مجموعه پهلوان محمود

چپ|بندانگشتی|373x373پیکسل|آرامگاه پهلوان محمود
**مجموعه پهلوان محمود، آرامگاه پهلوان محمود یا آرامگاه پولون اوتا،** یک بنای یادبود در خیوه، خوارزم است. این مجموعه آرامگاه مساحتی بالغ بر ۵۰ در ۳۰ متر دارد و در ابتدا در سال ۱۶۶۴ به عنوان گنبدی معجزه‌آسا بر فراز قبر پهلوان محمود ساخته شد. پهلوان محمود (۱۲۴۷–۱۳۲۶) شاعری محلی بود که از میان صنعتگران فروتن برخاست و همچنین به خاطر قدرت قهرمانانه‌اش به عنوان یک کشتی‌گیر شکست‌ناپذیر و توانایی‌اش در شفای مردم مشهور بود. مقبره او از دیرباز تاکنون توسط نمایندگان ازبک‌ها، ترکمن‌ها، قره‌قالپاق‌ها و سایر اقوام، مکانی مقدس محسوب می‌شود. این مجموعه در خیوه با نام «حضرت پهلوان پیر» نیز شناخته می‌شود.

طبق وصیتش، پهلوان محمود در کارگاه چرم‌سازی خودش دفن شد. با گذشت زمان، این مکان به زیارتگاهی مورد احترام تبدیل شد و بعدها مجموعه ای به نام او ساخته شد.

## اسطوره‌ها
پهلوان محمود در قرن سیزدهم میلادی می‌زیست و شاعری محلی بود که از میان صنعتگرانی فروتن برخاست و همچنین به خاطر قدرت قهرمانانه‌اش به عنوان یک کشتی‌گیر شکست‌ناپذیر و توانایی‌اش در شفای مردم مشهور بود. مزار او در گورستان پشت مسجد جمعه قرار دارد. بسیاری از جزئیات زندگی و فعالیت‌های پهلوان محمود در ادبیات شفاهی محلی شرح داده شده است. او از دوران باستان به عنوان حامی شهر مورد احترام بوده است. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (نوامبر ۲۰۲۳)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

## ساخت و ساز
در ابتدا، ساختمان مقبره ساده بود، اما با تبدیل شدن این مکان به یک مکان زیارتی معروف، مساجد و خانقاه‌هایی در اینجا ساخته شد. زائران نیز در اطراف مقبره نماز می‌خواندند و خانه‌هایی برای زندگی و اتاق‌های دیگری برای زائران وجود داشت. به تدریج، مقبره به بنایی شگفت‌انگیز با بزرگ‌ترین گنبد خیوه تبدیل شد که با کاشی‌های لعاب‌دار آبی با سقف شیب‌دار پوشیده شده بود. در زمان سلطنت الله قلی خان، این بنا با کاشی‌های سرامیکی تزئین شد. &#x5B; *[[ویکی‌پدیا:نیازمند منبع|<span title="This claim needs references to reliable sources. (نوامبر ۲۰۲۳)">نیازمند منبع</span>]]* &#x5D;

بر اساس کتیبه روی دروازه، تاریخ ساخت مجموعه پهلوان محمود به سال ۱۷۰۱ میلادی برمی‌گردد، زمانی که شوهنیوز خان آن را ساخت. در سال‌های ۱۸۲۵–۱۸۳۵، به جای آن، یک مقبره گنبدی چوبی (۱۷٫۵x۲۵٫۵ متر)، یک زیارتخانه (۹x۹ متر) و یک خانقاه (۴x۴ متر) ساخته شد. بعدها، خان‌های خیوه (ابوالقاضی خان، ۱۶۴۳–۱۶۶۳؛ شوهنیوز خان، ۱۶۹۵–۱۷۰۲؛ محمد رحیم خان اول، ۱۸۰۶–۲۵؛ تمورغازی خان، ۱۸۵۷–۵۸ و دیگران) نیز در اینجا دفن شدند. در سال ۱۹۱۳، به رهبری استاد قربان‌نیوز، یک مدرسه دو طبقه در ضلع غربی حیاط و یک ایوان ستون‌دار در مقابل آن ساخته شد. این مقبره از سه بخش تشکیل شده است: خانقاه، مقبره و راهرو. پهلوان محمود در اتاقی که در ضلع غربی مقبره قرار دارد، دفن شده است. محمد رحیم خان در کنار دیوار قسمت شمالی خانقاه قرار داده شده است. در نزدیکی او، سنگ قبرهای ابوالغازی خان و انوشه خان، خانان خیوه، قرار داده شده است. الله قلی خان در راهرو دفن شده است. در پایان قرن نوزدهم، مجموعه پهلوان محمود به محل دفن خانان خیوه و بستگان نزدیک آنها تبدیل شده بود. در زمان سلطنت اسفندیار خان (۱۹۱۰–۱۹۱۸)، یک مسجد دو طبقه قوریخون در ضلع غربی حیاط و یک مسجد تابستانی در ضلع شرقی ساخته شد.

## معماری
این مجموعه از طریق یک دروازه در ضلع جنوبی وارد می‌شود که به حیاط داخلی پوشیده از چوب منتهی می‌شود. در قسمت بیرونی، یک چاه، یک حیاط کوچک روبروی یک خانقاه-مقبره گنبددار، یک ایوان در سمت راست، یک استخر و یک مدرسه در سمت چپ وجود دارد. گنبد خانقاه با کاشی‌های لعاب‌دار آبی و سفید تزئین شده و در هر طرف دو مدال گلدار دارد. تزئینات گنبد عمدتاً از آجرهای لعاب‌دار آبی ساخته شده است. فضای داخلی ساختمان به زیبایی تزئین شده است. از ورودی آن تا سقف گنبدی، با طرح‌های سفید و آبی پوشیده شده است. کتیبه بین تزئینات شامل رباعیات پهلوان محمود است. زیارتخانه از طریق در غربی خانقاه قابل دسترسی است. یک تابوت لعاب‌دار از پهلوان محمود وجود دارد. ساختمان‌های اصلی مجموعه پهلوان محمود به رهبری اودینا محمد مرود ساخته شده‌اند. تزئینات توسط پسر ملا نورمحمد قلندر، پسر صوفی محمد عبدالجبار و عبدالله «جین» ساخته شده‌اند. در زیارتخانه (۱۸۱۰) و در بیرونی (۱۸۹۴) توسط استاد نورمحمد ساخته شده‌اند. در سال ۱۹۶۰، مدرسه و ایوان با مشارکت استاد روزیمات ماشاریپوف تعمیر شدند. مجموعه پهلوان محمود نمونه بارزی از سبک معماری خیوه در قرن نوزدهم است.

### گروه معماری
مجموعه‌ای از بناهای تاریخی که در زمان‌های مختلف (۱۶۶۴–۱۹۱۳) ساخته شده‌اند، در اطراف مقبره پهلوان محمود شکل گرفته‌اند. ابعاد کلی آن نسبتاً بزرگ (۵۰x۳۰ متر) است و اولین بنایی که در اینجا ظاهر شد، مقبره کوچکی بر فراز مقبره پهلوان محمود در سال ۱۶۶۴ بود. در قرن هفدهم، ورودی مقبره در ضلع جنوبی ساخته شد.

بر اساس کتیبه‌های روی در، ساخت و سازهای گسترده‌تر در سال ۱۷۰۱ توسط شهنیاز خان (۱۶۹۸–۱۷۰۲) آغاز شد. در سال ۱۷۱۹، شیرگازی خان با ساختن یک مدرسه جدید در جنوب گورستان، آن را به سمت مقبره پهلوان محمود سوق داد.

در سال ۱۸۱۰، پس از یک لشکرکشی موفق به کونگراد، محمد رحیم خان اول تصمیم گرفت که این مجموعه را به‌طور اساسی تغییر دهد. بعدها این سازه از مقبره اصلی به سمت شرق و تا حدودی به سمت جنوب گسترش یافت. در سال‌های ۱۸۱۰–۱۸۲۵، یک مقبره با تزئینات غنی، یک اتاق برای زائران (زیارتخانه) و یک خانقاه ساخته شد. اعضای خانواده خان در دخمه خانوادگی متصل به مقبره دفن شدند. برخی از حاکمان خوارزم در اینجا دفن شده‌اند: ابوالغازی خان، شهنیاز خان، تیمور غازی خان، محمد رحیم خان اول.

سنگ قبرهای مرمرین ابوالغازی خان (۱۶۶۳) و انوش خان (۱۶۸۱) به ساختمان جدید منتقل و در کنار مقبره محمد رحیم خان اول نصب شدند.

در سال ۱۹۱۳، دو اتاق برای قاریان قرآن (کاری‌خانه) در قسمت غربی مجموعه ساخته شد و یک تراس در مقابل آن ساخته شد. همچنین، یک ساختمان دو طبقه در حیاط روبروی مقبره ساخته شد. مقبره مادر و پسران اسفندیارخان و همچنین محل دفن خود اسفندیار در اتاق‌های این ساختمان قرار دارد.

## جستارهای وابسته
* ایچان کالا

## منابع


رده:آرامگاه‌ها در ازبکستان
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۶۶۴ (میلادی) در آسیا
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:معماری اسلامی در آسیا
رده:نیایشگاه‌ها در ازبکستان