جنگ عراق و جنگ علیه تروریسم

**جنگ عراق و جنگ علیه تروریسم** به چارچوب‌بندی سیاسی و رسانه‌ای جنگ عراق به‌عنوان بخشی از جنگ جهانی علیه تروریسم اشاره دارد. جرج دابلیو. بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، جنگ عراق را همراه با جنگ افغانستان «جبهه مرکزی جنگ علیه تروریسم» خواند و ادعا کرد که اگر آمریکا از عراق خارج شود «تروریست‌ها ما را تا اینجا تعقیب خواهند کرد». گفتمان جنگ علیه تروریسم در سال‌های پس از ۱۱ سپتامبر بر رسانه‌های آمریکا چیره شد و در سال ۲۰۰۳ بیشتر آمریکایی‌ها به نظریه توطئه پیوند عراق با حملات ۱۱ سپتامبر باور داشتند که زمینه‌ساز حمله نظامی به عراق گردید.

کارشناسان برجسته اطلاعاتی بسیاری بر این باورند که جنگ عراق نه‌تنها تروریسم را کاهش نداد بلکه آن را به‌شدت افزایش داد. شورای ملی اطلاعات آمریکا در گزارش ژانویه ۲۰۰۵ نتیجه گرفت که عراق جایگزین افغانستان به‌عنوان میدان اصلی آموزش نسل بعدی جهادگرایان شده‌است. با ادامه درگیری و افزایش تلفات نظامی و غیرنظامی، اعضای کنگره آمریکا و افکار عمومی این کشور به‌تدریج پیوند میان جنگ عراق و مبارزه با تروریسم را زیر پرسش بردند. این تحول در نگرش سرانجام به فشارهای سیاسی برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق انجامید.

## چارچوب‌بندی جنگ عراق از سوی ایالات متحده
راهبرد ملی مبارزه با تروریسم که دولت آمریکا در سال ۲۰۰۳ منتشر کرد، روایتی دوگانه از «ما در برابر آنها» ارائه داد و دشمن آمریکا را «تروریسم» تعریف کرد. در نامه‌ای رئاسه‌جمهوری به رئیس مجلس نمایندگان که یک روز پس از آغاز حمله ۲۰۰۳ به عراق ارسال شد، بوش مدعی شد که عراق بعثی تروریست‌هایی را که حملات ۱۱ سپتامبر را انجام دادند پناه و پشتیبانی داده‌است. راهبرد امنیت ملی سال ۲۰۰۶ نیز تروریسم را به دولت‌های سرکش در سراسر جهان پیوند زد که «از ایالات متحده و همه آنچه نمادش هست نفرت دارند». دولت آمریکا در سراسر دوره شورش عراق این کشور را خط مقدمی حیاتی برای از میان بردن «پایگاه جغرافیایی» تروریست‌های عامل حملات ۱۱ سپتامبر ترسیم کرد.

در جریان کارزار انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۴، راهبرد جمهوری‌خواهان بر بزرگ‌نمایی نظریه توطئه پیوند عراق با ۱۱ سپتامبر و ارائه جنگ عراق به‌عنوان جبهه اصلی «جنگ علیه تروریسم» استوار بود. نامزد رقیب ریاست‌جمهوری جان کری نیز با این روایت هم‌سو بود و دولت بوش را به دلیل سازمان‌ندهی «جنگی هوشمندانه‌تر، سخت‌تر و کارآمدتر علیه تروریسم» مورد انتقاد قرار داد. تبلیغات چنان گسترده بود که عملیات نظامی اغلب با جنگ جهانی دوم مقایسه می‌شد و رئیس‌جمهور حتی توفند کاترینا را به تلاش‌های «جنگ علیه تروریسم» پیوند زد.

با این حال، پس از شکست‌های پی‌درپی در جنگ عراق و افزایش جنگ‌زدگی، این روایت‌ها از اواخر دهه ۲۰۰۰ میلادی در ایالات متحده آمریکا به بحث‌برانگیز تبدیل شدند. هرچند دولت بوش در سال ۲۰۰۷ پذیرفت که عراق بعثی هیچ پیوندی با حملات ۱۱ سپتامبر نداشته‌است، همچنان ادامه جنگ عراق را در چارچوب پسا ۱۱ سپتامبر توجیه کرد و مدعی شد که شکست در عراق ایالات متحده را در برابر تهدیدهای خارجی «آسیب‌پذیر» خواهد ساخت.

### ادعای پیوند صدام حسین با القاعده
بر پایه داده‌های مرکز میراث و یادبود اطلاعاتی اسرائیل، صدام حسین پیش از حمله، پیشینه‌ای دراز در پرداخت پول به خانواده‌های بمب‌گذاران انتحاری در فلسطین داشت. دولت بوش به‌عنوان بخشی از توجیه جنگ ادعا کرد که صدام حسین با القاعده نیز پیوند دارد و سرنگونی او به دموکراتیزه‌شدن خاورمیانه و کاهش کلی تروریسم خواهد انجامید. اما گزارش‌های سیا، وزارت خارجه آمریکا، اف‌بی‌آی و کمیته اطلاعات سنا و نیز بررسی‌های سازمان‌های اطلاعاتی خارجی هیچ گواهی بر وجود پیوند عملیاتی میان صدام و القاعده نیافتند.

### ارزیابی کارشناسان دربارهٔ افزایش تروریسم
کارشناسان گوناگون اطلاعاتی تأکید کرده‌اند که جنگ عراق تنها به افزایش چشمگیر تروریسم انجامیده‌است. روهان گوناراتنا، کارشناس مبارزه با تروریسم، از حمله به عراق به‌عنوان «اشتباهی مرگبار» یاد می‌کند. مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن در سال ۲۰۰۴ نتیجه گرفت که اشغال عراق به «بهانه‌ای جهانی نیرومند برای سربازگیری» جهادگرایان تبدیل شده و حمله، القاعده را «برانگیخته» و «به‌طرزی وارونه خشونت شورشی را الهام بخشیده» است. شورای ملی اطلاعات آمریکا در گزارش ژانویه ۲۰۰۵ اعلام کرد که عراق جایگزین افغانستان به‌عنوان اصلی‌ترین میدان آموزشی نسل بعدی تروریست‌های جهادی شده‌است. رابرت ال. هاچینگز، رئیس این شورا، گفت: «عراق در حال حاضر آهنربای فعالیت تروریستی بین‌المللی است.»

برآورد اطلاعات ملی سال ۲۰۰۶ که دیدگاه سنجیده همه ۱۶ سازمان اطلاعاتی آمریکا را بازتاب می‌داد، اعلام کرد: «درگیری عراق به آرمان مشهور جهادگرایان تبدیل شده و کینه‌ای ژرف از دخالت ایالات متحده در جهان اسلام و پشتیبانی از جنبش جهادی جهانی پرورش داده‌است.» به گفته محمد حافظ، پژوهشگر دانشگاهی، «از سال ۲۰۰۳ شمار بمب‌گذاری‌های انتحاری در عراق از مجموع بمب‌گذاری‌های حماس در اسرائیل، حزب‌الله در لبنان و ببرهای تامیل در سری‌لانکا فراتر رفته‌است.»

## واکنش سازمان‌های شبه‌نظامی
### القاعده

در اکتبر ۲۰۰۳، اسامه بن لادن اعلام کرد: «مژده بشنوید: آمریکا در باتلاق دجله و فرات فرورفته است. بوش از راه عراق و نفتش شکار آسانی است. اکنون الحمدلله در وضعیتی شرم‌آور قرار دارد و آمریکا پیش چشم جهان در حال فروپاشی است.» سیف‌العدل، فرمانده القاعده، با خوشحالی از جنگ عراق سخن گفت و اظهار داشت: «آمریکایی‌ها طعمه را بلعیدند و در دام ما افتادند.»

نامه‌ای که گمان می‌رود از عطیه عبدالرحمان، رهبر القاعده، باشد و در میان ویرانه‌های محل کشته‌شدن زرقاوی در عراق یافته و در اکتبر ۲۰۰۶ از سوی ارتش آمریکا منتشر شد، نشان می‌داد که القاعده جنگ را سودمند برای اهدافش می‌داند: «مهم‌ترین چیز این است که جهاد با استواری ادامه یابد… به‌راستی طولانی‌شدن جنگ به سود ماست.»

### حماس
عبدالعزیز الرنتیسی، رهبر حماس، در ژانویه ۲۰۰۳ طی گردهمایی در اردوگاه پناهندگان جبالیا از جنگجویان مسلمان خواست تا به عراق بروند و عملیات استشهادی علیه نیروهای آمریکایی و بریتانیایی انجام دهند و گفت: «از عرب‌ها و مسلمانان می‌خواهیم زمین را زیر پای مهاجمان آمریکایی بسوزانند، به‌ویژه برادران ما در عربستان سعودی زیرا این جنگ علیه عراق نیست بلکه علیه امت اسلامی است…»

در ۷ فوریه ۲۰۰۳، شیخ احمد یاسین، رهبر حماس، نامه‌ای سرگشاده منتشر کرد و خواستار تحریم همه کالاهای آمریکا و متحدانش شد و از مسلمانان خواست در صورت حمله آمریکا به عراق «منافع غربی‌ها را در هرجا تهدید و هدف قرار دهند». او همچنین برنامه‌های آمریکا در عراق را بخشی از «جنگ صلیبی» علیه اسلام خواند.

### حزب‌الله
گروه شبه‌نظامی شیعه حزب‌الله لبنان مدت‌ها با صدام حسین به دلیل سرکوب فعالان سیاسی شیعه در عراق مخالف بود. حسن نصرالله در فوریه ۲۰۰۳ از صدام خواست از قدرت کناره‌گیری کند و با رهبران مخالفان عراقی آشتی کند. محمد کوثرانی، عضو دفتر سیاسی حزب‌الله، گفت: «ما قصد نداریم مهره‌ای روی صفحه شطرنج صدام حسین باشیم.»

اما پس از سقوط رژیم بعثی عراق، حسن نصرالله از عراقی‌ها خواست با نیروهای آمریکایی بجنگند و در آوریل ۲۰۰۳ گفت: «اشغال آمریکایی عراق کابوس صدام را پایان داد اما کابوسی دوم وجود دارد و آن اشغال عراق به دست آمریکاست…» حزب‌الله به‌عنوان نیروی نیابتی ایران، واحد ۳۸۰۰ را تشکیل داد و نیروهای ورزیده‌ای را به عراق فرستاد تا جنگجویان محلی را آموزش دهد. مأموریت اصلی این واحد آموزش و تجهیز شبه‌نظامیان شیعه عراقی مانند جیش المهدی، عصائب اهل حق و کتائب حزب‌الله در زمینه‌های جنگ چریکی، آدم‌ربایی و کاربرد بمب‌های کنارجاده‌ای پیشرفته بود. برخی شبه‌نظامیان عراقی نیز آموزش‌های پیشرفته‌ای در لبنان دیدند. این واحد بر عملیات‌هایی علیه نیروهای آمریکایی و ائتلاف نظارت داشت و بودجه، سلاح و پشتیبانی لجستیکی به گروه‌هایی چون سازمان بدر، سرایا خراسانی و جیش المهدی فراهم می‌کرد.

## عملیات تبلیغاتی آمریکا و افکار عمومی
### برنامه تحلیلگران نظامی پنتاگون
برنامه تحلیلگران نظامی پنتاگون یک کارزار تبلیغاتی وزارت دفاع آمریکا بود که در آغاز ۲۰۰۲ به دست ویکتوریا کلارک، معاون وزیر دفاع در امور عمومی، راه‌اندازی شد. هدف این عملیات گسترش تبلیغات جنگی آمریکا از راه معرفی افسران بازنشسته ارتش به‌عنوان «تحلیلگران مستقل» به رسانه‌ها بود. این افسران بازنشسته توسط پنتاگون، وزارت خارجه و مقامات دولتی آمریکا توجیه می‌شدند تا سخنان کلیدی دولت بوش دربارهٔ عراق را در شبکه‌های تلویزیونی و رادیویی سراسر ایالات متحده تکرار کنند.

### نظرسنجی‌ها و نگرش عمومی
در آغاز جنگ، کنگره آمریکا و افکار عمومی از این دیدگاه پشتیبانی می‌کردند که جنگ عراق بخشی از جنگ جهانی علیه تروریسم است. قطعنامه کنگره در سال ۲۰۰۲ که کاربرد نیروی نظامی علیه عراق را مجاز شمرد، به عزم آمریکا برای «پیگرد جنگ علیه تروریسم» اشاره کرد و در آوریل ۲۰۰۳ نظرسنجی نشان داد ۷۷ درصد آمریکایی‌ها موافق بودند که جنگ عراق بخشی از «جنگ علیه تروریسم» است.

نظرسنجی منتشرشده در واشینگتن پست در سپتامبر ۲۰۰۳ نشان داد که نزدیک به هفتاد درصد آمریکایی‌ها همچنان باور داشتند عراق بعثی در حملات ۱۱ سپتامبر نقش داشته و نزدیک به ۸۰ درصد گمان می‌کردند صدام حسین از القاعده پشتیبانی کرده‌است.

پژوهشی که در سال ۲۰۰۵ توسط ایمی گرشکاف و شانا کوشنر گاداریان، پژوهشگران علوم سیاسی آمریکایی، منتشر شد و سخنرانی‌های بوش و داده‌های نظرسنجی میان سپتامبر ۲۰۰۱ تا مه ۲۰۰۳ را بررسی کرد، دریافت که باور عمومی آمریکایی‌ها به پیوند صدام حسین با القاعده و حملات ۱۱ سپتامبر، عامل اصلی افزایش پشتیبانی از حمله ۲۰۰۳ به عراق بوده‌است. بر پایه یافته‌های این پژوهش، ۵۵ درصد از جنگ حتی بدون مجوز سازمان ملل متحد و حتی در صورت مخالفت فعال سازمان ملل پشتیبانی می‌کردند و بیش از سه‌چهارم آمریکایی‌ها صرف‌نظر از یافته‌شدن یا نشدن سلاح‌های کشتار جمعی از جنگ حمایت می‌کردند.

### تغییر نگرش عمومی و فشار برای خروج
با افزایش تلفات نظامی و غیرنظامی و تبدیل شورش عراق به آنچه بسیاری از ناظران جنگ داخلی نامیدند، شمار فزاینده‌ای از سیاستمداران و شهروندان آمریکایی خواستار خروج نیروها از عراق شدند. در سال ۲۰۰۴ گزارشی از دانشکده جنگ ارتش آمریکا هشدار داد که جنگ توجه و منابع را از تهدید القاعده منحرف می‌سازد و خواستار محدودسازی جنگ علیه تروریسم و تمرکز بر تهدید القاعده شد.

نظرسنجی‌ها نشان دادند که بیشتر آمریکایی‌ها در بهار ۲۰۰۷ خواهان تعیین جدول زمانی برای خروج بودند. پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ۲۰۰۶، کنگره به خروج نیروها از عراق فشار آورد و استدلال کرد که عراق انحراف از جنگ علیه تروریسم بوده نه بخشی از آن. نظرسنجی ژانویه ۲۰۰۷ نشان داد ۵۷ درصد آمریکایی‌ها احساس می‌کردند جنگ عراق بخشی از جنگ علیه تروریسم نیست. تا ژوئن ۲۰۰۷ تنها ۳۰ درصد از آمریکایی‌ها از جنگ پشتیبانی می‌کردند. در ۱۲ ژوئیه ۲۰۰۷ مجلس نمایندگان با ۲۲۳ رأی در برابر ۲۰۱ قطعنامه‌ای تصویب کرد که خواستار بازگشت بیشتر نیروهای آمریکایی از عراق تا اول آوریل ۲۰۰۸ بود. بحث‌ها پیرامون خروج از عراق به مقایسه‌هایی میان جنگ عراق و جنگ ویتنام انجامید.

## داعش و دگرگونی درگیری
درگیری در عراق از سال ۲۰۱۱ به‌سوی مبارزه با داعش (دولت اسلامی عراق و شام) چرخش یافت. از ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ تمرد عراق با برآمدن سریع دولت اسلامی عراق مشخص شد که در جریان جنگ داخلی عراق (۲۰۱۴–۲۰۱۷) به اوج رسید. این درگیری به‌صورت شورشی کم‌شدت از سوی داعش پس از ۲۰۱۷ ادامه دارد.

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* سخنرانی بوش در اعلام عملیات آزادی عراق

رده:جنگ علیه تروریسم
رده:سیاست جنگ عراق
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و عراق