فتح شهر برفی

**فتح شهر برفی** () اثری از هنرمند روس، واسیلی سوریکوف (۱۸۴۸–۱۹۱۶)، است که در سال ۱۸۹۱ تکمیل شد. این تابلو در موزه دولتی روسیه در سنت پترزبورگ نگهداری می‌شود (شمارهٔ ثبت Zh-4235). اندازهٔ بوم ۱۵۶×۲۸۲ سانتی‌متر است. این اثر اوج یک بازی سنتی قدیمی میان مردم کازاک سیبری را نشان می‌دهد. بر اساس سنت، این بازی در آخرین روز ماسلنیتسا برگزار می‌شد و هنرمند که در کراسنویارسک بزرگ شده بود، آن را بارها در دوران کودکی خود مشاهده کرده بود. سوریکوف بر روی بوم در دوران اقامت خود در کراسنویارسک بین سال‌های ۱۸۸۹ تا ۱۸۹۰ کار کرد و آن را پس از بازگشت به مسکو تکمیل نمود. بسیاری از خویشاوندان و آشنایان او به‌عنوان مدل خدمت کردند.

تابلوی *فتح شهر برفی* در نوزدهمین نمایشگاه سفرکردهٔ جامعهٔ پریدویژنیکی که در مارس ۱۸۹۱ در سن پترزبورگ برگزار شد، به نمایش درآمد. در سال ۱۸۹۹ بوم توسط کلکسیونر و حامی هنر ولادیمیر فون مک به قیمت ۱۰ هزار روبل خریداری شد. در سال ۱۹۰۰، این اثر بخشی از نمایشگاه روسیه در نمایشگاه جهانی در پاریس بود و موفق به دریافت مدال شخصی شد، و در سال ۱۹۰۸ چندین اثر از مجموعهٔ فون مک، از جمله *فتح شهر برفی*، برای مجموعهٔ موزهٔ روسیهٔ امپراتور الکساندر سوم (اکنون موزهٔ دولتی روسیه) خریداری شدند.

منتقد Vladimir Stasov اشاره کرده که اثر سوریکوف «اگرچه به شکوه نقاشی برجستهٔ او *[[Boyaryna Morozova (painting)|Boyaryna Morozova]]* نمی‌رسد، احتمالاً جزو برجسته‌ترین نقاشی‌های مکتب روسیه است». هنرمند و منتقد سرگئی گولوشف (با نام مستعار ادبی — سرگئی گلاگول) این اثر را نقطهٔ اوج کار سوریکوف دانسته است. مورخ هنر Vladimir Kemenov *فتح شهر برفی* را اثری شاد و پرانرژی خواند و بر این باور بود که هنرمند موفق شده «هیجان واقعی بازی سیبریایی» و تصویر مردم را که «مخازن عظیم نیروهای قهرمانانه، شادی و سرگرمی را می‌جوشاند»، منتقل کند.

## تاریخچه
### رویدادهای پیشین و فرایند خلق
در تابستان ۱۸۸۷، پس از تکمیل نقاشی *Boyarda Morozova*، واسیلی سوریکوف به همراه همسرش الیزابت آگوستونا و دخترانش، اولگا و النا، به زادگاهش کراسنویارسک رفت، جایی که مادرش پراسکوا فئودورونا و برادرش الکساندر زندگی می‌کردند. او تا اواخر پاییز آنجا ماند، طرح‌های متعددی از زندگی شهری و روستایی کشید و پرترهٔ بزرگی از مادرش ساخت (اکنون در State Tretyakov Gallery نگهداری می‌شود). در پایان سفر، سوریکوف قصد داشت بوم بزرگی با موضوع سیبری خلق کند، اما برنامه‌های هنری او با بیماری شدید همسرش مختل شد. ظاهراً سفر به سیبری بر سلامت او تأثیر گذاشت و چند ماه پس از بازگشت به مسکو، در ۸ آوریل ۱۸۸۸ درگذشت. سوریکوف از فوت همسرش عمیقاً متأثر شد؛ در نامه‌ای به برادرش در ۲۰ آوریل ۱۸۸۸ نوشت: «از اول فوریه، بیماری لیزا شروع شد و حتی یک لحظه آرامش نداشتم که کلمه‌ای به تو بنویسم. [...] برادر، دارم دیوانه می‌شوم. در ۸ آوریل، ساعت ۲:۳۰ بعد از ظهر، در جمعه، پنجمین هفتهٔ روزه بزرگ، فرشتهٔ کوچک من رفت. [...] سخت است برادر ساشا. [...] اینجا، ساشا، زندگی‌ام شکسته است؛ بعد چه خواهد شد، نمی‌توانم تصور کنم».

برای تغییر محیط و رهایی از افکار سنگین، در مهٔ ۱۸۸۹ واسیلی سوریکوف به همراه دخترانش به کراسنویارسک بازگشت و این بار حدود یک سال و نیم آنجا زندگی کرد. دختران در گیمنازیوم تحصیل می‌کردند و برادر سوریکوف، الکساندر، تمام تلاش خود را می‌کرد تا واسیلی را سرگرم کرده و علاقهٔ او به زندگی و فعالیت‌های هنری را بازگرداند. تقریباً هر روز در شهر یا حومهٔ آن گردش می‌کردند، مکان‌هایی که از کودکی برای هنرمند آشنا بودند. زندگی در میان مردم نزدیک به او، محیط‌های آشنا، سفر به روستا و تجربه‌های تازه از طبیعت سیبری همگی به بازگشت آرامش و سلامت و احیای نیروهای خلاق او کمک کردند. سوریکوف دوباره به کار پرداخت — پرتره‌های خویشاوندان و دوستانش، خانه‌های قدیمی کراسنویارسک، مناظر کوهستانی و نمای رود ینی‌سئی و همچنین صحنه‌هایی از زندگی مردم سیبری را نقاشی کرد. بنا بر یادداشت‌های خودش، نقل‌شده توسط Maximilian Voloshin، او «به سیبری رفت»، «خود را جلا داد» و سپس از فضای درام به شادمانی بزرگ روی آورد.

در این دوران بود که واسیلی سوریکوف ایدهٔ نقاشی بوم بزرگ با موضوع «فتح شهر برفی» — بازی سنتی قدیمی میان جامعهٔ کازاک‌های سیبری — را داشت. آخرین روز ماسلنیتسا، بسیاری از ساکنان کراسنویارسک را در روستاهای اطراف به بازی می‌کشاند، جایی که «شهرها» با دیوارهای کرنل، توپ‌های برفی و شکلک‌ها از برف و یخ ساخته می‌شدند. شرکت‌کنندگان به مدافعان و مهاجمان تقسیم می‌شدند. سوار بر اسب باید از صفوف مدافعان شهر عبور کرده، دروازه را می‌شکست و میلهٔ برفی را سرنگون می‌کرد. پیش‌تر، «فتح شهر» در روستای تورگوشینو شهرت ویژه‌ای داشت و تا اواخر دههٔ ۱۸۸۰ یا اوایل دههٔ ۱۸۹۰، این «شهرها» تنها در روستاهای لادِیکی و بریوزووک یافت می‌شدند. خویشاوندان مادری سوریکوف، پراسکوی فئودورونا (با نام خانوادگی تورگوشینا) در تورگوشینو زندگی می‌کردند. هنرمند گفته که در کودکی بارها این سرگرمی سنتی را مشاهده کرده است: «فراتر از کراسنویارسک، در این ساحل ینی‌سئی، برای اولین بار دیدم که چگونه 'شهر' فتح می‌شود. از تورگوشینو می‌آمدیم. جمعیت زیادی بود. شهری برفی. و اسب سیاهی از کنارم رد شد، یادم هست. درست است، در نقاشی من هست و ماند».

سوریکوف در کراسنویارسک روی نقاشی کار کرد. بر اساس گفتهٔ برادرش الکساندر، «برای کار روی این نقاشی، واسیا کمتر غمگین بود، به عبارتی، تا حدی به هوش آمد و به دیدار آشنایان رفت». در سال ۱۸۹۰، در طول ماسلنیتسا، واسیلی و الکساندر به روستای لادِیکی (که همچنین لادِیکا یا لادِیسکویه نامیده می‌شد) نزدیک کراسنویارسک رفتند. به درخواست هنرمند، جوانان لادِیسکویه یک شهر برفی ساختند و «فتح» آن را اجرا کردند — این اجرا برای برادران «سه سطل ودکا» هزینه داشت. از طبیعت، سوریکوف چندین طرح رنگی و مدادی کشید. بر اساس برخی منابع، اجرای فتح قلعهٔ برفی در حیاط Surikovs' house-museum in Krasnoyarsk انجام شد — و کازاک‌های محلی در ساخت شهر مشارکت داشتند. در زمان کار بر روی بوم، سوریکوف یک استودیوی کوچک در خانهٔ خود در کراسنویارسک داشت.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:برف در هنر
رده:مجموعه‌های موزه روسیه
رده:نقاشی‌های ۱۸۹۱ (میلادی)