انگل اجتماعی

[بندانگشتی|[جوزف برودسکی (۱۹۴۰–۱۹۹۶) در سال ۱۹۶۴ متهم شد و به پنج سال تبعید از لنینگراد به استان آرخانگلسک به جرم «طفیلی‌گری اجتماعی» محکوم شد. در سال ۱۹۸۷ جایزه نوبل ادبیات را برد.]]
**طفیلی‌گری اجتماعی** ()، یا **انگل اجتماعی** یا **مفت‌خوری**، واژه‌ای تحقیرآمیز است که علیه گروه یا طبقه‌ای به کار می‌رود که آسیب‌رسان به جامعه تلقی می‌شود. این اصطلاح از واژه یونان باستان παράσιτος (پاراسیتوس) گرفته شده است.

برای مثال، شاعر روسی جوزف برودسکی توسط مقامات شوروی به طفیلی‌گری اجتماعی متهم شد. در سال ۱۹۶۴ دادگاهی حکم داد که مشاغل پراکنده او و نقشش به عنوان شاعر مشارکت کافی برای جامعه نیست.

## کاربرد
بسته به دیدگاه، اصطلاح طفیلی اجتماعی می‌تواند گروه‌ها یا طبقات مختلفی را توصیف کند:
* از نظر سوسیالیست‌ها، طفیلیان اجتماعی اعضای طبقات بالای جامعه هستند. این را می‌توان در متن روسی سرود سوسیالیستی «انترناسیونال» مشاهده کرد که اشاره‌ای به طفیلیان دارد.
* از نظر نازی‌ها، طفیلیان اجتماعی کسانی بودند که فروانسان تلقی می‌شدند و باید نابود می‌شدند.
* در دوران معاصر، به گفته حداقل یک مفسر، «طفیلی اجتماعی» می‌تواند پارادایم اجتماعی جدیدی باشد که شامل جنگ طبقاتی و بهره‌کشی از فرآیندهای انتخاباتی در کشورهای مختلف جهان می‌شود. همچنین ببینید: الیگارشی، کلپتوکراسی و نخبگان.

## تفاوت با معضل مفت‌سواری
طفیلی‌گری اجتماعی با معضل مفت‌سواری تفاوت بنیادی دارد. معضل مفت‌سواری که نخستین بار توسط اقتصاددان منکور اولسون در کتاب *منطق کنش جمعی* (۱۹۶۵) به‌طور منظم بررسی شد، به وضعیتی اشاره دارد که فرد از منافع یک کالای عمومی بهره می‌برد بدون اینکه هزینه‌ای برای تأمین آن بپردازد. برای مثال کسی که از امنیت ملی بهره‌مند می‌شود اما مالیات نمی‌پردازد، یا کسی که از دستاوردهای یک اعتصاب سود می‌برد اما در آن شرکت نکرده، مفت‌سوار است. در مقابل، طفیلی‌گری اجتماعی مفهومی گسترده‌تر است که به فردی اطلاق می‌شود که نه فقط از پرداخت هزینه سر باز می‌زند، بلکه به‌طور فعال و تهاجمی منابع گروه یا جامعه را مصرف می‌کند بدون هیچ مشارکت مولدی. به عبارت دیگر، هر طفیلی اجتماعی نوعی مفت‌سوار است، اما هر مفت‌سواری لزوماً طفیلی‌گری اجتماعی نیست؛ چرا که مفت‌سوار ممکن است فردی سخت‌کوش باشد که صرفاً از پرداخت سهم خود در یک کالای عمومی خاص طفره می‌رود.

## اتحاد جماهیر شوروی
در اتحاد جماهیر شوروی یک جرم سیاسی محسوب می‌شد و افرادی که متهم به زندگی از دسترنج دیگران بودند تحت پیگرد قانونی قرار می‌گرفتند. شوروی که خود را یک دولت سوسیالیستی می‌خواند، هر فرد بالغ توانمند را موظف به کار تا سن بازنشستگی می‌دانست و از این طریق نظراً بیکاری را حذف کرده بود.
در اتحاد جماهیر شوروی که خود را دولت کارگری اعلام کرده بود، از هر فرد بالغ توانمند انتظار می‌رفت تا سن بازنشستگی کار کند؛ بنابراین بیکاری رسماً و نظراً حذف شده بود. کسانی که از کار، تحصیل یا خدمت به شکل دیگری سر باز می‌زدند، در معرض اتهام جنایی «طفیلی‌گری اجتماعی» (به روسی: тунеядство) قرار می‌گرفتند، بر اساس اصل سوسیالیستی «از هر کس به اندازه توانش، به هر کس به اندازه مشارکتش».

در چهارم مه ۱۹۶۱ قانون «تشدید مبارزه با افرادی که از کار مفید اجتماعی طفره می‌روند و شیوه زندگی ضداجتماعی طفیلی‌گرانه دارند» لازم‌الاجرا شد. کسانی که از کار امتناع می‌کردند به عنوان «شهروندان توانمندی که از انجام وظیفه مهم قانون اساسی خود یعنی کار صادقانه به بهترین شکل ممکن سر باز می‌زنند» مورد انتقاد قرار می‌گرفتند.

در سال ۱۹۶۱، ۱۳۰٬۰۰۰ نفر در جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه به عنوان افرادی که «شیوه زندگی ضداجتماعی طفیلی‌گرانه» دارند شناسایی شدند. اتهام طفیلی‌گری اغلب علیه بی‌خانمان‌ها، ولگردها، گداها، مخالفان و روشنفکرانی اعمال می‌شد که چون نوشته‌هایشان ضدحکومتی تلقی می‌شد، دولت مانع از اشتغال آنها می‌شد. بسیاری از آنها برای فرار از محاکمه، مشاغل ساده‌ای مثل رفتگری یا نگهبانی بویلرخانه می‌پذیرفتند تا بتوانند به فعالیت‌های اصلی خود ادامه دهند.

برای مثال، شاعر روسی جوزف برودسکی توسط مقامات شوروی به طفیلی‌گری اجتماعی متهم شد. دادگاه ۱۹۶۴ حکم داد که مشاغل پراکنده و نقش او به عنوان شاعر مشارکت کافی برای جامعه نیست.

تعدادی از روشنفکران و مخالفان شوروی از جمله یوسف بگون، ولادیمیر واینوویچ، لف کوپلف و آندره آمالریک به جرم طفیلی‌گری متهم شدند.

## منابع

رده:جامعه‌شناسی
رده:قانون کیفری روسیه
رده:واژگان دوره اتحاد شوروی