گاه‌شمار تاریخ خاورمیانه

**گاه‌شمار تاریخ خاورمیانه** فهرستی گاه‌شمارانه از رویدادهای مهم تاریخی است که در خاورمیانه رخ داده‌اند یا به برآمدن این منطقه انجامیده‌اند. خاورمیانه سرزمینی است که امروزه مصر، کشورهای عربی خلیج فارس، ایران، عراق، اسرائیل و سرزمین فلسطین، قبرس، اردن، لبنان، عمان، عربستان سعودی، سوریه، ترکیه، امارات متحده عربی و یمن را دربرمی‌گیرد. خاورمیانه با ویژگی‌های خاص خود تا اواخر هزاره دوم میلادی پدید نیامده بود و برای اشاره به مفهومی همانند خاورمیانه کنونی در دوران کهن‌تر، اصطلاح خاور نزدیک باستان به کار می‌رود.

این جستار به‌عنوان گاه‌شماری از تاریخ خاورمیانه تنظیم شده‌است. برای آگاهی‌های جزئی‌تر، به نوشتارهای مربوط به تاریخ هر یک از کشورها مراجعه کنید.

## دوره پارینه‌سنگی
* ۱۶۰۰۰ پیش از میلاد – دوره کباران
* ۱۳۰۵۰ تا ۷۰۵۰ پیش از میلاد – فرهنگ ناتوفی
* ۱۴۴۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین شواهد نان‌پزی جهان در شُبایقای ۱ در اردن یافت شده‌است.
* ۱۱۰۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین شواهد شناخته‌شده آبجوسازی در کوه کرمل

## دوره نوسنگی
* ۱۰۰۰۰ پیش از میلاد – نوسنگی پیش از سفال آ
* ۱۰۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین پرستشگاه‌های نوسنگی در گوبکلی‌تپه در جنوب آناتولی
* ۹۳۰۰ پیش از میلاد – نخستین کشت گندم امر (به انگلیسی: ) وحشی در نتیو هاگدود و دیگر نقاط اردن به دست شکارگران-گردآورندگان
* ۱۰۰۰۰ تا ۸۸۰۰ پیش از میلاد – نوسنگی شبانی

### هزاره نهم پیش از میلاد
* ۸۵۰۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی گاو (از نیاگاو در نزدیکی چایونو تپه‌سی در جنوب شرقی آناتولی و جعده المغاره در شمال عراق)
* ۸۴۰۰ تا ۸۱۰۰ پیش از میلاد – نخستین سکونتگاه‌ها در نووالی چوری در آناتولی
* ۸۲۰۰ تا ۷۶۵۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی گندم امر در نزدیکی دمشق در سوریه

### هزاره هشتم پیش از میلاد
* ۸۰۰۰ پیش از میلاد – سکونتگاه‌های بشری در سگلسس در جنوب غربی آناتولی
* ۸۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی بز از پازن در ایران
* ۸۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی گندم تک‌دانه (به انگلیسی: ) در نزدیکی قرجه‌داغ در جنوب شرقی آناتولی
* ۸۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی گندم الجزایری در نزدیکی قرجه‌داغ در شامات و بلندی‌های اتیوپی
* ۷۵۰۰ پیش از میلاد – چاتال‌هویوک، سکونتگاه بسیار بزرگ نوسنگی و مس‌سنگی در جنوب آناتولی
* ۷۰۰۰ پیش از میلاد – قلعه جرمو، از کهن‌ترین جوامع کشاورزی جهان در شمال عراق

### هزاره هفتم پیش از میلاد
* ۷۰۰۰ تا ۶۵۰۰ پیش از میلاد – سفالینه‌های نخستین بدون تزئین و بدون لعاب در حسونه
* ۷۰۰۰ پیش از میلاد – سکونتگاه‌هایی در جبیل (لبنان)
* ۷۰۰۰ پیش از میلاد – کشاورزان نوسنگی آغاز به مهاجرت به اروپا کردند و جرقه دوره نوسنگی اروپا را برای بیش از ۳ هزار سال زدند
* ۶۰۰۰ تا ۴۰۰۰ پیش از میلاد – ابداع چرخ سفالگری در بین‌النهرین

### هزاره ششم پیش از میلاد
* ۶۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین آبیاری و مهار سیلاب در بین‌النهرین و مصر
* ۶۰۰۰ تا ۴۳۰۰ پیش از میلاد – نخستین قایق‌های بادبانی در بین‌النهرین
* ۶۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد – مصر پیش از سلسله‌ها
* ۵۶۰۰ پیش از میلاد – سیلاب‌های دریای سیاه بر پایه نظریه سیلاب دریای سیاه
* ۵۵۰۹ پیش از میلاد – تاریخ آفرینش بر اساس گاه‌شماری بیزانسی
* ۵۵۰۰ پیش از میلاد – نخستین کشاورزی گسترده به دست سومری‌ها و در دره نیل
* ۵۵۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین سکونتگاه شناخته‌شده سومری در تل العُبید
* ۵۴۰۰ پیش از میلاد – اریدو
* ۵۱۰۰ پیش از میلاد – نخستین پرستشگاه‌ها در جنوب بین‌النهرین
* ۵۰۰۰ پیش از میلاد – جبیل (لبنان) شهر نامیده شد
* ۵۰۰۰ پیش از میلاد – استقرار در حلب
* ۵۰۰۰ پیش از میلاد – اوروک

### هزاره پنجم پیش از میلاد
* ۴۵۰۰ پیش از میلاد – تمدن شوش و کیش (سومر) در بین‌النهرین
* ۴۵۷۰ تا ۴۲۵۰ پیش از میلاد – فرهنگ مریمده در کرانه نیل
* ۴۴۰۰ تا ۴۰۰۰ پیش از میلاد – فرهنگ بداری در کرانه نیل
* ۴۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین کاربرد گاوآهن‌های چوبی سبک در بین‌النهرین
* ۴۰۰۰ پیش از میلاد – مصریان شیوه پخت نان با مخمر را یافتند

## خاور نزدیک باستان

### هزاره چهارم پیش از میلاد
* ۴۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد – اهلی‌سازی خر وحشی آفریقایی در مصر یا بین‌النهرین و پدید آمدن خر
* ۴۰۰۰ پیش از میلاد – شهر اور در بین‌النهرین
* ۴۰۰۰ تا ۳۱۰۰ پیش از میلاد – دوره اوروک
* ۴۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد – فرهنگ نقاده در کرانه نیل
* ۳۷۶۰ پیش از میلاد – تاریخ آفرینش بر پایه برخی تفسیرهای گاه‌شماری یهودی
* ۳۶۵۰ پیش از میلاد – بنیان‌گذاری شهر غازی آنتپ
* ۳۶۰۰ پیش از میلاد – نخستین تمدن جهان: سومر (دولت‌شهرها) در جنوب عراق امروزی
* ۳۵۰۰ پیش از میلاد – بنیان‌گذاری شهر ابلا در سوریه
* ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد – یکی از نخستین نمونه‌های وسایل نقلیه چرخ‌دار در بین‌النهرین
* ۳۵۰۰ پیش از میلاد – آغاز بیابان‌زایی صحرای بزرگ آفریقا
* ۳۵۰۰ پیش از میلاد – نخستین نمونه‌های نوشتار سومری در بین‌النهرین، در شهرهای اوروک و شوش (خط میخی)
* ۳۵۰۰ پیش از میلاد – نخستین شهرها در مصر
* ۳۳۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین نوشته‌های خط میخی
* ۳۲۰۰ پیش از میلاد – ایری‌حور به‌عنوان فرعون مصر علیا فرمان می‌راند؛ کهن‌ترین شخص تاریخی شناخته‌شده به نام
* ۳۱۰۰ پیش از میلاد – پادشاه نارمر پادشاهی‌های مصر علیا و سفلی را یکپارچه کرد و نخستین ملت جهان را پدیدآورد
* ۳۱۰۰ تا ۲۶۸۶ پیش از میلاد – دوره آغازین سلسله‌های مصر
* ۳۱۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین هیروگلیف‌ها
* ۳۰۰۰ پیش از میلاد – پرستشگاه حداد در حلب
* ۳۰۰۰ تا ۲۸۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین شواهد مالیات‌ستانی در مصر باستان

### هزاره سوم پیش از میلاد
* ۳۰۰۰ تا ۲۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی شتر تک‌کوهانه در سومالی و جنوب عربستان
* ۳۰۰۰ تا ۲۳۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی نخست ابلا
* ۲۹۰۰ تا ۲۳۵۰ پیش از میلاد – نخستین زیگورات‌ها در سومر
* ۲۹۰۰ تا ۲۵۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی نخست ماری (سوریه)
* ۲۸۰۰ پیش از میلاد – آغاز زوال اوروک
* ۲۷۰۰ تا ۵۳۹ پیش از میلاد – تمدن ایلام
* ۲۶۰۰ تا ۲۳۵۰ پیش از میلاد – دوره آغازین سلسله‌های سوم در بین‌النهرین
* ۲۶۰۰ تا ۲۳۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی ناگار
* ۲۶۰۰ تا ۲۰۲۵ پیش از میلاد – دوره آغازین آشور
* ۲۵۷۵ تا ۲۱۵۰ پیش از میلاد – پادشاهی کهن مصر
* ۲۵۶۰ پیش از میلاد – پایان ساخت هرم بزرگ جیزه
* ۲۵۰۰ پیش از میلاد – نخستین کاربرد ارابه‌های جنگی ثبت‌شده در پرچم اور
* ۲۵۰۰ پیش از میلاد – نخستین اهلی‌سازی شتر در آسیای مرکزی و عربستان
* ۲۵۰۰ پیش از میلاد – اور-نینا نخستین پادشاه لاگاش
* ۲۵۰۰ تا ۲۲۹۰ پیش از میلاد – پادشاهی دوم ماری (سوریه)
* ۲۳۴۰ تا ۲۲۸۰ پیش از میلاد – فرمانروایی سارگون بزرگ، بنیان‌گذار سلسله امپراتوری اکد
* ۲۳۳۴ تا ۲۱۵۴ پیش از میلاد – امپراتوری اکد
* ۲۳۰۰ تا ۲۰۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی دوم ابلا
* ۲۲۶۶ تا ۱۷۶۱ پیش از میلاد – پادشاهی سوم ماری (سوریه)
* ۲۲۵۴ تا ۲۲۱۸ پیش از میلاد – نارام‌سین اکدی که امپراتوری در زمان او به بیشترین گستره رسید و نخستین کسی بود که لقب «خدای اکد» را برگزید
* ۲۲۰۰ پیش از میلاد – اکد به دست گوتی‌ها افتاد
* ۲۱۱۲ تا ۲۰۹۴ پیش از میلاد – اورنامو، بنیان‌گذار سلسله سوم اور
* ۲۱۱۱ تا ۲۰۰۴ پیش از میلاد – سلسله سوم اور
* ۲۰۵۲ تا ۱۵۷۰ پیش از میلاد – پادشاهی میانه مصر
* ۲۰۲۵ تا ۱۳۷۸ پیش از میلاد – امپراتوری کهن آشور
* ۲۰۰۴ پیش از میلاد – ایلامی‌ها اور را ویران کردند
* ۲۰۰۴ تا ۱۷۶۳ پیش از میلاد – برآمدن عموری‌ها که چندین دولت‌شهر در بین‌النهرین بنیان نهادند
* ۲۰۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی سوم ابلا
* ۲۰۰۰ تا ۱۳۳۴ پیش از میلاد – پادشاهی قطنا
* ۲۰۰۰ پیش از میلاد – نخستین کاربرد چرخ پره‌دار در فرهنگ آندرونوو و سپس بهره‌گیری از آن در گردونه‌های جنگی منطقه قفقاز

### هزاره دوم پیش از میلاد
* ۱۹۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی کهن هیتی‌ها در آناتولی
* ۱۸۹۴ تا ۱۵۹۵ پیش از میلاد – امپراتوری بابل کهن
* ۱۸۰۰ پیش از میلاد – تمدن در کنعان
* ۱۸۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد – برآمدن شهر اوگاریت به‌عنوان پادشاهی ساحلی که با مصر، قبرس، دریای اژه، سوریه و هیتی‌ها بازرگانی می‌کرد
* ۱۷۹۲ تا ۱۷۵۰ پیش از میلاد – فرمانروایی حمورابی از سلسله نخست بابل که چیرگی خود را بر سراسر بین‌النهرین گستراند و به قانون حمورابی شناخته شد؛ یکی از کهن‌ترین مجموعه‌های قانونی
* ۱۷۷۵ تا ۱۷۶۱ پیش از میلاد – فرمانروایی زیمری لیم بر ماری (سوریه) که چیرگی خود را بر سوریه و بالای بین‌النهرین گستراند
* ۱۷۲۵ تا ۱۵۵۰ پیش از میلاد – چیرگی هیکسوس (کنعانی) بر مصر
* ۱۶۰۰ تا ۱۳۶۰ پیش از میلاد – چیرگی مصر بر کنعان و سوریه
* ۱۵۹۴ پیش از میلاد – کاسیان بابل را گرفتند
* ۱۵۹۵ تا ۱۱۵۵ پیش از میلاد – سلسله کاسیان
* ۱۵۵۰ تا ۱۰۷۷ پیش از میلاد – پادشاهی نوین مصر
* ۱۵۰۰ تا ۱۳۰۰ پیش از میلاد – پادشاهی میتانی، دولت هوری-زبان در شمال سوریه و جنوب شرقی آناتولی
* ۱۵۰۰ تا ۵۳۹ پیش از میلاد – فنیقی‌ها و گسترش الفبای فنیقی که تقریباً همه الفباهای آوایی نوین از آن برآمده‌اند
* ۱۴۵۷ پیش از میلاد – نبرد مگیدو
* ۱۳۸۰ تا ۱۳۳۶ پیش از میلاد – شوپ‌پیلولیومای یکم، پادشاه هیتی‌ها که مصر را برای چیرگی بر سرزمین‌های میان مدیترانه و فرات به چالش کشید
* ۱۳۷۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد – امپراتوری هیتی
* ۱۳۵۰ تا ۱۰۵۰ پیش از میلاد – امپراتوری آشور میانه

* ۱۳۰۰ پیش از میلاد – کشف فناوری‌های ذوب و آهنگری آهن در آناتولی یا قفقاز: آغاز عصر آهن
* ۱۳۰۰ تا ۱۲۵ پیش از میلاد – پادشاهی ادوم
* ۱۲۷۴ پیش از میلاد – نبرد کادش میان امپراتوری مصر به فرماندهی رامسس دوم و امپراتوری هیتی به فرماندهی موواتالی دوم؛ بزرگ‌ترین نبرد گردونه‌ای تاریخ
* ۱۲۵۹ پیش از میلاد – پیمان صلح مصر و هیتی، نخستین پیمان صلح ثبت‌شده تاریخ
* ۱۲۴۵ تا ۱۲۰۸ پیش از میلاد – توکولتی-نینورتای یکم، پادشاه آشور، نخستین فرمانروای بومی بین‌النهرینی در بابل که لقب «شاه سومر و اکد» برگرفت
* ۱۲۳۷ پیش از میلاد – نبرد نیهریا، پیروزی امپراتوری آشور بر هیتی‌ها برای چیرگی بر بازمانده‌های امپراتوری میتانی در آسیای صغیر و شامات
* ۱۲۲۵ پیش از میلاد – بابل به دست آشوری‌ها افتاد
* ۱۲۰۰ تا ۱۰۵۰ پیش از میلاد – فروپاشی عصر برنز
* ۱۲۰۰ پیش از میلاد – کهن‌ترین کتیبه الفبای فنیقی بر تابوت پادشاه اهیرام
* ۱۲۰۰ تا ۸۸۴ پیش از میلاد – مردمان دریایی، گروه‌های مهاجم دریایی که آناتولی، سوریه، کنعان، قبرس و مصر باستان را یورش بردند
* ۱۲۰۰ تا ۵۴۶ پیش از میلاد – امپراتوری لیدیه
* ۱۲۰۰ تا ۷۳۲ پیش از میلاد – پادشاهی آرامی پادشاهی آرام-دمشق
* ۱۱۹۰ پیش از میلاد – حتوشا، پایتخت هیتی‌ها، به دست مردمان دریایی افتاد
* ۱۱۸۴ پیش از میلاد – سقوط تروا بر پایه محاسبات اراتوستن
* ۱۱۸۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد – ممالک نوهیتی
* ۱۱۵۵ پیش از میلاد – بابل به دست ایلامی‌ها افتاد
* ۱۱۰۰ تا ۵۳۹ پیش از میلاد – دوره نوایلامی
* ۱۰۸۷ پیش از میلاد – بابل به دست آشوری‌ها ویران شد
* ۱۰۷۰ پیش از میلاد تا ۳۵۰ میلادی – پادشاهی کوش، پادشاهی کهن آفریقایی نوبیایی در سودان
* ۱۱۰۲ تا ۸۵۰ پیش از میلاد – دوره‌ای که هومر در آن می‌زیست
* ۱۰۶۹ تا ۶۶۴ پیش از میلاد – دوره سوم میانی مصر
* ۱۰۵۰ تا ۹۳۰ پیش از میلاد – پادشاهی اسرائیل (پادشاهی متحد)
* ۱۰۴۱ پیش از میلاد – پادشاه داوود اورشلیم را گرفت و آن را پایتخت پادشاهی متحد اسرائیل کرد
* ۱۰۰۴ پیش از میلاد – پادشاه سلیمان بنیاد هیکل سلیمان را نهاد

### هزاره نخست پیش از میلاد
* ۹۲۷ پیش از میلاد – اورشلیم پایتخت پادشاهی (جنوبی) یهودا پس از تجزیه پادشاهی متحد شد
* ۸۸۴ تا ۸۵۸ پیش از میلاد – آشور-ناصیر-پال دوم، پادشاه آشور که برنامه گسترش بزرگی را آغاز کرد و پایتخت خود را به شهر کلخو (نمرود) انتقال داد
* ۸۸۴ تا ۶۱۲ پیش از میلاد – امپراتوری آشوری نو
* ۸۰۰ تا ۴۸۰ پیش از میلاد – دوره آرکائیک یونان با برآمدن دولت‌شهرها، مستعمره‌های یونانی و شعر حماسی یونانی: سرآغاز دوران کلاسیک باستان
* ۷۷۶ پیش از میلاد – نخستین المپیک باستان
* ۷۴۵ تا ۷۲۷ پیش از میلاد – تیگلات-پیلسر سوم، پادشاه آشور که سازوکارهای مدنی، نظامی و سیاسی پیشرفته‌ای به امپراتوری آورد
* ۷۱۱ پیش از میلاد – سارگون دوم پادشاهی اسرائیل را فتح کرد و ساکنان سامره را تبعید نمود
* ۷۱۰ پیش از میلاد – سارگون دوم بابلونیا را گرفت
* ۶۸۹ پیش از میلاد – بابل به دست سناخریب پادشاه امپراتوری آشور ویران شد
* ۶۷۷ پیش از میلاد – اسرحدون پادشاه آشور شورش عبدی-میلکوتی پادشاه صیدون فنیقی را شکست داد
* ۶۷۸ تا ۵۴۹ پیش از میلاد – امپراتوری قوم ماد
* ۶۷۲ تا ۵۲۵ پیش از میلاد – سلسله بیست‌وششم مصر
* ۶۶۷ پیش از میلاد – آشوربانی‌پال پادشاه آشور، تاهارقا پادشاه سلسله بیست‌وپنجم مصر را در نزدیکی ممفیس شکست داد
* ۶۲۶ تا ۵۳۹ پیش از میلاد – امپراتوری کلدانی (بابل نو)
* ۶۲۴ تا ۵۴۵ پیش از میلاد – تالس، نخستین فیلسوف فلسفه یونان باستان و بنیان‌گذار مکتب ملطی
* ۶۱۲ پیش از میلاد – سقوط نینوا به دست ائتلافی از بابلی‌ها، مادها، پارس‌ها، کلدانیان، اسکیث‌ها و کیمری‌ها که به نابودی امپراتوری آشوری نو انجامید
* ۶۰۵ پیش از میلاد – نبرد کرکمیش میان بابلی‌ها و مصری‌ها متحد بازمانده ارتش آشور
* ۶۰۹ پیش از میلاد – نبرد مگیدو (۶۰۹ پیش از میلاد) میان نخو دوم و یوشیا پادشاه یهودا
* ۵۹۷ پیش از میلاد – پادشاه نبوکدنصر دوم بابل اورشلیم را گرفت
* ۵۸۷ پیش از میلاد – پادشاه نبوکدنصر دوم بابل اورشلیم و هیکل سلیمان را ویران کرد
* ۵۷۰ تا ۴۹۵ پیش از میلاد – فیثاغورس، بنیان‌گذار مکتب فیثاغوری
* ۶۰۰ یا ۵۷۶ تا ۵۳۰ پیش از میلاد – کوروش بزرگ بابل را فتح کرد و شاهنشاهی هخامنشی را بنیان نهاد
* ۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد – شاهنشاهی هخامنشی
* ۵۴۷ پیش از میلاد – نبرد پتریا میان امپراتوری لیدیه و شاهنشاهی هخامنشی
* ۵۳۹ پیش از میلاد – سقوط بابل
* ۵۳۷ پیش از میلاد – کوروش به بنی‌اسرائیل اجازه بازگشت از اسارت بابلی و بازسازی معبد را داد
* ۵۲۲ تا ۴۸۶ پیش از میلاد – فرمانروایی داریوش بزرگ، سومین شاه شاهنشاهی هخامنشی
* ۵۱۶ پیش از میلاد – پایان ساخت معبد دوم اورشلیم
* ۵۱۰ تا ۳۲۳ پیش از میلاد – دوره کلاسیک یونان با الحاقات بزرگ امپراتوری هخامنشی و تأثیر نیرومند بر امپراتوری روم و فرهنگ غربی
* ۵۰۰ پیش از میلاد – شورش ایونیان
* ۴۹۹ تا ۴۴۹ پیش از میلاد – جنگ‌های ایران و یونان که سرانجام با پیروزی دولت‌شهرهای یونانی پایان یافت
* ۴۸۰ تا ۴۷۹ پیش از میلاد – خشایارشا به یونان یورش برد؛ آغاز دومین تهاجم ایرانیان به یونان
* ۴۷۷ پیش از میلاد – بنیان‌گذاری اتحادیه دلوس، پیوند دولت‌شهرهای یونانی زیر سرکردگی آتن
* ۴۳۱ تا ۴۰۴ پیش از میلاد – جنگ پلوپونز میان اسپارت و آتن که به پایان سرکردگی آتن و ناتوانی یونان انجامید
* ۳۵۳ تا ۳۵۰ پیش از میلاد – ساخت آرامگاه هالیکارناس در لیدیه، یکی از هفت شگفتی جهان باستان
* ۳۳۴ تا ۲۶۲ پیش از میلاد – زنون رواقی، بنیان‌گذار مکتب رواقی
* ۳۳۰ پیش از میلاد – اسکندر مقدونی پارس را فتح کرد
* ۳۲۳ تا ۳۱ پیش از میلاد – عصر هلنیستی با تأثیر یونانی در اروپا، آفریقا و آسیا در هنر، اکتشاف، ادبیات، تئاتر، معماری، موسیقی، ریاضیات، فلسفه و دانش
* ۳۱۶ تا ۲۴۰ میلادی – آرکسیلاوس، بنیان‌گذار شک‌گرایی آکادمیک
* ۳۰۰ پیش از میلاد – بنیان‌گذاری شهر انطاکیه به دست سلوکوس یکم
* ۲۷۹ تا ۲۰۶ پیش از میلاد – کرایسیپوس از سولوی، آفریننده نخستین نظام حساب گزاره‌ای
* ۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی – شاهنشاهی اشکانی
* ۲۳۰ تا ۱۴۰ پیش از میلاد – ابرخس، ریاضی‌دان، اخترشناس و جغرافی‌دان از بیتینی که تقدیم محوری را کشف کرد
* ۱۶۳ پیش از میلاد تا ۷۲ میلادی – پادشاهی کوماژن
* ۱۵۰ تا ۷۵ پیش از میلاد – زینون صیدونی، فیلسوف اپیکوری
* ۱۳۲ پیش از میلاد تا ۲۱۴ میلادی – پادشاهی اسروئن
* ۱۲۵ تا ۶۸ پیش از میلاد – آنتیوخوس اسکالنی، پیشگام افلاطون‌گرایی میانه
* ۱۱۰ تا ۴۰/۳۵ پیش از میلاد – فیلودموس، فیلسوف و شاعر اپیکوری
* ۱۰۰ تا ۴۴ پیش از میلاد – ژولیوس سزار
* ۶۴ پیش از میلاد تا ۲۴ میلادی – استرابون، جغرافی‌دان، فیلسوف و مورخ از پنتوس، آسیای صغیر
* ۶۳ پیش از میلاد – رومی‌ها سراسر آسیای صغیر، سوریه و یهودیه را زیر فرمان پومپه ضمیمه کردند
* ۵۴ پیش از میلاد تا ۶۲۹ میلادی – جنگ‌های روم و ایران
* ۴۸ پیش از میلاد تا ۶۴۲ میلادی – ویرانی کتابخانه اسکندریه، یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتابخانه‌های جهان باستان
* ۳۱ پیش از میلاد – برآمدن امپراتوری روم با نبرد آکتیوم
* ۳۰ پیش از میلاد – رومی‌ها مصر باستان را ضمیمه کردند
* ۲۰ پیش از میلاد تا ۵۰ میلادی – فیلون اسکندریه، فیلسوف یهودی هلنیستی برجسته
* ۴ پیش از میلاد – زادروز عیسی ناصری

### هزاره نخست میلادی
* ۲۷/۳۰ میلادی – آغاز رسالت عیسی ناصری
* ۳۰ تا ۱۰۰ میلادی – عصر حواریون، سرآغاز مسیحیت
* ۳۷ تا ۱۰۰ میلادی – یوسف فلاوی، تاریخ‌نگار رومی-یهودی سده نخست
* ۵۰ میلادی – آپولودور دمشقی، معمار و مهندس سوری که نوآوری‌های شرقی چندی مانند استاندارد کردن گنبد را به سبک امپراتوری روم وارد کرد
* ۶۰ تا ۱۲۰ میلادی – نیکوماخوس، نوفیثاغورسی که دربارهٔ ویژگی‌های رازآمیز اعداد نوشت
* ۶۶ تا ۱۳۶ میلادی – جنگ‌های یهود و روم و پراکندگی یهودیان
* ۱۳۵ میلادی – امپراتور روم هادریان نام ایالت یهودیه را به سوریه پالائستینا تغییر داد
* ۱۵۰ میلادی – آلبینوس، فیلسوف افلاطونی، آموزگار جالینوس
* ۱۵۷ تا ۲۱۶ میلادی – جالینوس، پزشک، جراح و فیلسوف از پرگامون
* ۱۶۰ تا ۲۱۰ میلادی – سکستوس امپریکوس، فیلسوف پیرهونی و پزشک
* ۱۷۵ تا ۲۴۲ میلادی – آمونیوس ساکاس، از بنیان‌گذاران فلسفه نوافلاطونی
* ۱۸۴ تا ۲۵۳ میلادی – اوریگن اسکندریه، دانشور و پدر کلیسای نخستین
* ۲۰۰ میلادی – اسکندر افرودیسی، فیلسوف مشائی
* سده دوم تا ۲۴۱ میلادی – پادشاهی حطرا
* ۲۰۴/۲۰۵ تا ۲۷۰ میلادی – فلوطین، نویسنده اِنئادها، از بنیان‌گذاران فلسفه نوافلاطونی
* ۲۲۴ میلادی – پایان شاهنشاهی اشکانی و برآمدن شاهنشاهی ساسانی
* ۳۰۰ تا ۶۰۲ میلادی – پادشاهی لخمیان
* ۳۳۰ تا ۱۴۵۳ میلادی – امپراتوری بیزانس، ادامه امپراتوری روم در شرق تا سقوط به دست امپراتوری عثمانی
* ۳۷۶ میلادی – تهاجم بزرگ گوت‌ها و دیگران، سرآغاز سقوط امپراتوری روم غربی
* ۳۹۴ میلادی – تئودئوس یکم بازی‌های المپیک را برای تحمیل مسیحیت به‌عنوان دین رسمی سرکوب کرد
* ۴۱۲ تا ۴۸۵ میلادی – پروکلس لیکایوس، فیلسوف نوافلاطونی یونانی
* سده پنجم تا ۴۳۷ میلادی – سیریانوس، فیلسوف نوافلاطونی
* ۴۵۰ تا ۵۲۰ میلادی – ایزیدور اسکندریه، از آخرین فیلسوفان نوافلاطونی
* ۴۵۸ تا ۵۳۸ میلادی – داماسکیوس، واپسین فیلسوف نوافلاطونی
* ۴۹۰ تا ۵۶۰ میلادی – سیمپلیکیوس، فیلسوف نوافلاطونی و شارح آثار ارسطو
* ۴۹۰ تا ۵۷۰ میلادی – جان فیلوپونوس، زبان‌شناس اسکندرانی و شارح ارسطویی که نظریه میل را پیشنهاد کرد؛ مفهومی نزدیک به لختی نوین
* ۵۰۲ تا ۶۲۸ میلادی – جنگ‌های ایران و بیزانس
* ۵۱۲ تا ۶۰۲ میلادی – امپراتوری بیزانس تحت خاندان ژوستینین

## خاورمیانه اسلامی
### هزاره نخست میلادی

* ۵۷۰ میلادی – زادروز محمد
* ۵۷۳ میلادی – زادروز ابوبکر
* ۶۱۴ میلادی – آزار مسلمانان به دست سران قریش و مهاجرت به حبشه
* ۶۲۰ میلادی – معراج پیامبر اسلام
* ۶۲۲ میلادی – تدوین منشور مدینه و اعلام برپایی نخستین دولت اسلامی
* ۶۲۴ میلادی – نبرد بدر
* ۶۲۶ میلادی – ساسانیان قسطنطنیه را محاصره کردند
* ۶۲۹ تا ۱۰۵۰ میلادی – نبرد موته و آغاز جنگ‌های اسلامی-بیزانسی
* ۶۳۰ میلادی – فتح مکه
* ۶۳۲ میلادی – درگذشت محمد و برگزیدن ابوبکر به خلافت
* ۶۳۲ تا ۶۶۱ میلادی – خلافت راشدین
* ۶۳۳ تا ۶۵۱ میلادی – فتح اسلامی ایران
* ۶۳۴ تا ۶۴۱ میلادی – فتح اسلامی شام
* ۶۳۹ تا ۶۴۲ میلادی – فتح اسلامی مصر
* ۶۵۶ تا ۶۶۱ میلادی – فتنه نخست و آغاز جنگ‌های داخلی
* ۶۶۱ تا ۷۵۰ میلادی – خلافت امویان
* ۶۷۰ تا ۷۴۲ میلادی – فتح اسلامی مغرب
* ۶۸۰ تا ۶۹۲ میلادی – فتنه دوم
* ۷۱۱ تا ۷۱۸ میلادی – فتح اسلامی اندلس
* ۷۴۶ تا ۷۵۰ میلادی – انقلاب عباسیان
* ۷۵۰ تا ۱۲۵۸ میلادی – خلافت عباسیان

### هزاره دوم میلادی
* ۷۷۰ تا ۸۴۰ میلادی – محمد بن موسی خوارزمی علم جبر را توسعه داد
* ۸۰۳ میلادی – جابر بن حیان اسید سولفوریک و دیگر مواد شیمیایی را کشف کرد
* ۸۱۰ میلادی – پایه‌گذاری بیت‌الحکمه و ترجمه دانش‌های ریاضی و اخترشناسی یونانی و هندی به عربی
* ۸۱۹ تا ۹۹۹ میلادی – دولت سامانیان
* ۸۲۱ تا ۸۷۳ میلادی – دولت طاهریان در ایران و ماوراءالنهر
* ۸۶۴ تا ۹۳۰ میلادی – ابوبکر رازی، پزشک بزرگ ایرانی
* ۹۰۹ تا ۱۱۷۱ میلادی – خلافت فاطمیان
* ۹۲۹ تا ۱۰۳۱ میلادی – خلافت اموی در اندلس
* ۹۷۰ میلادی – پایه‌گذاری دانشگاه الازهر، کهن‌ترین نهاد اسلامی آموزش عالی
* ۱۰۳۷ تا ۱۱۹۴ میلادی – برآمدن سلجوقیان و پایان چیرگی عرب
* ۱۰۴۴ یا ۱۰۴۸ میلادی – عمر خیام دسته‌بندی توابع مکعبی را ارائه داد و جذر تربیعی را با سامانه دهدهی استخراج کرد
* ۱۰۹۶ تا ۱۴۸۷ میلادی – جنگ‌های صلیبی
* ۱۱۷۱ تا ۱۲۶۰ میلادی – دولت ایوبیان
* ۱۲۱۳ تا ۱۲۸۸ میلادی – ابن‌نفیس، کاشف گردش خون ریوی
* ۱۲۱۸ تا ۱۲۲۱ میلادی – تهاجم مغول به خوارزم؛ آغاز یورش مغولان به سرزمین‌های اسلامی
* ۱۲۴۱ تا ۱۲۴۴ میلادی – تهاجم مغول به آناتولی
* ۱۲۵۸ میلادی – نیروهای مغول بغداد را به تصرف درآوردند و بیت‌الحکمه را ویران کردند؛ پایان عصر زرین اسلام
* ۱۲۶۰ تا ۱۳۲۳ میلادی – یورش‌های مغول به شام
* ۱۲۶۱ تا ۱۵۱۷ میلادی – دولت ممالیک در قاهره
* ۱۲۹۹ تا ۱۹۲۳ میلادی – امپراتوری عثمانی
* ۱۳۰۳ میلادی – شکست مغولان در نبرد شقحب
* ۱۳۴۷ میلادی – گسترش طاعون سیاه در جهان کهن
* ۱۳۸۰ میلادی – غیاث‌الدین کاشانی در پیشرفت کسرهای دهدهی برای تقریب اعداد جبری سهم داشت
* ۱۴۵۳ تا ۱۵۵۰ میلادی – دوره برآمدن امپراتوری عثمانی
* ۱۵۵۰ تا ۱۷۰۰ میلادی – دوره گذار عثمانی

### خاورمیانه نوین
* ۱۸۶۹ میلادی – پایان ساخت آبراه سوئز
* ۱۳ سپتامبر ۱۸۸۲ میلادی – ارتش بریتانیا قاهره را اشغال کرد و مصر زیر اداره بریتانیا درآمد
* ۱۹۴۷ میلادی – مجمع عمومی سازمان ملل متحد تقسیم فلسطین به دولت‌های عرب و اسرائیل را پیشنهاد کرد
* ۱۹۴۸ میلادی – اعلام استقلال اسرائیل و نخستین جنگ اعراب و اسرائیل
* ۱۹۵۲ میلادی – پایان پادشاهی در مصر پس از انقلاب
* ۱۹۵۴ میلادی – جمال عبدالناصر رئیس‌جمهور مصر شد
* ۱۹۵۶ میلادی – بحران سوئز
* ۱۹۶۷ میلادی – جنگ شش‌روزه؛ اسرائیل سرزمین‌های گسترده‌ای از اعراب به دست آورد
* ۱۹۷۳ میلادی – جنگ یوم کیپور (جنگ اعراب و اسرائیل ۱۹۷۳)
* ۱۹۷۵ تا ۱۹۹۰ میلادی – جنگ داخلی لبنان
* ۱۹۷۸ میلادی – توافق‌نامه‌های کمپ دیوید
* ۱۹۷۹ میلادی – صدام حسین رئیس‌جمهور عراق شد
* ۱۹۷۹ میلادی – پیمان صلح مصر و اسرائیل
* ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ میلادی – جنگ ایران و عراق
* ۱۹۸۱ میلادی – ترور انور سادات
* ۱۹۹۱ میلادی – جنگ خلیج فارس
* ۱۹۹۳ میلادی – پیمان اسلو
* ۲۰۰۳ میلادی – جنگ عراق
* ۲۰۰۶ میلادی – جنگ لبنان ۲۰۰۶

## جستارهای وابسته
* تاریخ خاورمیانه
* خاور نزدیک باستان
* تاریخ ایران
* تاریخ فلسطین
* تاریخ شام باستان

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* گاه‌شمار آشور

رده:تاریخ غرب آسیا