ستاره خاموش

***ستاره خاموش*** (آلمانی: Der schweigende Stern) یک فیلم علمی تخیلی رنگی محصول سال ۱۹۶۰ تولید مشترک آلمان شرقی و جمهوری خلق لهستان است. این فیلم بر اساس رمان علمی تخیلی «فضانوردان» نوشته استانیسلاو لم (۱۹۵۱) ساخته شده است. در لهستان، این فیلم با نام ***Milcząca Gwiazda*** (به معنی ستاره خاموش) شناخته می‌شد. کارگردانی این اثر بر عهده کورت متزیگ بود و بازیگرانی چون گونتر زیمون، جولیوس اونگووه و یوکو تانی در آن به ایفای نقش پرداختند. این فیلم در ایالات متحده با عنوان ***اولین فضاپیما در ناهید*** (First Spaceship on Venus) منتشر شد.

داستان فیلم پس از یافتن یک جعبه سیاه باستانی و دفن شده آغاز می‌شود که ظاهراً از سیاره ناهید آمده است. در پی این اکتشاف، یک فضاپیمای انسانی به سمت «ستاره صبحگاهی» اعزام می‌شود. خدمه در آنجا بقایای تمدنی از بین رفته را می‌یابند که دستگاهی برای نابودی تمام حیات روی زمین ساخته بودند تا پیش از حمله نهایی از آن استفاده کنند، اما پیش از اجرای نقشه، خود در یک جنگ هسته‌ای جهانی نابود شده‌اند.

## خلاصه داستان
در سال ۱۹۸۵، مهندسانی که در یک پروژه آبیاری در بیابان گبی فعالیت می‌کردند، به‌طور تصادفی یک «دوک» (قرقره) مرموز و ظاهراً مصنوعی را از زیر خاک بیرون می‌آورند. وقتی مشخص می‌شود که این شیء از ماده‌ای ناشناخته در زمین ساخته شده، آن را به رویداد تونگوسکا در سال ۱۹۰۸ مرتبط می‌دانند. این موضوع سندی می‌شود بر اینکه انفجار تونگوسکا (که پیش‌تر به شهاب‌سنگ نسبت داده می‌شد) در واقع بر اثر سقوط یک فضاپیمای بیگانه بوده است.

پروفسور هرینگ‌وی نتیجه می‌گیرد که این فضاپیما باید از ناهید (زهره) آمده باشد. قرقره به عنوان یک جعبه سیاه شناسایی شده و توسط تیمی بین‌المللی از دانشمندان رمزگشایی می‌شود. وقتی پیام‌های رادیویی ارسالی به ناهید بی‌پاسخ می‌ماند، فضاپیمای شوروی «کوسموکراتور» که برای سفر به مریخ آماده شده بود، تغییر مسیر داده و راهی ناهید می‌شود.

در نزدیکی ناهید، دانشمندان به کشفی تکان‌دهنده می‌رسند: قرقره حاوی نقشه‌ای برای تابش اشعه به سطح زمین و نابودی نسل بشر به عنوان پیش‌درآمدی برای تهاجم بوده است. خدمه با وجود خطرات، تصمیم می‌گیرند به مسیر خود ادامه دهند. در سطح سیاره، آن‌ها با یک مجتمع صنعتی و شهری متروکه و ویران شده روبرو می‌شوند. آثار انفجاری چنان شدید است که سایه‌های موجودات انسان‌نمای ناهیدی بر روی دیوارهای باقی‌مانده سوخته و حک شده است.

ماشین‌های ناهیدی همچنان کار می‌کنند، از جمله سلاح تابشی که برای حمله به زمین طراحی شده بود. یکی از دانشمندان به‌طور تصادفی سلاح را فعال می‌کند و تیم تلاش می‌کند آن را خنثی کند. در نهایت، با معکوس شدن میدان مغناطیسی ناهید، فضاپیما به فضا پرتاب می‌شود. برخی از خدمه در ناهید جا می‌مانند و بازماندگان به زمین بازمی‌گردند تا به بشریت دربارهٔ خطرات جنگ‌افزار هسته‌ای هشدار دهند.

## بازیگران
* گونتر زیمون در نقش رایموند برینکمن، خلبان آلمانی فضاپیما
* جولیوس اونگووه در نقش تالوآ، افسر مخابرات آفریقایی
* یوکو تانی در نقش دکتر سومیکو اوگیمورا، افسر پزشکی ژاپنی
* اولدریش لوکش در نقش پروفسور هاولینگ، فیزیکدان هسته‌ای آمریکایی
* ایگناتسی ماخوفسکی در نقش پروفسور سولتیگ، مهندس ارشد لهستانی
* میخائیل پستنیکوف در نقش پروفسور آرسنیف، اخترفیزیکدان شوروی و فرمانده مأموریت
* کورت راکلمن در نقش پروفسور سیکارنا، ریاضی‌دان هندی
* تانگ هوآ-تا در نقش دکتر چن یو، زبان‌شناس چینی

جولیوس اونگووه دانشجوی پزشکی در لایپزیگ (اهل نیجریه یا کنیا) بود. او اولین بازیگر سیاه‌پوستی است که در تاریخ سینما در نقش یک فضانورد ظاهر شده است.

## تولید
داستان این فیلم بر پایه رمان علمی تخیلی «فضانوردان» (The Astronauts) نوشته استانیسلاو لم در سال ۱۹۵۱ است. کورت متزیگ از استودیو دفا با ایده اقتباس سینمایی از این رمان به لم مراجعه کرد؛ احتمالاً به این دلیل که لم در آن زمان در لهستان و خارج از کشور بسیار شناخته شده بود. رمان «فضانوردان» احتمالاً به دلیل پیشرفت‌های اخیر در فناوری موشکی و محبوبیت سفرهای فضایی در علمی تخیلی انتخاب شده بود. همچنین داستان بیانگر بسیاری از آرمان‌های سوسیالیستی بود که برای یک استودیو دولتی مناسب به نظر می‌رسید.

هربرت فولکمن، مدیر دفا که مسئول امور مالی بود، به همراه سایر مقامات آلمان شرقی، نسبت به پروژه سخت‌گیر بودند: آن‌ها نگرانی‌های ایدئولوژیک دربارهٔ فیلمنامه داشتند و نویسندگان جدیدی را برای کار روی آن آوردند. در نهایت، دوازده نسخه مختلف از فیلمنامه نوشته شد.

در نسخه اصلی منتشر شده در آلمان شرقی و لهستان، فضاپیمای زمینی که به ناهید فرستاده می‌شود «کوسموکراتور» (Kosmokrator) نام دارد.

فیلم عمدتاً در آلمان شرقی فیلم‌برداری شد. صحنه‌های فضای باز در منطقه زکوپانه لهستان و فرودگاه یوهانیشتال فیلم‌برداری شدند و جلوه‌های ویژه در استودیو بابلسبرگ و استودیویی در وروتسواف لهستان ساخته شدند. ماکت فضاپیما در فرودگاه به موضوع یک شوخی فریب‌آمیز در روزنامه «در کوریه» تبدیل شد: صفحه اول این روزنامه، فضاپیما را به عنوان یک تلاش نافرجام برای پرواز فضایی در منطقه تحت اشغال شوروی معرفی کرده بود.

این فیلم به دلیل استفاده گسترده و اولیه از «صداهای الکترونیک» در موسیقی متن خود مورد توجه قرار گرفت. موسیقی الکترونیک و نوفه‌ها، کار کامپیوتری را که پیام بیگانه را رمزگشایی می‌کند، خودِ پیام و چشم‌انداز وهم‌آور ناهید را که بر اثر فاجعه هسته‌ای ویران شده بود، به تصویر می‌کشیدند. مارکوفسکی که آهنگسازی را بر عهده داشت، توسط مهندس صدا، کشیشتف شلیفیرسکی از استودیو تجربی رادیو لهستان یاری شد. برخی جلوه‌های صوتی در آزمایشگاه آکادمی فناوری نظامی ورشو اضافه شد و مراحل پس از تولید در دفا انجام گرفت.

ارنست کونستمان مسئول جلوه‌های ویژه بود.

## انتشار
این فیلم اولین اثر علمی تخیلی منتشر شده توسط لهستان و آلمان شرقی بود. در اولین اکران در سینماهای اروپا، حدود ۴٫۳ میلیون بلیط فروخت که آن را به یکی از ۳۰ فیلم موفق استودیو دفا تبدیل کرد.

در سال ۱۹۶۲، نسخه کوتاه شده ۷۹ دقیقه‌ای با دوبله انگلیسی توسط «کاون اینترنشنال پیکچرز»، عنوان فیلم را برای بازار انگلیسی‌زبان به «اولین فضاپیما در ناهید» تغییر داد. این فیلم در ۳۱ اکتبر ۱۹۶۲ در سینماهای ایالات متحده اکران شد. در طول اکران سینمایی، این فیلم به صورت دو فیلم با یک بلیت همراه با نسخه آمریکایی شده فیلم کایجو ژاپنی «واران شکست‌ناپذیر» (محصول ۱۹۵۸) به نمایش درآمد.

### واکنش منتقدان
الکس کاکس، کارگردان بریتانیایی، در نگاهی به سینمای علمی تخیلی شوروی، «ستاره خاموش» را با فیلم ژاپنی «میستریان‌ها» مقایسه کرد، اما آن را «پیچیده‌تر و از نظر اخلاقی مبهم‌تر» دانست. کاکس همچنین خاطرنشان کرد که تصاویر شهرهای ذوب شده و جنگل‌های کریستالی فیلم که ابرهای چرخان گاز بر آن‌ها سایه افکنده، شاهکارهای طراحی صحنه هستند.

استانیسلاو لم، که رمانش پایه و اساس فیلم بود، به شدت از این اقتباس انتقاد کرد و حتی می‌خواست نامش از تیتراژ حذف شود تا به سیاسی شدن بیش از حد داستان نسبت به اثر اصلی‌اش اعتراض کند. لم معتقد بود فیلمنامه ضعیف است و تنها شعارهایی دربارهٔ شورای جهانی صلح تحویل می‌دهد.

### جوایز
* ۱۹۶۴: جشنواره فیلم‌های مدینه فاضله در تریسته (ایتالیا): برنده جایزه «فضاپیمای طلایی»

## نسخه‌های دیگر
### ایالات متحده
در نسخه سال ۱۹۶۲ آمریکا، تمامی اشارات به بمباران اتمی هیروشیما حذف شد. نام شخصیت آمریکایی «هاولینگ» به یک روسی به نام «اورلوف» تغییر یافت. شخصیت روسی «آرسنیف» به آمریکایی به نام «هرینگ‌وی» تبدیل شد و شخصیت لهستانی «سولتیگ» به فرانسوی به نام «دوراند» تغییر پیدا کرد. نام فضاپیما در این نسخه «Cosmostrator» تلفظ و نوشته می‌شد.

دو نسخه دیگر با تدوین و دوبله متفاوت نیز در آن زمان در بازار آمریکا با نام‌های «فضاپیمای ناهید پاسخ نمی‌دهد» و «سیاره مردگان» نمایش داده شد.

نسخه اصلی و بدون سانسور فیلم (۹۵ دقیقه‌ای) در نهایت در سال ۲۰۰۴ با عنوان اصلی «ستاره خاموش» توسط کتابخانه فیلم دفا در دانشگاه ماساچوست در امهرست در آمریکا منتشر شد.

### Mystery Science Theater 3000
این فیلم با نام «اولین فضاپیما در ناهید» در قسمت ۲۱۱ مجموعه تلویزیونی *[[Mystery Science Theater 3000]]* (MST3K) در ۲۹ دسامبر ۱۹۹۰ به نمایش درآمد. نویسندگان این مجموعه از تنوع نژادی و جنسیتی بازیگران تمجید کردند، اگرچه جیم وورل، نویسنده سینمایی، فیلم را داستانی «خشک اما به شکلی دلپذیر رنگارنگ و احمقانه» توصیف کرد که لباس‌های فضایی آن «به طرز دردناکی مضحک» به نظر می‌رسند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* 
* 
* 
* 

## منابع

* 

رده:حملات بیگانگان در فیلم‌ها
رده:رویداد تونگوسکا
رده:فیلم‌های ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های اقتباس شده از رمان‌های لهستانی
رده:فیلم‌های جمهوری دمکراتیک آلمان
رده:فیلم‌های درباره جنگ و سلاح‌های هسته‌ای
رده:فیلم‌های درباره فضانوردان
رده:فیلم‌های علمی–تخیلی آلمان
رده:فیلم‌های علمی–تخیلی لهستان
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در آلمان
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در لهستان
رده:فیلم‌های ماجراجویی فضایی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ۱۹۸۵ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در آینده
رده:فیلم‌های واقع‌شده در دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در روسیه
رده:فیلم‌های واقع‌شده در مغولستان
رده:فیلم‌های واقع‌شده در نیویورک سیتی