رفتار مذهبی

**رفتار مذهبی** ()، **رفتارهای مذهبی** به آن دسته از رفتارهایی گفته می‌شود که تحت تأثیر باورهای مذهبی شکل می‌گیرند. اقدامات مذهبی اغلب با عنوان «مناسک» شناخته می‌شوند و پرهیزهای مذهبی نیز تابو یا محرمات آیینی نامیده می‌شوند.

باورهای مذهبی می‌توانند بر جنبه‌های عادی زندگی از جمله خوراک، پوشاک و ازدواج و همچنین بر اعمال آگاهانه مذهبی مانند عبادت، نماز، قربانی و غیره تأثیر بگذارند. از آنجا که بیش از ۴۰۰۰ دین در سراسر جهان وجود دارد، تنوع گسترده‌ای در انواع رفتارهای مذهبی دیده می‌شود.

## اقدامات

رفتارهای مذهبی ممکن است جنبه‌های مختلفی داشته باشند:

آن‌ها می‌توانند عمومی باشند، مانند شرکت در مناسک مذهبی، انجام زیارت، یا اختصاص وقت و هزینه به گروه‌های مذهبی. همچنین این رفتارها می‌توانند گروه‌محور باشند، مانند ملاقات‌های منظم برای انجام مناسک سنتی در یک معبد یا کلیسا. رفتارهای مذهبی همچنین ممکن است انفرادی و خصوصی باشند، مانند نماز، مدیتیشن و خواندن متون مقدس. در برخی موارد، این اقدامات جنبه تخصصی و حرفه‌ای به خود می‌گیرند؛ به طوری که برخی افراد زندگی خود را صرفاً بر انجام اعمال مرتبط با ایمان خود متمرکز می‌کنند (مانند خاخام، گورو و غیره).

عمومی‌ترین اقدام مذهبی نماز یا دعا است که می‌تواند توسط یک فرد در تنهایی انجام شود، اما مردم می‌توانند به صورت گروهی و با استفاده از سرود نیز دعا کنند. قربانی کردن (معمولاً به شکل زمان، پول یا غذا) نیز یک اقدام مذهبی گسترده است. دعا و قربانی، در کنار خواندن کتب مقدس و حضور در اجتماعات در ساختمان‌های مذهبی، اغلب پایه و اساس اقدامات مذهبی پیچیده‌تر مانند زیارت، دسته‌های مذهبی یا مشورت با غیب‌گو را تشکیل می‌دهند.

بسیاری از مناسک با هدف خاصی مرتبط هستند، مانند تشرف، طهارت آیینی و آماده‌سازی برای یک رویداد یا وظیفه مهم. در میان این‌ها، مناسک گذار نیز وجود دارند که در لحظات مهم چرخه زندگی انسان مانند تولد، بلوغ، ازدواج، بیماری و مرگ رخ می‌دهند. از دیگر اقدامات مذهبی خاص می‌توان به تسخیرشدگی و وجد مذهبی اشاره کرد. متخصصان مذهبی مانند کشیش‌ها، خاخام‌ها، امام‌ها و پاندیت‌ها در بسیاری از این اقدامات مذهبی مشارکت دارند.

## پرهیزها

پرهیز مذهبی زمانی رخ می‌دهد که فرد به دلایل مذهبی از چیزی یا انجام عملی خودداری می‌کند. این پرهیز می‌تواند شامل غذا یا نوشیدنی باشد که فرد به دلیل دین خود برای مدتی به آن‌ها دست نمی‌زند (روزه). این خویشتنداری ممکن است برای مدت طولانی‌تری نیز باشد. برخی افراد از رابطه جنسی خودداری می‌کنند (تجرد مذهبی)؛ برخی دیگر از تماس با خون یا حیوانات مرده اجتناب می‌ورزند. نمونه‌های شناخته شده عبارتند از: ممنوعیت خوردن گوشت خوک برای یهودیان و مسلمانان؛ تجرد کشیش‌های کاتولیک؛ قوانین طهارت در هندوئیسم و یهودیت؛ و کلمه حکمت (که بر اجتناب از الکل، قهوه، چای و غیره تأکید دارد) در کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان.

این پرهیزها یا «تابوها» اغلب دربارهٔ موارد زیر هستند:
* غذا و نوشیدنی
* گفتار؛ برخی کلمات ممنوع هستند (دشنام‌گویی)
* احتضار، مرگ و عزاداری

پرهیزهای مذهبی اغلب به راحتی به عنوان بخشی از رفتار مذهبی قابل تشخیص نیستند. پیروان این ادیان هنگام پرسش، اغلب انگیزه این نوع رفتار را به صراحت مذهبی نمی‌دانند، بلکه آن را به دلایل بهداشتی، اخلاقی یا حفظ سلامت نسبت می‌دهند.

## مطالعه آکادمیک

رفتار مذهبی به ندرت به تنهایی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. زمانی که به این موضوع توجه می‌شود، معمولاً به عنوان مصداقی از تصورات مذهبی در دین‌شناسی تطبیقی و انسان‌شناسی فرهنگی، یا به عنوان بخشی از مطالعه انسان در علوم اجتماعی بررسی می‌شود.

پژوهش‌ها می‌توانند همزمان بر باورها و اقدامات تمرکز کنند؛ به عنوان مثال، مطالعاتی در بریتانیا نگرش مردم نسبت به خدا و زندگی پس از مرگ و همچنین اقداماتی مانند حضور در عبادتگاه‌ها و نماز را مورد بررسی قرار داده‌اند. نظرسنجی‌های دیگر نیز اقدامات مشابهی را بررسی می‌کنند.

رفتار مذهبی بخشی از حوزه بزرگتر رفتار انسانی است و به همین دلیل، مطالعات و دیدگاه‌ها دربارهٔ آن همواره در حال تغییر است.

## جنجال‌ها
### آزار و شکنجه
مخالفت با رفتارهای مذهبی می‌تواند منجر به آزار مذهبی شود؛ وضعیتی که در آن افراد و گروه‌های خاص به دلیل باورها یا اقداماتشان، به عنوان افرادی «جداگانه» و ناخواسته تلقی می‌شوند. طبق گزارش‌ها، آزار و اذیت گروه‌های مذهبی در بیش از ۹۰ درصد کشورهای جهان گزارش شده است. همچنین رهبران مذهبی بر موارد متعددی از آزار و اذیت‌های مذهبی در مناطق تحت درگیری، مانند اوکراین، تأکید کرده‌اند که نشان‌دهنده ابعاد سیاسی این جنجال‌هاست.

## رفتار در فضاهای مقدس
### مسیحیت
مجموعه‌ای از قواعد آداب معاشرت در کلیسا وجود دارد که شامل حضور در محل حدود پنج یا ده دقیقه زودتر برای دعا و «آمادگی جهت شرکت در مراسم قداس» است. سایر توصیه‌ها شامل زمان ایستادن، نشستن یا زانو زدن، استفاده از شمع‌ها یا لمس شمایل‌ها (آیکون‌ها) است.

ژان باپتیست ماسیلون خطبه مفصلی دربارهٔ این آیه کتاب مقدس دارد:
«و عیسی وارد معبد خدا شد و همه کسانی را که در معبد خرید و فروش می‌کردند بیرون راند و میزهای صرافان و کرسی‌های کبوترفروشان را واژگون کرد» (متی ۲۱:۱۲). او بیان می‌کند که «در واقع، از میان تمام جنایاتی که به عظمت خدا توهین می‌کنند، تقریباً هیچ‌کدام را شایسته‌تر از هتک حرمت معابد او برای مجازات نمی‌بینم؛ و این اعمال به همان اندازه جنایتکارانه‌تر هستند که حالات مورد نیاز دین از ما هنگام حضور در آنجا، باید مقدس‌تر باشد.»

### هندوئیسم
هنگام حضور در معبد قواعد متعددی برای آداب معاشرت وجود دارد، از جمله درآوردن کفش، تعظیم کردن و آوردن هدیه یا نذری.

### اسلام
هنگام حضور در مسجد قواعد آداب معاشرت متعددی وجود دارد که شامل پوشیدن لباس‌های پاکیزه و انجام وضو است.

### سیک
برای حضور در گوردواره قواعد آداب معاشرت متعددی وجود دارد، از جمله پوشیدن لباس‌های پاکیزه و استفاده از پوشش سر.

### یهودیت
برای حضور در کنیسه قواعد آداب معاشرت متعددی وجود دارد، از جمله ترتیبات نشستن و استفاده از پوشش سر.

## منابع

## جستارهای وابسته
* نظم
* نخبه‌گرایی
* جنبش‌های نوپدید دینی
* پرهیزکاری
* تغییر دین ثانویه

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:مناسک دین