ولایت کوزوو

**ولایت کوزوو** (به ترکی عثمانی: ولایت قوصوه، *Vilâyet-i Kosova*؛ ترکی: *Kosova Vilayeti*؛ آلبانیایی: *Vilajeti i Kosovës*؛ صربی: Косовски вилајет، *Kosovski vilajet*) یک بخش اداری (*ولایت*) سطح اول امپراتوری عثمانی در شبه جزیره بالکان بود که شامل قلمرو امروزی کوزوو و بخش شمال غربی جمهوری مقدونیه شمالی می‌شد. مناطقی که امروزه منطقه سنجاک (راشکا) صربستان و مونته‌نگرو را تشکیل می‌دهند، اگرچه *به صورت دو ژوره* تحت کنترل عثمانی بودند، اما طبق ماده ۲۵ پیمان برلین، از سال ۱۸۷۸ تا ۱۹۰۹ عملاً تحت *اشغال* اتریش -مجارستان بودند. اسکوب (اسکوپیه) به عنوان مرکز استان عمل می‌کرد. جمعیت ۳۲۰۰۰ نفری آن، آن را به بزرگ‌ترین شهر استان تبدیل کرده بود و پس از آن پریزرن با ۳۰۰۰۰ نفر جمعیت قرار داشت.

این *ولایت* به عنوان نمونه کوچکی از جامعه عثمانی قرار داشت؛ در مرزهای آن گروه‌های متنوعی از مردم و مذاهب از جمله آلبانیایی‌ها، صرب‌ها، بوسنیایی‌ها؛ مسلمانان و مسیحیان، اعم از ارتدکس شرقی و کاتولیک، زندگی می‌کردند. این استان به خاطر صنعتگران و شهرهای مهمی مانند ایپک، که در آن معماری عثمانی و حمام‌های عمومی متمایزی ساخته شده بود، مشهور بود که برخی از آنها هنوز هم قابل مشاهده هستند. زادگاه هویت ملی آلبانیایی برای اولین بار در پریزرن، توسط اعضای اتحادیه پریزرن در سال ۱۸۷۸ بیان شد.

در نتیجه، ابتدا معاهده سن استفانو در سال ۱۸۷۸، و سپس معاهده اصلاح‌شده برلین در همان سال که امپراتوری عثمانی را تجزیه کرد، کوزوو به خط دفاعی اول امپراتوری عثمانی تبدیل شد و پادگان‌های بزرگی از نیروهای عثمانی در این استان مستقر شدند. قبل از جنگ اول بالکان در سال ۱۹۱۲، شکل و موقعیت این استان مانع از داشتن مرز زمینی مشترک بین صربستان و مونته‌نگرو شد. پس از جنگ، بخش عمده‌ای از این *ولایت* بین مونته‌نگرو و صربستان تقسیم شد. همه این مرزها در معاهده لندن در سال ۱۹۱۳ تصویب شدند. امپراتوری عثمانی سرانجام پس از توافق صلح با پادشاهی صربستان در ۱۴ مارس ۱۹۱۴، مرزهای جدید را به رسمیت شناخت. 

## تقسیمات اداری
سنجاق‌های ولایت:
* سنجاق اوسکوپ (با مناطق کازا: اسکوپیه، اشتیپ، کراتوو، پهچوو، رادوویش، کومانوو، کریوا پالانکا، کاچانیک)
* سنجاق پریشین (با نواحی کازا: پریشتینا، ووشتری، گیلان، پرشوو؛ همچنین میتروویکا و نووی پازار در سال ۱۹۰۲ اضافه شدند)
* سنجاق ایپک (با مناطق کازا: پجا، گاکوا، گوسینجه؛ همچنین برانه و روژاژه در سال ۱۹۰۲ اضافه شدند)
* سنجاق پریزرن (با کازا - نواحی: پریزرن، تتوو، گستیوار)
* سنجاق نووی پازار (Yenipazar)، (در اصل با کازا - ناحیه: نووی پازار، برانه، روژاژه، سجنیکا، نوا واروش، بیجلو پولجه، کولاشین پایین، پلیولا، پریپولجه، پریبوج)
** سنجاق پلجولا (Taşlica)، ایجاد شده در سال ۱۸۸۰ (با مناطق کازا: Pljevlja , Prijepolje , Priboj)
** سانجاک Sjenica (Seniçe)، ایجاد شده در سال ۱۹۰۲ (با مناطق کازا: Sjenica , Nova Varoš، Bijelo Polje , Lower Kolašin)

اسکوپ پایتخت اداری این ولایت بود و سایر شهرهای مهم شامل پریشتین (با ۱۰۰۰۰ نفر جمعیت)، ایپک، میتروویچه و پریزرن بودند. ولایت کوزوو شامل منطقه سنجاک می‌شد که صربستان مرکزی و مونته‌نگرو امروزی را به همراه شهرداری کوکس [*نیازمند منبع*] و منطقه اطراف آن در شمال آلبانی امروزی قطع می‌کرد. بین سال‌های ۱۸۸۱ و ۱۹۱۲ (فصل پایانی آن)، این ولایت به صورت داخلی گسترش یافت و سایر مناطق جمهوری مقدونیه شمالی امروزی، از جمله شهرک‌های شهری بزرگتر مانند اشتیپ (*ایشتیپ*)، کومانوو (*کومانووا*) و کراتوو (*کراتووا*) را دربر گرفت (*به نقشه مراجعه کنید*).

## تاریخچه
### سال‌های شکل‌گیری ۱۸۷۷–۷۹
ولایت کوزوو در سال ۱۸۷۷ ایجاد شد و منطقه بسیار بزرگتری نسبت به کوزوو امروزی را شامل می‌شد، زیرا شامل سنجاک نووی پازار، سنجاک نیش (تا سال ۱۸۷۸)، منطقه اطراف پلاو و گوسینجه و همچنین منطقه دیبرا نیز می‌شد. این مناطق متعلق به ایالت سابق نیش، ایالت اسکوب و پس از سال ۱۸۶۵، ولایت دانوب بودند. در سال ۱۸۶۸، ولایت پریزرن با سنجاک‌های پریزرن، دیبرا، اسکوپیه و نیش ایجاد شد، اما در سال ۱۸۷۷ دیگر وجود نداشت.

در طول و پس از جنگ صربستان و عثمانی در سال‌های ۱۸۷۶–۱۸۷۸، بین ۳۰٬۰۰۰ تا ۷۰٬۰۰۰ مسلمان، که عمدتاً آلبانیایی بودند، توسط ارتش صرب از سنجاک نیش اخراج شدند و به ولایت کوزوو گریختند.

در سال ۱۸۷۸، اتحادیه پریزرن توسط آلبانیایی‌های چهار ولایت از جمله ولایت کوزوو تأسیس شد. هدف این اتحادیه مقاومت در برابر حکومت عثمانی و تهاجم کشورهای نوظهور بالکان بود.

قیام کومانوو در اوایل سال ۱۸۷۸ توسط مجمعی از روسای مناطق (*کازای* عثمانی) کومانوو، کریوا پالانکا و کراتوو در ولایت کوزوو (در جمهوری مقدونیه شمالی امروزی) سازماندهی شد که به دنبال آزادسازی منطقه از دست امپراتوری عثمانی و اتحاد آن با شاهزاده‌نشین صربستان بودند که در آن زمان با عثمانی‌ها در جنگ بود. با آزادسازی نیش (۱۱ ژانویه ۱۸۷۸) و ورانیه (۳۱ ژانویه ۱۸۷۸) توسط ارتش صربستان، این شورش در جریان رویداد اخیر با نبردهای چریکی فعال شد. شورشیان از دولت صربستان کمک‌های مخفی دریافت کردند، اگرچه این قیام تنها چهار ماه طول کشید، تا اینکه توسط عثمانی‌ها سرکوب شد.

مرزهای این استان با از دست دادن قلمرو امپراتوری عثمانی به کشورهای همسایه در پیمان برلین پس از جنگ روسیه و ترکیه در سال‌های ۱۸۷۷–۱۸۷۸ تغییر کرد و بخش‌هایی نیز به صورت داخلی به ولایت موناستیر و از ولایت سالونیک منتقل شدند. در سال ۱۸۷۹، بخش‌های غربی سنجاک نووی پازار، طبق پیمان برلین که به اتریش-مجارستان اجازه اشغال بوسنی و هرزگوین را نیز می‌داد (تا سال ۱۹۰۸ به همین صورت باقی ماند)، تحت اشغال اتریش-مجارستان قرار گرفت.

### تثبیت و بحران ۱۸۷۹–۱۹۱۳
دو تغییر عمده اداری در سال‌های ۱۸۸۰ و ۱۹۰۲ اتفاق افتاد. به منظور مقابله با حضور نظامی اتریش-مجارستان در بخش‌های غربی سانجاک نووی پازار، استان جدیدی در سال ۱۸۸۰ ایجاد شد: سانجاک پلویلا (تاشلیکا) با کازاها: Pljevlja , Prijepolje و Priboj. در سال ۱۹۰۲، کازاهای میتروویچا و نووی پازار به سنجاق پریشتینا و کازاهای برانه و روژاژه به سانجاک ایپک منتقل شدند. در همان زمان، سانجاک Sjenica (Seniçe) با کازاها ایجاد شد: Sjenica , Nova Varoš، Bijelo Polje و Lower Kolašin.

در سال ۱۹۱۰، شورشی که توسط آلبانیایی‌ها سازماندهی شده بود در پریشتینا آغاز شد و به زودی به کل ولایت کوزوو گسترش یافت و سه ماه به طول انجامید. سلطان عثمانی در ژوئن ۱۹۱۱ در جریان مذاکرات صلح که تمام مناطق آلبانیایی‌نشین را در بر می‌گرفت، از کوزوو بازدید کرد.

## جمعیت‌شناسی و سازمان اجتماعی
ولایت کوزوو جمعیتی متنوع داشت که بر اساس خطوط مذهبی و قومی تقسیم شده بودند و آلبانیایی‌ها، بلغاری‌ها، بوسنیایی‌ها و صرب‌ها بخش عمده جمعیت آن را تشکیل می‌دادند.

آلبانیایی‌های مسلمان اکثریت جمعیت ولایت کوزوو را تشکیل می‌دادند که بخش مهمی از طبقات شهری-حرفه‌ای و زمین‌دار شهرهای بزرگ را شامل می‌شد. کوزوو غربی از ۵۰۰۰۰ نفر جمعیت و منطقه‌ای تحت سلطه سیستم قبیله‌ای آلبانیایی تشکیل شده بود که سالانه ۶۰۰ آلبانیایی بر اثر خونریزی جان خود را از دست می‌دادند. ارتفاعات یاکووا (گیاکووه) شامل ۸ قبیله بود که عمدتاً مسلمان بودند و در منطقه لوما در نزدیکی پریزرن ۵ قبیله وجود داشت که اکثراً مسلمان بودند. شهر ایپک مسیحیان مخفی داشت که پیرو مذهب کاتولیک بودند. مشابه همتایان خود در ولایت ایشکودرا، مالسورهای کوزوو (کوهستانی‌ها) از امتیازاتی برخوردار بودند که با انجام خدمت سربازی به عنوان نیروهای نامنظم، هیچ مالیاتی نمی‌پرداختند و از خدمت اجباری نظامی معاف می‌شدند. حکومت عثمانی در میان کوهستانی‌ها بسیار ناچیز یا تقریباً صفر بود و مقامات دولتی برای اعمال هرگونه اقتداری با صاحبان قدرت محلی متحد می‌شدند. آلبانیایی‌های کوزوو، مالسورها، اختلافات بین خود را از طریق قانون کوهستان خود حل و فصل می‌کردند و مقامات عثمانی از خودمختاری که آنها اعمال می‌کردند، ناراضی بودند. از دیدگاه آلبانیایی‌ها، در دهه ۱۸۸۰، سنجاق‌های ایپک، پریزرن، پریشتین، اسکوپ و ینی‌پازار در ولایت کوزوو متعلق به منطقه گگنیا بودند.

بوسنیایی‌های مسلمان که زبان مادری‌شان اسلاوی بود، تعداد قابل توجهی از جمعیت ولایت کوزوو را تشکیل می‌دادند و عمدتاً در سنجاق ینی‌پازار متمرکز بودند که شامل چندین زمین‌دار برجسته بوسنیایی بود. پناهندگان چرکس که از روسیه آمده بودند، در سال ۱۸۶۴ توسط مقامات عثمانی در ولایت کوزوو اسکان داده شدند و تا دهه ۱۸۹۰ تعداد آنها به حدود ۶۰۰۰ نفر رسید و در صورت نیاز، نیروهای کمکی را در اختیار دولت قرار می‌دادند.

در نیمه شمالی ولایت کوزوو، صرب‌های ارتدکس بزرگ‌ترین گروه مسیحی بودند و اکثریت را در مناطق شرقی تشکیل می‌دادند. صرب‌های ارتدکس تحت اقتدار کلیسایی اسقف‌نشین قسطنطنیه بودند و یک کلان‌شهر، اغلب با قومیت یونانی، در پریشتین زندگی می‌کرد و بر امور جمعیت ارتدکس در استان ریاست می‌کرد. یک مدرسه علمیه در پریزرن با ۱۰۰ طلبه ساکن وجود داشت که بسیاری از آنها اهل مونته‌نگرو بودند. از دهه ۱۸۶۰ به بعد، صربستان سیاست فعالی را برای حمایت از صرب‌ها در کوزوو دنبال کرد که شامل اعزام معلمان به ولایت، تأمین یارانه برای کمک به مدارس صرب و ارائه بورسیه برای تحصیل در بلگراد بود. باشگاه‌های فرهنگی صرب در مراکز شهری بزرگ که شامل جمعیت قابل توجهی از صرب‌ها بودند، فعال بودند و برخی از صرب‌های محلی از الحاق آینده استان به صربستان بزرگ حمایت می‌کردند. مدارس صرب در استان همچنین برخی از آلبانیایی‌های مسلمان را به عنوان دانش‌آموز جذب می‌کردند. چندین هزار آرومانی در ولایت کوزوو ساکن بودند. بلغاری‌ها در نیمه جنوبی ولایت کوزوو زندگی می‌کردند.

### آمار جمعیتی
تخمین‌های متعددی در مورد قومیت و وابستگی مذهبی جمعیت این استان ناهمگن وجود دارد.

#### ۱۸۸۱–۸۲
طبق سرشماری عمومی عثمانی در سال‌های ۱۸۸۱/۸۲–۱۸۹۳، جمعیت این ولایت به شرح زیر است:
* مسلمانان - ۴۰۹۵۱۰
* یونانیان - ۲۹٬۳۹۳
* بلغاری‌ها - ۲۷۴٬۷۹۳
* یهودیان - ۱۷۰۶ نفر
* پروتستان‌ها - ۹۷
* لاتین‌ها - ۵٬۵۸۵

#### ۱۸۸۷
اسناد استانی عثمانی برای سال ۱۸۸۷ تخمین زده است که آلبانیایی‌ها بیش از نیمی از جمعیت ولایت کوزوو را تشکیل می‌دهند که در سنجاق‌های ایپک، پریزرن و پریشتین متمرکز شده‌اند. در سنجاق‌های ینی‌پازار، تاشلیجا و اسکوپ، آلبانیایی‌ها بخش کمتری از جمعیت را تشکیل می‌دادند.

#### ۱۸۹۹ میلادی
یک آمار اتریشی که در سال ۱۸۹۹ منتشر شد، تخمین زد:
* ۱۸۲٬۶۵۰ آلبانیایی (*۴۷٫۸۸٪*)
* ۱۶۶۷۰۰ صرب (*۴۳٫۷٪*)

#### ۱۹۰۱
طبق سالنامه‌های عثمانی، در سال ۱۹۰۱، ولایت کوزوو که شامل پنج سنجاک (سنجاق) بود: اسکوپیه، پریشتینا، پریزرن، نووی پازار و پلیفلیا، ۹۶۴۶۵۷ نفر جمعیت داشت؛ دو سوم آنها مسلمان و یک سوم مسیحی بودند. مسلمانان عمدتاً آلبانیایی و مسیحیان عمدتاً صرب بودند. با این حال، این سالنامه‌ها منابع غیرقابل اعتمادی تلقی می‌شوند زیرا در برخی مناطق، جمعیت زنان را ثبت نکرده‌اند، بلکه اعداد را با جمعیت مردان متعادل کرده‌اند، اگرچه این یک واقعیت شناخته شده است که تعداد سرهای مرد در طول این دوره نه تنها در آن سرزمین‌ها، بلکه در صربستان نیز از تعداد سرهای زن بیشتر بوده است.

#### ۱۹۰۶
روزنامه‌نگار بریتانیایی، اچ. بریلزفورد، در سال ۱۹۰۶ تخمین زد که دو سوم جمعیت کوزوو آلبانیایی و یک سوم صرب هستند. گفته می‌شود پرجمعیت‌ترین مناطق غربی گِیاکووا و پِیا بین ۲۰۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰ خانوار آلبانیایی داشتند، در حالی که حدود ۵۰۰۰ خانوار صرب بودند. نقشه‌ای از آلفرد استید، که در سال ۱۹۰۹ منتشر شد، نشان می‌دهد که تعداد مشابهی صرب و آلبانیایی در این منطقه زندگی می‌کردند.

#### ۱۹۱۱
طبق داده‌های سرشماری عثمانی، کل جمعیت ۱٬۶۰۲٬۹۴۹ نفر با ترکیب قومی-مذهبی زیر بود:
* مسلمانان - ۹۵۹۱۷۵
* بلغاری‌ها (شامل صرب‌ها) - ۵۳۱٬۴۵۳
* یونانی‌ها (شامل صرب‌ها) - ۹۲٬۵۴۱
* کاتولیک‌ها - ۱۴۸۸۷
* یهودیان - ۳۲۸۷ نفر
* سایر - ۱۶۰۶

#### ۱۹۱۲
مقاله‌ای که در مجله بلژیکی «ملت ما *بیدار است*» در ۲۱ دسامبر ۱۹۱۲ منتشر شد، جمعیت آن را ۸۲۷٬۱۰۰ نفر تخمین زد:
* آلبانیایی‌های مسلمان - ۴۱۸۰۰۰
* بلغاری‌های مسیحی - ۲۵۰٬۰۰۰
* صرب‌های ارتدکس - ۱۱۳۰۰۰
* مختلط - ۲۲۰۰۰
* بلغاری‌های مسلمان - ۱۴۰۰۰
* ترک‌های مسلمان - ۹۰۰۰
* ولاش‌های ارتدکس - ۹۰۰
* یونانیان ارتدکس - ۲۰۰

## منابع

رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۶۴ (میلادی)
رده:آلبانی عثمانی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۷۷ (میلادی) در امپراتوری عثمانی
رده:انحلال‌های ۱۹۱۳ (میلادی) در امپراتوری عثمانی
رده:صربستان عثمانی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۱۳ (میلادی)