نبرد علیوال

**نبرد علیوال** در ۸ بهمن ۱۲۲۴ خورشیدی بین نیروهای بریتانیایی و سیک در شمال هند (اکنون پنجاب، هند) درگرفت. بریتانیایی‌ها به رهبری سر هری اسمیت بودند، در حالی که سیک‌ها توسط رنجود سینگ ماجیتیا هدایت می‌شدند. پیروزی بریتانیا در این نبرد گاهی اوقات به عنوان نقطه عطف در نخستین جنگ انگلستان و سیک در نظر گرفته می‌شود.

## پیش‌زمینه
نخستین جنگ انگلستان و سیک شش سال پس از مرگ رنجیت سینگ، که امپراتوری سیک را در پنجاب تأسیس کرده بود، آغاز شد. پنجاب به‌طور فزاینده‌ای دچار بی‌نظمی شد، در حالی که بریتانیا نیروهای نظامی خود را در مرز خود با پنجاب افزایش داد. سرانجام، ارتش خالصه سیک که به‌طور فزاینده‌ای آشفته بود، تحت رهبرانی که به نیروهای خود بی‌اعتماد بودند، تحریک شد تا از رودخانه سوتلج عبور کرده و به قلمرو بریتانیا حمله کنند.

در ۳۰ آذر و ۱ دی ۱۲۲۴ خورشیدی، ارتش کمپانی هند شرقی بریتانیا به فرماندهی سر هیو گاف و فرماندار کل بنگال، سر هنری هاردینج، در نبرد خونین فیروزشاه جنگید. ارتش‌های سیک تحت رهبری وزیر اعظم لال سینگ و فرمانده کل تج سینگ سرانجام عقب‌نشینی کردند، اما ارتش بریتانیا از تلفات سنگین خود به شدت متزلزل شد. آنها برای چند هفته خصومت‌ها را از سر نگرفتند و هاردینج به دنبال برکناری گاف از فرماندهی بود و تاکتیک‌های او را مقصر تلفات سنگین می‌دانست.

سیک‌ها نیز به‌طور موقت از عقب‌نشینی‌های دستوری فرماندهان خود دلسرد شده بودند. با این حال، آنها توسط نیروهایی که هنوز وارد عمل نشده بودند، تقویت شدند و به عقب از سوتلج بازگشتند تا یک سرپل در سوبراون را اشغال کنند، در حالی که یک گروه جدا شده تحت فرماندهی رنجود سینگ ماجیتیا (که گاهی به صورت "Runjoor Singh" نیز نوشته می‌شود)، با ۷٬۰۰۰ مرد و ۲۰ قبضه توپ، از بالادست سوتلج عبور کرد تا قلعه تحت کنترل بریتانیا در لودیانا را محاصره کند و خطوط تدارکاتی گاف و هاردینج را تهدید نماید. فرماندهان بریتانیایی یک لشکر تحت فرماندهی سر هری اسمیت را جدا کردند تا این تهدید از عقب خود را برطرف سازند.

## لشکرکشی
در ۲۶ دی ۱۲۲۴ خورشیدی، اسمیت دو پاسگاهی را که سیک‌ها در فاتحگر و دهارمکوت تصرف کرده بودند، پس گرفت. اگرچه سواره‌نظام نامنظم رنجود سینگ به مناطق گسترده‌ای حمله کرده و بخشی از پادگان‌های بریتانیا در لودیانا را به آتش کشیده بود، اما بدنه اصلی او به کندی به سمت لودیانا پیشروی می‌کرد.

هری اسمیت ابتدا قصد داشت به ارتش رنجود سینگ در بدووال حمله کند. با این حال، با آگاهی از قدرت سیک‌ها و دریافت دستورات بیشتر از گاف، او در عوض نیروهای خود را با رژه اجباری از طریق جگراون به حرکت درآورد، یک هنگ بریتانیایی را در آنجا جمع‌آوری کرد تا زودتر از بدنه اصلی سیک به لودیانا برسد. در ۱ بهمن، هنگامی که او بدووال را ترک کرد، سواره‌نظام نامنظم سیک (*گورچوراس*) به‌طور مداوم به محافظان عقب او حمله می‌کردند. آنها بیشتر حیوانات باربر اسمیت (قاطر، گاو و فیل) را تصرف کردند و هر سرباز پراکنده را از بین بردند. با این وجود، اسمیت موفق شد به لودیانا برسد، در حالی که نیروهایش خسته بودند. یک تیپ از نیروهای دهلی، از جمله دو گردان گورخا، او را تقویت کردند.

پس از استراحت دادن به نیروهایش، اسمیت بار دیگر به سمت بدووال پیشروی کرد. سیک‌ها به علیوال در سوتلج عقب‌نشینی کرده بودند و منتظر تقویت بودند. در ۸ بهمن، اسمیت با احتیاط به سمت آنها پیشروی کرد.

## نبرد

سیک‌ها موضعی به طول  را اشغال کرده بودند که در امتداد یک پشته بین روستاهای علیوال، در سوتلج، و بوندری امتداد داشت. رودخانه سوتلج در تمام طول خط آنها به عقب نزدیک بود، که مانور دادن را برای آنها دشوار می‌کرد و همچنین در صورت مجبور شدن به عقب‌نشینی، به‌طور بالقوه فاجعه‌بار بود.

پس از شلیک‌های اولیه توپخانه، اسمیت تشخیص داد که علیوال نقطه ضعف سیک‌ها است. او دو تیپ از چهار تیپ پیاده‌نظام خود را برای تصرف روستا فرستاد، که از آنجا می‌توانستند مرکز سیک‌ها را پهلوآتش کنند. آنها روستا را تصرف کردند و شروع به فشار به جلو کردند تا محل کم‌عمق رودخانه برای عبور از سوتلج را تهدید کنند.

همان‌طور که سیک‌ها سعی کردند جناح چپ خود را به عقب بگردانند، و بر روی بوندری محوری قرار دهند، برخی از سواره‌نظام آنها تهدیدی برای جناح چپ باز بریتانیا ایجاد کردند. یک تیپ سواره‌نظام بریتانیایی و هندی، به رهبری شانزدهمین سواره‌نظام نیزه‌دار، حمله کرده و آنها را متفرق کرد. شانزدهمین سواره‌نظام نیزه‌دار سپس به بدنه بزرگی از پیاده‌نظام سیک حمله کرد. اینها گردان‌هایی بودند که به شیوه معاصر اروپایی توسط ناپلی مزدور، پائولو دی آویتابیل، سازماندهی و آموزش دیده بودند. آنها مربع تشکیل دادند تا جبهه‌ای قوی در برابر حمله سواره‌نظام ایجاد کنند، همان‌طور که اکثر ارتش‌های اروپایی انجام می‌دادند. با این وجود، شانزدهمین سواره‌نظام نیزه‌دار مربع را در هم شکست. هر دو نیرو تلفات سنگینی متحمل شدند.

پیاده‌نظام در مرکز سیک سعی کرد از یک *[[نالاه]]* (بستر خشک رودخانه) دفاع کند، اما توسط یک هنگ پیاده‌نظام بنگال پهلوآتش شدند و مجبور شدند به فضای باز بروند و سپس توسط آتش توپخانه سواره بنگال اسمیت از پا درآمدند.

بر خلاف اکثر نبردهای هر دو جنگ انگلیس و سیک، هنگامی که سیک‌ها در علیوال شروع به عقب‌نشینی کردند، عقب‌نشینی به سرعت به یک فرار بی‌نظم تبدیل شد. هنگامی که سربازان سیک از محل‌های کم‌عمق رودخانه فرار کردند، بیشتر توپ‌های خود را، یا در ساحل رودخانه یا در محل‌های کم‌عمق، به همراه تمام چمدان‌ها، چادرها و تدارکات، رها کردند. آنها ۲٬۰۰۰ مرد و ۶۷ قبضه توپ را از دست دادند.

## پس‌لرزه
اسمیت بعدها نوشت:

بسیاری از مفسران از پیروزی اسمیت به عنوان «نبرد بدون اشتباه» یاد کردند. به جز شانزدهمین سواره‌نظام نیزه‌دار، که ۱۴۴ نفر از حدود ۳۰۰ نفر را از دست داد، تعداد کمی از واحدهای اسمیت تلفات سنگینی داشتند.

## آرایش جنگی
### هنگ‌های بریتانیایی
* شانزدهمین سواره‌نظام نیزه‌دار ملکه
* ۳۱مین پیاده‌نظام
* ۵۰مین پیاده‌نظام
* ۵۳مین پیاده‌نظام

### هنگ‌های هندی
* محافظان شخصی فرماندار کل
* اولین سواره‌نظام بومی بنگال
* سومین سواره‌نظام بومی بنگال
* پنجمین سواره‌نظام بومی بنگال
* چهارمین سواره‌نظام نامنظم
* سواره‌نظام شیکاوی
* ۳ آتشبار توپخانه سواره
* ۲ آتشبار توپخانه صحرایی
* ۲۴مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۳۶مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۷مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* ۴۸مین پیاده‌نظام بومی بنگال
* گردان گورخای نصیری
* گردان گورخای سیرمور

## پانویس

## منابع
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
*BritishBattles.com
*SikhPhilosophy.Net – تاریخ آیین سیک