البطانی شرقی

**البطانی الشرقی** () روستایی عرب فلسطینی در بخش غزه از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۳۶٫۵ کیلومتری شمال‌شرق غزه و بر زمینی هموار در جلگهٔ ساحلی جنوبی فلسطین جای داشت. جمعیت این روستا در سال ۱۹۴۵ میلادی ۶۵۰ تن بود. البطانی الشرقی در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه و ویران شد.

روستای توأمان آن، البناطی غربی، در شمال‌غربی و در فاصلهٔ کمتر از ۲ کیلومتری قرار داشت. از میان اراضی روستا وادی الماری، یکی از شاخه‌های وادی صقریر، می‌گذشت که در زمستان طغیان می‌کرد و گسترش روستا به سوی شرق را ناممکن می‌ساخت. ارتفاع میانگین روستا نزدیک به ۵۰ متر از سطح دریا بود.

## پیشینه
### دوران باستان و اسلامی
در این محل آثار سفالینه‌های دوران بیزانسی به همراه سکه‌هایی از دوران فرمانروایی فوکاس و کنستانتین چهارم یافت شده‌است.

کهن‌ترین اشاره به البطانی حاکی از آن است که این روستا در آغاز مزرعه‌ای بود که معاویة بن ابی‌سفیان، نخستین خلیفه اموی (۶۶۱–۶۸۰ میلادی)، در سدهٔ هشتم میلادی بنیاد نهاد.

### دوران عثمانی
البطانی الشرقی همچون سراسر فلسطین در سال ۱۵۱۷ میلادی به امپراتوری عثمانی پیوست. بر پایه دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶، این روستا در ناحیه (نهیه) غزه، در شرق اسدود و شمال بیت‌دراس و بخشی از سنجق غزه بود و ۳۹ تن جمعیت داشت. ساکنان همگی مسلمان بودند و بر گندم، جو، میوه، کندوهای عسل، بز و تاکستان مالیات می‌پرداختند.

روستا در نقشهٔ پیر ژاکوتن که در سال ۱۷۹۹ تنظیم شد به‌صورت روستایی بی‌نام نمایان است.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون از این روستا با نام  به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیهٔ غزه یاد کرد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن، کاوشگر فرانسوی، از روستا دیدن کرد و آن را  نامید. او نزدیک به ۱۰۰ خانهٔ خشتی و سنگ‌های باستانی در کنار چاهی یافت. مزارع تنباکو در باغ‌هایی محصور به پرچین‌های کاکتوس کشت می‌شد.

آلبرت سوسین با استناد به فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ گزارش کرد که البطانی الشرقی ۸۹ خانه و ۲۶۵ نفر جمعیت دارد؛ هرچند در آن شمارش تنها مردان سرشماری شده بودند. مارتین هارتمان نیز شمار خانه‌های روستا را ۸۵ ثبت کرد.

در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین البطانی الشرقی را روستایی در زمین پست توصیف کرد که از شرق به غرب و به شکل مستطیل گسترده شده و باغچه‌ها و چاه‌های متعددی آن را فراگرفته بود.

### دوران قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت البطانی الشرقی ۳۰۴ تن بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۴۰۴ نفر در ۸۵ خانه رسید و همچنان همگی مسلمان بودند.

گسترش ساخت‌وساز به سمت غرب و در امتداد جاده‌ای بود که روستا را به البناطی غربی پیوند می‌داد، چرا که طغیان زمستانی وادی الماری مانع توسعه به شرق می‌شد. خانه‌ها از خشت با سقف‌های چوبی و نیین ساخته شده و در کنار کوچه‌های تنگ چیده شده بودند. دو روستای بطانی در یک مدرسهٔ ابتدایی شریک بودند که در سال ۱۹۴۷ گشایش یافت و در آغاز ۱۱۹ دانش‌آموز داشت. روستا یک مسجد و چند مغازهٔ کوچک داشت.

بر پایه آمار روستایی سال ۱۹۴۵ جمعیت البطانی الشرقی ۶۵۰ تن (همگی مسلمان) و مساحت اراضی‌اش ۵٬۷۶۴ دونوم بود. از این مقدار، ۳۱۹ دونوم به مرکبات و موز، ۴۷۴ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌شده، ۴٬۷۳۳ دونوم به غلات و ۳۲ دونوم به زمین ساخته‌شده اختصاص داشت.

### جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن
در اوایل مه ۱۹۴۸ کمیتهٔ ملی عرب المجدل به ساکنان البطانی الشرقی و نیز روستاهای البناطی غربی، یاسور، بیت‌دراس و سه روستای صوافیر دستور داد که در جای خود بمانند.

روستا اندکی پس از آن در جریان «عملیات برق» () از سوی پالماخ تخلیه شد. پس از حمله به بیت‌دراس، در ۱۰ مه فرمان عملیاتی هاگانا «مطیع‌سازی» البطانی غربی و شرقی بود، «با همان ابزارهایی که در برابر عاقر، بشّیت و بیت‌دراس به کار رفت».

البطانی الشرقی به همراه بشّیت و برقه توسط تیپ ۸۴ گیواتی وابسته به هاگانا درست پیش از پایان دورهٔ قیمومت بریتانیا تصرف شد. به گفتهٔ مورخ اسرائیلی بنی موریس، روستا در ۱۳ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات بَرَق سقوط کرد؛ هنگامی که هاگانا به سوی جنوب پیش‌روی می‌کرد تا برای رویارویی با نیروهای مصری آماده شود.

با این حال کتاب «تاریخ جنگ استقلال» تصرف روستا را به ۱۰ تا ۱۱ ژوئن و به دست گردان هشتم تیپ گیواتی نسبت می‌دهد. مورخ فلسطینی ولید خالدی بر آن است که شاید روستا در جریان نبردهای اسرائیلی-مصری در جبههٔ جنوبی چند بار دست‌به‌دست شده و اسرائیلی‌ها سرانجام پیش از آغاز نخستین آتش‌بس در ۱۱ ژوئن آن را برای همیشه تصرف کرده باشند.

در اوایل ۱۹۴۹ امدادگران کوِیکر آمریکایی گزارش دادند که بسیاری از چادرنشینان اردوگاه آوارگان مغازی از ساکنان پیشین البطانی الشرقی بودند.

پس از جنگ، منطقه به کشور اسرائیل ملحق شد و زمین‌های روستا بدون بهره‌برداری ماند. در سال ۱۹۹۲ توصیف محل روستا چنین بود: «تنها یک پاسگاه پلیس فرسوده از دوران قیمومت بر جا مانده‌است. این مجموعه از سه ساختمان بتنی یک‌طبقه با سقف تخت تشکیل شده که یکی از آن‌ها اندکی بلندتر از دو ساختمان دیگر است. درها و پنجره‌ها مستطیلی‌اند. یکی از خیابان‌های روستا هنوز به‌روشنی پیداست. بوته‌های کاکتوس و درختان انجیر، اکالیپتوس و چنار در محل پراکنده‌اند. کشاورزان اسرائیلی در زمین‌های مجاور مرکبات می‌کارند.»

## جستارهای وابسته
* البناطی غربی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* البطانی الشرقی در وبگاه فلسطین در خاطره
* البطانی الشرقی در ذاکرات

رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۸ (میلادی)
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل