سوزن دوزی ارمنی

[بندانگشتی|283x283پیکسل|توری بافته شده از پنبه مربوط به قرن نوزدهم، [موزه هنر شهرستان لس آنجلس|موزه هنر شهرستان لس‌آنجلس]]
**سوزن‌دوزی ارمنی** ( که با نام‌های **ببیلا**، **توری ناصری** و **توری گره‌ای** نیز شناخته می‌شود) نوعی توری سوزنی خالص است که تنها با استفاده از یک سوزن، نخ و قیچی ساخته می‌شود.

## تاریخچه
مانند «لاسیس» یا «دانتل فیلِت»، دانتل سوزنی ارمنی به نظر می‌رسد که ادامه ای از هنر بافتن تور باشد. در حالی که لاسیس، گلدوزی‌های تزئینی را به زمینه تور اضافه می‌کند، دانتل سوزنی ارمنی خود تور را به صورت تزئینی می‌سازد. نمایه‌هایی از این دانتل‌ها بر روی مجسمه‌های باستانی و در آثار سنگی چندین قرن پیش توصیف شده‌اند.

شواهد باستان‌شناسی‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد دانتل در ارمنستان پیشاتاریخی استفاده می‌شده و فراوانی نمادهای پیش از مسیحیت در طرح‌های سنتی نیز به وضوح ریشه پیشا مسیحی این هنر را نشان می‌دهد.

هنر دانتل‌سازی در ارمنستان احتمالاً به پیش از قرن‌های پانزدهم یا شانزدهم بازمی‌گردد. اگرچه هیچ پارچه‌ای از آن زمان حفظ نشده است، به نظر می‌رسد هنر دانتل‌سازی در برخی مجسمه‌های سنگی، به ویژه چلیپاسنگ، اشاره شده باشد که شبیه نمونه‌های ظریف دانتل هستند. مورخان عرب قرن دهم، هنگام فهرست کردن مشاغل مردم ارمنستان، به صنایع دستی، روسری و پتو اشاره کرده‌اند که ظاهراً با دانتل مرتبط بوده‌اند.

اعتقاد بر این است که نخ طلا، نخ نقره، نخ ابریشمی و دانتل‌های بافته شده با مروارید در چندین کشور آسیایی پیش از اروپا (قرن سیزدهم) شناخته شده بودند.

برخلاف اروپا که دانتل محدود به اشراف بود، در ارمنستان دانتل همه‌چیز را از روسری‌های سنتی تا لباس‌های زیر زینت می‌داد و دانتل‌سازی بخشی از زندگی بسیاری یا اکثر زنان بود.

## پراکندگی جغرافیایی
هنر دانتل‌سازی در تقریباً همه استان‌های ارمنستان رایج بود. در قرن نوزدهم، وان-واسپوراکان، ارمنستان علیا (کارین، کارس، الکساندروپل، آخال‌خان، آخال‌کالاک)، سیلیسیا (آینتپ، مراش، اورفا)، هایک صغیر (سباستیان، کساریا، عرب‌کیر و غیره)، کی. پولیس و تفلیس از مراکز مهم دانتل‌سازی بودند.

پس از جنگ جهانی اول و نسل‌کشی ارامنه، تجارت توری به تعدادی از کشورهای عربی، یونان، فرانسه و ایالات متحده گسترش یافت. گسترش جغرافیایی توری ارمنی همچنین شامل تعدادی از مکان‌های ارمنی‌نشین در آسیا، آفریقا و همچنین کریمه بود.

## کاربردها
سوزن دوزی ارمنی کاملاً شبیه سایر شاخه‌های هنرهای کاربردی است و طرح‌های آن شباهت‌های زیادی با خاچکار دارد، از جمله تقارن طرح‌های آنها، غنا و تنوع تزئینات و وحدت سبکی.

رومیزی‌ها، پرده‌ها، پتوها، روبان‌های انواع بوخچاها، دستمال‌ها، روسری‌ها، و همچنین یقه‌ها و وسایل مختلف خانه (کاسه شانه، دکمه، جیب‌های دستمال و غیره) با استفاده از توری‌بافی ساخته می‌شدند. «گل رز» روی پیشانی، که بخشی از تزئینات سر لباس زنان ارمنستان علیا بود، شایان توجه است. این گل با سوزن، نخ‌های ابریشمی چند رنگ، الگوهای ترکیبی از گل‌ها و برگ‌های کوچک بافته می‌شد. آویزهای توری سفید و ابریشمی با الگوهای سوسن لباس زنان ارمنی کیلیکیه مورد توجه هستند. در کارین (ارزروم)، وان، باغش، زنان توری پیشانی، لبه‌های یاپوش و یازمَن‌ها را می‌بافتند. در تزئین سر لباس زنان ارمنی کارین، نه تنها از نخ‌های ابریشمی، بلکه از توری‌های صدفی نیز استفاده می‌شد که گاهی با نخ‌های طلا بافته می‌شدند. توری‌های توری به شکل روبان و مروارید بافته شده به معابد آویزان می‌شدند و به عنوان گردنبند استفاده می‌شدند. رومیزی‌ها و پرده‌های توری در شاتاخ محبوب بودند.

## تکنیک
این توری با گره زدن ساخته می‌شود، که معمولاً روی دور قبلی پارچه گره زده می‌شود و حلقه‌های کوچکی از نخ ایجاد می‌کند که دور بعدی گره‌ها را می‌توان روی آنها گره زد. طرح‌ها با تغییر طول حلقه‌ها، حلقه‌های گم شده از دور قبلی، اضافه کردن حلقه‌های اضافی و موارد مشابه ایجاد می‌شوند.

وقتی از توری به عنوان لبه استفاده می‌شود، می‌توان آن را مستقیماً روی لبه پارچه‌ای که قرار است لبه‌دار شود، ایجاد کرد. وقتی یک شیء با شکل آزاد یا تار و پود (مانند پرندگان و گل‌هایی که روسری‌های سنتی را تزئین می‌کنند) شروع می‌شود، یک سری حلقه به یک گره لغزشی گره زده می‌شود که برای تکمیل دور اول محکم کشیده می‌شود.

گلدوزی ارمنی سرشار از موادی است که به عنوان پایه استفاده می‌شوند - چرم، پارچه و غیره، و همچنین انواع نخ و تزئینات اضافی. انواع بافت‌های پشمی، پنبه‌ای، ابریشمی و نخ‌های خانگی در گلدوزی سنتی ارمنی استفاده می‌شوند. ابزار اصلی گلدوزی سوزن، انگشتانه، قیچی و یک قاب است که دو نوع مربع و دایره‌ای دارد. دایره‌های مربعی کارکاه (قاب گلدوزی) نامیده می‌شدند. اگر پایه‌های گلدوزی بزرگ بودند، برای قرار دادن روی زمین و اگر کوچک بودند، برای ثابت شدن روی میز تطبیق داده می‌شدند. گلدوزی با نخ طلایی بخش تشکیل‌دهندهٔ سوزن‌دوزی هنری ارمنی است که از زمان‌های قدیم به‌طور گسترده در سراسر ارمنستان رواج داشته است. استادان ارمنی روش‌های زیادی برای انجام گلدوزی با نخ طلا و نخ نقره می‌دانستند که اجزای تشکیل‌دهندهٔ آنها طلا و نقره بودند.

## نگارخانه
الگوهای سوزن دوزی ارمنی قرن بیستم، موزه تاریخ منطقه‌ای صوفیه
پرونده:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_04.jpg|پیوند=Պատկեր:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_04.jpg|
پرونده:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum.jpg|پیوند=Պատկեր:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum.jpg
پرونده:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_02.jpg|پیوند=Պատկեր:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_02.jpg
پرونده:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_03.jpg|پیوند=Պատկեր:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_03.jpg
پرونده:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_05.jpg|پیوند=Պատկեր:Armenian_lace,_Sofia_History_Museum_05.jpg
پرونده:Mat,_lace_(AM_580941-5).jpg|جایگزین=Armenian cotton lace, Auckland War Memorial Museum, New Zealand| تور نخی ارمنی، موزه یادبود جنگ اوکلند ، نیوزیلند


## منابع

رده:فرهنگ در ارمنستان
رده:هنر ارمنستان
رده:هنر بافندگی ارمنستان
رده:توری‌دوزی