رقص اژدها

**رقص اژدها** مانند رقص شیر، نوعی رقص و نمایش سنتی در فرهنگ چینی است. این رقص اغلب در جشن‌ها و اعیاد دیده می‌شود. این رقص توسط تیمی از رقصندگان باتجربه اجرا می‌شود که با استفاده از میله‌هایی که در فواصل منظم در امتداد طول اژدها قرار گرفته‌اند، یک عروسک غول‌پیکر و انعطاف‌پذیر اژدها را به حرکت درمی‌آورند. تیم رقص، حرکات خیالی این موجود اسطوره‌ای را به شیوه‌ای سینوسی و موج‌دار شبیه‌سازی می‌کنند.

رقص اژدها اغلب در جشن سال نو چینی اجرا می‌شود. اژدهای چینی نمادی از فرهنگ چین است و باور بر این است که برای مردم خوش‌شانسی به ارمغان می‌آورد، بنابراین هرچه طول رقص اژدها بیشتر باشد، خوش‌شانسی بیشتری برای جامعه به همراه خواهد داشت. باور بر این است که اژدها دارای ویژگی‌هایی مانند قدرت عظیم، وقار، باروری، خرد و بخت نیک است. ظاهر اژدها هم ترسناک و جسورانه است و هم برخوردار از خلقی مهربان، و نمادی برای نشان دادن قدرت امپراتوری به‌شمار می‌رفته است. حرکات در اجرای رقص به‌طور سنتی نماد قدرت و وقار اژدها هستند.

## تاریخچه
بندانگشتی|250x250پیکسل|رژه اژدهای چینی در سیاتل، حدود سال ۱۹۰۹.
بندانگشتی|250x250پیکسل|اژدهای هزاره دای لونگ در حال رژه در ملبورن در طول جشن‌های سال نو قمری ۲۰۰۸.
در دوران دودمان هان، اشکال مختلف رقص اژدها در متون قدیمی توصیف شده است. رقص باران که در زمان خشکسالی اجرا می‌شد، ممکن بود شامل استفاده از مجسمه‌های اژدها باشد، زیرا در چین باستان اژدها با باران مرتبط بود؛ برای مثال، اژدهای چینی به عنوان ایزد باران شناخته می‌شد و «شن‌لونگ» قدرت تعیین میزان باد و باران را داشت. بر اساس متن دوران هان به نام «شبنم فراوان در سالنامه‌های بهار و پاییز» نوشته دونگ ژونگ‌شو، به عنوان بخشی از آیینی برای درخواست باران، مجسمه‌های سفالی اژدها ساخته می‌شد و کودکان یا بزرگسالان رقصی را اجرا می‌کردند. تعداد اژدهاها، طول و رنگ آن‌ها و همچنین اجراکنندگان بسته به زمان سال متفاوت بود. رقص‌های دیگری که شامل اژدها بودند، در نوعی سرگرمی محبوب دوران هان به نام «بای‌شی» یافت می‌شد که نمایش‌های متنوعی بود و اجراکنندگانی به نام «اشخاص مایم» لباس موجودات مختلفی مانند حیوانات، ماهی‌ها و اژدهاها می‌پوشیدند. در اثر «مقاله غنایی دربارهٔ پایتخت غربی» نوشته ژانگ هنگ، اجراهایی مانند افرادی که به شکل اژدهای سبز در حال نواختن فلوت بودند و نمایش ماهی-اژدها که در آن ماهی به اژدها تبدیل می‌شد، ثبت شده است. نسخه‌ای از رقص ماهی-اژدها به نام «ماهی-اژدها دراز کشیده» نیز در دربار هان برای سرگرمی مهمانان خارجی اجرا می‌شد که در آن موجود خیالی «شن‌لی» ابتدا به ماهی کف‌آلود و سپس به اژدها تبدیل می‌شد. با این حال، این رقص‌های باستانی با رقص اژدهای مدرن شباهتی ندارند و تصاویر رقص اژدها در کنده‌کاری‌های سنگی دوران هان نشان می‌دهد که وسایل مورد استفاده ممکن بود سنگین و دست‌وپاگیر باشد، بر خلاف رقص اژدهای مدرن که در آن اژدهای سبک توسط اجراکنندگان هدایت می‌شود.

حرکات اژدها در دوران هان در دوران‌های تانگ و سونگ نیز ذکر شده‌اند. مجسمه‌هایی شبیه چراغ اژدها که در جشن فانوس استفاده می‌شد، در اثر دودمان سونگ به نام «رویاهای شکوه پایتخت شرقی» توصیف شده‌اند، که در آن مجسمه‌های اژدها برای نمایش ساخته می‌شد و از چمن و پارچه ساخته می‌شد و درون آن‌ها می‌توانست تعداد زیادی شمع قرار گیرد. این چراغ‌های اژدها همچنین می‌توانستند توسط اجراکنندگان در خیابان‌ها در طول جشن فانوس در شب حمل و رژه شوند. گونه‌های مختلف رقص اژدها در مناطق مختلف چین توسعه یافته‌اند، برای مثال، اژدهای پارچه‌ای بخش فنگهوااز استان ژجیانگ با اسکلت بامبو ساخته شده و با پارچه پوشیده می‌شود و گفته می‌شود که در قرن سیزدهم توسعه یافته است. نوعی رقص اژدها از شهرستان تونگ‌لیانگ که ریشه در پرستش توتم مار داشت، در دوران مینگ آغاز شد و در دوران چینگ محبوب شد. در دوران مدرن، دولت جمهوری خلق چین انواع مختلف رقص‌های سنتی مردمی را تطبیق و ترویج داد که به محبوبیت شکل فعلی رقص اژدها، که اکنون به‌طور گسترده در چین و جوامع چینی سراسر جهان یافت می‌شود، کمک کرده است.

گذشته از شکل محبوب رقص اژدها، دیگر رقص‌های اژدهای منطقه‌ای شامل رقصی از ژان‌جیانگ، استان گوانگدونگ است که در آن بدن اژدها کاملاً از یک زنجیره انسانی متشکل از ده‌ها تا صدها اجراکننده تشکیل می‌شود، و در شهرستان پوجیانگ، استان ژجیانگ، بدن اژدها با استفاده از چهارپایه‌های چوبی شکل می‌گیرد. تعداد رقص‌های مختلف اژدها بیش از ۷۰۰ مورد تخمین زده شده است.

معمولاً اژدهاهای بازنشسته سوزانده می‌شوند و نجات داده نمی‌شوند. سر قدیمی‌ترین اژدهای باقی‌مانده، که قدمت آن به سال ۱۸۷۸ برمی‌گردد و *مو لونگ* نام دارد، در معبد بوک کای در ماریسویل، کالیفرنیا نگهداری و به نمایش گذاشته شده است. قطعات دیگری از اژدها با قدمت مشابه در موزه تاریخی شهرستان سوئیت‌واتر در گرین ریور، وایومینگ (۱۸۹۳، فقط چشم‌ها)، موزه طلا در بالارات (۱۸۹۷، فقط سر)، و موزه اژدهای طلایی در بندیگو (۱۹۰۱، قدیمی‌ترین اژدهای کامل، به نام *لونگ*) نگهداری می‌شوند. *لونگ* بندیگو تا سال ۱۹۷۰ به‌طور منظم در رژه عید پاک آن شهر مورد استفاده قرار می‌گرفت، و از آن زمان گهگاه از انبار خارج شده تا از اژدهاهای جدیدتر در بندیگو استقبال کند.

## ساختار اژدها
[بندانگشتی|سر سان لونگ در [بندیگو، استرالیا .]]
اژدها بدنی مارپیچ و بلند است که از تعدادی بخش روی تیرک‌ها تشکیل شده است، با یک سر اژدها و یک دم. اژدها با اتصال مجموعه‌ای از حلقه‌ها در هر بخش و اتصال قطعات تزئینی سر و دم در انتها، مونتاژ می‌شود. به‌طور سنتی، اژدهاها از چوب ساخته می‌شدند، با حلقه‌های بامبو در داخل و پوشیده شده با پارچه‌ای غنی، اما در دوران مدرن، مواد سبک‌تر مانند آلومینیوم و پلاستیک جایگزین چوب و مواد سنگین شده‌اند.

طول اژدها می‌تواند از  متغیر باشد. توسط دو نفر برای نمایشگرهای کوچک، حدود  اداره می‌شود. برای مدل‌های آکروباتیک‌تر، و تا  برای رژه‌های بزرگتر و سبک‌های تشریفاتی. اندازه و طول یک اژدها به نیروی انسانی موجود، بودجه، مواد، مهارت‌ها و اندازه میدان بستگی دارد. یک سازمان کوچک نمی‌تواند از عهده اداره یک اژدهای بسیار طولانی برآید زیرا به نیروی انسانی قابل توجه، هزینه زیاد و مهارت‌های ویژه نیاز دارد.
بندانگشتی|اجراکنندگانی که اژدهاها را بر روی تیرک‌ها در تایوان نگه داشته‌اند.
طول و اندازه طبیعی بدن توصیه شده برای اژدها  است. و به نه بخش اصلی تقسیم شده است. فاصله هر بخش فرعی (دنده مانند)  است. بدن اژدها ۸۱ حلقه دارد. بسیاری از آنها ممکن است تا ۱۵ بخش نیز طول داشته باشند و برخی اژدهاها تا ۴۶ بخش نیز طول دارند. گاهی اوقات، اژدهاهایی با بخش‌های بسیار بیشتر ممکن است در جوامع چینی در سراسر جهان ساخته شوند تا طولانی‌ترین اژدهای ممکن را بسازند، زیرا بخشی از اسطوره اژدها این است که هر چه موجود بلندتر باشد، شانس بیشتری به همراه خواهد داشت. سان لونگ در بندیگو، استرالیا، در زمان ساخت خود در سال ۱۹۷۰، طولانی‌ترین اژدهای جهان بود که تقریباً  طول داشت. و اعتقاد بر این است که طولانی‌ترین اژدهایی است که به‌طور منظم استفاده می‌شود. اژدهاهای بسیار بلندتری برای رویدادهای تک‌جلوه ساخته شده‌اند. رکورد جهانی طولانی‌ترین اژدها  است. در هنگ کنگ در ۱ اکتبر ۲۰۱۲ اتفاق می‌افتد.

از نظر تاریخی، رقص اژدها ممکن است به روش‌های مختلفی با انواع و رنگ‌های مختلف اژدها اجرا شود. گاهی اوقات رنگ سبز به عنوان رنگ اصلی اژدها انتخاب می‌شود که نماد برداشت فراوان محصول است. رنگ‌های دیگر عبارتند از: زرد، نماد امپراتوری باشکوه؛ طلایی یا نقره‌ای، نماد رفاه؛ قرمز، نماد هیجان. فلس‌ها و دم اژدها عمدتاً نقره‌ای زیبا و درخشان هستند تا فضایی شاد ایجاد کنند. از آنجایی که رقص اژدها هر روز اجرا نمی‌شود، پارچه اژدها قبل از هر اجرا برداشته شده و با رنگ فوق‌العاده براق می‌شود.

## عملکرد
[چپ|بندانگشتی|اعضای انجمن جوانان چینی [ملبورن که به مناسبت سال نو چینی در کازینوی کراون برنامه اجرا می‌کنند، یک برنامهٔ سادهٔ «پیچاندن بطری» را به نمایش می‌گذارند.]]
رقص اژدها توسط یک تیم ماهر اجرا می‌شود که وظیفه آنها جان بخشیدن به بدن بی‌حرکت عروسک است. ترکیب صحیح و زمان‌بندی مناسب قسمت‌های مختلف اژدها برای اجرای یک رقص موفق بسیار مهم است. هرگونه اشتباهی که حتی توسط برخی از اجراکنندگان انجام شود، کل اجرا را خراب می‌کند. برای موفقیت در رقص، سر اژدها باید بتواند با حرکت بدن هماهنگ باشد تا با زمان‌بندی طبل مطابقت داشته باشد. برای اژدهاهای بزرگتر تشریفاتی و رژه، سر می‌تواند تا 12 کاتی (۱۴٫۴) وزن داشته باشد. کیلوگرم، تقریباً ۳۲ (lb). دم اژدها نیز نقش مهمی دارد زیرا باید با حرکات سر هماهنگ باشد. بخش پنجم به عنوان بخش میانی در نظر گرفته می‌شود و اجراکنندگان باید بسیار هوشیار باشند زیرا حرکات بدن هر از گاهی تغییر می‌کند. اژدها اغلب توسط شخصی که یک شیء کروی شکل به شکل مروارید در دست دارد، هدایت می‌شود.
راست|بندانگشتی|رقص اژدهای آتشین.
الگوهای رقص اژدها بر اساس مهارت‌ها و تجربیات کسب‌شده توسط اجراکنندگان طراحی می‌شوند. برخی از الگوهای رقص اژدها عبارتند از: «غار ابر»، «گرداب»، الگوی تای چی، «نخ کردن پول»، «به دنبال مروارید» و «اژدها در حال حلقه زدن ستون». حرکت «اژدها در حال تعقیب مروارید» نشان می‌دهد که اژدها پیوسته در جستجوی خرد است.

اژدها در یک الگوی موج مانند حرکت می‌کند که با تاب دادن هماهنگ هر بخش به صورت متوالی حاصل می‌شود. در حالی که این تاب دادن، حرکت اساسی اژدها را تشکیل می‌دهد، اجرای حرکات پیچیده‌تر تنها با خلاقیت تیم محدود می‌شود. الگوها و ترفندهایی که اجرا می‌شوند عموماً شامل دویدن در حرکات مارپیچی است تا بدن اژدها بچرخد و به دور خود بچرخد. این باعث می‌شود که اجراکنندگان از روی یا از میان بخش‌های بدن اژدها بپرند و به نمایش بصری آن بیفزایند. سایر مانورهای پیشرفته شامل ترفندهای چرخشی مختلف شبیه به در بطری بازکن و حرکات آکروباتیک‌تر است که در آن اجراکنندگان روی پاها و شانه‌های یکدیگر می‌ایستند تا ارتفاع حرکات اژدها را افزایش دهند.

اجرای رقص اژدها در یک گروه شامل چندین عنصر و مهارت است؛ این فعالیت نوعی تلفیق محسوب می‌شود که آموزش و ذهنیت یک تیم ورزشی را با هنرهای صحنه‌ای و جذابیت‌های یک گروه نمایشی ترکیب می‌کند. مهارت‌های پایه به‌راحتی قابل یادگیری هستند، اما برای تبدیل شدن به یک اجراکننده ماهر، نیاز به تمرین مستمر است تا حرکات به صورت غریزی درآیند و بتوان شکل‌های پیچیده‌ای ایجاد کرد؛ این امر نه تنها به مهارت فردی اعضا بستگی دارد، بلکه نیازمند تمرکز کل تیم برای حرکت هماهنگ و همزمان است.

رقص دو اژدها که در نمایش‌های غربی به ندرت دیده می‌شود، شامل دو گروه رقصنده است که اژدهاها را به هم می‌آمیزند. رقص‌هایی با حضور کامل نه اژدها نیز بسیار نادرند، زیرا عدد نه به عنوان عددی «کامل» شناخته می‌شود. این نوع رقص‌ها نیازمند تعداد زیادی شرکت‌کننده از سازمان‌های مختلف هستند و اغلب تنها با حمایت یک دولت منطقه‌ای یا ملی امکان‌پذیرند.

### مسابقه
تعدادی از مسابقات رقص اژدها در سراسر جهان برگزار شده‌اند. در اجراهای رقابتی، قوانین سخت‌گیرانه‌ای بر مشخصات بدن اژدها و حرکات رقص حاکم است، بنابراین اژدهایی که برای این رویدادها ساخته می‌شوند و اغلب در نمایش‌های صحنه‌ای چشمگیر دیده می‌شوند، برای سرعت و چابکی طراحی شده‌اند تا تیم اجراکننده بتواند دشوارترین حرکات را انجام دهد. در این اژدهاها، سر کوچک و سبک است تا بتوان به راحتی آن را حرکت داد و حداقل وزن آن باید ۳ کیلوگرم باشد، قطعات بدن از آلومینیوم سبک با بامبو ساخته می‌شوند و بیشتر حلقه‌ها از لوله‌های نازک پی‌وی‌سی هستند. اجراها معمولاً شامل حرکات ۸ تا ۱۰ دقیقه‌ای با همراهی سازهای کوبه‌ای هستند.

در دوران اخیر، اژدهایان نورانی که در آنها اژدهاها با رنگ‌های درخشانی که زیر نور سیاه می‌درخشند، رنگ‌آمیزی می‌شوند نیز در مسابقات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

## خارج از چین
بندانگشتی|رقص اژدهای طلایی سنسو-جی.
اژدهای چینی «شاید شناخته‌شده‌ترین شکل عروسک نمایشی» باشد. برخلاف رقص شیر در بسیاری از کشورهای آسیایی که نسخه‌های بومی متعددی از این رقص وجود دارد، رقص اژدها در کشورهای دیگر و عمدتاً در میان جوامع چینی خارج از کشور یافت می‌شود. در ژاپن، رقص اژدها (, *Ja Odori* یا «رقص مار») یکی از جاذبه‌های اصلی جشنواره کونچی ناگازاکی است. این رقص در ابتدا توسط ساکنان چینی که در ناگازاکی، تنها بندری که گفته می‌شود در دوره ادو برای تجارت خارجی در ژاپن باز بوده است، ساکن شدند، اجرا می‌شد. رقص اژدها همچنین توسط ژاپنی‌ها برای سایر جشن‌های محلی اقتباس شده است - رقص اژدهای طلایی (، *کینریو نو مای*) از سال ۱۹۵۸ در سنسو-جی در توکیو اجرا شده است. با این حال، شکلی وجود دارد که مختص ژاپن است - *[[یاماتا نو اوروچی|اوروچی]]* (مار بزرگ یا اژدهای ژاپنی) که ممکن است در یک اجرای *[[کاگورا]]* یافت شود.
بندانگشتی|رقص اژدها در نقاشی هانگ ترونگ
بندانگشتی|نقاشی دونگ هو با عنوان «موش‌هایی که فانوس حمل می‌کنند»
در ویتنام، رقص اژدها (múa rồng) ممکن است در طول تت، سال نو قمری ویتنامی، و همچنین در طول تت ترونگ تو، جشنواره نیمه پاییز ویتنامی، اجرا شود. اغلب به‌طور کلی به عنوان موآ لان سو رونگ (رقص شیر/ چیلین، راهب و اژدها) شناخته می‌شود.

در اندونزی، رقص اژدها، *لیانگ لیونگ* نامیده می‌شود.

## در ادبیات
شعر «اژدهای بزرگ چینی» اثر لارنس فرلینگتی، که در گلچین او *با عنوان «شروع از سانفرانسیسکو» در* سال ۱۹۶۱ منتشر شد، از رقص اژدها الهام گرفته شده است. گرگوری استفنسون می‌گوید اژدها «... نمایانگر «نیرو و رمز و راز زندگی» است، آن نگاه حقیقی که «معنویت را در همه جا، در جهان مادی، شفاف می‌بیند»».

رمان *«اژدها نمی‌تواند برقصد»* نوشته ارل لاولیس در سال ۱۹۷۹، از مضمون رقص کارناوال برای بررسی تغییرات اجتماعی و تاریخ در هند غربی استفاده می‌کند.

آرتور رنسام رقص اژدها را در کتاب کودکانه خود، *میسی لی* (۱۹۴۱)، بخشی از مجموعه *پرستوها و آمازون‌ها*، که در دهه ۱۹۳۰ چین اتفاق می‌افتد، گنجانده است.

## جستارهای وابسته
* رقص شیر

## منابع

رده:هنرها در چین