روابط اسرائیل و ناتو

**روابط اسرائیل و ناتو** به پیوندهای دوجانبه میان کشور اسرائیل و پیمان نظامی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) اشاره دارد. اسرائیل عضو این پیمان نیست اما روابط ویژه‌ای با آن دارد و از سال ۱۹۸۷ میلادی از سوی ایالات متحده آمریکا جایگاه متحد اصلی غیر عضو ناتو را دریافت کرده‌است.

روابط اسرائیل و ناتو از دهه ۱۹۵۰ آغاز شد و در طول دهه‌ها با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده‌است. اسرائیل در سال ۱۹۹۵ به چارچوب گفتگوهای مدیترانه‌ای ناتو پیوست و از آن پس همکاری‌هایش با این سازمان در زمینه‌های نظامی، اطلاعاتی و لجستیکی گسترش یافته‌است. با وجود موانعی مانند وتوی ترکیه در سال ۲۰۱۰ که مشارکت اسرائیل در رزمایش‌های ناتو را متوقف کرد، اسرائیل در سال ۲۰۱۶ نمایندگی رسمی خود را در ستاد مرکزی ناتو در بروکسل گشود.

## پیشینه
### دهه ۱۹۵۰: نخستین تماس‌ها
در مارس ۱۹۵۳ شورای ناتو نشستی برای بررسی وضعیت خاورمیانه و جایگاه آن در برنامه دفاع راهبردی پیمان برگزار کرد. با وجود نگرش مثبت نسبت به اسرائیل، امکان انعقاد پیمان دفاعی تنها با کشورهای اتحادیه عرب (به دلیل گستره جغرافیایی وسیع آن‌ها) مورد توجه قرار گرفت. برای اسرائیل امکان امضای پیمانی جداگانه مطرح شد اما این موضوع در اولویت نبود.

در سال ۱۹۵۷ اسرائیل تلاش‌هایی برای برقراری روابط رسمی یا حتی دریافت تضمین‌های امنیتی از ناتو انجام داد. با این حال برخی کشورهای عضو پیمان با هرگونه ارتباط میان ناتو و اسرائیل مخالف بودند. پل-آنری اسپاک، دبیرکل ناتو، در پاسخ به پرسشی دربارهٔ اینکه آیا اسرائیل می‌تواند در صورت حمله کشورهای عربی روی حمایت ناتو حساب کند، در یک کنفرانس خبری اعلام کرد که ناتو پیمانی نظامی با مرزهای جغرافیایی مشخص است و اسرائیل در این مرزها نمی‌گنجد.

در مه ۱۹۵۸ اسرائیل به نشستی در شورای اروپا دعوت شد و پس از آن کمیسیون ویژه‌ای برای بررسی پیوستن اسرائیل به برنامه تدارکات اقتصادی ناتو تشکیل گردید. در پی این تحول، اسرائیل صادرات سلاح و تجهیزات نظامی به کشورهای عضو پیمان را آغاز کرد.

### ۱۹۸۷: جایگاه متحد اصلی غیر عضو ناتو
در دسامبر ۱۹۸۷ اسرائیل تفهیم‌نامه‌ای با ایالات متحده آمریکا دربارهٔ دریافت جایگاه «متحد اصلی غیر عضو ناتو» امضا کرد. این عنوان از سوی دولت آمریکا به متحدان بسیار نزدیکی اعطا می‌شد که روابط راهبردی با واشینگتن داشتند اما عضو پیمان نبودند. این گام به ابتکار اسحاق رابین، وزیر دفاع وقت اسرائیل، انجام شد.

این تفهیم‌نامه روابط دو کشور را در زمینه پژوهش، توسعه و تدارکات دفاعی بهبود بخشید و کمک‌های لجستیکی به اسرائیل را نیز دربر می‌گرفت. این سند جایگاه اسرائیل در آمریکا را با جایگاه یک کشور عضو ناتو برابر دانست و به اسرائیل امکان مشارکت و دسترسی به برنامه‌های توسعه دفاعی آمریکا را داد. همچنین دسترسی صنایع دفاعی اسرائیل به مناقصه‌های کشورهای ناتو آسان‌تر شد. رابین این توافق را همچنین به‌عنوان جبرانی برای زیان‌های مالی بزرگ ناشی از لغو پروژه لاوی در صنایع دفاعی اسرائیل پیش برد تا شرکت‌ها بتوانند به‌آسانی در مناقصه‌های کشورهای ناتو شرکت کنند.

### دهه ۱۹۹۰: گفتگوهای مدیترانه‌ای
در سال ۱۹۹۵ اسرائیل به شرکت در مجمع گفتگوهای مدیترانه‌ای دعوت شد. این گفتگو نام چارچوب همکاری برای صلحی است که ناتو در سال ۱۹۹۴ ایجاد کرد. این سازوکار همکاری دوجانبه میان ناتو و کشورهای شریک است و بخش جدایی‌ناپذیری از رویکرد مشارکتی به امنیت به شمار می‌رود که پیمان آتلانتیک شمالی پس از پایان جنگ سرد برگزید.

### دهه ۲۰۰۰: ژرف‌تر شدن همکاری
در ۹ ژانویه ۲۰۰۲ سفیران ۱۹ کشور عضو ناتو به همراه سفیران هفت کشور دیگر عضو مجمع در ستاد مرکزی ناتو در بروکسل گرد هم آمدند. در همین رویداد، ارتش اسرائیل برای نخستین بار به شرکت در رزمایش ناتو دعوت شد. از آن پس اسرائیل در چندین رزمایش جست‌وجو و نجات ناتو در دریای مدیترانه با جایگاه «شریک» شرکت کرد. با این حال پس از رویداد ناوگان آزادی غزه در سال ۲۰۱۰، ترکیه به‌عنوان عضو ناتو بر ادامه مشارکت اسرائیل در رزمایش‌ها وتو گذاشت. این وتو در ژوئن ۲۰۱۶ پس از امضای توافق‌نامه آشتی میان اسرائیل و ترکیه و رسیدن به توافق دربارهٔ پرداخت غرامت به خانواده‌های شرکت‌کنندگان ناوگان برداشته شد.

در ژوئن ۲۰۰۶ اسرائیل به سامانه فهرست‌نگاری ناتو (NATO Codification System) پیوست. این سامانه برای یکسان‌سازی شیوه بهره‌گیری از انبار و تجهیزات در همه کشورهای عضو ناتو طراحی شده و هدفش ایجاد زبان لجستیکی مشترک به‌ویژه در عملیات نظامی است. اندیشه پیوستن اسرائیل به این سامانه از سال ۲۰۰۴ و در پی کار کمیته‌ای در بخش فناوری و لجستیک مطرح شده بود. در همان سال آویگدور لیبرمن خواستار پیوستن اسرائیل به اتحادیه اروپا و ناتو شد.

در آوریل ۲۰۰۷ نیروی دریایی ناتو در رزمایشی مشترک با نیروی دریایی اسرائیل در ایلات شرکت کرد. در دسامبر ۲۰۰۸ اسرائیل یک ناوشکن موشک‌انداز به عملیات «تلاش فعال» (به انگلیسی: ) ناتو در دریای مدیترانه اعزام کرد. هدف این عملیات بازرسی کشتی‌ها برای جلوگیری از جابه‌جایی تروریست‌ها و سلاح‌های کشتار جمعی و نیز افزایش امنیت کشتیرانی در منطقه بود.

در سال ۲۰۰۹ یاپ دی هوپ شفر، دبیرکل ناتو، اعلام کرد که اسرائیل نمی‌تواند عضو پیمان شود و از تعهد دفاع مشترک پیش‌بینی‌شده در ماده ۵ اساسنامه ناتو بهره‌مند گردد مگر آنکه توافق صلحی با فلسطینیان حاصل شود و هم‌زمان کشور عربی دیگری به پیمان بپیوندد. همچنین عضویت اسرائیل تعهداتی بر آن تحمیل می‌کرد از جمله:
* لزوم مشورت پیش از عملیات نظامی بزرگ؛
* تعهد به امضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای.

ماده ۵ همچنین اسرائیل را ملزم می‌کرد که در صورت حمله به هر کشور عضو پیمان، در دفاع از آن مشارکت کند.

### دهه ۲۰۱۰ و ۲۰۲۰: گشایش نمایندگی و توافق‌های نوین
در آغاز سال ۲۰۱۲ سخنگوی ناتو اعلام کرد که پیمان امکان پیوستن یک ناو نیروی دریایی اسرائیل به گروه عملیاتی ناتو در دریای مدیترانه را بررسی می‌کند.

در ۳ مه ۲۰۱۶ ناتو اعلام کرد که نمایندگان اسرائیل می‌توانند فرایند اعتبارنامه را تکمیل کرده و دفتری در ستاد مرکزی ناتو در بروکسل بگشایند. در سپتامبر ۲۰۱۶ آهارون لشنو-یعار، نخستین سفیر اسرائیل در ناتو (که پیش‌تر سفیر اسرائیل در اتحادیه اروپا نیز بود) استوارنامه خود را تقدیم کرد.

در نوامبر ۲۰۱۶ اسرائیل به شرکت در رزمایش سه‌روزه‌ای به نام «کوه سیاه» (به انگلیسی: ) دعوت شد که ۶۸۰ نفر از ۳۲ کشور در آن حضور داشتند.

در نوامبر ۲۰۱۷ اسرائیل و ناتو توافق‌نامه‌ای دربارهٔ تبادل دوجانبه داده‌های امنیتی امضا کردند. در ۹ فوریه ۲۰۱۸ نیز توافق‌نامه همکاری دیگری امضا شد که به شرکت‌های اسرائیلی امکان شرکت در مناقصه‌های ناتو را می‌داد.

در ژوئن ۲۰۱۹ اسرائیل برای نخستین بار در رزمایش سالانه «ضربه شمشیر» (به انگلیسی: ) ناتو در اروپای شرقی شرکت کرد و ده‌ها سرباز ارتش اسرائیل به این رزمایش اعزام شدند.

در نوامبر ۲۰۲۴ آوی نیر-فلدکلاین به‌عنوان سفیر اسرائیل در اتحادیه اروپا و نهادهای ناتو منصوب شد.

## رویدادها در پیوند با جنگ غزه
### بازداشت همکاری از سوی ترکیه
از اکتبر ۲۰۲۳ ترکیه به‌عنوان عضو ناتو همه اشکال همکاری میان پیمان و اسرائیل را در پیوند با جنگ غزه مسدود کرد. بر پایه گزارش رویترز، آنکارا بر این موضع ایستاد که ناتو تا پایان درگیری نباید با اسرائیل به‌عنوان شریک تعامل داشته باشد. مقام‌های ترکیه عملیات نظامی اسرائیل در غزه را نسل‌کشی خواندند و تمام تجارت دوجانبه را به حالت تعلیق درآوردند. در ژوئیه ۲۰۲۴ رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، پس از نشست سران ناتو اعلام کرد که ادامه مشارکت پیمان با دولت اسرائیل ممکن نیست.

### موضع ایالات متحده
برخلاف ترکیه، دولت جو بایدن در ایالات متحده از اسرائیل پشتیبانی کرد. بایدن در نخستین بیانیه‌هایش پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بر حمایت «تزلزل‌ناپذیر» آمریکا از اسرائیل تأکید کرد. در راهبرد امنیت ملی آمریکا در سال ۲۰۲۶ نیز اسرائیل «متحد نمونه» نامیده شد.

## جستارهای وابسته
* روابط خارجی اسرائیل
* گفتگوهای مدیترانه‌ای
* متحد اصلی غیر عضو ناتو
* ناتو

## منابع

* 
* 
* 

رده:سیاست خارجی اسرائیل
رده:روابط ناتو