هیئت حقیقت‌یابی سازمان ملل درباره جنگ ۲۰۱۴ غزه

**هیئت حقیقت‌یابی سازمان ملل دربارهٔ جنگ ۲۰۱۴ غزه** یک مأموریت حقیقت‌یابی سازمان ملل بود که بر پایه قطعنامه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۴ برای بررسی «همه نقض‌های حقوق بین‌الملل بشردوستانه و قانون بین‌المللی حقوق بشر» در سرزمین‌های فلسطینی و به‌ویژه نوار غزه در جریان جنگ ۲۰۱۴ غزه تشکیل شد. این کمیته مأموریت داشت رویدادهای پس از ۱۳ ژوئن ۲۰۱۴ را بررسی کند.

ویلیام شاباس، استاد کانادایی حقوق بین‌الملل، به ریاست کمیته سه‌نفره گمارده شد. امل کلونی از لبنان پیشنهاد عضویت را نپذیرفت و دودو دیئنه از سنگال و مری مک‌گوان دیویس، قاضی بازنشسته دادگاه عالی نیویورک، اعضای دیگر کمیته شدند. شاباس در ۲ فوریه ۲۰۱۵ پس از آشکار شدن اینکه در سال ۲۰۱۲ مشاور حقوقی پرداختی سازمان آزادی‌بخش فلسطین بوده‌است استعفا داد و مک‌گوان دیویس ریاست کمیته را بر عهده گرفت.

گزارش نهایی کمیته در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۵ منتشر شد و شواهدی از «نقض‌های جدی» از سوی هر دو طرف ارائه کرد. بر پایه این گزارش، ۲٬۲۵۱ نفر در سمت فلسطینی (از جمله ۱٬۴۶۲ غیرنظامی) و ۶۷ سرباز و ۶ غیرنظامی در سمت اسرائیلی کشته شدند. اسرائیل این بررسی را «دارای انگیزه سیاسی و نادرست اخلاقی» خواند و حماس آن را به دلیل برابر قرار دادن «قربانی و جلاد» نکوهش کرد.

## مأموریت هیئت
مأموریت این کمیته بررسی «نقض‌های ادعایی حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حقوق بشر در سرزمین‌های اشغالی فلسطین از جمله بیت‌المقدس شرقی و به‌ویژه نوار غزه از آغاز درگیری در ۱۳ ژوئن» بود. گزارش کمیته نخست قرار بود در مارس ۲۰۱۵ ارائه شود، اما پس از استعفای شاباس به ۲۹ ژوئن ۲۰۱۵ به تعویق افتاد. گزارش نهایی در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۵ منتشر شد.

## اعضای کمیته
در ۱۱ اوت ۲۰۱۴، شورای حقوق بشر سازمان ملل اعضای کمیته بررسی ادعای جنایات جنگی در جنگ ۲۰۱۴ غزه را معرفی کرد.

ویلیام شاباس، استاد کانادایی حقوق بین‌الملل، به ریاست کمیته برگزیده شد. امل کلونی از لبنان به دلیل تخصصش در حقوق بین‌الملل برگزیده شده بود اما این پیشنهاد را نپذیرفت. دودو دیئنه از سنگال به دلیل تخصصش در زمینه تبعیض نژادی انتخاب شد. مری مک‌گوان دیویس، قاضی بازنشسته دادگاه عالی ایالت نیویورک، در ۲۵ اوت به‌جای امل کلونی به‌عنوان عضو سوم کمیته گمارده شد.

### جنجال پیرامون شاباس
انتصاب شاباس از سوی جان برد، وزیر خارجه کانادا، و سازمان دیده‌بان سازمان ملل مورد انتقاد قرار گرفت و آنان وی را ضداسرائیلی خواندند. شاباس اتهام برد را بی‌معنا خواند و یادآور شد که عضو هیئت تحریریه  است. در پاسخ به درخواست دیده‌بان سازمان ملل مبنی بر کناره‌گیری‌اش به این دلیل که زمانی از بنیامین نتانیاهو انتقاد کرده بود، شاباس گفت: «آیا هرکسی در اسرائیل که نظری دربارهٔ نتانیاهو دارد ضداسرائیلی است؟»

شاباس در آن زمان پذیرفت که برخی انتقادها دربارهٔ برخورد یکسویه سازمان ملل با اسرائیل در مسائل حقوق بشر وجه موجهی دارد، اما افزود که سوگیری و دوگانگی معیارها در سازمان ملل گاه به سود اسرائیل نیز عمل می‌کند و به‌عنوان نمونه به وتوهای پیاپی ایالات متحده آمریکا در شورای امنیت علیه قطعنامه‌های انتقادی از اسرائیل اشاره کرد.

دولت اسرائیل انتصاب شاباس را محکوم کرد. رون پروسور، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، در مصاحبه‌ای گفت: «تشکیل کمیته بررسی به ریاست شاباس مانند آن است که از داعش بخواهید هفته بردباری دینی در سازمان ملل را برگزار کند.»

در ۲ فوریه ۲۰۱۵، شاباس پس از شکایت اسرائیل مبنی بر اینکه وی در سال ۲۰۱۲ مبلغ ۱٬۳۰۰ دلار بابت مشاوره حقوقی از سازمان آزادی‌بخش فلسطین دریافت کرده بود استعفا داد؛ امری که می‌توانست تعارض منافع محسوب شود. شاباس اعلام کرد نمی‌خواهد این جنجال بر کار کمیته سایه بیفکند. بنیامین نتانیاهو از شورای حقوق بشر خواست گزارش کمیته را به دلیل استعفای شاباس کنار بگذارد. آویگدور لیبرمن استعفای شاباس را نتیجه تلاش‌های دیپلماتیک اسرائیل دانست. به باور جدعون لوی، تحلیلگر اسرائیلی، شاباس قربانی ترور شخصیت شده بود.

## روند بررسی
کمیته «نقض‌های ادعایی حقوق بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه میان ۱۳ ژوئن تا ۲۶ اوت ۲۰۱۴ در سرزمین‌های اشغالی فلسطین به‌ویژه غزه و در اسرائیل» را بررسی کرد.

اسرائیل از همکاری با کمیته خودداری کرد؛ از جمله ورود اعضا به سرزمین‌های فلسطینی را نپذیرفت و به پرسش‌نامه‌های مربوط به رویدادهای مشخص پاسخ نداد. اسرائیل مدعی بود که کمیته پیشاپیش به نتیجه‌گیری‌هایش رسیده‌است؛ بنابراین کمیته ناگزیر شد مصاحبه‌ها را از راه اسکایپ یا تلفن انجام دهد و امکان بازدید از محل رویدادها را نداشت.

دولت فلسطین به‌طور کامل با بررسی همکاری کرد.

## گزارش
گزارش ۱۸۳ صفحه‌ای کمیته شواهدی از جنایات جنگی هر دو طرف ارائه داد.

گزارش اسرائیل را به دلیل حملات هوایی نامتناسب که در حدود ۱۸٬۰۰۰ واحد مسکونی را آسیب رساند، کاربرد بی‌تمایز سلاح در مناطق غیرنظامی، شمار بالای تلفات غیرنظامی در نبرد شجاعیه و حملات «جمعه سیاه» به رفح و بی‌کیفر ماندن نقض‌های حقوق بین‌الملل توسط سربازان اسرائیلی مورد انتقاد قرار داد.

بر پایه گزارش، صدها غیرنظامی فلسطینی از جمله زنان و کودکان هنگام حضور در خانه‌هایشان بر اثر بمباران هوایی کشته شدند. ۱۴۲ خانواده فلسطینی سه عضو یا بیشتر از اعضای خود را در بمباران‌های هوایی ساختمان‌های مسکونی از دست دادند و مجموع کشته‌شدگان غیرنظامی این بمباران‌ها ۷۴۲ نفر بود.

در گزارش آمده‌است: «اینکه اسرائیل سرشت حملات خود را پس از آشکار شدن پیامدهای سنگین آن بر غیرنظامیان تغییر نداد، این پرسش را برمی‌انگیزد که آیا این رویکرد سیاستی گسترده‌تر بود که در بالاترین رده‌های دولت تأیید شده‌است.»

گزارش همچنین دریافت که موشک‌های شلیک‌شده از غزه به اسرائیل توسط حماس و دیگر گروه‌های شبه‌نظامی فلسطینی با هدف ایجاد وحشت بوده‌اند. بیش از ۴٬۸۰۰ موشک و بیش از ۱٬۷۰۰ گلوله خمپاره از غزه به سوی اسرائیل شلیک شد که ۶ غیرنظامی اسرائیلی کشته و ۱٬۶۰۰ نفر زخمی شدند.

کمیته پیش از بیان یافته‌هایش تأیید کرد که نوار غزه علی‌رغم خروج نیروهای اسرائیلی همچنان تحت اشغال اسرائیل است؛ زیرا «اسرائیل نظارت مؤثر بر نوار غزه را در چارچوب ماده ۴۲ مقررات لاهه ۱۹۰۷ حفظ کرده‌است.» گزارش در بخش نتیجه‌گیری از اسرائیل خواست بی‌درنگ و بدون قید و شرط محاصره غزه را بردارد، از ساخت شهرک‌های اسرائیلی دست بکشد و نظر مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری دربارهٔ پیامدهای حقوقی ساخت دیوار حائل را رعایت کند.

## واکنش‌ها
### واکنش دولت‌ها و طرف‌های درگیری
*  **اسرائیل** – اسرائیل کمیته را سوگیرانه و ضداسرائیلی خواند و از آن با عنوان «دادگاه پوشالی» یاد کرد. بنیامین نتانیاهو با بررسی اسرائیل مخالفت کرد و گفت سازمان ملل با این کار به گروه‌هایی مانند حماس و داعش مشروعیت می‌بخشد. وی همچنین گفت: «اسرائیل جنایات جنگی مرتکب نمی‌شود، بلکه خود را در برابر سازمانی دفاع می‌کند که خواهان نابودی آن است. هر دولت زنده‌ای چنین رفتار می‌کرد مگر آنکه کمیته انتظار داشته باشد کشوری که شهروندانش با هزاران موشک هدف قرار می‌گیرند دست روی دست بگذارد.»
*  **[[ایالات متحده آمریکا]]** – ماری هارف، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، کمیته را نکوهش کرد و گفت اگرچه جنبه‌هایی وجود دارد که باید بررسی شوند، «راهی برای بررسی هست که یکسویه و سوگیرانه نباشد و راهی هست که ما پشتیبانی نمی‌کنیم.»
*  **[[تشکیلات خودگردان فلسطین]]** – ریاض المالکی، وزیر خارجه تشکیلات خودگردان، اعلام کرد اطمینان دارد که کمیته اسرائیل را مرتکب جنایات جنگی خواهد شناخت.
*  **[[حماس]]** – غازی حمد، مقام ارشد حماس، گفت: «گزارش بندهای مثبتی دارد که اشغالگری اسرائیل را محکوم می‌کند اما میان قربانی و جلاد برابری برقرار کرده‌است.»

### واکنش‌های دانشگاهی
نورمن فینکلستین در کتاب خود «غزه: تحقیق در شهادتش» انتقادهای تندی به گزارش وارد کرد. وی نوشت که گزارش «رنج‌هایی را که اسرائیل بر غزه تحمیل کرد اغلب با جزئیات دلخراش ثبت کرده» اما «سپس تحلیل‌های حقوقی‌ای ارائه داده که به‌گونه‌ای منظم و در بسیاری موارد مضحک سنگینی جنایات اسرائیل را کاهش می‌دهد.» فینکلستین معتقد بود گزارش با بزرگ‌نمایی پیامدهای روانی جنگ بر اسرائیلی‌ها در پی ایجاد توازنی ساختگی میان رنج دو طرف علی‌رغم نابرابری آشکار تلفات غیرنظامی بوده‌است. او همچنین با یافته‌های گزارش دربارهٔ جنایات جنگی حماس مخالفت کرد و نوشت که گزارش حق «ذاتی» دفاع مسلحانه (مصرّح در منشور ملل متحد) و حق مقاومت مسلحانه در مبارزه برای حق تعیین سرنوشت را از غزه سلب کرده‌است.

### واکنش کارشناسان نظامی
سرهنگ بازنشسته ریچارد کمپ، فرمانده پیشین نیروهای بریتانیا در افغانستان، گزارش کمیته را «نادرست و خطرناک» خواند و گفت این گزارش «تنها می‌تواند خشونت و تلفات بیشتری برانگیزد.» به گفته کمپ، گزارش با فرض‌هایی از پیش تعیین‌شده دربارهٔ مسئولیت اسرائیل آغاز می‌شود و کمیته به اعتراف خود فاقد تخصص نظامی بوده و هیچ تلاشی برای مقایسه عملکرد ارتش اسرائیل با عملکرد دیگر ارتش‌ها نکرده‌است.

## جستارهای وابسته
* هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره درگیری غزه
* تحقیقات دیوان کیفری بین‌المللی در فلسطین
* جنگ ۲۰۱۴ غزه

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* وبگاه کمیته بررسی در تارنمای شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد
* متن کامل گزارش کمیته 

رده:جنگ ۲۰۱۴ غزه
رده:فلسطین، اسرائیل و سازمان ملل متحد
رده:کمیسیون‌های سازمان ملل متحد