تفاهم‌نامه شرم‌الشیخ

**تفاهم‌نامه شرم‌الشیخ** (به انگلیسی: ) با نام کامل **تفاهم‌نامه شرم‌الشیخ دربارهٔ زمان‌بندی اجرای تعهدات برجای‌مانده از توافق‌نامه‌های امضاشده و ازسرگیری مذاکرات وضعیت دائم**، تفاهم‌نامه‌ای بود که در ۴ سپتامبر ۱۹۹۹ (۱۳ شهریور ۱۳۷۸) در شهر شرم‌الشیخ در مصر میان ایهود باراک نخست‌وزیر اسرائیل و یاسر عرفات رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین امضا شد. این تفاهم‌نامه با نظارت ایالات متحده آمریکا به نمایندگی مادلین آلبرایت وزیر امور خارجه به امضا رسید و حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر و عبدالله دوم پادشاه اردن نیز به عنوان شاهد آن را امضا کردند.

هدف این تفاهم‌نامه اجرای توافق‌نامه موقت دربارهٔ کرانه باختری و نوار غزه (اسلو ۲) مصوب سپتامبر ۱۹۹۵ و همچنین اجرای همه توافق‌نامه‌های میان سازمان آزادی‌بخش فلسطین و اسرائیل از سپتامبر ۱۹۹۳ بود. این تفاهم‌نامه که گاه «توافق‌نامه وای ریور دوم» نیز خوانده می‌شود، خواستار عقب‌نشینی اسرائیل از ۱۱ درصد دیگر از کرانه باختری، آزادی ۳۵۰ زندانی فلسطینی، گشایش گذرگاه‌های امن میان کرانه باختری و نوار غزه و ساخت بندرگاه در غزه بود. همچنین جدول زمانی برای مذاکرات وضعیت نهایی دربارهٔ بیت‌المقدس، مرزها، آوارگان و شهرک‌سازی‌ها تعیین شد.

## اهداف
هدف تفاهم‌نامه شرم‌الشیخ اجرای توافق‌نامه‌های زیر بود که از سپتامبر ۱۹۹۳ میان طرف‌های فلسطینی و اسرائیلی امضا شده بودند:
* پیمان‌های اسلو (۱۹۹۳)
* پروتکل روابط اقتصادی (۱۹۹۴)
* توافقنامه غزه–اریحا (۱۹۹۴)
* بیانیه واشینگتن (۱۹۹۴)
* توافق‌نامه انتقال مقدماتی اختیارات و مسئولیت‌ها میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین (۱۹۹۴)
* پروتکل انتقال بیشتر اختیارات و مسئولیت‌ها (۱۹۹۵)
* توافق‌نامه موقت دربارهٔ کرانه باختری و نوار غزه / اسلو ۲ (۱۹۹۵)
* یادداشت تفاهم وای ریور (۱۹۹۸)

## جابه‌جایی نیروها
دو طرف بر ازسرگیری مذاکرات وضعیت دائم برای دستیابی به توافق نهایی توافق کردند و تأیید نمودند که این مذاکرات به اجرای قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل خواهد انجامید. هر دو طرف متعهد شدند با جدیت برای دستیابی به چارچوب توافق در مدت پنج ماه و توافق جامع در مدت یک سال تلاش کنند.

اسرائیل و فلسطین دربارهٔ چندین مرحله جابه‌جایی نیروهای اسرائیلی توافق کردند. بر پایه پیمان‌های اسلو، کرانه باختری به سه منطقه تقسیم شده بود:
* **منطقه الف (A)**: در اختیار کامل تشکیلات خودگردان فلسطین
* **منطقه ب (B)**: مدیریت مدنی فلسطینی با کنترل نظامی نیروهای دفاعی اسرائیل
* **منطقه ج (C)**: در اختیار کامل اسرائیل

مراحل جابه‌جایی به شرح زیر بود:
# در ۵ سپتامبر ۱۹۹۹: انتقال ۷ درصد از منطقه ج به منطقه ب
# در ۱۵ نوامبر ۱۹۹۹: انتقال ۲ درصد از منطقه ب به منطقه الف و ۳ درصد از منطقه ج به منطقه ب
# در ۲۰ ژانویه ۲۰۰۰: انتقال ۱ درصد از منطقه ج به منطقه الف و ۵٫۱ درصد از منطقه ب به منطقه الف

## آزادی زندانیان
تفاهم‌نامه مقرر می‌داشت که دولت اسرائیل زندانیان فلسطینی را که پیش از ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۳ مرتکب جرم شده و پیش از ۴ مه ۱۹۹۴ بازداشت شده بودند آزاد کند. یک کمیته مشترک برای تعیین فهرست زندانیان تشکیل می‌شد. آزادی زندانیان در دو مرحله صورت می‌گرفت:
* مرحله نخست در ۵ سپتامبر ۱۹۹۹ شامل ۲۰۰ زندانی
* مرحله دوم در ۸ اکتبر ۱۹۹۹ شامل ۱۵۰ زندانی

طرف اسرائیلی همچنین متعهد شد پیش از ماه رمضان بعدی تلاش کند تعداد بیشتری از زندانیان فلسطینی را آزاد سازد.

## گذرگاه‌های امن
از دیگر مفاد تفاهم‌نامه ایجاد دو گذرگاه امن میان نوار غزه و کرانه باختری بود. بهره‌برداری از مسیر جنوبی گذرگاه امن از ۱ اکتبر ۱۹۹۹ آغاز می‌شد و دو طرف باید پیش از ۵ اکتبر ۱۹۹۹ بر محل دقیق گذرگاه مسیر شمالی توافق می‌کردند. ساخت تأسیسات موقت برای گذرگاه شمالی باید ظرف چهار ماه پس از توافق بر محل آن آغاز می‌شد.

## بندرگاه غزه
دو طرف بر اصولی برای تسهیل و امکان‌پذیر ساختن ساخت بندرگاه دریایی غزه توافق کردند. طرف اسرائیلی پذیرفت که طرف فلسطینی از ۱ اکتبر ۱۹۹۹ کار ساخت بندرگاه را آغاز کند. با این حال بندرگاه تا زمانی که دو طرف پروتکل مشترکی دربارهٔ همه جنبه‌های بهره‌برداری از جمله امنیت به امضا نمی‌رساندند، نمی‌توانست به بهره‌برداری برسد. طرف اسرائیلی متعهد شد رسیدن کشتی‌ها، تجهیزات و مصالح ساختمانی لازم برای ساخت بندرگاه را تسهیل کند.

## مسائل مربوط به الخلیل
شهر الخلیل (حبرون) از مسائل دشوار کشمکش فلسطین و اسرائیل بود. تفاهم‌نامه مقرر می‌داشت که خیابان الشهدا در الخلیل در دو مرحله به روی خودروهای فلسطینی بازگشایی شود؛ مرحله نخست انجام شده بود و مرحله دوم باید پیش از ۳۰ اکتبر ۱۹۹۹ اجرا می‌شد. بازار حسبه نیز باید پیش از ۱ نوامبر ۱۹۹۹ بازگشایی می‌شد. همچنین یک کمیته رابط مشترک در سطح بالا باید پیش از ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۹ برای بازبررسی وضعیت مقبره ابراهیمی (حرم ابراهیمی) تشکیل می‌شد.

## امنیت
در زمینه امنیت، تفاهم‌نامه از هر دو طرف خواست تا بی‌درنگ و به‌گونه‌ای کارآمد در برابر هرگونه تهدید یا اقدام تروریستی، خشونت یا تحریک به خشونت واکنش نشان دهند، خواه از سوی فلسطینیان باشد خواه از سوی اسرائیلی‌ها. طرف فلسطینی نیز تعهدات ویژه‌ای بر عهده گرفت از جمله ادامه برنامه جمع‌آوری سلاح‌های غیرقانونی، بازداشت مظنونان تروریستی و ارائه فهرست نیروهای پلیس فلسطین به طرف اسرائیلی پیش از ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۹.

## دیگر مفاد
تفاهم‌نامه همچنین دربرگیرنده مفاد زیر بود:
* تشکیل کمیته‌های گوناگون برای نظارت بر جابه‌جایی نیروها و بازگشت به زندگی غیرنظامی
* هیچ‌یک از دو طرف نباید اقدامی آغاز می‌کرد که وضعیت کرانه باختری و نوار غزه را بر پایه توافق‌نامه موقت تغییر دهد؛ این بند ضرورت ایجاد فضای مناسب برای مذاکرات را به رسمیت می‌شناخت
* فراخوان از جامعه بین‌المللی کمک‌کنندگان مالی برای افزایش پشتیبانی مالی از توسعه اقتصادی فلسطین و روند صلح اسرائیل و فلسطین

## سرنوشت تفاهم‌نامه
پس از امضای این تفاهم‌نامه، تلاش‌های چندی برای دستیابی به توافق نهایی صورت گرفت. رئیس‌جمهور آمریکا بیل کلینتون در نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید در ژوئیه ۲۰۰۰ کوشید دو طرف را به توافق نهایی برساند، اما مذاکرات به دلیل اختلاف‌های عمیق بر سر بیت‌المقدس، بازگشت آوارگان و دیگر مسائل شکست خورد. روند صلح متوقف شد و انتفاضه دوم فلسطین در ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۰ آغاز گردید.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن کامل تفاهم‌نامه
* سخنرانی‌ها در مراسم امضای تفاهم‌نامه شرم‌الشیخ
* نقشه نخستین جابه‌جایی نیروهای اسرائیلی پس از توافق شرم‌الشیخ
* نقشه دومین جابه‌جایی نیروهای اسرائیلی پس از توافق شرم‌الشیخ

رده:فرایند صلح اسرائیل و فلسطین
رده:اسرائیل در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:مصر در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های فلسطین
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:یاسر عرفات