فلسطینی‌ها در سوریه

**فلسطینی‌های سوریه** (به عربی: الفلسطینیون فی سوریا) مردمی با اصالت فلسطینی هستند که بیشتر آنها پس از آوارگی از خانه‌های خود در جریان اخراج و فرار فلسطینی‌ها در سال ۱۹۴۸، در سوریه ساکن بوده‌اند. فلسطینی‌ها از اکثر حقوق مشابه جمعیت سوریه برخوردارند، اما نمی‌توانند تابعیت سوری بگیرند، مگر در موارد نادر. تا اکتبر ۲۰۲۳، ۵۸۵۶۱۰ نفر به عنوان پناهنده فلسطینی در UNRWA-Syria ثبت نام کرده‌اند. به دلیل آزار و اذیت‌های چندین دهه‌ای رژیم اسد که در جنگ داخلی سوریه به اوج خود رسید، تعداد پناهندگان ثبت شده‌ای که هنوز در سوریه ساکن هستند به ۴۳۰۰۰۰ نفر کاهش یافته است و بیش از ۱۰۰۰۰۰ نفر از آنها برای اقامت نهایی به اروپا، به ویژه در آلمان و سوئد، مهاجرت کرده‌اند.

## تاریخچه
در پایان جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸، تخمین زده می‌شد که حدود ۷۰۰۰۰ پناهنده فلسطینی در سوریه وجود داشته باشند که در ابتدا در پادگان‌های نظامی متروکه در سویدا، حلب، حمص و حما اسکان داده شدند. اکثر آنها به دستور رهبرانشان از خانه‌های خود گریختند. آنها از مناطق شمالی فلسطین، صفد، حیفا، یافا، عکا، طبریه، ناصره و صور گریختند. برخی از پناهندگان از طریق لبنان به سوریه رسیدند، برخی از جلیل و دره هولا به ارتفاعات جولان آمدند و برخی دیگر مستقیماً از فلسطین به اردن و سوریه آمدند.

در ژانویه ۱۹۴۹، قانون شماره ۴۵۰ سیرایان تصویب شد که وضعیت پناهندگان را قانونی می‌کرد و اعلام می‌کرد که آنها هرگز به ملت رو به رشد سوریه ملی نخواهند شد. در عوض، این قانون، مؤسسه پناهندگان عرب فلسطین (PARI) را تأسیس کرد که بعداً توسط اداره کل پناهندگان عرب فلسطین (GAPAR) جایگزین شد تا امور پناهندگان فلسطینی را مدیریت کند. مسئولیت‌های GAPAR ثبت نام پناهندگان، کمک‌های امدادی، یافتن فرصت‌های شغلی برای پناهندگان و مدیریت بودجه و کمک‌های در نظر گرفته شده برای آنها بود. GAPAR، به همراه آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد برای پناهندگان فلسطینی در خاور نزدیک (UNRWA)، به‌طور مشترک اردوگاه‌ها را اداره می‌کنند. UNRWA آژانسی است که برای پناهندگان فلسطینی کار می‌کند و عمدتاً توسط کمک‌های داوطلبانه تأمین مالی می‌شود. آنها همچنین بودجه خود را از بودجه عادی سازمان ملل متحد دریافت می‌کنند. UNRWA توسط قطعنامه ۳۰۲ چهارم مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۸ دسامبر ۱۹۴۹ برای اجرای برنامه‌های امدادی برای پناهندگان فلسطینی تأسیس شد.

طبق داده‌های GAPAR، تا پایان سال ۱۹۴۸، ۸۵۰۰۰ پناهنده فلسطینی در سوریه مستقر شدند. به گفته لوری برند، هجوم اولیه کامل فلسطینی‌ها قابل توجه بود (۹۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰) و دولت، از طریق مجموعه‌ای از قوانین، به تدریج راه را برای ادغام آنها در ساختار اجتماعی-اقتصادی سوریه هموار کرد، در حالی که هویت جداگانه فلسطینی آنها را حفظ می‌کرد.

تا سال ۱۹۶۰، GAPAR گزارش داد که جمعیت پناهندگان فلسطینی ۱۲۶۶۶۲ نفر بوده است. در سال ۱۹۶۷، پناهندگان فلسطینی از استان قنیطره در ارتفاعات جولان فرار کردند و حدود ۴۲۰۰ نفر از آنها در اردوگاه اضطراری درعا اسکان داده شدند. در سال ۱۹۷۰، در نتیجه سپتامبر سیاه، برخی از پناهندگان فلسطینی از اردن به سوریه گریختند. در سال ۱۹۸۲، پس از جنگ لبنان در سال ۱۹۸۲، چند هزار پناهنده فلسطینی لبنان را ترک کردند و در سوریه پناه گرفتند. در سال ۱۹۸۹، جمعیت پناهندگان به ۲۹۶۵۰۸ نفر افزایش یافت. تا پایان سال ۱۹۹۸، این تعداد ۳۶۶۴۹۳ نفر بود. نه اردوگاه رسمی و سه اردوگاه غیررسمی برای پناهندگان وجود دارد، و ۱۱۱۲۰۸ پناهنده در سال ۲۰۰۲ در اردوگاه‌ها زندگی می‌کردند.

### روندهای فعلی
نوشتار اصلی: جنگ داخلی سوریه

به دلیل جنگ داخلی سوریه که از سال ۲۰۱۱ آغاز شد، بسیاری از فلسطینیان در سوریه آواره شده‌اند، چه در داخل خود سوریه و چه از کشور فرار کرده‌اند. تمایل آنها به فرار شامل محاصره در اردوگاه‌های پناهندگان می‌شود، در حالی که بسیاری از آنها تصمیم گرفته‌اند سفر خطرناک به اروپا را انجام دهند، زیرا شرایط در کشورهای همسایه خاورمیانه برای فلسطینیان همچنان خصمانه است.

طبق گزارش آژانس امداد و کار سازمان ملل متحد (UNRWA)، بیش از نیم میلیون فلسطینی پیش از آغاز جنگ در اردوگاه‌های پناهندگان در سوریه اقامت داشتند. سازمان ملل متحد تا سال ۲۰۱۹ تخمین زده است که از سال ۲۰۱۱ حداقل ۱۲۰ هزار فلسطینی از سوریه آواره شده‌اند. طبق گزارش دیده‌بان حقوق بشر اروپا-مدیترانه، فلسطینی‌هایی که در اردوگاه‌های پناهندگان در سوریه زندگی می‌کردند، از زمانی که برای دومین بار «پناهنده» شده‌اند، با موانع بیشتری روبرو شده‌اند. این سازمان مستقر در ژنو گزارش داده است که بیش از ۱۶۰ هزار پناهنده فلسطینی سوری اردوگاه‌های خود در سوریه را ترک کرده و به کشورهای همسایه یا عضو اتحادیه اروپا مهاجرت کرده‌اند. این تعداد شامل نزدیک به ۸۰ هزار پناهنده‌ای است که به اروپا گریخته‌اند، ۵۷۲۷۶ نفر دیگر که به کشورهای همسایه مانند لبنان، اردن و ترکیه گریخته‌اند و ۷۰۰۰ پناهنده فلسطینی سوری دیگر که به مصر و نوار غزه گریخته‌اند.

سازمان ملل متحد تخمین زده است که تا سال ۲۰۱۷، ۴۵۰ هزار پناهنده فلسطینی در سوریه باقی مانده‌اند که از این تعداد، تا ۲۸۰ هزار نفر در داخل کشور آواره شده‌اند و حدود ۴۳ هزار نفر در مکان‌های صعب‌العبور گرفتار شده‌اند. برخی از آنها همچنان به دلیل خشونت‌های مسلحانه چندین بار آواره می‌شوند.

۳۶۴۲ فلسطینی در طول هفت سال اول جنگ جان باختند، ۱۶۵۱ فلسطینی بازداشت شدند و بیش از ۳۰۰ فلسطینی مفقودالاثر هستند. ساکنان اردوگاه‌های فلسطینی از حملات هوایی، گلوله‌باران، محاصره و سوءتغذیه رنج برده‌اند، به ویژه در اردوگاه یرموک در منطقه دمشق که تا سال ۲۰۱۸ توسط دولت محاصره شده بود، که منجر به آوارگی بیش از ۱۰۰۰۰۰ نفر و مرگ بسیاری از آنها بر اثر گرسنگی شد. تا سال ۲۰۱۹، ۳۹۸۷ فلسطینی، از جمله ۴۶۷ زن و ۲۰۰ کودک، در این درگیری کشته شدند.

به گفته سخنگوی آژانس کار و امداد سازمان ملل متحد (UNRWA)، «فلسطینی‌ها از جمله کسانی هستند که بیشترین آسیب را از درگیری‌های سوریه دیده‌اند.» او توضیح داد که ۹۵ درصد از ۴۳۸۰۰۰ فلسطینی «نیاز مبرم به کمک‌های بشردوستانه پایدار» دارند و بسیاری از آنها به درمانگاه‌ها، کمک‌های اضطراری و کادر آموزشی که UNRWA ارائه می‌دهد، وابسته هستند. UNRWA روزانه ۴۵۰۰۰ دانش‌آموز را آموزش می‌دهد. ۵۴ درصد از بودجه UNRWA به آموزش، ۱۷ درصد به بهداشت، ۱۶ درصد به خدمات پشتیبانی، ۹ درصد به خدمات امدادی و اجتماعی و ۴ درصد به زیرساخت‌ها و بهبود اردوگاه‌ها اختصاص می‌یابد. [*نیازمند منبع*]

دونالد جی. ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در سال ۲۰۱۸ بودجه آژانس سازمان ملل متحد برای پناهندگان فلسطینی را قطع کرد. سلیم سلامه، مدیر اتحادیه حقوق بشر فلسطین - سوریه، استدلال می‌کند که «پناهندگان فلسطینی در سوریه و کسانی که به کشورهای همسایه آواره شده‌اند، در نتیجه این تصمیم رنج خواهند برد. تأثیر کمک‌های نجات‌بخش آن برای فلسطینی‌های سوریه واقعاً عظیم و غم‌انگیز خواهد بود، به خصوص در شرایطی که بسیاری از فلسطینی‌ها، حتی [آنهایی که] در لبنان یا اردن فرار کرده‌اند، به بسیاری از خدمات اساسی دسترسی ندارند.»

## حقوق
پروتکل کازابلانکای اتحادیه عرب در سال ۱۹۶۵ چارچوبی برای نحوه برخورد با فلسطینی‌های ساکن کشورهای عربی ارائه می‌دهد. این پروتکل شامل مقررات زیر بود: (۱) فلسطینی‌ها ضمن حفظ تابعیت فلسطینی خود، حق اشتغال برابر با شهروندان آن را دارند. (۲) فلسطینی‌ها حق ترک و بازگشت به کشور محل اقامت خود را دارند. (۳) فلسطینی‌های ساکن سایر کشورهای عربی حق ورود و خروج از سایر کشورهای عربی را دارند، اما حق ورود آنها فقط به آنها حق اقامت برای مدت مجاز و به همان هدفی که برای آن وارد شده‌اند را می‌دهد، تا زمانی که مقامات با خلاف آن موافقت نکنند. (۴) به فلسطینی‌ها، بنا به درخواست، مدارک مسافرتی معتبر داده می‌شود. مقامات باید این مدارک را بدون تأخیر صادر یا تمدید کنند. (۵) دارندگان این مدارک مسافرتی ساکن در کشورهای اتحادیه عرب، در مورد درخواست ویزا و اقامت، با تمام شهروندان سایر کشورهای LAS رفتار یکسانی دارند.

کودکانی که در سوریه از پدرانی که تابعیت فلسطینی دارند متولد می‌شوند، حتی اگر خودشان در سوریه متولد شده باشند، تبعه فلسطین محسوب می‌شوند نه سوریه. «فقط در شرایط بسیار محدود، مانند فقدان یا بی‌تابعیتی پدر، مادر می‌تواند به فرزندش تابعیت سوری اعطا کند.» به جای گذرنامه، به فلسطینی‌ها مدارک مسافرتی خاصی داده می‌شود.

فلسطینی‌های ساکن سوریه حق دارند بیش از یک کسب و کار یا مؤسسه تجاری داشته باشند و همچنین حق اجاره ملک، عضویت در اتحادیه‌ها، سفر به سوریه و اقامت در روستاها و شهرهای سوریه را دارند. آنها همچنین واجد شرایط خدمت سربازی در نیروهای مسلح سوریه هستند.

با این حال، شکاف قابل توجهی بین حقوق فلسطینی‌ها و شهروندان سوری در قوانین مالکیت خانه و زمین وجود دارد: برخلاف شهروندان سوری، فلسطینی‌ها نمی‌توانند بیش از یک خانه داشته باشند یا زمین زراعی خریداری کنند. و از نظر حقوق سیاسی، پناهندگان فلسطینی حق رأی دادن یا نامزدی برای مجلس خلق سوریه (مجلس نمایندگان سوریه) یا ریاست جمهوری را ندارند.

پس از سقوط رژیم اسد، دفاتر ثبت احوال سوریه در ژوئیه ۲۰۲۵ شروع به صدور اسناد جدید برای فلسطینی‌ها کردند و اصطلاح «فلسطینی سوری» را با «مقیم فلسطینی» جایگزین کردند و به جای استان، «خارجی» را فهرست کردند.

## جستارهای وابسته
* روابط فلسطین و سوریه
* پناهندگان فلسطینی
* فلسطینی‌ها در اردن
* فلسطینی‌ها در لبنان
* فلسطینی‌ها در عراق
* فلسطینی‌ها در مصر

## منابع
رده:اقوام در سوریه
رده:فلسطینیان در سوریه
رده:افراد سوری فلسطینی‌تبار