حافظ کارتیه

[بندانگشتی|تصویری از [شاه تهماسب یکم|شاه طهماسب و درباریانش در *جشن عید*. *حافظ* کارتیه، برگ ۸۶ ب.]]
***حافظ*** **کارتیه** (**''Cartier Hafiz**)* نسخه‌ای قرن شانزدهمی از *دیوان حافظ* اثر [[حافظ]]، است که به نام صاحب قبلی آن، جواهرساز پاریسی[[لویی کارتیه|، لویی کارتیه]] (۱۸۷۵–۱۹۴۲)، نامگذاری شده است.  این نسخه قطعه‌ای متوسط (با ابعاد ۲۹×۱۸٫۲ سانتی‌متر) است اما جلدی مجلل، با پوشش لاکی و ۱۷۶ برگ و پنج نقاشی داشته است. یکی از نقاشی‌ها در طول جنگ جهانی دوم برداشته و گم شد.  در دوران مدرن، این نسخه خطی توسط [[استوارت کری ولش|استوارت کری ولچ]] پراکنده شد و برگ‌های آن اکنون بین موزه‌ها و مجموعه‌های مختلف پخش شده‌اند. 

حافظ کارتیه را همان‌طور که از کیفیت آن پیداست، مجموعه‌ای درباری تهیه کرده است و دو هنرمند مختلف روی مینیاتورهای آن کار کرده‌اند: [[شیخ‌زاده]] در [[هرات]] و [[سلطان محمد نگارگر|سلطان محمد]] در [[تبریز]].  خوشنویسی ممکن است کار سلطان محمد نور باشد.  در اواخر دهه ۱۵۲۰، شیخ‌زاده دو مینیاتور را خلق کرد: *خطبه در مسجد*، که آن را با یک گرافیتی کوچک امضا کرد، و صحنه چوگان که اکنون گم شده است. حامی شیخ‌زاده، حاکم هرات، [[حسین خان شاملو]]، احتمالاً در این دو مینیاتور به صورت مردی بالغ با سبیل پر به تصویر کشیده شده است. 

سه مینیاتور دیگر را، احتمالاً حدود سال ۱۵۳۱، هنرمند دربار سلطان محمد (سلطان محمد) اضافه کرده است: او *جشن عید* و *تمثیل مستی* را امضا کرده و همچنین احتمالاً *تابلوی پیک‌نیک عاشقان را* که به همان سبک است، نقاشی کرده است. 

== جشن عید ==
*جشن عید* شامل دو بیت از *غزلی* از حافظ است که نقاش بر بالای کاخ کتیبه کرده است: 
[[پرونده:Inscription_of_top_of_the_Palace_(focus)._The_feast_of_I’d_begins,_Diwan_of_Hafiz_manuscript,_1531.jpg|بندانگشتی|کتیبه اصلی بالای قصر  «دوستان مشتاقانه منتظرند، زیرا فصل شکوفه‌ها و گل‌های سرخ است.»]]




این بیت را در ابتدا حافظ در حدود سال ۱۳۷۶ میلادی، برای حاکم خود، [[جلال‌الدین شاه‌شجاع|شاه شجاع]]، پادشاه [[آل مظفر|مظفری]]، سرود. حاکمی که در مرکز نقاشی قرن شانزدهم بر تخت نشسته است، قطعاً [[شاه تهماسب یکم|شاه طهماسب]] صفوی است.  سلطان محمد بر تخت، در پای حاکم خود، امضای خود را اضافه کرده است: «عمل (*عمل*) *سلطان* محمد [[عراق عجم|عراقی]]».   صفت‌های مختلفی برای پادشاه، *امضا* را احاطه کرده‌اند: فتح، *نصرت*، *دولت*، پیروزی و *عمر*. 

=== کتیبه سردر «سام میرزا» ===
[[پرونده:Inscription_and_transcription._The_feast_of_I’d_begins,_Diwan_of_Hafiz_manuscript,_1531.jpg|بندانگشتی|کتیبه بعدی به نام سام میرزا. *جشن عید*، ۱۵۳۱.]]
ظاهراً بعدها، این نسخه خطی به تملک برادر طهماسب [[سام میرزا|، سام میرزا،]] درآمد. سام میرزا نام خود را بر سر در ورودی اضافه کرد.  متن اضافه شده «الهادی ابوالمظفر سام میرزا» («راهنما، پدر پیروز، سام میرزا») است. «راهنما» معمولاً عنوانی بود که به خود [[شاه اسماعیل یکم|شاه اسماعیل]] یا طهماسب اختصاص داشت و عنوان «ابوالمظفر» هم به طهماسب متعلق بود (سام میرزا در لقب خود از «ابوالنصر» استفاده می‌کرد). 

به گفته سوداوار، خط این جمله بالای درگاه به شکلی واضح از خط کتیبه بالای کاخ پایین‌تر است، با عجله نوشته شده و فاقد خطوط سیاه ظریف است. همچنین به درستی در مرکز قرار نگرفته و حتی از بیرون مینیاتور شروع می‌شود، زیرا دو حرف اول ("ال") در حاشیه نوشته شده‌اند.  این خط را سلطان محمد ننوشته و بعدها اضافه شده است.  بنابراین، کتیبه اصلی باید متعلق به شاه طهماسب بوده و بعداً اصلاح شده باشد.  همچنین، سایر عناصر موجود در نقاشی (پیکرنگاری و ابیات) روشن می‌کنند که موضوع نقاشی پادشاه است، در حالی که سام میرزا تنها والی جوانی در هرات با چهارده سال سن بود که در زمان ساخت مینیاتورها تحت سرپرستی [[حسین خان شاملو]] بود.  تنها بعداً در سال ۱۵۳۴، حسین خان شاملو در دوران عثمانی‌ها سعی کرد شاه طهماسب را سرنگون کند و سام میرزا را جایگزین او کند.  این کتیبه ممکن است نشان دهنده تلاشی برای غصب نمادین باشد، سام میرزا تلاش می‌کند خود را در جایگاه سلطنتی برادرش شاه تهماسب قرار دهد و هر دو عنوان شاه اسماعیل و شاه تهماسب را برای خود ادعا کند. 

پژوهشگران پیشین، مانند گری (۱۹۶۱) یا استوارت گری ولچ (۱۹۷۶) این نقاشی را به عنوان تصویری از سام میرزا و دربارش می‌دانستند و اعتبار کتیبه بالای درگاه را زیر سؤال نبرده بودند.

== تمثیل مستی ==
[[پرونده:Folio_Divan_Hafiz_Met_1988.430.jpg|بندانگشتی|*تمثیل مستی*. [[حافظ]] در پنجره بالای کوزه‌ها ظاهر می‌شود، نقاشی شده توسط [[سلطان محمد نگارگر|سلطان محمد]] در حدود سال ۱۵۳۱.]]
تمثیل مستی که همچنین با نام *«مستی دنیوی و اخروی»* شناخته می‌شود، اثری از [[سلطان محمد نگارگر|سلطان محمد]] است و امضای او بر بالای درگاه مینیاتور دیده می‌شود. این اثر در تبریز در سال‌های ۱۵۳۱–۱۵۳۳ خلق شده است. این نقاشی، نوشیدن شراب در یک میخانه را با آواز و رقص فراوان نشان می‌دهد. حتی فرشتگان نیز بر روی سقف عمارت در حال نوشیدن و عیش و نوش هستند و بُعدی متافیزیکی به حالت مستی، شبیه به روشن‌بینی، می‌دهند. به گفته سوچک (۱۹۹۰) «این نقاشی، مضمون مهمی را در شعر حافظ به تصویر می‌کشد و بین نوشیدن شراب و منبع الهام خلاقانه در پشت سرودن شعر، تشابه ایجاد می‌کند.» خود [[حافظ]] قرن چهاردهم در پنجره بالای کوزه‌ها، در حالتی مست و آشکار، تجسم یافته است.

<gallery class="center" widths="250px" heights="150px" perrow="5">
پرونده:Signature_of_Sultan_Mohammed_in_Allegory_of_drunkenness,_Cartier_Hafiz,_1531.jpg|جایگزین=Signature of Sultan Mohammed:Persian: عمل سلطان محمد"The work of Sultan Muhammad"over the doorway.| امضای سلطان محمد:«اثر سلطان محمد»از بالای درگاه.
پرونده:Depiction_of_Hafiz,_painted_by_Sultan_Muhammad_circa_1531,_Cartier_Hafiz.jpg|جایگزین=Depiction of Hafez holding a book, his physiognomy suggesting an altered state.| تصویر [[حافظ]] در حالی که کتابی در دست دارد، و قیافه‌شناسی او نشان از تغییر حالت او می‌دهد.
</gallery>این نقاشی در زمانی ایجاد شده است که [[سام میرزا]] پس از فرار از [[هرات]]، که مورد هجوم ازبک‌های [[خانات بخارا]] قرار گرفته بود، در دربار برادرش [[شاه تهماسب یکم|شاه طهماسب]] در تبریز پناهنده شده بود. سبک سلطان محمد ترکیبی از سبک‌های ترکمنی و تیموری است که از پالت سبک نقاشی سلطنتی ترکمن در اواخر قرن پانزدهم تبریز الهام گرفته است. ساختار آن هم از هنر تیموری هرات سرچشمه می‌گیرد. نقاشی‌های سلطان محمد همچنین حس شوخ‌طبعی را منتقل می‌کنند که در بیان شخصیت‌های اصلی او قابل درک است.

== مینیاتورهای دیگر ==
<gallery widths="150px" heights="200px" perrow="5">
پرونده:Binding_front_cover_with_flap_closed.jpg|جایگزین=Binding, front cover| صحافی، جلد جلویی
پرونده:Incident_in_a_Mosque.jpg|جایگزین=Sermon in a mosque. The central repentant appears to be Husayn Khan Shamlu.| *خطبه در مسجد*. به نظر می‌رسد که توبه‌کنندهٔ اصلی حسین خان شاملو باشد. 
پرونده:Sam_Mirza_standing_before_Hosayn_Khan_whose_polo_stick_supposedly_rules_the_world_(lost_polo_scene,_full_page)._Circa_1530.jpg|جایگزین=Polo scene| *صحنه چوگان*
پرونده:Lovers'_picnic_(Sam_Mirza_with_female_company),_c.1527.jpg|جایگزین=The lovers picnicking| *پیک نیک عاشقان''


## منابع

## یادداشت‌ها

## منابع
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* نسخه خطی کامل (کتابخانه هاروارد)
رده:نسخه‌های خطی تذهیب‌شده اسلامی
رده:هنر در ایران باستان