سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی

**سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه** (**UDRP**) فرایندی است که توسط شرکت اینترنتی برای نام‌ها و شماره‌های واگذار شده (ICANN) برای حل اختلافات مربوط به ثبت نام دامنه‌های اینترنتی ایجاد شده‌است. این سیاست در حال حاضر برای همهٔ دامنه‌های سطح‌بالای عمومی (.com، .net، .org و غیره)، برخی دامنه سطح‌بالای کد کشوری‌ها و همچنین همهٔ دامنه‌های سطح‌بالای عمومی جدید (.xyz، .online، .top و غیره) اعمال می‌شود.

## پیشینهٔ تاریخی
زمانی که آیکان تأسیس شد، یکی از وظایف اصلی آن رسیدگی به «معضل علائم تجاری» بود، یعنی استفاده از علائم تجاری به‌عنوان نام دامنه بدون رضایت مالک علامت. در اواخر دههٔ ۱۹۹۰ این موضوع به‌عنوان مشکلی جدی شناخته شد که می‌تواند مصرف‌کنندگان را گمراه کند. در بریتانیا، دادگاه تجدیدنظر (انگلستان و ولز) چنین نام‌های دامنه‌ای را «ابزاری برای کلاهبرداری» توصیف کرد.

یکی از نخستین گام‌ها این بود که کشورهای عضو از سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) خواستند گزارشی دربارهٔ تنش میان علامت تجاری و نام دامنه تهیه کند. این گزارش در ۳۰ آوریل ۱۹۹۹ منتشر شد و پیشنهاد ایجاد «رویهٔ اداری اجباری در خصوص ثبت‌های سوءاستفاده‌آمیز» را مطرح کرد، که امکان رسیدگی در یک «محل بی‌طرف» را فراهم می‌کرد، زیرا این اختلافات غالباً ماهیتی بین‌المللی دارند. این فرایند قرار نبود به پرونده‌های مربوط به حقوق متعارض رسیدگی کند و صلاحیت دادگاه‌ها را نیز منتفی نمی‌کرد؛ اما اجباری بود، به این معنا که «هر درخواست ثبت نام دامنه در قرارداد ثبت، ملزم به پذیرش این فرایند می‌شد اگر شخص ثالثی ادعایی علیه آن مطرح می‌کرد». گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) همچنین آزمون سه‌مرحله‌ای کنونی سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی را معرفی کرد.

در نشست‌های ۲۵ و ۲۶ اوت ۱۹۹۹ در سانتیاگو، شیلی، هیئت مدیرهٔ آیکان سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی را تصویب کرد، که بر اساس توصیه‌های گزارش فرایند نام دامنهٔ اینترنتی WIPO و همچنین نظرات ثبت‌کنندگان و سایر طرف‌های ذی‌نفع تدوین شده بود.

در ۲۴ اکتبر ۱۹۹۹، هیئت مدیرهٔ آیکان مجموعه‌ای از «قوانین سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه» (قوانین سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی) را تصویب کرد که رویه‌ها و الزامات هر مرحله از فرایند اداری حل اختلاف را مشخص می‌کرد. این فرایند توسط ارائه‌دهندگان خدمات حل اختلاف که از سوی آیکن معتبر شناخته شده‌اند اداره می‌شود.

پس از تصویب توسط آیکان، سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی در ۱ دسامبر ۱۹۹۹ آغاز شد و نخستین پرونده‌ای که بر اساس آن توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) رسیدگی شد، پروندهٔ *World Wrestling Federation Entertainment, Inc v. Michael Bosman* بود که مربوط به نام دامنهٔ worldwrestlingfederation.com می‌شد. از آن زمان، WIPO یک مرور قضایی جهانی ارائه می‌دهد که رویهٔ قضایی مربوط به مسائل ماهوی و شکلی رایج و مهم در چارچوب سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی را خلاصه می‌کند.

پس از تصویب توسط آیکن، سیاست UDRP در ۱ دسامبر ۱۹۹۹ آغاز شد و نخستین پرونده‌ای که بر اساس آن توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) رسیدگی شد، پروندهٔ *World Wrestling Federation Entertainment, Inc v. Michael Bosman* بود که مربوط به نام دامنهٔ worldwrestlingfederation.com می‌شد. از آن زمان، WIPO یک مرور قضایی جهانی ارائه می‌دهد که رویهٔ قضایی مربوط به مسائل ماهوی و شکلی رایج و مهم در چارچوب سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه  را خلاصه می‌کند.

## پذیرش
این سیاست توسط همهٔ ثبت‌کننده نام دامنه‌های معتبر آیکان پذیرفته شده‌است. همچنین توسط برخی مدیران دامنه سطح‌بالای کد کشوری (مانند .nu، .tv، .ws) نیز به کار گرفته شده‌است.

این سیاست به دلیل قرارداد میان ثبت‌کننده (یا مرجع ثبت در مورد دامنه‌های سطح‌بالای کد کشوری) و مشتری آن (دارنده یا ثبت‌کنندهٔ نام دامنه) اعمال می‌شود. زمانی که یک ثبت‌کننده نام دامنه‌ای را انتخاب می‌کند، باید «اظهار و تضمین» کند، از جمله اینکه ثبت نام دامنه «حقوق هیچ شخص ثالثی را نقض یا مخدوش نخواهد کرد»، و موافقت کند که در صورت طرح ادعا توسط شخص ثالث، در یک فرایند داوری شرکت کند.

خود سیاست شرایط و ضوابط مربوط به اختلاف میان ثبت‌کننده و هر طرف دیگر (غیر از ثبت‌کنندهٔ دامنه) را دربارهٔ ثبت و استفاده از نام دامنهٔ اینترنتی ثبت‌شده توسط ثبت‌کننده مشخص می‌کند.

در صورت بروز اختلاف، شاکی باید یکی از ارائه‌دهندگان خدمات حل اختلاف اداری مورد تأیید آیکن را انتخاب کرده و شکایت را به آن ارائه دهد. ارائه‌دهندهٔ منتخب فرایند را اداره خواهد کرد. رسیدگی‌ها تحت این سیاست بر اساس «قوانین سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه» و همچنین قوانین تکمیلی ارائه‌دهندهٔ منتخب انجام می‌شوند.

ارائه‌دهندگان UDRP عبارت‌اند از:
* مرکز عربی حل اختلاف دامنه‌ها (ACDR)
* مرکز آسیایی حل اختلاف نام دامنه (ADNDRC)
* مرکز بین‌المللی کانادایی حل اختلاف اینترنتی (CIIDRC)
* دادگاه داوری جمهوری چک، مرکز داوری اختلافات اینترنتی (CAC)
* انجمن ملی داوری (NAF)
* سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)
* مرکز حل اختلاف دامنه‌های مرتبه‌ اول کشوری نقطه آی‌آر (‎.ir) (IRNIC)

## فرایند
شاکی در یک رسیدگی سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی باید سه عنصر را برای موفقیت اثبات کند:
* نام دامنه با علامت تجاری یا علامت خدماتی که شاکی نسبت به آن حقوق دارد، یکسان یا به‌طور گیج‌کننده‌ای مشابه باشد؛
* ثبت‌کننده هیچ‌گونه حق یا منافع مشروعی در نام دامنه نداشته باشد؛ و
* نام دامنه با «سوءنیت» ثبت شده و مورد استفاده قرار گرفته باشد.

در یک رسیدگی سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی، هیئت رسیدگی چند عامل غیر انحصاری را برای ارزیابی سوءنیت در نظر می‌گیرد، از جمله:
* اینکه آیا ثبت‌کننده نام دامنه را عمدتاً با هدف فروش، اجاره یا انتقال ثبت نام دامنه به شاکی که مالک علامت تجاری یا خدماتی است، ثبت کرده‌است؛
* اینکه آیا ثبت‌کننده نام دامنه را برای جلوگیری از بازتاب علامت تجاری یا خدماتی در یک نام دامنهٔ متناظر ثبت کرده‌است، در صورتی که مالک نام دامنه در الگوی چنین رفتاری مشارکت داشته باشد؛
* اینکه آیا ثبت‌کننده نام دامنه را عمدتاً با هدف مختل کردن کسب‌وکار یک رقیب ثبت کرده‌است؛ یا
* اینکه آیا ثبت‌کننده با استفاده از نام دامنه، عمداً تلاش کرده‌است تا برای کسب سود تجاری، کاربران اینترنت را با ایجاد احتمال سردرگمی با علامت شاکی به وبگاه خود جذب کند.

هدف سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی ایجاد یک فرایند ساده برای حل چنین اختلافاتی است. این فرایند به‌گونه‌ای طراحی شد که سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر از یک دعوای حقوقی استاندارد در دادگاه ملی یا خارجی باشد. علاوه بر این، رویه‌ها غیررسمی‌تر از دادرسی قضایی هستند و تصمیم‌گیرندگان متخصصانی در حوزه‌هایی مانند حقوق بین‌الملل علائم تجاری، مسائل نام دامنه، تجارت الکترونیک، اینترنت و حل اختلاف هستند. این فرایند همچنین دامنهٔ بین‌المللی دارد: مکانیزمی واحد برای حل اختلاف نام دامنه فراهم می‌کند، فارغ از اینکه ثبت‌کننده، دارندهٔ نام دامنه یا شاکی در کجا قرار دارند.

برای ثبت یک شکایت سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی نزد یک ارائه‌دهندهٔ، هزینه‌ها معمولاً از حدود ۱٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰ دلار آمریکا آغاز می‌شود. هزینهٔ پرونده به تعداد نام‌های دامنهٔ درگیر و اینکه پرونده توسط یک یا سه داور رسیدگی شود بستگی دارد. برای نمونه، یک پرونده در مرکز داوری و میانجیگری WIPO که شامل ۶ تا ۱۰ نام دامنه باشد و توسط سه داور رسیدگی شود، ۵٬۰۰۰ دلار آمریکا هزینه خواهد داشت. این هزینه‌ها شامل پرداخت‌هایی که ممکن است به وکیل طرفین در رسیدگی اداری انجام شود، نمی‌گردد. هزینه‌ها در قوانین تکمیلی ارائه‌دهندگان موجود است. برای کمک به طرفین در تنظیم لوایح، WIPO منبعی به نام «بررسی اجتهادی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO Overview)» ارائه می‌دهد؛ این منبع نزدیک به ۱٬۰۰۰ تصمیم سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی از صدها داور متخصص را خلاصه می‌کند.

اگر طرفی در یک رسیدگی سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی شکست بخورد، در بسیاری از حوزه‌های قضایی همچنان می‌تواند علیه ثبت‌کنندهٔ نام دامنه بر اساس قوانین محلی اقامهٔ دعوی کند. برای نمونه، تصمیم هیئت اداری سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی می‌تواند در دادگاه ایالات متحده با استفاده از قوانینی مانند قانون حمایت از مصرف‌کننده در برابر تصرف سایبری به چالش کشیده شده و عملاً «لغو» شود. اگر ثبت‌کنندهٔ نام دامنه در یک رسیدگی سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی شکست بخورد، می‌تواند ظرف ده روز کاری علیه مالک علامت تجاری در حوزهٔ قضایی مربوط (یا محل دفتر اصلی ثبت‌کننده یا محل ثبت‌کنندهٔ نام دامنه) اقامهٔ دعوی کند تا از انتقال نام دامنه توسط ثبت‌کننده جلوگیری شود.

## نمونه‌ها
فرایند سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی در شماری از پرونده‌های شناخته‌شده مورد استفاده قرار گرفته‌است.

در ژانویهٔ ۲۰۰۰، فدراسیون جهانی کشتی حرفه‌ای (WWF) نخستین پروندهٔ UDRP را علیه مایکل بوسمن در کالیفرنیا بُرد؛ او نام دامنهٔ *worldwrestlingfederation.com* را ثبت کرده و تلاش داشت آن را به فدراسیون بفروشد. جالب آنکه در مهٔ ۲۰۰۲، فدراسیون نام خود را به «ورلد رسلینگ اینترتینمنت» (WWE) تغییر داد، پس از یک اختلاف علامت تجاری بر سر حروف اختصاری WWF با صندوق جهانی طبیعت (WWF). فدراسیون دامنهٔ *WWF.com* را در دسامبر ۲۰۰۲ منقضی کرد زیرا هیچ الزام قانونی برای انتقال آن به صندوق وجود نداشت. گریگوری ریکس بعدها *WWF.com* را برای انجمن وب کشتی خود به دست آورد. صندوق تلاش کرد علیه ریکس یک UDRP مطرح کند، اما در تصمیم سال ۲۰۰۶ آیکان ناموفق بود، زیرا ریکس با آن دامنه صندوق را جعل نمی‌کرد.

در پروندهٔ «مَدونا لوئیز چیکونه، مشهور به مدونا علیه دن پاریسی  در مورد دامنه اینترنتی Madonna.com ، هیئت رسیدگی علیه ثبت‌کنندهٔ متهم رأی داد بر اساس هر سه عامل فوق و دستور داد نام دامنه به مدونا واگذار شود. در مقابل، در پروندهٔ *[[گوردون سامنر، مشهور به استینگ علیه مایکل اوروان]]* در همان سال، گیمر آمریکایی مایکل اوروان حق استفاده از نام دامنهٔ "sting.com" را در برابر شکایت استینگ (خواننده) حفظ کرد، زیرا هیئت دریافت که «sting» یک واژهٔ رایج فرهنگ لغت است، به‌عنوان علامت تجاری ثبت نشده و اوروان از دامنه اینترنتی در حسن نیت استفاده می‌کرد نه برای باج‌گیری.

در پروندهٔ *شرکت وال‌مارت استورز علیه ریچارد مک‌لئود با نام تجاری For Sale* (۲۰۰۰)، تصمیم هیئت به توصیف عمل تصرف سایبری پرداخت. سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی برای جلوگیری از چنین رفتاری تصویب شد، جایی که ثبت‌کنندهٔ نام دامنه تلاش می‌کند از مالکان علائم تجاری اخاذی کند. در این پرونده، کارشناس دریافت که شواهد نشان می‌دهد ثبت‌کننده از نام دامنهٔ “wal-martsucks.com” برای یک وبگاه انتقادی استفاده نمی‌کرد بلکه قصد داشت از وال‌مارت پول بگیرد.

پروندهٔ *Oki Data Americas, Inc. v. ASD, Inc.* (۲۰۰۱) یکی از پرارجاع‌ترین تصمیم‌های "استفاده منصفانه" تحت سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه اینترنتی است؛ این پرونده پرسش مطرح می‌کند که آیا نمایندهٔ فروش یا خدمات مجاز (و غیرمجاز) کالاهای دارای علامت تجاری می‌تواند از علامت در نام دامنه استفاده کند یا خیر.

پروندهٔ *The Commissioners for HM Revenue and Customs v. Adil Khasanov* (۲۰۲۰) نمونه‌ای از تأثیر بحران کووید-۱۹ بر سامانه نام دامنه و افزایش تعداد ثبت‌های جعلی نام دامنه را نشان می‌دهد.

## اختلافات نام دامنه تحت دامنه‌های سطح‌بالای عمومی جدید
در سال ۲۰۱۲، آیکان فرایندی را برای ایجاد دامنه‌های سطح‌بالای عمومی جدید (gTLDs) آغاز کرد. بیش از ۱٬۹۰۰ درخواست ارائه شد. به‌عنوان بخشی از گسترش سامانهٔ نام دامنه، آیکان چندین سازوکار جدید برای حفاظت از برند معرفی کرد. دربارهٔ اثربخشی این فرایندها دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی صاحب‌نظران صنعت پیش‌بینی می‌کنند که سیاست UDRP همچنان مورد استفاده قرار خواهد گرفت و «افزایش قابل‌توجهی در تصرف سایبری» رخ خواهد داد. شواهدی از گسترش‌های پیشین فضای نام نشان می‌دهد که دامنهٔ .com همچنان از نظر اندازه و به‌عنوان انتخاب نخست برای تصرف سایبری (بر اساس تعداد اختلافات) غالب باقی مانده‌است.

مرکز داوری و میانجیگری سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) توسط آیکن به‌عنوان ارائه‌دهندهٔ انحصاری خدمات حل اختلاف برای «اعتراضات حقوقی پیش از واگذاری» (LRO) مبتنی بر علائم تجاری در چارچوب برنامهٔ gTLD جدید آیکن منصوب شد. گزارش مرکز WIPO در سال ۲۰۱۳ خلاصه و تحلیلی از رویهٔ اعتراض حقوقی (LRO) ارائه می‌دهد که در آن مالکان علائم تجاری می‌توانستند نسبت به درخواست یک gTLD جدید که نگران بودند ممکن است حقوقشان را نقض کند، اعتراض کنند.

## سیاست حل اختلاف دامنه‌های ‎.ir
سیاست حل اختلاف دامنه‌های ‎.ir‎ فرایندی است که توسط ایرنیک (مرکز ثبت دامنه‌های کشوری ایران) برای رسیدگی به اختلافات مربوط به ثبت و استفاده از نام دامنه‌های اینترنتی با پسوند ‎.ir تدوین شده‌است. این سیاست مشابه سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه (UDRP) در سطح بین‌المللی عمل می‌کند، اما تحت قوانین جمهوری اسلامی ایران اجرا می‌شود.

بر اساس این سیاست، دارندهٔ دامنه موظف است تضمین کند که ثبت دامنه باعث نقض حقوق اشخاص ثالث نمی‌شود و برای مقاصد غیرقانونی استفاده نخواهد شد. در صورت بروز اختلاف، شاکی می‌تواند با ارائهٔ شکایت به ایرنیک یا دادگاه صالح، درخواست لغو یا انتقال دامنه را مطرح کند. ایرنیک نیز بر اساس دستور دادگاه یا تصمیم هیئت رسیدگی اداری اقدام می‌کند.

این سیاست بخشی از قرارداد ثبت دامنه‌های ‎.ir‎ است و همهٔ متقاضیان ثبت یا دارندگان دامنه موظف به پذیرش آن هستند. موارد مشابهی در سطح بین‌المللی تحت عنوان UDRP توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) و سایر نهادهای داوری رسیدگی می‌شوند.

## همچنین ببینید
* تصرف سایبری
* DNS
* دامنه سطح‌بالا
* سوءاستفاده از خطای تایپی
* ربایش معکوس دامنه
* URL
* دامنه اینترنتی

## پیوندهای بیرونی
* همهٔ پرونده‌ها بر اساس نام، در وبگاه ICANN
* همهٔ پرونده‌ها بر اساس تاریخ، در وبگاه ICANN
* کتابخانهٔ اینترنتی حقوق و تصمیمات دادگاه تحلیل بیش از ۸۰ رأی دادگاه و رسیدگی‌های UDRP در زمینهٔ اختلافات نام دامنه
* تصمیمات سیاست یکنواخت حل اختلاف نام دامنه (EUDRP)
* پرونده‌های رسیدگی‌شده از طریق WIPO (قابل جستجو)

## منابع
رده:داوری
رده:سامانه نام دامنه
رده:راهبری اینترنت
رده:سامانه نام دامنه