عملیات قلمون (مه–ژوئن ۲۰۱۵)

**عملیات قلمون (مه–ژوئن ۲۰۱۵)** عملیاتی تهاجمی بود که در جریان جنگ داخلی سوریه به رهبری حزب‌الله لبنان و با پشتیبانی ارتش سوریه علیه جبهه النصره و دیگر نیروهای مسلح معارضه سوریه در کوه‌های قلمون در مرز سوریه و لبنان انجام شد. این عملیات از ۴ مه تا ۲۱ ژوئن ۲۰۱۵ ادامه یافت و سرانجام به پیروزی نیروهای هوادار دولت سوریه انجامید. نیروهای دولتی بیشتر مناطق کوهستانی مرزی را تصرف کردند و شورشیان را به حاشیه شهر عرسال در خاک لبنان عقب راندند.

حزب‌الله در این نبرد نزدیک به نیمی از نیروهای خود در سوریه را بسیج کرد و این عملیات از نظر گستردگی و اهمیت راهبردی یکی از بزرگ‌ترین نبردهای این گروه در جنگ داخلی سوریه به‌شمار می‌رفت. در سوی مقابل، جبهه النصره، جبهه اسلامی، ارتش آزاد سوریه و تا حدی داعش در برابر این عملیات مقاومت کردند، هرچند داعش و جبهه النصره از ۱۲ مه به بعد با یکدیگر نیز درگیر شدند.

## پیشینه
در نیمه نوامبر ۲۰۱۳، ارتش سوریه با پشتیبانی حزب‌الله عملیاتی را علیه کوه‌های قلمون که در دست شورشیان بود آغاز کرد. هدف از این عملیات قطع خطوط تدارکاتی شورشیان به دمشق از راه لبنان بود. این منطقه راهبردی به‌عنوان پایگاه پشتیبانی شورشیان برای عملیات در اطراف پایتخت به کار می‌رفت. جبهه النصره رهبری نبرد را از سوی شورشیان بر عهده داشت. تا اواخر آوریل ۲۰۱۴، آخرین پایگاه بزرگ شورشیان در منطقه به دست ارتش سوریه افتاد و همه شهرهای قلمون تحت کنترل نیروهای دولتی درآمد. با این حال نزدیک به ۳٬۰۰۰ شورشی به کوهستان عقب‌نشینی کردند و حملات چریکی کر و فر را ادامه دادند.

از ژوئن تا اوت ۲۰۱۴، عملیات تازه ارتش سوریه علیه شورشیان باقی‌مانده به محاصره آنان انجامید. در ماه‌های بعد، جبهه النصره و داعش جایگاه خود را در زمین‌های ناهموار منطقه حفظ کردند. بیش از ۲۰ گروه از ارتش آزاد سوریه در «تجمع قلمون غربی» ادغام شدند و تا پایان سال، شش تیپ ارتش آزاد در قلمون شرقی «شورای مجاهدین» را تشکیل دادند. هم‌زمان ورود یک نیروی اعزامی داعش موجی از جدایی در صفوف ارتش آزاد سوریه پدیدآورد و صدها نفر به داعش پیوستند. شمار نیروهای داعش در منطقه به نزدیک ۱٬۰۰۰ جنگجو رسید. جبهه النصره نیز نزدیک به ۶۰۰ جنگجو در بخش‌های شرقی قلمون نگاه داشت و با داعش در منطقه اتحاد برقرار کرد.

## سرآغاز عملیات
میان ۲۵ تا ۲۸ مارس ۲۰۱۵، ارتش سوریه و حزب‌الله دو تپه در نزدیکی شهرک فلیطه و چند ارتفاع دیگر در منطقه زبدانی را تصرف کردند. این نبردها ۳۰ کشته از شورشیان بر جای گذاشت. ارتش لبنان نیز برخی مواضع را در حاشیه عرسال از جهادگرایان پس گرفت. تا ۳ آوریل، ارتش سوریه در سه محور به سوی زبدانی پیشروی کرده و رهیافت‌های شرقی و غربی شهر را تأمین کرد. پانزده جنگجوی جبهه النصره هنگام تلاش برای شکستن حلقه محاصره و رسیدن به زبدانی کشته شدند.

در اواسط آوریل، نیروهای مخالف تپه راهبردی مشرف بر فلیطه را که در دست حزب‌الله بود تصرف کردند. در این زمان حزب‌الله خود را برای عملیاتی سرنوشت‌ساز در قلمون آماده می‌کرد، در حالی که شورشیان نیز می‌کوشیدند گروه‌های گوناگون مخالف را متحد سازند. شورشیان در رشته‌کوه‌های زبدانی و ضدلبنان از حالت تهاجمی به پدافندی تغییر وضعیت دادند و سنگر، تونل، پناهگاه و موانع دفاعی آماده کردند.

بامداد ۲۵ آوریل ۲۰۱۵، انفجارهایی پایگاه‌های تیپ ۱۵۵ (پایگاه اصلی موشک‌های اسکاد سوریه) و تیپ ۶۵ را در قلمون هدف گرفت. دو کاروان تسلیحاتی نیز هدف قرار گرفتند. بر پایه گزارش‌های متناقض، این حمله یا عملیات زمینی جبهه النصره بود یا حمله هوایی نیروی هوایی اسرائیل. به‌طور بی‌سابقه‌ای، مقامات اسرائیلی هرگونه دخالت در این رویداد را رد کردند.

## آغاز نبرد

بامداد ۴ مه ۲۰۱۵، جبهه النصره و متحدان اسلامگرایش حمله پیش‌دستانه‌ای را علیه نیروهای ارتش سوریه و حزب‌الله آغاز کردند و تا روز بعد چندین موضع را تصرف کردند. هدف این حمله تصرف گذرگاه مرزی لبنان در نزدیکی عسال الورد بود. هم‌زمان حزب‌الله در نزدیکی طفیل کاروانی از جبهه النصره را به کمین کشید و ۱۵ تن را کشت و ۳۰ تن را زخمی کرد.

صبح ۶ مه نبرد سنگینی در امتداد مرز نزدیک عسال الورد درگرفت. روز ۷ مه حزب‌الله مجموعه‌ای از عملیات‌های سریع و محدود را از سمت لبنانی مرز آغاز کرد، در حالی که ارتش سوریه از سمت سوری وارد عمل شد. ارتش سوریه و حزب‌الله شماری از ارتفاعات مشرف بر عسال الورد را تصرف کردند و ده‌ها شورشی را کشتند و شهرک را تأمین کردند.

روز ۹ مه، حزب‌الله اعلام کرد که همراه ارتش سوریه پایگاه «سهلة المعیصره» را که بزرگ‌ترین پایگاه جبهه النصره در قلمون خوانده می‌شد تصرف کرده‌است.

### درگیری داعش و جبهه النصره
از ۱۲ مه ۲۰۱۵، جبهه النصره موج شدیدی از حملات را علیه مواضع و ایست‌بازرسی‌های داعش در قلمون غربی آغاز کرد. این ائتلاف شورشی با نام «جیش الفتح قلمون» در اوایل مه برای نبرد با حزب‌الله و داعش شکل گرفته بود. در نخستین روز درگیری درون‌گروهی، نزدیک به ۴۷ عضو داعش بازداشت شدند.

### تلفات و پیشروی تا نیمه مه
بر پایه گزارش دیده‌بان حقوق بشر سوریه تا ۱۳ مه، دست‌کم ۳۶ شورشی، ۱۸ رزمنده حزب‌الله و ۱۳ عضو نیروهای دفاع ملی سوریه کشته شده بودند. تا ۱۵ مه نیروهای وفادار به دولت یک‌سوم سرزمین‌های در دست شورشیان را تصرف کرده بودند و شورشیان به سمت شمال‌غرب و عرسال عقب‌نشینی می‌کردند. بدین ترتیب هرگونه تهدید علیه بزرگراه دمشق–حمص برطرف شد و خطوط تدارکاتی شورشیان به زبدانی قطع گردید. حزب‌الله اعلام کرد جرود رأس المعرا، رشته‌کوه البروح و تپه تلت موسی را تصرف کرده‌است.

### اعلام پیروزی نصرالله
روز ۱۶ مه ۲۰۱۵، سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله «پیروزی نظامی مهمی» را در قلمون اعلام کرد و گفت ۱۳ رزمنده حزب‌الله و ۷ سرباز ارتش سوریه در نبرد کشته شده‌اند. او همچنین مدعی تصرف ۳۰۰ کیلومتر مربع از منطقه شد که یک‌سوم کل قلمون به‌شمار می‌رفت. مؤسسه واشینگتن برای مطالعات خاور نزدیک این پیروزی را «برنده شدن در نبرد، باختن در جنگ» نامید و اشاره کرد که هزینه‌های بلندمدت مداخله حزب‌الله در سوریه همچنان بالاست.

## ادامه درگیری‌ها در ژوئن ۲۰۱۵
روز ۶ ژوئن حزب‌الله اعلام کرد تپه صدر البستان در بخش شمالی جرود فلیطه را تصرف کرده‌است. در طول ماه ژوئن شدت درگیری‌ها کاهش یافت اما نیروهای وفادار به دولت به پیشروی آهسته خود ادامه دادند.

روز ۱۳ ژوئن جنگجویان جبهه النصره در حاشیه عرسال محاصره شدند. نبردها در نزدیکی جراجیر ادامه یافت و حزب‌الله ارتفاعات شمیس الحسن را تصرف کرد. روز ۱۶ ژوئن یک فرمانده ارشد داعش به نام ابوبلقیس البغدادی در درگیری‌های مرزی کشته شد و حزب‌الله مواضع تلت رأس الکوش و قرنة رأس الشباح در حاشیه جراجیر را که آخرین تپه‌های در دست شورشیان بودند تثبیت کرد.

## پایان عملیات
روز ۲۱ ژوئن ۲۰۱۵ نبرد کوه‌های قلمون به پایان رسید و تنها بخش کوچکی از منطقه در کنترل شورشیان باقی ماند. جنگجویان جبهه اسلامی و جبهه النصره همچنان منطقه جرود قاره در سمت سوری مرز و بیابان‌های عرسال در سمت لبنانی را در دست داشتند. پس از پایان عملیات، یگان‌های ارتش سوریه و حزب‌الله بازآرایی خود را برای عملیات آینده در زبدانی آغاز کردند.

بر پایه ادعای نیروهای دولتی سوریه، ۲۴۴ تا ۳۰۰ شورشی جبهه النصره و گروه‌های وابسته و ۴۸ عضو داعش کشته شدند. دیده‌بان حقوق بشر سوریه رقم تلفات شورشیان را بسیار کمتر و دست‌کم ۴۲ نفر اعلام کرد. در سوی دیگر، ۷۵ تن از نیروهای دولتی و حزب‌الله کشته شدند.

## نیروها و فرماندهان
نیروهای دولتی دربرگیرنده ۶٬۵۰۰ سرباز ارتش سوریه و ۲٬۲۵۰ شبه‌نظامی نیروهای دفاع ملی بودند. یگان‌های شرکت‌کننده شامل لشکر یکم زرهی، لشکر سوم زرهی، گارد جمهوری و نیروهای سپر قلمون می‌شدند. حزب‌الله نزدیک به نیمی از نیروهای خود در سوریه یعنی حدود ۴٬۰۰۰ رزمنده را در این نبرد بسیج کرد. در سوی شورشیان، جبهه النصره میان ۱٬۵۰۰ تا ۴٬۰۰۰ جنگجو داشت و داعش نزدیک به ۱٬۵۰۰ جنگجو در منطقه داشت.

از فرماندهان برجسته‌ای که در این نبرد کشته شدند، علی خلیل علیان و مروان مغنیه از فرماندهان ارشد حزب‌الله بودند. در سوی شورشیان، ابوالمالک التلی امیر جبهه النصره در قلمون فرماندهی عملیات را بر عهده داشت. ابوالولید المقدسی نیز امیر داعش در قلمون بود که پس از ۱۲ مه برخی از فرماندهانش از جمله عبدالله العراقی و ابوالبراء به اسارت جبهه النصره درآمدند.

## جستارهای وابسته
* جنگ داخلی سوریه
* حزب‌الله لبنان
* جبهه النصره

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:عملیات‌های نظامی جنگ داخلی سوریه در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:عملیات نظامی حزب‌الله در جنگ داخلی سوریه
رده:عملیات نظامی داعش در جنگ داخلی سوریه
رده:عملیات نظامی جبهه النصره در جنگ داخلی سوریه
رده:عملیات نظامی دولت سوریه در جنگ داخلی سوریه
رده:عملیات نظامی ارتش آزاد سوریه در جنگ داخلی سوریه
رده:مختصات در ویکی‌داده