کلان‌شهر کالیاری

**کلان‌شهر کالیاری** (; ) کلان‌شهری در منطقه خودمختار ساردنی در ایتالیا است. پایتخت آن شهر کالیاری است و شامل ۷۰ شهرستان (*[[کومونه]]) دیگر* می‌شود. این شهر در سال ۲۰۱۶ طبق قانون تأسیس شد و جایگزین استان کالیاری شد و در ۱ ژوئن ۲۰۲۵ با انحلال استان ساردنی جنوبی، ۵۳ شهر دیگر به آن اضافه شد. شهردار کالیاری (شهر مرکزی)، ماسیمو زدا، شهردار کلان‌شهر نیز است. جمعیت آن تا سال ۲۰۲۵، ۵۳۵٬۷۶۵ نفر است

## جغرافیا
راست|بندانگشتی|نقشهٔ کلان‌شهر کالیاری، شهر مرکز با رنگ قرمز مشخص شده است.|198x198پیکسل
راست|بندانگشتی|نمای ماهواره‌ای از کلان‌شهر کالیاری|200x200پیکسل
کلان‌شهر کالیاری در قسمت جنوبی دشت کامپیدانو، بین دو رشته‌کوه امتداد دارد. رشته‌کوه سولچیس در غرب آن قرار دارد و شامل کوه آرکوسو، کوه سرپدی و قلهٔ سبرا می‌شود. در شرق، رشته‌کوه مونته لینیاس قرار دارد.. این کوه‌ها از پوشش اردویسین و گرانیت کربنیفر تشکیل شده‌اند و از  بیشتر ارتفاع ندارند، به جز کوه کاراویوس که ۱٬۱۱۶ متر ارتفاع دارد.

### آب و هوا
کلان‌شهر کالیاری اقلیم مدیترانه‌ای با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های معتدل دارد. افزایش دمای تابستان از  سانتیگراد غیرمعمول است و اغلب رطوبت بالاست، در حالی که در زمستان کمترین میزان ثبت شده زیر صفر است. بارش برف سنگین به ندرت و به‌طور متوسط هر سی سال رخ می‌دهد. ژانویه سردترین ماه با میانگین دمای حدود  است و اوت گرم‌ترین ماه با میانگین دمای حدود  است. از اواسط ژوئن تا اواسط سپتامبر، باران نادر است و به صورت طوفان‌های بعد از ظهری ظاهر می‌شود. فصل بارندگی در ماه سپتامبر آغاز می‌شود اما اولین روزهای سرد در دسامبر، معمولاً مرطوب‌ترین ماه، فرا می‌رسد. بادها به خصوص بادهای میسترال و سیروکو مکرراً می‌وزند؛ در روزهای تابستان، نسیم دریایی سیروکو دما و رطوبت را کاهش می‌دهد.

در کوه‌های اطراف، آب و هوا با بارندگی متوسط فراوان، زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل و گرم (Csb در طبقه‌بندی اقلیمی کوپن) بسیار متفاوت است.

## اداره
### فهرست شهرداران کلان‌شهر کالیاری

بندانگشتی|نمای هوایی از کالیاری
در ۱۲ آوریل ۲۰۲۱، بر پایهٔ قانون منطقه‌ای شمارهٔ ۷ شورای منطقه‌ای ساردنی، مقرر شد این کلان‌شهر پس از لغو استان ساردنی جنوبی گسترش یابد و شهرداری‌هایی را که به استان‌های بازسازی‌شدهٔ مدیو کامپیدانو و سولچیس ایگلسینته (که پیش‌تر کاربونیا–ایگلسیاس نام داشت) نمی‌پیوندند، در خود ادغام کند. ‏ دولت ایتالیا این قانون را به چالش کشید و اجرای آن را به تعویق انداخت،‏ اما در ۱۲ مارس ۲۰۲۲، دادگاه قانون اساسی به سود منطقهٔ خودگردان ساردنی رأی داد. ‏ سپس در ۱۳ آوریل ۲۰۲۳، شورای منطقه‌ای به پیشنهاد دولت منطقه‌ای، اصلاحیه‌ای بر قانون ۲۰۲۱ تصویب کرد که جدول زمانی و شیوهٔ اجرای آن را مشخص می‌کرد؛ این اصلاحیه در ۱ ژوئن ۲۰۲۵ به‌طور کامل اجرا شد. ‏

## جمعیت‌شناسی
در سال ۱۸۶۱، جمعیت کلان‌شهر فعلی ۱۳۷٬۸۰۸ نفر بود، در حالی که جمعیت خود شهر ۳۷٬۲۴۳ نفر بود. از آن زمان، جمعیت شهر ۲۹۳٪ افزایش یافته است، در حالی که جمعیت کل کلان‌شهر ۲۸۸٪ افزایش یافته است. در آن سال، کالیاری ۲۷٪ از جمعیت کلان‌شهر را تشکیل می‌داد که تنها اندکی افزایش یافته و در سال ۲۰۲۵ به ۲۷٫۴٪ رسیده است.

## اقتصاد
بندانگشتی|پالایشگاه نفت ساراس
بندانگشتی|پردیس تیسکالی.
طبق داده‌های سال ۲۰۱۴ وزارت اقتصاد و دارایی، درآمد سرانه ساکنان کالیاری ۱۲۲٪ از میانگین ملی بود؛ برای منطقه کلان‌شهری ۱۰۳٪ و برای کل ساردنی ۸۶٪ بود. ۲۶٪ از جمعیت جزیره که در کلان‌شهر کالیاری زندگی می‌کنند، ۳۱٪ از تولید ناخالص داخلی جزیره را تولید می‌کنند و درآمد منطقه شهری بیشتر از بقیه ساردنی است. طبق آمار یوروستت در سال ۲۰۰۹، منطقه کلان‌شهری کالیاری دارای برابری قدرت خرید سرانه (PPS) ۲۱٫۶۹۹ یورو بود که ۹۲٫۴٪ از داده‌های اتحادیه اروپا (۲۷) است.

نرخ بیکاری در کلان‌شهر ۱۷٫۷٪ است. این نرخ بالاتر از نرخ بیکاری ملی ۱۲٫۲٪ و بالاتر از نرخ بیکاری منطقه‌ای ۱۷٫۵٪ است.

اقتصاد سنتی مبتنی بر کشاورزی بود، که شامل کشت گندم، باغ‌های زیتون و تاکستان‌ها، باغ‌ها و باغچه‌ها در هر کجا که آب فراوان در تابستان‌های خشک وجود داشت می‌شد. کوه‌ها برای هیزم و زغال‌سنگ که در کالیاری فروخته می‌شدند، مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفتند. معادنی وجود داشت، به‌ویژه معدن آهن سان لئونه در آسمینی. دشت‌های نمکی بزرگ شرق و غرب کالیاری نیز مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفتند.

در حال حاضر، شهر مرکزی بیشتر دفاتر اداری، تجارت خرده فروشی (به ویژه در مرکز تاریخی)، خدمات مالی، دفاتر تخصصی و خدمات بهداشتی را در خود جای داده است. صنایع، انبارداری و مراکز خرید عمده در سایر شهرهای منطقه کلان‌شهری متمرکز شده‌اند. گردشگری در امتداد ساحل متمرکز است.

در سال ۲۰۱۴، سیستم بندری کالیاری-ساروک، از نظر میزان کالاهای منتقل شده، سومین سیستم بزرگ در ایتالیا بود.

منطقهٔ ماکیاردو-گروگاسترو بین کالیاری و کاپوترا، همراه با بندر کالیاری، مهم‌ترین منطقه صنعتی ساردنی است. این بندر شامل ترمینال کانتینری بین‌المللی کالیاری (CICT) در جورجینو است که در سال ۲۰۰۲ ظرفیت ترافیک سالانه ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ واحد معادل بیست فوتی (TEU) را داشت. شرکت‌های چندملیتی مانند کوکاکولا، هینیکن، یونیلیور، بریجستون و گروه انی در این منطقه کارخانه دارند. در منطقه کلان‌شهری ساروک، یکی از شش پالایشگاه بزرگ نفت در اروپا به نام ساراس وجود دارد. دفتر مرکزی شرکت ارتباطات تیسکالی در بخش کالیاری قرار دارد.

## مناظر اصلی
[راست|بندانگشتی|کلیسای [معماری رمانسک|رمانسک سنت مری، یوتا]]
### کلیساها
بندانگشتی|کلیسای ملکه سنت هلنا، کوارتو سنت النا
در منطقه کلان‌شهری، بناهای مذهبی وجود دارد که قدمت آنها به آغاز حضور مسیحیان در ساردنی بازمی‌گردد. سردابه‌های کلیساهای سانتا رستیوتا و سنت افیسیوس در کالیاری، نمونه‌هایی از کلیساهای غاری هستند که در سده‌های اول دوران مسیحیت برگزار می‌شدند. اولین کلیسایی که پس از فرمان تسالونیکی تئودئوس یکم — که مسیحیت را دین رسمی امپراتوری روم قرار داد — ساخته شد، کلیسای سنت ساتورنینوس در کالیاری بود. اکنون چیز زیادی از دورهٔ بیزانس باقی نمانده است. تنها بنایی که باقی مانده است، کلیسای کوچک سان جووانی در آسمینی است. با این حال کلیساهای رمانسک زیادی، از جمله کلیسای سنت مری در اوتا، و کلیساهای باروک مانند حرم بانوی ما از بوناریا وجود دارد.بندانگشتی|گورستان غول‌های کونچاس
### مکان‌های باستان‌شناسی
بندانگشتی|تئاتر رومی در نورا
بندانگشتی|نوراگه آنتیگوری
در منطقه کلان‌شهری، ویرانه‌های روستاهای نوسنگی و مس‌سنگی و چندین گنبد یانا وجود دارد. همچنین نوراگه‌های زیادی وجود دارد؛ *نوراگه دیانا* در ساحل کوارتو سنت النا و نوراگه‌های *سا دومو د سورکو* و *آنتیگوری* در ساحل ساروک از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. یک چاه عمیق و مقدس در ستیمو سن پیترو و یک گورستان غول‌ها به نام *ایس کونچاس* در کوارتوچیو واقع شده است. در شهر نورا، ویرانه‌هایی از دوره‌های پونی و رومی وجود دارد. گورستان توویکسو و یک آمفی‌تئاتر رومی در کالیاری واقع شده‌اند.

## زبان
زبان بومی این کلان‌شهر، ساردنیایی از نوع کامپیدانی آن است، اما تقریباً در همه جا در حال از دست دادن جایگاه خود به ایتالیایی است.

## حمل و نقل
* قطار سبک شهری کالیاری
* فرودگاه کالیاری الماس
* بندر کالیاری
* راه‌آهن کالیاری-گلفو آرانچی ماریتیما
* راه‌آهن مونسراتو-ایسیلی
* 

## جستارهای وابسته
استان کالیاری

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:استان کالیاری
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۱۶ (میلادی) در ایتالیا
رده:جغرافیای کالیاری
رده:کلان‌شهرهای ایتالیا
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان ساردنیایی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان ایتالیایی