مدرسه الغ‌بیک (غیجدوان)

**مدرسه الغ‌بیک** یادبودی از عبدالخالق غجدوانی است که در شهر غجدوان در استان بخارا ازبکستان واقع شده است. این مدرسه یکی از مدارس قدیمی و مشهور بخارا است که با نام «مدرسه فیضیه» نیز شناخته می‌شود. در حال حاضر، از آن به عنوان مدرسه میرزا الغ بیک نیز یاد می‌شود. این مؤسسه آموزشی معتبر در سال ۸۳۶ هجری قمری (مطابق با ۱۴۳۲/۳۳ در تقویم میلادی) در کنار مقبره عبدالخالق غجدوانی، با بنایی دو طبقه از آجر پخته ساخته شده است. مدرسه الغ بیک که توسط الغ بیک تأسیس شد، سومین و آخرین مدرسه‌ای است که او تأسیس کرد و در مقایسه با مدرسه الغ بیک در بخارا و سمرقند نسبتاً کوچکتر و ساده‌تر است.

## تاریخچه
مدرسه الغ بیک واقع در غجدوان در امتداد مسیر کاروانی بزرگ دوران تیموریان، معروف به «جاده ابریشم»، که بخارا را به سمرقند متصل می‌کرد، قرار داشت. این مدرسه از نظر استراتژیک در داخل دولت تیموریان واقع شده بود و به عنوان نقطه محوری، منطقه شمالی خوارزم را با مناطق جنوبی روم (آناتولی) و ایران متصل می‌کرد و نقش خود را به عنوان یک نقطه اتصال ایفا می‌کرد. به گفته محققان بخارا، الغ بیگ شخصاً بر ساخت مدرسه در غجدوان نظارت داشته است. این مدرسه گواهی بر اعتقادات الغ بیگ است. این مدرسه مورد احترام دانشمندانی مانند امیر تیمور، یوسف همدانی، عبدالخالق غجدوانی، احمد یسوی و بهاءالدین نقشبند بود. گنبدی باشکوه بر فراز مقبره احمد یسوی در ترکستان ساخته شد.

بر اساس تحقیقات عبدالستار جمعه‌زار، شرق‌شناس و مورخ، مدرسه الغ‌بیک در سال ۸۳۶ هجری قمری (مطابق با ۱۴۳۲/۳۳ در تقویم میلادی) ساخته شده است. این مدرسه دو طبقه با ۲۰ اتاق، شامل کلاس‌های درس و یک مسجد بود. این مدرسه ۴۰ دانش‌آموز را تحت نظر مربی خود در خود جای می‌داد. با گذشت زمان، این مدرسه رو به زوال رفت و در حال حاضر در وضعیت نیمه بازسازی شده‌ای وجود دارد و تنها یک طبقه از آن باقی مانده است. مقرر شد که نگهداری از این ساختمان آموزشی سالانه بازسازی و پس از تخریب، بین قسمت‌های باقی مانده توزیع شود. در سال ۱۵۸۳، عبدالله خان دوم آن را به‌طور ویژه بازسازی کرد.

در حالی که مدرسه در منطقه‌ای نه چندان بزرگ ("خوجی جهان سارموزوری") فعالیت می‌کرد، هفت مرکز آموزشی تا انقلاب بخارا فعال بودند. آموزش تا وقوع انقلاب ادامه داشت و پس از آن مدرسه رو به ویرانی رفت. در سال ۱۹۳۳، محققانی به نام‌های وی. شیشکین، وی. نیلسن و آی. ناتکین تحقیقاتی انجام دادند و ابعاد مدرسه را تعیین کردند. در دهه ۱۹۵۰، مدرسه به انباری تبدیل شد که مواد شیمیایی مانند نیترات پتاسیم و فسفات آمونیوم در آن نگهداری می‌شد.

در سال ۱۹۹۳، به مناسبت هشتصد و نودمین سالگرد عبدالخالق غجدوانی، مدرسه الغبیک مورد مرمت قرار گرفت. در سال ۲۰۰۳، یک گنبد بزرگ گنبدی شکل بر فراز مقبره عبدالخالق غجدوانی ساخته شد و یک باغ نیز در آن ایجاد گردید. پوشش گنبد بازسازی شد و بخش قدیمی‌تر مدرسه، مقبره و مسجد تازه ساخته شده برای مطابقت با استانداردهای مدرن مرمت شدند. در حال حاضر، کلاس‌های درس مدرسه میزبان شعبه‌ای از موزه بخارا هستند و مسجد آن دارای یک کتابخانه است که به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

## معماری
این مدرسه که توسط الغ بیگ در دو طبقه ساخته شده بود، اکنون به صورت یک طبقه باقی مانده است. این مدرسه یک ساختمان مستطیل شکل یک طبقه (۳۳×۳۰ متر) است که شامل یک مسجد، کلاس‌های درس و حجره‌ها می‌شود. ورودی آن به‌طور قابل توجهی عمیق است. در مرکز، حیاطی قرار دارد که در دو طرف آن یک مسجد و کلاس‌های درس (۸×۴٫۶ متر) قرار دارند که با نقوش گلدار در گوشه‌ها تزئین شده‌اند. ورودی حیاط از طریق دری شبیه به دروازه از هشتی است. حیاط (۱۵×۱۳ متر) توسط هشت حجره احاطه شده است که چهار تای آنها مستطیل شکل و بقیه گنبددار هستند. بنای اولیه مدرسه الغ بیگ که قدمت آن به قرن ۱۵ میلادی برمی‌گردد، گنبد و مناره اصلی خود را حفظ کرده است. نمای جلویی آن نام «الغ بیگ» و تاریخ ساخت آن را دارد. در مجاورت نمای جلویی، قبر عبدالخالق غجدوانی قرار دارد. ضلع ورودی دارای یک سردر مرتفع و طاق‌دار است که با طاقچه‌هایی تزئین شده و دارای پنجره‌های مشبک برای تهویه است. نماهای بیرونی با کاشی‌های لعاب‌دار تزئینی مرمت شده‌اند.

## ادبیات
### کتاب‌ها
* حمرویف ق، رحمونوا م. ال تاریخ مجتمع خوجه عبدالخالق گیدوانی و مدرسه اولوگ بیک. بخارا: بخارا، ۱۳۸۲–۸۷ صفحه.
* جمعه‌آذر ای کی تاریخ نظام آموزشی بخارا. تاشکند: آکادمنشر، ۲۰۱۷–۵۹۲ صفحه. شابک ۹۷۸-۹۹۴۳-۴۷۲۸-۲-۲.
* جمعه آ. ک کاراتاش. تاشکند: آکادمنشر، ۲۰۲۲–۵۱۲ صفحه. شابک ۹۷۸-۹۹۴۳-۸۱۸۸-۷-۳.
* مراکز علمی ماوراءالنهر. تاشکند: آکادمی بین‌المللی اسلامی ازبکستان، ۲۰۲۲–۴۸۰ صفحه. شابک ۹۷۸-۹۹۴۳-۷۵۵۹-۵-۶.
* دایرةالمعارف شوروی ازبکستان. یازدهمین سقف. تاشکند: دفتر تحریریه عمومی دایرةالمعارف شوروی ازبکستان، ۱۹۷۸–۶۵۶ صفحه.

## نگارخانه

پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک
پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan_13-34.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک
پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan_13-44.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک
پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan_13-45.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک
پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan_13-48.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک
پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan_13-49.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک
پرونده:Ulugh-Beg_madrasah_in_Gijduvan_13-55.JPG|جایگزین=Ulugbek Madrasah| مدرسه الغ‌بیک


## جستارهای وابسته
* مدرسه الغ بیک (بخارا)

## منابع

رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۴۳۰ (میلادی) در آسیا
رده:ساختمان‌های مذهبی کامل‌شده در دهه ۱۴۳۰ (میلادی)
رده:قاب نقشه جعبه اطلاعات بدون شناسه مرتبط OSM در ویکی‌داده
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:یادبودها و یادواره‌ها در ازبکستان