کائیانا

**کائیانا** که با نام کئاوه-کائیانا-آ-آهوئولا نیز شناخته می‌شود (حدود ۱۷۵۵ – ۱۷۹۵) جنگجویی بومی هاوایی و از طبقهٔ اشرافی آلیئی در منطقه پونا جزیره هاوایی بود. او در سال ۱۷۹۵، در جریان فتح جزیرهٔ اوآهو، علیه کامِهامِها یکم شورید و سپس در کنار فرمانروای آن جزیره، کالانیکوپوله، قرار گرفت.

## تولد و خانواده
با آن‌که محل تولد کائیانا مشخص نیست، احتمال می‌رود که او در هیلو پرورش یافته باشد. مادرش کاوپِکاموکو بود؛ نوهٔ آهیا از خاندان «ئی» در هیلو، هاوایی. پدرش آهوئولا-آ-کئاوه بود. نام او گاه با نگارش‌های متفاوتی ثبت شده است؛ از جمله: تیانا، تی‌آنا، تای-آ-نا، تیانر و تایاناه. از سوی پدر، او پسرعموی درجه‌اول بخش بزرگی از اشراف جزیرهٔ هاوایی به‌شمار می‌رفت، از جمله کالانی اوپوئو، کئوئوآ و کئاوه‌ما اوهیلی. تبار مادری او از سوی پدر به اوآهو و هیلو می‌رسید، در حالی که خط مادری مادرش به خاندان سلطنتی مائویی بازمی‌گشت. او خواهر ناتنی ککائولیکه بود.

او از سوی مادر دو برادر ناتنی داشت که تا زمان مرگشان، در جریان شورش علیه کامهامها یکم، رابطه‌ای نزدیک با آنان حفظ کرد. نام‌های آنان ناماکه‌ها و ناهی اوله‌آ بود. پدران هر دو از خاندان سلطنتی مائویی بودند. این سه برادر در اوایل دههٔ ۱۷۸۰ به همراه کاهِکیلی دوم در فتح اوآهو نقش داشتند، اما پس از نارضایتی و شورشی ناموفق علیه کاهکیلی، به کائوآئی کوچ کردند.

در ۸ مارس ۱۷۷۹، یا کائیانا-آ-ʻآهوئولا یا پسرعمویش کائیانا اوکوپه با نام «تایانا» ثبت شده‌اند که در آخرین مرحله از سومین و واپسین سفر دریایی کاپیتان جیمز کوک، پس از مرگ این دریانورد، سوار بر کشتی **اچ‌ام‌اس رزولوشن** از کائوآئی به نی‌ئیهاو سفر می‌کردند. جراح کشتی، دیوید ساموئل، ثبت کرده است که درخواست «تایانا» برای رفتن به انگلستان همراه کشتی رد شد. پسرعموی او، کائیانا اوکوپه، فرزند کائولوهاکا، پدر کایکیو اِوا بود؛ نخستین فرماندار کائوآئی که به همراه دیگران به پشتیبانی از کامهامها یکم پیوست.

کائیانا در سال ۱۷۸۸ توسط کاپیتان جان میرز چنین توصیف شد: «قد او نزدیک به شش فوت و پنج اینچ (حدود 195 سانتی‌متر) بود و اندام عضلانیِ دست‌وپایش ظاهری هرکول‌گونه داشت.» میرْز همچنین اظهار می‌کند که او خود را چنین نشان می‌داد: «سرشار از وقار، و چون در سرزمین خود به دریافت احترامی که شایستهٔ مرتبه‌ای برتر بود خو گرفته بود، از هیبتی متمایز و برجسته برخوردار بود.»

## فتح اوآهو توسط کاهِکیلی دوم
در حدود سال ۱۷۷۰، پِله‌یوهولانی، **آلیئی‌نویی** یا **موئی** (فرمانروای عالی) اوآهو، درگذشت و پسرش کومهانا جانشین او شد. با این حال، کومهانا در پی نشست شورای آلیئی(اشراف) از قدرت برکنار و کاهانا به جای او منصوب شد. کومهانا به همراه خانواده‌اش به کائوآئی رفت و در وایمئا به آنان پناه داده شد. تنها پسر کومهانا، کانه‌اونه‌ئو، با کاماکاهِلی، ملکهٔ حاکم کائوآئی، ازدواج کرد و در تلاش برای بازپس‌گیری اوآهو جان باخت.

در سال ۱۷۸۲، کائوپولوپولو، **کاهونا نویی** (کاهن اعظم) معبد پوئو او ماهوکا هِیائو، درگذشت و بدین‌سان آخرین مانع در برابر تهاجمِ آلیئی نوییِ (فرمانروای عالی) مائویی، یعنی کاهِکیلی دوم، از میان برداشته شد. نیروهای او از لاهائینا در مائویی حرکت کردند و با جنگجویانی که کائیانا، ناماکه‌ها و ناهی اوله‌آ نیز در میانشان بودند، در منطقه وایکیکیِ اوآهو پیاده شدند.

پس از شکست کاهانا، بسیاری از نیروها، از جمله کائیانا و برادرانش، در اوآهو باقی ماندند. آنان در کانه‌ئوهه و هه‌ئیا در ساحل بادگیر جزیره سکونت داشتند. پس از دو سال، مقاومت در برابر اشغال مائویی شکل گرفت. مردم اوآهو حمایت برخی از آلیئی‌های مائویی را به دست آوردند که برجسته‌ترین آنان کائیانا، ناماکه‌ها و ناهی اوله‌آ بودند. این توطئه فاش شد و در حالی که بسیاری از مردان مائویی کشته شدند، کائیانا و برادرانش به کائوآئی گریختند؛ جزیره‌ای که در آن زمان تحت فرمانروایی کاماکاهِلی پسر ککائولیکه و همسرش کائه‌ئوکوئولانی بود و بدین‌سان او برادر ناتنی کاهِکیلی به‌شمار می‌رفت.

## کائوآئی
در کائوآئی، کائیانا و برادرانش، به همراه خانواده‌هایشان، تحت سرپرستی کائه‌ئوکوئولانی قرار داشتند. هنگامی که نخستین اروپاییانی که پس از مرگ کوک به جزایر بازمی‌گشتند؛ وارد شدند، کائه‌ئوکوئولانی و کائیانا به استقبال آنان رفتند؛ کائیانا در حالی که دختر خردسالش را در آغوش داشت، گروه بزرگی از همراهان او را همراهی می‌کردند. کشتی‌های **اچ‌ام‌اس کینگ جرج** و **اچ‌ام‌اس کوئین شارلوت** به فرماندهی ناتانیل پورتلاک و جرج دیکسون بودند. این کشتی‌ها در ۱۹ ژوئن ۱۷۸۶ در نزدیکی وایمئا لنگر انداختند.

دیکسون دربارهٔ دختر کائیانا چنین می‌نویسد:

«… کودکی زیبا، حدود هفت‌ساله بود؛ … او با مهربانی‌ای واقعاً پدرانه با وی رفتار می‌کرد و بیشتر اوقات او را در آغوش خود حمل می‌نمود و هرگاه خسته می‌شد، همراهانش با اشتیاق می‌کوشیدند تا افتخار حمل این بانوی کوچک نصیبشان شود، تا آن‌که پدر بار دیگر این امانت دل‌انگیز را خود به دست می‌گرفت.»

— جرج دیکسون، *سفری به دور جهان* (۱۷۸۹)

پورتلاک در دفتر خاطرات خود دربارهٔ نخستین کریسمس در کائوآئی، در دسامبر ۱۷۸۶، نوشت که هدایای کوچکی میان زنان و کودکان توزیع کرده بود و سپس از دیدن هدایایی شامل خوک و سبزیجات تازه که از سوی کائیانا به کشتی‌اش فرستاده شد؛ شگفت‌زده گردید. چند ماه پس از ترک جزیره توسط پورتلاک و دیکسون، در تابستان ۱۷۸۷، کشتی «نوتکا» به فرماندهی جان میرز وارد شد. این کشتی تنها چند ماه در آن‌جا ماند و سپس در حالی که کائیانا را با خود داشت، به راه افتاد.

هنگامی که دیکسون از سواحل شمال‌غربی اقیانوس آرام بازگشت، امیدوار بود در اواسط سپتامبر در کائوآئی بار دیگر با پورتلاک و کشتی **کینگ جرج** دیدار کند. اما او از اوپونویی شنید که کشتی دیگری آمده و با کائیانا رفته است. اوپونویی میرز را «اِنو» توصیف کرد؛ واژه‌ای در زبان هاوایی به معنای «مردی وحشی و مشکوک»، که در برابر تدارکاتی که دریافت کرده بود هیچ هدیه‌ای نداده بود. پس از آن‌که کشتی دیکسون تدارک شد، او در پاسخ، هدایایی شامل یک شنل پشمی بزرگ و یک تبر آهنی به کائه‌ئوکوئولانی تقدیم کرد. پورتلاک در ۳ اکتبر ۱۷۸۷ بازگشت، اما با دریافتن این‌که دیکسون رفته است، تقریباً بلافاصله به سفر خود ادامه داد.

## سفر دریایی همراه با میرز
در ۲ سپتامبر ۱۷۸۷، کائیانا به‌عنوان مهمان جان میرز، هاوایی را با کشتی **نوتکا** ترک کرد. آنان در اکتبر ۱۷۸۷ به کانتون (گوانگ‌ژو) رسیدند. کائیانا همچنین از ماکائو دیدار کرد.

در جنوب چین، میرز سه نفر دیگر از اهالی جزایر هاوایی را که توسط کشتی‌های غربی دیگر در آن‌جا حضور داشتند، سوار کرد. این سه نفر شامل مردی تنومند و پسری از مائویی (که نامشان به‌طور مشخص ثبت نشده است) و زنی به نام وینی (Wynee) بودند که کاپیتان چارلز ویلیام بارکلی او را با کشتی بریتانیایی **ایمپریال ایگل** در کانتون پیاده کرده بود. وینی و آن مردِ بی‌نام در مسیر بازگشت بر اثر بیماری جان باختند و سرنوشت پسر جوان هرگز ثبت نشد. کائیانا که تا پایان در کنار بستر وینی از او پرستاری می‌کرد، خود نیز به بیماری دچار شد. گفته می‌شود با آگاهی از مرگ او به‌شدت اندوهگین شد.وینی بخشی از کالاهای تجاری‌ای را که به دست آورده بود به کائیانا واگذار کرد و از او خواست باقی‌ماندهٔ دارایی‌هایش را به پدر و مادرش برساند.

پس از ترک کانتون، میرز کشتی **ایفیگنیا** را خریداری کرد. او فرماندهی کشتی را به ویلیام داگلاس سپرد و کائیانا را به آن منتقل کرد. کائیانا و داگلاس سپس به فیلیپین و سواحل شمال‌غربی آمریکای شمالی دریانوردی کردند. داگلاس یکی از توقف‌گاه‌ها در سواحل آلاسکا را به افتخار این هاوایی «خلیج تیانا» نام‌گذاری کرد؛ هرچند امروزه این خلیج با نام **خلیج آیس** (Ice Bay) شناخته می‌شود.

## در خدمت کامِهامِها یکم
کشتی **ایفیگنیا** در ۶ دسامبر یا ۷ دسامبر ۱۷۸۸ به مائویی رسید و در آن‌جا توسط شوهرخواهر کائیانا، که با نام «هاروالِنی» ثبت شده، مورد استقبال قرار گرفت. سپس کشتی به سوی هاوایی حرکت کرد و در کاوائی‌هائه، کایلوآ توقف نمود و سرانجام در خلیج کِئالاکِکوا لنگر انداخت؛ جایی که آنان مورد استقبال کامهامها یکم قرار گرفتند. بنا بر روایت تاریخ‌نگار ساموئل کاماکائو، کامهامها یکم کائیانا را ترغیب کرد که در هاوایی بماند و گفت: «اینجا زمین هست، اینجا رؤسا هستند، اینجا مردم عادی هستند. بگذارید باهم در هاوایی زندگی کنیم. به کائوآئی و اوآهو بازنگرد.»

ایفیگنیا بعدها به کائوآئی رفت تا خویشاوندان کائیانا، از جمله همسر و پسرش، و نیز برادرانش و خانواده‌های آنان را به هاوایی بیاورد. کائیانا و برادرانش در هاوایی سکونت کردند و به کامهامها یکم کمک کردند تا از طریق کشتی‌های خارجی بازدیدکننده، زرادخانهٔ بزرگ‌تری از سلاح‌های گرم و مهمات غربی به دست آورد و از آن‌ها در فتح جزایر هاوایی استفاده کند. در این زمان، جزیرهٔ هاوایی میان کامهامها یکم و پسرعمویش کِئوئوآ کوآهوئولا تقسیم شده بود؛ کسی که کامهامها به کمک کائیانا و برادرانش در سال ۱۷۹۱ او را شکست داده و به قتل رساند.

کامهامها یکم، کائیانا را به‌عنوان رئیس ناحیهٔ پونا منصوب کرد. در ژانویهٔ ۱۷۹۳، کاوشگر بریتانیایی جرج ونکوور از هاوایی دیدار کرد و نوشت که دو برادر دارای «خُلقی آشوبگر، خیانت‌کار و ناسپاس» بودند. او همچنین نوشت: «نوماتاهه‌ها (ناماکه‌ها) و تاماه‌موتو (کامِئه‌یاموکو) افرادی حیله‌گر، نقشه‌کش و ناآرام‌اند و گرایش دارند که در هر موقعیت پرخطر یا اقدام غیرقانونی، با تیانا (کائیانا) همدست شوند.» ونکوور همچنین اشاره کرد که این دو برادر در تصرف کشتی آمریکایی **فِر امریکن** نقش داشته‌اند.

در سال ۱۷۹۵، کائیانا و برادرش به فرمان کامهامها یکم مأمور شدند تا در لشکرکشی او علیه کالانیکوپوله، **آلیئی نویی**ِ مائویی و اوآهو و پسر و جانشین کاهِکیلی دوم، شرکت کنند. کائیانا و ناهی اوله‌آ به این فراخوان پاسخ دادند، اما ناماکه‌ها آن را نادیده گرفت. در اوآهو، کائیانا و ناهی اوله‌آ که از کنار گذاشته شدن از شورای جنگیِ کامهامها ناراضی بودند، به کالانیکوپوله پیوستند. همسر کائیانا، کِکوپوئوهی، از پیوستن به شورش علیه کامهامها خودداری کرد. کائیانا و ناهی اوله‌آ هر دو در نبرد نوئوآنو در سال ۱۷۹۵ کشته شدند.

## منابع
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
#

رده:نظامیان اهل هاوایی
رده:زادگان دهه ۱۷۵۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۷۹۵ (میلادی)
رده:سال تولد مشکوک

## پیوند به بیرون

رده:درگذشتگان ۱۷۹۵ (میلادی)
رده:زادگان دهه ۱۷۵۰ (میلادی)
رده:سال تولد مشکوک
رده:نظامیان اهل هاوایی