حقوق ال‌جی‌بی‌تی در قزاقستان

همجنس‌گرایی زنانه، گِی، دوجنس‌گرا، تراجنسیتی و کوئیر (LGBTQ) در قزاقستان با چالش‌هایی جدی روبه‌رو هستند که ساکنان غیر-ال‌جی‌بی‌تی با آن مواجه نمی‌شوند. فعالیت جنسی همجنس‌گرایانه میان مردان و زنان در قزاقستان قانونی است، اما زوج‌های همجنس و خانوارهایی که توسط زوج‌های همجنس سرپرستی می‌شوند از همان حمایت‌های قانونی که زوج‌های دگرجنس‌گرا دریافت می‌کنند، برخوردار نیستند.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، قزاقستان در اواخر ۱۹۹۷ فعالیت جنسی همجنس‌گرایانه میان مردان و زنان را عملاً و از ۱۹۹۸ رسماً جرم‌زدایی کرد و سن رضایت در اواخر ۱۹۹۷ عملاً و از ۱۹۹۸ رسماً برابر شد. افراد تراجنسیتی از سال ۲۰۰۳ اجازهٔ تغییر جنسیت قانونی یافته‌اند. افراد LGBTQ از سال ۲۰۲۲ اجازهٔ خدمت در ارتش را دارند. با این حال، حقوق افراد LGBTQ در قزاقستان همچنان به‌شدت محدود است و همجنس‌گرایی در جامعهٔ قزاق بسیار بدنام است. هیچ سازمان مردم‌نهاد LGBTQ وجود ندارد، نشانه‌های آشکار عدم‌تحمل رسمی دیده می‌شود و هیچ برابری حقوقی بر پایهٔ گرایش جنسی در حوزه‌هایی همچون اشتغال، آموزش، رسانه و ارائهٔ کالا و خدمات وجود ندارد.

نفوذ اسلام و دیدگاه‌های محافظه‌کاری اجتماعی علیه مردان و زنان همجنس‌گرا همچنان به‌طور ریشه‌ای در سراسر کشور برقرار است. بسیاری از مردم قزاقستان باور دارند که همجنس‌گرایی نوعی اختلال رفتاری است و بسیاری از افراد LGBTQ در قزاقستان تمایل دارند گرایش جنسی خود را در ملأعام پنهان کنند. کسانی که آشکارا هویت خود را نشان می‌دهند، اغلب با آزار، خشونت و سوءاستفادهٔ جسمی روبه‌رو می‌شوند.

## تاریخ
چنگیز خان در امپراتوری مغول روابط همجنس‌گرایانه را ممنوع کرد و آن را مستوجب مجازات مرگ دانست. تاریخ دگرباشان جنسی در قزاقستان با دوره‌هایی از مدارا و سرکوب همراه بوده و به اوایل قرن بیستم بازمی‌گردد، زمانی که همجنس‌گرایی در ۱۹۱۷ پس از انقلاب اکتبر و برپایی اتحاد جماهیر شوروی برای نخستین بار جرم‌زدایی شد.

دولت بلشویک تحت تأثیر اندیشه‌های ماگنوس هیرشفلد، دانشمند آلمانی که استدلال می‌کرد همجنس‌گرایی جلوه‌ای طبیعی از جنسیت انسانی است، قرار داشت. با این حال، در سال ۱۹۳۳ اتحاد شوروی همجنس‌گرایی را به‌عنوان بخشی از کارزار گسترده‌تر علیه رفتارهای «منحرف» دوباره جرم‌انگاری کرد. تبعیض علیه افراد دگرباش در دوران شوروی تداوم یافت و همجنس‌گرایی رسماً تا ۱۶ ژوئیهٔ ۱۹۹۷ «عملاً» و از ۱۹۹۸ «رسماً» از فهرست بیماری‌های روانی خارج نشد.

## قانونی بودن فعالیت جنسی همجنس‌گرایانه
### روند جرم‌زدایی
فعالیت جنسی همجنس‌گرایانه میان مردان و زنان از اواخر ۱۹۹۷ در قزاقستان قانونی شده است، زمانی که بر اساس قانون کیفری اصلاح‌شده، روابط همجنس‌گرایانه میان بزرگسالان با رضایت طرفین دیگر جرم محسوب نمی‌شد.
پیش از سال ۱۹۹۷، مادهٔ ۱۰۴ قانون جزای قزاقستان «لواط» را جرم‌انگاری می‌کرد. این قانون برگرفته از مادهٔ ۱۲۱ اتحاد جماهیر شوروی پیشین بود که تنها آمیزش جنسی مقعدی میان مردان را به‌طور مشخص جرم‌انگاری می‌کرد. در اواخر ۱۹۹۷ این قانون لغو و با تعیین سن رضایت مشترک ۱۶ سال برای همهٔ فعالیت‌های جنسی جایگزین شد. همجنس‌گرایی زنانه هرگز جرم محسوب نمی‌شد. در سال ۱۹۹۸، رابطهٔ جنسی با رضایت میان زوج‌های همجنس به‌طور کامل قانونی شد. در حال حاضر هیچ بندی در قانون اساسی قزاقستان وجود ندارد که هر جنبه‌ای از روابط جنسی همجنس‌گرایانه را جرم‌انگاری کند.

## هویت و بیان جنسیتی

از سال ۲۰۰۳، افراد تراجنسیتی در قزاقستان اجازه یافته‌اند که جنسیت قانونی خود را در مدارک هویتی رسمی تغییر دهند. افرادی که مایل به تغییر جنسیت قانونی خود هستند باید تشخیص «اختلال هویت جنسیتی» دریافت کنند که شامل چندین آزمایش پزشکی و یک ارزیابی روان‌پزشکی ۳۰ روزه است. این ارزیابی‌های روان‌پزشکی توسط کمیسیون‌های پزشکی انجام می‌شود، اما این کمیسیون‌ها پیش‌تر تنها در آلماتی، بزرگ‌ترین شهر قزاقستان، قابل تشکیل بودند. از سال ۲۰۲۳، کمیسیون‌های پزشکی مسئول تشخیص «ترنس‌سکشوالیسم» می‌توانند در هر منطقهٔ قزاقستان تشکیل شوند. با این حال در عمل، تنها کمیسیون فعال همچنان در آلماتی مستقر است، زیرا شرایط لازم برای اتاق‌های جداگانهٔ متخصصان اورولوژی، زنان و دیگر تخصص‌ها فقط در آلماتی فراهم است.

پیش از آنکه افراد تراجنسیتی در قزاقستان توسط کمیسیون پزشکی ارزیابی شوند، باید حدود ۱۰۰٬۰۰۰ ₸ تنگه قزاقستان بپردازند. اگر تصمیم کمیسیون مثبت باشد، متقاضیان گواهی دریافت می‌کنند که باید ظرف ۶ ماه از آن برای آغاز فرایند پزشکی تغییر جنسیت استفاده کنند، در غیر این صورت باید روند را از نو آغاز کنند.

در سال ۲۰۱۱، دستورالعمل‌های تازه‌ای تصویب شد که تنها پس از انجام جراحی تأیید جنسیت، معاینات پزشکی جسمی و روان‌پزشکی، هورمون‌درمانی و عقیم‌سازی، اجازهٔ تغییر مدارک هویتی داده می‌شود. افزون بر این، افراد زیر ۲۱ سال مجاز به تغییر جنسیت در مدارک رسمی خود نیستند.

فعالان ترنس در قزاقستان به وزارت بهداشت قزاقستان و دیگر نهادهای دولتی دسترسی دارند که در سال ۲۰۱۷ به تصویب روندهای نسبتاً بهتری برای شناسایی قانونی جنسیت نسبت به کشورهای همسایه انجامید.

## شناسایی روابط همجنس
قزاقستان ازدواج با همجنس یا اتحاد مدنی را به رسمیت نمی‌شناسد.

## فرزندخواندگی و فرزندپروری
از سال ۲۰۲۰، زوج‌های همجنس در قزاقستان نمی‌توانند به‌طور قانونی کودکی را به فرزندی بپذیرند.

در فوریهٔ ۲۰۲۴، رئیس‌جمهور قاسم جومارت توقایف قانونی را امضا کرد که فرزندخواندگی کودکان یتیم توسط زوج‌های همجنس را ممنوع می‌کرد. ناتالیا جومادیلدایِوا، معاون وزیر آموزش، حتی اظهار داشت که گرایش جنسی والدین آینده نقش «کلیدی» در تأیید صلاحیت ایفا خواهد کرد. او گفت که این موضوع از طریق یک «آزمون روان‌شناسی ویژه» ارزیابی خواهد شد. این اقدام به‌ویژه از سوی رسانه‌های مستقل مورد انتقاد قرار گرفت، زیرا قانون روسیه را به‌عنوان الگو قرار داده بود.

## حمایت‌های ضد تبعیض
خشونت و تبعیض علیه افراد LGBTQ در قزاقستان نسبتاً رایج است و اغلب به پلیس گزارش نمی‌شود. هنوز هیچ قانونی در قزاقستان وجود ندارد که از افراد LGBTQ در برابر تبعیض در زمینه‌های اشتغال، آموزش، مسکن، بهداشت و درمان، اماکن عمومی یا اعتبار مالی حمایت کند.

## اهدای خون
هیچ محدودیتی برای مردان همجنس‌گرا و دوجنس‌گرا برای اهدای خون از سوی دولت قزاقستان وجود ندارد.

## خدمت نظامی
در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۲، وزیر دفاع عادیلبک ژاکسیبکوف اعلام کرده بود که مردان همجنس‌گرا در ارتش کشور پذیرفته نمی‌شوند و معاف‌اند، زیرا «اختلال میل جنسی» دارند. از سال ۲۰۲۲، زنان و مردان همجنس‌گرا و دوجنس‌گرا اجازه دارند آشکارا در ارتش خدمت کنند. وزارت دفاع قزاقستان در سال ۲۰۲۲ در مصاحبه‌ای اعلام کرد که هیچ‌کس به دلیل گرایش جنسی از خدمت نظامی منع نمی‌شود.

## آزادی بیان و ابراز
در ۲۶ مهٔ ۲۰۱۵، شورای قانون اساسی قزاقستان لایحه‌ای را که «تبلیغ گرایش جنسی غیرسنتی» را ممنوع می‌کرد، مغایر قانون اساسی اعلام کرد. شورا این لایحه را به دلیل ابهام در واژه‌پردازی رد کرد. این لایحه در فوریهٔ ۲۰۱۵ از سنا، مجلس علیای پارلمان قزاقستان گذشت و برای امضا به رئیس‌جمهور نورسلطان نظربایف ارسال شد. پیش‌تر نیز مجلس سفلی آن را تصویب کرده بود. دیده‌بان حقوق بشر گفت: «با رد این لایحهٔ تبلیغاتی، شورای قانون اساسی قزاقستان یک سابقهٔ مهم علیه تصویب قوانین تبعیض‌آمیز ایجاد کرد.»

در سپتامبر ۲۰۱۹، دادگاه عالی قزاقستان در پرونده‌ای تاریخی حکم داد که دو زن از یک کاربر فیس‌بوک که بدون اجازهٔ آنان ویدیویی از بوسه‌شان منتشر کرده بود، غرامت دریافت کنند. این ویدیو موجب شد تعداد زیادی نظر همجنس‌گراهراس و خشونت‌بار ثبت شود و پیش از حذف توسط کاربر، ظرف یک روز ۶۰٬۰۰۰ بار دیده شد. دیده‌بان حقوق بشر این حکم را نقطهٔ عطفی برای حقوق حریم خصوصی دانست.

در آوریل ۲۰۲۳، عضو مجلس قزاقستان ارداق نظاروف پیشنهاد داد نمایش فیلم‌ها و سریال‌هایی که موضوع LGBTQ را مطرح می‌کنند ممنوع شود. در ۵ آوریل ۲۰۲۴، اعضای مجلس، آشات آیماگامبیتوف و ژاناربک اشیمجانوف، پیشنهاد کردند قانون «رسانه‌های جمعی» به‌گونه‌ای اصلاح شود که هرگونه اشاره به افراد LGBTQ در رسانه‌های قزاقستان ممنوع شود. اشیمجانوف سپس ادعا کرد که این تغییر سانسور اطلاعات نخواهد بود، بلکه تبلیغات و «تحمیل اطلاعات جانبدارانه» را منع خواهد کرد. همچنین روشن شد که این تغییر شامل اخبار مربوط به افراد LGBTQ نمی‌شود و بیشتر برای «جلوگیری از ترویج ایده‌هایی که می‌تواند باعث شکاف در جامعه شود» خواهد بود. قابل توجه است که در صورت تصویب این تغییر، شکل تازهٔ قانون «تبلیغات دگرباشان» را هم‌سنگ «تبلیغ یا تحریک پرستش خشونت و بی‌رحمی، برتری اجتماعی، نژادی، ملی، مذهبی، طبقاتی و قبیله‌ای» قرار می‌دهد. آیماگامبیتوف برخلاف اشیمجانوف از اظهارنظر دربارهٔ این پیشنهاد خودداری کرد. در ۱۰ آوریل ۲۰۲۴، دیگر اعضای مجلس، از جمله ادیل ژانبیرشین و سَمات موسابایف، پیشنهاد پیگرد کیفری افرادی را دادند که به «تبلیغ دگرباشان» می‌پردازند.

## افکار عمومی
در مهٔ ۲۰۱۵، پلانت‌رومئو، یک شبکهٔ اجتماعی دگرباشان، نخستین «شاخص خوشبختی همجنس‌گرایان» (GHI) خود را منتشر کرد. از مردان همجنس‌گرا در بیش از ۱۲۰ کشور پرسیده شد که دربارهٔ دید جامعه به همجنس‌گرایی چه احساسی دارند، تجربهٔ آنان از رفتار دیگران چگونه است و تا چه اندازه از زندگی خود رضایت دارند. قزاقستان در رتبهٔ ۱۱۸ قرار گرفت، درست بالاتر از غنا و پایین‌تر از بورکینافاسو، با امتیاز GHI برابر با ۲۹.

بر اساس یک نظرسنجی در بازهٔ ژوئن ۲۰۱۵ تا ژوئن ۲۰۱۶ از سوی مرکز تحقیقات پیو، ۸۹٪ مردم قزاقستان با ازدواج با همجنس مخالف بودند و تنها ۷٪ از آن حمایت می‌کردند.

در سال ۲۰۱۶، مدیریت معنوی مسلمانان قزاقستان یک فتوی علیه جراحی‌های تغییر جنسیت صادر کرد.

## جنبش‌های حقوق دگرباشان
### انجمن‌ها و پورتال‌های خبری، بر اساس تاریخ تأسیس به‌ترتیب صعودی
* ۲۰۱۴: «آلما-TQ» یک گروه کنشگر است که برای پیشبرد حقوق جوامع ترنس و کوئیر در قزاقستان فعالیت می‌کند.
* ۲۰۱۵: فمِنیتا  یک گروه کوئیر-فمینیستِ مردمی است که برای پیشبرد حقوق و آزادی‌های زنان LBQ و زندگی شرافتمندانه بر پایهٔ بازخورد نظام‌مند از جوامع در قزاقستان فعالیت می‌کند.
* ۲۰۱۷: Kok.team ()، نخستین رسانهٔ جمعی LGBTQ در قزاقستان   
* ۲۰۱۸: آمان‌بول   نخستین برنامهٔ خودآزمایی اچ‌آی‌وی در آسیای مرکزی است که به ارائهٔ خدمات به مردان دارای رابطهٔ جنسی با مردان (MSM) و افراد ترنس در قزاقستان اختصاص دارد.
* ۲۰۲۲: QUEER KZ یک ابتکار مدنی است که با رویکرد تقاطعی به توانمندسازی و سازمان‌دهی جامعهٔ LGBTQIA+ در قزاقستان می‌پردازد.

* «ترنس دوچا» یک سازمان کنشگر مستقر در قزاقستان است که بر حمایت از کارگران جنسی ترنس متمرکز است.

## شرایط زندگی
افراد LGBTQ در قزاقستان در جریان زندگی روزمرهٔ خود با تبعیض و پیش‌داوری بر اساس گرایش جنسی یا هویت جنسیتی مواجه می‌شوند. بروز نگرش‌های منفی نسبت به افراد LGBTQ، مانند طرد اجتماعی، تمسخر و خشونت، اغلب به آسیب‌های جسمی، روانی و عاطفی برای قربانیان منجر می‌شود. برای اجتناب از خطراتی که از سوی کسانی که گرایش‌های جنسی غیردگرجنس‌گرایانه را نمی‌پذیرند ایجاد می‌شود، بسیاری از افراد LGBTQ احساس می‌کنند ناچارند گرایش جنسی یا هویت جنسیتی خود را از تقریباً همهٔ افراد زندگی‌شان پنهان کنند. اکثریت، پنهان‌کردن گرایش جنسی یا هویت جنسیتی خود در محیط کار را ضروری می‌دانند تا شغل خود را حفظ کنند و از دشمنی کارفرمایان و همکاران بگریزند. تلاش‌ها برای گزارش خشونت‌های همجنس‌گراهراس یا ترنس‌هراس به پلیس اغلب با مقاومت و حتی خصومت از سوی مأموران اجرای قانون روبه‌رو می‌شود.

یک مطالعهٔ فراملی در سال ۲۰۱۱ توسط دانشگاه شیکاگو نشان داد که روند رو به رشد پذیرش دگرباشان جنسی در روسیه و برخی جمهوری‌های پیشین شوروی کند یا معکوس شده است، که خلاف روند جهانی بود.

### آمار
بر پایهٔ یک نظرسنجی در سال ۲۰۱۸ که توسط مرکز جمهوری‌خواه پیشگیری و کنترل ایدز و وزارت بهداشت قزاقستان انجام شد، حدود ۶۲٬۰۰۰ مردان مردآمیز در قزاقستان وجود داشتند؛ حدود ۶٬۰۰۰ نفر در آلماتی، ۳٬۳۰۰ نفر در آستانه و ۴٬۹۰۰ نفر در استان قراغندی. با این حال، انتظار می‌رود این رقم بسیار بالاتر باشد، زیرا همجنس‌گراهراسی اجتماعی ممکن است افراد را از آشکارسازی هویت جنسی خود بازدارد.

### سازمان ملل متحد
قزاقستان با اصلاحات تاریخی در زمینهٔ حقوق دگرباشان در سازمان ملل متحد مخالفت کرده است. در سال ۲۰۱۱، این کشور با «بیانیهٔ مشترک دربارهٔ پایان‌دادن به خشونت و نقض حقوق بشر مرتبط با گرایش جنسی و هویت جنسیتی» در سازمان ملل مخالفت کرد.

## افراد سرشناس

* عبدال مختاروف، خواننده و کنشگر حقوق دگرباشان
* عادل لیان، تهیه‌کننده/روزنامه‌نگار
* التینای کامبکوا، کنشگر حقوق دگرباشان
* آناتولی چرنوسوف، کنشگر حقوق دگرباشان
* امیر شایکژانوف، کنشگر حقوق دگرباشان
* بینازیر ارماگانبتووا، بلاگر طنز/خواننده
* دانیار سابیتوف، کنشگر حقوق دگرباشان
* فارما قزاقپایوا، خواننده
* غسان احمدوف، کنشگر حقوق دگرباشان
* گولزادا سرژان، کنشگر حقوق دگرباشان
* ناتاشا ماکسیمووا، نخستین زن تراجنسیتی قزاق‌تبار روی جلد یک مجله در روسیه.
* نوربیبی نورکادیلووا، کنشگر حقوق دگرباشان و نوهٔ زمانبیک نورکادیلوف
* نورلان آلیمخودژایف، میکاپ‌آرتیست
* زرینه بایبولووا، استندآپ کمدین
* یان ری، عکاس مد
* ژانار سکربایوا، کنشگر حقوق دگرباشان

## جدول خلاصه

## جستارهای وابسته

* حقوق ال‌جی‌بی‌تی در اروپا
* سیاست قزاقستان
* حقوق ال‌جی‌بی‌تی در کشورهای گوناگون
* تراجنسیتی و دین
* ملاحظه بچه‌ها را بکن

## منابع

## پیوند به بیرون

* , LGBT online media publication
*  LGBT organisation from اوسکمن، قزاقستان
* 





رده:ال‌جی‌بی‌تی در قزاقستان
رده:جنبش‌های سیاسی در قزاقستان