کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص

**کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص** (انگلیسی: Convention on Certain Conventional Weapons) یا (به اختصار: CCW)، کنوانسیونی است که در ۱۰ اکتبر ۱۹۸۰ در ژنو منعقد و در دسامبر ۱۹۸۳ لازم‌الاجرا شد، در پی ممنوعیت یا محدود کردن استفاده از سلاح‌های متعارف خاصی است که بیش از حد آسیب‌رسان یا دارای اثرات بی‌هدف هستند. عنوان کامل این کنوانسیون «**کنوانسیون ممنوعیت‌ها یا محدودیت‌های استفاده از سلاح‌های متعارف خاص که ممکن است بیش از حد آسیب‌رسان یا دارای اثرات کورکورانه تلقی شوند**» است. این کنوانسیون مین‌های زمینی، تله‌های انفجاری، دستگاه‌های آتش‌زا، سلاح‌های لیزری کورکننده و پاکسازی بقایای مواد منفجره جنگ را پوشش می‌دهد.

## اهداف
هدف این کنوانسیون و پروتکل‌های آن، ارائه قواعد جدید برای حفاظت از غیرنظامیان در برابر آسیب‌های ناشی از سلاح‌هایی است که در درگیری‌های مسلحانه استفاده می‌شوند و همچنین حفاظت از رزمندگان در برابر رنج‌های غیرضروری. این کنوانسیون شامل قطعاتی می‌شود که در بدن انسان با اشعه ایکس قابل تشخیص نیستند، مین‌های زمینی و تله‌های انفجاری، سلاح‌های آتش‌زا، سلاح‌های لیزری کورکننده و پاکسازی بقایای مواد منفجره جنگ. اعضای کنوانسیون باید اقدامات قانونی و سایر اقدامات را برای اطمینان از رعایت مفاد کنوانسیون انجام دهند.

کنوانسیون سلاح‌های هسته‌ای شامل پنج پروتکل مربوط به سلاح‌های خاص است. این کنوانسیون و پروتکل‌های پیوست آن در تمام انواع درگیری‌های مسلحانه، چه بین‌المللی و چه غیر بین‌المللی، قابل اجرا هستند. این موضوع در زمان تصویب اولیه کنوانسیون مطرح نبود، اما دامنه شمول آن توسط دو کنفرانس در سال‌های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۱ گسترش یافت. برخی از مقررات پس از پایان مخاصمات آشکار نیز اعمال می‌شوند، مانند قواعد مندرج در پروتکل‌های ۲ و ۵ در مورد به حداقل رساندن خطرات ناشی از مین‌ها و سایر مهمات.

کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص فاقد سازوکارهای تأیید و اجرا است و هیچ فرایند رسمی برای حل نگرانی‌های مربوط به انطباق با قوانین تعیین نکرده است. یک کشور عضو می‌تواند تعهد خود را به کنوانسیون یا هر یک از پروتکل‌ها رد کند، اما تا یک سال پس از اطلاع‌رسانی به دبیرکل سازمان ملل متحد، امین معاهده، مبنی بر قصد خود برای رهایی از تعهداتش، از نظر قانونی ملزم به رعایت آن خواهد بود.

## تصویب و لازم‌الاجرا شدن
کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص شامل مجموعه‌ای از *پروتکل‌های الحاقی* است که ابتدا در ۱۰ اکتبر ۱۹۸۰ در ژنو تدوین و در ۲ دسامبر ۱۹۸۳ لازم‌الاجرا شد. تا پایان ژوئیه ۲۰۲۴، ۱۲۸ کشور عضو این کنوانسیون هستند. برخی از این کشورها تنها برخی از پنج پروتکل را پذیرفته‌اند، که دو مورد از آنها حداقل مورد نیاز برای عضویت در این کنوانسیون است.

این کنوانسیون دارای پنج پروتکل است:
* پروتکل اول سلاح‌هایی با قطعات غیرقابل تشخیص را محدود می‌کند
* پروتکل دوم، مین‌های زمینی و تله‌های انفجاری را محدود می‌کند
* پروتکل سوم، سلاح‌های آتش‌زا را محدود می‌کند
* پروتکل چهارم، سلاح‌های لیزری کورکننده را محدود می‌کند (مصوب ۱۳ اکتبر ۱۹۹۵، در وین)
* پروتکل پنجم، تعهدات و بهترین شیوه‌ها را برای پاکسازی بقایای مواد منفجره جنگ که در ۲۸ نوامبر ۲۰۰۳ در ژنو تصویب شد، تعیین می‌کند

پروتکل دوم در سال ۱۹۹۶ اصلاح شد (و دامنه کاربرد آن گسترش یافت) و در ۳ دسامبر ۱۹۹۸ لازم‌الاجرا شد. این اصلاحیه محدودیت‌های استفاده از مین‌های زمینی را به درگیری‌های داخلی گسترش داد؛ استانداردهای قابلیت اطمینان برای مین‌های هدایت‌شونده از راه دور را تعیین کرد؛ و استفاده از قطعات غیرقابل تشخیص در مین‌های زمینی ضد نفر را ممنوع کرد. عدم توافق بر سر ممنوعیت کامل مین‌های زمینی منجر به پیمان اتاوا شد.

## پروتکل اول: قطعات غیرقابل تشخیص
پروتکل اول در مورد ترکش‌های غیرقابل تشخیص، استفاده از هر سلاحی را که اثر اصلی آن آسیب رساندن به وسیله ترکش‌هایی است که در بدن انسان با اشعه ایکس قابل تشخیص نیستند، ممنوع می‌کند. دلیلش این است که برداشتن چنین قطعاتی دشوار است و باعث رنج غیرضروری می‌شوند. این پروتکل زمانی اعمال می‌شود که «اثر اولیه» آسیب ناشی از ترکش‌های غیرقابل تشخیص باشد و استفاده از هر چیزی، مثلاً پلاستیک در طراحی سلاح‌ها، را ممنوع نمی‌کند.

## پروتکل دوم: مین‌ها، تله‌های انفجاری و سایر ابزارها
پروتکل دوم در مورد ممنوعیت یا محدودیت استفاده از مین، تله‌های انفجاری و سایر ادوات، در ۳ مه ۱۹۹۶ اصلاح شد تا مفاد آن تقویت شود و دامنه کاربرد آن برای پوشش دادن به درگیری‌های مسلحانه بین‌المللی و داخلی گسترش یابد. این پروتکل مین‌های زمینی را تنظیم می‌کند، اما آنها را ممنوع نمی‌کند. این کنوانسیون استفاده از مین‌های ضد نفر غیرقابل شناسایی و انتقال آنها را ممنوع می‌کند؛ استفاده از مین‌های غیر خود تخریب شونده و غیر خود خنثی کننده را در خارج از مناطق حصارکشی شده، تحت نظارت و علامت‌گذاری شده ممنوع می‌کند؛ هدایت مین‌ها و تله‌های انفجاری به سمت غیرنظامیان را ممنوع می‌کند؛ طرفین درگیری را ملزم می‌کند که پس از پایان درگیری، مین‌ها و تله‌های انفجاری را از بین ببرند؛ تعهدات حفاظت از نیروهای حافظ صلح و سایر مأموریت‌های سازمان ملل متحد و آژانس‌های آن را گسترش می‌دهد؛ کشورها را ملزم می‌کند که در حوزه قضایی خود، مفاد آن را رعایت کنند؛ و در صورت تخلف، مجازات‌های کیفری اعمال می‌شود.

## پروتکل سوم: سلاح‌های آتش‌زا
پروتکل سوم در مورد ممنوعیت‌ها یا محدودیت‌های استفاده از سلاح‌های آتش‌زا، در هر شرایطی، قرار دادن جمعیت غیرنظامی، به عنوان افراد غیرنظامی یا اشیاء غیرنظامی را هدف حمله با هرگونه سلاح یا مهماتی که در درجه اول برای آتش زدن اشیاء یا ایجاد سوختگی در افراد از طریق عمل شعله، گرما یا ترکیبی از آنها، که توسط واکنش شیمیایی ماده‌ای که به هدف اصابت می‌کند، تولید می‌شود، طراحی شده است، ممنوع می‌کند. این پروتکل همچنین استفاده از سلاح‌های آتش‌زا که از طریق هوا پرتاب می‌شوند را علیه اهداف نظامی در محدوده تجمع غیرنظامیان ممنوع می‌کند و استفاده از سلاح‌های آتش‌زا که از طریق روش‌های دیگر پرتاب می‌شوند را محدود می‌سازد. جنگل و سایر گیاهان نمی‌توانند هدف قرار گیرند، مگر اینکه برای پنهان کردن رزمندگان یا سایر اهداف نظامی مورد استفاده قرار گیرند.پروتکل سوم انواع خاصی از مهمات مانند گلوله‌های دودزا را فهرست می‌کند که فقط اثر آتش‌زای ثانویه یا اضافی دارند؛ این نوع مهمات به عنوان سلاح‌های آتش‌زا در نظر گرفته نمی‌شوند.

## پروتکل چهارم: سلاح‌های لیزری کورکننده
پروتکل چهارم در مورد سلاح‌های لیزری کورکننده، استفاده از سلاح‌های لیزری که به‌طور خاص برای ایجاد کوری دائمی طراحی شده‌اند را ممنوع می‌کند. طرفین پروتکل همچنین موافقت می‌کنند که چنین سلاح‌هایی را به هیچ نهاد دولتی یا غیردولتی منتقل نکنند. این پروتکل سیستم‌های لیزری را که کوری در آنها یک اثر تصادفی یا جانبی است، ممنوع نمی‌کند، اما طرف‌هایی که با آن موافق هستند باید تمام اقدامات احتیاطی ممکن را برای جلوگیری از چنین اثراتی انجام دهند.

## پروتکل پنجم: بقایای انفجاری جنگ
پروتکل پنجم در مورد بقایای انفجاری جنگ، پاکسازی مهمات منفجر نشده مانند بمب‌های کوچک منفجر نشده از بمب‌های خوشه‌ای و سلاح‌های انفجاری رها شده را الزامی می‌داند. در پایان خصومت‌های فعال، پروتکل پنجم مسئولیتی را بر عهده طرف‌هایی که از سلاح‌های انفجاری استفاده کرده‌اند، قرار می‌دهد تا در پاکسازی مهمات منفجر نشده‌ای که این استفاده ایجاد کرده است، کمک کنند. همچنین، با رعایت برخی شرایط، از طرفین خواسته می‌شود تا اطلاعاتی در مورد استفاده خود از سلاح‌های انفجاری ارائه دهند. هر یک از طرفین پس از درگیری مسئول قلمرو تحت کنترل خود است. این پروتکل در مورد مین‌ها و سایر سلاح‌های تحت پوشش پروتکل دوم اعمال نمی‌شود. این پروتکل در نتیجه افزایش آگاهی در دهه ۱۹۹۰ مبنی بر ناکافی بودن حفاظت در برابر مهمات منفجر نشده، به وجود آمد. این پروتکل در سال ۲۰۰۳ تصویب و در سال ۲۰۰۶ لازم‌الاجرا شد.

## پیشنهادهای دیگر
از سال ۲۰۱۷، کنوانسیون سلاح‌های متعارف نتوانسته است به اجماعی برای آغاز مذاکرات در مورد افزودن یک سازوکار انطباق برای کمک به اطمینان از پایبندی طرفین به تعهداتشان دست یابد. چین و روسیه با محدودیت‌های اعمال شده بر مین‌های ضد خودرو، مانند الزام به غیرفعال شدن خودکار این مین‌ها، مخالفت کرده‌اند. در دهه ۲۰۱۰، کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص مذاکراتی را در مورد محدود کردن سلاح‌های خودکار کشنده آغاز کرد. از سال ۲۰۲۱، اکثر قدرت‌های بزرگ با ممنوعیت بین‌المللی سلاح‌های خودکار کشنده مخالف هستند.

## جستارهای وابسته
* کنوانسیون مهمات خوشه‌ای
* کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی
* پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای
* پیمان منع جامع آزمایش هسته‌ای
* سلاح خودمختار مرگبار

## منابع


رده:پیمان‌نامه‌های سازمان ملل متحد
رده:پیمان‌های کنترل تسلیحات
رده:حقوق بین‌الملل
رده:روابط بین‌الملل
رده:قوانین جنگ
رده:سوئیس در ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۸۳ (میلادی)
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های آلبانی
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های بحرین
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های برزیل
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های کامبوج
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های دماغه سبز
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های کلمبیا
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های جیبوتی
رده:معاهده‌های آلمان شرقی
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فرانسه
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های آلمان
رده:معاهده‌های یونان
رده:معاهده‌های گرنادا
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های عراق
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های ژاپن
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های لائوس
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لیبریا
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مالت
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های موناکو
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های نائورو
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های مقدونیه شمالی
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های فلسطین
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های پرتغال
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های رومانی
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های سیرالئون
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های اسپانیا
رده:معاهده‌های سری‌لانکا
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های تاجیکستان
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های ترکمنستان
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های ازبکستان
رده:معاهده‌های ونزوئلا
رده:معاهده‌های یوگسلاوی
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری دومینیکن
رده:معاهده‌های سریر مقدس
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مغولستان
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بنین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق لهستان
رده:معاهده‌های اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا