الغابسیه

**الغابسیه** روستایی عرب فلسطینی در شمال فلسطین بود که ۱۶ کیلومتر شمال شرقی عکا در اسرائیل امروزی قرار داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ توسط نیروهای دفاعی اسرائیل از ساکنانش تهی شد و همچنان متروک باقی مانده‌است.

الغابسیه بر فراز تپه‌ای به بلندای ۱۰۰ متر از سطح دریا واقع بود و در حدود ۷ کیلومتر از دریای مدیترانه فاصله داشت. اقتصاد روستا بر پایه دامداری و کشاورزی استوار بود. در سال ۱۹۴۵ جمعیت آن ۶۹۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. پس از جنگ، زمین‌های روستا مصادره و خانه‌هایش در سال ۱۹۵۵ ویران شد و تنها مسجد بزرگ روستا برجای ماند.

## پیشینه
### دوره باستان و سده‌های میانه
در الغابسیه آثار یک کارگاه شراب‌سازی (انگورفشار) متعلق به عصر برنز کشف شده‌است. همچنین بقایای دیگری یافت شده که نشان می‌دهد این مکان احتمالاً در دوره‌های رومی و بیزانسی نیز سکونتگاه بوده‌است. یک سرستون به سبک کورینتی نیز در سده نوزدهم میلادی در آنجا مشاهده شد.

در دوره جنگ‌های صلیبی، این مکان با نام  شناخته می‌شد و از تیول‌های «کازال امبر» (الزیب) به‌شمار می‌رفت. در پیمان‌نامه هدنه ۱۲۸۳ میلادی میان صلیبیون مستقر در عکا و سلطان مملوکی منصور قلاوون، الغابسیه بخشی از قلمرو صلیبیون توصیف شده‌است.

### دوره عثمانی

الغابسیه در دفتر مالیاتی امپراتوری عثمانی مربوط به سال ۱۵۹۶ میلادی با نام «غابیه» در ناحیه (نهیه) عکا، بخشی از سنجق صفد، ثبت شده‌است. جمعیت روستا در آن زمان ۵۸ خانوار و ۲ مجرد بود که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر فرآورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، درختان میوه، پنبه و گاومیش آبی می‌پرداختند که مجموع آن ۶٬۳۳۴ آقچه بود. ۱۴ بخش از ۲۴ بخش درآمد به وقف اختصاص داشت.

در نقشه‌ای که پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی ناپلئون در ۱۷۹۹ ترسیم کرد، این روستا با نام  نشان داده شده‌است. مسجد روستا به دوره علی‌پاشا خزنه‌دار، پدر عبدالله‌پاشا (یعنی پیش از ۱۸۱۸ میلادی) بازمی‌گردد. پژوهشگر فرانسوی ویکتور گرن در ۱۸۷۵ از این روستا دیدن کرد و آن را  نامید. در ۱۸۸۱، پیمایش غرب فلسطین که صندوق اکتشاف فلسطین انجام داد، الغابسیه را چنین توصیف کرد: «روستایی سنگی با در حدود ۱۵۰ مسلمان، در کناره دشت، پیرامونش زیتون و انجیر و انار و باغ‌ها؛ جویباری نزدیک و آب فراوان.»

سیاهه جمعیتی در حدود ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که الغابسیه نزدیک به ۳۹۰ نفر ساکن داشت که همگی مسلمان بودند.

### دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، جمعیت الغابسیه ۴۲۷ نفر بود که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۴۷۰ نفر در ۱۲۵ خانه رسید که همچنان همگی مسلمان بودند.

جمعیت در آمار ۱۹۴۵ به ۶۹۰ نفر رسید که همگی مسلمان بودند. الغابسیه به همراه روستاهای همسایه شیخ دنون و شیخ داوود در مجموع ۱۱٬۷۷۱ دونوم زمین در اختیار داشتند. اقتصاد محلی بر پایه دامداری و کشاورزی بود. در سال ۱۹۴۴/۱۹۴۵ در مجموع ۶٬۶۳۳ دونوم از زمین‌های سه روستا به کشت غلات اختصاص داشت، ۱٬۳۷۱ دونوم آبیاری می‌شد یا برای باغ‌های میوه به کار می‌رفت و ۵۸ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود. در خود الغابسیه ۳۰۰ دونوم به درختان زیتون اختصاص داشت.

## جنگ ۱۹۴۸ و تهی‌سازی از جمعیت
الغابسیه در قلمرویی قرار داشت که بر پایه طرح تقسیم ۱۹۴۷ سازمان ملل به دولت عربی تخصیص یافته بود. این روستا مانند بسیاری از روستاهای عرب‌نشین پیمان عدم تجاوز با جوامع یهودی همسایه داشت. در ماه‌های نخست جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، روستاییان در ازای تعهد هاگانا به عدم ورود به روستا و آسیب‌نرساندن به ساکنان، داده‌های اطلاعاتی و مهمات در اختیار این شبه‌نظامیان یهودی قرار دادند.

با وجود این توافق‌ها، در ۲۱ مه ۱۹۴۸ تیپ کارملی وابسته به هاگانا در چارچوب عملیات بن‌عامی به الغابسیه حمله برد. نیروهای کارملی «با شلیک گلوله به روستا وارد شدند» و شماری از فلسطینیان را کشتند؛ مورخ صالح عبدالجواد این رویداد را کشتار خوانده‌است. شش نفر از روستاییان نیز ظاهراً به اتهام مشارکت در حمله به کاروان یحیعام اعدام شدند.

روستاییان به روستاهای مجاور گریختند یا اخراج شدند و تا تصرف کامل جلیل توسط اسرائیل در اکتبر ۱۹۴۸ در همان‌جا ماندند. در آن زمان بسیاری از ساکنان به لبنان رفتند و گروهی دیگر به شهرهای عربی مجاور گریختند و به‌دلیل ثبت‌نام در سرشماری اکتبر–نوامبر، شهروند اسرائیل شدند. این گروه بارها کوشیدند به روستای خود بازگردند؛ برخی ظاهراً اجازه دریافت کردند اما دیگران بدون مجوز بازگشتند.

در ۲۴ ژانویه ۱۹۵۰ فرماندار نظامی جلیل به همه ساکنان الغابسیه فرمان داد ظرف ۴۸ ساعت روستا را ترک کنند و سپس آنجا را منطقه نظامی بسته اعلام کرد. هیچ مسکن جایگزینی فراهم نشده بود و روستاییان به‌ناچار در خانه‌های متروک شیخ داوود و شیخ دنون اسکان موقت یافتند.

اخراج ساکنان به جنجالی سیاسی انجامید. رهبران حزب چپ‌گرای ماپام آن را محکوم کردند، اما بلوک شهرک‌نشینی‌های یهودی منطقه که زیر نفوذ ماپام بود (یکی از کیبوتس‌های ماپام هم‌اکنون زمین‌های الغابسیه را کشت می‌کرد) اعلام کرد که «عرب‌های غابسیه به هیچ وجه نباید اجازه بازگشت به روستای خود را داشته باشند». در سپتامبر ۱۹۵۰ شماری از روستاییان بار دیگر در روستا ساکن شدند اما به چند ماه زندان و جریمه نقدی محکوم شدند.

## پس از جنگ

### دادرسی در دادگاه عالی
در ۱۹۵۱ روستاییان علیه حکومت نظامی در دادگاه عالی اسرائیل اقامه دعوا کردند. دادگاه رأی داد که اعلام روستا به‌عنوان منطقه بسته به‌درستی انجام نشده و در نتیجه «فرماندار نظامی اختیار اخراج دادخواهان [از روستا] را نداشته و حق ندارد آنان را از ورود یا خروج یا سکونت در آنجا بازدارد.» حکومت نظامی در واکنش روستا را مهر و موم کرد و دو روز پس از آن بار دیگر آنجا را منطقه نظامی بسته اعلام کرد. روستاییان دوباره به دادگاه عالی شکایت بردند اما این‌بار دادگاه اعلامیه جدید را قانونی دانست و در نتیجه همه روستاییانی که نتوانسته بودند پیش از اعلامیه جدید به روستا بازگردند (که عملاً همه آنها بودند) از رفتن به آنجا بدون مجوز منع شدند.

### تخریب روستا و تلاش‌های بعدی
روستا متروک ماند. زمین‌هایش رسماً مصادره شد و در ۱۹۵۵ خانه‌هایش ویران گردید و تنها مسجد بزرگ برجای ماند. تلاش‌های بعدی ساکنان برای بازگشت نیز بی‌نتیجه ماند.

روستاییان کمیته‌ای تشکیل دادند که کارکرد اصلی‌اش نگهداری از گورستان و مسجد روستا بود. در ژوئیه ۱۹۷۲ کمیته نامه‌ای به نخست‌وزیر اسرائیل نوشت و خواستار اجازه تعمیر مسجد و حصارکشی گورستان شد.

مقامات اجازه بازسازی مسجد و گورستان را ندادند. زمین روستا شامل مسجد بر پایه یکی از قوانین مصادره زمین به اداره زمین‌های اسرائیل منتقل شده بود نه به وزارت ادیان که مسئول اماکن مقدس است. در ۱۹۹۴ اعضای کمیته روستا بازسازی مسجد را آغاز کردند و در آنجا نماز خواندند. در ژانویه ۱۹۹۶ اداره زمین‌های اسرائیل ورودی مسجد را مسدود کرد اما روستاییان حصار را شکستند و دوباره در مسجد نماز گزاردند.

روستاییان در آوریل ۱۹۹۶ از نخست‌وزیر شیمون پرز درخواست یاری کردند و پاسخی دریافت کردند که دولت اسرائیل خود را ملزم به نگهداری اماکن مقدس همه ادیان از جمله مساجد روستاهای متروک می‌داند. با این حال شیمون پرز در انتخابات بعدی شکست خورد و در مارس ۱۹۹۷ پلیس مسجد را محاصره کرد؛ نمایندگان اداره زمین‌ها نسخه‌های قرآن و جانمازها را بیرون بردند و بار دیگر ورودی مسجد را مهر و موم کردند.

درگیری حقوقی به دادگاه عکا کشیده شد. روستاییان آواره مدعی شدند که اقدام دولت با «قانون حفظ اماکن مقدس» اسرائیل مغایرت دارد. اداره زمین‌ها حق روستاییان را برای نماز در آنجا به چالش کشید و از اخراج غیرقانونی ۱۹۵۱ و تخریب روستا در ۱۹۵۵ به‌عنوان پشتوانه ادعای خود بهره برد. دادگاه از صدور دستور بازگشت نمازگزاران به مسجد خودداری کرد. روستاییان الغابسیه همچنان در فضای باز بیرون مسجد مهر و موم شده نماز می‌گزارند.

## نگارخانه

File:ساحة مسجد الغابسية 2019.jpg
File:مسجد الغابسية 2019.jpg
File:أسوار مسجد الغابسية 2019.jpg
File:احد غرف مسجد الغابسية 2019.jpg
File:مسجد الغابسية من الداخل 2019.jpg
File:قرية الغابسيّة- فلسطين.jpg


## جستارهای وابسته
* اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان
* فهرست شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
* نکبت (فلسطین)
* پناهندگان فلسطینی

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* تصاویر الغابسیه در زُخروت

رده:ناحیه عکا
رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پس از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:مختصات در ویکی‌داده