پارتیزان‌های لیتوانیایی

**پارتیزان‌های لیتوانیایی** () پارتیزان‌هایی بودند که از سال ۱۹۴۴ تا ۱۹۵۳ در لیتوانی ضد شوروی جنگ چریکی انجام دادند. گروه‌های مقاومت ضد شوروی مشابهی به نام‌های برادران جنگل و سربازان نفرین‌شده در استونی، لتونی و لهستان ضد حاکمیت شوروی نیز می‌جنگیدند. تخمین زده می‌شود که در مجموع ۳۰٬۰۰۰ پارتیزان لیتوانیایی و حامیان آنها کشته شدند. جنگ پارتیزانی لیتوانی نزدیک به یک دهه طول کشید که آن را تبدیل به یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های پارتیزانی اروپا کرد.

در پایان جنگ جهانی دوم، ارتش سرخ جبهه شرقی را به سمت لیتوانی کشاند. شوروی تا پایان سال ۱۹۴۴، به لیتوانی حمله و آن را اشغال کرد. با افزایش خدمت اجباری در ارتش سرخ و سرکوب‌های استالینیستی، هزاران لیتوانیایی به جنگل‌های حومه شهر پناه بردند. این گروه‌های خودجوش سازمان‌یافته‌تر و متمرکزتر شدند و در فوریه ۱۹۴۸ با بنیان‌گذاری اتحادیه مبارزان آزادی لیتوانی به اوج خود رسیدند. پارتیزان‌ها در اسناد خود تأکید داشتند که هدف پایانی‌شان بازسازی لیتوانی مستقل بود. با ادامهٔ جنگ پارتیزانی، مشخص شد که غرب در اروپای شرقی دخالت نخواهد کرد (خیانت غربی را ببینید) و پارتیزان‌ها هیچ شانسی برای موفقیت در برابر حریفی بسیار قوی‌تر نداشتند. در پایان، پارتیزان‌ها تصمیمی صریح و آگاهانه گرفتند که هیچ عضو جدیدی را نپذیرند. رهبری پارتیزان‌ها در سال ۱۹۵۳ نابود شد و بدین ترتیب جنگ پارتیزانی عملاً پایان یافت، اگرچه جنگجویان انفرادی تا دهه ۱۹۶۰ مقاومت کردند.

## سازمان
[بندانگشتی|مبارزان مقاومت لیتوانیایی از [منطقه نظامی دایناوا.]]
مقاومت در لیتوانی به خوبی سازماندهی شده بود و واحدهای چریکی یونیفرم‌پوش با زنجیرهٔ فرماندهی عملاً قادر بودند تا سال ۱۹۴۹ کل مناطق روستایی را کنترل کنند. تسلیحات آنها شامل توپ‌های اشکودای چک، مسلسل‌های سنگین ماکسیم روسی، خمپاره‌اندازهای گوناگون و طیف گسترده‌ای از مسلسل‌های سبک و مسلسل‌های دستی عمدتاً آلمانی و شوروی بود. آنها هنگامی که مستقیماً با ارتش شوروی یا واحدهای ویژه کمیساریای خلق در امور داخلی (NKVD) نمی‌جنگیدند، از طریق کمین، خرابکاری، ترور فعالان و مقامات کمونیست محلی، آزاد کردن چریک‌های زندانی و چاپ روزنامه‌های زیرزمینی، تثبیت حکومت شوروی را به‌طور قابل توجهی به تأخیر می‌انداختند. *برادران جنگل* لیتوانیایی دستگیر شده اغلب با شکنجه و اعدام‌های فراقانونی روبرو می‌شدند، در حالی که بستگان آنها با تبعید به سیبری روبرو می‌شدند. انتقام‌جویی علیه مزارع و روستاهای طرفدار شوروی بسیار شدید بود. واحدهای NKVD (که توسط لیتوانیایی‌ها به عنوان *استریبای* شناخته می‌شدند) برای دلسرد کردن مقاومت بیشتر، از سرکوب بی‌رحمانه استفاده می‌کردند، مثلاً اجساد پارتیزان‌های اعدام‌شده را در حیاط روستاها به نمایش می‌گذاشتند.

پارتیزان‌ها به خوبی مسلح بودند. در طول سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۱، نیروهای سرکوبگر شوروی ۳۱ عدد خمپاره، ۲۹۲۱ عدد مسلسل، ۶۳۰۴ عدد تفنگ تهاجمی، ۲۲۹۶۲ تفنگ، ۸۱۵۵ تپانچه، ۱۵۲۶۴ نارنجک، ۲۵۹۶ مین و ۳۷۷۹۱۳۳ فشنگ از پارتیزان‌ها به غنیمت گرفتند. پارتیزان‌ها معمولاً زرادخانه خود را با کشتن *ایستربیتلی‌ه*، اعضای نیروهای پلیس مخفی شوروی یا با خرید مهمات از سربازان ارتش سرخ، دوباره مهمات خود را پر می‌کردند. هر پارتیزان یک دوربین دوچشمی و تعداد کمی نارنجک داشت. معمولاً یک نارنجک را برای منفجر کردن خود و صورتشان نگه می‌داشتند تا از زندانی شدن جلوگیری کنند، زیرا شکنجه‌های فیزیکی MGB/NKVD شوروی بسیار وحشیانه و بی‌رحمانه بود و مانع شناسایی خود می‌شدند تا باعث رنج کشیدن بستگانشان نشوند.

### ظهور: تابستان ۱۹۴۴ - تابستان ۱۹۴۶
در سال نخست جنگ پارتیزانی، حدود ۱۰۰۰۰ لیتوانیایی کشته شدند - حدود نیمی از کل تلفات. مردان از خدمت سربازی در ارتش سرخ اجتناب کردند و در جنگل‌ها پنهان شدند و خودجوش به پارتیزان‌های لیتوانیایی پیوستند. همه گروه‌ها مسلح نبودند یا قصد نداشتند به‌طور فعال با شوروی‌ها بجنگند. گروه‌های پارتیزانی نسبتاً بزرگ بودند و ۱۰۰ نفر یا بیشتر می‌شدند. چندین درگیری آشکار بزرگتر بین پارتیزان‌ها و کمیساریای خلق در امور داخلی وجود داشت، مانند کالنیشکی، پالیپیای، سدا، ویرتوکای، کیاونلیشکیس، آژاگای-ایمولشکیس و روستای پانارا. از آنجایی که شوروی‌ها کنترل را برقرار نکرده بودند، پارتیزان‌ها کل روستاها و شهرها را کنترل می‌کردند.

### بلوغ: تابستان ۱۹۴۶–۱۹۴۸
در مرحله دوم جنگ پارتیزانی، گروه‌های پارتیزانی کوچک‌تر اما سازمان‌یافته‌تر شدند. آن‌ها خود را در واحدها و مناطق نظامی سازماندهی کردند و به دنبال تمرکز بهتری بودند. قلمروی لیتوانی به سه منطقه و نه ناحیه نظامی () تقسیم شد:
* لیتوانیایی جنوبی یا نموناس: منطقه‌های *[[منطقه نظامی تائوراس|تائوراس]]* و *[[منطقه نظامی دایناوا|دایناوا]]*،
* شمال-شرق لیتوانی یا *کالنو* (کوهستان‌ها): منطقه‌های ''آلگیمانتاس''، ''دیجیکوی کوا''، ''ویتیس'' و ''ویتائوتاس''
* لیتوانی غربی یا *یوروس* (دریا): منطقه‌های ''کشتوتیس''، پریسیکلیماس و ''ژمایچیای''

درگیری‌های آشکار با نهادهای امنیتی شوروی (NKVD/MGB) جای خود را به فعالیت‌های مخفیانه‌تری داد. حفظ روحیهٔ مردم اهمیت زیادی داشت. به همین دلیل، پارتیزان‌ها در پناهگاه‌ها مخفی می‌شدند و به فعالیت‌های سیاسی و تبلیغاتی می‌پرداختند. به‌ویژه آن‌ها در انتخابات شورای عالی اتحاد شوروی در فوریهٔ ۱۹۴۶ و شورای عالی جمهوری سوسیالیستی لیتوانی در فوریهٔ ۱۹۴۷ دست به اعتراض و اخلال زدند. آن‌ها بولتن‌ها، اعلامیه‌ها و روزنامه‌هایی منتشر می‌کردند و در مجموع نزدیک به ۸۰ نشریهٔ مختلف توسط پارتیزان‌ها منتشر شد. در همین زمان، سازمان MGB نیز تاکتیک‌های خود را تغییر داد و شروع به جذب مأمور و تشکیل گردان‌های سرکوب کرد. پارتیزان‌ها در واکنش، اقدام به عملیات تلافی‌جویانه علیه همکاران رژیم شوروی کردند.

برای مقابله با چریک‌ها، شوروی‌ها در ماه مه ۱۹۴۸ بزرگ‌ترین تبعید جمعی تا آن زمان را از لیتوانی انجام دادند. در جریان عملیات «بهار»، حدود چهل تا پنجاه هزار نفر که با «برادران جنگل» ارتباط داشتند به سیبری تبعید شدند.

### زوال: ۱۹۴۹–۱۹۵۳
بندانگشتی|300x300پیکسل|نقشه موزه اشغال و نبردهای آزادی که مناطق عملیاتی پارتیزانی را نشان می‌دهد
در فوریه ۱۹۴۹، رهبران پارتیزان در روستای مینایچیای گرد هم آمدند و یک فرماندهی متمرکز به نام اتحادیه مبارزان آزادی لیتوانی بنیان‌گذاری کردند. سرتیپ یوناس ژمایتیس به عنوان رئیس انتخاب شد. در ۱۶ فوریه ۱۹۴۹، سی و یکمین سالگرد قانون استقلال لیتوانی، ستاد مشترک اتحادیه مبارزان آزادی لیتوانی بیانیه‌ای در مورد آینده لیتوانی امضا کرد که بیان می‌کرد لیتوانیِ احیاشده باید یک کشور دموکراتیک باشد که بر پایه آزادی و ارزش‌های دموکراتیک، حقوق برابر را برای هر شهروند تضمین کند. این ستاد اعلام کرد که حزب کمونیست یک سازمان جنایتکار است. سند این بیانیه باقی ماند و توسط کاگ‌ب نگهداری شد. در سال ۱۹۹۹، سیماس (پارلمان) لیتوانی رسماً این بیانیه را به عنوان اعلامیه استقلال به رسمیت شناخت.

آدولفاس رماناوسکاس (با نام مستعار «واناگاس»)، آخرین فرمانده رسمی اتحادیهٔ مبارزان آزادی لیتوانی، در اکتبر ۱۹۵۶ دستگیر و در نوامبر ۱۹۵۷ اعدام شد. آخرین مبارزان ضدشوروی لیتوانی که در میدان نبرد کشته شدند، پراناس کونچیوس (با نام مستعار «آدومس») و کوستاس لیوبرسکیس (با نام مستعار «ژواینیس») بودند. کونچیوس در ۶ ژوئیه ۱۹۶۵ کشته شد (برخی منابع می‌گویند او در ۱۳ ژوئیه برای فرار از اسارت به خود شلیک کرد) و در سال ۲۰۰۰ نشان صلیب ویتیس به او اعطا شد، اما در سال ۲۰۱۵ به دلیل مشارکت او در هولوکاست این نشان از وی پس گرفته شد. لیوبرسکیس در ۲ اکتبر ۱۹۶۹ کشته شد؛ سرنوشت او تا اواخر دههٔ ۲۰۰۰ ناشناخته مانده بود.

## نتیجه و یادبودها
بندانگشتی|دیوار مقر سابق کاگ‌ب در ویلنیوس که نام شکنجه‌شدگان و کشته‌شدگان در زیرزمین آن بر روی آن حک شده است.
بسیاری از پارتیزان‌های ملی‌گرا با این امید به مبارزه ادامه دادند که دشمنی‌های دوران جنگ سرد میان غرب — که هرگز اشغال شوروی را به رسمیت نشناخت — و اتحاد جماهیر شوروی به درگیری مسلحانه‌ای منجر شود که در آن لیتوانی آزاد گردد. اما چنین اتفاقی هرگز رخ نداد و بسیاری از پارتیزان‌های سابق که زنده مانده بودند، از اینکه غرب به‌طور نظامی با شوروی وارد جنگ نشد، احساس تلخی و ناامیدی داشتند.

از آنجا که این درگیری توسط اتحاد جماهیر شوروی به‌طور نسبتاً محدودی مستند شده بود (مبارزان لیتوانیایی هرگز به‌طور رسمی چیزی جز «راهزن» و «غیرقانونی» نامیده نمی‌شدند)، برخی آن را — و به‌طور کلی، درگیری میان شوروی و لیتوانی را — جنگی ناشناخته یا فراموش‌شده می‌دانند. بحث دربارهٔ مقاومت در دوران حکومت شوروی سرکوب می‌شد. نوشته‌های مهاجران لیتوانیایی در این زمینه نیز از سوی تبلیغات شوروی به عنوان نمونه‌هایی از «همدلی قومی» برچسب می‌خورد و نادیده گرفته می‌شد.

در لیتوانی، کهنه‌سربازان آزادی‌خواه مستمری دولتی دریافت می‌کنند. سومین یکشنبه ماه مه به عنوان «روز پارتیزان» گرامی داشته می‌شود. تا سال ۲۰۰۵، حدود ۳۵۰ پارتیزان در لیتوانی زنده مانده بودند.

## پانویس

### منابع

* 
* 
* 

رده:تاریخ نظامی اتحاد شوروی
رده:تاریخ نظامی جنگ سرد اتحاد شوروی
رده:جمهوری سوسیالیستی لیتوانی شوروی
رده:جنبش‌های مقاومت اروپای شرقی در جنگ جهانی دوم
رده:شورش‌های جنگ سرد