طراحی راهبردی

**طراحی راهبردی** کاربست اصول طراحی آینده‌نگر به‌منظور افزایش توان نوآورانه و رقابتی یک سازمان است. بنیان‌های این رشته بر تحلیل روندها و داده‌های بیرونی و درونی استوار است و تصمیم‌گیری‌های طراحی را بر پایهٔ واقعیات و نه زیبایی‌شناسی یا شهود ممکن می‌سازد. طراحی راهبردی عمدتاً توسط آژانس‌های طراحی یا بخش‌های توسعهٔ داخلی سازمان‌ها اجرا می‌شود.

برخلاف مفهوم سنتی طراحی که بیشتر بر ایجاد راه‌حل‌های مجزا مانند یک محصول، ساختمان یا خدمت تمرکز دارد، طراحی راهبردی اصول طراحی سنتی را بر چالش‌های نظام‌مند و کلان مانند رشد کسب‌وکار، مراقبت سلامت، آموزش و تغییر اقلیم اعمال می‌کند. این رویکرد شیوهٔ نگرش به مسائل را بازتعریف می‌کند، فرصت‌هایی برای اقدام شناسایی می‌نماید و به ارائهٔ راه‌حل‌هایی جامع‌تر و تاب‌آورتر کمک می‌کند.

طراحی راهبردی در سال‌های اخیر اهمیت فزاینده‌ای یافته‌است؛ زیرا کسب‌وکارها و سازمان‌ها برای کسب سهم در بازارهای جهانی و پرشتاب امروزی با یکدیگر رقابت می‌کنند. این رشته در حوزه‌هایی چون برندسازی محصول، توسعهٔ محصول، هویت سازمانی، مدل‌های کسب‌وکار و طراحی خدمات کاربرد دارد.

## تعریف
مفهوم سنتی طراحی عمدتاً با کار هنری پیوند دارد. افزودن صفت «راهبردی» این مفهوم را گسترش می‌دهد به‌گونه‌ای که خلاقیت با نوآوری پیوند می‌یابد و ایده‌ها به کاربردهای عملی و سودآور تبدیل می‌شوند که می‌توانند به‌طور مؤثر مدیریت، تحصیل، استفاده و مصرف شوند. طراحی راهبردی از مجموعه ادبیاتی بهره می‌گیرد که در سال‌های اخیر شکل گرفته و اصول طراحی راهبردی را در حوزه‌های بازارپردازی، مصرف و مالکیت ترسیم می‌کند.

آزمایشگاه طراحی هلسینکی (Helsinki Design Lab) طراحی راهبردی را چنین تعریف کرده‌است: «طراحی راهبردی دربارهٔ به‌کارگیری برخی اصول طراحی سنتی بر چالش‌های نظام‌مندِ کلان است… این رویکرد شیوهٔ نگرش به مسائل را بازتعریف می‌کند، فرصت‌هایی برای اقدام شناسایی می‌نماید و به ارائهٔ راه‌حل‌هایی جامع‌تر و تاب‌آورتر کمک می‌کند.»

در منابع آلمانی‌زبان نیز بر این نکته تأکید شده که طراحی راهبردی در مقایسه با دیگر زیرشاخه‌های طراحی، طیف وسیع‌تری از مسائل پیچیده را بررسی می‌کند. این مسائل اغلب به‌سختی قابل تعریف و به‌هم وابسته‌اند و از آن‌ها با عنوان «مسائل بدخیم» (Wicked Problems) یاد می‌شود. دن هیل در کتاب خود می‌نویسد: «طراحی راهبردی تلاش می‌کند تا شبکه‌ای وسیع‌تر حول یک حوزهٔ فعالیت و راه‌حل‌ها و تمام نقاط میان آن‌ها بگستراند.»

## ارزش و عوامل کلیدی
دست‌کم چهار عامل ارزش طراحی راهبردی را نشان می‌دهند:
# طراحی راهبردی از طریق ایجاد انگیزه و خلق ارزش ادراکی بر رفتار مصرف‌کننده تأثیر می‌گذارد؛
# راهی برای تمایز محصولات و خدمات بنگاه‌ها از رقبا فراهم می‌آورد؛
# با کمک به درک مؤثر محصول و ارزش آن توسط مشتری، معنا خلق می‌کند؛
# با ارائهٔ ساختاری که فرصت‌های همکاری، نوآوری و ایجاد سازوکارهای معنادار برای حل مسائل را فراهم می‌سازد، می‌تواند برای مدیریت ریسک به‌کار رود.

در منابع اسپانیایی‌زبان عوامل دیگری نیز برای طراحی راهبردی سازمان‌ها برشمرده شده‌اند، از جمله: تصور آینده، ساختاردهی زنجیرهٔ ارزش، رهبری، فرهنگ سازمانی، کنترل، ساختار سازمانی و مدیریت تغییر و نوآوری.

## کاربردها
کسب‌وکارها مصرف‌کنندگان اصلی طراحی راهبردی هستند، اما بخش‌های عمومی، سیاسی و غیرانتفاعی نیز به‌طور فزاینده از این رشته بهره می‌گیرند. کاربردهای طراحی راهبردی متنوع‌اند اما اغلب در پی تقویت یکی از حوزه‌های زیر هستند:
* برندسازی محصول و برند سازمانی
* توسعهٔ محصول
* هویت سازمانی (Corporate Identity)
* مدل‌های عملیاتی و کسب‌وکار
* ارائهٔ خدمات

در کنار مسائل کنونی، طراحی راهبردی در تقاطع با آینده‌پژوهی به مسائل بالقوهٔ آینده نیز می‌پردازد و با رویکردهایی مانند طراحی گمانه‌زنانه (Speculative Design) پیوند دارد.

## نمونه‌های عملی
طراحی راهبردی می‌تواند در حل مسائل رایج سازمانی نقش ایفا کند. برخی نمونه‌های شاخص عبارت‌اند از:
* **شناسایی پرسش‌های کلیدی:** جان راینفرانک از شرکت طراحی فیچ به کداک نشان داد که دوربین‌های یک‌بارمصرف این شرکت قرار نیست جایگزین دوربین‌های سنتی شوند، بلکه نیازهای خاصی مانند عکاسی در مراسم عروسی و عکاسی زیرآبی را برآورده می‌سازند.
* **تبدیل بینش‌ها به راه‌حل‌های عملی:** شرکت جامپ اسوشیتس (Jump Associates) به تارگت کمک کرد تا درک خود از دانشجویان را به خط تولید لوازم خوابگاهی طراحی‌شده توسط تاد اولدهم تبدیل کند.
* **اولویت‌بندی عرضهٔ محصولات:** شرکت اپل اکوسیستم آی‌پاد و آی‌تیونز را به‌تدریج و در طول زمان عرضه کرد، نه آنکه همهٔ اجزای آن را یک‌جا به بازار بفرستد.
* **پیوند طراحی با راهبرد کسب‌وکار:** بخش طراحی جهانی هیولت پاکارد بر طراحی‌هایی متمرکز شد که تجربهٔ فناوری را ساده‌تر می‌کردند و در نتیجه هزینه‌های تولید کاهش یافت.
* **ادغام طراحی در هویت برند:** تام هاردی، راهبردشناس طراحی، اصل بنیادین «تعادل خرد و احساس» را برای سامسونگ الکترونیکس تدوین کرد تا زبان طراحی را در برنامه‌ای جامع هدایت نماید و تصویر جهانی شرکت را ارتقا دهد.

## تفاوت با تفکر طراحی
تمرکز طراحی راهبردی عمدتاً بر توسعهٔ محصولات یا خدمات خاص نیست و همین ویژگی آن را از روش‌شناسی‌های مرتبط با تفکر طراحی متمایز می‌سازد. درک نظام‌هایی که محصولات و خدمات را احاطه کرده‌اند و امکان تأثیرگذاری بر این نظام‌ها، جزء ذاتی عمل طراحی راهبردی است. از این‌رو، طراح راهبردی بیشتر نقش میانجی را ایفا می‌کند تا ذی‌نفعان مختلف مسائل پیچیدهٔ اجتماعی را گرد هم آورد و با کارکردی هماهنگ‌کننده، تحول اجتماعی را پیش ببرد.

## آموزش دانشگاهی
برنامه‌های تحصیلات تکمیلی متعددی در جهان بر طراحی راهبردی تمرکز دارند، از جمله:
* کارشناسی ارشد طراحی راهبردی در دانشگاه علوم کاربردی اِس‌آراِچ برلین
* کارشناسی ارشد طراحی راهبردی در دانشگاه هنرهای زوریخ
* کارشناسی ارشد طراحی و مدیریت راهبردی در دانشگاه نیواسکول (The New School)
* کارشناسی ارشد طراحی راهبردی در دانشگاه سیدنی
* کارشناسی ارشد شکل‌دهی راهبردی در دانشکدهٔ طراحی شوابیش گموند (آلمان)

## جستارهای وابسته
* طراحی صنعتی
* طراحی محصول
* طراحی خدمات
* تفکر طراحی
* مدیریت طراحی
* روش‌های طراحی
* طراحی کاربر-محور

## منابع

## پیوند به بیرون
* توصیف طراحی راهبردی توسط تیم براون، مدیرعامل آیدئو
* تعریف طراحی راهبردی توسط ایندکس
* آزمایشگاه طراحی هلسینکی

رده:طراحی