روابط اسرائیل و پرتغال

**روابط اسرائیل و پرتغال** به مناسبات دیپلماتیک و سیاسی میان اسرائیل و پرتغال اشاره دارد. این دو کشور از ۱۲ مه ۱۹۷۷ روابط دیپلماتیک رسمی برقرار کرده‌اند. رژیم دیکتاتوری استادو نوو اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناخت و تنها پس از انقلاب پرتغال در ۱۹۷۴ بود که پرتغال اسرائیل را به رسمیت شناخت و روابط دیپلماتیک شکل گرفت.

روابط دو کشور به‌طور کلی مثبت ارزیابی می‌شود و از یک سو تحت تأثیر پیشینه جامعه یهودی و تاریخ یهودیان در پرتغال و از سوی دیگر تحت تأثیر بازرگانی دوجانبه قرار دارد. عضویت مشترک در سازمان‌های چندجانبه مانند سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و سازمان‌های وابسته به سازمان ملل متحد نیز دو کشور را به یکدیگر پیوند می‌دهد. افزون بر این، اسرائیل همکاری نظامی با ناتو دارد که پرتغال از اعضای بنیان‌گذار آن است. از سال ۱۹۹۳ شهروندان هر دو کشور برای سفرهای تا ۹۰ روزه به ویزا نیاز ندارند.

## پیشینه
### تا سده نوزدهم
هر دو سرزمین زمانی بخشی از امپراتوری روم بودند: پرتغال کنونی به‌عنوان لوزیتانیا از ۲۰۶ پیش از میلاد و سرزمین اسرائیل کنونی از ۶۳ پیش از میلاد. همچنین هر دو در دوره‌ای تحت فرمانروایی عربی قرار گرفتند: اسرائیل از ۶۳۶ میلادی و پرتغال از ۷۱۱ میلادی.

پیدایش پرتغال امروزی با صلیبیون پیوند نزدیکی داشت که «بازپس‌گیری» (به اسپانیایی: ) و تشکیل پادشاهی مسیحی پرتغال را پس از بیرون‌راندن اعراب رقم زدند. پس از استقرار تفتیش عقاید در پرتغال، یهودیان در سده شانزدهم از پرتغال رانده شدند یا به‌عنوان «مسیحیان نو» به اجبار غسل تعمید یافتند.

با بازیابی استقلال پرتغال در سال ۱۶۴۰ وضعیت یهودیان و مسیحیان نو بهبود یافت و برخی از آنان به‌عنوان تأمین‌کنندگان مالی پادشاهی نقش‌آفرینی کردند. خاندان سلطنتی از یهودیان مهاجر پرتغالی به‌ویژه در آمستردام و هامبورگ برای سرمایه‌گذاری دعوت کرد، هرچند شمار یهودیان در پرتغال تنها به‌آرامی افزایش یافت و رشد چشمگیرتر آن نزدیک به ۱۸۰۰ آغاز شد.

### سده بیستم

در دهه ۱۹۲۰ کشور اسرائیل نخستین شکل عملی خود را یافت؛ هنگامی که جامعه ملل قیمومت سرزمین فلسطین را به بریتانیا سپرد و مهاجرت یهودیان از طریق سازمان جهانی صهیونیسم افزایش یافت. پرتغال نیز به قیمومت جامعه ملل رأی موافق داد.

دیکتاتوری نیمه‌فاشیستی استادو نوو در پرتغال رسماً مناسبات دوستانه‌ای با آلمان نازی داشت، اما عملاً فاصله خود را حفظ کرد. پرتغال هیچ سیاست یهودستیزانه‌ای اتخاذ نکرد و در آزار یهودیان مشارکتی نداشت؛ تبعید یهودیان صورت نگرفت و همکاری با هولوکاست انجام نشد. در سال ۱۹۳۸ کنیسه قادوری در پورتو افتتاح شد که تا امروز بزرگ‌ترین کنیسه شبه‌جزیره ایبری است.

در جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹–۱۹۴۵) پرتغال بی‌طرف ماند و به بندرگاه نجاتی برای پناهندگان از اروپای اشغال‌شده تبدیل شد. برخی دیپلمات‌های پرتغالی برخلاف دستورهای دولت سالازار به فرار یهودیان یاری رساندند. از مهم‌ترین آنان آریستیدس دو سوزا مِندِس، کنسول پرتغال در بوردوی فرانسه بود که به نزدیک به ۳۰٬۰۰۰ نفر از جمله ۱۰٬۰۰۰ یهودی کمک کرد تا فرار کنند و بدین ترتیب پایان حرفه‌ای خود را رقم زد. همچنین کارلوس سامپایو گاریدو، سفیر پرتغال در بوداپست، فرار نزدیک به ۱٬۰۰۰ یهودی را ممکن ساخت. از میان پرتغالیانی که یهودیان را از نابودی رهانیدند، سه نفر بعدها در اسرائیل با عنوان پارسای میان ملت‌ها شناخته و در یادبود یاد واشم جاودانه شدند.

### برقراری روابط دیپلماتیک
پس از اعلام استقلال اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸، پرتغال کشور اسرائیل را به رسمیت شناخت. با این حال رژیم استادو نوو روابط دیپلماتیک کامل با اسرائیل برقرار نکرد. اسرائیل پیش از آن نمایندگی دیپلماتیک در سطح سرکنسولگری در لیسبون داشت که بعدها به سطح سفارت ارتقا یافت. در ۱۲ مه ۱۹۷۷ دو کشور روابط دیپلماتیک کامل برقرار کردند. سفیر پرتغال در رم، روئی اِدواردو باربوزا دو مدینا، در ۵ اوت ۱۹۸۸ به‌عنوان نخستین سفیر پرتغال در اسرائیل استوارنامه خود را تقدیم کرد.

حتی پیش از برقراری روابط رسمی، پرتغال در سال ۱۹۷۳ در جریان جنگ یوم کیپور به هواپیماهای ایالات متحده آمریکا اجازه داد در مسیر خود به اسرائیل در جزایر آزور توقف کنند تا در چارچوب عملیات نیکل‌گراس تسلیحات و تجهیزات به اسرائیل منتقل شود.

### پس از ۱۹۹۰

پس از کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید در ۱۹۹۱ و توافقنامه غزه–اریحا در ۱۹۹۴ روابط دو کشور ژرف‌تر شد. در ۱۹۹۱ پرتغال سفارت خود را در تل‌آویو گشود.

در اکتبر ۱۹۹۲ دو کشور توافق‌نامه فرهنگی دوجانبه و قراردادی دربارهٔ همکاری علمی-فنی و نیز همکاری اقتصادی و صنعتی امضا کردند. پس از آن توافق‌نامه‌های متعدد دیگری در زمینه‌های صنعت، اقتصاد، فناوری و علم، تبادل فرهنگی، اجتناب از مالیات مضاعف و توافق‌نامه‌های ویزا و گذرنامه امضا شد.

از سال ۱۹۹۴ شهروندان اسرائیلی و پرتغالی برای سفر به کشور یکدیگر نیازی به ویزا ندارند.

در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۶ دو کشور توافق‌نامه اجتناب از مالیات مضاعف امضا کردند که از ۳۱ دسامبر ۲۰۰۷ لازم‌الاجرا شد.

### قانون تابعیت سفاردی‌ها
با قانون شماره 30-A/۲۰۱۵ که در ۲۷ فوریه ۲۰۱۵ در روزنامه رسمی پرتغال منتشر شد، پرتغال تابعیت پرتغالی را به بازماندگان یهودیان سفاردی اعطا می‌کند که از سال ۱۴۹۷ از پرتغال گریخته بودند. وزیر دادگستری پائولا تِشِیرا دا کروز اعلام کرد این اقدام با توجه به خطای تاریخی عادلانه است، هرچند بسیار دیر انجام می‌شود.

### شناسایی فلسطین
در سپتامبر ۲۰۲۵ پرتغال کشور فلسطین را به رسمیت شناخت.

## بازرگانی
بازرگانی میان اسرائیل و پرتغال همچنین تحت تأثیر پیمان تجارت آزاد اتحادیه اروپا و اسرائیل (۱۹۹۵) قرار دارد.

اتاق بازرگانی خارجی پرتغال (AICEP) دفتر تماسی در سفارت پرتغال در تل‌آویو دارد.

در سال ۲۰۱۶ پرتغال کالا و خدماتی به ارزش ۱۵۱٫۹ میلیون یورو به اسرائیل صادر کرد که ۳۹٫۶ درصد آن فرآورده‌های کشاورزی، ۸٫۴ درصد کاغذ و سلولز، ۸٫۳ درصد سنگ معدن و مواد معدنی، ۷٫۹ درصد ماشین‌آلات و تجهیزات و ۷٫۵ درصد چوب و چوب‌پنبه بود. در همان دوره اسرائیل کالا و خدماتی به ارزش ۱۰۱٫۵ میلیون یورو به پرتغال صادر کرد که ۵۰٫۵ درصد آن فرآورده‌های شیمیایی-دارویی، ۱۳٫۵ درصد پلاستیک و لاستیک و ۹٫۳ درصد ابزارهای نوری و دقیق بود.

## فرهنگ
### نهادها
مؤسسه فرهنگی پرتغالی انستیتوی کامویش در اسرائیل به‌ویژه با یک کرسی تدریس در دانشگاه تل‌آویو نمایندگی دارد.

در سال ۲۰۱۱ شبکه «رِدِ دو ژودیاریاش» (به پرتغالی: ) تأسیس شد؛ اتحادیه‌ای از شهرها و روستاهای پرتغالی که دارای جوامع یهودی تاریخی بوده‌اند. بازاریابی گردشگری یکپارچه این مسیر به حفظ و گسترش آگاهی دربارهٔ پیشینه کهن یهودیان در پرتغال با موزه‌ها و رویدادهای ویژه یاری می‌رساند.

### موسیقی
اسرائیل از کشورهایی بود که خواننده فادوی پرتغالی آمالیا خودریگش در آن موفقیت ویژه‌ای داشت. پس از نخستین کنسرتش در سال ۱۹۵۹ در تل‌آویو، بارها به اسرائیل بازگشت؛ از جمله تور مورد تحسین منتقدان در ۱۹۶۶ و تور ۱۹۷۸ که در آن روی صحنه در تل‌آویو مدال افتخار دریافت کرد.

### سینما
فیلم‌های هر دو کشور به‌طور مرتب در جشنواره‌های فیلم کشور دیگر شرکت می‌کنند. در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۶ فیلم‌های اسرائیلی دوبار در جشنواره معتبر فِسترویا در پرتغال برنده شدند. در سال ۲۰۱۴ دهمین دوره «هفته فیلم پرتغال» در تل‌آویو برگزار شد. در سال ۲۰۲۳ پس از وقفه‌ای ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ دوباره «هفته فیلم پرتغالی» در سینماتک تل‌آویو برگزار شد که درونمایه آن فیلم‌های پرتغالی مرتبط با برنده جایزه ادبی ژوزه ساراماگو بود.

## خواهرخواندگی شهرها
در سال ۱۹۸۲ شهر هرتسلیا در اسرائیل و فونشال در جزیره مادیرای پرتغال نخستین پیمان خواهرخواندگی اسرائیلی-پرتغالی را بستند. پس از آن چند پیمان دیگر نیز شکل گرفت که همگی مربوط به شهرهای عضو شبکه «رِدِ دو ژودیاریاش» هستند.

## ورزش
### فوتبال

تیم ملی فوتبال اسرائیل و تیم ملی فوتبال پرتغال تا سال ۲۰۱۷ شش بار رویاروی شده‌اند. نخستین دیدار در مقدماتی جام جهانی فوتبال ۱۹۸۲ در ۱۷ دسامبر ۱۹۸۰ در لیسبون برگزار شد و با نتیجه ۳ بر ۰ به سود پرتغال پایان یافت. در مجموع پرتغال سه بار پیروز شده، اسرائیل یک بار برنده شده و دو بازی به تساوی انجامیده‌است.

باشگاه‌های دو کشور نیز چندین بار به مصاف هم رفته‌اند؛ از جمله بنفیکا لیسبون و باشگاه فوتبال هاپوئل تل‌آویو در گروه B لیگ قهرمانان اروپا ۱۱–۲۰۱۰ که هر تیم بازی خانگی خود را برد.

### دیگر ورزش‌ها
از دهه ۱۹۹۰ ورزش رزمی اسرائیلی کراو ماگا در پرتغال رواج یافته‌است. فدراسیون کراو ماگای پرتغال که در سال ۲۰۰۴ تأسیس شد، تا سال ۲۰۱۷ دارای ۱٬۵۰۰ عضو بود و برنامه‌های آموزشی با نیروهای مسلح پرتغال و نهادهای پلیسی مختلف برگزار می‌کرد.

## نمایندگی‌های دیپلماتیک

* اسرائیل سفارت در لیسبون و کنسولگری در پورتو دارد.
* پرتغال سفارت در تل‌آویو و کنسولگری افتخاری در حیفا دارد.

## جستارهای وابسته
* روابط خارجی اسرائیل
* روابط خارجی پرتغال
* پیشینه یهودیان در پرتغال
* یهودیان سفاردی
* زبان یهودی-پرتغالی

## پیوند به بیرون
* سفارت اسرائیل در پرتغال
* سفارت پرتغال در اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:روابط اسرائیل و پرتغال
رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:روابط دوجانبه پرتغال