کفرعانه

**کفرعانه** (به عربی: ) شهرکی فلسطینی بود که در فاصله ۱۱ کیلومتری شرق یافا و بر روی محل باستانی شهر اونو قرار داشت. در سال ۱۹۴۵ جمعیت این شهرک نزدیک به ۲٬۸۰۰ عرب و ۲۲۰ یهودی برآورد می‌شد. این روستا در آوریل ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین به دست نیروهای هاگانا تصرف شد. شماری از ساکنان فلسطینی کشته شدند و بقیه گریختند یا اخراج شدند و پس از آن روستا ویران گردید.

امروزه محل این روستای کهن در محدوده شهر اسرائیلی اور یهودا قرار دارد. کفرعانه پیشینه‌ای بسیار کهن داشت و بازمانده‌هایی از دوره مس‌سنگی به بعد در آن یافت شده‌است. کنعانیان و بنی‌اسرائیل این شهر را «اونو» می‌نامیدند و این نام در سراسر دوران معبد نخست و دوره معبد دوم کاربرد داشت.

## پیشینه
### دوران باستان
بازمانده‌هایی از دوره مس‌سنگی و پس از آن در این مکان شناسایی شده‌است. کنعانیان و بنی‌اسرائیل به این شهر با نام «اونو» اشاره می‌کردند (اول تواریخ ۸:۱۲) و این نام در سراسر دوران معبد نخست و دوره معبد دوم به کار می‌رفت. در زبان آرامی، نام این مکان به معنای «روستای گوسفندان» بود.

### دوره بیزانسی
در نوشته‌های کلاسیک یهودی از جمله میشنا (عراخین ۹:۶) از این شهر به عنوان مکانی یاد شده که پیش‌تر دارای حصار بوده‌است. در دوران امپراتوری بیزانس کفرعانه با نام «اونوس» شناخته می‌شد و سرامیک‌هایی از آن دوره در اینجا یافت شده‌است. کفرعانه در واقع گسترش یک سکونتگاه نزدیک‌تر و بسیار کهن‌تر به نام «کفر جونا» در دوره بیزانسی بود که گمان می‌رود همان اونوی باستانی باشد.

### دوره عثمانی
در آغاز دوران حکومت عثمانی بر فلسطین، درآمدهای روستای کفرعانه در سال ۱۵۵۲ میلادی برای وقف جدید آشپزخانه حسکی سلطان در اورشلیم اختصاص یافت. این وقف را حسکی خرم سلطان (رکسلانا)، همسر سلیمان یکم، بنیاد نهاده بود.

در سال ۱۵۹۶ نام کفرعانه در سرشماری عثمانی ثبت شد. این روستا در ناحیه رمله از سنجق غزه قرار داشت. جمعیت آن ۱۱ خانوار و همگی مسلمان بودند. آنان مالیاتی ثابت به میزان ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، محصولات تابستانی، تاکستان‌ها، درختان میوه، کنجد، بز و کندوهای عسل می‌پرداختند که مجموع آن با درآمدهای گاه‌به‌گاه ۲۶٬۸۰۰ آقچه بود. تمام این درآمد به یک وقف اختصاص داشت.

در سده هجدهم میلادی، کفرعانه جمعیت روستای سبتارا را که بزرگ‌ترین روستای همسایگی بود و بر اثر فشار عشایر کوچ‌نشین رها شده بود، جذب کرد.

در سال ۱۸۳۸ کفرعانه به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه لد ثبت شد.

کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن در سال ۱۸۶۳ از این روستا دیدن کرد و جمعیت آن را ۵۰۰ نفر گزارش نمود. او نوشت: «در نزدیکی روستا دو حوضچه کم‌ژرفا در سنگ کنده شده که آب باران زمستانی را گردآوری می‌کنند. همچنین چندین چاه در اینجا هست که آبیاری باغ‌ها را ممکن می‌سازد. در کنار یکی از این چاه‌ها تنه‌های ستون‌هایی دیدم که به نظر باستانی می‌رسیدند.»

فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ شمار ۱۵۶ خانه و ۴۹۹ نفر جمعیت را برای این روستا ثبت کرده‌است، هرچند شمار جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۲ در بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین، کفرعانه روستایی ساخته‌شده از آجرهای خشتی و احاطه‌شده با درختان نخل توصیف شد.

### دوره قیمومت بریتانیا

در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، جمعیت کفرعانه ۱٬۳۷۴ نفر و همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۱٬۸۲۴ نفر افزایش یافته بود که همچنان همگی مسلمان بودند و در مجموع ۴۴۹ خانه زندگی می‌کردند.

در روستا دو مدرسه وجود داشت: یکی برای پسران که در سال ۱۹۲۰ تأسیس شد و در سال ۱۹۴۴ شمار ۲۶۰ دانش‌آموز داشت و دیگری برای دختران که در سال ۱۹۴۵ بنا شد.

ساکنان به کشاورزی، مرغداری و زنبورداری می‌پرداختند. بر پایه آمار ۱۹۴۴/۱۹۴۵ در مجموع ۲٬۲۱۴ دونوم زمین به کشت مرکبات و موز اختصاص داشت و ۱۱٬۰۲۲ دونوم برای غلات به کار می‌رفت. ۵۹۷ دونوم آبیاری‌شده یا باغ بود و ۹۰ دونوم بافت مسکونی را تشکیل می‌داد.

### جنگ ۱۹۴۸ و ویرانی
ساکنان و نیروهای مسلح محلی کفرعانه در هفته‌های پیش از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و در جریان عملیات تهاجمی هاگانا به نام عملیات حامتس (۲۸ تا ۳۰ آوریل ۱۹۴۸) از روستا گریختند. این عملیات علیه گروهی از روستاهای شرق یافا از جمله کفرعانه انجام شد. بر پایه دستورات مقدماتی، هدف «گشودن راه [برای نیروهای یهودی] به سوی لد» بود. دستور نخست اشاره‌ای آشکار به سرنوشت ساکنان نداشت و از «پاکسازی منطقه» سخن می‌گفت. با این حال دستور عملیاتی نهایی بیان می‌کرد: «ساکنان غیرنظامی مکان‌های فتح‌شده پس از بازرسی از نظر سلاح اجازه خروج خواهند یافت.» در جریان عملیات «ساکنان و رزمندگان محلی با نزدیک شدن ستون‌های هاگانا یا هنگام شروع گلوله‌باران وحشت‌زده شده و گریختند».

مورخ صالح عبدالجواد می‌نویسد که در ۴ مه ۱۹۴۸ هنگام اشغال روستا کشتار بی‌تفکیکی رخ داد و ده غیرنظامی کشته شدند.

روستا اندکی پس از ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۸ ویران شد. در ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۸ ژنرال اسرائیلی اَونِر کفرعانه را به عنوان روستایی مناسب برای اسکان مهاجران یهودی جدید معرفی کرد. امروزه شهر اسرائیلی اور یهودا که در سال ۱۹۵۰ بنیان‌گذاری شد بر زمین‌های روستاهای کفرعانه، ساقیه و خیریه استوار است.

در سال ۱۹۹۲ محل روستا چنین توصیف شد: «بخشی از محوطه زمین بایر است. در بخش‌های دیگر درختان زیتون همراه با سرو و اکالیپتوس که ساکنان شهرک‌های اسرائیلی کاشته‌اند رشد می‌کنند. هیچ نشانی از خانه‌های قدیمی دیده نمی‌شود. ساختمان‌های آپارتمانی و پارکی کوچک بر زمین‌های پیرامون ساخته شده‌است.»

بر پایه منابع عبری، در آغاز سال ۲۰۰۰ بیشتر بازمانده‌های روستا ویران شد و بر جای آن محله مسکونی تازه‌ای به نام «نوه رابین» ساخته شد.

## فرهنگ
یک «ثوب» (جامه بلند گشاد آستین‌دار زنانه) از کفرعانه متعلق به دهه ۱۹۳۰ در مجموعه موزه هنرهای عامه بین‌المللی در سانتافه ایالات متحده نگهداری می‌شود. این لباس از پنبه سفید تجاری ساخته شده و گلدوزی آن از نخ پنبه‌ای رنگارنگ با غلبه سرخ و آبی است. «قبه» (پارچه مربعی سینه) بخشی جداگانه نیست بلکه مستقیماً روی لباس دوخته شده‌است. گلدوزی دامن و آستین‌ها نیز به همین شیوه مستقیماً روی جامه اجرا شده‌است. بخش اندکی ماشینی دوخته شده ولی بیشتر آن دست‌دوز است. این لباس دارای یقه گرد نامعمولی است که نوآوری به‌شمار می‌رفت و تنها در کفرعانه و روستای سلامه نزدیک یافا به کار می‌رفت.

## جستارهای وابسته
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* نکبت (فلسطین)
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* کفرعانه در پایگاه Palestine Remembered
* کفرعانه در پایگاه ذاکرات

رده:شهرهای کنعانی
رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل