دولت نارکو

**دولت نارکو**  یا **دولت مواد مخدر** که به آن **سرمایه‌داری مواد مخدر** یا **اقتصاد مواد مخدر** نیز گفته می‌شود، یک اصطلاح سیاسی و اقتصادی است که به کشورهایی گفته می‌شود که در آن‌ها تمام نهادهای مشروع تحت نفوذ قدرت و ثروت تجارت غیرقانونی مواد مخدر قرار می‌گیرند. این اصطلاح نخستین بار برای توصیف بولیوی پس از کودتای سال ۱۹۸۰ لوئیس گارسیا مزا به کار رفت که عمدتاً با کمک قاچاقچیان مواد مخدر تأمین مالی شده بود.
[بندانگشتی|[مانوئل نوریگا، دیکتاتور سابق پاناما، پس از دستگیری توسط ایالات متحده آمریکا|257x257پیکسل]]
توصیف کلّی این اصطلاح شامل سازمان‌های غیرقانونی می‌شود که مواد مخدر تولید، حمل یا می‌فروشند و از طریق زور، رشوه یا باج‌گیری، نهادهای قانونی را در دست دارند. این وضعیت می‌تواند به اشکال مختلف بروز کند. برای مثال، در کلمبیا، پابلو اسکوبار، سلطان مواد مخدر، در طول دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، کارتل مدلین (که به نام زادگاهش نامگذاری شده بود) را اداره و کوکائین را به ایالات متحده آمریکا قاچاق می‌کرد. اسکوبار از طریق رشوه و اجبار توانست کنترل بیشتر نیروهای پلیس در مدلین و مناطق اطراف را به دست بگیرد و به این ترتیب تجارت مواد مخدر خود را گسترش دهد.

در حال حاضر، محققان معتقدند که اصطلاح «دولت نارکو» به دلیل شبکه‌های بنیادینی که سازمان‌های قاچاق مواد مخدر را اداره می‌کنند، بیش از حد ساده‌انگارانه است. برای مثال، کارتل گوادالاخارا در مکزیک، به رهبری میگل آنخل فلیکس گایاردو موفق شد چندین خانوادهٔ کوچک قاچاق مواد مخدر را در یک کارتل فراگیر جمع کند، تولید ماری‌جوانا را در مناطق روستایی مکزیک کنترل و همزمان کوکائین کلمبیایی را به ایالات متحده آمریکا قاچاق کند.

با گذشت زمان، بازار کوکائین به اروپا گسترش یافت و منجر به کشف مسیرهای جدیدی برای قاچاق مواد مخدر از کلمبیا و از طریق برزیل یا ونزوئلا و غرب آفریقا شد. این مسیرهای جدید سودآورتر و موفق‌تر از حمل و نقل از آمریکای شمالی بودند و کشورهای آفریقایی مانند نیجریه، غنا و بعداً گینه بیسائو را به دولت‌های نارکوی واقعی تبدیل کردند. در حالی که کوکائین از طریق غرب آفریقا منتقل می‌شد، طالبان در مناطق روستایی افغانستان، تریاک تولید می‌کردند و از درآمد آن برای تأمین مالی جنگ‌های چریکی خود بهره می‌بردند. علی‌رغم تلاش‌های آمریکا و ناتو برای وضع قوانینی بر تولید تریاک افغانستان، دولت‌های وقت افغانستان در اوایل دهه ۲۰۰۰ تا حد امکان تجارت تریاک را از سیاست‌ها و فشارهای خارجی محافظت کردند. تا سال ۲۰۲۴، رژیم اسد در سوریه به عنوان بزرگ‌ترین دولت نارکو در جهان شناخته می‌شد و صادرات جهانی کاپتاگون این رژیم به ارزش تخمینی سالانه ۳۰ تا ۵۷ میلیارد دلار می‌رسید. درآمد حاصل از قاچاق مواد مخدر حدود ۹۰ درصد از درآمد رژیم اسد را تشکیل می‌داد.

اکثر دولت‌های نارکو ویژگی‌هایی همچون نرخ بالای فساد، خشونت و قتل را دارند که از جمله ویژگی‌هایی است که به دولت‌های شکست‌خورده نیز نسبت داده می‌شود؛ با این حال، همیشه مشخص نیست که آیا نرخ بالای فساد و خشونت را می‌توان به قاچاق مواد مخدر نسبت داد یا خیر.

## کاربرد
استدلال شده است که دولت‌های نارکو را می‌توان بسته به میزان وابستگی آن‌ها به تجارت مواد مخدر و تهدیدی که تجارت و قاچاق مواد مخدر در آن کشور برای ثبات داخلی و بین‌المللی ایجاد می‌کند، به پنج دسته تقسیم کرد. این پنج دسته (به ترتیب صعودی) عبارت‌اند از: نوپا، در حال توسعه، جدی، بحرانی و پیشرفته. با این حال، استفاده از اصطلاح *دولت نارکو* توسط برخی به دلیل کاربرد بیش از حد گسترده و فراگیر آن مورد سؤال قرار گرفته است. آنان استدلال می‌کنند که این اصطلاح فقط باید به کشورهایی نسبت داده شود که تجارت و قاچاق مواد مخدر در آن‌ها تحت حمایت دولت بوده و اکثریت تولید ناخالص داخلی کل کشور را تشکیل می‌دهد.

## نمونه‌ها
### افغانستان
بندانگشتی|تریاک توقیف شده از افغانستان، ۲۰۰۵
افغانستان به دلیل تولید تریاک بسیار مشهور است. تا سال ۲۰۲۱، افغانستان بیش از ۹۰ درصد هروئین غیرقانونی جهان و بیش از ۹۵ درصد از عرضه مواد مخدر به اروپا را تولید می‌کند. بیشتر تریاک افغانستان از طریق هرات و فیض‌آباد به کشورهای هلال طلایی مانند ایران و پاکستان قاچاق می‌شود. تولید و قاچاق تریاک به عنوان منبع اصلی تأمین مالی فعالیت‌های نظامی و شورش طالبان شناخته شده است.

### کلمبیا

[بندانگشتی|258x258پیکسل|عکسی از [پابلو اسکوبار در سال ۱۹۷۶]]
از اواسط دهه ۱۹۷۰، کارتل‌های مواد مخدر کلمبیا به تولیدکنندگان، فرآوری‌کنندگان و صادرکنندگان اصلی مواد مخدر غیرقانونی (عمدتاً ماری‌جوانا و کوکائین) تبدیل شدند. تجارت و قاچاق مواد مخدر در کلمبیا در انحصار چهار کارتل مواد مخدر بود: مدلین، کالی، نورته دل واله و ساحل شمالی. با این حال، گفته می‌شود برخی از چریک‌های جنگ‌سالار مشارکت‌کننده در درگیری‌های کلمبیا نیز در قاچاق مواد مخدر دست داشته‌اند.
[بندانگشتی|270x270پیکسل|کوکائین قاچاق توسط [پلیس کلمبیا کشف و ضبط شده است.]]
کارتل مدلین زمانی بزرگ‌ترین کارتل مواد مخدر فعال در کلمبیا بود که به رهبری پابلو اسکوبار فعالیت می‌کرد و عملیات خود را در شهر مدلین متمرکز کرده بود. بیشتر مواد مخدر وارداتی از کشورهایی مانند بولیوی و پرو سرچشمه می‌گیرند که بعداً در کلمبیا فرآوری شده‌اند. کارتل مدلین در دهه ۱۹۸۰ میلادی، زمانی که این کارتل ثروتی بالغ بر ۶۰ میلیون دلار از قاچاق مواد مخدر به ایالات متحده آمریکا، عمدتاً به ایالت‌های فلوریدا، نیویورک و کالیفرنیا جمع‌آوری کرد، به شهرت رسید. این امر باعث شد دولت آمریکا پیمان استرداد مجرمان را با کلمبیا امضا کند. امپراتوری تجاری اسکوبار به دلیل «سلطنت وحشت» خود شناخته می‌شد؛ چرا که این کارتل برای تضمین تداوم تجارت خود، آدم‌ربایی‌ها، ترورها و بمب‌گذاری‌های متعددی را در سراسر کلمبیا ترتیب می‌داد. پابلو اسکوبار در سال ۱۹۹۳ توسط پلیس کلمبیا به ضرب گلوله کشته شد. پس از مرگ او، کارتل مدلین رو به نابودی رفت که در نهایت به انحلال آن انجامید. انحلال این کارتل باعث شده است که سه کارتل بزرگ دیگر، به‌ویژه کارتل کالی، از این فرصت برای گسترش مسیرهای قاچاق مواد مخدر خود استفاده کنند.

در طول جنگ مواد مخدر، کارتل‌های بزرگ کلمبیایی به نفوذ بر سیاستمداران و جنگ‌سالاران کلمبیایی معروف بودند. اسکوبار برای اینکه قدرت خود را به رخ بکشد، وارد سیاست شد و تحت عنوان «آلترناتیو لیبرال» نامزد مجلس نمایندگان کلمبیا شد؛ با این حال، جاه‌طلبی اسکوبار در سیاست پس از افشای فعالیت‌های مجرمانه‌اش برای نمایندگان، خنثی شد و او را مجبور به استعفا کرد. این رویداد را دلیل اصلی ترور رودریگو لارا بونیلا، وزیر دادگستری کلمبیا دانسته‌اند. برخلاف کارتل مدلین، کارتل کالی رویکرد ظریف‌تری را در تأثیرگذاری بر سیاستمداران محلی اتخاذ کرد. در سال ۱۹۹۴، ارنستو سمپر، رئیس‌جمهور سابق کلمبیا، متهم به تأمین مالی از طریق پول مواد مخدر، ظاهراً از کارتل کالی برای مبارزات انتخاباتی خود برای انتخابات ریاست‌جمهوری کلمبیا در سال ۱۹۹۴ شد. این رسوایی باعث شد تا بیل کلینتون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، کمک‌های مالی به کلمبیا را قطع و بعداً ویزای سمپر را نیز لغو کند.

### گینه بیسائو
گینه بیسائو کشوری در غرب آفریقا، به دلیل پرداخت رشوه به مقامات دولتی توسط قاچاقچیان برای نادیده گرفتن قاچاق مواد مخدر، به عنوان یک دولت نارکو شناخته می‌شود. کارتل‌های مواد مخدر کلمبیا از سواحل غرب آفریقا استفاده می‌کردند، زیرا در جامائیکا و پاناما نظارت پلیس افزایش یافته بود. کمبود زندان، پلیس ضعیف و فقر در گینه بیسائو باعث جذب قاچاقچیان مواد مخدر به این کشور شده است.

### هندوراس
خوان اورلاندو هرناندز، رئیس‌جمهور پیشین هندوراس و برادرش تونی هرناندز که نماینده کنگره بود، به دست داشتن در قاچاق مواد مخدر متهم شدند. به همین دلیل، هندوراس به عنوان یک دولت نارکو شناخته شده است. تونی هرناندز در سال ۲۰۱۸ در ایالات متحده آمریکا دستگیر و در سال ۲۰۱۹ به توطئه برای قاچاق کوکائین به آمریکا متهم شد.

### ایران
از سال ۲۰۱۷، افزایش ناگهانی تولید و قاچاق مت‌آمفتامین از ایران، به همه‌گیری مواد مخدر در کشورهای همسایه مانند عراق و ترکیه دامن زده است. ارزش مواد مخدری که از ایران ترانزیت می‌شود، در بازار مقصد ۱۹ تا ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. (تقریباً ۵ درصد تولید ناخالص ملّی ایران). منابع مختلفی به نقش سپاه پاسداران در ترانزیت مواد مخدر اشاره کرده‌اند. روزنامه تایمز در نوامبر ۲۰۱۷ در گزارش مفصلی نوشت که سپاه پاسداران سالانه میلیاردها دلار از قاچاق مواد مخدر سود می‌برد. در این گزارش آمده که این نهاد برای قاچاق مواد مخدر با شبکه‌های تبهکار در نقاط مختلف جهان ارتباط برقرار کرده است.

### مکزیک

[بندانگشتی|243x243px|سربازان مکزیکی در جریان درگیری در [میچوآکان در اوت ۲۰۰۷]]
فساد دولتی در مکزیک از دیرباز یک مشکل بوده است. کارتل‌های مواد مخدر در سیاست مکزیک نفوذ داشته‌اند و مبالغ هنگفتی را به مبارزات انتخاباتی این کشور اختصاص داده‌اند و از نامزدهای مظنون به رشوه‌خواری حمایت کرده‌اند تا کسب و کار خود را ایمن نگه دارند. از اوایل قرن بیستم، قاچاق مواد مخدر توسط دولت مکزیک تحمل می‌شد. از سال ۱۹۲۹، حزب حاکم مکزیک، حزب انقلابی نهادی (PRI)، برای کسب نفوذ سیاسی با گروه‌های مختلف ارتباط برقرار کرد. در میان آن‌ها قاچاقچیان مواد مخدر نیز بودند. روابط بین حزب انقلابی نهادی (PRI) و اربابان مواد مخدر، اتحاد با قاچاقچیان مواد مخدر را حفظ کرد و فعالیت‌های آنان را تأیید نمود.

در طول دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، تجارت و قاچاق مواد مخدر در مکزیک شتاب گرفت. قبل از دهه ۱۹۸۰، مکزیک بیشتر ماری‌جوانا و مقدار کمی هروئین تولید می‌کرد. کوکائین عمدتاً از طریق باهاما و کارائیب به ایالات متحده آمریکا می‌رسید. پس از اینکه آمریکا مسیرهای ورودی به ایالت فلوریدا را بست، کارتل‌های مواد مخدر کلمبیا با قاچاقچیان مکزیکی همکاری کردند و توانستند مسیرهای جدیدی را برای قاچاق کوکائین از طریق خشکی به آمریکای شمالی پیدا کنند. چند کارتل کوچک مکزیکی در کارتل گوادالاخارا به رهبری میگل آنخل فلیکس گایاردو ادغام شدند. کارتل گوادالاخارا کوکائین تولید شده توسط کارتل کلمبیایی کالی را قاچاق می‌کرد، در حالی که تولید ماری‌جوانا را در مناطق روستایی مکزیک گسترش می‌داد.

ایالات متحده آمریکا نیروی ویژه‌ای به نام اداره مبارزه با مواد مخدر (DEA) تأسیس کرد تا با مواد مخدر در داخل مرزهای خود و فراتر از آن مبارزه کند. همچنین جنگ مواد مخدر مکزیک در سال ۲۰۰۶ که توسط رئیس‌جمهور تازه منتخب مکزیک، فلیپه کالدرون، آغاز شد، تلاش مسلحانه دولت برای مبارزه با کارتل‌های مواد مخدر در مکزیک بود.

### میانمار
میانمار دومین کشور تولیدکننده تریاک در جهان، پس از افغانستان است. شبکه تجارت تریاک در میانمار در مناطق اطراف مرز میانمار، لائوس و تایلند شبکه‌ای را ایجاد کرده است که به عنوان *مثلث طلایی* مشهور شده است. . پس از جنگ داخلی چین، برخی از وفاداران کومین‌تانگ درگیر تجارت تریاک در برمه شدند. بیشتر تریاک تولید شده توسط سربازان سابق کومین‌تانگ به جنوب تایلند حمل می‌شد. یکی از بدنام‌ترین چهره‌های تجارت مواد مخدر میانمار، خون سا بود که او نیز توسط ارتش برمه و حزب کومین‌تانگ آموزش دیده بود. گفته می‌شود تشکیلات خون سا بر شبکه تجارت مواد مخدر در منطقه مثلث طلایی تسلط داشته و به همین دلیل لقب «سلطان تریاک» را برای او به ارمغان آورده است. نفوذ خون سا در دهه ۱۹۹۰ رو به افول گذاشت و او در سال ۱۹۹۶ خود را تسلیم مقامات کرد.

### کره شمالی
انزوای بین‌المللی تحمیل‌شده بر کره شمالی باعث شده است که رژیم کره شمالی برای حمایت از اقتصاد خود به فعالیت‌های غیرقانونی مانند قاچاق مواد مخدر متکی باشد. گفته می‌شود رژیم کره شمالی به قاچاق مواد مخدر از تریاک گرفته تا مت‌آمفتامین دست زده است. شبکه قاچاق مواد مخدر رژیم کره شمالی به دهه ۱۹۷۰ و به زمانی برمی‌گردد که کیم ایل سونگ، رهبر پیشین این کشور، ایجاد مزارع تریاک در کره شمالی را مجاز اعلام کرد. تجارت مت‌آمفتامین به حدود دهه ۱۹۹۰ و به زمانی برمی‌گردد که رژیم کره شمالی مواد مخدر را به استان جی‌لین چین قاچاق و سپس به کشورهایی مانند فیلیپین، ایالات متحده آمریکا، هنگ کنگ، تایلند، غرب آفریقا و سایر کشورها ارسال می‌کرد. در سال ۲۰۰۱، درآمد حاصل از قاچاق مواد مخدر توسط کره شمالی بین ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار برآورد شده است.

### نیکاراگوئه
پس از انقلاب نیکاراگوئه، جبهه آزادی‌بخش ملی ساندینیستا به رهبری دانیل اورتگا، دولت ملی نیکاراگوئه را از سلسله سوموزا گرفت. در دهه ۱۹۸۰، دولت ساندینیستا متهم شد که با فراهم کردن دسترسی به یک کریدور قاچاق مواد مخدر در نیکاراگوئه، به کارتل مدلین پابلو اسکوبار کمک کرده است. بر اساس اسناد دیپلماتیک فاش‌شده ایالات متحده آمریکا، اورتگا برای تأثیرگذاری بر انتخابات محلی سال ۲۰۰۸ در این کشور، پول حاصل از فروش مواد مخدر دریافت کرده است. همچنین در یک گزارش دیگری آمده است که مقامات نیکاراگوئه با کیفی پر از پول نقد از ونزوئلا بازگشتند که نشان‌دهندهٔ احتمال دخالت دولت در کارتل‌های مواد مخدر است.

### سوریه
سوریه بعثی، محل رشد صنعت بازار سیاه مواد مخدر بود که توسط وابستگان و بستگان بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه اداره می‌شد. این صنعت توسط یک شبکه مخفی از جنگ‌سالاران، کارتل‌های مواد مخدر، خانواده‌های تبهکار و تاجران وفادار به خاندان اسد اداره می‌شد که در سراسر مناطق سوریه و لبنان فعالیت داشتند. آنان عمدتاً کاپتاگون، یک آمفتامین اعتیادآور محبوب در جهان عرب را تولید می‌کردند. یکی دیگر از مواد مخدر اصلی که در سطح جهان تولید و قاچاق می‌شد، حشیش بود. از سال ۲۰۲۱، صادرات غیرقانونی مواد مخدر از صادرات قانونی این کشور پیشی گرفت و همین موضوع باعث شد که نیویورک تایمز، سوریه را «جدیدترین دولت نارکو در جهان» بنامد. قاچاق مواد مخدر به رژیم اسد اجازه داد تا ارز خارجی تولید کند، دستمزد روزانه ارتش رو به زوال دولتی را بپردازد، شبه‌نظامیان خصوصی را تأمین مالی کند و مزدور استخدام کند.
[بندانگشتی|[ماهر اسد، برادر کوچکتر بشار اسد و فرمانده گارد ریاست‌جمهوری سوریه، بر عملیات صنعت مواد مخدر در این کشور نظارت داشت.|270x270پیکسل]]
رژیم اسد در طول اشغال لبنان بین سال‌های ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۵، از عوامل خود در این کشور برای ایجاد صنعت مواد مخدر چند میلیارد دلاری خود استفاده کرد. سوریه تا سال ۱۹۹۷، به مدت تقریباً یک دهه توسط ایالات متحده آمریکا به عنوان یک دولت نارکو شناخته می‌شد. در طول اشغال لبنان توسط سوریه، زمانی که آن‌ها کشت شاهدانه در دره بقاع لبنان را کنترل می‌کردند، رژیم اسد منبع اصلی حشیش در خاورمیانه بود.

### ونزوئلا
از اواخر دهه ۲۰۱۰، ونزوئلا به دلیل روابط برخی از مقامات دولتی این کشور با کارتل‌های مواد مخدر و جناح‌های جنایتکار در سراسر آمریکای لاتین، به عنوان یک دولت نارکو شناخته شده است. برادرزاده‌ها و پسران نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا به تأمین مالی قاچاق مواد مخدر متهم شده‌اند.

## یادداشت‌ها

## جستارهای وابسته
* فساد
* دولت مافیایی
* هلال طلایی
* کارتل مواد مخدر
* کارتل خورشیدها
* مبارزه با مواد مخدر
* جنگ با مواد مخدر

## منابع

رده:اقتدارگرایی
رده:الیگارشی
رده:انواع کشورها
رده:تجارت غیرقانونی مواد مخدر
رده:سیاست مواد مخدر
رده:فساد سیاسی
رده:مافیا
رده:واژگان سیاسی