روابط اسرائیل و سوئد

**روابط اسرائیل و سوئد** به مناسبات دوجانبه میان اسرائیل و سوئد اشاره دارد. اسرائیل سفارتخانه‌ای در استکهلم و سوئد سفارتخانه‌ای در تل‌آویو و کنسولگری‌های افتخاری در ایلات و حیفا دارد. روابط دیپلماتیک دو کشور در سال ۲۰۱۴ میلادی آسیب جدی دید؛ آن هنگام که سوئد نخستین عضو اتحادیه اروپا شد که کشور فلسطین را به رسمیت شناخت. پیش از آن نیز برخی اعضای اتحادیه اروپا فلسطین را به رسمیت شناخته بودند اما این شناسایی‌ها پیش از پیوستن آن کشورها به اتحادیه صورت گرفته بود.

پیشینه روابط دو کشور به سال ۱۹۴۷ بازمی‌گردد که سوئد به طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین رأی مثبت داد. ترور دیپلمات سوئدی فولکه برنادوت در سپتامبر ۱۹۴۸ به دست گروه شبه‌نظامی صهیونیستی لحی سایه‌ای سنگین بر مناسبات دو کشور افکند و سوئد تلاش کرد پذیرش اسرائیل در سازمان ملل متحد را به تأخیر بیندازد. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ روابط بهبود یافت اما از دهه ۱۹۷۰ با روی کار آمدن اولاف پالمه و اتخاذ مواضع انتقادی‌تر نسبت به اسرائیل دوره‌ای از تنش‌های متناوب آغاز شد.

## پیشینه
### رأی به تقسیم و ترور برنادوت
سوئد در سال ۱۹۴۷ به طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین که از سوی کمیته اسکاپ (UNSCOP) به ریاست حقوق‌دان سوئدی امیل ساندستروم پیشنهاد شده بود رأی موافق داد. این طرح زیربنای حقوقی تأسیس دولت اسرائیل را فراهم آورد. سوئد همچنین خدمات کنت فولکه برنادوت، دیپلمات سوئدی و برادرزاده پادشاه وقت سوئد گوستاو پنجم، را برای میانجی‌گری سازمان ملل میان ساکنان عرب و فلسطینی در اختیار گذاشت. برنادوت آتش‌بسی شکننده میان دولت نوپای اسرائیل و همسایگان عرب که در ماه مه ۱۹۴۸ به اسرائیل حمله کرده بودند برقرار کرد و سپس کوشید صلحی پایدارتر برقرار سازد.

در ۱۷ سپتامبر ۱۹۴۸ گروه شبه‌نظامی صهیونیستی لحی () که به «گروه اشترن» نیز شناخته می‌شد برنادوت را ترور کرد. عملیات ترور به فرماندهی یهوشوا زتلر و توسط گروهی چهارنفره به سرکردگی مشولام ماکوور اجرا شد و گلوله‌های مرگبار را یهوشوا کوهن شلیک کرد. شورای امنیت سازمان ملل متحد این ترور را «عملی بزدلانه که به‌ظاهر گروهی جنایتکار از تروریست‌ها مرتکب آن شده‌اند» توصیف کرد. لحی برنادوت را دست‌نشانده بریتانیا و اعراب و تهدیدی جدی برای دولت نوپای اسرائیل می‌دانست و بیم آن داشت که دولت موقت اسرائیل طرح وی را که لحی فاجعه‌بار می‌شمرد بپذیرد.

پس از ترور، دولت اسرائیل قانون پیشگیری از تروریسم را تصویب و لحی را سازمانی تروریستی اعلام کرد. بسیاری از اعضای لحی از جمله رهبران آن ناتان یلین‌مور و ماتیتیاهو شمولویتس بازداشت شدند. نخست‌وزیر اسرائیل داوید بن گوریون لحی را «باندی از اوباش، بزدلان و توطئه‌گران پست» خواند اما پنج ماه بعد عفو عمومی اعلام و همه آنان را آزاد کرد.

سوئد بر این باور بود که ترور نه توسط تروریست‌های مستقل بلکه با برنامه‌ریزی دولت اسرائیل انجام شده و تحقیقات و پیامدهای آن را ناکافی می‌دانست. بازرسی پلیسی تا ۲۴ ساعت پس از ترور آغاز نشد و به گفته مورخ اسرائیلی آمیتسور ایلان این تحقیقات «آماتوری» بود. تنها در سال ۱۹۹۵ بود که شیمون پرز رسماً «تأسف از اینکه او به شیوه‌ای تروریستی کشته شد» ابراز داشت. سوئد نیز از سوی خود تلاش کرد پذیرش اسرائیل در سازمان ملل متحد را به تأخیر بیندازد و روابط دو کشور در پی این ترور و عفو عاملان آن سرد باقی ماند.

### شناسایی اسرائیل و برقراری روابط دیپلماتیک
در ۱۶ فوریه ۱۹۴۹ سوئد دولت اسرائیل را به‌صورت دفاکتو به رسمیت شناخت و در ژوئیه ۱۹۵۰ شناسایی حقوقی (دوژور) صورت گرفت. در ژانویه ۱۹۵۱ دولت سوئد تصمیم به تأسیس نمایندگی دیپلماتیک در اسرائیل گرفت و یوستا هدنگرن به‌عنوان کاردار در آنجا منصوب شد.

### دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰: دوره روابط نیک
روابط دو کشور در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ در دوران نخست‌وزیری تاگه الاندر مطلوب بود. الاندر در جریان جنگ شش‌روزه حمایت پرشوری از اسرائیل ابراز داشت.

### دوره پالمه و تغییر رویکرد
اولاف پالمه که در سال ۱۹۶۹ جانشین الاندر در مقام نخست‌وزیر سوئد و رهبری حزب سوسیال دموکرات سوئد شد نسبت به ایالات متحده آمریکا و متحدانش از جمله اسرائیل دیدگاه انتقادی‌تری داشت. در همان سال حزب سوسیال دموکرات موضعی بی‌طرفانه در قبال درگیری اسرائیل و فلسطین اتخاذ کرد. این سیاست نو با توجه به نقش دیپلمات سوئدی گونار یارینگ به‌عنوان فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در درگیری (مأموریت یارینگ) توجیه شد.

در اکتبر ۱۹۷۳ در جریان جنگ یوم کیپور وزیر خارجه سوئد کریستر ویکمان اسرائیل را مورد انتقاد قرار داد و گفت مشکلات خاورمیانه را نمی‌توان با برتری نظامی حل کرد. در ژوئن ۱۹۸۱ سوئد حمله اسرائیل به نیروگاه هسته‌ای اسیراک در عراق (عملیات اپرا) را «نقض آشکار حقوق بین‌الملل» خواند. در ژوئیه ۱۹۸۲ پس از حمله اسرائیل به لبنان، نخست‌وزیر پالمه رفتار اسرائیل با کودکان فلسطینی را با رفتار آلمان نازی با کودکان یهودی در اردوگاه‌های کار اجباری و محله‌های یهودی‌نشین (گتوها) در جنگ جهانی دوم مقایسه کرد.

در دسامبر ۱۹۸۸ یاسر عرفات رئیس سازمان آزادی‌بخش فلسطین به دعوت دولت سوئد از استکهلم دیدن کرد. پس از دو روز مذاکره عرفات اعلام کرد حق موجودیت اسرائیل را می‌پذیرد و همه اشکال تروریسم را محکوم می‌کند.

### دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰
در اکتبر ۱۹۹۹ یوران پرشون نخست‌وزیر سوئد از اسرائیل دیدن کرد و پیشنهاد میانجی‌گری در فرایند صلح اسرائیل و فلسطین را داد. این نخستین سفر رسمی یک نخست‌وزیر سوئد از زمان سفر تاگه الاندر در سال ۱۹۶۲ بود.

در ژانویه ۲۰۰۴ سفیر اسرائیل در سوئد تسوی مازل اثر هنری هنرمند سوئدی-اسرائیلی درور فیلر را که در موزه ملی آثار باستانی سوئد در استکهلم به نمایش گذاشته شده بود تخریب کرد. این اثر تصویری از عامل انتحاری فلسطینی هنادی جرادات با عنوان «سفیدبرفی» بود. اقدام مازل به بحران دیپلماتیک میان دو کشور انجامید.

در جریان جنگ ۲۰۰۶ لبنان وزیر خارجه سوئد یان الیاسون هم اقدامات حزب‌الله لبنان و هم پاسخ نظامی اسرائیل را محکوم کرد. در ژانویه ۲۰۰۹ در جریان جنگ غزه وزیر خارجه کارل بیلت اسرائیل را مورد انتقاد قرار داد و خواستار آتش‌بس فوری شد.

### مناقشه آفتونبلادت (۲۰۰۹)

در اوت ۲۰۰۹ پس از انتشار مقاله‌ای در روزنامه سوئدی آفتونبلادت مبنی بر ادعای برداشت اعضای بدن فلسطینیان کشته‌شده توسط نیروهای دفاعی اسرائیل بحران دیپلماتیکی میان دو کشور پدید آمد. اسرائیل از دولت سوئد خواست مقاله را محکوم کند و آن را «نمودی از یهودستیزی» و «تهمت خون» نوین خواند. دولت سوئد با استناد به آزادی مطبوعات و قانون اساسی کشور از محکوم کردن مقاله سر باز زد.

### شناسایی فلسطین (۲۰۱۴) و پیامدهای آن
در اکتبر ۲۰۱۴ دولت نوتشکیل استفان لوون از حزب سوسیال دموکرات سوئد اعلام کرد کشور فلسطین را به رسمیت می‌شناسد و گفت: «درگیری میان اسرائیل و فلسطین تنها با راه‌حل دو دولتی قابل حل است… سوئد از همین رو کشور فلسطین را به رسمیت خواهد شناخت.» دفتر وزیر خارجه اسرائیل آویگدور لیبرمن در واکنش اظهار تأسف کرد که «نخست‌وزیر جدید پیش از آنکه فرصت بررسی عمیق موضوع را داشته باشد شتابزده اظهارنظر کرده‌است». لیبرمن همچنین خواست سفیر سوئد برای «گفتگو» فراخوانده شود و از لوون خواست «به‌جای این موضوع بر مشکلات سوزان‌تر منطقه مانند کشتار جمعی روزانه در سوریه و عراق تمرکز کند.»

اسرائیل سفیر خود در سوئد اسحاق باخمان را برای مشاوره فراخواند؛ هرچند وی یک ماه بعد بازگشت. در دسامبر لیبرمن اعلام کرد قصد تحریم سفر همتای سوئدی‌اش را دارد و افزود: «روابط در خاورمیانه بسیار پیچیده‌تر از مبلمان سرهم‌بندی ایکیاست.» وزیر خارجه سوئد مارگوت والستروم در پاسخ گفت: «با کمال میل یک بسته مبلمان ایکیا برایش می‌فرستم تا ببیند برای سوار کردن آن پیش از هر چیز به یک شریک نیاز است و نیز به همکاری و یک راهنمای خوب و فکر می‌کنم بیشتر این عناصر را داریم.» در ژانویه ۲۰۱۵ والستروم سفرش به اسرائیل را لغو کرد. هدف اصلی آن سفر بزرگداشت رائول والنبری، دیپلمات سوئدی بود که در جنگ جهانی دوم با صدور اسناد سوئدی ده‌ها هزار یهودی را از فرستاده شدن به اردوگاه‌های مرگ نجات داد.

در نوامبر ۲۰۲۲ وزیر خارجه تازه‌منصوب سوئد توبیاس بیلستروم شناسایی فلسطین در سال ۲۰۱۴ را «نابهنگام و تأسف‌بار» خواند.

### رویدادهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴
در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۳ پلیس سوئد مجوز سوزاندن یک نسخه تنخ در مقابل سفارت اسرائیل در استکهلم را تأیید کرد. پس از انتشار این خبر رئیس‌جمهور اسرائیل اسحاق هرتزوگ، نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو، وزیر خارجه الی کوهن و خاخام‌های بزرگ اسرائیل آن را محکوم کردند. با این حال در ۱۵ ژوئیه فرد مورد نظر از سوزاندن کتاب مقدس منصرف شد و به‌جای آن تظاهرات مسالمت‌آمیزی برگزار کرد.

در ژانویه ۲۰۲۴ پلیس سوئد حمله‌ای به سفارت اسرائیل در استکهلم را خنثی کرد؛ نارنجکی در نزدیکی سفارت کشف و منهدم شد.

## روابط بازرگانی و تجاری
زنجیره پوشاک سوئدی اچ اند ام نخستین فروشگاه خود در اسرائیل را در سال ۲۰۱۰ در تل‌آویو گشود و پس از آن پنج فروشگاه دیگر در سراسر کشور افتتاح کرد.

در سال ۲۰۱۴ صادرات اسرائیل به سوئد ۱۸۵ میلیون دلار آمریکا بود که عمدتاً در زمینه الکترونیک بود و صادرات سوئد به اسرائیل ۴۹۱ میلیون دلار بود که بیشتر شامل خودرو و ماشین‌آلات می‌شد. حجم کل تجارت دوجانبه از نزدیک به ۴۰۵ میلیون دلار در سال ۲۰۰۳ به بیش از ۱٫۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت.

## پیوندهای فرهنگی
انجمن دوستی سوئد و اسرائیل سازمانی سوئدی است که به گسترش پیوندهای فرهنگی میان دو کشور می‌پردازد. این انجمن در سال ۱۹۵۳ در استکهلم تأسیس شد و سال بعد شعبه‌های محلی آن در یوتبری و مالمو گشایش یافت. امروزه این انجمن ۲۶ شعبه محلی با نزدیک به ۳٬۰۰۰ عضو دارد.

## افکار عمومی
بر پایه پیمایش مرکز تحقیقات پیو در سال ۲۰۲۵ تنها ۲۰ درصد مردم سوئد دیدگاه مساعدی نسبت به اسرائیل داشتند و ۷۵ درصد دیدگاه نامساعد؛ همچنین ۱۸ درصد به نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو اعتماد داشتند و ۷۸ درصد فاقد اعتماد بودند.

## نمایندگی‌های دیپلماتیک مقیم
* اسرائیل سفارتخانه‌ای در استکهلم دارد.
* سوئد سفارتخانه‌ای در تل‌آویو دارد.


File:Gamla Skogsinstitutet.jpg|سفارت اسرائیل در استکهلم
File:Adgar 360.jpg|سفارت سوئد در تل‌آویو


## جستارهای وابسته
* روابط خارجی اسرائیل
* مناقشه اسرائیل آفتونبلادت
* رائول والنبری

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:روابط اسرائیل و سوئد
رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:روابط دوجانبه سوئد
رده:تاریخ یهودیان سوئد