غازی الدین خان فیروز جنگ اول

**میرشهاب الدین صدیقی** ( - )، که با عنوان **غازی‌الدین خان** شناخته می‌شد، یک ژنرال نظامی برجسته و نجیب‌زاده با اصالت آسیای مرکزی در امپراتوری مغول بود.

او از اعضای مورد علاقه دربار امپراتور اورنگ زیب و پدر آصف جاه، بنیان‌گذار ایالت حیدرآباد، بود. در زمان اورنگ زیب، او در نبردهای کلیدی دکن خود را نشان داد و فرماندار برار صبحا بود. او مدت کوتاهی به عنوان فرماندار گجرات در زمان سلطنت بهادر شاه، جانشین اورنگ زیب، خدمت کرد و در این سمت درگذشت. او در مجتمع مدرسه‌ای که خود تأسیس کرده بود، معروف به مدرسه غازی‌الدین خان، که در دهلی قدیم واقع شده است، دفن شده است.

## اوایل زندگی
غازی‌الدین خان در سال ۱۶۴۹ در بخارا (در ازبکستان امروزی) با نام میر شهاب‌الدین صدیقی متولد شد. او پسر ارشد عابد خان بود که پیش از او به هند مغولی مهاجرت کرده بود و بعدها از اشراف مورد علاقه امپراتور اورنگ زیب شد. پدربزرگ غازی‌الدین خان، روشنفکر برجسته بخارا به نام عالم شیخ بود که نسب خود را به شیخ شهاب‌الدین سهروردی (متوفی ۱۲۳۴) می‌رساند.

## شغل
### سلطنت اورنگ زیب
میر شهاب الدین حدود سال ۱۶۷۰، در زمان سلطنت امپراتور مغول، اورنگ زیب، به هند مغولی رسید. او که در دربار پذیرفته شده بود، خیلی زود به عنوان فرمانده در چندین لشکرکشی نظامی دکن مستقر شد. او در سال ۱۶۸۴ به دلیل موفقیت‌هایش در جنگ علیه امپراتوری مراتا، عنوان «*غازی الدین خان بهادر*» را دریافت کرد. او علاوه بر این، در سال ۱۶۸۵ عنوان «*فیروز جنگ*» (پیروز در نبرد) را دریافت کرد او همچنین در سال ۱۶۸۱ با انجام یک مأموریت خطرناک در جریان شورش پسر چهارم اورنگ زیب، شاهزاده محمد اکبر، خود را متمایز کرد. 

در سال ۱۶۸۵، او در محاصره بیجاپور شرکت کرد، و به خاطر موفقیت این لشکرکشی مورد تقدیر قرار گرفت. او به ویژه به خاطر رهبری یک لشکرکشی دشوار در طول این لشکرکشی، برای نجات ارتشی به دام افتاده و گرسنه به رهبری شاهزاده اعظم، پسر سوم اورنگ زیب، شناخته شده است. به خاطر این اقدامش، *[[ماهی مراتب]]* (پرچم ماهی) به او پاداش داده شد و عنوان «*فرزند ارجمند»* (پسر برجسته) را دریافت کرد.  یک سال بعد، او شهر آدونی را تصرف کرد.

در سال ۱۶۸۷، او در محاصره گلکنده و تصرف حیدرآباد جنگید، که در آن پدرش عابد خان درگذشت. در طول این لشکرکشی، او امپراتور اورنگ زیب را از تبانی بین پسر دومش، شاهزاده معظم، و دشمن (سلطنت گلکنده) آگاه کرد. او همچنین نقش مهمی در دستگیری بعدی معظم و چهار پسرش ایفا کرد.  به گفته مورخ ساتیش چاندرا، غازی الدین خان در سال ۱۶۸۶ به دلیل طاعون خیارکی در حیدرآباد بینایی خود را از دست داد. با این حال، ابا کوچ ادعا می‌کند که او در سال ۱۶۹۰ بینایی خود را از دست داد و این را به طاعون در طول محاصره بیجاپور نسبت می‌دهد. پس از نابینا شدن، به او اجازه داده شد تا به حرفه خود در ارتش و دولت مغول ادامه دهد.

از اواخر دهه ۱۶۸۰، اشراف دربار اورنگ زیب به دو جناح رقیب تقسیم شدند: غازی الدین خان و پسرش آصف جاه (که بعدها نظام حیدرآباد شد) رهبران یک گروه بودند، در حالی که گروه دیگر به رهبری اسد خان (*وزیر* یا وزیر اعظم امپراتوری) و پسرش ذوالفقارخان نصرت جونگ اداره می‌شد. اعضای کلیدی جناح اول غازی الدین خان، پسرش چین قلیچ خان، پسر عمویش محمد امین خان و دو پسر دیگرش، حمید خان بهادر و رحیم الدین خان بودند. 

در سال ۱۶۹۸، غازی الدین خان به عنوان فرماندار برار صبحا، یکی از استان‌های امپراتوری، منصوب شد. او این فرمانداری را تا پایان سلطنت اورنگ زیب در اختیار داشت، و نقش فعالی در دفاع از این استان در برابر حملات مراتهه ایفا کرد. در سال ۱۷۰۴، فیروز جنگ ارتش مراتهه را که سیرونج را محاصره کرده بود، شکست داد.

### جنگ جانشینی
در اوایل دهه ۱۷۰۰، با نزدیک شدن به مرگ امپراتور اورنگ زیب، غازی الدین خان (به همراه چین قلیچ خان و محمد امین) تصمیم گرفتند در هرگونه جنگ احتمالی جانشینی بین شاهزادگان بی‌طرف بمانند. غازی الدین خان و دیگر اعضای خانواده نیز در انتظار تجاوز از سوی شاهزادگان، شروع به ذخیره سلاح کردند. مورخ مونس فاروقی سیاست آنها را «بی‌طرفی مسلحانه» توصیف می‌کند و خاطرنشان می‌کند که پیش از این در تاریخ مغول، اشراف هرگز اجازه نداشتند در درگیری‌های جانشینی بی‌طرف بمانند.  

کشمکش بر سر جانشینی با مرگ امپراتور سالخورده در سال ۱۷۰۷، در اردوگاه امپراتوری در احمدنگر، آغاز شد؛ شاهزاده اعظم شاه متعاقباً خود را امپراتور آنجا نامید. بارها از غازی الدین خان خواسته شد تا در نبرد پیش رو علیه شاهزاده بهادرشاه یکم به اعظم شاه بپیوندد، اما هیچ موفقیتی حاصل نشد. غازی الدین در دولت‌آباد ماند و هیچ اقدامی برای پیوستن به اعظم انجام نداد. اعظم شاه که به دنبال حفظ روابط خوب با این اشراف‌زاده بود، او را فرماندار نظام‌شاهیان احمدنگر و نایب السلطنه دکن نامید و هدایای متعددی برای او فرستاد.

### سلطنت بهادر شاه
پسر دوم اورنگ زیب، شاهزاده معظم، در جنگ جانشینی پیروز شد و به عنوان امپراتور بهادر شاه تاجگذاری کرد. غازی الدین خان و خانواده‌اش علیرغم عدم حمایت در جنگ، احتمالاً به دلیل ارزش نظامی‌شان، توسط امپراتور عفو و پاداش داده شدند.  غازی الدین خان توسط امپراتور به عنوان فرماندار گجرات صبحه منصوب شد و جایگزین ابراهیم خان شد. غازی الدین خان با انتصاب پنجاه جاسوس برای گزارش دادن در مورد راجپوت‌ها و مراتهه‌های شورشی (که به ترتیب مرزهای شمالی و جنوبی استان را اشغال کرده بودند) تلاش‌هایی را برای تثبیت استان آغاز کرد. با این حال، تلاش‌های او با مرگش در سال ۱۷۱۰ متوقف شد و دوره تصدی او تنها دو سال به پایان رسید.

در دوران سلطنت بهادر شاه، غازی الدین خان نیز برای مبارزه با *راجاهای* سرکش راجپوت اعزام شد، به همین منظور در ۱۲ آوریل ۱۷۰۸ به عنوان فرماندار غایب اجمیر منصوب شد (او اندکی پس از آن برکنار و در ۱۵ ژوئن دوباره منصوب شد).
بندانگشتی|آرامگاه غازی‌الدین خان، در مجموعه مدرسه غازی‌الدین

## مرگ
غازی‌الدین خان در ۸ دسامبر ۱۷۱۰ در احمدآباد، پایتخت گجرات، صبحا، درگذشت. جسد او به دهلی آورده شد و در مجتمع مدرسه‌ای که در طول زندگی‌اش تأسیس کرده بود (مدرسه غازی‌الدین خان)، واقع در نزدیکی دروازه اجمری دهلی، به خاک سپرده شد. پس از مرگ او، دولت مغول طبق رسم، دارایی‌های او را مصادره کرد.

## خانواده
امپراتور اورنگ زیب علاقهٔ زیادی به پرورش غازی‌الدین خان و خانواده‌اش داشت، شاید به این دلیل که می‌خواست گروهی از اشراف بسیار وفادار را به خود جذب کند. پس از ورود غازی‌الدین به هند، اورنگ زیب ازدواج معتبری را برای او با صفیه خانم، دختر *وزیر* مشهور مغول، سعدالله خان، ترتیب داد. این افتخار علاوه بر چندین ترفیعی بود که پدرش عابد خان قبلاً دریافت کرده بود.  این ازدواج در سال ۱۶۷۰ انجام شد؛ اولین پسر آنها چین قلیچ خان (متولد میر قمرالدین) بود که اورنگ زیب شخصاً او را نامگذاری و تربیت کرد.  او به یکی از اشراف بزرگ دربار تبدیل شد و بعداً اولین نظام و بنیان‌گذار ایالت حیدرآباد شد.  غازی‌الدین خان پسرعموی محمد امین خان بود که در زمان سلطنت اورنگ زیب به مقام والای *صدر اعظم* ارتقا یافت،  و بعداً *[[وزیر (عنوان)|وزیر]]* (صدراعظم) امپراتوری شد.  غازی الدین خان دو پسر دیگر نیز داشت: حمیدخان بهادر و رحیم الدین خان.

## حمایت
در حدود آغاز قرن هجدهم، غازی‌الدین خان مجموعه *مدرسه‌ای* را تأسیس کرد که امروزه در دهلی قدیم، نزدیک دروازه اجمری واقع شده است. این *مدرسه* یکی از سه *مدرسه* اصلی دهلی در دوران سلطنت امپراتور مغول، بهادر شاه اول، بود. این مدرسه در دهه ۱۷۹۰ تعطیل و در سال ۱۷۹۲ با حمایت طبقه ثروتمند مسلمان دهلی بازگشایی شد. این مدرسه بعدها میزبان مؤسسات آموزشی استعماری، یعنی کالج دهلی و سپس مدرسه انگلیسی-عربی، شد. از سال ۱۹۴۸، این ساختمان توسط کالج ذاکر حسین دهلی مورد استفاده قرار گرفته است. این مجموعه *مدرسه* نمونه‌ای از معماری اواخر دوره مغول است و یکی از معدود *مدارس* باقی‌مانده از دوره مغول است.

## منابع

رده:اهالی بخارا
رده:درگذشتگان ۱۷۱۰ (میلادی)
رده:زادگان دهه ۱۶۴۰ (میلادی)
رده:مسلمانان سده ۱۸ (میلادی) اهل هند