دوکنشین یولیش

**دوک‌نشین یولیش** (به آلمانی: Herzogtum Jülich) یکی از ایالات تاریخی و کلیدی در قلب منطقه راین‌لند و در چارچوب امپراتوری مقدس روم بود که از سده یازدهم میلادی به عنوان یک کنت‌نشین محلی شکل گرفت و در سده چهاردهم به مقام دوک‌نشین ارتقا یافت. این سرزمین که در امتداد رود استراتژیک رور و میان شهرهای مهم کلن و آخن واقع شده بود، به دلیل موقعیت نظامی و تجاری ممتاز خود، همواره نقشی محوری در توازن قدرت در مرزهای غربی آلمان ایفا می‌کرد. یولیش در طول تاریخ پر فراز و نشیب خود، شاهد تحولات بزرگی از جمله دوران شکوفایی تحت حاکمیت خاندان‌های محلی، رقابت‌های مذهبی سده شانزدهم و بحران‌های جانشینی بین‌المللی بود که در نهایت منجر به ادغام آن در ساختارهای سیاسی بزرگتر و نفوذ پادشاهی‌های مقتدری چون پروس در این منطقه گردید.

## پیشینه و تکوین کنت‌نشین یولیش
خاستگاه سیاسی یولیش به سده یازدهم میلادی بازمی‌گردد، زمانی که گرهارد یکم به عنوان نخستین کنت در منطقه «یولیش‌گائو» در دره رود رور تثبیت شد. این سرزمین که در ابتدا بخشی از لوتارنژی سفلی بود، به دلیل موقعیت استراتژیک در مسیرهای تجاری بین کلن و آخن به سرعت اهمیت یافت. کنت‌های یولیش با بهره‌گیری از ضعف قدرت مرکزی در امپراتوری مقدس روم، قلمرو خود را از طریق وصلت‌های سیاسی و پیروزی در نبردهای محلی گسترش دادند. در سال ۱۳۲۸ میلادی، با الحاق کنت‌نشین برگ به این قلمرو، پایه‌های یک قدرت منطقه‌ای مستحکم در غرب امپراتوری بنا نهاده شد که توازن قوا را در حوضه رود راین تحت تأثیر قرار داد.

## ارتقا به وضعیت دوک‌نشین و دوران شکوفایی
در سال ۱۳۵۶ میلادی، کارل چهارم، امپراتور مقدس روم، در جریان صدور فرمان طلایی و تقویت ساختار فئودالی، ویلیام یکم را به مقام دوک ارتقا داد. این تغییر وضعیت نه تنها مشروعیت سیاسی یولیش را دوچندان کرد، بلکه به دوک‌های یولیش حق رأی و نفوذ بیشتری در رایشتاگ بخشید. در این دوره، یولیش به مرکز اداری و نظامی مهمی تبدیل شد که معماری استحکامات آن در اروپا زبانزد بود. الحاق نهایی به دوک‌نشین‌های کلو و برگ در سال ۱۵۲۱، منجر به تشکیل «دوک‌نشین‌های متحد یولیش-کلو-برگ» شد که بزرگترین تجمعی از سرزمین‌های غیر مذهبی در شمال غرب آلمان آن زمان به شمار می‌رفت.

## بحران جانشینی و مداخلات بین‌المللی
با مرگ یوهان ویلیام، آخرین دوک از خاندان قدیمی در سال ۱۶۰۹، بحران جانشینی یولیش آغاز شد که به یکی از جدی‌ترین پیش‌زمینه‌های جنگ سی‌ساله بدل گشت. مدعیان اصلی، یعنی پالاتینات-نویبورگ و انتخابگرنشین براندنبورگ، با حمایت قدرت‌های خارجی از جمله فرانسه و هلند، منطقه را به میدان جنگ تبدیل کردند. سرانجام طبق پیمان گزانتن در سال ۱۶۱۴، سرزمین‌های متحد تجزیه شدند و دوک‌نشین یولیش به ولفگانگ ویلیام از خاندان پالاتینات-نویبورگ رسید. این انتقال قدرت باعث شد که مذهب کاتولیک در یولیش تقویت شده و نفوذ یسوعی‌ها در ساختار آموزشی و مذهبی دوک‌نشین افزایش یابد.

## سقوط و انحلال در عصر ناپلئونی
در اواخر سده هجدهم، با وقوع انقلاب فرانسه و پیشروی ارتش انقلابی به سمت شرق، یولیش در سال ۱۷۹۴ به اشغال نیروهای فرانسوی درآمد. بر اساس معاهده لون‌ویل در سال ۱۸۰۱، این سرزمین رسماً به جمهوری فرانسه ملحق شد و به عنوان بخشی از دپارتمان «رور» سازماندهی گردید. با سقوط ناپلئون و برگزاری کنگره وین در سال ۱۸۱۵، بخش اعظم قلمرو یولیش به پادشاهی پروس واگذار شد و در استان راین ادغام گشت، که بدین ترتیب نقطه پایانی بر حیات مستقل این واحد سیاسی دیرینه در چارچوب امپراتوری مقدس روم گذاشته شد.

## جستارهای وابسته

* تاریخ آلمان
* گاه‌شمار تاریخ آلمان

## منابع

رده:آلمان در تاریخ
رده:امپراتوری مقدس روم
رده:ایالت‌ها و سرزمین‌های پیشین راینلاند-فالتس
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۵۶ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۸۱۵ (میلادی)
رده:تاریخ آلمان
رده:تاریخ راین‌لند
رده:دوک‌نشین‌های امپراتوری مقدس روم
رده:سیاست‌های پیشین در هلند
رده:سرزمینهای امپراتوری مقدس روم