسیب‌های گذشته‌اش مواجه می‌شود، معمولاً واکنشی غیرطبیعی از خود نشان می‌دهد. به جای آن‌که خود را انسانی بپندارد که می‌تواند به نقص‌هایش اعتراف کند، او اغلب به دیگران حمله می‌کند یا سعی دارد تقصیر را بر گردن آن‌ها بیندازد.
در روان‌شناسی، **زخم خودشیفتگی** به نوعی آسیب عاطفی اطلاق می‌گردد که به‌شدت بر سازوکارهای دفاعی فرد تأثیر می‌گذارد و موجب فروپاشی غرور و عزت نفس او می‌شود. در برخی شرایط، میزان شرم یا ننگ ناشی از این آسیب چنان عمیق است که فرد ممکن است دیگر هرگز نتواند نسبت به هویت یا ارزشمندی خود احساس مثبتی داشته باشد.

فروید معتقد بود که «زخم‌های عشقی» و «زخم‌های ناشی از شکست» اغلب به عزت نفس فرد آسیب می‌رسانند.

## نشانه‌های زخم خودشیفتگی
زخم خودشیفتگی معمولاً در ابتدا برای خود فرد آشکار و قابل‌تشخیص نیست. این نوع آسیب‌ها یا زخم‌های روانی اغلب در نتیجهٔ انتقاد، فقدان توجه یا تجربهٔ رهاشدگی شکل می‌گیرند. کسانی که به اختلال شخصیت خودشیفته مبتلا هستند، هنگام مواجهه با انتقاد—حتی اگر جزئی باشد—تمایل دارند واکنشی بیش از حد دفاعی و گاه تهاجمی از خود نشان دهند.

در حالی که یک فرد عادی ممکن است در برابر انتقاد یا طرد، با ابراز آسیب‌پذیری و نشان دادن احساسات واقعی واکنش نشان دهد، فرد مبتلا به زخم خودشیفتگی درست برعکس رفتار می‌کند. او برای پوشاندن احساس رنج و ناامنی درونی، ظاهری خودشیفته، مغرور یا حتی پرخاشگرانه به خود می‌گیرد. به این ترتیب، واکنش بیرونی در واقع سدی دفاعی در برابر آسیب عمیق درونی است.

برای اطرافیان، واکنش فردی که دچار زخم خودشیفتگی است، اغلب شبیه به حمله متقابل، وارونه جلوه‌دهی حقیقت یا پرخاشگری به نظر می‌رسد. چنین فردی معمولاً نمی‌پذیرد که مسئولیت سخنان یا رفتارهای خود را بر عهده بگیرد و در عوض تلاش می‌کند مسئله را به سمت طرف مقابل بازگرداند. این حالت می‌تواند این تصور را ایجاد کند که فرد عمداً قصد آزار دارد، در حالی که در حقیقت او در حال تلاش برای دفاع از خود در برابر تجربهٔ درونیِ شرم و ناامنی است.

برای کسانی که با زخم‌های خودشیفتگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بسیار مهم است که بدانند واکنش تند یا تحقیرآمیز دیگران همیشه حملهٔ واقعی به شخصیت آنها نیست، بلکه بیشتر ناشی از یک اختلال یا سازوکار دفاعی روانی است. حتی زمانی که این واکنش به شکل توهین یا طعنه به دیگران بروز پیدا کند، در اصل بیانگر رنج و شکنندگی عمیق فرد است.

کودکانی که در محیطی رشد می‌کنند که شکست به معنای کاهش محبت و توجه والدین تلقی می‌شود، بیشتر در معرض وسواس کمال‌گرایی قرار دارند و احتمال بیشتری دارد که در آینده به اختلال شخصیت خودشیفته مبتلا شوند. در مقابل، تأکید بر عشق به خود و محبت بی‌قید و شرط در فرایند تربیت به کودکان کمک می‌کند تا بیاموزند ارزش و احساسات آن‌ها مستقل از موفقیت‌ها یا ناکامی‌هایشان است. این رویکرد به کودک نشان می‌دهد که صرف‌نظر از نتیجه عملکرد، او شایسته احترام و محبت است.

مفهوم «زخم‌های اولیه خود (زخم‌های خودشیفتگی)» که زیگموند فروید در آخرین کتابش مطرح کرد، بعدها توسط بسیاری از روانکاوان بسط یافت. کارل آبراهام این ایده را پیش برد و معتقد بود که ریشه افسردگی بزرگسالان در زخم‌های دوران کودکی به خودشیفتگی، به‌ویژه از طریق از دست دادن منابعی است که کودک بر پایه آن‌ها احساس ارزشمندی می‌کند. پس از او، اتو فنیچل نیز اهمیت زخم‌های خودشیفتگی را در شکل‌گیری افسردگی تأیید کرد و این تحلیل‌ها بعدها گسترش یافت تا اختلالات دیگر، از جمله شخصیت‌های مرزی را نیز شامل شود.

ادموند برگلر بر نقش قدرت مطلق کودکانه در خودشیفتگی تأکید می‌کرد و معتقد بود هر ضربه‌ای به این احساس قدرت مطلق، خشم شدیدی را برمی‌انگیزد. آنی رایش نیز بر این نکته تمرکز داشت که وقتی ضربه‌ای به خودشیفتگی وارد می‌شود و شکاف میان «خودِ ایده‌آل» و «خودِ واقعی» آشکار می‌گردد، احساس شرم حاصل از آن می‌تواند محرک خشم باشد. در همین مسیر، ژاک لاکان مفهوم فروید از زخم خودشیفتگی را با نظریه مشهور خود دربارهٔ «مرحله آینه‌ای» پیوند داد و آن را به شکل خاصی از خودشیفتگی اولیه مرتبط دانست.

در نهایت، نظریه رابطه اشیاء بر این نکته تأکید دارد که خشم ناشی از شکست‌های اولیه محیطی، نقش مهمی در شکل‌گیری آسیب‌های خودشیفتگی ایفا می‌کند. این دیدگاه توضیح می‌دهد که وقتی حس قدرت مطلق دوران کودکی ناگهان زیر سؤال می‌رود، فرد با تجربه‌ای تلخ و منفی از خود روبه‌رو می‌شود و همین امر می‌تواند منجر به واکنش‌های شدید عاطفی و اختلال در عزت‌نفس گردد.

## منابع

رده:خودشیفتگی
رده:واژگان روان‌کاوی