آرشیو آنا

**آرشیو آنا** یا **آناز آرکایْو** () یک موتور جستجو برای دسترسی کلی به کتابخانه‌های در سایه (مانند کتابخانه جنسیس) است که با نام مستعار آنا ایجاد شده است. این وبسایت در پاسخ مستقیم به تلاش‌های مختلف قانونی برای تعطیل کردن Z-Library در سال ۲۰۲۲ تأسیس شد. هدف خود را «فهرست‌نویسی همه کتاب‌های موجود» و «ردیابی پیشرفت بشریت در جهت دسترسی آسان همه این کتاب‌ها به صورت دیجیتالی» توصیف کرده است.

این وبگاه خود را «بزرگترین کتابخانه واقعاً باز در تاریخ بشر» می‌نامد و هدف خود را «فهرست‌نویسی همه کتاب‌های موجود» و «ردیابی پیشرفت بشریت به سوی دسترسی آسان دیجیتالی به تمامی این کتاب‌ها» بیان کرده است. آرشیو آنا مدعی است که مسئولیت قانونی در قبال دانلود آثار دارای حق تکثیر (کپی‌رایت) ندارد، زیرا این سایت تنها فراداده‌ها را نمایه‌سازی می‌کند و هیچ فایلی را مستقیماً میزبانی نمی‌کند، بلکه به دانلودهای شخص ثالث لینک می‌دهد. با این وجود، این وبگاه با مسدودیت‌های دولتی و اقدامات قانونی از سوی دارندگان حقوق و اتحادیه‌های تجاری نشر به اتهام مشارکت در نقض حق تکثیر در مقیاس بزرگ مواجه شده است.

## پیدایش
آرشیو آنا از دل پروژه **پایرت لایبرری میرور** (**PiLiMi**) پدید آمد؛ تلاشی ناشناس برای ایجاد نسخه آینه‌ای (Mirror) از کتابخانه‌های سایه که در سپتامبر ۲۰۲۲ یک کپی کامل از Z-Library را تکمیل کرد. پروژه PiLiMi اذعان داشت که «عامدانه قوانین کپی‌رایت را در اکثر کشورها نقض می‌کند». تمرکز اولیه این پروژه بر حفاظت بود تا قابلیت جستجوی داده‌ها. چند روز پس از آنکه مراجع قانونی ایالات متحده دامنه‌های Z-Library را توقیف و گردانندگان ادعایی آن را در نوامبر ۲۰۲۲ دستگیر کردند، «آنا» (یکی از اعضای PiLiMi که با نام «آنا آرکیویست» نیز شناخته می‌شود) آرشیو آنا را راه‌اندازی کرد که در ابتدا نتایج جستجو را از Z-Library و LibGen نمایش می‌داد.

## وبگاه و عملیات
آرشیو آنا به عنوان موتور جستجو، موتور فراجستجو و یک کتابخانه سایه توصیف شده است. این سایت خود مستقیماً فایلی میزبانی نمی‌کند (که ادعا می‌کند این امر موجب سلب مسئولیت در قبال دانلود آثار کپی‌رایت‌شده می‌شود)، بلکه به دانلودهای شخص ثالث ارائه شده توسط شرکای ناشناس لینک می‌دهد. همچنین دانلودها را از طریق پروتکل سامانه پرونده بین‌سیاره‌ای (IPFS) ارائه می‌دهد. کد منبع وبگاه تحت مجوز مالکیت عمومی (CC0) منتشر شده است. این وبگاه دارای سه سایت آینه‌ای با دامنه‌های سطح‌بالای مختلف است که در حال حاضر شامل `[[.li]]`، `[[.se]]` و `[[.org]]` می‌شوند.

«کتابخانه‌های منبع» این سایت شامل LibGen، سای-هاب، Z-Library، بایگانی اینترنت، DuXiu، MagzDB و هاتی‌تراست هستند؛ همچنین اپن لایبرری، ورلدکت و گوگل بوکز به عنوان منابعی که تنها فراداده‌هایشان استفاده شده، فهرست شده‌اند. برخی از این مجموعه‌داده‌ها از پیش به صورت عمومی در دسترس بوده‌اند، در حالی که برخی دیگر خزیده (Scraped) شده یا به روش‌های خصوصی برای توزیع به دست آمده‌اند. داده‌ها سپس به صورت انبوههمراه با فایل‌های تورنت منتشر می‌شوند تا در برابر حذف و تعطیلی وبگاه مقاوم باشند.

تا دسامبر ۲۰۲۵، آرشیو آنا شامل ۶۱٬۳۴۴٬۰۴۴ کتاب و ۹۵٬۵۲۷٬۸۲۴ مقاله بوده است و حجم فهرست یکپارچه تورنت‌های آن حدود ۱٫۱ پتابایت است. در دسامبر ۲۰۲۵، این وبگاه ادعا کرد که بخش اعظم مجموعه موسیقی اسپاتیفای را استخراج کرده و بلافاصله ۲۵۶ میلیون ردیف از فراداده‌های قطعات موسیقی را منتشر کرد و اعلام نمود که قصد دارد ۸۶ میلیون فایل صوتی را نیز منتشر کند.

پژوهشی در سال ۲۰۲۵ که پوشش پایگاه‌های داده متعارف کتابخانه‌ای را با جایگزین‌های مختلف (شامل موتورهای جستجوی علمی، شبکه‌های اجتماعی دانشگاهی و سایت‌های دزدی دریایی) مقایسه می‌کرد، نشان داد که آرشیو آنا یکی از جامع‌ترین پوشش‌های متن‌کامل را دارد، اما از رابط کاربری غیرشهودی آن انتقاد کرد. در مارس ۲۰۲۵، این سایت میانگین روزانه بیش از ۶۵۰٬۰۰۰ دانلود داشت که تقریباً ۱۰ برابر توزیع تخمینی کتابخانه عمومی نیویورک است.

### امور مالی
دانلود با سرعت بالا در آرشیو آنا تنها برای کاربرانی که عضویت پولی دارند در دسترس است، در حالی که کاربران غیرعضو باید از گزینه‌های کندتر همراه با تایید مرورگر (کپچا) برای جلوگیری از سوءاستفاده ربات‌ها استفاده کنند. این وبگاه خود را یک سازمان ناسودبر توصیف می‌کند و مدعی است که هزینه‌های عضویت و کمک‌های مالی عمدتاً صرف زیرساخت سرور می‌شود و هیچ مبلغی شخصاً توسط گردانندگان سایت استفاده نمی‌شود.

آرشیو آنا دسترسی پرسرعت به کل مجموعه خود را از طریق پروتکل اس‌اس‌اچ (SFTP) به گروه‌هایی که در حال آموزش مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) هستند، در ازای کمک‌های مالی یا داده‌های بزرگ ارائه می‌دهد. این سایت اعلام کرده که تا ژانویه ۲۰۲۵ به حدود ۳۰ شرکت، عمدتاً مستقر در چین (شامل شرکت‌های مدل زبانی و دلالان داده)، چنین دسترسی‌ای داده است. مدل زبانی VL شرکت دیپ‌سیک (DeepSeek) تا حدی با داده‌های کتاب‌های الکترونیکی این سایت آموزش دیده است. برخی از حقوقدانان ادعای استفاده منصفانه در قانون کپی‌رایت ایالات متحده برای این کار را مورد نقد قرار داده و به اهمیت ضرر به بازار در رویه‌های قضایی اشاره کرده‌اند.

### انگیزه

آرشیو آنا اهداف خود را «فهرست‌نویسی همه کتاب‌های موجود» و «ردیابی پیشرفت بشریت به سوی دسترسی آسان دیجیتالی به تمامی این کتاب‌ها» بیان کرده است. این پروژه به عنوان ادامه و گسترش‌دهنده جاه‌طلبی‌های کتابخانه‌های سایه پیشین با چشم‌انداز یک «کتابخانه جهانی» توصیف شده است. برخی آن را بخشی از فرهنگ روبه‌رشد «بی‌اعتمادی به شرکت‌ها، موسسات، دولت‌ها و قوانین» دانسته‌اند که شاید با بحران مالی ۲۰۰۸ و جنبش وال استریت را اشغال کنید آغاز شد و منجر به ظهور فناوری‌های تمرکززدایی گردید.

آنا مخالفت خود با قانون حق تکثیر را بر پایه اصول اخلاقی توجیه کرده و اظهار داشته که «معتقدیم حفاظت و میزبانی این فایل‌ها از نظر اخلاقی صحیح است» و اینکه «اطلاعات می‌خواهد آزاد باشد». آن‌ها پیشنهاد کرده‌اند که قوانین کپی‌رایت باید به عنوان یک مسئله امنیت ملی اصلاح شود و کشورهای غربی برای عقب نماندن در رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی، باید استثناهای قانونی برای متن‌کاوی و داده‌کاوی ایجاد کنند.

آنا از آرون سوارتز، برنامه‌نویس و فعال اطلاعات، به عنوان الهام‌بخش جمع‌آوری فراداده‌های پروژه یاد می‌کند. سایت همچنین نوشته‌های سوارتز و کتاب *[[چگونه موسیقی آزاد شد]]* اثر استفان ویت و *علیه انحصار فکری* اثر میشل بولدرین و دیوید کی. لوین را که منتقد قوانین فعلی کپی‌رایت هستند، پیشنهاد می‌دهد.

## مسدودسازی و مسائل قانونی
بندانگشتی|نقشه کشورهایی که آرشیو آنا را مسدود کرده‌اند

### ایالات متحده
از سال ۲۰۲۳، دامنه‌های آرشیو آنا در «فهرست بازارهای بدنام» دفتر نماینده تجاری ایالات متحده آمریکا ظاهر شده‌اند که بازارهای دیجیتال و فیزیکی درگیر در نقض گسترده مالکیت فکری را برجسته می‌کند. انجمن ناشران آمریکا (AAP) در واکنش به این فهرست، آرشیو آنا را به عنوان یک سایت متخلف شناسایی و با تحلیل کیف پول‌های رمزارز آن دریافت که تا ژوئیه ۲۰۲۳ بیش از ۲۹٬۰۰۰ دلار کمک مالی دریافت کرده است.

در پاسخ به شکایت مارس ۲۰۲۴ که انویدیا را به آموزش مدل‌های زبانی با داده‌های کتابخانه‌های سایه متهم می‌کرد، این شرکت توصیف آرشیو آنا به عنوان «کتابخانه سایه» را رد کرد، هرچند خود آنا از این اصطلاح استفاده می‌کند.

#### شکایت OCLC
در اکتبر ۲۰۲۳، گزارش شد که آرشیو آنا کل پایگاه داده ورلدکت (WorldCat)، بزرگترین پایگاه داده کتاب‌شناسی جهان، را استخراج و داده‌های اختصاصی آن را به صورت رایگان منتشر کرده است. مرکز کتابخانه رایانه‌ای پیوسته (OCLC) در ژانویه ۲۰۲۴ با شکایت در دادگاه فدرال اوهایو، ادعا کرد که این استخراج از طریق حمله سایبری به سرورهایش انجام شده و خواستار بیش از ۵ میلیون دلار غرامت و حکم منع فعالیت شد.

در مارس ۲۰۲۵، دادگاه به دلیل نو بودن جنبه‌های حقوقی پرونده، قضاوت را به دیوان عالی اوهایو واگذار کرد. در نوامبر همان سال، OCLC درخواست غرامت را پس گرفت و تلاش خود را بر دریافت حکم منع برای واداشتن واسطه‌های شخص ثالث به توقف اشتراک‌گذاری داده‌ها متمرکز کرد.

#### شکایت متا
در فوریه ۲۰۲۵، ایمیل‌های داخلی متا در جریان یک شکایت افشا شد که نشان می‌داد این شرکت بیش از ۸۱ ترابایت داده از طریق تورنت‌های آرشیو آنا برای آموزش هوش مصنوعی خود دانلود کرده است. نویسندگانی چون سارا سیلورمن مدعی شدند که مارک زاکربرگ شخصاً اجازه استفاده از کتابخانه‌های سایه را صادر کرده است.

در ژوئن ۲۰۲۵، دادگاه تا حدی به نفع متا رای داد و استدلال کرد که آموزش هوش مصنوعی «بسیار دگرگون‌کننده» (Transformative) و مصداق استفاده منصفانه است. قاضی پرونده استدلال «رقیق‌سازی بازار» (Market dilution) را به عنوان استدلالی قانع‌کننده برای ضرر مالی شناسایی کرد که شاکیان آن را پیگیری نکرده بودند.

### سایر کشورها
* **ایتالیا:** در ژانویه ۲۰۲۴، آژانس تنظیم مقررات ارتباطات ایتالیا دستور مسدودسازی آرشیو آنا را صادر کرد.
* **هلند:** در مارس ۲۰۲۴، دادگاه روتردام دستور مسدودسازی پویای آرشیو آنا و LibGen را صادر کرد.
* **بریتانیا:** در دسامبر ۲۰۲۴، انجمن ناشران بریتانیا حکمی از دادگاه عالی برای مسدودسازی این وبگاه دریافت کرد.
* **بلژیک:** در ژوئیه ۲۰۲۵، دادگاه تجاری بلژیک حکم به مسدودسازی موقت پنج سایت دزدی دریایی از جمله آرشیو آنا داد.
* **آلمان:** در اکتبر ۲۰۲۵، ارائه‌دهندگان بزرگ اینترنت در آلمان دسترسی به دامنه‌های اصلی آرشیو آنا را مسدود کردند.

### دیگر مسائل
تا نوامبر ۲۰۲۵، گوگل ۷۴۹ میلیون URL مربوط به آرشیو آنا را از نتایج جستجوی خود حذف کرده است که ۵ درصد از کل درخواست‌های حذف ارسالی به این موتور جستجو از سال ۲۰۱۲ را شامل می‌شود. همچنین در ژانویه ۲۰۲۵، تلگرام کانال آرشیو آنا را به دلیل نقض کپی‌رایت تعلیق کرد.

## جستارهای وابسته
* کتابخانه جنسیس
* سای-هاب
* کتابخانه Z
* آرون سوارتز
* حق تکثیر

## منابع

### منابع اولیه

## پیوند به بیرون

* 
* Official blog
* PiLiMi team website (archived 2023) (the live link redirects to Datasets - Anna's Archive)

رده:انجمن‌های اشتراک‌گذاری پرونده
رده:پروژه‌های دسترسی باز
رده:سانسور اینترنت
رده:کتاب الکترونیک
رده:کتابخانه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۲۲ (میلادی)
رده:کتابخانه‌های دیجیتال
رده:کتابخانه‌های سایه
رده:کنشگری مالکیت معنوی
رده:متعلقات اینترنت بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۲۲ (میلادی)
رده:وبگاه‌های کتاب