ابتکار فرش دوباگ

**دوباگ (DOBAG)** مخفف ترکی عبارت «پروژه تحقیق و توسعه رنگ طبیعی» (Doğal Boya Araştırma ve Geliştirme Projesi) است. هدف این پروژه احیای هنر و صنعت سنتی فرش‌بافی ترکیه است. این پروژه برای ساکنان یک روستای روستایی در آناتولی - که عمدتاً زنان هستند - منبع درآمد منظمی فراهم می‌کند. ابتکار دوباگ، بازگشت تولید فرش سنتی با استفاده از پشم دست‌ریسی شده رنگ‌شده با رنگ‌های طبیعی را نشان می‌دهد که متعاقباً در سایر کشورهای تولیدکننده فرش نیز به کار گرفته شد.

## پیشینه و تاریخچه
پروژه دوباگ در سال ۱۹۸۱ به رهبری هارالد بوهمر، یک معلم شیمی و زیست‌شناسی آلمانی، با همکاری دانشگاه مرمره در استانبول آغاز شد. او بر تجزیه و تحلیل شیمیایی رنگ‌های فرش‌های بافته شده عتیقه، مانند فرش‌های موجود در موزه‌های استانبول، تمرکز داشت.

### استفاده از رنگ‌های مصنوعی در فرش‌های شرقی

رنگ‌های مصنوعی در اواخر قرن نوزدهم کشف شدند. تا آن زمان، پشم مورد استفاده برای بافت فرش با رنگ‌های سنتی ساخته شده از گیاهان، حشرات و مواد معدنی رنگ می‌شد. رنگ‌های مصنوعی ارزان و آسان برای استفاده بودند و بنابراین به زودی پس از اینکه به‌طور گسترده در دسترس قرار گرفتند، جایگزین رنگ‌های سنتی شدند. مورخان هنر غربی، ناپایداری فرش‌های دارای رنگ‌های مصنوعی را در برابر نور و رطوبت گزارش کرده‌اند. اثر زیبایی‌شناختی فرش‌های شرقی با رنگ‌های مصنوعی توسط آرتور سیسیل ادواردز به عنوان «داشتن ظاهری سخت و فلزی» و «مات و بی‌روح» توصیف شده است. برای موفقیت تجاری، فرش‌های رنگ‌شده با رنگ مصنوعی باید قبل از فروش، تحت عملیات شیمیایی قرار گیرند.

### تجزیه و تحلیل رنگ‌های طبیعی و بازسازی روش‌های رنگرزی سنتی
تجزیه و تحلیل رنگ‌های پشم فرش پیش از این توسط ادواردز در سال ۱۹۵۳ به عنوان وسیله‌ای برای تعیین منشأ فرش‌های آن دوره پیشنهاد شده بود. در سال ۱۹۸۲، بوهمر کار خود را بر روی نمونه‌های پشم فرش عتیقه، با استفاده از کروماتوگرافی لایه نازک منتشر کرد. با مقایسه کروماتوگرام‌های نمونه‌های پشم فرش و گیاهانی که برای رنگرزی استفاده می‌شدند، اجزای رنگ طبیعی شناسایی شدند و متعاقباً روش‌های رنگرزی به صورت تجربی بازسازی شدند.

اولین نمایش تکنیک‌های رنگرزی سنتی در برخی از روستاهای منطقه آیواجیک در چاناک‌قلعه انجام شد. این منطقه به دلیل سنت طولانی و مداوم قالی‌بافی‌اش انتخاب شد. بعدها، شاخه دیگری از این پروژه در منطقه یونت‌داغ، در جنوب برگاما، آغاز شد. در اینجا، اولین تعاونی زنان در ترکیه در چارچوب پروژه دوباگ تأسیس شد.

### رویکرد دوباگ به تولید فرش
[بندانگشتی|گیاه [روناس]]
[بندانگشتی|نیل، مجموعه رنگ‌های تاریخی [دانشگاه فنی درسدن|دانشگاه صنعتی درسدن، آلمان]]
فرش‌های دوباگ با گره‌های ترکی بافته می‌شوند. این فرش‌ها از پشم گوسفند دست‌ریسی شده ساخته می‌شوند و به صورت محلی با رنگ‌های طبیعی که طبق دستورالعمل‌های تجربی تهیه شده‌اند، رنگرزی می‌شوند. پس از اتمام فرش، هیچ گونه عملیات شیمیایی اعمال نمی‌شود.

رنگ‌های مورد استفاده برای فرش‌های دوباگ از گیاهان به دست می‌آیند و شامل موارد زیر هستند:
* *قرمز* از ریشه‌های روناس،
* *زرد* از گیاهانی از جمله پیاز، گونه‌های خاص بابونه (بابونه (سرده)، بابونه آلمانی) و فرفیون)
* *سیاه*: سیب بلوط، بلوط بلوط، و سماق تانر،
* *سبز شدن* با رنگرزی دوگانه با نیل و رنگ زرد.
* *نارنجی* با رنگرزی دوگانه با رنگ قرمز روناس و زرد.
* *آبی*: نیل مصنوعی به این دلیل استفاده می‌شود که از نظر شیمیایی با نیل طبیعی به‌دست‌آمده از درخت نیل یکسان است.

فرش‌های دوباگ (DOBAG) هم با یک برچسب و مهر چرمی که برای شناسایی به فرش متصل شده است و هم با گواهی که نام بافنده، روستا و منطقه‌ای که فرش در آن بافته شده است، تحویل داده می‌شوند. به بافندگان فرش دوباگ به ازای هر گره دستمزد پرداخت می‌شود، بنابراین یک سیستم دستمزد منصفانه تضمین می‌شود. پس از فروش فرش، به بافنده پاداش اضافی داده می‌شود. شاخه تجاری این طرح، فرش‌ها را مستقیماً فقط به نمایندگی‌های مجاز صادر می‌کند و از تجارت واسطه‌ای جلوگیری می‌کند.

بنابراین، *از نظر فنی*، پروژه دوباگ به دنبال احیای سنت فرش‌بافی ترکی است. در سطح اجتماعی، هدف این پروژه متوقف کردن اثرات شهرنشینی با ارائه منبع درآمد مداوم برای زنان روستایی است.

## منابع

## پیوند به بیرون
* برکت
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:فرهنگ در ترکیه
رده:قالی‌های ترکیه‌ای