هارتوف

**هارتوف** (، ) یا **هار-توو** (به معنای «کوه نیکی») یک مستعمره کشاورزی یهودی در تپه‌های یهودیه بود که در سال ۱۸۸۳ میلادی بر روی زمین‌هایی که از روستای عربی عرتوف خریداری شده بود پایه‌گذاری شد. مبلغان مسیحی انگلیسی این زمین‌ها را خریدند و خانواده‌های یهودی را در آنجا اسکان دادند. هارتوف در جریان شورش‌های ۱۹۲۹ فلسطین ویران شد اما در سال ۱۹۳۰ بازسازی گردید. در سال ۱۹۴۸ و در جریان جنگ اعراب و اسرائیل، ساکنان بار دیگر آنجا را ترک کردند.

پیشینه هارتوف با بیداری جامعه‌های یهودی بلغارستان و گرایش آن‌ها به اندیشه‌های صهیونیسم در اواخر سده نوزدهم میلادی گره خورده‌است. در سال ۱۸۹۵ جنبش حوویی تسیون بلغارستان زمین‌های هارتوف را خریداری کرد و دوازده خانواده یهودی بلغاری‌تبار در آنجا ساکن شدند. هارتوف نقطه آغاز حرکت «کاروان ۳۵ نفره» در جنگ ۱۹۴۸ بود. امروزه هارتوف یک منطقه صنعتی در نزدیکی بیت شمش است.

## پیشینه
### مشکلات مالی روستای عرتوف (حدود ۱۸۸۲)
بر پایه دست‌نوشته‌ای بدون نام که یهودا آپل در سال ۱۹۲۲ از آن یاد می‌کند، مردم روستای عرتوف به دولت عثمانی بدهکار بودند. چند سال خشکسالی پی‌درپی توان پرداخت مالیات را از آن‌ها گرفته بود. مالیات که در روزهای خوش تنها ۱۲ درصد محصول غلات بود، گاه بنا بر برآورد ممیزان به ۲۰ درصد و بیشتر می‌رسید. سربازان عثمانی برای وصول بدهی به روستا آمدند و ریش‌سفیدان را دستگیر کردند. در آخرین لحظه، افندی‌ای به نام اسکندر افندی که نایب کنسول اسپانیا در اورشلیم بود، بدهی را پرداخت و در عوض همه زمین‌های روستا را که نزدیک به ۴۵۰۰ دونم بود دریافت کرد.

مائوز حاویو، پژوهشگر منطقه‌ای از کیبوتس تسورعا، یادآور می‌شود که در سال ۱۸۸۱ به دنبال آشوب‌های ضدیهودی در روسیه پس از ترور تزار، یحیئل بن ربی یهودا لیب تلاش‌هایی برای آوردن یهودیان به فلسطین آغاز کرد. او در شهر رادوم لهستان ۱۱ سرپرست خانوار یهودی کشاورز را گرد آورد و همراه آنان به فلسطین مهاجرت کرد. با این حال، خرید زمین که در ۱۸۸۳ نهایی شد به سرانجام نرسید؛ زیرا یازده خانواده از موقعیت دورافتاده زمین نگران بودند.

### مستعمره مبلغان مسیحی (۱۸۸۲–۱۸۹۱)

در اوایل دهه ۱۸۸۰ میلادی، کنسول اسپانیا در اورشلیم بیش از ۵۰۰۰ دونم زمین از ساکنان روستای عرتوف خرید و آن‌ها را به «انجمن لندن برای ترویج مسیحیت در میان یهودیان» فروخت. پس از پوگروم‌های ضدیهودی ۱۸۸۲ در اروپای شرقی، این انجمن بخشی از کمک‌های مالی گردآوری‌شده برای پناهندگان یهودی را صرف خرید زمین در عرتوف کرد. در اواخر ۱۸۸۳، بیست‌وچهار خانواده یهودی در آنجا اسکان یافتند و هر خانواده ۱۵۰ دونم زمین کشاورزی، دام و ابزار دریافت کرد. به دلیل دشواری‌های اقتصادی و کمبود آب، بخشی از زمین‌ها به عرب‌ها اجاره داده شد.

هیئت تبلیغی آنگلیکن از دهه ۱۸۴۰ در فلسطین عثمانی فعال بود. روابط میان مبلغان آنگلیکن و جامعه یهودی قدیم (ایشوو) در فلسطین چندان خوب نبود و خاخام‌های رهبری‌کننده ایشوو به مبلغان لقب «هیئت اغواگران» داده بودند. اما مهاجران موج نخست (عالیای اول) که از ۱۸۸۲ وارد فلسطین شدند، برخورد مداراجویانه‌تری با مبلغان داشتند زیرا به کار و مسکن نیاز داشتند.

ساکنان پس از مدتی زندگی در چادر، در یک خانه بزرگ چوبی که همه خانواده‌ها با هم در آن زندگی می‌کردند اسکان یافتند. آن‌ها موظف بودند در نشست‌های یکشنبه شرکت کنند و فرزندانشان را به مدرسه تبلیغی بفرستند، اما بیشتر مستعمره‌نشینان به آیین یهود پایبند ماندند. شرایط سخت زندگی و فشار مداوم رهبران ایشوو قدیم (خاخام‌ها تهدید می‌کردند که ختنه نوزادان پسر متولدشده در هارتوف و دفن درگذشتگان در گورستان یهودی را انجام نخواهند داد) سبب شد که ساکنان به‌تدریج هارتوف را ترک کنند. تنها سه خانواده از میان ساکنان اولیه به مسیحیت گرویدند و در ۱۸۹۳ سازمان‌دهندگان مستعمره شکست خود را پذیرفتند و زمین‌ها را برای فروش عرضه کردند.

### مستعمره هار-توو (۱۸۹۵–۱۹۲۹)
در سال ۱۸۹۵، جنبش حوویی تسیون بلغارستان که خود را «برادری اسکان سرزمین اسرائیل» می‌نامید، نزدیک به ۵۰۰۰ دونم از زمین‌های هارتوف را خریداری کرد و نام آن را «هار-توو» (به معنای کوه نیکی) گذاشت. بنا بر منبع فرانسوی، نام‌گذاری به پیشنهاد الیعزر بن‌یهودا انجام شد. انتخاب این مکان بر پایه توصیه مدیر مستعمره میکوه-اسرائیل بود که به فعالان بلغاری گفته بود این زمین‌ها برای کشاورزی مناسب‌اند و آب در دسترس است. در ماه دسامبر ۱۸۹۵ و در روزهای حنوکا، دوازده خانواده مهاجر وارد هارتوف شدند.

گروه نخست در خانه سنگی برجامانده از مستعمره آنگلیکن ساکن شدند. اما به‌زودی آشکار شد که ارزش کشاورزی زمین بسیار اغراق‌آمیز بوده‌است: تنها بخش کوچکی برای کشت مناسب بود و میزان آب در دسترس به‌شدت وابسته به فصل بود. ساکنان ناچار شدند از راه‌های دیگری مانند حمل بار با کاروان‌های شتر، آسیاب آرد، تولید روغن زعتر و خشک‌کردن گل‌ها برای صادرات امرار معاش کنند. هارتوف از همه سو با زمین‌های عربی احاطه شده بود و ارتباط مستقیمی با مراکز بزرگ یهودی‌نشین نداشت.

در آلمانک ادبی ۱۹۱۲–۱۹۱۳ خود به نام «لوح لِاِرِتص یسرائل»، مورخ آبراهام موزس لونتس نوشت: «عرتوف (هار-توو)، پایه‌گذاری‌شده در ۱۸۹۵، نزدیک به ۱۰ دقیقه از دیبان در مسیر خط‌آهن اورشلیم-یافا، ۱۰۱ ساکن، یهودیان سفاردی بلغاری‌تبار.»

در سال ۱۹۰۹ یک‌سوم زمین‌های هارتوف به ایتسحاق لیب گولدبرگ، نیکوکار یهودی و رهبر جنبش حوویی تسیون در ویلنیوس فروخته شد. او قصد داشت مزرعه نمونه‌ای در آنجا بسازد. با پول به‌دست‌آمده، ساکنان هارتوف آبیاری زمین‌های باقی‌مانده را آغاز کردند و به‌جای مزارع غلات، باغ‌های میوه، بادام و زیتون احداث کردند. همچنین دامداری شیری در سطح حرفه‌ای برای نخستین‌بار در فلسطین در هارتوف سازمان‌دهی شد. گولدبرگ تا آغاز جنگ جهانی اول به‌طور مالی از هارتوف پشتیبانی کرد.

### شورش‌های ۱۹۲۹ و بازسازی (۱۹۲۹–۱۹۴۸)
در جریان شورش‌های ۱۹۲۹ فلسطین، هارتوف از سوی عرب‌ها ویران شد. ساکنان به یافا گریختند. مقامات قیمومت بریتانیا با استناد به فرمان مجازات‌های جمعی، روستاهای عربی که ساکنانشان به یهودیان هارتوف حمله کرده بودند را به جریمه‌های سنگین محکوم کردند.

در سال ۱۹۳۰ هارتوف بازسازی شد و برخی خانواده‌ها بازگشتند. چاه آب بازسازی و برای نخستین‌بار آب به خانه‌ها کشیده شد. بر پایه سرشماری ۱۹۳۱ که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، هارتوف ۱۰۷ ساکن در ۲۴ خانه مسکونی داشت.

در ۲۰ دسامبر ۱۹۴۷، کامیون نوتریم در راه هارتوف مورد حمله قرار گرفت و سه سرنشین آن کشته شدند. پس از آن همه جابه‌جایی‌ها با خودروهای نیمه‌زرهی انجام می‌شد. در ۱۶ ژانویه ۱۹۴۸، «کاروان ۳۵ نفره» از هارتوف به‌سوی گوش عتصیون حرکت کرد تا کیبوتس‌های آنجا را تقویت و تدارک کند؛ هر ۳۵ عضو کاروان کشته شدند.

در ۱۸ مارس ۱۹۴۸، کاروانی که تازه تدارک‌رسانی به هارتوف را به پایان رسانده بود، در بازگشت به اورشلیم توسط نیروهای عبدالقادر الحسینی به کمین افتاد و ۱۱ تن از اعضای کاروان کشته شدند. در ۲۰ مارس ۱۹۴۸ نیروهای یهودی مستقر در هارتوف حمله ترکیبی لژیون عربی و اخوان‌المسلمین مصر را دفع کردند.

سرانجام، در ۱۶ مه ۱۹۴۸ (۲۶ اردیبهشت ۱۳۲۷) نیروهای هاگانا به کفار-اوریا عقب‌نشینی کردند و هارتوف رها و ویران شد. در اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات هاهار، نیروهای پالماخ دوباره وارد زمین‌های هارتوف شدند.

### موشاو ناحام

پس از تأسیس دولت اسرائیل، اردوگاه موقت مهاجران (معبره) در زمین‌های هارتوف برپا شد تا انبوه مهاجران تازه‌وارد از اروپا و سرزمین‌های عربی را جای دهد. در سال ۱۹۵۰ موشاو ناحام در نزدیکی آنجا پایه‌گذاری شد. در ۱۹۵۳ معبره به بیت شمش تغییر نام داد و در ۱۹۹۱ جایگاه شهر را به دست آورد.

## باستان‌شناسی
دو محوطه باستان‌شناختی در نزدیکی هارتوف وجود دارد: خربت مرمیتا در حدود ۱ کیلومتری شرق روستا و البرج در جنوب‌غربی هارتوف. کاوش‌های باستان‌شناختی در البرج از سال ۱۹۸۵ به دست دانشگاه عبری اورشلیم انجام شده‌است. این کاوش‌ها مجموعه معماری‌ای متعلق به دوره عصر مفرغ آغازین یکم را آشکار ساخته‌اند. این محوطه شامل یک حیاط مرکزی است که دست‌کم از سه سو با اتاق‌ها احاطه شده‌است. یکی از اتاق‌ها، تالاری مستطیل‌شکل با پایه ستون‌ها در راستای محور بلند آن، ممکن است نیایشگاهی با ردیفی از سنگ‌های ایستاده (ماسبوت) بوده باشد. تالار دیگری دارای ورودی یادمانی با دو چارچوب یک‌تکه سنگی است. به نظر می‌رسد این مجموعه هم کارکرد دینی و هم کارکرد دنیوی داشته‌است.

## هارتوف امروز
امروزه هارتوف یک منطقه صنعتی است. شرکت سیمان نشر اسرائیل که تنها تولیدکننده سیمان اسرائیل است، یکی از سه کارخانه خود را در هارتوف نگه‌داری می‌کند.

در سال ۱۹۸۷، «بیت اور آویوا» نخستین انجمن درمانی (Therapeutic community) اسرائیل در هارتوف تأسیس شد.

یادمان شهرک تاریخی هارتوف در قالب چندین ساختمان از جمله خانه بزرگ نخستین مستعمره آنگلیکن، روغن‌کشی و کوره آهک‌پزی و نیز گورستان قدیمی حفظ شده‌است. در خانه بزرگ با همکاری شورای منطقه‌ای ماته یهودا، انجمن حفاظت از طبیعت اسرائیل، صندوق ملی یهود و سازمان مردم‌نهاد «هارتوو» موزه‌ای برپا شده‌است.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:آشوب‌های فلسطین ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۸۳ (میلادی) در امپراتوری عثمانی
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند