میانجیگری فرهنگی

**میانجیگری فرهنگی** () که بر پایه نظریه روان‌شناسی فرهنگی ـ تاریخی است و نخستین‌بار توسط لو ویگوتسکی مطرح شد و سپس در آثار و پژوهش‌های پیروان متعدد او در نقاط مختلف جهان گسترش یافت، به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین سازوکارهای رشد و تحول متمایز انسان شناخته می‌شود.

## مقدمه
ویگوتسکی در پژوهش‌های خود به بررسی فرایند رشد کودک و نقش تعیین‌کننده فرهنگ و ارتباطات میان‌فردی در هدایت و شکل‌دهی این رشد پرداخت. او نشان داد که کارکردهای عالی ذهنی نه به‌صورت فردی و مستقل، بلکه در بستر رابطه اجتماعی و از طریق ارتباط با افراد معنادار در زندگی کودک—به‌ویژه والدین و دیگر بزرگسالان—پدید آمده و تکامل می‌یابند.

در جریان این تعاملات، کودک عادات ذهنی و الگوهای فکری فرهنگ خود را می‌آموزد؛ از جمله گویش فردی، زبان نوشتاری و سایر نظام‌های نمادین که به واسطه آن‌ها معنا شکل می‌گیرد و فرایند ساخت دانش تحت تأثیر قرار می‌گیرد. این اصل محوری در نظریه روان‌شناسی ویگوتسکی معمولاً با عنوان «میانجیگری فرهنگی» شناخته می‌شود.

دانشی که کودک از رهگذر این تعاملات اجتماعی به دست می‌آورد، بازتابی از دانش مشترک و انباشته‌شده یک فرهنگ است. انتقال این دانش از سطح اجتماعی به سطح فردی و تبدیل آن به بخشی از ساختارهای ذهنی کودک، فرایندی است که ویگوتسکی از آن با عنوان «درونی‌سازی» یاد می‌کند.

## مثال
ساده‌ترین راه برای درک میانجیگری، شروع با یک مثال و سپس دنبال کردن اصول ویگوتسکی پشت آن است.

در چهارمین سالروز تولد دختری از آمریکای شمالی، او در کنار خانواده و دوستانش گردِ میز می‌نشیند. هنگامی که شمع‌های روی کیک روشن شده و کیک روی میز قرار می‌گیرد، کودک موجی از شادی عمیق را تجربه می‌کند. این احساس صرفاً ناشی از آگاهی او از شیرین بودن کیک یا لذت بصری حاصل از نور شمع‌ها نیست. اگرچه همین محرک‌ها برای برانگیختن واکنشی هیجانی در یک میمون کفایت می‌کنند، اما فرایندهای ذهنی یک کودک چهارساله به‌مراتب پیچیده‌تر از این سطح قرار دارند.

کودک با صبر منتظر می‌ماند تا خانواده و دوستانش ترانه «تولدت مبارک» را بخوانند. شادی او نه در خودِ کیک، بلکه در معنایی نهفته است که کیک برایش دارد. کیک تولد نشانه‌ای است از اینکه امروز روزی ویژه برای اوست؛ روزی که در آن در کانون توجه قرار می‌گیرد و مورد محبت و تحسین اطرافیانش واقع می‌شود. افزون بر این، این کیک نمادی از بزرگ‌تر شدن اوست و بیانگر ارتقای جایگاهش در میان همسالان به‌شمار می‌آید. در اینجا، کیک صرفاً یک خوراکی نیست، بلکه «کیک تولد» است و دقیق‌تر از آن، کیک تولد خود او؛ بنابراین، اهمیت واقعی کیک تولد به هیچ‌وجه در ویژگی‌های مادی و فیزیکی آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در معنایی ریشه دارد که فرهنگی که کودک در آن رشد می‌کند به این شیء نسبت می‌دهد. این منطق تنها به کیک تولد محدود نیست؛ پدیده‌هایی مانند کلاس درس، یک مسابقه فوتبال یا حتی یک ماشین آتش‌نشانی نیز پیش از آنکه صرفاً اشیای فیزیکی باشند، مصنوعات فرهنگی‌اند که کودکان از طریق آن‌ها معنا می‌آفرینند و جهان اجتماعی خود را درک می‌کنند.

این مثال می‌تواند به‌روشنی ما را در فهم رویکرد ویگوتسکی نسبت به رشد انسان یاری دهد. انسان‌ها، همانند سایر حیوانات، از مجموعه‌ای از کارکردهای ذهنی پایین‌تر برخوردارند که پیوندی تنگاتنگ با فرایندهای زیستی دارند. برای نمونه، در موقعیت کیک تولد، یک کودک نوپا ممکن است به محض دیدن کیک، بی‌درنگ دست خود را دراز کند و مقداری خامه بردارد؛ حتی کودک چهارساله نیز ممکن است در برابر چنین وسوسه‌ای قرار گیرد. با این حال، در انسان‌ها همین کارکردهای ذهنی پایین‌تر زمینه‌ساز مسیری نوین از رشد می‌شوند؛ مسیری که از نظر کیفی مختص نوع انسان است. ویگوتسکی این سطح متمایز از رشد را «کارکردهای ذهنی بالاتر» می‌نامد. نکته مهم آن است که کارکردهای ذهنی پایین‌تر در انسان را نمی‌توان صرفاً معادل کارکردهای مشابه در حیواناتی مانند میمون دانست، زیرا این کارکردها در انسان به‌طور جدایی‌ناپذیری با کارکردهای ذهنی بالاتر درهم تنیده‌اند و در عین حال، پیش‌شرط و پایه‌ای ضروری برای شکل‌گیری آن‌ها به‌شمار می‌آیند.

## منابع
* 

رده:روان‌شناسی اجتماعی