المزار

**المزار** () روستایی فلسطینی عرب‌نشین در بخش حیفا بود که در حدود ۴ کیلومتری شمال شرقی الصرفند قرار داشت. این روستا بر دامنه غربی کوه کرمل و در ارتفاع ۷۰ متری از سطح دریا بنا شده بود. در سال ۱۹۴۵ جمعیت آن ۲۱۰ نفر و همگی مسلمان بودند. روستای المزار در ۱۵ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان جنگ اعراب و اسرائیل در پی حمله نظامی نیروهای اسرائیلی به‌طور کامل تخلیه و ویران شد.

نام «مزار» در زبان عربی به‌معنای «زیارتگاه» یا «جایی که به دیدارش می‌روند» است و احتمالاً به‌پاس یادبود کسانی نهاده شده که در نبردهای دوران صلیبی در آن‌جا کشته و به خاک سپرده شدند. پس از جنگ ۱۹۴۸ این منطقه به اسرائیل الحاق شد و کیبوتص عین کرمل در سال ۱۹۵۰ بخشی از زمین‌های روستا را به خود اختصاص داد.

## پیشینه
نام روستا از واژه عربی «مزار» گرفته شده که به‌معنای زیارتگاه است و به احتمال زیاد به یادبود شمار زیادی از کشته‌شدگان جنگ‌های صلیبی اشاره دارد که در آن مکان دفن شده بودند.

فهرست جمعیتی مربوط به حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که المزار نزدیک به ۸۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.

## دوره قیمومت بریتانیا
در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت المزار ۱۳۴ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین، جمعیت المزار همراه با خربه المناره، اجزم و قمبزه شمارش شد. جمعیت کل این مجموعه ۲٬۱۶۰ نفر بود که ۸۸ نفر مسیحی و ۲٬۰۸۲ نفر مسلمان در ۴۴۲ خانه زندگی می‌کردند.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۲۱۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت کل اراضی آن ۷٬۹۷۶ دونم بود. از این میان ۵ دونم به مرکبات و موز، ۴۷۳ دونم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۳٬۷۵۰ دونم به کشت غلات و ۳۹ دونم به بافت ساخته‌شده (شهری) اختصاص داشت.

شکل کلی روستا نزدیک به مربع بود. حدود یک‌سوم اراضی آن در کوه کرمل و بقیه در دشت ساحلی روبه‌روی ساحل عتلیت واقع بود. اقتصاد ساکنان بر کشاورزی و دامداری استوار بود و در فصل ۱۹۴۳ حدود ۱۰۰ دونم زیتون بارده در شمال و جنوب غربی روستا کاشته شده بود. همچنین ۸۵۶ دونم از اراضی در مالکیت یهودیان بود که تنها ۱۰٫۷ درصد کل زمین‌ها را تشکیل می‌داد.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
نخستین یورش نیروهای اسرائیلی (نیروهای دفاعی اسرائیل) به این روستا در ۱۷ مه ۱۹۴۸ در جریان جنگ اعراب و اسرائیل انجام شد و هدف آن «غیرقابل‌بهره‌گیری کردن روستا» بود. نیروهای مهاجم تنها با ۱۰ تا ۲۰ عرب روبه‌رو شدند که گریختند و سربازان هر آنچه را که قابل سوزاندن بود به آتش کشیدند. چند روز پس از عقب‌نشینی نیروها، شماری از روستاییان شامل رزمندگان و غیرنظامیان به روستا بازگشتند.

تخلیه دائمی روستا در نتیجه حمله نظامی دیگری در اواسط ژوئیه ۱۹۴۸ صورت گرفت. بر پایه منابع عربی این عملیات با نام رمز «شوتِر» (، به‌معنای «پلیس» در زبان عبری) شناخته می‌شد و سه گردان گولانی، کرملی و اسکندرونی در آن شرکت داشتند و روستا به‌طور کامل ویران شد.

پس از جنگ، این منطقه به اسرائیل الحاق شد و کیبوتص عین کرمل در سال ۱۹۵۰ بر بخشی از زمین‌های المزار پایه‌گذاری شد.

## آرامگاه شیخ یحیی
مقام شیخ یحیی (اَحیا) بر دامنه‌های پایینی تپه‌ای در روستا واقع بود. ادوارد هنری پالمر در سال ۱۸۸۱ نوشت که این نام احتمالاً با یوحنای صوری (Saint John of Tyre) در ارتباط است که در سال ۱۱۸۷ در این سوی شناسایی شده بود. «اَحیا» همچنین نامی برای یحیی تعمیددهنده است.

این آرامگاه در سال‌های ۱۹۶۴–۱۹۶۵ توسط رونن و علمی بررسی شد. آنان سازه‌ای دواتاقه با جهت شرقی-غربی یافتند. اتاق شرقی که کهن‌تر به‌نظر می‌رسید اتاقی مستطیلی با گنبد و ساخته‌شده از سنگ کورکار بود که سطح آن با گچی حاوی قطعات سفال بیزانسی پوشیده شده بود. اتاق غربی از سنگ آهک ساخته شده بود.

این زیارتگاه اکنون ویران شده و منطقه به باغ میوه تبدیل شده‌است.

## روستا در زمان حاضر
از روستا امروز تنها آوار و سنگ‌پاره‌های خانه‌های سنگی بر جای مانده‌است. منطقه را علف‌های هرز، خار، صبر و درختان انجیر، انار و توت پوشانده‌است. دیوارهای سنگی نیمه‌برجا و خرابه‌های مسجد روستا که تا سال ۱۹۸۳ پابرجا بود نیز دیده می‌شود. افزون بر کیبوتص عین کرمل، تأسیساتی مانند پارک ملی «هار هکرمل» نیز بر اراضی این روستا ایجاد شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* المزار در وبگاه فلسطین در خاطره
* المزار (حیفا) در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:بخش (تقسیم کشوری) حیفا