ساریس

**ساریس** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی بود که در جریان عملیات نخشون در ۱۶ آوریل ۱۹۴۸ از سکنه تخلیه شد. این عملیات بزرگ که از سوی هاگانا پیش از خروج بریتانیا از فلسطین آغاز شد، هدف تصرف روستاهای واقع میان اورشلیم و دشت ساحلی را برای شکستن محاصره یهودیان اورشلیم دنبال می‌کرد. ساریس بر بلندی‌ای مشرف بر جاده اورشلیم–یافا قرار داشت و از جایگاه راهبردی مهمی برخوردار بود.

این روستا در نیمه راه اورشلیم و رمله واقع بود و جمعیت آن در آخرین سرشماری پیش از تخلیه (۱۹۴۵) به ۵۶۰ نفر می‌رسید که همگی مسلمان بودند. پس از جنگ ۱۹۴۸ و ادغام منطقه در دولت اسرائیل، شهرک‌های شورش و شوئوا بر زمین‌های این روستا بنا شدند.

## پیشینه
یاقوت حموی در دهه ۱۲۲۰ میلادی دربارهٔ ساریس نوشت که «روستایی از ناحیه اورشلیم است. در نیمه راه اورشلیم و رمله قرار دارد و چهار ساعت با هریک از آن دو شهر فاصله دارد».

## دوره عثمانی
در سال ۱۵۹۶ میلادی، ساریس روستایی در ناحیه اورشلیم از لوای اورشلیم بود و ۵۳ خانوار مسلمان با جمعیت تخمینی ۲۹۲ نفر داشت. ساکنان بابت فرآورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، زیتون، میوه و خرنوب و همچنین بز، کندوهای عسل و تاکستان‌ها مالیات می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۷٬۰۹۸ آقچه بود. یک‌چهارم درآمد به وقف تعلق می‌گرفت.

در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون ساریس را روستایی مسلمان‌نشین در بخش بنی‌مالک در غرب اورشلیم توصیف کرد و در سال ۱۸۵۲ یادآور شد که روستا از نظر تیولداری به خاندان لثم از بیت عتاب تعلق داشت.

در ۱۸۶۳ کاوشگر فرانسوی ویکتور گِرن در ساریس چاهی یافت که ظاهراً کهن بود و خانه‌ها را «فرسوده» توصیف کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ شمار خانه‌ها را ۵۷ و جمعیت (فقط مردان) را ۱۶۹ نفر ثبت کرد.

در ۱۸۸۳ گزارش «پیمایش فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین ساریس را بر فراز تپه‌ای توصیف کرد که درختان زیتون در پایین آن رشد می‌کردند.

بالدنسپرگر در ۱۸۹۳ گزارش داد که نقش مهر سلیمان بر سنگ بالای پنجره‌ها و درهای چندین خانه در ساریس حک شده بود. بر پایه باورهای مردمی فلسطینی، این نشان همه بدی‌ها را دور می‌کرد.

در ۱۸۹۶ جمعیت ساریس نزدیک به ۳۶۰ نفر برآورد شد.

## دوره قیمومت بریتانیا
بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، ساریس ۳۷۳ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۴۷۰ نفر (همگی مسلمان) در ۱۱۴ خانه رسید.

بر اساس آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت ساریس ۵۶۰ نفر (همگی مسلمان) بود و مساحت زمین‌هایش ۱۰٬۶۹۹ دونوم بود. از این میان ۳۶۶ دونوم زمین‌های آبی و باغ، ۳٬۶۷۷ دونوم زمین غلات و ۱۰ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود.

## جنگ ۱۹۴۸ و ویرانی

در ۱۳ آوریل ۱۹۴۸، پیش از حمله به روستا، اسرائیل گالیلی به یوسف وایتس از صندوق ملی یهود نوشت و خواستار تأسیس هرچه‌زودتر یک شهرک در ساریس شد.

در ۱۶–۱۷ آوریل ۱۹۴۸ روستا از سوی هاگانا مورد حمله قرار گرفت. روزنامه اسکاتسمن گزارش داد: «یهودیان مسجد، مدرسه روستا و ۲۵ خانه را ویران کردند و سه زن را در حمله به روستای عربی ساریس در بامداد امروز (۱۶ آوریل) کشتند. نزدیک به ۵۰۰ مهاجم حضور داشتند.» نیویورک تایمز همان گزارش را با شمار هفت کشته عرب منتشر کرد. بیانیه هاگانا بیان می‌داشت که گردان پنج ساعت در روستا ماند، ۲۵ ساختمان را منفجر و ساختمان‌های دیگری را به آتش کشید. مورخ فلسطینی صالح عبدالجواد نوشته‌است که «کشتارهای بی‌رویه» رخ داد.

بر پایه منبع عبری، نیروهای هاگانا بر اساس بیانیه رسمی ۴۲ خانه را ویران کردند؛ در حالی که گزارش رسمی بریتانیایی از تخریب ۲۵ خانه به همراه مسجد و مدرسه سخن گفت. بنی موریس به تلگرام رسمی بریتانیایی استناد کرده که نشان می‌دهد بخشی از ساکنان ساریس به دنبال کشتار دیر یاسین (۹ آوریل) گریخته بودند.

منبع فرانسوی می‌افزاید که آوری بن‌آری فرمانده واحد مهندسی بود که روستا را با مواد منفجره تخریب کرد، بدون آنکه جلوی غارت آن را بگیرد. ساکنان شبانه و پنهانی برای برداشت محصول بازمی‌گشتند و در معرض خطر تیراندازی ارتش اسرائیل بودند.

پس از جنگ، منطقه به دولت اسرائیل ملحق شد. شهرک شورش در ۱۹۴۸ در یک کیلومتری جنوب غربی ویرانه‌های ساریس و شوئوا در ۱۹۵۰ در ۵۰۰ متری شمال شرقی آن بنیاد نهاده شدند؛ هر دو بر زمین‌هایی که به ساریس تعلق داشت.


File:Kasla 1943.jpg|ساریس ۱۹۴۳ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰ (ربع بالا-راست)
File:Yalu 1945.jpg|ساریس ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰ (ربع پایین-راست)
File:Latroun (10 mai).png|ساریس ۱۰ مه ۱۹۴۸ (پایین-راست)
File:Saris demolition.jpg|اعضای تیپ ۱۰ هارئیل در حال تخریب خانه‌ها در ساریس، ۱۹۴۸
File:Saris demolition ii.jpg|تیپ هارئیل در حال تخریب خانه‌ها در ساریس، ۱۹۴۸
File:Saris 1948.jpg|اعضای تیپ هارئیل در حال آموزش بیرون ساریس، ۱۹۴۸


## وضعیت کنونی روستا
ولید خالدی، مورخ فلسطینی، زمین‌های روستا را در ۱۹۹۲ چنین توصیف کرد: «محل با آوار سنگی پوشیده شده؛ میله‌های آهنی از سقف‌های فروریخته بیرون زده‌است. چاه‌های باز فراوان و چندین غار سقف‌طاقی دیده می‌شود. درختان بسیاری از جمله سرو، انجیر و بادام در محل می‌رویند. نخلستان متروکی از بادام در سمت شرقی قرار دارد. در میانه دامنه بقایای یک آبگیر مصنوعی هست. گورستان روستا که درختان آن را فراگرفته‌اند در جنوب غربی محل واقع است. چندین گور بزرگ دارد که یکی از آن‌ها را حصاری کوچک و بی‌سقف دربرگرفته؛ درخت بادامی در مرکز آن روییده‌است.» او همچنین یادآور شد که صندوق ملی یهود و مرکز یهودیت اروپایی دو جنگل در این منطقه ایجاد کرده‌اند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* ساریس در وبگاه Palestine Remembered
* ساریس در ذاکرات

رده:روستاهای عربی خالی از سکنه پیش از جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل
رده:ولسوالی اورشلیم