سارونا

**سارونا** () محله‌ای در شهر تل‌آویو در اسرائیل است که خاستگاه آن به یک مستعمره آلمانی متعلق به فرقه تمپلرها در فلسطین عثمانی در سال ۱۸۷۱ میلادی بازمی‌گردد. سارونا یکی از نخستین روستاهای نوین بود که اروپاییان در فلسطین عثمانی بنیان نهادند. در ژوئیه ۱۹۴۱ مقامات قیمومت بریتانیا ۱۸۸ تن از ساکنان سارونا را که هوادار سرسخت نازیسم شمرده می‌شدند تبعید کردند.

تا دهه ۲۰۰۰ میلادی این منطقه به ویرانی گراییده و پناهگاه معتادان شده بود؛ اما از سال ۲۰۰۳ برنامه بازسازی گسترده‌ای آغاز شد که در جریان آن ساختمان‌های تاریخی جابه‌جا و مرمت شدند. اکنون سارونا منطقه‌ای پرطرفدار برای خرید و تفریح است و دربرگیرنده موزه‌ها، آثار فرهنگی و مجموعه‌هایی متعلق به نیروهای دفاعی اسرائیل می‌باشد.

## آغازها در دوره پایانی عثمانی

در اوت ۱۸۷۱ تمپلرها شصت هکتار زمین را از یک صومعه یونانی در شمال یافا خریدند. این زمین بخشی از دشت شارون بود (که نام سارونا از آن گرفته شده) و در نزدیکی رودخانه یرکون و چهار کیلومتری یافا قرار داشت. در اکتبر ۱۸۷۱ سنگ بنای نخستین خانه‌ها گذاشته شد. سختی‌های فراوان و بیماری در نخستین سال‌ها تلفات سنگینی به بار آورد. مالاریا تنها در سال ۱۸۷۲ جان ۲۸ تن از ۱۲۵ مهاجرنشین سارونا را گرفت. برای خشکاندن زمین‌های باتلاقی ۱۳۰۰ درخت اکالیپتوس کاشته شد.

تا سال ۱۸۸۹ جمعیت سارونا به ۲۶۹ تن رسید. در آن زمان ۴۱ خانه، یک تالار اجتماعات، شراب‌سازی، کارگاه‌ها، انبار و آغل در این مستعمره وجود داشت. مهاجرنشینان سارونا ابزارها و شیوه‌های نوین کشاورزی را به سرزمین مقدس آوردند و بر محصولاتی تمرکز کردند که به‌آسانی فروش می‌رفت. این «کشاورزی سودمحور» نوآوری اقتصادی مهمی در سرزمینی بود که سده‌ها تنها کشاورزی معیشتی در آن رواج داشت.

در ۱۸۹۵ مستعمره هفت باغ داشت که کارگران مزدبگیر آنها را نگهداری می‌کردند و یک‌سوم درآمد را دریافت می‌کردند. شراب‌سازی بزرگی گشایش یافت و شراب‌ها در آلمان بازاریابی شد. به‌ویژه انگورداری رونق فراوان داشت و در پاییز ۱۸۹۲ نزدیک به ۳۰۰۰ هکتولیتر شراب در انبار مرکزی سارونا تولید شد. با گسترش دامپروری، شیر، پنیر، کره و گوشت در یافا فروخته شد. بعدها که شراب‌سازی‌های یهودی رقابت جدی ایجاد کردند، مهاجرنشینان تاکستان‌های خود را با مرکبات جایگزین کردند.

برای تأمین منابع مالی زیرساخت‌ها، جامعه نظام کار اجباری موسوم به «فروندینست» () را برقرار کرد که بر پایه آن هر مرد موظف بود ساعاتی در ماه کار داوطلبانه برای جامعه انجام دهد. سون هدین، پژوهشگر و نویسنده، دربارهٔ بازدیدش از سارونا در ۱۹۱۶ نوشت: «... گیاهان بسیاری در حال شکوفه دادن بودند. آنها عمدتاً انگور، پرتقال و سبزیجات می‌کارند، [اما] مانند گذشته شیر و عسل هم تولید می‌کنند.»

## دوره قیمومت بریتانیا
در نوامبر ۱۹۱۷ نیروهای بریتانیا سارونا را اشغال کردند و خانه اجتماعات را به بیمارستان صحرایی و ساختمان‌های دیگر را به کاربری نظامی تبدیل نمودند. در ژوئیه ۱۹۱۸ مجموعاً ۸۵۰ تن از تمپلرها در حلوان نزدیک قاهره در مصر بازداشت شدند. کوئیکرها، صلیب سرخ و یونیتارین‌ها از حقوق آنان دفاع کردند. پس از بازگرداندن ۲۷۰ بازداشتی به باد مرگنت‌هایم در آلمان در آوریل ۱۹۲۰، مجلس اعیان بریتانیا در ۲۹ ژوئیه ۱۹۲۰ به بازداشت‌شدگان باقی‌مانده اجازه بازگشت به فلسطین داد. ساکنان سارونا به مستعمره‌ای غارت‌شده و ویران بازگشتند و پس از مذاکره با مقامات بریتانیایی، در برخی موارد تا ۵۰ درصد خسارت دریافت کردند.

سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت سارونا را ۲۷۹ نفر ثبت کرد (۲۰۲ مسیحی، ۷۰ مسلمان و ۷ یهودی).

تا ۱۹۲۵ سارونا هنوز مهاجرنشینی کوچک بود اما مساحتش افزایش یافته بود. با افزایش مهاجرت یهودیان به فلسطین تحت قیمومت — ۸۰٬۰۰۰ مهاجر در سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۶ — این مهاجرنشین به‌دلیل بازار آماده برای محصولات و خدماتش رونق گرفت. سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت سارونا را ۵۶۴ نفر (۲۷۲ مسیحی، ۲۵۰ مسلمان و ۴۱ یهودی) در ۱۰۴ خانه گزارش کرد.

### رایش سوم و جنگ جهانی دوم

پس از به قدرت رسیدن نازی‌ها در آلمان، همه مدارس آلمانی‌زبان بین‌المللی که از بودجه دولتی بهره می‌بردند موظف شدند برنامه‌های آموزشی‌شان را بازنویسی کنند و معلمان هم‌سو با حزب نازی را به کار گیرند. نشان صلیب شکسته در همه این مؤسسات به کار رفت. بنا بر منبع فرانسوی نزدیک به ۱۷ درصد از مهاجرنشینان — به‌ویژه جوانان — به حزب نازی پیوستند و آدولف آیشمن نیز از مستعمره سارونا بازدید کرد و با استقبال گرم روبه‌رو شد.

همه آلمانی‌های ساکن فلسطین تحت قیمومت توسط بریتانیایی‌ها در سارونا، ویلهلما، بیت‌لحم جلیل و والدهایم بازداشت شدند. سارونا نزدیک به ۱۰۰۰ نفر را پشت حصار سیم خاردار ۴ متری و تحت نگهبانی نگه می‌داشت. در ژوئیه ۱۹۴۱ تعداد ۱۸۸ نفر از سارونا با کشتی ملکه الیزابت به استرالیا تبعید و در تتورا در مرکز ایالت ویکتوریا تا ۱۹۴۷ بازداشت شدند.

سازمان‌های زیرزمینی یهودی که نگران بودند بریتانیایی‌ها اجازه ماندن تمپلرهای آلمانی در فلسطین را بدهند، کارزاری برای اخراج آنها به راه انداختند. در ۱۶ مه ۱۹۴۳ تالار اجتماعات سارونا توسط ایرگون بمب‌گذاری شد و شش نفر زخمی شدند.

در ۲۵ نوامبر ۱۹۴۳ سارونا به شهرداری تل‌آویو ملحق شد. تا نوامبر ۱۹۴۴ بیشتر ساکنان باقی‌مانده سارونا به اردوگاه ویلهلما منتقل شدند و آخرین گروه در سپتامبر ۱۹۴۵ فرستاده شد.

### پس از جنگ جهانی دوم
در ۲۲ مارس ۱۹۴۶ پنج عضو پالماخ به دستور اسحاق سده شهردار سارونا، گوتهیلف واگنر، را ترور کردند. واگنر هنگامی که با اسکورت پلیس از اردوگاه بازداشت ویلهلما نزدیک فرودگاه لد رانندگی می‌کرد، در کمین افتاد و هدف تیراندازی قرار گرفت. هنگامی که خودروی او به حاشیه تل‌آویو رسید و به‌دلیل ترافیک سنگین سرعتش کاهش یافت، دو مرد از دو سو به خودرو نزدیک شدند و با شلیک گلوله واگنر را به‌طور مرگبار زخمی کردند. او برای پرداخت دستمزد کارگران عرب به سارونا می‌رفت و با وجود حمل ۸۰۰ لیره هیچ‌یک از پول‌ها برداشته نشد. یهودیان فلسطین با بازگرداندن ساکنان مسیحی آلمانی مخالف بودند، زیرا آنان را همدل با سیاست‌های نازی بین سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۹ و مبلّغ احساسات ضدیهودی می‌دانستند.

در نوامبر ۱۹۴۷ کمیسر عالی بریتانیا زمین‌های تمپلرها در فلسطین را «اموال دشمن» اعلام کرد. چند ماه بعد شهرداری تل‌آویو ۴۲۳۶ دونم زمین در سارونا را از امین اموال بریتانیایی خریداری کرد. سه هفته پیش از اعلام استقلال اسرائیل، بریتانیایی‌ها تمپلرهای باقی‌مانده را به آلمان و استرالیا منتقل کردند.

## دولت اسرائیل

در ۱۹۴۸ پس از پایان قیمومت بریتانیا و خروج نیروهای بریتانیایی از سارونا، خانه‌های کهن و پادگان‌های ارتش به‌عنوان دفاتر دولت نوپای اسرائیل به کار گرفته شد. این منطقه به «کیریا» شهرت یافت. بخشی از آن به مجموعه نظامی تبدیل شد که دربرگیرنده وزارت دفاع اسرائیل، ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل و دیگر تأسیسات نظامی بود. بخش‌های دیگر سارونای پیشین برای جای دادن وزارتخانه‌های دیگر از جمله سرویس‌های اطلاعاتی بهره‌برداری شد.

در ۱۹۶۲ دولت اسرائیل ۵۴ میلیون مارک آلمان غرامت به مالکان پیشین پرداخت کرد که دارایی‌هایشان ملی شده بود.

با رشد سریع تل‌آویو، کیریا به ملکی گران‌بها در قلب شهر تبدیل شد. هنگامی که طرح‌های بازسازی منطقه در اواسط دهه ۱۹۷۰ پیشنهاد شد، حامیان میراث فرهنگی با موفقیت در برابر تخریب ایستادند. با مشورت مورخان تصمیم گرفته شد که سارونا دارای ارزش میراثی در معماری اسرائیل است و ۱۸ سازه با سبک‌های معماری متمایز حفظ شود. نهادهای دولتی غیرنظامی از ساختمان‌های کوتاه سارونا به یک برج اداری بلند در انتهای شرقی آن منتقل شدند. همچنین ساختمان بلند ستاد فرماندهی در بخش نظامی برپا شد، اما ساختمان‌های تاریخی درون مجموعه همچنان در اختیار نیروهای دفاعی اسرائیل باقی ماند.

### گنج پنهان
در ۲۰۰۲ مورخ اسرائیلی نیر مان که بر روی رساله دکترای خود کار می‌کرد، با شماری از تمپلرها دیدار کرد که موضوع گنج‌های پنهان‌شده در خانه‌های قدیمی‌شان را مطرح کردند. پس از دریافت توافق‌نامه‌های لازم از مالکان و وزارت دفاع اسرائیل، دکتر گلدمن در ۲۰۰۳ در خانه هوگو حفاری کرد و نهانگاه را یافت. وزارت دفاع اجازه بازگرداندن گنج به صاحبانش را صادر کرد.

## بازسازی

در ۲۰۰۳ شهرداری تل‌آویو کار بر روی پروژه حفاظت تاریخی در مجموعه سارونا را آغاز کرد. برای هموارسازی مسیر یک بزرگراه، فنون ویژه‌ای برای جابه‌جایی برخی خانه‌ها به مکان‌های مناسب‌تر ابداع شد.

ساختمان‌هایی که برای حفاظت در نظر گرفته شدند عبارت بودند از: خانه اجتماعات اصلی (شماره ۲۵)، خانه قدیمی لمله (شماره ۱۹)، خانه گلنک (شماره ۶۱)، خانه اجتماعات نو (شماره ۹الف)، خانه فریدریش هرینگ (شماره ۵۲)، مدرسه نو و مجموعه اجتماعات (شماره ۸۴) و خانه ایمانوئل اشتلر (شماره ۵۵).

در ۲۰۰۸ پس از تعریض خیابان کاپلان که مستلزم جابه‌جایی چهار خانه و ساختمان قدیمی اجتماعات () بود، منطقه جنوبی به «باغ‌های سارونا» (گانی سارونا) تغییر نام یافت.

### خانه اجتماعات
یکی از مهم‌ترین ساختمان‌های سارونا خانه اجتماعات بود —  به آلمانی یا «بیت هاوعاد» به عبری. سنگ بنای این ساختمان در ۱۸۷۱ گذاشته شد، سه سال پس از ورود تمپلرها از آلمان. ساختمان در اوایل ۱۸۷۳ افتتاح شد و مدرسه محلی را در خود جای داد. پس از آنکه سارونا به پایگاه نازی‌ها تبدیل شد، پرچم صلیب شکسته هفت سال بر فراز ساختمان برافراشته بود. در ۱۹۴۳ رزمندگان ایرگون بمبی نزدیک ساختمان کار گذاشتند که شش نفر از جمله گوتهیلف واگنر، شهردار سارونا، را به‌طور خفیف زخمی کرد. هنگامی که بریتانیایی‌ها در ۱۹۴۷ تل‌آویو را ترک کردند، یک تیپ هاگانا در آنجا اردو زد. ساختمان به نام فرمانده جوخه، کارمی رابینوویتس که در نبرد کشته شده بود، نام‌گذاری شد. در ژوئیه ۱۹۴۸ پس از تأسیس دولت، ساختمان به اداره پست تبدیل شد.

در جریان بازسازی ۲۰۰۵ سازوکار آهنی ساعت قدیمی کاریلون که نمای ساختمان را آراسته بود کشف شد. در ۲۰۰۶ این ساعت در موزه ارتز اسرائیل به‌عنوان بخشی از نمایشگاهی دربارهٔ تمپلرها به نمایش گذاشته شد. یکی از فرزندان تمپلرها که از اسرائیل دیدن می‌کرد، امضای سازنده — شرکت پرو از کالف در آلمان — را شناسایی کرد. پس از تماس با این شرکت، ساعت تازه‌ای ساخته شد و ساعت اصلی پس از تعمیر در مرکز بازدیدکنندگان سارونا به نمایش گذاشته شد.

## پژوهش و کتاب‌ها
هلموت گلنک که در سارونا زاده شده، چندین کتاب دربارهٔ سارونا و سهم تمپلرها در نوسازی فلسطین منتشر کرده‌است.

## جستارهای وابسته
* هاکیریا
* خیابان کاپلان
* برج ماتکال

## پیوند به بیرون
* 

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:محله‌های تل‌آویو
رده:معماری اسرائیلی
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۷۱ (میلادی)