قانون کلاه

[بندانگشتی|250x250پیکسل|[مصطفی کمال آتاترک|مصطفی کمال آتاتورک با کلاه پانامایی‌اش، درست پس از  در سال ۱۹۲۵]]
**قانون کلاه،** قانونی بحث‌برانگیز و کوتاه‌مدت در ترکیه بود که منجر به وضع مقررات قانونی در سال ۱۹۲۵ برای تقلید از سبک‌های بین‌المللی کلاه کشورهای اروپایی اطراف شد، با این باور که این امر باعث پیشرفت ترکیه در مقیاس جهانی خواهد شد. این قانون تقریباً هرگز اجرا نشد، اگرچه همچنان در کتاب‌ها وجود دارد.

## تغییر در لباس حرفه‌ای
قبل از ۲۵ نوامبر ۱۹۲۵، زمانی که قانون کلاه تصویب شد، تغییراتی در برخی از لباس‌های حرفه‌ای در کشور مشاهده شد. از سال ۱۹۲۵، ابتدا واحدهای جمهوری‌خواه در آنکارا، سپس واحدهای ژاندارمری و نیروی دریایی شروع به پوشیدن نقاب کردند. سپس، سربندها و کلاه‌های جدید در ادارات و مدارس مختلف دولتی استفاده شد. نگهبانان گالاتا استانبول اولین کسانی بودند که سربند و کلاه جدید پوشیدند.

با تلاش‌های پرستار اسما دنیز، در مدرسه پرستاری خصوصی هلال احمر که در ۲۱ فوریه ۱۹۲۵ در استانبول افتتاح شد، دانشجویان پرستاری به جای روبند، شروع به پوشیدن کلاه کردند.

از دوم اوت ۱۹۲۵، قضات، ضابطان دادگستری و منشی‌های دادگاه‌ها، کلاه‌های جدیدی را در دادگاه‌ها و دادسراها در نظر گرفتند. با این حال، اکثر مردم در نهایت به کلاه‌های فِز که به آنها ارزش مذهبی می‌دادند، پایبند ماندند و قانون در این زمینه عملاً پایان یافت.

## قانون کلاه
با «قانون شماره ۶۷۱ در مورد کلاه» که در ۲۵ نوامبر ۱۹۲۵ توسط پارلمان تصویب شد، اعضا و مقامات مجلس ملی کبیر ترکیه موظف شدند کلاه‌های اروپایی را به عنوان پوشش سر بپوشند و مردم ترکیه از ادامه پوشیدن پوشش‌های سنتی مانند فِز یا عمامه منع شدند. این قانون پس از انتشار در روزنامه رسمی دولتی، مورخ ۲۸ نوامبر ۱۹۲۵، لازم‌الاجرا شد. طبق ماده ۱۷۴ قانون اساسی ۱۹۸۲، قانون کلاه از جمله «قوانین انقلابی» ملت ترکیه است (قوانینی که حتی اگر مغایر با قانون اساسی تشخیص داده شوند، قابل لغو نیستند).

### سفر آتاتورک به کاستامونو
پیش از این قانون، شهروندان مذاهب مختلف، مانند امپراتوری عثمانی، همچنان سربندها و لباس‌های متفاوتی می‌پوشیدند. مصطفی کمال پاشا، که می‌خواست تفاوت‌های مذهبی در پوشش را از بین ببرد، در سفر خود به اینه‌بولو و کاستامونو در تابستان ۱۹۲۵، موضوع پوشیدن کلاه را مطرح کرد. او در ۲۴ اوت در کاستامونو کلاه سفید لبه‌دار پهنی بر سر گذاشت. دلیل اینکه او برای اولین بار در کاستامونو کلاه را بر سر گذاشت، توضیح داد که در استان‌های دیگر با یونیفرم یا کلاه منگوله‌دار شناخته می‌شود و او کلاه را ترجیح می‌دهد زیرا آنها او را برای اولین بار در کاستامونو می‌بینند.

### سخنرانی کلاه
مصطفی کمال پاشا، که روز بعد به اینه‌بلو رفت، «سخنرانی تاریخی کلاه» را در این منطقه ایراد کرد. در ۲۷ اوت ۱۹۲۵، او خطاب به مردم «آتشکده‌های ترک» گفت: «آنها به این سربند کلاه می‌گویند» و از کنار گذاشتن عباراتی مانند «کلاه متمدن» که تا آن زمان استفاده می‌شد، اطمینان حاصل کرد. او در سخنرانی خود گفت: «مثل ردینگوت، کلاه، تاکسیدو، این کلاه شماست! کسانی هستند که می‌گویند این کار جایز نیست. بگذارید به آنها بگویم که بسیار غافل و بسیار نادان هستند و می‌خواهم از آنها بپرسم: «پوشیدن کلاه یونانی مجاز است، اما پوشیدن کلاه جایز نیست؟ می‌خواهم به آنها، به تمام ملت، یادآوری کنم که وقتی ردا را می‌پوشند، که پوشش کاهنان بیزانسی و خاخام‌های یهودی است، برای چه و چگونه آن را می‌پوشیدند؟»

### تصویب قانون توسط مجلس
وقتی مصطفی کمال پاشا در اول سپتامبر ۱۹۲۵ به آنکارا بازگشت، دیده شد کسانی که به استقبال او آمده بودند، کلاه به سر داشتند. در دوم سپتامبر، فرمان شماره ۲۴۳۱ شورای وزیران که کارمندان دولت را ملزم به پوشیدن کلاه می‌کرد، صادر شد. در همان روز، به موجب فرمان شورای وزیران، پوشیدن عبا و عمامه برای افراد غیر از روحانیون ممنوع شد.

در ۱۶ اکتبر ۱۹۲۵، رفیق بیگ، نماینده مجلس قونیه، و آشنایانش، پیشنهاد قانون پوشیدن کلاه را به مجلس ارائه کردند. این پیشنهاد در ۲۵ اکتبر در مجلس مورد بحث قرار گرفت. در توجیه این قانون، تأکید شد که عمامه و فِز نماد عقب‌ماندگی هستند، بنابراین باید تغییر کنند. نورالدین پاشا، نماینده مجلس بورسا، با ادعای اینکه این قانون خلاف قانون اساسی است و خواستار لغو این پیشنهاد شد، باعث بحث‌های بزرگی در مجلس شد. علاوه بر کسانی که ادعا می‌کردند پوشش جامعه را نمی‌توان با قانون تعیین کرد، کسانی نیز بودند که ادعا می‌کردند این قانون جدایی دین از امور دولتی را تسهیل می‌کند. در نتیجه رأی‌گیری که تنها نورالدین پاشا و احسان بیگ، نماینده مجلس ارگانی، به آن رأی مخالف دادند، این قانون توسط مجلس تصویب شد.

### مقاومت در برابر قانون کلاه
این قانون باعث اعتراضاتی در استان‌های مختلف آناتولی شد. در روزی که این قانون تصویب شد، تظاهرات اعتراضی در ارزروم برگزار شد و به مدت یک ماه در این استان حکومت نظامی اعلام شد. در میان دستگیرشدگان، ۱۳ نفر به اعدام محکوم شدند. در ۲۵ نوامبر، تمام مختارهای شهر به دلیل آویزان کردن پوستر و بروشور علیه کلاه بر روی دیوارها در سیواس دستگیر شدند. کسانی که بی‌گناه شناخته شدند، تبرئه شدند. امامزاده محمد نجاتی افندی و عبدالرحمن افندی به اعدام محکوم شدند. ثابت سیولک، مسجد مرکز در منطقه گونی‌سو در ریزه، گفت: «اگر پدرت کلاه بر سرت بگذارد، قتلش واجب است! تو او را خواهی کشت! و اگر مادرت بیوه است، او را بر پشتت خواهی آورد!». او با این سخنان شورش را در منطقه آغاز کرد.

ضیاء حرشیت وضعیت را به آنکارا تلگراف کرد، زیرا شورشیان که می‌خواستند لباس‌های سنتی لاز را به جای «تعصب مذهبی» بپوشند، به سمت مرکز ریزه راهپیمایی کردند. پس از آن، کشتی تفریحی حمیدیه برای ایجاد رعب و وحشت به سمت ریزه حرکت کرد. با ورود کشتی تفریحی به شهر، اکثر شورشیان تسلیم شدند و در نتیجه وقایعی که حدود ده روز به طول انجامید، ۱۴۳ نفر دستگیر شدند. از آنجایی که ۸ نفر از دستگیرشدگان بی‌سواد بودند، نتوانستند از خود دفاع کنند و اعدام شدند. از این ۸ نفر، ۳ نفر در مقابل هتل تان، ۳ نفر در پارک شهرداری و ۲ نفر در ابتدای اسکله به دار آویخته شدند. ده‌ها نفر از بازداشت‌شدگان در آدانا و سینوپ زندانی شدند. در مرعش، کسانی که در اطراف مسجد جامع قهرمان مرعش جمع شده و فریاد می‌زدند «ما کلاه نمی‌خواهیم» دستگیر شدند و ۵ نفر به اعدام محکوم شدند. در استانبول، به ویژه در منطقه فاتح، بسیاری از افراد به اتهام تحریک مردم به شورش با سخنرانی‌هایشان، دستگیر و متعاقباً در آنکارا محاکمه شدند.

## منابع

## پیوند به بیرون
* '''Şapka İktisası Hakkında Kanun''', ''Adalet Bakanlığı web sitesi, Erişim tarihi:08.08.2011''
* '''Atatürk'ün İnebolu Şapka Nutku (27 اوت ۱۹۲۵)''' ، ''وب سایت İnebolu Belediyesi, Erişim tarihi:08.08.2011''
رده:پوشاک ترکی
رده:ترکیه در ۱۹۲۵ (میلادی)
رده:رویدادها در ترکیه
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده