بویارینا موروزوا

***بویارینا موروزوا*** () اثری از نقاشی و. ای. سوری‌کوف است که ابعاد آن ۳۰۴ در ۵۸۷٫۵ سانتی‌متر است و صحنه‌ای از تاریخ راسکول در قرن هفدهم را به تصویر می‌کشد. پس از اولین نمایش آن در پانزدهمین پریدویژنیکی در سال ۱۸۸۷، به قیمت ۲۵ هزار روبل برای نگارخانه ترتیاکوف خریداری شد، جایی که همچنان یکی از آثار اصلی آن است.

## منشأ
علاقه سوری‌کوف به موضوع باورمندان کهن با دوران کودکی او در سیبری مرتبط است. در سیبری که جمعیت زیادی از باورمندان قدیم وجود داشت، نسخه‌های خطی «حیات‌نامه شهدای» جنبش باورمندان قدیم، از جمله *حکایت بویارینا موروزوا*، به‌طور گسترده منتشر می‌شد. خاله‌اش، اولگا ماتویونا دوران‌دینا، که در دوران تحصیل او در مدرسه منطقه‌ای در کراسنویارسک خانه‌اش زندگی می‌کرد، نسخه طولانی این سند را به هنرمند آینده معرفی کرد.

طبق متن این سند، در ۱۷ یا ۱۸ نوامبر ۱۶۷۱ میلادی (۷۱۸۰ از آفرینش جهان)، خواهران مشهور جدایی‌طلب فئودوسیا موروزوا و اودوکیا اوروسوا که در «اتاق‌های انسانی در زیرزمین» اتاق‌های موروزوف در مسکو نگهداری می‌شدند، به صومعه چودوف فرستاده شدند. وقتی ارابه‌ها به صومعه نزدیک شدند، نجیب‌زاده با زنجیر دور گردن، دست خود را به صلیب دو انگشتی جمع کرد و «با صلیب خود را بالا برد، اغلب با آن محافظت می‌کرد و بارها به صدا درمی‌آورد».

## کار روی نقاشی
سوری‌کوف به یاد می‌آورد که کلید تصویر شخصیت اصلی از کلاغی با بال سیاه الهام گرفته شد که روزی برف را می‌زد. تصویر بویارینا از یک باورمند قدیم گرفته شده که هنرمند او را در گورستان روگوجسکی ملاقات کرده بود. طرح پرتره تنها در دو ساعت نقاشی شد. پیش از آن، هنرمند مدت زیادی نتوانسته بود چهره مناسب پیدا کند — بی‌خون، متعصب، مطابق با توصیف مشهور آواکوم: «انگشتان دستت ظریف‌اند، چشمانت برق‌آساست و مانند شیر به دشمنان حمله می‌کنی». مجنون مسیح از مردی فقیر در مسکو گرفته شد که در حال فروش خیار در برف نشسته بود. در مجموع، بیش از صد طرح مقدماتی برای نقاشی، عمدتاً پرتره‌ها، حفظ شده‌اند. هنرمند این طرح‌ها را با دکمه به نقاشی متصل کرد، که حفره‌هایی بر جای گذاشت که هنگام مرمت کشف شدند.

هنگام کار روی نقاشی، هنرمند مدت زیادی را صرف مشاهده بازتاب برف کرد، که ده‌ها بار روی بوم تکرار شده است؛ این اتفاقی نیست که هم‌عصران او کارش را «سمفونی‌های رنگ» می‌نامیدند. «هنگام انجام طرح‌ها، سوری‌کوف مدل‌های خود را مستقیماً روی برف قرار می‌داد، بازتاب رنگ‌ها روی لباس‌ها و چهره‌ها را مشاهده می‌کرد و بررسی می‌کرد که هوای سرد زمستان چگونه بر رنگ پوست تأثیر می‌گذارد و رنگ‌های زنده‌ای روی سطح آن ایجاد می‌کند».

در تاریخ هنر، افسانه‌ای وجود دارد که سوری‌کوف در ابتدا *بویارینا موروزوا* را روی بوم کوچک‌تری نقاشی کرده بود، اما با احساس اینکه نمی‌تواند همه شخصیت‌های در نظر گرفته شده را در آن جا دهد، قسمت پایین بوم را توسعه داد و فاصله از لبه نقاشی تا ارابه‌ها را کشید. تنها پس از آن بود که ارابه‌ها به‌طور بصری «حرکت کردند» و مشخص شد «چقدر برای این ارابه‌ها سخت است که از میان جمعیت عبور کنند». مرمت‌کاران و کارکنان موزه این افسانه دربارهٔ توسعه بوم را تأیید نمی‌کنند. طبق نسخه‌ای دیگر، طبیعت ایستا بوم ناپدید شد و حس حرکت پس از تصمیم هنرمند برای کشیدن پسری در حال دویدن کنار ارابه ظاهر شد.


File:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 04 (Tretyakov gallery).jpg
File:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 03 (Tretyakov gallery).jpg
File:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 05 (Tretyakov gallery).jpg
File:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 02 (Russian museum).jpg
File:Boyaryna Morozova by V.Surikov - sketch 09.jpg


## توصیف

شخصیت بویارینا روی ارابه متحرک به‌عنوان مرکز ترکیبی واحد عمل می‌کند که جمعیت خیابان به دور آن گروه‌بندی شده‌اند و واکنش‌های متفاوتی نسبت به تعصب او در پیروی از باورهایش تا انتها نشان می‌دهند. برخی تعصب زن را نفرت‌انگیز، مسخره یا طنزآمیز می‌یابند، اما اکثریت با همدلی به او نگاه می‌کنند. دست بلند شده در حرکت نمادین نمادی از وداع با روسیه قدیم است که این مردم به آن تعلق دارند. طبق یکی از تفسیرها، تحت تأثیر مثال بویارینا، «تغییر ذهنی این افراد انجام می‌شود… اراده در آن‌ها سخت می‌شود… نیروهای ذهنی ناشناخته برمی‌خیزند».

در رنگ زمستان روسیه، چشم هنرمند ابتدا ثروتی بی‌پایان را کشف کرد. سوری‌کوف کیفیت متحدکننده نقاشانه را به کل تصویر می‌بخشد. تمام قسمت‌ها و جزئیات آن به نظر می‌رسد که با یک‌نفس واحد از روز یخ‌زده مسکو مرتبط هستند. لباس‌ها، چه غنی و چه کهنه، چه تیره و چه روشن، در اینجا به‌عنوان همراه بم خفه‌شده برای رنگ‌های زنده چهره‌ها و دست‌ها عمل می‌کنند. این لباس‌ها یک توده کلی تاریک را تشکیل می‌دهند که تنالیته پیچیده آن توسط چند لکه محلی آبی، قرمز و زرد تعیین می‌شود.

## نقدها

در نمایشگاه سیار، این نقاشی نقدهای متناقضی دریافت کرد. اگرچه اثر جدید سوری‌کوف، برخلاف *[[صبح اعدام استرلتسی]]*، مرکز ترکیبی واضحی داشت، اما با قالی ایرانی بسیار رنگارنگ نیز مقایسه شد. 
با این حال، منتقد ولادیمیر استاسووف تحت تأثیر بوم قرار گرفت و بعدها نوشت:

سوری‌کوف اکنون تصویری خلق کرده است که به نظر من نخستین نقاشی ما دربارهٔ موضوعات تاریخ روسیه است. این تصویر و هنر ما که وظیفه به تصویر کشیدن تاریخ باستانی روسیه را بر عهده دارد، هنوز از آن فراتر نرفته است.

در مقاله‌ای دربارهٔ نقاشی، وسولوود گارشین دربارهٔ علت انتخاب «نجیب‌زاده‌ای که صاحب ۸۰۰۰ نفر دهقان و املاک بوده و ارزش آن‌ها در پول ما چند میلیون است»، برای پایان دادن به زندگی خود در یک سنگر فاسد گمانه‌زنی کرد. گارشین سخنان آکادمیسین‌ها دربارهٔ «نامرتبی در وضعیت دست‌ها» و نقایص طراحی را رد کرد و *بویارینا موروزوا* را پیروزی بی‌چون و چرای هنری سبک واقع‌گرایانه سوری‌کوف دانست:

چهره — عمیقاً پرشور، وفادار به رؤیایی گران‌بها، خسته از روزه طولانی، «متامورفوز»، و آشفتگی ذهنی روزهای اخیر — پیش چشمان بیننده‌ای قرار می‌گیرد که مدت‌هاست از تصویر فاصله گرفته است.  مردم زمخت مسکو، با کت‌های خز، تلوگرایا، تورلوپاس، چکمه‌های دست و پاگیر و کلاه‌ها، پیش روی شما ایستاده‌اند، انگار زنده‌اند. چنین توصیفی از مدرسه قدیمی روسیه پیش از زمان پتر هرگز دیده نشده است. احساس می‌کنید که در میان این مردم ایستاده‌اید و می‌توانید نفس آن‌ها را حس کنید.

عموم مردم، چه با میل و چه بدون میل، متعصب روسیه پیشا-پتری را با استنکا رازین و با قهرمانان زمان خود — نارودنیک و نارودنایا ولیا — مقایسه کردند. برای مثال، ولادیمیر گالاکیتونویچ کارولنکو که خود به دلیل باورهای نارودنیکی تبعید شده بود، با کسانی که *بویارینا موروزوا* را ستایشی از تعصب قرون وسطایی می‌دانستند، بحث کرد:

او در مواجهه با شکنجه آن‌قدر بی‌باک است که ما را وادار می‌کند با کار قهرمانانه‌اش همدلی کنیم. این با روح زمانه هماهنگ بود. در انسانی که عمداً برای باورهایش به سوی مرگ می‌رود، چیزی بزرگ وجود دارد. چنین نمونه‌هایی ایمان به طبیعت انسانی را در ما بیدار می‌کنند و روح را تعالی می‌بخشند.

هنرمندان *[[میر ایسکوستوا]]* ارزش‌های هنری نقاشی‌های تاریخی سوری‌کوف را ارج نهادند. آن‌ها از دوری او از راهکارهای ترکیبی آکادمیک و چندصدایی رنگ‌ها در سبک امپرسیونیسم تحسین کردند. الکساندر بنوآ نوعی وقار در *بویارینا موروزوا* دید — هم در تراکم شخصیت‌ها و هم در فقدان عمق پرسپکتیو، که به نظر او برای تأکید بر «کوچه‌های باریک و نمادین مسکو و ویژگی نسبتاً استانی کل صحنه» طراحی شده‌اند. پس از نقدهای بی‌شرمانه آکادمیسین‌ها، او چندصدایی سوری‌کوف را با یک قالی مقایسه کرد اما در آن مشکلی ندید:

در واقع، این اثر شگفت‌انگیز، با هارمونی رنگ‌های متنوع و روشن، شایسته نامیدن به‌عنوان یک قالی زیبا است، با همان لحن و موسیقی رنگارنگ خود، ما را به روسیه باستانی، هنوز اصیل و زیبا منتقل می‌کند.

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:برف در هنر
رده:مجموعه‌های نگارخانه ترتیاکوف