مراسم چای کره‌ای

**مراسم چای کره‌ای** (، *داریه*) گونه‌هایی از مراسم چای است که در کره برگزار می‌شود. واژهٔ داریه به‌معنای «آداب چای‌نوشی» یا «آیین چای» است و پیشینه‌ای بیش از هزار سال در میان مردم کره دارد. مراسم چای کره‌ای زیر نفوذ آیین بودا شکل گرفت و ویژگی‌های مشترکی با مراسم چای چینی و مراسم چای ژاپنی دارد.

هرچند اسناد تاریخی از برگزاری مراسم چای در دربار گوریو و آغاز دورهٔ چوسان گواهی می‌دهند، در زمان پادشاهی سونجو (دههٔ ۱۵۹۰ میلادی) این آیین تقریباً از رونق افتاد. در دوران نوین، چای کره‌ای بیشتر از نوع دم‌نوش‌های گیاهی و غلات است و بدون تشریفات رسمی به‌شیوهٔ ژاپنی نوشیده می‌شود. با این حال، در سدهٔ بیست‌ویکم مراسم چای کره‌ای دوباره احیا شده و به‌عنوان راهی برای دستیابی به آرامش و هماهنگی در برابر زندگی پرشتاب جامعهٔ کره‌ای مورد توجه قرار گرفته‌است.

## پیشینه
### دوران باستان و شیلای متحد
نخستین سند تاریخی دربارهٔ پیشکش چای به روان نیاکان، آیینی در سال ۶۶۱ میلادی است که در آن چای به روح پادشاه سورو، بنیادگذار پادشاهی گومگوان گایا (۴۲–۵۶۲ م) تقدیم شد. بنا بر برخی متون کهن کره‌ای، آغاز شکل‌گیری آیین چای به دوران هوارانگ‌ها در پادشاهی شیلا بازمی‌گردد.

نخستین یادکرد چای در اسناد کره‌ای به سدهٔ هفتم میلادی بازمی‌گردد. در آغاز، چای به خاطر خواص دارویی‌اش ارزشمند بود و نه‌تنها دم کشیده، بلکه جوشانده و به صورت آبگوشت مصرف می‌شد. سپس در تمرین‌های شبانهٔ مراقبه بودایی، چای به‌عنوان نوشیدنی نیروبخش کاربرد یافت. در شبه‌جزیرهٔ کره، چای در دوران فرمانروایی ملکهٔ نیمه‌افسانه‌ای سوندوک (۶۳۲–۶۴۶) از راه چین وارد شد.

کشت چای در شیلا در زمان پادشاه هوندوک (۸۲۶–۸۳۵) آغاز شد؛ بذرهای آن از امپراتوری تانگ در ازای کاغذ «هانجی» به دست آمد. بنا بر «یادنامه‌های تاریخی سه پادشاهی» (۱۱۴۵ م)، این رویداد در سال ۸۲۸ م رخ داد و پادشاه فرمان داد چای را در کوه‌های جیریسان بکارند.

در سده‌های پنجم و ششم میلادی، در شیلا از ظروف و ابزار ویژه‌ای برای آماده‌سازی و دم‌کردن چای بهره برده می‌شد، از جمله قوری، کاسه، آسیاب و احتمالاً صافی. کهن‌ترین فنجان چای شناخته‌شده، فنجانی از گِل سفید است با نشان خطی «茶» (چای) که از کاوش‌های برکهٔ آناپچی به دست آمده و به سده‌های هفتم تا هشتم میلادی تعلق دارد.

### دورهٔ گوریو

اسناد سلسلهٔ گوریو (۹۱۸–۱۳۹۲) نشان می‌دهند که در معابد بودایی، چای به روان راهبان بزرگ پیشکش می‌شد. در این دوره چای‌نوشی در میان همهٔ قشرها جامعه رواج یافت و معابد بودایی که بزرگ‌ترین زمین‌داران کشور بودند، چای را به‌عنوان باج به دربار می‌فرستادند.

آیین‌های مهم ملی مرتبط با چای‌نوشی زیر نظر کارگزاران دولتی نهاد «تابانگ» (بخش چای) برگزار می‌شد. دست‌کم یک آیین در «گوریوسا یه‌جی» (تاریخ رسمی گوریو) ثبت شده که به پذیرایی از فرستادهٔ چینی در دربار مربوط است.

دورهٔ گوریو «عصر طلایی» سنت چای کره‌ای شناخته می‌شود. مراسم چای نقشی ویژه در زندگی روشنفکران داشت و آنان آن را به گونه‌ای جداگانه از هنر بدل ساختند. برای کارگزاران، به‌ویژه مقامات قضایی، چای‌نوشی آیینی جدانشدنی بود؛ باور بر این بود که مراسم چای به بی‌طرفانه خدمت‌کردن یاری می‌رساند. سوی جینگ، فرستادهٔ چینی، در «شرح مصوّر سرزمین‌های گوریو» (۱۱۲۳ م) مراسم چای دربار را به‌تفصیل توصیف کرده‌است.

این دوره با شکوفایی تولید سفال سلادون (سبز دریایی) برای دم‌کردن و نوشیدن چای همراه بود. اگر در سدهٔ یازدهم سرویس‌های چای گوریو بیشتر کاربردی بودند، در سدهٔ دوازدهم ابزارهای مراسم چای با ظرافت و مهارت بی‌نظیری ساخته شدند. در خانه‌های ثروتمند، غرفه‌های ویژهٔ چای‌نوشی برپا می‌شد و مردم عادی چای‌خانه‌هایی در کنار راه‌ها می‌گشودند.

با این حال، در دورهٔ گوریو مالیات سنگینی بر چای وضع شد که سیلی از شکایات مردمی را در پی داشت. دانشمندانی چون لی جه‌هیون و لی گیوبو صدها دادخواست به دربار تقدیم کردند. سرانجام در پایان دورهٔ گوریو، چنان‌که در «یودوریوروک» () آمده، کشاورزان در اعتراض به مالیات چای، درختان چای خود را سوزاندند یا بریدند.

### دورهٔ چوسان

در دورهٔ چوسان (۱۳۹۲–۱۹۱۰) آیین چای‌نوشی ادامه یافت و پالایش بیشتری پیدا کرد. تابانگ همچنان سازمان‌دهندهٔ اصلی مراسم سلطنتی چای بود. خاندان سلطنتی یی و اشراف از چای برای آیین‌های ساده بهره می‌بردند؛ «آیین چای روزانه» مراسمی معمول در روز بود، حال آنکه «آیین ویژهٔ چای» برای مناسبت‌های خاص نگاه داشته می‌شد. این تقسیم‌بندی مراسم چای ویژهٔ کره بود و در دیگر کشورها دیده نمی‌شد. این آیین‌ها در سال ۱۴۷۴ م در قانون‌نامهٔ «پنج آیین ملّی» (، *گوکجو اوریه‌اوی*) تدوین شدند.

اما دشواری‌های کشت چای بر سرنوشت این صنعت سایه انداخت. برخلاف مناطق چای‌کاری چین و ژاپن، آب‌وهوای شبه‌جزیرهٔ کره بسیار سردتر بود و فصل برداشت درست پیش از بهار فرا می‌رسید. نام کهن کره‌ای چای، سولّوک (، 雪綠)، بدین معناست که نخستین برگ چای در دشت برفی کوهستان چیده می‌شد. افزون بر این، منطقهٔ جنگلی درختان چای انبار غلّهٔ سنتی کره نیز بود و فصل برداشت برگ چای و فصل کاشت غلات با هم هم‌پوشانی داشت. کشاورزان مالیات سنگینی بابت چای به پادشاه می‌پرداختند.

در دورهٔ چوسان که بر بنیاد کنفسیوس‌گرایی اداره می‌شد، تابانگ برای مراسم چای حفظ شد اما مقیاس تولید چای برای حمایت از تعادل کشاورزی کاهش یافت. بدین‌سان توسعهٔ صنعت چای برای مدتی دراز بازداشته شد و به‌جز طبقهٔ یانگبان و خاندان سلطنتی، فرهنگ چای‌نوشی تنها در پیرامون مناطق جنگلی درختان چای باقی ماند.

جنگ ایمجین (۱۵۹۲–۱۵۹۸) آسیب سنگینی به فرهنگ چای زد. کشور ویران شد و مناطق چای‌کاری بیشترین ضربه را متحمل شدند. همچنین اسیرشدن سفالگران کره‌ای و اعزامشان به ژاپن به افول سنت مراسم چای در کره و شکوفایی آن در ژاپن یاری رساند. سپس تهاجم منچوری (۱۶۳۶–۱۶۳۷) وضع اقتصادی را بدتر کرد. برای نزدیک به دو سده چای جایگاه خود را در فرهنگ کره از دست داد و پادشاه یونگجو (۱۷۲۴–۱۷۷۶) فرمان داد به‌جای چای از شراب یا آب جوشیده بهره گیرند. تنها راهبان بودایی به برگزاری مراسم چای ادامه دادند.

در میانهٔ دورهٔ چوسان، چای‌نوشی جز در مراسم یادبود نیاکان رو به زوال نهاد. گفته شده هنگامی که فرماندهٔ مینگ، یانگ هائو، در جریان تهاجم ژاپن به پادشاه سونجو (فرمانروایی ۱۵۶۷–۱۶۰۱) گفت که بوته‌های چای باکیفیتی در کره یافته و فروش آن در لیائودونگ سود کلانی خواهد داشت، پادشاه پاسخ داد: «ما در کشورمان رسم چای‌نوشی نداریم.»

### احیای مراسم چای در اواخر چوسان
در آغاز سدهٔ نوزدهم، دانشمند نامدار چون یاگ‌یونگ که به ایالت جولای جنوبی تبعید شده بود، کوشید سنت چای را احیا کند. او در سال ۱۸۰۵ م با راهب بودایی هه‌جان (۱۷۷۲–۱۸۱۱) آشنا شد و مراسم چای را از نو آموخت. چون یاگ‌یونگ ده سال به کشت، فرآوری و دم‌کردن چای بر پایهٔ آیین کره‌ای پرداخت و لقب «چون داسان» (کوه چای) گرفت.

از راه هه‌جان، چون یاگ‌یونگ با راهب جوان اویسون (۱۷۸۶–۱۸۶۶) آشنا شد که شاگرد او گردید. اویسون بعدها نظریه و کاربست مراسم چای را در اثر «سرود در ستایش چای کره‌ای» (، 東茶頌) تدوین کرد و دانش خود را در میان اشراف چوسان گسترش داد. او لقب «پدر چای کره‌ای» گرفت و در سال ۱۹۹۷ از سوی دولت کره جنوبی «شخصیت ماه» اعلام شد.

### پایان سدهٔ نوزدهم و دوران استعمار ژاپن

در دههٔ ۱۸۸۰ اندیشهٔ احیای فرهنگ چای در سطح دولتی مطرح شد. چای در دههٔ ۱۸۹۰ از نو به کره بازآورده شد، هم‌زمان با ورود قهوه. نخستین چای‌خانه‌های کره‌ای به نام «دابانگ» () پدید آمدند؛ یکی از نخستین آن‌ها در سال ۱۹۰۲ در هتل زونتاگ در سئول گشایش یافت.

در دوران اشغال ژاپن (۱۹۱۰–۱۹۴۵)، ژاپنی‌های مهاجر فرهنگ ملی خود از جمله نوشیدن چای سبز را حفظ کردند و واردات چای سبز به کره از ۱۹۱۰ تا ۱۹۲۵ نزدیک به پنج برابر افزایش یافت. برای کاهش کسری تراز بازرگانی، حکومت استعماری تصمیم به احیای کشت چای در شبه‌جزیره گرفت. ایچیرو اوزاکی، کارشناس ژاپنی که در ۱۹۰۹ به کره آمده بود، دریافت بهترین چای در یکی از صومعه‌های بودایی شهرستان پوسون کشت می‌شود و در آنجا به تولید چای پرداخت.

فرهنگ دابانگ در سراسر کره گسترش یافت. از دههٔ ۱۹۳۰ تا ۱۹۸۰، پرطرفدارترین نوشیدنی در دابانگ‌ها «سانگ‌هواچا» بود — دم‌نوش شیرین گیاهی که در واقع عصارهٔ چای نداشت. دومین نوشیدنی محبوب «هونگچا» یعنی چای سیاه به‌شیوهٔ غربی بود. در نوشیدن این چای‌ها در دابانگ هیچ جنبهٔ آیینی وجود نداشت.

## شیوهٔ برگزاری مراسم

مراسم چای کره‌ای ریشه‌ای بودایی دارد و بخشی از «راه چای» یعنی مسیر مراقبه در هماهنگی با طبیعت به‌شمار می‌رود. بنیاد آماده‌سازی، رسیدن به حالت آرامش درونی است.

در اجرای عملی مراسم، معمولاً از یک سرویس چای بهره گرفته می‌شود که دربردارندهٔ فنجان‌ها با نعلبکی، قوری سنتی، ظرفی برای آب گرم‌کردن قوری و فنجان‌ها و کاسه‌ای کوچک برای خنک‌کردن آب است. یک‌نفر بر مراسم ریاست دارد و چای را برای مهمانان آماده و سرو می‌کند.

نخست مقداری آب داغ در کاسهٔ بزرگ ریخته می‌شود و سپس برای گرم‌کردن به فنجان‌ها و قوری منتقل می‌گردد. آنگاه آب دوم اندکی خنک‌تر آماده می‌شود؛ دما و مقدار آب بسته به نوع چای تغییر می‌کند. چای در قوری گذاشته شده و آب با دمای مطلوب رویش ریخته می‌شود. هنگام سرو، چای به‌آرامی میان فنجان‌ها جابه‌جا ریخته می‌شود تا غلظت یکسانی داشته باشد و چای غلیظ‌تر ته قوری در یک فنجان جمع نشود.

مهمانان مراسم فنجان را با هر دو دست برمی‌دارند، نخست رنگ و سپس بوی چای را می‌نگرند، آن‌گاه مزه‌اش را با زبان می‌چشند و سرانجام پس‌مزهٔ آن را در دهان حس می‌کنند. با همان برگ‌های نخست می‌توان دم دوم و حتی سوم گرفت؛ هر بار آب کمی خنک‌تر ریخته می‌شود. پس از فنجان نخست ممکن است شیرینی تعارف شود.

## گونه‌های چای

کهن‌ترین چای‌هایی که در مراسم به کار می‌رفتند، قالب‌های فشردهٔ چای سیاه بودند، همانند چای پوئر کهنه‌شدهٔ چینی. نسخه‌های قدیمی چای ارزشمند بودند و چای‌های کهن واردشده از چین در دربار محبوبیت داشتند. با این حال، چای کره‌ای امروزی بیشتر از نوع غلات و گیاهی است و لزوماً برگ چای واقعی ندارد.

از چای‌های سنتی کره‌ای می‌توان به «یوجاچا» اشاره کرد که با مربای بالنگ (یوجا) تهیه می‌شود و سرشار از ویتامین ث است؛ باور بر این است که دردهای معده و سردرد را تسکین می‌دهد. «سانگ‌هواچا» نیز دم‌نوش سنتی دیگری است که در دورهٔ چوسان صبح و شب نوشیده می‌شد.

## نقش مراسم چای در فرهنگ کره‌ای
در گذشته، چای نوشیدنی آیینی بود که به نیاکان و همچنین ارواح کوه‌ها و رودها پیشکش می‌شد. آیین «چهاریه» با چرخه‌های فصلی یادبود پیوند داشت و با گسترش آیین بودا در دوران شیلا جایگاه آن در قربانی‌ها استوارتر شد. چای همراه با برنج، شمع، بخور، گل و میوه در «شش پیشکش به قانون بودا» جای داشت. در کرهٔ نوین، آیین چهاریه بیشتر یادآور آن است که در گذشته به‌جای مشروبات الکلی، چای در این مراسم به کار می‌رفت.

در دوران معاصر، مراسم چای کره‌ای دوباره محبوبیت یافته و به‌عنوان بخشی از میراث هنر کره‌ای ناملموس شناخته می‌شود. این مراسم راهی برای دستیابی به آرامش و هماهنگی در زندگی پرشتاب جامعهٔ امروزی کره‌ای به‌شمار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* مراسم چای
* فرهنگ کره‌ای
* فرهنگ چای
* مراسم چای ژاپنی
* فرهنگ چای چینی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* The Korean Way of Tea — وبگاه EasternTea.com
* Tea Culture Exhibition — موزهٔ آمور پسیفیک
* Myung Won Cultural Foundation — بنیاد فرهنگی میونگ وون

رده:چای کره
رده:سنت‌های کره‌ای
رده:فرهنگ چای بر پایه کشور