ریح دیل

**ریح دیل** ()یک دریاچهٔ طبیعی واقع در شمال‌غرب ایالت چین در میانمار است. این دریاچه در فاصلهٔ حدود ۳ کیلومتری از زوکهاوتار، نزدیک‌ترین روستا در مرز میان هند و میانمار، قرار دارد. شکل آن شبیه قلب است و طول آن حدود ۱ مایل (۱٫۶ کیلومتر)، عرض آن ۰٫۵ مایل (۰٫۸ کیلومتر)، محیط آن حدود ۳ مایل (۴٫۸ کیلومتر) و عمق آن تقریباً ۶۰ فوت (۱۸ متر) است.

ریح دیل جایگاه مهمی در مذهب سنتی و روایات مردم چین، که شامل زومی، لایمی و میزو می‌شود، دارد. به گفته اجداد این قبایل، این دریاچه دالانی به بهشت به نام پیالرال بوده است. همه ارواحی که به پیالرال مقدر شده‌اند باید از دریاچه عبور کنند. به دلیل اهمیت فرهنگی آن، اغلب به عنوان «بزرگترین دریاچه میزورام، ریح دیل است که در برمه (میانمار) قرار دارد» شناخته می‌شود.

## تاریخچه
### روایت اسطوره‌ای
نام ریح دیل گفته می‌شود که از یک افسانهٔ مردم میزو دربارهٔ دختری به نام ریح-ی گرفته شده است. طبق این افسانه، ریح-ی و خواهر کوچکش مادر ناتنی ظالمی داشتند که پدرشان را قانع کرد تا آن‌ها را از میان ببرد. پدر، خواهر کوچکتر را در جنگل کشت. هنگامی که ریح-ی خواهر بی‌سرش را یافت، بسیار ناراحت و دلسرد شد. یک روح نیکوکار به نام لاسی او را یافت و به او دلسوزی کرد. لاسی درخت جادویی‌ای به او نشان داد که تنها یک برگ داشت و ریح-ی با استفاده از همان برگ، خواهرش را دوباره زنده کرد. برای رفع تشنگی خواهرش، ریح-ی خود را با همان برگ به یک حوضچهٔ کوچک آب تبدیل کرد. بعدها ریح-ی مجبور شد خود را به یک گیال سفید تغییر دهد و در جستجوی مکانی امن سرگردان شد. عرق و اشک‌های او در هر جایی که می‌رفت، حوضچه‌های کوچکی به نام ریح-نت ایجاد کرد. گفته می‌شود این حوضچه‌ها هنوز در رشته‌کوه واولمو، جنگل زور نزدیک روستای ناچهاونگ، محلی بالای روستای بوچونگ و منطقهٔ روستای خاوتلیر یافت می‌شوند که همگی در میانمار قرار دارند. او به روستای سانزاول رفت و رودخانهٔ رون را دنبال کرد، اما روح شریر رودخانه تهدید کرد که او را خشک کند. ریه‌ای به سمت غرب مهاجرت کرد و وارد میزورام شد، اما حتی در درهٔ چامفای نیز مکان مناسبی نیافت. کمی به جنوب‌شرق حرکت کرد و در نهایت به مکان کنونی رسید و دریاچه‌ای که امروز ریح دیل نامیده می‌شود، شکل گرفت.

### روایت سنتی
با این حال، در روایت محلی دیگری، این دریاچه در ابتدا «سیالکیدول» نامیده می‌شد که به شکل سر یک میتون (که کمی شبیه گیال است) از بالای کوه دوردست اشاره دارد. پس از دو نسل سکونت انسان در منطقه، روایت می‌گوید که بسیاری از مردم سیاه‌چهره (به زبان بومی مایووم) به سرزمین‌های اطراف حمله کردند و دریاچه را «سری» نامیدند که بعدها به «ریح» یا «لی» ترجمه شد. مردم مای‌وم به مدت دو دورهٔ برداشت متوالی (دو سال) در آنجا سکونت داشتند. سپس رئیس قبیلهٔ گویت مَنگسوم اول از چییمنوای به آن‌ها دستور داد تا مالیات سالانه پرداخت کنند، اما آن‌ها امتناع کردند و به برخی از سکونتگاه‌های گویت در گیل‌تویی و لوساو حمله کردند. در نتیجه، رئیس قبیله عملیات نظامی علیه مردم مای‌وم سازمان‌دهی کرد و آن‌ها را به سمت غرب و عبور از رودخانهٔ تیو عقب راند. به یاد این رویداد، هنوز ترانه‌های جنگی محلی در این منطقه استفاده می‌شوند. برخی از این ترانه‌ها عبارتند از:

: **(اصلی)**:
: *Tuanglam tungah tangpa khau bang ciah'ng, khuhva na tong sia e, tuaklo dawn kawi aw e; خوهوا تونگسوآه تنگ کا سینلای ذن، لومسوانگ کا توون کال این، تونگخای مون توآه اینلا، آوی کاوی نانگ ای.* (Gendongh، حدود ۱۳۰۰ پس از میلاد)

: **(ترجمه)**:
: بالای جاده‌ای که هستم، طنابی شبیه به تانگ-پا [به معنای مرد جوان - در اینجا دشمن] بسته‌ام. ای کبوتر [دشمن] صدایت چقدر ناخوشایند است، ای دشمن، چقدر ممکن است ناآشنا شوی؛ کلماتی که تو [کبوتر] به آن تکیه داده‌ای، قلب مرا به وجد آورده است، زیرا در حالی که سپر [دشمن] را می‌بستم، به عقابِ در حال پرواز پیوسته‌ام و شادی را با خود برده‌ام، ای بگذار با هم آواز بخوانیم.

: **(اصلی)**:
: *کوانسوک تانگ ای، تیوپی دونگ زوئی این، تیوپی آه سهتک آه سیین مانگ اومتویی بانگ کا خوای هی ای؛ نامتم تاوی در سولزوی تانگ، تیو آی گال آه پاسال لیان لو خای اینگ ای.* (ونغسان، حدود ۱۳۰۰ م)

: **(ترجمه)**:
: من از لبهٔ تیو گذشته‌ام، بر رودخانه، یک مانگ بزرگ [رئیس، فرمانروا، نجیب] را مانند یک کدوی آبی بسته‌ام؛ شمشیرم را محکم گرفته‌ام و از پشت سر [او] دنبالش می‌کنم، و در تیو، در همان نزدیکی، سر یک مرد بزرگ را آویزان کرده‌ام.

## حمل و نقل
دسترسی به ریه دیل به دلیل موقعیت دورافتاده‌اش دشوار است. در میانمار، مسافران می‌توانند از یانگون به مونیوا در بخش ساگاینگ با اتوبوس بروند و از آنجا می‌توانند یک مینی‌بوس ۳۳ نفره سوار شوند که با جاده‌های صعب‌العبور ایالت چین سازگارتر است. بازدیدکنندگان از هند می‌توانند از دروازه مرزی هند و میانمار از طریق چامفای، که از آنجا  فاصله دارد، وارد شوند. برای هر نفر ۱۰ روپیه هزینه ورودی پرداخت می‌کنند و مستقیماً با اتوبوس‌های عمومی به دریاچه ریه می‌روند.

## منابع

رده:دریاچه‌های آسیا
رده:دریاچه‌های آسیا بر پایه کشور
رده:میانمار