بحران ۱۴۰۴ تنگه هرمز

**بحران ۱۴۰۴ تنگهٔ هرمز**، یک اختلال ژئوپلیتیکی و اقتصادی مداوم است که بر تنگه هرمز، یک گلوگاه دریایی حیاتی برای تجارت انرژی جهانی، متمرکز شده است. این بحران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، پس از حملات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران، که شامل کشته شدن سید علی خامنه‌ای، رهبر ایران، نیز می‌شد، آغاز شد. در پاسخ، ایران حملات موشکی و پهپادی تلافی‌جویانه‌ای را به خاک اسرائیل و پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در کشورهای خلیج فارس انجام داد، در حالی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدارهایی مبنی بر ممنوعیت عبور کشتی‌ها از تنگه صادر کرد که منجر به توقف مؤثر ترافیک کشتی‌ها شد.
بندانگشتی|تصویر ماهواره‌ای
هشدارها و حملات بعدی به کشتی‌ها باعث کاهش شدید ترانزیت دریایی شد، به طوری که ترافیک تانکرها تقریباً ۷۰ درصد کاهش یافت و بیش از ۱۵۰ کشتی برای جلوگیری از خطرات، در خارج از تنگه لنگر انداختند. این اختلال حدود ۲۰ درصد از عرضه روزانه نفت جهان و حجم قابل توجهی از گاز طبیعی مایع را تحت تأثیر قرار داد و باعث شد شرکت‌های بزرگ کشتیرانی عملیات خود را در این منطقه متوقف کنند. قیمت نفت افزایش یافت و نفت خام برنت تا ۱۳ درصد افزایش یافت و به ۸۲ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که نگرانی‌هایی از کمبود طولانی مدت عرضه وجود داشت که می‌توانست قیمت‌ها را به سمت ۱۰۰ دلار در هر بشکه سوق دهد.

## پیشینه
تنش‌ها بین ایران، ایالات متحده و اسرائیل در آستانه سال ۲۰۲۶ تشدید شد که ناشی از مذاکرات هسته‌ای ناموفق در ژنو و یک درگیری هوایی ۱۲ روزه در سال ۲۰۲۵ بود. ایران در پاسخ به تهدیدها، از جمله بسته شدن موقت و جزئی تنگه هرمز در اوایل ماه به عنوان هشدار، از اختلالات احتمالی در تنگه هرمز خبر داده بود. این تنگه، گذرگاهی به عرض ۲۱ مایل (۳۴ کیلومتر) بین ایران و عمان، ترانزیت حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز را تسهیل می‌کند که تقریباً ۲۰٪ از تجارت جهانی نفت از طریق دریا را تشکیل می‌دهد، که عمدتاً از تولیدکنندگانی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و قطر است. در سال ۲۰۲۴، تخمین زده می‌شود ۸۴٪ از محموله‌های نفت خام و میعانات گازی از طریق این تنگه به بازارهای آسیایی ارسال شده است.

## تشدید
در ۹ اسفند ۱۴۰۴، ایالات متحده و اسرائیل حملات هوایی هماهنگ شده‌ای را تحت عنوان عملیات خشم حماسی علیه ایران آغاز کردند و تأسیسات نظامی، سایت‌های هسته‌ای و رهبران ارشد را هدف قرار دادند که منجر به مرگ سید علی خامنه‌ای شد. ایران با حملات موشکی به شهرهای اسرائیل و پایگاه‌های ایالات متحده در خلیج فارس، از جمله در امارات متحده عربی، قطر و بحرین، پاسخ داد و باعث تلفات و خسارات زیرساختی شد. این درگیری به لبنان گسترش یافت، جایی که حزب‌الله لبنان تحت حمایت ایران موشک‌هایی را به سمت اسرائیل پرتاب کرد و باعث حمله متقابل اسرائیل شد.

## بسته شدن تنگه
ظرف چند ساعت پس از حملات، سپاه پاسداران از طریق رادیو وی‌اچ‌اف به کشتی‌های حاضر در تنگه هشدار داد و اعلام کرد که هیچ کشتی‌ای اجازه عبور نخواهد داشت. اگرچه ایران رسماً محاصره را اعلام نکرد، اما این تهدیدها منجر به بسته شدن مؤثر تنگه شد و داده‌های ردیابی کشتی‌ها کاهش ۷۰ درصدی ترافیک را نشان می‌دهد. حداقل سه تانکر در نزدیکی تنگه مورد اصابت قرار گرفتند، از جمله یکی در نزدیکی عمان که به آتش کشیده شد. شرکت‌های بزرگ کشتیرانی، از جمله مرسک و هاپاگ لوید، عبور و مرور از طریق تنگه و مسیرهای مرتبط مانند دریای سرخ را به حالت تعلیق درآوردند.

در ۵ مارس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که ایران تنگه هرمز را تنها به کشتی‌های ایالات‌متحده، اسرائیل و متحدان غربی آنها بسته است. این موضوع در ۸ مارس دوباره تأیید شد.

### ابزارها برای بستن
ایران از ۴ روش برای محدود کردن تردد در تنگه استفاده می‌کند. حملات از قایق‌ها، موشک‌ها و پهپادها روش فیزیکی دور نگاه داشتن کشتی‌ها هستند. ایران به عنوان یک تهدید پنهان که ممکن است هر جا باشد اقدام به مین‌ریزی کرده است. حمله جعل ماهواره ای و ایجاد تداخل در ناوبری ماهواره‌ای ناوبری را دشوارتر می‌کند. استفاده از این سه ۳ ابزار آسان و مقابله با آنها دشوار است، و هزینه بیمه را شدیداً افزایش داده، اغلب صاحبان کشتی‌ها را از پذیرش ریسک کشتیرانی برای مدتی طولانی بازمی‌دارد.

## تأثیرات
این بحران، عرضه جهانی انرژی را مختل کرد، تانکرها را زمین‌گیر کرد و باعث تغییر مسیر در اطراف دماغه امید نیک آفریقا شد که هفته‌ها به زمان حمل و نقل افزود و هزینه‌ها را افزایش داد. قیمت نفت به شدت افزایش یافت، به طوری که نفت خام برنت در معاملات اولیه ۱۰ تا ۱۳ درصد افزایش یافت و تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند در صورت ادامه اختلالات، قیمت نفت به ۱۰۰ دلار در هر بشکه یا بیشتر افزایش یابد. حق بیمه‌های مربوط به ریسک جنگ تا ۵۰ درصد افزایش یافت و بر تجارت جهانی تأثیر گذاشت. اوپک پلاس متعهد شد که برای کاهش کمبودها، تولید را ۲۰۶۰۰۰ بشکه در روز افزایش دهد. این اختلالات نگرانی‌هایی را در مورد تورم و رکود اقتصادی در کشورهای واردکننده نفت ایجاد کرد.

تحلیلگران موسساتی مانند بارکلیز و گلدمن ساکس خطرات ناشی از قیمت‌های بالای پایدار نفت را برجسته کردند.

در ۸ مارس، قیمت نفت خام برای اولین بار در چهار سال از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. از آن روز، تولید در سه میدان نفتی اصلی در جنوب عراق از ۴٫۳ میلیون بشکه در روز در آغاز جنگ، به ۱٫۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود.

## قوانین بین‌المللی
بسته شدن احتمالی تنگه هرمز به گفته تحلیلگران نقض قوانین بین‌المللی است. به گفته مجید رفیع زاده، مسدود کردن تنگه توسط ایران ناقض کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها است، چرا که حق ترانزیت در یک «تنگه مورد استفاده برای ناوبری بین‌المللی» را نقض می‌کند. قرار دادن مین دریایی در تنگه توسط ایران از سوی مدرسه حقوق دانشگاه نیویورک ناقض قانون دریاها، و کنوانسیون هشتم لاهه تلقی شده است.

## اقدامات برای باز کردن تنگه

در ۲۸ اسفند ۱۴۰۴، آمریکا پس از بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، یک عملیات هوایی علیه اهداف ایرانی برای بازگشایی آن آغاز کرد. ژنرال دن کین اعلام کرد که ایالات متحده در تلاش برای باز کردن تنگه هرمز، جت‌های ای-۱۰ تاندربولت ۲ را برای حمله به «قایق‌های تندرو» و ناوهای جنگی بوئینگ ای‌اچ-۶۴ آپاچی را برای «مقابله با پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه» مستقر کرده است. سنتکام متعاقباً تصاویری را منتشر کرد که نشان می‌داد حملات ایالات متحده «دارایی‌های دریایی ایران را که کشتیرانی بین‌المللی را در داخل و نزدیکی تنگه هرمز تهدید می‌کنند، نابود می‌کند.» در همان روز، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، هلند و بریتانیا حمایت خود را از مشارکت در تلاش‌ها برای باز کردن تنگه هرمز اعلام کردند. اتحادیه اروپا نیز حمایت خود را اعلام کرد.

در ۲۹ اسفند، ایران ادعا کرد که ۱۶ قایق تجاری در بندر لنگه در اثر حملات آمریکا و اسرائیل «کاملاً سوخته» شده‌اند. مقامات گفتند که ارتش ایالات متحده ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی دیگر را به خاورمیانه اعزام می‌کند که برای انجام عملیات آبی-خاکی آموزش دیده‌اند. گمانه‌زنی شده است که این تفنگداران دریایی می‌توانند برای تصرف نظامی جزیره خارگ، که تأسیسات نظامی آن قبلاً توسط آمریکا بمباران شده بود و بیشتر زیرساخت‌های نفتی آن دست نخورده باقی مانده بود، مورد استفاده قرار گیرند.

در ۱۲ فروردین ۱۴۰۴ ''وال‌استریت ژورنال'' گزارش داد که امارات متحده عربی در حال آماده‌سازی برای همکاری با آمریکا و سایر متحدان جهت باز کردن تنگه هرمز از طریق اعمال فشار نظامی است.

## منابع

رده:اقتصاد نفت
رده:ایران در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:بحران انرژی
رده:تأثیرات جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
رده:تنگه هرمز
رده:جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
رده:حادثه‌های دریایی بین‌المللی
رده:روابط ایران و ایالات متحده آمریکا
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:سد راه‌ها
رده:سیاست نفت
رده:واکنش‌ها به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران