قلمرو زیر دریا

بندانگشتی|''قلمرو زیر دریا''، قسمت ۱: ''در زیر بستر اقیانوس''

**قلمرو زیر دریا** () یک فیلم مجموعه‌ای ۱۲ قسمتی محصول ۱۹۳۶ شرکت ریپابلیک پیکچرز است که در پاسخ به مجموعه *[[فلش گوردون (مجموعه)|فلش گوردون]]* شرکت یونیورسال پیکچرز ساخته شد. این دومین سریال از شصت و شش سریالی بود که توسط ریپابلیک ساخته شد. در سال ۱۹۶۶، این سریال در یک فیلم تلویزیونی ۱۰۰ دقیقه‌ای با عنوان ***شاراد از آتلانتیس*** تدوین شد.

در پی یک زمین‌لرزه مشکوک و شناسایی مجموعه‌ای از سیگنال‌ها، پروفسور نورتون یک گروه اعزامی شامل ستوان کراش کوریگان و خبرنگاری به نام دیانا کامپتون را با زیردریایی موشکی خود به مکان احتمالی آتلانتیس هدایت می‌کند. با یافتن این قاره گمشده، آن‌ها درگیر جنگ داخلی آتلانتیسی‌ها بین شاراد (با جامه سفیدها) و غاصبی به نام اونگا خان (با جامه سیاه‌ها) می‌شوند. خان آرزو دارد آتلانتیس را فتح کرده و سپس دنیای بالا را با زمین‌لرزه‌های ایجاد شده توسط دستگاه «متلاشی‌کننده» خود نابود کند. بدین ترتیب، او بر جهان حکومت خواهد کرد مگر اینکه به موقع متوقف شود.

ستاره این سریال ری کوریگان است که برای نخستین بار از این نام هنری استفاده کرد. این نام به گونه‌ای انتخاب شد که شبیه به «فلش گوردون» به نظر برسد؛ که یکی از چندین شباهت موجود است. کوریگان که پیش‌تر بدلکار بود – او همان کسی بود که در فیلم *[[تارزان مرد گوریلی (فیلم ۱۹۳۲)|تارزان مرد گوریلی]]* (۱۹۳۲) از شاخه‌ها آویزان می‌شد – از این نام هنری برای بقیه دوران حرفه‌ای خود در سریال‌ها و فیلم‌های وسترن درجه ب استفاده کرد.

دو قسمت اول این سریال در ژوئیه/اوت ۱۹۹۲ در برنامه تلویزیونی *[[تئاتر علم مرموز ۳۰۰۰]]* هدف شوخی و تمسخر قرار گرفت.

## داستان
بندانگشتی|چپ|200px|«ولکیت‌های» اونگا خان در حال خروج از «جاگرنات»
داستان حول محور شخصیت اصلی، «کراش» کوریگان می‌چرخد که سعی دارد یک فرمانروای مستبد و شرور در آتلانتیس را از تسخیر قاره گمشده و سپس کل دنیای بالا بازدارد.

ستوان کراش کوریگان، در آخرین سال تحصیلی خود در آکادمی نیروی دریایی آمریکا در آناپولیس، پس از یک مسابقه کشتی توسط بیلی نورتون دعوت می‌شود تا با پدرش، پروفسور نورتون، دیدار کند. در خانه آن‌ها، پروفسور در حال نمایش اختراع جدید خود است که می‌تواند زمین‌لرزه را (در برد کوتاه) شناسایی و از آن جلوگیری کند. او این دستگاه را به دیانا کامپتون نشان داده و نظریه‌اش را دربارهٔ لرزه‌های منظم در منطقه‌ای که آتلانتیس قبلاً در آنجا قرار داشت، توضیح می‌دهد.

هنگامی که اونگا خان، مستبد آتلانتیسی، و ارتش جامه سیاه او پرتو متلاشی‌کننده خود را به سمت سنت کلر نشانه می‌روند، پروفسور نورتون یک هیئت اکتشافی را برای بررسی موضوع رهبری می‌کند. کراش، دیانا، سه ملوان (برینی دیپ، سالتی و جو) و طوطی خانگی‌شان «سندباد»، او را در زیردریایی موشکی‌اش همراهی می‌کنند. بیلی نیز بدون اطلاع گروه، به عنوان مسافر قاچاق در زیردریایی پنهان شده است.

مشکلات گروه زمانی آغاز می‌شود که جو، مسئول موتورخانه، از ترس اینکه زیردریایی نتواند در چنین اعماقی دوام بیاورد، دچار جنون می‌شود. او برای اثبات ادعای خود، در موتورخانه را قفل کرده و زیردریایی را به یک شیرجه مرگبار می‌فرستد. به محض برطرف شدن این بحران، اونگا خان و کاپیتان هاکور حضور آن‌ها را شناسایی کرده و با یک پرتو مغناطیسی، آن‌ها را از طریق یک تونل به دریای داخلی می‌کشانند.

## بازیگران
### بازیگران اصلی
* **[[ری کوریگان]]** در نقش **کراش کوریگان**، ورزشکار و ستوان نیروی دریایی. نام هنری کراش کوریگان از این سریال گرفته شده است.
* **لوئیس وایلد** در نقش **دیانا کامپتون**، روزنامه‌نگار روزنامه *تایمز* که برای تهیه گزارش به هیئت اعزامی آتلانتیس می‌پیوندد.
* **[[مونته بلو]]** در نقش **اونگا خان**، مستبد و رهبر جامه سیاه‌ها.
* **[[ویلیام فارنوم]]** در نقش **شاراد**، کاهن اعظم آتلانتیس و رهبر جامه سفیدها.
* **بوث هوارد** در نقش **دیتمار**، یکی از جامه سیاه‌های اونگا خان.
* **[[ریموند هاتون]]** در نقش **گاسپوم**، یکی از جامه سیاه‌های اونگا خان.
* **[[سی. مانتگیو شا]]** در نقش **پروفیسور نورتون**، دانشمند آمریکایی متولد بریتانیا و رهبر هیئت اعزامی به آتلانتیس با زیردریایی موشکی‌اش.
* **لی ون اتا** در نقش **بیلی نورتون**، پسر جوان پروفسور نورتون که مخفیانه وارد زیردریایی می‌شود.
* **[[اسمیلی بارنت]]** در نقش **برینی دیپ**، ملوان در زیردریایی پروفسور نورتون و شخصیت کمدی.
* **فرانکی ماروین** در نقش **سالتی**، ملوان در زیردریایی پروفسور نورتون و شخصیت کمدی.

### بازیگران مکمل
[بندانگشتی|چپ|پیش‌گفتار تصویری برای [ری کوریگان، از ابتدای قسمت دوم قلمرو زیر دریا]]
* **[[لان چینی جونیور]]** در نقش **کاپیتان هاکور**، فرمانده جامه سیاه‌ها و مزدور اصلی اونگا خان. کاپیتان هاکور احتمالاً «رنگین‌ترین» نقش منفی لان چینی جونیور بود.
* **[[لین چندلر]]** در نقش **داریوش**، یکی از جامه سفیدهای شاراد.
* **[[جک مولهال]]** در نقش **ستوان اندروز**، نیروی دریایی ایالات متحده.
* **جان برادفورد** در نقش **جو**، ملوانی در زیردریایی پروفسور نورتون که از ترس دیوانه شده و نزدیک بود همه را به کشتن بدهد.
* **[[مالکوم مک‌گرگور]]** در نقش **زاگ**، یکی از جامه سیاه‌های اونگا خان.
* **رالف هولمز** در نقش **مارتوس**، یکی از جامه سفیدهای شاراد.
* **[[جان مرتون]]** در نقش **مولوخ**، جامه سیاهی که کوریگان جانش را نجات می‌دهد و او تغییر جبهه می‌دهد.
* **ارنی اسمیت** در نقش **گورک**، یکی از جامه سیاه‌های اونگا خان.
* **[[لوید ویتلاک]]** در نقش **کاپیتان کلینتون**، ناخدای نیروی دریایی ایالات متحده.

## تولید
بودجه *قلمرو زیر دریا* ۸۱٬۹۲۴ دلار تعیین شده بود، اگرچه هزینه نهایی تولید آن ۹۹٬۲۲۲ دلار شد (۱۷٬۲۹۸ دلار یا ۲۱٫۱٪ اضافه‌هزینه). این فیلم کمترین بودجه را در بین تمام سریال‌های ریپابلیک داشت، اما در واقع از نظر هزینه تولید واقعی، سومین سریال ارزان‌قیمت بود. این سریال بین ۳ مارس تا ۲۸ مارس ۱۹۳۶ با شماره تولید ۴۱۷ فیلم‌برداری شد. تنها سریال‌های ارزان‌تر، سریال بعدی یعنی *[[پارتیزان‌ها می‌آیند]]* (۸۷٬۶۵۵ دلار) و در سال ۱۹۳۸، *[[سگ‌های جهنمی مبارز]]* (۹۲٬۵۶۹ دلار) بودند. برای مقایسه، شرکت بزرگتر یونیورسال پیکچرز ۳۵۰٬۰۰۰ دلار برای تولید فلش گوردون هزینه کرده بود.

### بدلکاری
* جورج دی‌نورماند
* تریسی لین
* تد مپس
* ادی پارکر
* چارلز شفر
* تام استیل دوران حرفه‌ای خود در فیلم‌های مجموعه‌ای را با این اثر آغاز کرد. او در اکثر سریال‌های بعدی تولید شده توسط ریپابلیک و یونیورسال پیکچرز فعالیت داشت.
* بیل یریگان

### جلوه‌های ویژه
* جان تی. کویل
* برادران لایدکر
* باد تاکری

این جلوه‌ها شامل ولکیت‌ها (ارتش رباتیک جامه سیاه‌ها)، جاگرنات (تانک آن‌ها)، ول-پلین‌ها (سفینه‌های موشکی آتلانتیس) و زیردریایی موشکی پروفسور نورتون، و همچنین دکورها و برج اونگا خان می‌شود.

این اولین حضور «ربات ریپابلیک» (در نقش «ولکیت‌ها») است. این ربات دوباره در سریال‌های *[[دکتر سیتن مرموز]]* (۱۹۴۰) و *[[زامبی‌های استراتوسفر]]* (۱۹۵۲) ظاهر شد. همچنین در اپیزود «ماجراهای کاپیتان پروتون» در مجموعه پیشتازان فضا: وویجر با تمسخر روبه‌رو شد.

برخی از جلوه‌های مدل دیده شده در این سریال:

پرونده:Undersea_Kingdom_Rocket_Sub.jpg|زیردریایی موشکی پروفسور نورتون
پرونده:Undersea_Kingdom_Juggernaut.jpg|تانک جاگرنات اونگا خان
پرونده:Undersea_Kingdom_VolPlane.jpg|یکی از ول-پلین‌های اونگا خان
پرونده:Undersea_Kingdom_Projector.jpg|یک اژدر هوایی که از برج اونگا خان شلیک می‌شود


## فناوری اونگا خان
بندانگشتی|200px|اونگا خان در حال استفاده از صفحه بازتابنده خود
در حالی که سطح فناوری پایه در آتلانتیس ظاهراً بسیار پایین است و سواره‌نظام شمشیرزن و گردونه‌ها نوع اصلی نیروی نظامی هستند، «جامه سیاه‌ها» (یا گارد امپراتوری) اونگا خان چندین مورد فناوری بسیار پیشرفته در اختیار دارند.

**دستگاه متلاشی‌کننده** (Disintegrator) اونگا خان محرک اصلی داستان است. این دستگاه قادر به ایجاد زمین‌لرزه‌های مصنوعی در یک هدف دقیق است و همین موضوع باعث اعزام هیئت اکتشافی پروفسور نورتون به آتلانتیس و همچنین ابزاری می‌شود که اونگا خان قصد دارد با آن دنیای بالا را فتح یا نابود کند.

**صفحه بازتابنده** (Reflector Plate) پرکاربردترین دستگاه در طول سریال است. این یک صفحه نمایش است که بسیار شبیه به «مانیتور مشاهده» یا تلفن تصویری در آثار علمی-تخیلی مدرن‌تر عمل می‌کند. از آن برای برقراری ارتباط بین دو صفحه یا به‌طور مکرر، برای مشاهده (و شنیدن) هر مکان دوردستی استفاده می‌شود. ظاهراً برای این کارکرد دوم نیازی به دوربین یا میکروفون نیست و به نظر می‌رسد هیچ محدودیتی ندارد؛ به طوری که شهر مقدس، مناطق آتلانتیس و دنیای بالا را بدون مشکل نمایش می‌دهد.

گارد امپراتوری اونگا خان توسط **ولکیت‌ها** (Volkites) تقویت می‌شود؛ نوعی ربات که توسط یک دستگاه کنترل از راه دور حجیم که اغلب توسط هاکور پوشیده می‌شود، کنترل می‌گردند. آن‌ها همچنین وظایفی را در برج انجام می‌دهند، برای مثال کار با کنترل‌های اصلی دستگاه‌های دیگر مانند متلاشی‌کننده را زمانی که به آن‌ها دستور داده می‌شود، بر عهده دارند (کنترل از راه دور اکثر دستگاه‌ها معمولاً از طریق کنترل از راه دور ولکیت‌ها برای کار با کنترل‌های اصلی انجام می‌شود). در حالی که گارد امپراتوری از شمشیر یا کمان استفاده می‌کنند، ولکیت‌ها به **تفنگ‌های اتمی** (Atomguns) مسلح هستند که سلاح‌های لیزری در اندازه تفنگ معمولی هستند. گاهی اوقات این سلاح‌ها توسط دیگران نیز استفاده می‌شوند، اما تنها زمانی که از یک ولکیت گرفته شده باشند.

در زمینه وسایل نقلیه، اونگا خان یک تانک به نام **جاگرنات** (Juggernaut) دارد. این تانک را می‌توان هم از راه دور و هم توسط راننده (انسان یا ولکیت) کنترل کرد. خود تانک سلاحی ندارد اما در طول جنگ‌های محاصره‌ای به عنوان یک دژکوب استفاده می‌شود. هرچند خیلی از آن‌ها استفاده نمی‌شود، اما نیروهای اونگا خان چندین هواپیما به نام **ول-پلین** (Vol Planes) نیز دارند (که نزد جامه سفیدها به عنوان **گردونه‌های آسمان** شناخته می‌شوند).

برج اونگا خان به یک **پرتابگر** (Projector) مجهز است که در هر بار یک **اژدر هوایی** شلیک می‌کند. این دستگاه نیز با کنترل از راه دور هدایت می‌شود.

اونگا خان از **اتاق تغییر شکل** (Transformation Chamber) خود برای شستشوی مغزی کسانی که تمایلی به اجرای دستورات او ندارند، استفاده می‌کند. اثر این کار به مرور زمان از بین می‌رود و می‌تواند توسط خودِ اتاق معکوس شود.

**پرتو مغناطیسی** (Magnetic Ray) تنها یک بار در قسمت اول برای کشیدن زیردریایی موشکی به داخل آتلانتیس استفاده می‌شود (بسیار شبیه به پرتو کششی در جنگ ستارگان یا پیشتازان فضا). در قسمت آخر، یک **دیوار نامرئی از پرتوهای اتمی** فعال می‌شود تا برای برج اونگا خان یک میدان نیرو جهت محافظت در برابر بمباران نیروی دریایی ایالات متحده فراهم کند. در نهایت، خود برج دارای درهای کشویی اتوماتیک و آسانسور است.

پیشرفته‌ترین فناوری که ظاهراً در دسترس مخالفان یعنی «جامه سفیدهای» شاراد قرار دارد، منجنیق‌ها و شعله‌افکن‌های تعبیه‌شده در دیوارهای شهر مقدس است.

## انتشار
### سینمایی
تاریخ انتشار رسمی *قلمرو زیر دریا* ۳۰ مه ۱۹۳۶ است، اگرچه این در واقع تاریخی است که قسمت ششم در اختیار مراکز پخش فیلم قرار گرفت. این اثر در ۱۵ فوریه ۱۹۵۰، بین اولین اکران‌های *[[گشت راداری علیه پادشاه جاسوسان]]* و *[[هیولای نامرئی]]* بازنشر شد.

### تلویزیونی
*قلمرو زیر دریا* یکی از چندین سریال ریپابلیک بود که در سال ۱۹۶۶ به عنوان یک فیلم برای تلویزیون بازنشر شد. نام آن به *شاراد از آتلانتیس* تغییر یافت. این نسخه به مدت زمان ۱۰۰ دقیقه تدوین شده بود.

## بازخورد منتقدان
به گفته ویلیام سی. کلاین، مورخ سینما، *قلمرو زیر دریا* یک «تعقیب و گریز ۱۲ قسمتی کاملاً باورنکردنی - اما از نظر بصری لذت‌بخش - در یک دیوانه‌خانه بود.»

## نام قسمت‌ها
بندانگشتی|چپ|200px|صفحه عنوان سریال «قلمرو زیر دریا» (۱۹۳۶)
# در زیر بستر اقیانوس (۳۰ دقیقه و ۵۱ ثانیه)
# شهر زیر دریا (۱۹ دقیقه و ۱۳ ثانیه)
# میدان مرگ (۱۸ دقیقه و ۵۸ ثانیه)
# انتقام ولکیت‌ها (۱۸ دقیقه و ۷ ثانیه)
# زندانیان آتلانتیس (۱۷ دقیقه و ۳۳ ثانیه)
# جاگرنات حمله می‌کند (۱۶ دقیقه و ۴۰ ثانیه)
# تله زیردریایی (۱۷ دقیقه و ۲۰ ثانیه)
# به سوی برج فلزی (۱۶ دقیقه و ۴۹ ثانیه)
# مرگ در هوا (۱۶ دقیقه و ۴۸ ثانیه)
# نابودی آتلانتیس (۱۷ دقیقه و ۲۸ ثانیه)
# مرگ شعله‌ور (۱۹ دقیقه و ۲۳ ثانیه)
# صعود به دنیای بالا (۱۶ دقیقه و ۵۴ ثانیه)
منبع:|Cline 1984, p. 215.

## پایان‌های نفس‌گیر
### وقایع نفس‌گیر
# «در زیر بستر اقیانوس:» اژدرهای پرنده باعث زمین‌لغزش می‌شوند و کراش و بیلی را در حالی که سعی دارند از دست ولکیت‌ها فرار کنند، از صخره به پایین پرتاب می‌کنند.
# «شهر زیر دریا:» کراش هدف تیر یک تفنگ اتمی قرار می‌گیرد و به چاه یک آسانسور سقوط می‌کند.
# «میدان مرگ:» کراش به دنبال یک گردونه روی زمین کشیده می‌شود.
# «انتقام ولکیت‌ها:» در طول یک محاصره، کراش و مولوخ در مسیر یک حمله سواره‌نظام جامه سیاه‌ها سقوط می‌کنند.
# «زندانیان آتلانتیس:» دیانا در اتاق تغییر شکلِ مخصوص شستشوی مغزی گرفتار می‌شود.
# «جاگرنات حمله می‌کند:» در حالی که کراش (با بیلی بر پشتش) در حال بندبازی بر فراز یک شکاف زمین است، دیتمار با اژدر کابل را قطع می‌کند.
# «تله زیردریایی:» کراش بر اثر برخورد یک تیر به سیلندرهای پودر اشتعال، گرفتار انفجار می‌شود.
# «به سوی برج فلزی:» کراش به جلوی جاگرنات (تانک جامه سیاه‌ها) بسته شده است در حالی که تانک به دروازه‌های شهر مقدس می‌کوبد.
# «مرگ در هوا:» هواپیمای قهرمانان توسط اونگا خان سرنگون می‌شود.
# «نابودی آتلانتیس:» قهرمانان در شهر مقدس زیر بمباران راهبردی گرفتار می‌شوند.
# «مرگ شعله‌ور:» کراش و پروفسور نورتون در معرض شعله‌های خروجی موتور راکت اونگا خان قرار می‌گیرند.

### راه‌حل‌ها
بسیاری از راه‌حل‌های این موقعیت‌های نفس‌گیر به نوعی «فریب» (Cheat) هستند؛ به این معنی که وقایع نشان داده شده در پایان قسمت قبل را تغییر می‌دهند یا به وضوح با آن‌ها مطابقت ندارند.
# «شهر زیر دریا:» کراش و بیلی در سمت دیگر قله پناه می‌گیرند.
# «میدان مرگ:» کراش سقوط نمی‌کند بلکه لبه دیواره چاه را می‌گیرد و پایین می‌رود.
# «انتقام ولکیت‌ها:» کراش به داخل گردونه می‌پرد و کنترل آن را به دست می‌گیرد.
# «زندانیان آتلانتیس:» کراش و مولوخ روی زمین دراز می‌کشند و در حالی که حمله از اطراف آن‌ها می‌گذرد، آسیبی نمی‌بینند.
# «جاگرنات حمله می‌کند:» کراش پیش از اتمام فرایند، دیانا را نجات می‌دهد.
# «تله زیردریایی:» کراش پیش از پاره شدن کابل، آن را محکم می‌گیرد و آن‌ها موفق می‌شوند به سلامت روی زمین بپرند.
# «به سوی برج فلزی:» کراش لحظاتی پیش از انفجار به زیر آب شیرجه می‌زند.
# «مرگ در هوا:» علی‌رغم آثار مشهود برخورد به دروازه در قسمت قبل، این بار دروازه‌ها پیش از برخورد باز می‌شوند و جاگرنات به سادگی وارد حیاط می‌شود.
# «نابودی آتلانتیس:» کراش، بیلی و پروفسور نورتون بدون آسیب جدی از لاشه هواپیما بیرون می‌آیند.
# «مرگ شعله‌ور:» اگرچه شاراد بر اثر سقوط یک ستون روی او کشته می‌شود، اما هیچ‌یک از قهرمانان به‌طور جدی آسیب نمی‌بینند.
# «صعود به دنیای بالا:» مولوخ گرفتار شعله‌ها شده و می‌میرد، اما کراش و پروفسور نورتون فرار کرده و در طبقه پایین‌تری از غارهای زیر برج اونگا خان پناه می‌گیرند.

## جستارهای وابسته
* فهرست فیلم‌های مجموعه‌ای
* فهرست فیلم‌های مجموعه‌ای بر پایه استودیو
* فهرست فیلم‌های در مالکیت عمومی در ایالات متحده

## پیوند به بیرون

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## منابع

* 

رده:فیلم‌های ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۳۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی نات لوین
رده:فیلم‌های جوزف کین
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید آمریکایی
رده:فیلم‌های علمی تخیلی ماجراجویی آمریکایی
رده:فیلم‌های ماجراجویی ۱۹۳۶ (میلادی)
رده:فیلم‌های ماجراجویی-تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در آتلانتیس
رده:فیلم‌های واقع‌شده در اقیانوس اطلس
رده:مقاله‌های دارای ویدئو