اعلان جنگ آلمان به اتحاد جماهیر شوروی

بندانگشتی|ترجمه روسی اعلامیه شولنبرگ مورخ ۵:۳۰ صبح، ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱. متن به شرح زیر است: «با توجه به تهدید غیرقابل تحملی که در مرز شرقی آلمان در نتیجه تجمع و آمادگی گسترده همه نیروهای مسلح ارتش سرخ به وجود آمده است، دولت آلمان خود را ملزم به انجام فوری اقدامات متقابل نظامی می‌داند. یادداشت مربوطه همزمان به دکانوزوف در برلین ارائه خواهد شد.»

**اعلان جنگ آلمان علیه اتحاد جماهیر شوروی**، رسماً **یادداشت وزارت امور خارجه آلمان به دولت شوروی از ۲۱ ژوئن ۱۹۴۱** ()، یک یادداشت دیپلماتیک است که توسط وزیر امور خارجه آلمان، یواخیم فون ریبنتروپ، در تاریخ ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱ ساعت ۴ صبح به وقت محلی (۵ صبح به وقت مسکو) به سفیر شوروی، ولادیمیر دکانوزوف، در برلین ارائه شد و او را در مورد عملیات بارباروسا و *[[بهانه جنگ]]* قبلی مطلع ساخت. بعداً در صبح همان روز، سفیر آلمان در اتحاد جماهیر شوروی، فریدریش ورنر فون در شولنبرگ، این یادداشت را به وزیر امور خارجه شوروی، ویاچسلاو مولوتف، در مسکو ارائه کرد. در همان روز، *[[نیویورک تایمز]]* ترجمه انگلیسی خلاصه شده‌ای از این اعلامیه را منتشر کرد.

وجود اعلان جنگ آلمان علیه اتحاد جماهیر شوروی مدت‌ها توسط مقامات شوروی پنهان شده بود، زیرا در آن به پیمان مولوتوف–ریبنتروپ اشاره شده است که تنها در سال ۱۹۸۹ فاش شد. در مطبوعات شوروی، یادداشت آلمانی برای اولین بار در سال ۱۹۹۱ در *مجله تاریخ نظامی* منتشر شد، اگرچه این مجله این ادعا را که «در دهه ۱۹۳۰ و بلافاصله قبل از جنگ» دولت شوروی «تمام مبارزه ایدئولوژیک علیه فاشیسم را برای خشنود کردن هیتلر متوقف کرد» رد کرد. این اعلامیه در حال حاضر در بایگانی سیاست خارجی فدراسیون روسیه نگهداری می‌شود.

## پیشینه

در ۱۴ ژوئن ۱۹۴۱، آژانس تلگراف شوروی، تاس، اعلام کرد که «اتحاد جماهیر شوروی، همان‌طور که از سیاست صلح‌آمیز خود برمی‌آید، مفاد پیمان مولوتوف–ریبنتروپ را رعایت کرده و قصد دارد از آن پیروی کند، به همین دلیل شایعاتی مبنی بر اینکه اتحاد جماهیر شوروی در حال آماده شدن برای جنگ با آلمان است، نادرست و تحریک‌آمیز است.» در ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱، ویاچسلاو مولوتف و یوری لویتان در اطلاعیه‌های رادیویی عمومی خطاب به مردم شوروی گفتند که این تهاجم «بدون ارائه هیچ ادعایی به اتحاد جماهیر شوروی، بدون اعلام جنگ» رخ داده است. مولوتف در سخنرانی عمومی گفت که شولنبرگ تنها ساعت ۵:۳۰ صبح، پس از شروع تهاجم، او را از آن مطلع کرده و آن را «خیانتی بی‌سابقه در تاریخ ملل متمدن» نامیده است. هم در طول جنگ جهانی دوم و هم پس از آن، اتحاد جماهیر شوروی مدت‌ها رسماً اعلام کرده بود که تهاجم آلمان اعلام نشده و «خیانت‌آمیز» بوده است. با این حال، ژنرال شوروی، گئورگی ژوکوف، در خاطرات خود در سال ۱۹۶۹ (که در سال ۱۹۷۱ به انگلیسی ترجمه شد) از مولوتف نقل قول می‌کند که در جلسه کابینه گفته است: «دولت آلمان علیه ما اعلام جنگ کرده است». میزان آگاهی شوروی از برنامه‌ها و آمادگی آلمان برای جنگ، بعدها به موضوعی مورد مطالعه فشرده تبدیل شد.

## اعلام جنگ
اعلامیه آلمان با ارائه *[[بهانه جنگ]]* آغاز می‌شود. در این اعلامیه، از جمله، ادعا شده است که کمینترن، برخلاف معاهده مرزی و دوستی آلمان و شوروی که آلمان به آن پایبند بود، به براندازی، خرابکاری و جاسوسی علیه آلمان دست زده است. همچنین اظهار داشت که اتحاد جماهیر شوروی شروع به توطئه با بریتانیا علیه آلمان کرده و نیروهای شوروی از دریای بالتیک تا دریای سیاه به صورت تهاجمی در حال افزایش بودند. به همین ترتیب، گفته شد که هیتلر به ورماخت دستور داده است تا با تمام توان در برابر این تهدید مقاومت کند.

## واکنش‌ها
اریش سامر، مترجم آلمانی، در توصیف واکنش سفیر دکانوزوف به اعلام جنگ، به یاد می‌آورد که دکانوزوف با آرامش گوش داد و گفت: «من عمیقاً متأسف هستم». سپس گفت: «من عمیقاً متأسف هستم که رهبران ما، هیتلر و استالین، حضوری ملاقات نکردند. در آن صورت کل تاریخ بشریت مسیر متفاوتی را طی می‌کرد.»

مولوتف، وزیر امور خارجه شوروی، نیز هنگام گوش دادن به قرائت اعلامیه توسط شولنبرگ سکوت کرد و سپس گفت: «این جنگ است. آیا فکر می‌کنید ما سزاوار آن هستیم؟» شولنبرگ طرفدار خط فکری بیسمارک مبنی بر اجتناب از جنگ با روسیه بود و بنا به گزارش‌ها اعلامیه را با اشک خواند. شولنبرگ سپس گفت که تصمیم دولتش را تأیید نمی‌کند (او بعداً در کودتای ۲۰ ژوئیه علیه هیتلر شرکت کرد). مولوتف یادداشت آلمانی را در دفتر خاطرات خود با زمان ۵:۳۰ صبح ثبت کرد.

واکنش رهبر شوروی، ژوزف استالین، به ویژه در خاطرات گئورگی ژوکوف شرح داده شده است. به گفته ژوکوف، هنگامی که مولوتف گزارش داد که آلمان اعلام جنگ کرده است، استالین «در صندلی خود فرورفت و در فکر فرورفت». پس از یک مکث طولانی، استالین سرانجام در ساعت ۷:۱۵ صبح روز ۲۲ ژوئن، صدور دستورالعمل شماره ۲ در مورد آمادگی رزمی را مجاز دانست. با این حال، به گفته دریاسالار نیکولای کوزنزوف، نیروهای شوروی در حدود ساعت ۱۷:۰۰ در ۲۱ ژوئن به حالت آماده باش رزمی درآمده بودند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* ترجمه انگلیسی اعلامیه در ایبیبلیو
* صورتجلسه گفتگوی ریبنتروپ و دکانوزوف در ساعت ۴ صبح ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱ در ایبیبلیو

رده:اسناد ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:جبهه شرقی (جنگ جهانی دوم)
رده:عملیات بارباروسا
رده:قرارداد عدم تجاوز