فولکلور پاکستانی

[بندانگشتی|جهانگیر و [انارکلی]]

**فولکلور پاکستانی** () شامل اسطوره‌شناسی، شعر، ترانه‌ها، رقص‌ها و نمایش‌های عروسکی از گروه‌های قومی مختلف پاکستان است.

## ریشه‌ها
اساطیر هند و آریایی و اساطیر ایرانی، که از آیین کهن آریایی‌ها تکامل یافته‌اند، نقش مهمی در توسعه طیف گسترده‌ای از فولکلور پاکستانی داشته‌اند. علیرغم تأثیر تاریخی تفاوت‌های زبانی و مذهبی، فولکلور غنی این کشور در همه مناطق، به مضامین گسترده عشق، جنگ، رویدادهای تاریخی و ماوراءالطبیعه می‌پردازد. با این حال، به‌طور کلی، فولکلور مناطق جنوبی عمدتاً بر وقایع تاریخی مانند قیام‌های دهقانی و داستان‌های عاشقانه غم‌انگیز متمرکز است، در حالی که فولکلور مناطق شمالی بیشتر بر ماوراءالطبیعه تأکید دارد و موجودات جادویی/اساطیری مانند *[[دیو|دئوس]]* (غول‌ها) و *[[پیچال‌پری|پیچال پری]]* (پری‌ها) را به تصویر می‌کشد.

## انواع
### فولکلور سندی
فولکلور سندی () از سنت‌های عامیانه‌ای تشکیل شده است که طی قرن‌ها در سند توسعه یافته‌اند. فولکلور سندی گنجینه‌ای ارزشمند از داستان‌ها و روایت‌های محلی است که بخش مهمی از هویت فرهنگی و تاریخی مردم این منطقه را تشکیل می‌دهد. این مجموعه شامل اجزای شناخته‌شده و محبوبی است که با رنگ و بوی محلی خود، تفاوت‌هایی آشکار با فولکلور ایالت‌های همسایه دارند. از جمله این داستان‌ها می‌توان به روایت سنتی «واتایو فقیر»، افسانه «موریرو»، داستان حماسی «دودو چانسار» و مطالب مربوط به قهرمان «مارویی» اشاره کرد. این داستان‌ها، علاوه بر ارزش سرگرم‌کننده، بازتاب‌دهنده نگرش‌ها، ارزش‌ها و زندگی روزمره مردم سند هستند. یکی از داستان‌های برجسته فولکلور سندی، داستان عاشقانه «ساسویی» است که دلتنگی و وفاداری او نسبت به معشوقش «پونهو» را روایت می‌کند. این داستان در تمامی سکونتگاه‌های سند شناخته شده و همچنان خوانده و بازگو می‌شود و به عنوان نمادی از عشق و وفاداری در فرهنگ این مردم جایگاه ویژه‌ای دارد. علاوه بر آن، نمونه‌های دیگری از فولکلور سندی شامل روایت‌های «عمر مارویی» و «سوهونی مهر» نیز وجود دارد که هر یک بخشی از میراث ادبی و فرهنگی منطقه را شکل می‌دهند. خوانندگان فولکلور سندی، از هر دو جنس زن و مرد، نقش حیاتی در حفظ و انتقال این داستان‌ها ایفا کرده‌اند. آن‌ها با شور و اشتیاق، روایت‌های عامیانه و فولکلور محلی را در هر روستا و جامعه کوچک سند بازگو می‌کردند و بدین ترتیب زنجیره انتقال فرهنگی شفاهی را حفظ می‌نمودند. به منظور مستندسازی و حفظ این میراث ارزشمند، فولکلور سندی در مجموعه‌ای چهل جلدی تحت پروژه «فولکلور و ادبیات هیئت ادبی سند» گردآوری شده است. این پروژه که توسط محقق برجسته سندی، نبی بخش خان بلوچ، انجام شد، شامل مطالب گردآوری شده از هر دو منبع سنت‌های شفاهی مردم روستا و اسناد مکتوب است. این مجموعه جامع، طیف گسترده‌ای از ژانرهای فولکلور و ادبیات سندی را در بر می‌گیرد، از جمله افسانه‌ها، افسانه‌های پریان، داستان‌های عاشقانه شبه‌تاریخی، اشعار و ترانه‌های عامیانه، ضرب‌المثل‌ها و چیستان‌ها، و به این ترتیب مرجعی غنی و بی‌همتا برای مطالعه و آشنایی با فرهنگ و ادبیات مردم سند فراهم آورده است.

#### قصه‌ها
معروف‌ترین داستان‌های عامیانه سندی به عنوان *هفت قهرمان* شناخته می‌شود () شاه عبداللطیف بهتایی.
* عمر مروی
* ساسویی پون‌هون
* سوهنی مهر
* لیلان چانسار
* نوری جم تماچی
* سورات رای دیاچ
* مومال رانو

### فولکلور بلوچ
فولکلور بلوچ () شامل سنت‌های عامیانه‌ای است که طی قرن‌ها در بلوچستان توسعه یافته‌اند. اکثر این سنت‌های عامیانه به زبان‌های بلوچی یا براهویی حفظ شده‌اند و به مضامینی مانند عشق تراژیک، مقاومت و جنگ می‌پردازند. بلوچ‌ها به شجاعت و دلیری احترام می‌گذارند، همان‌طور که طبق قانون بلوچی *شهردار بلوچ* لازم است. بسیاری از رهبران قبایل بلوچ (*تمندر*) از طریق ترانه‌ها و تصنیف‌های عامیانه مورد احترام قرار می‌گیرند، به ویژه آن دسته از *رهبران* قبیله‌ای بلوچ که به خاطر شور و شوقشان در دفاع از اصل *آهوت* (حفاظت) به یاد آورده می‌شوند.

#### قصه‌ها
* هانی و شیخ مرید
* کیا و صدو
* شهداد و مهناز
* لاله و گراناز
* بِبارگ و گراناز
* مست و سامو
* بالاچ و بولثیس
* شهداد چوتا - داستان یک مزدور بلوچ را روایت می‌کند که در مکران با پرتغالی‌ها جنگید.

### فولکلور چیترالی
فولکلور چیترالی (خوار: ) شامل سنت‌های عامیانه‌ای است که در منطقه چیترال خیبر پختونخوا توسعه یافته‌اند. داستان‌های این منطقه بر قلمرو ماوراءالطبیعه ارواح و اشباح متمرکز است و وقایع مربوط به آنها معمولاً در شب‌های سرد زمستان اتفاق افتاده است.

#### قصه‌ها
* آژدار - نوعی اژدهای چیترالی، که به عنوان یک مار بزرگ بالدار با یال طلایی مانند شیر توصیف می‌شود. داستان‌های پیرامون آژدار معمولاً از گنج محافظت می‌کند و جنگجویان را می‌بلعد. چنین داستان‌هایی اغلب مضمون جنگجو را نشان می‌دهند که با قرار دادن شمشیر خود بالای سر خود با نوک تیغه در یک دست و دسته در دست دیگر، از خود در برابر بلعیده شدن توسط آژدار محافظت می‌کند و در نتیجه دهان ماهی‌مانند اژدها را پاره می‌کند.
* هالماستی - داستان‌های عامیانه، هالماستی را موجودی گرگ‌مانند به اندازه اسب توصیف می‌کنند که از دهانش شعله بیرون می‌دهد (با سگ سیاه در فولکلور اروپایی مقایسه کنید). طبق سنت محلی، مواجهه با هالماستی نشانه بدی است و چنین مشاهداتی معمولاً در شب اتفاق می‌افتد. تا به امروز، بسیاری از رانندگان کامیون و جیپ از دره‌های دورافتاده چترال ادعا می‌کنند که هالماستی را در حال دویدن در کنار وسایل نقلیه خود در شب، درست قبل از تجربه تصادفات دلخراش، دیده‌اند.
* بارمانو - معادل چیترالی پاگنده یا یتی، که به عنوان میمون‌های بزرگ دوپا توصیف می‌شوند که اغلب به دام‌ها حمله می‌کنند یا سعی در ربودن زنان دارند، اگرچه مشاهده چنین موجوداتی در چیترال بسیار نادر است، و برخی ادعا می‌کنند که منبع واقعی داستان‌های بارمانو در منطقه غیزر در گلگت-بلتستان نهفته است.
* چاتیبوی - موجودی توصیف شده است که در هنگام سیل ناگهانی و بهمن در چترال، ناله‌های وحشتناکی سر می‌دهد.
* چومور دکی - به عنوان موجودی با پاهای آهنین توصیف می‌شود که در شب‌های برفی زمستان در اطراف چترال پرسه می‌زند.
* نانگینی - نوعی موجود مؤنث که ریشه در آیین عامیانه باستانی چیترال دارد، اعتقاد بر این بود که نانگینی محافظ ماوراءالطبیعه خانه است و در نتیجه از احترام بالایی برخوردار است.

### فولکلور کشمیری
فولکلور کشمیری () سنت‌های عامیانه‌ای هستند که طی قرن‌ها در جامو و کشمیر آزاد تحت کنترل پاکستان و جامو و کشمیر تحت کنترل هند توسعه یافته‌اند. زبان کشمیری غنی از کلمات فارسی است و دارای تعداد زیادی ضرب‌المثل، معما و اصطلاحات رایج است که به‌طور مکرر در مکالمات روزمره به کار می‌روند. قهرمانان مردمی و داستان‌های فولکلور، تاریخ اجتماعی و سیاسی مردم کشمیری و تلاش آن‌ها برای رسیدن به جامعه‌ای مبتنی بر اصول عدالت و برابری را منعکس می‌کنند.
* «لیاک چوور» (به معنای «دزد نمونه») داستان جوانی را روایت می‌کند که به دزدی از ثروتمندان و تقسیم آن بین فقرا در دره کشمیر معروف بود. او خود را با روغن می‌پوشاند، از دودکش خانه ثروتمندان وارد می‌شد و سپس با تمام طلاهای آن‌ها فرار می‌کرد. لیایاک چوور در میان چندین دزد مورد احترام در فولکلور کشمیری قرار دارد، از جمله عثمان کاچا، ماداو لال و لیایاک سینگ. دیگر داستان‌ها و افسانه‌های مشهور کشمیری عبارتند از:
** افسانه هیمال و ناگرای
** خسرو و شیرین
** آکا ناندون
** گل نور

#### قصه‌ها
* خسرو و شیرین (ترجمه از فارسی)
* مؤمن خان و شرینو
* یوسف و زلیخا

### فولکلور پنجابی
پنجابی فولکلور ( (قصه) سنتی از قصه‌گویی شفاهی به زبان پنجابی است که با ادغام مردم محلی و مهاجران از شبه‌جزیره عربستان و ایران معاصر به پنجاب رسید. در حالی که *قصه‌ها* منعکس‌کننده میراث اسلامی و/یا فارسی انتقال داستان‌های عامیانه عشق، شجاعت، افتخار و شرافت اخلاقی در میان مسلمانان بودند، وقتی به پنجاب رسیدند، از محدوده دین به شکلی سکولارتر تکامل یافتند و فرهنگ و فولکلور پنجابی پیش از اسلام را به موجودیت خود افزودند. کلمه *قصه* یک کلمه عربی به معنای **افسانه حماسی** یا **داستان عامیانه** است.

زبان پنجابی به‌ویژه به خاطر ادبیات غنی و پرمعنای قصه‌هایش شهرت دارد. بیشتر این داستان‌ها پیرامون موضوعاتی چون عشق و شور، خیانت و فداکاری، ارزش‌های اجتماعی و مقاومت فردی در برابر سیستم‌ها یا قدرت‌های بزرگتر شکل گرفته‌اند. در سنت قصه‌گویی پنجابی، مفاهیمی مانند دوستی، وفاداری، عشق و قول—چه به معنای توافق کتبی و چه به معنای قول کلامی—نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند و بیشتر داستان‌ها بر پایه همین ارزش‌ها ساخته شده‌اند.

گفته می‌شود که این قصه‌ها الهام‌بخش موسیقی عامیانه پنجابی بوده‌اند و به اجرای آن‌ها عمق و غنای ویژه‌ای بخشیده‌اند. سنت قصه‌گویی در پنجابی به‌طور مستمر نسل به نسل منتقل شده و هم به شکل شفاهی و هم به صورت کتبی حفظ شده است. بسیاری از این داستان‌ها به عنوان داستان‌های قبل از خواب برای کودکان خوانده می‌شدند و برخی دیگر، به شکل موسیقی و آهنگ‌های عامیانه اجرا می‌شدند، که ترکیبی از روایت داستانی و هنر موسیقایی را به مخاطب ارائه می‌کرد. هر قصه در این سنت الزامات و ویژگی‌های منحصر به فرد خود را دارد و مهارت در روایت یکی از آن‌ها به معنای توانایی در انتقال همه قصه‌ها نیست. به عبارت دیگر، فردی که توانایی خواندن یا روایت یک قصه را دارد، لزوماً نمی‌تواند قصه دیگری را به همان شیوه منتقل کند، زیرا هر داستان به تکنیک خاص روایت، لحن و ریتم ویژه خود نیاز دارد. این ویژگی، پیچیدگی و غنای سنت ادبی و فرهنگی پنجابی را نشان می‌دهد و اهمیت مهارت‌های فردی را در حفظ و انتقال میراث داستانی منطقه برجسته می‌کند.

محدوده‌های صوتی در گام موسیقی و مکث‌های دقیق، اگر به خوبی اجرا نشوند، نوازنده را از نفس می‌اندازند و قادر به ادامه دادن نیستند. بیشتر ضرب‌های مورد استفاده در موسیقی مدرن پنجابی (که اغلب به اشتباه بهانگرا نامیده می‌شوند)، از سنت *قصه‌گویی* و تلاوت‌های دوران قدیم سرچشمه گرفته‌اند. *قصه‌گویی* همچنین به عنوان یکی از بهترین اشعار سروده شده به زبان پنجابی شناخته می‌شود. *قصه‌گویی* **هیر رنجها** اثر واریس شاه (۱۷۲۲–۱۷۹۸) (که قبلاً با نام *قصه‌گویی* *هیر* شناخته می‌شد) از مشهورترین قصه‌های تمام دوران است. تأثیر *قصه‌گویی* بر فرهنگ پنجابی به قدری قوی است که حتی رهبران مذهبی و انقلابیانی مانند گورو گوبیند سینگ و بابا فرید و غیره، در پیام‌های خود از *قصه‌های* معروف نقل قول می‌کردند. بی‌راه نیست اگر بگوییم که محبوبیت و جایگاه تقریباً الهی *قصه‌گویی* در پنجابی در واقع الهام‌بخش نسل‌های زیادی از رهبران معنوی و فعالان اجتماعی بوده است تا پیام خدا را با داستان‌های عاشقانه نوجوانان ترکیب کنند. این امر باعث ایجاد چیزی شد که به عنوان جنبش صوفیانه در منطقه پنجاب شناخته می‌شود. محبوب‌ترین نویسنده/شاعری که *قصص* صوفی پنجابی سروده است، بلهی شاه (حدود ۱۶۸۰–۱۷۵۸) بوده است.

#### قصه‌ها
بیشتر داستان‌های عامیانه پنجابی (*قِسِه*) توسط شاعران مسلمانی سروده شده‌اند که در آن سرزمین پرسه می‌زدند.
* *[[میرزا صاحبان]]* اثر پیلیو
* *[[خسرو و شیرین|شیرین فرهاد]]* اثر نظامی گنجوی
* *[[یوسف و زلیخا]]* اثر حافظ برخوردار
* *[[لیلی و مجنون]]* اثر نظامی گنجوی

## جستارهای وابسته
* اساطیر اسلامی
* دین کلاش
* لیلی و مجنون
* میرزا صاحبا
* رساله شاه
* یوسف و زلیخا

## منابع

## پیوند به بیرون
* 
* افسانه‌های عامیانه پاکستان
* اساطیر اژدهای پاکستانی

رده:CS1: مقدار volume طولانی
رده:فولکلور پاکستان
رده:فولکلورها بر پایه ملیت
رده:مقاله‌های با گزیده‌ها
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان آلمانی
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان روسی