ناهید راچلین

**ناهید راچلین** (با نام خانوادگی پیش از ازدواج **بزرگمهری**) (۶ ژوئن ۱۹۳۹ – ۳۰ آوریل ۲۰۲۵/ ۱۵ خرداد ۱۳۱۸ – ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۴) رمان‌نویس و داستان‌نویس کوتاه ایرانی-آمریکایی بود. موضوعات آثارش که همگی به جامعه و سیاست ایران می‌پردازند، دربارهٔ گسست‌های هویتی، رنج‌های تبعید و برخورد فرهنگ‌ها بود و همگی به زبان انگلیسی نوشته شده‌اند، از این رو، به یکی از نخستین ایرانیانی بدل شد که به زبان انگلیسی رمان نوشت. نخستین رمانش با عنوان «بیگانه» در یک سال پیش از انقلاب ایران منتشر شد و با استقبال منتقدان روبه‌رو گردید. او را «احتمالاً پرانتشارترین نویسندهٔ ایرانی در آمریکا» نامیده‌اند. با این حال، آثارش هرگز در ایران چه پیش از انقلاب چه پس از آن منتشر نشده و هیچ‌کدام از آثارش هرگز به فارسی نیز ترجمه نشده است.

## زندگی و نویسندگی
ناهید راچلین در ۶ ژوئن ۱۹۳۹ / ۱۵ خرداد ۱۳۱۸ در آبادان، کشور شاهنشاهی ایران متولد شد. او هشتمین فرزند از ده فرزند خانواده (که دو نفر از آن‌ها پیش از تولد ناهید فوت کرده بودند) بود، پدر و مادرش منوچهر و محترم نوروزیان (بزرگمهری) بودند. از زمانی که کمتر از یک سال داشت، در شش‌ماهگی، مادرش او را به خاله‌اش مریم، خواهر بی‌فرزند خود، سپرد تا بزرگ کند. ناهید تا سن نه سالگی، توسط خالهٔ بزرگش تربیت یافت، اما در ۹ سالگی، سنی که در قانون ایران دختر می‌توانست ازدواج کند، پدرش، نگران از اینکه خاله‌اش شاید او را به ازدواج وادارد، او را بازگرداند. پدر ناهید خود در ۳۴ سالگی با مادر ناهید که ۹ ساله بود ازدواج کرده بود.او که قاضی دوره‌ای بود، استعفا داد و به فعالیت خصوصی پرداخت. این تجربه تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری شخصیت ناهید داشت و این جدایی برای ناهید ویرانگر بود. او بعدها او بعدها نوشت که احساس «ربوده شدن» داشت و هرگز نتوانست مادر زیستی‌اش را «مادر» خطاب کند. در تمام طول زندگی، آرزوی بازگشت به دامن امن خاله‌اش مریم همراهش بود. ناهید با خواهر بزرگ‌ترش پری صمیمی شد، خواهری که علیه ازدواج اجباری و برای بازیگری جنگید، اما شکست خورد.

سپس با والدینش زندگی کرد، که از نظر عاطفی فاصله داشتند و در سایهٔ انتظارات محدودکنندهٔ جنسیتی بزرگ شد. نزدیک‌ترین رابطهٔ خانوادگی او با خواهر بزرگ‌ترش، پری بود. پری به ازدواجی سنتی با مردی بزرگ‌تر و بدرفتار تن داد و پس از اقدام برای طلاق، دسترسی به پسرش را از دست داد. پری دوباره ازدواج کرد، اما دچار مشکلات روانی شد، مدتی در مؤسسات درمانی بستری شد و در نهایت در جوانی در یک حادثهٔ خانگی (سقوط از پله) در سال ۱۹۸۱ درگذشت.این حادثه، از ژرف‌ترین تجربهٔ فقدان برای او بود، غم این واقعه چنان بر او چیره شد که ۲۵ سال نتوانست دربارهٔ پری بنویسد، بعدها در پایان خاطراتش فصلی را به او اختصاص داد و نوشت: «آری، پری عزیز، این کتاب را می‌نویسم تا تو را به زندگی بازگردانم.»

او در خاطراتش، «دختران پارسی» (۲۰۰۶)، نوشت: «خانهٔ ما آشفته بود، آمیخته‌ای از رسوم سنتی ایرانی ـ اسلامی و ارزش‌های غربی. هیچ‌یک از ما نماز نمی‌خواندیم، روزه نمی‌گرفتیم یا حجاب نداشتیم.» با این حال، پدر و مادرش ازدواج‌های از پیش تعیین‌شده را برای فرزندان لازم می‌دانستند و تحصیلات عالی را مخصوص پسران می‌دانستند. در این فضای خانوادگی پرتنش و در مواجهه با مخالفت پدر، ناهید با کمک برادرش پرویز برای ادامهٔ تحصیل در آمریکا پافشاری کرد تا از محدودیت‌ها و فشارهای محیط خانواده و جامعه رهایی یابد. پدرش تنها پس از دریافت تضمین بازگشت او به ایران برای ازدواج، اجازهٔ سفر صادر کرد.سرانجام زمانی که ۱۷ سال داشت در کالج زنانهٔ لیندن‌وود در ایالت میزوری پذیرفته شد و بورسیهٔ کامل دریافت کرد. او مدرک کارشناسی روان‌شناسی خود را از کالج در سال ۱۹۶۱ دریافت کرد. پس از فارغ‌التحصیلی، نامه‌ای کوتاه برای پدرش نوشت و او را از تصمیمش برای عدم بازگشت به ایران آگاه کرد. در پی آن، پدرش تا دوازده سال با او قطع رابطه کرد.

ناهید در نیویورک پرستاری و پیشخدمتی کرد، و برای حفظ ویزای دانشجویی در نیو اسکول ثبت‌نام کرد. آنجا با هاوارد راچلین، استاد روان‌شناسی، آشنا شد. آن دو در سال ۱۹۶۴ ازدواج کرد. دخترشان، لیلا یک سال بعد در ۱۹۶۵ به دنیا آمد. ناهید راچلین در ۱۹۶۹ شهروندی آمریکا را دریافت نمود.چند سال در کمبریج، ماساچوست، و سپس در استونی بروک نیویورک زندگی کردند. ناهید راچلین در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ به تحصیل در مقطع تحصیلات تکمیلی در رشتهٔ نویسندگی خلاق پرداخت و داستان‌های کوتاهی برای کلاسی با ریچارد هامفریز در دانشگاه کلمبیا و برای کلاسی با دونالد بارتلمه در کالج شهری نیویورک نوشت. این داستان‌ها به او بورسیهٔ استگنر در دانشگاه استنفورد را اعطا کردند و در میانهٔ دههٔ ۱۹۷۰ به همراه خانواده‌اش به استنفورد رفت.

در سال ۱۹۷۶، راچلین برای اولین بار پس از دوازده سال به ایران بازگشت و از این تجربه برای نوشتن رمان نخستش «بیگانه»  الهام گرفت.این رمان در سال ۱۹۷۸، تنها یک سال پیش از انقلاب ایران  منتشر شد. رمان «بیگانه» با نگاهی ظریف، تحول تدریجی شخصیت «فِری» را روایت می‌کند؛ زنی ایرانی و زیست‌شناس که در اوایل دههٔ سوم زندگی خود، پس از ۱۴ سال زندگی آرام و یکنواخت در حومهٔ سرد بوستون، به ایران بازمی‌گردد و با هویتی سنتی و محافظه‌کار روبه‌رو می‌شود. راچلین همچنین رمان «ازدواج با بیگانه» (۱۹۸۳) را نوشت که با نگاهی انتقادی، چگونگی تحمیل قدرت نظام دینی خمینی بر جامعهٔ ایران را به تصویر می‌کشد. پس از آن، آثار دیگری نیز از او منتشر شد، از جمله «آرزوی دل» (۱۹۹۵)، «پریدن از روی آتش» (۲۰۰۶)، «سراب» (۲۰۲۴) و دو مجموعهٔ داستان کوتاه «حجاب» (۱۹۹۲) و «راه بازگشت» (۲۰۱۸). خاطرات او با عنوان «دختران پارسی» در سال ۲۰۰۶ منتشر شد. آخرین رمان او، «دورافتاده»، قرار است در سال ۲۰۲۶ منتشر شود و روایتگر داستان دختری نوجوان است که زودهنگام به ازدواج واداشته شده و الهام گرفته از سرگذشت مادر خود نویسنده است.

به گفتهٔ ندا حطیط، نویسندهٔ لبنانی، راچلین در تمامی آثار خود به کاوش زخم‌های ایران در نیمهٔ دوم قرن بیستم پرداخت: «سرکوب سیاسی، سلطهٔ سنت، ناپدید شدن معلمان و نویسندگان منتقد، سلطهٔ ساواک، و نیز آن حسرت سوزان برای کودکی‌ای که ناتمام ماند و دردهای هویت دوپاره.» مضمون مادری و خانواده نیز در نوشته‌های او پررنگ است؛ از رابطهٔ پیچیده با مادر زیستی‌اش، تا عشق عمیق به خاله‌اش، و در نهایت رابطهٔ او با دخترش لیلا، که راچلین او را «بهترین دوست زندگی‌ام» می‌نامید.

راچلین در ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ / ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ بر اثر سکتهٔ مغزی در بیمارستانی در منهتن، نیویورک به سن ۸۵ سالگی درگذشت.

## آثار
آثار ناهید راچلین پیش از انقلاب ۱۹۷۹ در ایران منتشر نشدند، چرا که سانسور حکومتی آنها را به دلیل بازنمایی منفی جامعه ایران، به‌ویژه توصیف محله‌های فقیرنشین و هتل‌های ویران ممنوع کرده بود، تصویری که با روایت رسمی مدرن‌سازی دوران شاه در تضاد بود. پس از انقلاب نیز حکومت جدید که نسبت به هرگونه تصویر منفی حساسیت داشت، به ممنوعیت آثار او ادامه داد؛ بنابراین، تا کنون هیچ‌یک از کتاب‌های راچلین به فارسی ترجمه نشده و انتشار آنها در ایران ممنوع است.

از جمله عناوین اصلی آثار وی:

* *Foreigner*. New York: Norton, 1978.
* *Married to a stranger*. New York: Dutton, 1983.
* *Veils: short stories*. San Francisco: City Lights Books, 1992.
* *The heart's desire: a novel*. San Francisco: City Lights Books, 1995.
* *Jumping over fire*. San Francisco: City Lights Books, 2005.
* *Persian girls: a memoir*. New York: Jeremy P. Tarcher, 2006.
* *A way home: stories*. Edmonds, Washington: Ravenna Press, 2018.

## منابع

## برای مطالعهٔ بیشتر
* 

## پیوند به بیرون
* nahidrachlin.com
* مصاحبه با ناهید راچلین، (به انگلیسی)
* «گفت‌وگو با یک پیشگام ادبیات ایرانی-آمریکایی: مصاحبه با ناهید راچلین»که توسط پرسیس کریم در ArteEast انجام شد، تابستان ۲۰۰۷ منتشر شد. (به انگلیسی)

رده:افراد دارای تابعیت ایالات متحده آمریکا
رده:اهالی آبادان
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه لیندن‌وود
رده:درگذشتگان ۱۴۰۴
رده:درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت سکته مغزی
رده:رمان‌نویسان آسیایی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:رمان‌نویسان زن اهل ایالات متحده آمریکا
رده:رمان‌نویسان زن اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۱۸
رده:زادگان ۱۹۳۹ (میلادی)
رده:مهاجران ایرانی به ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان داستان کوتاه آسیایی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان داستان کوتاه اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان داستان کوتاه اهل ایران
رده:نویسندگان داستان کوتاه زن اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان داستان کوتاه زن اهل ایران
رده:نویسندگان زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:نویسندگان زن سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان زن سده ۲۱ (میلادی) اهل ایران