عملیات آساف

**عملیات آساف** (به عبری: ، *میوتسا آساف*) عملیاتی نظامی از سوی نیروهای دفاعی اسرائیل علیه نیروی زمینی مصر بود که از ۵ تا ۷ دسامبر ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل انجام شد. هدف این عملیات تصرف بخش غربی بیابان نگو بود و با پیروزی اسرائیل به پایان رسید.

عملیات آساف یک عملیات کوچک بود که در فاصله میان دو عملیات بزرگ‌تر در همان جبهه یعنی عملیات یوآو و عملیات حورب به اجرا درآمد. این عملیات به افتخار آساف شاخنای، رزمنده پالماخ که یک سال پیش‌تر در همان منطقه کشته شده بود، نام‌گذاری شد. فرماندهی عملیات بر عهده تیپ ۸ زرهی هاتیفا شمونه بود و ایتسحاق ساده آن را هدایت می‌کرد.

## پیشینه

پس از عملیات یوآو، ارتش مصر کوشید خط دفاعی پایداری میان دو بازوی سرزمینی خود در نگو و در امتداد جاده بئرشبع–غزه برقرار کند. با شدت گرفتن تلاش‌های بین‌المللی برای صلح، هر دو طرف دریافتند که جنگ رو به پایان است و چنین خط دفاعی نیرومندی می‌توانست به مصر کمک کند تا بخش بزرگی از نگو غربی و جنوبی را که دربرمی‌گرفت برخی شهرک‌های اسرائیلی را ادعا کند.

در منطقه غربی نگو، ۴ تیپ مصری مستقر بودند: دو تیپ در نوار ساحلی میان غزه و العریش، یکی در امتداد جاده بیابانی عوجا–بیر اسلوج و دیگری در امتداد جاده عوجا–رفح. در دوره آتش‌بس، فرماندهی مصر نیروهای مستقر در بخش شرقی را با دست‌کم دو گردان تقویت کرد که به‌نظر می‌رسید هدفش پاتک به بئرشبع باشد. مصری‌ها با تصرف ارتفاعات تل‌جما، خربت‌مِعین و شیخ‌نوران، بر خلاف شرایط آتش‌بس، گلوله‌باران شهرک‌های یهودی را از سر گرفته، جاده‌ها را مین‌گذاری کرده و آبرسانی به شهرک‌ها را قطع کرده بودند.

اسرائیل می‌خواست پیش از آنکه مصری‌ها استحکامات نیرومندی در امتداد خط دفاعی جدید بسازند، دو بازوی مصری را از یکدیگر جدا کند. از این رو عملیات آساف طراحی شد و از ۵ دسامبر، تنها دو هفته پس از پایان عملیات یوآو، به اجرا درآمد. برای غافلگیر کردن مدافعان، یگان‌های اسرائیلی از راه بئرشبع تازه‌تصرف‌شده به جناح جنوبی (پشت جبهه) ارتش مصر منتقل شدند و به سمت شمال حمله کردند، در حالی که مصری‌ها انتظار حمله از شمال و شرق را داشتند.

## نیروهای شرکت‌کننده
عملیات عمدتاً با نیروی پیاده‌نظام گردان گدعون از تیپ ۱ گولانی انجام شد که این نخستین عملیات آن در جنوب اسرائیل و در زمین بیابانی هموار بود؛ تیپ گولانی به‌طور معمول در منطقه سرسبز و تپه‌ماهوری جلیل علیا نزدیک بلندی‌های جولان مستقر بود. افزون بر آن، گردان یورش و چندین نفربر زرهی از گردان زرهی تیپ ۸ زرهی هاتیفا شمونه نیز در نبرد شرکت داشتند. چند آتشبار توپخانه و خمپاره‌انداز ۱۲۰ میلی‌متری نیز به آن‌ها یاری رساندند.

حملات اصلی به دست نیروهای مکانیزه انجام گرفت، در حالی که پیاده‌نظام گولانی در موج دوم برای پاکسازی و دفاع از مواضع تازه‌تصرف‌شده وارد عمل شد.

## مراحل عملیات
### مرحله نخست (۵ دسامبر)
مرحله نخست طبق برنامه پیش رفت و نیروهای اسرائیلی سه موضع مهم مصری را بدون درگیری جدی یا تلفات قابل‌توجه تصرف کردند. رزمندگان گردان ۸۹ تا پایان روز بر ارتفاعات حاکم مسلط شدند.

### مرحله دوم (۶ دسامبر)
در روز بعد، موضع مهم دیگری تصرف شد و بدین ترتیب همه اهداف عملیات تکمیل گردید. با این حال، اسرائیلی‌ها در موضعی دیگر با مقاومت شدیدتری روبه‌رو شدند که آن موضع تصرف نشد و در نقطه‌ای دیگر نیز با برخورد به میدان مین ناچار به توقف پیشروی شدند.

در همان روز، مصری‌ها با یک گردان پیاده‌نظام، یک گروهان تانک و توپخانه دقیق از مواضع اصلی خود در غرب پاتک زدند. بررسی تسلیحات مصری پس از نبرد نشان داد که تانک‌های به‌کار رفته از نوع تانک سبک آمریکایی M22 لوکاست (M22 Locust) بودند که در جنگ جهانی دوم به ارتش بریتانیا تحویل داده شده و پس از خروج از خدمت در ۱۹۴۷، در مصر رها و سپس به‌عنوان ضایعات فلزی فروخته شده بودند؛ ارتش مصر از ژوئیه ۱۹۴۸ مشغول بازسازی آن‌ها بود. به‌نظر می‌رسد ۶ دسامبر نخستین بار بود که این تانک‌ها در نبرد واقعی به کار گرفتند.

توان رزمی لوکاست‌ها به‌طور کامل بازیابی نشده بود؛ آن‌ها کُند بودند و به‌ندرت آتش می‌گشودند. حمله بسیار نزدیک بود که خط دفاعی اسرائیل را بشکند ولی در هنگام غروب متوقف شد. تنها در نبرد ارتفاعات خربت‌مِعین و شیخ‌نوران، یک نیم‌زنجیری M3 از تیپ هشتم مجهز به توپ ۶ پوندی، ۵ تانک مصری را از کار انداخت و تانک دیگری که موفق به نفوذ به شیخ‌نوران شده بود با تفنگ ضدتانک نابود شد. مصری‌ها ۵ تانک از ۱۲ تانک مهاجم خود را از دست دادند. در سمت اسرائیل، ۳ نفر در شیخ‌نوران و ۲ نفر در خربت‌مِعین کشته شدند و مجموعاً نزدیک به ۳۰ نفر زخمی شدند.

### روز سوم (۷ دسامبر)
مصری‌ها آماده ادامه پاتک در بعدازظهر ۷ دسامبر شدند. از آنجا که پیاده‌نظام مصر هنوز در نزدیکی ارتفاعات بود، اسرائیلی‌ها در شب ۶ به ۷ دسامبر نیروهای بیشتری را به بالای ارتفاعات کشاندند. گردان ۸۹ (شامل دو گروهان نیم‌زنجیری، دو گروهان جیپ و یک گروهان خودروهای زرهی توپ‌دار) در روستای عربی شووت در جنوب شیخ‌نوران مستقر شد و گردان ۸۸ در یک کیلومتری جنوب‌غربی آن ارتفاع جای گرفت.

عملیات شناسایی هوایی نیروی هوایی اسرائیل در صبح آن روز تمرکز نیروهای مصری در جنوب خربت‌مِعین را آشکار کرد. در ساعت ۲ بعدازظهر، نیروهای گردان ۸۹ تحت پوشش توپخانه به سوی مصری‌ها حرکت کردند. گردان یورش اسرائیلی به جناح شمالی (چپ) مصری‌ها فرستاده شد و نیروهایشان را به سمت جنوب درهم شکست و سپس مصری‌های در حال عقب‌نشینی را به سمت غرب تعقیب کرد. حمله برای پیاده‌نظام مصری غافلگیرانه بود؛ زره‌پوش‌های اسرائیلی از روی سنگرها عبور کردند و چندین آشیانه مسلسل نابود شد و یکی از سه تانک باقی‌مانده نیز با آتش توپ ۶ پوندی از کار افتاد. سرانجام اسرائیلی‌ها در برابر مواضع نیرومند ضدتانک مصری متوقف شدند.

بقایای پیاده‌نظام مصر به‌صورت نامنظم گریختند و کامیون‌ها و دو تانک را رها کردند. گزارش شد که در حدود ۱۰۰ سرباز مصری در پی این یورش کشته شدند؛ اسرائیلی‌ها تنها ۲ زخمی و هیچ کشته‌ای نداشتند. گروه دیگری از نیروهای مصری نیز بدون جنگیدن از شیخ‌نوران به سوی آباسان عقب نشست. نیروهای ویژه اسرائیلی که سعی در تعقیب آن‌ها داشتند با برخورد به میدان مین و آتش ضدتانک از سوی شهر ناچار به بازگشت شدند.

## پس از عملیات
در طول هفته بعد، نیروهای اسرائیلی میدان‌های مین منطقه را پاکسازی کردند، استحکامات دفاعی حفر کردند و نیروهای مصری مجاور را آزار دادند. جاده میان شهرک‌های نیریم و بئری نیز مین‌روبی شد. هرچند عملیات به‌صورت رسمی یک هفته دیگر ادامه یافت، اهداف آن که عقب راندن نیروهای مصری به سوی نوار غزه بود پیش‌تر به دست آمده بود. در ۱۵ دسامبر تیپ هشتم منطقه را ترک کرد و کنترل بخش غربی نگو به تیپ گولانی واگذار شد و آماده‌سازی برای عملیات بزرگ حورِو آغاز گردید.

در مجموع، در جریان درگیری‌های ۶ و ۷ دسامبر، ۹ تانک لوکاست مصری به دست اسرائیلی‌ها افتاد.


File:Operation Assaf i.jpg|توپخانه ارتش اسرائیل در جریان عملیات آساف
File:Operation Assaf ii.jpg|عملیات آساف – شیخ نوران
File:Operation Assaf.jpg|تانک مصری آسیب‌دیده M22 لوکاست در عملیات آساف
File:Destroyed M22 Locust Tank During Operation Assaf.JPG|تانک نابودشده M22 لوکاست


## جستارهای وابسته
* جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
* عملیات یوآو
* عملیات حورب
* تیپ ۱ گولانی
* تیپ ۸ زرهی هاتیفا شمونه

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* تیپ گولانی در تارنمای نیروهای دفاعی اسرائیل

رده:نبردها و عملیات‌های جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:مقاله‌های اسرائیل فاقد داده‌های مختصاتی جغرافیایی
رده:همه مقاله‌های نیازمند مختصات
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده
رده:مقاله‌های فاقد مختصات بدون مختصات در ویکی‌داده