مسیحیان کرد

**مسیحیان کُرد** به کُردهایی اطلاق می‌شود که پیرو دین مسیحیت هستند. برخی از کُردها در طول تاریخ پیرو مسیحیت بودند و زمانی‌که بیشتر کُردها به اسلام گرویدند، همچنان مسیحی باقی ماندند؛ با این‌حال، اکثریت مسیحیان کُرد امروزی نوکیش (تازه‌مسیحی‌شده) هستند. از نظر تاریخی، کُردهایی که به مسیحیت گرویدند، از پیشینه‌های متنوعی از جمله دین ایران باستان، زرتشت، اسلام و ایزدی بودند.

## تاریخ
در سدهٔ دهم میلادی، شاهزادهٔ کُرد، ابن‌الزحّاک که دژ الجعفری را در اختیار داشت، از اسلام به مسیحیت ارتدوکس گروید و بیزانسی‌ها در برابر این تغییر دین، به او زمین و یک دژ واگذار کردند. در سال ۹۲۷ میلادی، او و خانواده‌اش در جریان یورشی به‌دست ثمل الدلفی، حاکم طرسوس، اعدام شدند.

در اواخر سدهٔ یازدهم و اوایل سدهٔ دوازدهم میلادی، مسیحیان کُرد اقلیتی از نیروی‌نظامی دژ شَیزَر در نزدیکی حماة، سوریه را تشکیل می‌دادند.

زاکاریان، یک دودمان ارمنی–گرجی با تبار کُردی بود. این دودمان، در سدهٔ سیزدهم میلادی بر بخش‌هایی از ارمنستان شمالی حکومت می‌کرد و با بنیان‌گذاری صومعه‌های تازه، کوشید تا فعالیت‌های علمی و فرهنگی را رونق بخشد.

مارکو پولو در کتاب خود آورده‌است که در بین کُردهای مسلمانی که در نواحی کوهستانی موصل ساکن بودند، اقلیتی نیز مسیحی بودند.

کُردهایی که به مسیحیت می‌گرویدند، معمولاً به کلیسای مشرق وابسته بودند. پژوهشگران انجمن سلطنتی جغرافیا در سیواس گزارش دادند که یک طایفهٔ محلی کُرد، برخی آداب و رسوم مسیحی را حفظ کرده و گاهی خود را مسیحی معرفی می‌کردند.

بخش بزرگی از کُردهایی که به مسیحیت گرویدند، پیشینه ایزدی داشتند. تو قرن هفدهم، گروه‌های مذهبی مثل کرملی‌ها، فرانسیسکن‌ها و یسوعی‌ها به مناطق ایزدی‌نشین، به‌ویژه سنجار و سوریه، رفت‌وآمد کردند. برخی ایزدی‌های عثمانی به دلیل مسائل اجتماعی مرتبط با ایزدی‌گری به مسیحیت گرویدند. در سدهٔ نوزدهم، هر دو گروه مبلغان پروتستان و کاتولیک به ایزدی‌ها علاقه‌مند شدند. در امپراتوری عثمانی، ترک اسلام جرم بود، اما از آنجا که ایزدی‌ها مسلمان نبودند، گرویدن آن‌ها به مسیحیت و تبلیغ مسیحیت در میان آن‌ها جرم محسوب نمی‌شد، و فعالیت‌های مذهبی مسیحی در جوامع ایزدی رونق گرفت. در دههٔ ۱۸۸۰، دولت عثمانی مبلغان اسلامی را برای ایزدی‌ها فرستاد و ادعا کرد که از آنجا که جوامع ایزدی پذیرای مبلغان مسیحی هستند، می‌توانند پذیرای مبلغان اسلامی نیز باشند. مبلغان مسیحی بعداً توجه جهانی‌را به ایزدی‌ها جلب کردند، که جامعه‌ای نسبتاً منزوی و جدا از دیگران بودند.

در سده‌های نوزدهم و بیستم، حدود ۲۰۰ مبلغ مسیحی در کردستان زندگی می‌کردند. شمار اندکی از آنان به زبان کُردی سخن می‌گفتند یا آشنایی نزدیکی با کُردها داشتند. فعالیت‌های تبلیغی مسیحیان در کُردستان به دلایل گوناگون شکست‌خورده تلقی شد. مبلغان پروتستان کوشیدند مسیحیان آشوری و ارمنی را برای این کار به‌کار گیرند، با این باور که کُردها با آنان بیشتر خو می‌گیرند تا با خارجیان. با این‌حال، مسیحیان آشوری و ارمنی از تبلیغ مسیحیت در میان کُردها خودداری کردند و کسانی‌هم که پذیرفتند، کمتر از خودِ مبلغان پروتستان موفق بودند؛ در حالی‌که پروتستان‌ها نیز طی بیش‌از یک سده فعالیت، هیچ پیشرفتی در کُردستان به‌دست نیاورده‌بودند. مبلغان کاتولیک در ایجاد روابط با جوامع آشوری، کلدانی و ارمنی کامیاب بودند، اما هنگامی که به تبلیغ در میان کُردها پرداختند و چند ایزدی را به مسیحیت گرواندند، مسیحیان محلی از شرکت در آیین‌های مذهبی آنان خودداری کردند. در نتیجه، مبلغان کاتولیک همهٔ فعالیت‌های تبلیغی در میان کُردها را متوقف کردند و تنها بر دیگر جوامع مسیحی متمرکز شدند. آشوریان و ارمنیان نیز از پذیرش کُردها در کلیساهای خود سر باز زدند؛ به‌ویژه آشوریان که به‌عنوان «دشمنان موروثی» کُردها توصیف می‌شدند. پس‌از ناکامی پروتستان‌ها در به‌کارگیری آشوریان و ارمنیان برای تبلیغ در میان کُردها، مبلغان مستقیماً خود به تبلیغ میان کُردها پرداختند، اما موفقیتی کسب نکردند و بسیاری از آنان کشته‌شدند و بدین‌ترتیب، فعالیت‌هایشان پایان‌یافت.

## مسیحیان کُرد معاصر
بخشی از *عهد جدید* نخستین‌بار در سال ۱۸۵۶ به زبان کُردی ترجمه و منتشر شد.

کلیسای مسیح کوردزمان (کُردی‌زبان) در اواخر سال ۲۰۰۰ در هەولێر (اربیل) بنیان‌گذاری شد و در استان‌های سلیمانیه و دهوک نیز شعبه‌هایی دارد. این کلیسا نخستین کلیسای انجیلی کُردی در عراق به‌شمار می‌رود. نشان این کلیسا از خورشیدی زرد و یک صلیب تشکیل شده‌است که از پشت رشته‌کوهی برمی‌آید. بنا بر گفتهٔ یکی از نوکیشان‌های کُرد، از سال ۲۰۰۶ تاکنون حدود ۵۰۰ جوان مسلمان کُرد در سراسر کُردستان به مسیحیت گرویده‌اند. همچنین یک سرباز کُرد عراقی که مسیحی شده‌بود و ادعا می‌کرد سلاح‌های کشتار جمعی جابه‌جا کرده، گفته‌بود که در کردستان عراق موجی از گرایش کُردها به مسیحیت شروع شده‌است.

پس‌از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، موجی از گرویدن کُردها به مسیحیت پدیدآمد. در کشورهای پساشوروی، بیشتر کُردهایی که به مسیحیت گروییده‌بودند، ایزدی بودند. تا سال ۲۰۱۹، حدود ۳۶۰۰ ایزدی در ارمنستان به مسیحیت گرویدند. ایزدی‌هایی که به مسیحیت گرویده بودند، توسط جامعهٔ ایزدی طرد و مورد بدرفتاری قرار گرفتند. در سال ۲۰۲۳، یک گروه مبلغ انجیلی پس‌از برپایی مراسم دعا در یک معبد ایزدی برای نابودی ایزدی‌گری، جنجالی ایجاد کرد. پس‌از نسل‌کشی ایزدی‌ها، موجی از گرویدن ایزدی‌ها به مسیحیت شکل گرفت که عمدتاً از طریق مبلغان مسیحی بود. فیان دخیل خواستار ممنوعیت مبلغان مسیحی در منطقهٔ کردستان شد، اما دولت اقلیم کردستان این درخواست را رد کرد و دفتر امور مسیحیان اقلیم اعلام کرد که مبلغان فعالیت‌های خود را به‌صورت اخلاقی انجام داده‌اند. مبلغان مسیحی مهاجرت ایزدی‌های آواره به منطقهٔ کردستان را فرصتی طلایی برای گرویدن آنان می‌دانستند، زیرا ایزدی‌ها به‌طور تاریخی آن‌چنان منزوی بوده‌اند که حتی مبلغان بومی عراق نیز قادر به گرواندن آن‌ها نبودند. تا اواخر سال ۲۰۱۵، حدود ۸۰۰ ایزدی به مسیحیت گروییده بودند و بیش از ۷۰٪ از نوکیشان مسیحی در اردوگاه‌های پناهندگان ایزدی بودند. ولید شویبات، مبلغان مسیحی و فیان دخیل و تلاش‌های او برای ممنوعیت تبلیغ مسیحیت را مورد انتقاد قرار داد و مدعی شد که دخیل ترجیح می‌دهد «به شیطان پرستش کند تا عیسی». ایزدی‌ها به‌طور تاریخی نسبت به مسیحیت و به‌ویژه مبلغان مسیحی، دیدگاه خصمانه داشته‌اند.

مدای مامدی، ایزدی اهل گرجستان که به کلیسای ارتدوکس گرجی گرویده بود، در فوریهٔ ۲۰۲۳ توسط اسقفیّهٔ آمریکای شمالی کلیسای ارتدوکس گرجستان کشیش شد و بدین ترتیب نخستین کُردی بود که به‌عنوان کشیش ارتدوکس مسیحی منصوب شد.

برخی از ارمنی‌های پنهانی که فرهنگ و زبان کُردی را پذیرفته و مسلمان شده‌بودند، برای برگشتن به ریشه‌های ارمنی خود دوباره به مسیحیت گرویدند. بسیاری از مسیحیان کُرد، از لحاظ قومی کُرد نبودند، بلکه ارمنی یا آشوری بودند که در کردستان سکونت داشتند، به زبان کردی صحبت می‌کردند و به‌عنوان مسیحیان کُرد شناخته می‌شدند. در سال ۲۰۱۹، حدود ۸۰ تا ۱۰۰ کُرد در شهر کوبانی به مسیحیت گرویدند. یک کشیش انجیلی اهل حلب اظهار داشت که کُردهایی که به مسیحیت گروییده بودند، اغلب به دلیل سیاست‌های ضدکُردی رجب طیب اردوغان، که اسلام‌گرایی و ملی‌گرایی ترکی را ترویج می‌کرد، و همچنین جنایاتی که اسلام‌گرایان تحت حمایت ترکیه علیه کُردها در جریان جنگ داخلی سوریه مرتکب شدند، از اسلام ناراضی بودند و به مسیحیت گروییدند.

## یادداشت‌ها

## منابع

رده:اقوام آسیا
رده:اقوام خاورمیانه
رده:اقوام در اتحادیه عرب
رده:اقوام در ارمنستان
رده:اقوام در ایران
رده:اقوام در ترکیه
رده:اقوام در سوریه
رده:اقوام در عراق
رده:اقوام
رده:انجیل
رده:بومیان غرب آسیا
رده:پیروان عیسی
رده:تاریخ مردم کرد
رده:دین
رده:کردستان
رده:کردها
رده:گروه‌های قومی جداشده توسط مرزهای بین‌المللی
رده:گروه‌های مسیحی در خاورمیانه
رده:مردمان باستانی خاور نزدیک
رده:مردمان باستانی
رده:مسیحیت
رده:اقوام در گرجستان
رده:کردتباران
رده:تاریخ  ارمنستان
رده:تاریخ گرجستان