open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آیدا کور

**آیدا کور**  (زاده ) خواننده دانمارکی است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

* 
رده:افراد زنده
رده:زادگان ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:موسیقی‌دانان دنس اهل دانمارک
رده:خوانندگان پاپ اهل دانمارک
رده:خواننده-ترانه‌پردازان اهل دانمارک
رده:خوانندگان زن پاپ اهل دانمارک
رده:خوانندگان انگلیسی‌زبان دانمارک
دژ هوروم

**دژ هوروم** () استحکامات باستانی متعلق به دوران عصر برنز تا اورارتو است که بر فراز دو تپه بزرگ در جنوب جاده اصلی و مقابل سد و مخزن کاموت قرار دارد. این دژ حدوداً در فاصله  از شرق روستای هوروم در استان شیراک که در شمال غربی ارمنستان واقع شده است، قرار دارد. در نزدیکی این محل، در غاک و شواقتاپا، دو قلعه سیکلوپی اورارتویی قرار دارند.

دژ هوروم به دلیل معماری منحصربه‌فرد خود یکی از چشمگیرترین سایت‌های باستان‌شناسی در ارمنستان محسوب می‌شود. در سطح زمین این منطقه، قطعات سفالی و تراشه‌های ابسیدین پراکنده دیده می‌شود. اخیراً حفاری‌هایی توسط گروهی از باستان‌شناسان ارمنی و آمریکایی به سرپرستی روبن بادالیان و فیلیپ کول در این محل انجام شده است. این تیم‌ها دیوارهای استحکامات نسبتاً سالم و همچنین مقدار زیادی از آثار فرهنگی را کشف کرده‌اند که اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ ساکنان پیشین این محل ارائه داده است.

## منابع

* 

رده:تاریخ ارمنستان
سوسانا هاروتیونیان

**سوسانا هاروتیونیان** (؛  زادهٔ )، نثرنویس اهل ارمنستان است که هشت رمان خلق کرده است.  او در سال ۲۰۱۶ برنده جایزه ریاست جمهوری ارمنستان برای کار در زمینه ادبیات شد.

## زندگی
هاروتیونیان در سال ۱۹۶۳ در کارچآغبیور به دنیا آمد. او از ده‌سالگی شروع به نوشتن کرد و آثارش منتشر شدند.
در سال ۱۹۸۸، سوسانا هاروتیونیان شروع به نوشتن داستان‌های تخیلی کرد و ده سال بعد، پس از بزرگ شدن فرزندانش، بیان کرد که کارهایش جدی‌تر شده است. او از توضیحات طولانی در آثار خود پرهیز می‌کند زیرا می‌خواهد خوانندگانش در خلق داستان شریک باشند. برخی از آثار او از جمله «*نقشه بدون سرزمین* و *آب»* به زبان‌های فارسی، یونانی، رومانیایی، آذربایجانی، آلمانی، قزاقی، اسپانیایی و انگلیسی ترجمه شده است.

هاروتیونیان گروه نویسندگان *کایاران* را سازمان‌دهی کرد و سردبیر مجله ادبی *کایاران* است. او همچنین داستان‌های کوتاه می‌نویسد.

در سال ۲۰۱۶، او به‌خاطر رمان «*کلاغ‌ها پیش از نوح»* برنده جایزه ریاست جمهوری ارمنستان برای کار در زمینه ادبیات شد. این رمان در سال ۲۰۱۱ به زبان انگلیسی ترجمه شد. نمایشنامه او به نام «*هماهنگی»* پس از ترجمه به زبان فارسی در ایران اجرا شد.

آثار او بر اساس واقعیت‌های مستند است. در یکی از داستان‌هایش به نام «*خدا اینجا بوده است»*، او دختری را که در تاریکی می‌درخشید، توصیف کرده است. به گفته او، این دختر وجود داشت. بدنش تجمعی از فسفر داشت و هاروتیونیان او و افرادی که به دیدنش می‌آمدند را به یاد می‌آورد. او معتقد است که نویسندگان ارمنی به دلیل کمبود منابع مالی، به اندازه کافی سفر نمی‌کنند. در نتیجه، نویسندگان مجبورند واکنش خوانندگان اروپایی به آثارشان را حدس بزنند، زیرا نویسندگان این کشور ارتباط کافی با همتایان خود ندارند.

## جستارهای وابسته
* فهرست نویسندگان ارمنی

## منابع

رده:زادگان ۱۹۶۳ (میلادی)
* 

*  
* 
* 

رده:رمان‌نویسان سده ۲۰ (میلادی) اهل ارمنستان
رده:رمان‌نویسان اهل ارمنستان
رده:افراد زنده
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دولتی پرورشی خاچاطور آبوویان ارمنستان
رده:رمان‌نویسان سده ۲۱ (میلادی) اهل ارمنستان
رده:زادگان ۱۹۶۳ (میلادی)
رده:نویسندگان زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ارمنستان
رده:نویسندگان زن سده ۲۱ (میلادی) اهل ارمنستان
رده:نویسندگان داستان کوتاه اهل ارمنستان
رده:رمان‌نویسان زن اهل ارمنستان
رود جیخایی

**رود جیخایی** () رودی است در ولایت غزنی در مرکز افغانستان که از ولسوالی ناور سرچشمه می‌گیرد و از ولسوالی اجرستان می‌گذرد. این تنها منبع آب در دسترس برای تعداد کمی از ساکنان است زیرا این منطقه تحت تأثیر خشکسالی شدید قرار گرفته است. چند بار سدهای روی رود شکسته است که باعث خسارت شدید و مرگ داشته است.

شهر کوچک سنگر، ​​مرکز ولسوالی اجرستان، در دره رود جیکای واقع شده است.

## منابع

* 

رده:رودهای افغانستان
رده:زمین‌چهرهای ولایت غزنی
GRINL1B

**GRINL1B** که با نام **گیرنده گلوتامات، یونتروپیک، ان-متیل-دی-آسپارتات بی۱** نیز شناخته می‌شود، یک ژن انسانی است. پروتئین کدگذاری‌شده توسط این ژن، یک زیرواحد از گیرنده NMDA است.
## منابع

رده:گیرنده‌های گلوتامات یونوتروپیک
دیوید هلد

**دیوید هلد** (;  – ) دانشمند علوم سیاسی و متخصص نظریهٔ سیاسی و روابط بین‌الملل اهل بریتانیا بود. او تا زمان مرگ به استادی و مدیریت در دانشگاه دورام اشتغال داشت. او به همراه دانیل آرکیبوگی از جمله مدافعان برجستهٔ جهان‌وطن‌گرایی و مخصوصاً دموکراسی جهان‌وطنی بود. فعالیت علمی او به مسائلی چون جهانی‌شدن و حکومت جهانی می‌پرداخت. هلد یکی از سردبیران نشریهٔ سیاست جهانی بود.

## منابع

* 

رده:استادان مدرسه اقتصاد لندن
رده:دانشگاهیان دانشگاه دورهام
رده:دانش‌آموختگان مؤسسه فناوری ماساچوست
رده:درگذشتگان ۲۰۱۹ (میلادی)
رده:دوران مدرن
رده:زادگان ۱۹۵۱ (میلادی)
رده:نویسندگان درباره جهانی‌شدن
ابن نظیف

**ابن نظیف** با نام **محمد بن علی نظیف**، وقایع‌نگار مسلمان دورهٔ پایانی حکومتایوبی در سده ۷ قمری و ۱۳ میلادی بود که اطلاعات چندانی دباره زندگانی وی به جز اشارات ابن‌ابی‌الدم در *تاریخ مظفری* نیست. تاریخ منصوری اثر اوست که تاریخی است عمومی به صورت سال‌شمار به حوادث آغازین جنگ‌ها صلیبی تا پیش از مرگ صلاح‌الدین ایوبی همچون جنگ وی با صلیبیون طی موج سوم جنبش صلیبی پرداخته است.

## منابع

## منابع
* 

رده:درگذشتگان سده ۱۳ (میلادی)
رده:زادگان سده ۱۲ (میلادی)
رده:تاریخ‌نگاران سده ۱۳ (میلادی)
جامعه آنارشیک

***جامعه آنارشیک، مطالعه‌ای در باب نظم در سیاست جهان*** () عنوان کتابی از هدلی بال و یکی از متون اصلی در مکتب انگلیسی روابط بین‌الملل است. عنوان کتاب به این تصور بنیادین در مکتب واقع‌گرایی اشاره دارد که نظام بین‌الملل ساختاری آنارشیک (بدون رهبر-حاکم) دارد. بال در این کتاب به این مسئله اشاره می‌کند که با وجود آنارشیک بودن نظام بین‌الملل، این ساختار را می‌توان با عنوان «جامعهٔ بین‌الملل» شناخت.

این کتاب در سال ۱۳۹۶ به فارسی ترجمه شد.

## منابع

* 

رده:کتاب‌های درباره روابط بین‌الملل
رده:کتاب‌های علوم سیاسی
رده:کتاب‌های غیرداستانی ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:مکتب انگلیسی (روابط بین‌الملل)
رده:نظریه روابط بین‌الملل
رده:واقع‌گرایی سیاسی
رابرت کوهین

**رابرت کوهین** (؛ ) دانشمند روابط بین‌الملل اهل ایالات متحده آمریکا است. پس از انتشار کتاب تأثیرگذار او با عنوان «پس از هژمونی»، او را به عنوان یکی از نظریه‌پردازان مکتب لیبرالیسم نهادگرا می‌شناسند.

کوهن استاد بازنشستهٔ روابط بین‌الملل در مدرسهٔ امور عمومی و بین‌المللی پرینستون است و همچنین سابقهٔ تدریس در کالج سوارثمور، دانشگاه دوک، دانشگاه هاروارد و دانشگاه استنفورد دارد. وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون جایزه بالزان و کمک‌هزینه گوگنهایم شده است.

## فعالیت علمی
کوهن پیرامون کتاب «پس از هژمونی» می‌نویسد:در جهان واقع‌گرایی ساختاری و هژمونی، هماهنگی سیاست نهادی در اواخر دههٔ ۱۹۷۰ به شکل فزاینده‌ای عجیب و غیرمعمول به نظر می‌آمد. چگونه می‌توانست این پدیده با نظریه همخوانی داشته باشد، یا شاید خود نظریه ایرادی دارد؟ آیا رهبری توسط یک دولتِ واحد، مبتنی بر سلطه یا هژمونی برای همکاری ضروری است؟ من این معما را به‌طور کامل درک نمی‌کردم، و البته پاسخی برای آن نداشتم؛ تا این که در جلسه‌ای که به همت آن کروگر و با حمایت انجمن علمی ملی برگزار می‌شد شرکت کردم که در آن چارلز کیندلبرگر دربارهٔ هزینهٔ تراکنش، خطرها و تردیدهای مرتبط با آن در روابط بین‌الملل صحبت می‌کرد. من حتی پیش از این اصطلاح «هزینهٔ تراکنش» را نشنیده بودم؛ اما وقتی به استنفورد برگشتم ذهنم با این مسئله درگیر شد و با کمک دوستان و همکاران‌م که دربارهٔ اقتصاد نهادگرایی جدید مطالعه کرده بودند توانستم به آن نقطهٔ فهم و کشف در دسامبر ۱۹۷۹ در دفترم در دانشگاه استنفورد برسم، در حالی که به حیاط دانشکده نگاه می‌کردم و متوجه اهمیت این نظریه‌ها برای فهم همکاری بین‌المللی شدم.کوهن را یکی از چهره‌های اصلی در رشتهٔ اقتصاد سیاسی بین‌المللی در ایالات متحده می‌دانند. او به همراه جوزف نای، مبدع اصطلاح «وابستگی متقابل پیچیده» است که به انواع روش‌های توزیع و خنثی شدن قدرت در روابط اقتصادی اشاره می‌کند. رابرت کوهن در مقاله‌ای در سال ۱۹۸۰ اصطلاح «نظریهٔ ثبات هژمونیک» را برای اشاره به یک نظام بین‌المللی ابداع کرد که در آن حضور یک دولت-ملت واحد به عنوان قدرت جهانیِ مسلط یا هژمون، احتمال ثبات آن را افزایش می‌دهد.

او استاد دانشمندان علوم سیاسی همچون لیسا مارتین، اندرو موراویسیک، لینا موسلی، بث سیمونز، رونالد میچل، هلن میلنر و فرید زکریا بوده است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:استادان بخش علوم سیاسی دانشگاه استنفورد
رده:استادان دانشگاه برندایس
رده:استادان دانشگاه پرینستون
رده:استادان دانشگاه دوک
رده:استادان دانشگاه هاروارد
رده:اعضای فرهنگستان ملی دانش آمریکا
رده:افراد زنده
رده:دانشمندان علوم سیاسی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد
رده:زادگان ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:نویسندگان مرد اهل ایالات متحده آمریکا
سپیداج رنگین

**سپیداج رنگین**  گونه‌ای کوچک و کم‌پژوهش است که در اقیانوس هند و اقیانوس آرام، بین ژاپن و هنگ کنگ یافت می‌شود. این یکی از دو گونه طبقه‌بندی‌شده در سردهٔ *متاسپیا* است. سپیداج‌های ***Metasepia*** با استخوان کوچک، کلفت، الماسی‌مانند و رنگ بدن متمایز مشخص می‌شود.

فهرست جهانی گونه‌های دریایی، سپیداج رنگین را از سردهٔ *Ascarosepion* فهرست می‌کند. در این سرده، آن را با ۱۳ گونه دیگر، مانند سپیداج پهن‌کلاب، سپیداج درو، و سپیداج غول‌پیکر گروه‌بندی می‌کنند. این طبقه‌بندی مجدد سردهٔ *Metasepia را* منسوخ می‌کند.

## منابع

رده:اقیانوس آرام
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمبود داده
سپیداج غول‌پیکر

**سپیداج غول‌پیکر** ، که همچنین به عنوان **سپیداج غول‌پیکر استرالیایی** نیز شناخته می‌شود، بزرگ‌ترین گونه سپیداج ماهی جهان است که به  گونه می‌رسد. در طول گوشته و تا  در طول کل (طول کل به معنی تمام طول بدن از جمله شاخک‌های کشیده) است. آنها می‌توانند بیش از  وزن داشته باشند. مانند همه گونه‌های سپیداج‌ها، این سپیداج غول‌پیکر دارای ۸ بازو و ۲ شاخک تغذیه‌کننده و همچنین خون آبی و ۳ قلب است. با استفاده از سلول‌هایی که به نام سلول‌های رنگدانه شناخته می‌شوند، این ماهی می‌تواند نمایشگرهای دیدنی به نمایش بگذارد و در یک لحظه رنگ آن را تغییر دهد. سپیداج غول‌پیکر بومی آب‌های معتدل و نیمه‌گرمسیری استرالیا، از بریزبن در کوئینزلند تا خلیج کوسه در غرب استرالیا و تاسمانی در جنوب است. در صخره‌های سنگی، بسترهای علف‌دریایی، و شن و ماسه و کف دریا تا عمق  یافت می‌شود. در سال ۲۰۰۹ این گونه به دلیل روند کاهشی ثبت‌شده در آن زمان، در فهرست نزدیک تهدید در فهرست سرخ گونه‌های در معرض خطر IUCN قرار گرفت.
[راست|بندانگشتی| یک فرد از Fairy Bower، [منلی، نیو ساوت ولز]]
[راست|بندانگشتی| خوردن یک بقال‌ماهی شرقی در حالی که یک [رنگ‌آمیزی گیج‌کننده همزمان|الگوی گیج‌کننده همزمان ایجاد می‌کند.]]

## منابع

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط جان ادوارد گری
رده:زیاگان استرالیای جنوبی
رده:زیاگان استرالیای غربی
سلنا (خواننده هلندی)

**سلنا** (؛ زادهٔ ) خواننده اهل پادشاهی هلند است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:افراد زنده
رده:اهالی هئومن
رده:خوانندگان پاپ اهل هلند
رده:خوانندگان زن سده ۲۰ (میلادی) اهل هلند
رده:زادگان ۱۹۶۵ (میلادی)
سلینا اسکات

**سلینا اسکات** (؛ زادهٔ ) مجری تلویزیون و مؤلف اهل بریتانیا است.

## منابع

* 

رده:افراد زنده
رده:اهالی اسکاربرو، یورک‌شر شمالی
رده:اهالی گویسبورو
رده:برندگان برنامه تلویزیونی واقع‌نما
رده:خبرنگاران تلویزیونی اهل انگلستان
رده:خبرنگاران تلویزیونی زن اهل بریتانیا
رده:روزنامه‌نگاران رادیویی اهل بریتانیا
رده:روزنامه‌نگاران زن اهل انگلستان
رده:زادگان ۱۹۵۱ (میلادی)
رده:شخصیت‌های رادیویی اهل انگلستان
رده:گزارش‌گران و خبرنگاران اهل انگلستان
رده:مجریان اخبار تلویزیونی اهل بریتانیا
رده:مجریان و خبرنگاران بی‌بی‌سی
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ایست آنگلیا
رده:مهاجران انگلیسی در ایالات متحده آمریکا
درماتیت استاز

**درماتیت استاز** () به تغییرات پوستی اطلاق می‌شود که در پاها به دلیل «استاز» یا تجمع خون ناشی از بازگشت وریدی ناکافی رخ می‌دهد؛ نام جایگزین اگزما وریدی از علت شایع این بیماری یعنی وریدهای واریسی گرفته شده است.

بازگشت وریدی ناکافی منجر به افزایش فشار در مویرگ‌ها می‌شود و در نتیجه ممکن است هم مایع و هم سلول‌ها از مویرگ‌ها «نشت» کنند. این امر منجر به تجزیه گلبول‌های قرمز می‌شود و هیموسیدرین حاوی آهن ممکن است در آسیب‌شناسی این بیماری نقش داشته باشد.

## علائم
درماتیت استاز ممکن است با موارد زیر مشخص شود:
* پوستی که نازک، قهوه‌ای و مانند بافت به نظر می‌رسد، با احتمال وجود ضایعات پوستی (ماکول یا پچ)، لکه‌های قرمز، تحریک سطحی پوست یا تیرگی یا ضخیم شدن پوست در مچ پا یا پاها
* پوست ضعیف ممکن است در برخی مناطق زخم شود و پاها، مچ پا یا سایر مناطق ممکن است متورم شوند
* زخم‌های باز، زخم‌های چرکی
* خارش یا درد پا
* گاهی مواقع درد ممکن است از بافت‌های متورم ادامه یابد و ممکن است مانند «خنجر زدن» یا «سوزن زدن» احساس شود
* اگر پوست همچنان تخریب شود و تجزیه شود، ممکن است زخم وریدی (همچنین به عنوان زخم استاز شناخته می‌شود) تشکیل شود. بدون مراقبت مناسب از زخم، ترک‌های باز بیماران را برای ورود عفونت باکتریایی مستعد می‌کند و باعث سلولیت در پا می‌شود.

## تشخیص
درماتیت استاز با ارزیابی بالینی ظاهر پلاک‌های قرمز روی ساق پا و قسمت داخلی مچ پا تشخیص داده می‌شود. درماتیت استاز ممکن است شبیه به تعدادی از شرایط دیگر مانند سلولیت و درماتیت تماسی باشد و در برخی موارد نیاز به استفاده از سونوگرافی داپلر برای تأیید تشخیص یا اگر تشخیص بالینی به تنهایی کافی نباشد دارد.

## درمان
درمان ممکن است شامل استفاده موضعی از کرم‌های استروئیدی و استفاده از جوراب‌های فشاری یا پمپ‌های فشاری پنوماتیک متناوب برای کمک به دفع تجمع مایع زیرین از قسمت پایین پا باشد.

درمان فشاری باید شامل فشار متوسط باشد و برای بیماران در حال حرکت بهترین عملکرد را دارد. در نهایت، درمان رفلکس وریدی زیرین برای درمان درماتیت استاز ضروری است. روش‌های جراحی تهاجمی مانند لیگاسیون مفصل سافنوفمورال با استریپینگ در گذشته برای درمان مرسوم بود. با این حال، روش‌های کمتر تهاجمی اکنون بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. این روش‌های جدیدتر شامل تخریب حرارتی اندوونوس، فلبوتومی سرپایی و اسکلروتراپی فوم اولتراسوند است.

## نگارخانه

File:Stasis_dermatitis_(Gravitational_eczema).jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stasis_dermatitis_(Gravitational_eczema).jpg|درماتیت استازی (اگزمای گرانشی)


## عوارض
اگر درماتیت استاز درمان نشود، بیمار در معرض خطر ابتلا به زخم‌های وریدی و آکروآنژیودر ماتیت قرار دارد.

## جستارهای وابسته
* واریس

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:بیماری‌های پوستی مرتبط با عروق
گوشت نهنگ

بندانگشتی| گوشت خام نهنگ در نروژ
[بندانگشتی| فروش گوشت نهنگ در [بازار ماهی تسوکیجی در توکیو در سال ۲۰۰۸]]
**گوشت نهنگ**، به‌طور کلی، ممکن است شامل همل آب‌بازسانان (نهنگ، دلفین، گرازماهی) و همهٔ بخش‌های جانور باشد: ماهیچه (گوشت)، اندام‌ها (احشاء)، پوست (مکتوک)، و چربی (بلابر). تقاضای نسبتاً کمی برای گوشت نهنگ در مقایسه با دام‌های پرورشی وجود دارد. صید تجاری نهنگ که دهه‌ها با مخالفت روبرو بوده است، امروزه در کشورهای بسیار کمی (عمدتاً ایسلند، ژاپن و نروژ) ادامه دارد، برخلاف اینکه در گذشته گوشت نهنگ در سراسر اروپای غربی و آمریکای استعماری خورده می‌شد. با این حال، در مناطقی که شکار دلفین‌ها و شکار نهنگ‌های بومی وجود دارد، پستانداران دریایی به‌عنوان بخشی از اقتصاد معیشتی به صورت محلی خورده می‌شوند: جزایر فارو، مردم پیراقطبی (اینوئیت در کانادا و گرینلند، آلاسکاهای بومی مرتبط، مردم چوکچی سیبری)، سایر مردم بومی ایالات متحده (از جمله ماکای اقیانوس آرام شمال غربی)، سنت وینسنت و گرنادین‌ها (عمدتاً در جزیره بکیا)، برخی از روستاها در اندونزی و در برخی جزایر اقیانوس آرام جنوبی.

مانند گوشت اسب، برای برخی از فرهنگ‌ها، گوشت نهنگ تابو، یا غذا به عنوان آخرین راه حل است، به عنوان مثال در زمان جنگ، در حالی که در برخی دیگر یک غذای لذیذ و در مرکز آشپزی است. گروه‌های بومی ادعا می‌کنند که گوشت نهنگ نشان‌دهنده بقای فرهنگی آنهاست. مصرف آن توسط مخالفان حفاظت حیات وحش، سمیت (به‌ویژه جیوه) و دلایل حقوق جانوران محکوم شده است.

گوشت نهنگ را می‌توان به روش‌های مختلفی از جمله نمک‌سازی تهیه کرد، به این معنی که مصرف آن لزوماً محدود به جوامع ساحلی نیست.
[بندانگشتی| گوشت [نهنگ بزرگ‌باله کوچک|نهنگ بزرگ‌باله ترشی‌شده با سیب‌زمینی شیرین]]
در مکان‌هایی مانند نروژ، ایسلند و آلاسکا، گوشت نهنگ ممکن است بدون چاشنی سرو شود. با این حال، می‌توان آن را پخته یا با ترشی آغشته کرد یا آن را به صورت برگه درآورد.

## منابع

رده:آشپزی آلاسکایی
رده:آشپزی ایسلندی
رده:آشپزی اینوئیت
رده:آشپزی بریتانیایی
رده:آشپزی بومیان آمریکا
رده:آشپزی چینی
رده:آشپزی روسی
رده:آشپزی ژاپنی
رده:آشپزی کره جنوبی
رده:آشپزی گرینلندی
رده:آشپزی نروژی
رده:خوراکی‌های دریایی جانوری
رده:غذاهای تاریخی
رده:غذاهای دریایی کانادایی
رده:غذاهای نهنگ
رده:گوشت بر پایه جانور
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان ژاپنی
رده:مناقشه‌های زیست‌محیطی
سلنا راکی ​​مالون

**سلنا راکی مالون** (؛ – ۲۲ مه ۲۰۱۷) کنشگر اهل استرالیا بود.

## منابع

* 

رده:درگذشتگان ۲۰۱۷ (میلادی)
رده:فعالان اهل استرالیا
رده:فعالان حقوق ال‌جی‌بی‌تی اهل استرالیا
سلنا فاکس

**سلنا فاکس** (؛ زادهٔ ) نویسنده اهل ایالات متحده آمریکا است.

## منابع

* 

رده:افراد زنده
رده:رهبران مذهبی اهل ویسکانسین
رده:زادگان ۱۹۴۹ (میلادی)
رده:نویسندگان اسرارآمیز اهل ایالات متحده آمریکا
رده:نویسندگان اهل ویسکانسین

در حال تهیهٔ متن مقاله، کمی صبر کنید
سلنا برای همیشه

**سلنا برای همیشه** () یک موزیکال آمریکایی است که بر اساس فیلم سال ۱۹۹۷ سلنا ساخته شده و زندگی خواننده مشهور تجانو سلنا کوئینتانیلا-پرز را روایت می‌کند.

## منابع

* 

رده:تجسم‌های فرهنگی از سلنا
رده:موزیکال‌های ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:موزیکال‌های ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:موزیکال‌های اقتباس‌شده از فیلم‌ها
رده:موزیکال‌های ایالات متحده آمریکا
سلنا فارست

**سلنا فارست**  ، زاده ۲۹ آوریل ۱۹۹۹) یک مدل آمریکایی است. بر اساس رتبه‌بندی وبسایت Models.com در سال ۲۰۱۷، او به عنوان یکی از ۵۰ مدل برتر صنعت مد شناخته شد.

## پانویس

رده:مانکن‌ها بر پایه ملیت
رده:مانکن‌ها
رده:مدلینگ
رده:زادگان ۱۹۹۹ (میلادی)
رده:افراد آفریقایی-آمریکایی سده ۲۱ (میلادی)
رده:زنان سده ۲۱ (میلادی) آفریقایی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:ال‌جی‌بی‌تی آفریقایی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:مانکن‌های زن آفریقایی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا
رده:مانکن‌های ال‌جی‌بی‌تی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:مدل‌های زن اهل کالیفرنیا
رده:مانکن‌های زن اهل لوئیزیانا
رده:ال‌جی‌بی‌تی اهل لوئیزیانا
رده:افراد زنده
رده:اهالی هانتینگتون بیچ
رده:اهالی لافایت، لوئیزیانا
روغن نهنگ

بندانگشتی|377x377پیکسل| یک بطری روغن نهنگ
**روغن نهنگ** روغنی است که از چربی بلابر نهنگ به دست می‌آید. روغن نهنگ قطبی گاهی به عنوان **روغن تران** شناخته می‌شد که از کلمه هلندی *تران* ("قطره اشک") می‌آید.

روغن نهنگ اسپرم، نوعی روغن خاص که از حفره‌های سر نهنگ‌های عنبر به دست می‌آید، از نظر شیمیایی با روغن نهنگ معمولی متفاوت است: این روغن بیشتر از موم مایع تشکیل شده است. خواص و کاربردهای آن با روغن نهنگ معمولی متفاوت است و به قیمت بالاتری فروخته می‌شد.

نهنگ‌های بی‌دندان منبع اصلی روغن نهنگ بودند. روغن آنها منحصراً از تری‌گلیسیرید تشکیل شده است، در حالی که روغن نهنگ‌های دندان‌دار دارای استرهای موم است. نهنگ قطبی و نهنگ‌های صاف به عنوان اهداف ایدئال برای صید نهنگ در نظر گرفته می‌شدند. آنها کند و رام هستند و وقتی کشته می‌شوند شناور می‌شوند. آنها مقدار زیادی روغن و صفحه شانه‌ای با کیفیت بالا تولید می‌کنند، و در نتیجه تقریباً تا انقراض شکار شدند.

## کاربردها
بندانگشتی|300x300پیکسل| واردات روغن نهنگ و روغن نهنگ عنبر به ایالات متحده در دهٔ نوزدهم
کاربرد روغن نهنگ از پایان سدهٔ نوزدهم به دلیل توسعه جایگزین‌های برتر و بعداً تصویب قوانین زیست‌محیطی، کاهش پیوسته داشت. در سال ۱۹۸۶، کمیسیون بین‌المللی شکار نهنگ یک تعلیق برای صید تجاری نهنگ اعلام کرد که امروزه استفاده از روغن نهنگ را حذف کرده است. شکار نهنگ بومی، بخشی از اقتصاد معیشتی، هنوز مجاز است. به گروه‌هایی مانند اینوئیت‌های آمریکای شمالی حقوق ویژه‌ای برای شکار نهنگ اعطا می‌شود که بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ آن‌ها است و هنوز از روغن نهنگ به عنوان غذا و روغن چراغ در مراسم *قلیق* استفاده می‌کنند.

روغن نهنگ به عنوان یک روشن‌کننده ارزان‌بها مورد استفاده قرار می‌گرفت، اگرچه در هنگام سوختن بوی قوی می‌داد و بسیار محبوب نبود. در پایان سدهٔ ۱۹ با نفت سفید ارزان‌تر، کارآمدتر و ماندگارتر جایگزین شد. مایع سوزاننده و کامفین جایگزین‌های غالب روغن نهنگ تا رسیدن نفت سفید بودند.

در بریتانیا از روغن نهنگ در ماشین‌آلات ابزارسازی به عنوان روان‌کننده با کیفیت بالا استفاده می‌شد.

## منابع

رده:چربی‌های جانوران
رده:زیست‌سوخت‌ها
رده:فراورده‌های جانوری
رده:فراورده‌های چربی جانوری
رده:فراورده‌های نهنگ
رده:نورپردازی
حفاظت نهنگ

بندانگشتی| معترضان ضد شکار نهنگ در ملبورن، استرالیا، ۲۰۰۷
**حفاظت از نهنگ** Whale conservation به حفاظت از نهنگ‌ها اشاره دارد.
بندانگشتی| کاهش جمعیت نهنگ در جهان
[بندانگشتی| جمعیت [نهنگ آبی|نهنگ‌های آبی به دلیل شکار تجاری غیرقانونی به‌طور چشمگیری کاهش یافته است و آنها را در معرض خطر انقراض قرار داده است.]]

پیش از راه‌اندازی IWC در سال ۱۹۴۶، شکار غیرقانونی نهنگ تعدادی از جمعیت نهنگ‌ها را به میزان چشمگیری کاهش داده بود و چندین گونه نهنگ به‌شدت در معرض خطر انقراض قرار داشتند. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) اشاره می‌کند که جمعیت نهنگ‌های خاکستری اقیانوس اطلس در پایان سدهٔ هجدهم منقرض شد. بررسی بقایای یافت‌شده در انگلستان و سوئد شواهدی از وجود جمعیت جداگانه نهنگ‌های خاکستری اقیانوس اطلس تا سال ۱۶۷۵ یافت. تاریخ‌گذاری رادیوکربن بقایای زیرفسیلی با شکار نهنگ علت احتمالی آن را تأیید کرده است.

صید نهنگ و دیگر تهدیدها منجر به این شده است که حداقل پنج نهنگ از ۱۳ نهنگ بزرگ در فهرست در معرض خطر قرار گیرند. ممنوعیت گذشته که در حدود دهه ۱۹۶۰ اجرا شد، به برخی از این گونه‌های نهنگ کمک کرد تا بهبود یابند. بر اساس گزارش گروه تخصصی سیتاس IUCN (CSG)، «چندین جمعیت نهنگ صاف جنوبی، گوژپشت‌ها در بسیاری از مناطق، نهنگ‌های خاکستری در شرق اقیانوس آرام شمالی، و نهنگ‌های آبی در شرق اقیانوس آرام شمالی و اقیانوس اطلس شمالی مرکزی شروع به نشان دادن نشانه‌هایی از بهبودی است.» جمعیت بسیاری از گونه‌های نهنگ دیگر نیز در حال افزایش است.

با این حال، دیگر گونه‌های نهنگ (به ویژه نهنگ نیزه‌ای معمولی) هرگز در معرض خطر انقراض در نظر گرفته نشده‌اند.گوشت نهنگ دارای پروتئین بسیار بالا و چربی اشباع بسیار کم است.

### آلودگی محیط زیست
نهنگ‌ها تحت تأثیر آلودگی‌های محیطی (به عنوان مثال نفت، فاضلاب، زباله، مواد شیمیایی و پلاستیک) هستند. برخی از نهنگ‌ها نیز در معرض خطر گرسنگی هستند.

## گروه‌های حفاظتی
صنعت شکار نهنگ در ابتدا توسط دولت‌های کشورهای شکار نهنگ حمایت می‌شد، سپس به‌تدریج از سال ۱۹۴۶ با کنوانسیون بین‌المللی برای مقررات شکار نهنگ و در سال ۱۹۴۹ با ایجاد کمیسیون بین‌المللی شکار نهنگ (IWC) برای حفظ ذخایر نهنگ تنظیم شد.

با فشار کشورهای عضو، IWC در سال ۱۹۸۲ تعلیق شکار تجاری نهنگ را تصویب کرد و تا سال 1994 IWC پناهگاه نهنگ‌های اقیانوس جنوبی را در قطب جنوب برای محافظت از نهنگ‌ها و مکان‌های تکثیر آنها ایجاد کرد.

## منابع


رده:حقوق جانوران
رده:علم شیلات
رده:مناقشه‌های زیست‌محیطی
رده:نگهداری وبگاه آی‌یوسی‌ان
آتش‌بس چراسکو

**آتش‌بس چراسکو** آتش‌بسی بود که در چراسکو، پیه‌مونته، در ۲۸ آوریل ۱۷۹۶ بین ویکتور آمادیوس سوم از ساردینیا و ناپلئون بناپارت امضا شد. که ساردینیا را از جنگ ائتلاف نخست خارج کرد (تنها بریتانیا و اتریش در ائتلاف باقی‌ماندند) و آلساندریا، کونئو و تورتونه را به جمهوری نخست فرانسه سپرد. ساردینیا نیز تدارکات و مهمات خود را به فرانسه تحویل داد و به نیروهای فرانسوی اجازه عبور آزادانه از پیه‌مونته را داد. پس‌از آن یک معاهده صلح کامل در پاریس در ۱۵ مه امضا شد که طی آن ساردینیا شهرستان نیس، دوک‌نشین ساووی، تنده و بئویل را به فرانسه تحویل داد و همچنین عبور آزادانه از قلمرو باقی‌مانده خود را برای سربازان فرانسوی تضمین کرد.

## جستار‌های وابسته

* جنگ ائتلاف نخست
* نبرد موندووی

## منابع
* وینسنت کرونین: ناپلئون بناپارت: Una biografía íntima, p. 131 (2003).
* والتر اسکات: زندگی ناپلئون بناپارت، ص. ۱۲۸–۱۳۰، (۱۸۳۷).
رده:ایتالیا در ۱۷۹۶ (میلادی)
رده:ترک مخاصمه‌ها
رده:جنگ ائتلاف اول
رده:سده ۱۸ (میلادی) در پادشاهی سارنی
رده:فرانسه در ۱۷۹۶ (میلادی)
رده:معاهده‌های پادشاهی ساردنی
رده:معاهده‌های جمهوری اول فرانسه
رده:معاهده‌های صلح جنگ‌های انقلاب فرانسه
کار جنسی مهاجران

**کار جنسی مهاجران** (انگلیسی: Migrant sex work) فروش خدمات جنسی توسط مهاجران در نقاط مختلف جهان است. از آنجایی که چنین فعالیتی در میان گروه‌های خاص جمعیتی، نقشی غالب دارد، بررسی علل و مطالعه پی آمدهای آن نیز دارای اهمیت است. تفاوتهای فرهنگی و حقوقی قابل ملاحظه در ارتباط با مهاجرت و به خصوص فروش خدمات جنسی در کشورهای مختلف، در عمل بستری برای گسترش زیانبار اعمال خشونت، سوء استفاده اقتصادی و اخلاقی و نهایتاً قانون‌شکنی و از جمله
قاچاق انسان بوده است. موضوعی که پیوسته بحث‌انگیز بوده و سازمانهای دولتی و غیردولتی بسیای را در سراسر جهان به خود مشغول کرده است.

## جمعیت‌شناسی و پیشینه ملیتی
ماهیت غالباً غیرقانونی کار جنسی مهاجران، دستیابی به برآوردهای قابل اعتماد و قطعی از وضعیت کارگران چنین بازاری را دشوار می‌کند. با این حال، پژوهشگران علوم اجتماعی، روندهای قابل توجهی را در مورد هویت کارگران جنسی مهاجر کشف کرده‌اند. در حالی که مهاجرانی که در کشاورزی یا صنایع کار می‌کنند عمدتاً مرد هستند، مهاجرانی که به کارهای جنسی تجاری می‌پردازند، عمدتاً زن بوده و در سنین مختلفی از اوایل نوجوانی تا میانسالی به سر می‌برند.در مجموع کارگران جنسی مهاجر بخش قابل توجهی از جمعیت کارگران جنسی را در بسیاری از کشورها تشکیل می‌دهند. این میزان در بریتانیا ۳۷ و در اسپانیا ۹۰ درصد تخمین زده شده است.

با توجه به کشور میزبان، کارگران جنسی مهاجر از نظر پیشینه ملیتی، مبدأ متفاوتی دارند. برای مثال در کشورهای خاصی، مانند امارات متحده عربی، کارگران جنسی از طیف متنوعی از کشورهای مبدأ، مانند روسیه، نیجریه، و تایلند می‌آیند. در حالی که، حدود۶۰ درصد از کارگران جنسی در شهرهای بزرگ هلند، زنان رنگین‌پوست از کشورهای در حال توسعه هستند. اما آنچه که کارگران جنسی مهاجر را از کارگران محلی متمایز می‌کند، در درجه اول وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایین، اقامت غیرقانونی و ضعف مهارت‌های زبانی آنهاست که به نوبه خود باعث افزایش پتانسیل ارتکاب به دیگر جرایم در بین جمعیت این حرفه می‌شود.
## منابع

## یادداشت

رده:مهاجرت انسان
رده:مهاجرت
رده:کارگران مهاجر
رده:تن‌فروشی
رده:صنعت سکس
کتابخانه نسخه‌های خطی واچه و تامار مانوکیان

**کتابخانه نسخه‌های خطی واچه و تامار مانوکیان** () یک کتابخانه نسخه‌های خطی (ماتناداران) واقع در واغارشاپات، ارمنستان است.

## پیوند به بیرون
* 

## منابع

رده:کتابخانه‌های ارمنستان
وتسریگا

**وتسریگا** به () مرکز تاریخی و محله ای است (به عنوان وکپیلست**ا**) از ریگا، لتونی ، واقع در منطقه مرکزی در سمت شرقی رودخانه داگاوا. وتسریگا به خاطر کلیساها و کلیساهای قدیمی اش مشهور است ، مانند کلیسای جامع ریگا, کلیسای جامع سنت جیمز و کلیسای سنت پیتر.

## تاریخچه
وتسریگا منطقه اصلی ریگا است. و از مرزهای تاریخی شهر قبل از گسترش شهر در اواخر قرن نوزدهم تشکیل شده است.وتسریگا زمانی توسط یک دیوار اطراف محافظت می شد ، به جز طرف مجاور ساحل رودخانه داوگاوا. هنگامی که دیوار تخریب شد ، آب های داگاوا به منطقه دیوار سابق هدایت شدند. و کانال شهر ریگا را ایجاد کردند.

## میراث
در اوایل دهه ۱۹۹۰، خیابان های وتسریگا برای ترافیک بسته شدند ؛و تنها ساکنان منطقه و وسایل نقلیه حمل و نقل محلی با مجوزهای ویژه در داخل محدوده های وتسریگا مجاز به رفت وآمد بودند. وتسریگا بخشی از میراث جهانی یونسکو است که به عنوان "مرکز تاریخی ریگا" فهرست شده است ، که همچنین شامل بیشتر منطقه اطراف سنترز است.

## نقاط دیدنی

### کلیساها

* کلیسای سنت پیتر
* گنبد کلیسای جامع
* کلیسای جامع سنت جیمز
* کلیسای سنت جان
* کلیسای بانوی ما از غم ها
* کلیسای انگلیکن
* کلیسای اصلاح شده
* کلیسای مریم مجدلیه

### موزه ها

* موزه نظامی
* موزه تاریخ ریگا و ناوبری
* موزه ورزش
* موزه داروسازی لتونی
* موزه عکاسی لتونی
* قلعه ریگا
* موزه تاریخ ملی لتونی
* موزه هنر ریگا بورس
* موزه هنرهای تزئینی و کاربردی
* موزه اشغال لتونی
* موزه معماری لتونی
* موزه فیلم ریگا
* موزه ی جبهه ی مردمی

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:میراث جهانی در لتونی
تیمو سونینن

**تیمو سونینن** ( ; زادهٔ ) یک راننده رالی فنلاندی است. او در حال حاضربه صورت پاره وقت برای تیم هیوندای موتوراسپورت در رالی قهرمانی جهان (WRC) شرکت می‌کند.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:افراد زنده
رده:رانندگان رالی اهل فنلاند
رده:رانندگان رالی قهرمانی جهان
رده:زادگان ۱۹۹۴ (میلادی)
رده:ورزشکاران مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل فنلاند
میکو مارکولا

**میکو مارکولا** (؛ زادهٔ ) نقشه خوان رالی اهل کشور فنلاند است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:افراد زنده
رده:زادگان ۱۹۸۱ (میلادی)
صهیب احمدی

**صهیب احمدی** (۲۰ ساله) اهل جوانرود و آرایشگر بود که بنا بر گزارش آژانس خبری کردپا، ۲۵ آذر ۱۴۰۳ مأموران در محله باباجان جوانرود «بدون اخطار قبلی» به سمت خودرو وی شلیک کردند. صهیب احمدی با «اصابت سه گلوله به سر و گردن» در دم کشته شد. پیکر صهیب به بیمارستان حضرت رسول در جوانرود منتقل شد.

## توضیح پلیس کرمانشاه
ایرنا به نقل از پلیس کرمانشاه گزارش کرد که بامداد یکشنبه ۲۵ آذر مأموران انتظامی حین گشت‌زنی به خودرو پژو ۴۰۵ با شماره پلاک خارج استان مشکوک شدند و با اعلام هشدار ایست و اخطار قصد متوقف کردن خودرو را داشتند. پس از تعقیب و گریز مأموران چند تیر هوایی شلیک کردند و سپس لاستیک خودرو را مورد هدف قرار دادند. پس از توقف خودرو، راننده و یکی از سرنشینان اقدام به فرار کرد و مأموران پس از رسیدن به پژو متوجه زخمی شدن دیگر سرنشین خودرو شدند و نسبت به انتقال وی به بیمارستان اقدام کردند اما این فرد فوت کرد. فرمانده انتظامی جوانرود افزود:برابر رسیدگی به عمل آمده راننده خودرو پژو ۴۰۵ دارای سابقه اتهامی و حکم جلب قضایی می‌باشد.

رستگار یوسفی نماینده اورامانات در مجلس شورای اسلامی نوشت طی جلسه‌ای که نماینده اورامانات با استاندار کرمانشاه و تماس تلفنی که با فرمانده نیروی انتظامی استان داشتند، خواهان پیگیری تیراندازی منجر به فوت صهیب احمدی شده.

یکی از بستگان احمدی در متنی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده است از پیگیری این موضوع و دستگیری ضارب خبر داده است.

دادستان عمومی و انقلاب شهرستان جوانرود هم ۲۶ آذر در جمع خبرنگاران تأکید کرد پرونده در حال بررسی است.

## منابع
جیمز فولتون (کمک‌راننده)

**جیمز فولتون** (؛ زادهٔ ) نقشه خوان مسابقات رالی قهرمانی جهان اهل کشور ایرلند است.

## منابع

* 

رده:افراد زنده
رده:زادگان ۱۹۹۲ (میلادی)
تیم رالی جهانی هیوندای

**تیم رالی جهانی هیوندای** یک تیم رالی است که در مسابقات رالی قهرمانی جهان (WRC) به عنوان شرکت کننده رسمی کمپانی خودروسازی هیوندای موتور حضور دارد. مدیر این تیم در مسابقات رالی بر عهده سیریل ابیتبول است. رانندگان این تیم در فصل ۲۰۲۴ تیری نوویل، اوت تاناک، اساپکا لاپی، دنی سوردو و آندریاس میکلسن بوده‌اند. این تیم از سال ۲۰۱۴ هر ساله توسط هیوندای موتوراسپورت، بخشی از هیوندای موتورز مستقر در آلتسناو این اونترفرانکن، آلمان، وارد مسابقات رالی قهرمانی جهان شده است. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳، این تیم توسط توسعه موتورهای ورزشی میلتون کینز، انگلستان، به نمایندگی از هیوندای موتور اسپرت اداره می‌شد.

این تیم دو بار در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ قهرمان مسابقات جهانی رالی برای سازندگان شده است. این تیم برای اهداف مالی مشخص شده، هنگام ورود به مسابقات رالی قهرمانی جهان نام خود را تغییر داده است.

## جستارهای وابسته
* رالی قهرمانی جهان
* هیوندای موتوراسپورت

## منابع

رده:تیم‌های رالی قهرمانی جهان
رده:هیوندای موتور
رده:هیوندای
دلفین مینویی

**دلفین مینویی** (متولد ۱۹۷۴) یک خبرنگار فرانسوی متخصص در حوزه ایران است.

## زندگی
وی در سال ۱۹۹۷ در رشته روزنامه‌نگاری از ''دانشگاه CELSA پاریس'' فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۹۹۹ مدرک خود را از مدرسه عالی مطالعات علوم اجتماعی دریافت کرد.

دلفین مینویی برای دنبال کردن حرفه خود به ایران مهاجرت مکان کرد. او به‌عنوان خبرنگار فرانس انتر و فرانس اینفو از سال ۱۹۹۹ فعالیت خود را آغاز کرد و از سال ۲۰۰۲ با *[[فیگارو]]* همکاری داشت. او همچنین در چندین مستند همکاری داشته است و برخی از آن‌ها را کارگردانی کرده است.

در سال ۲۰۰۶، دلفین مینویی برای مجموعه مقالات خود دربارهٔ عراق و ایران، جایزه آلبر لوند را دریافت کرد. او اخیراً دربارهٔ نجود علی، اولین دختری که در یمن طلاق گرفت، کتابی نوشته است.

## کتاب‌شناسی
* ۲۰۱۰: 
* ۲۰۰۷: 
* ۲۰۰۹: 
* ۲۰۰۹: علی، نجود؛ مینویی، دلفین. *Moi, Nojoud, 10 ans, divorcée (من، نجود، ۱۰ ساله، مطلقه)* (به زبان فرانسوی). پاریس: Michel Lafon. ص. ۲۸۶. 
** ۲۰۱۰: علی، نجود؛ مینویی، دلفین. *I Am Nujood, Age 10 and Divorced (من نجود هستم، ۱۰ ساله و مطلقه)* (به زبان انگلیسی، ترجمه: Linda Coverdale). نیویورک: Crown Publishing Group / Three Rivers Press. ص. ۱۸۸. .
* ۲۰۰۵: 
* ۲۰۱۵: 
** ۲۰۱۹: *I'm Writing You from Tehran (من از تهران برای شما می‌نویسم)* (به زبان انگلیسی، ترجمه: Emma Ramadan). نیویورک: Farrar, Straus and Giroux. ص. ۳۲۰. .
* ۲۰۱۷: *Les passeurs de livres de Daraya: Une bibliothèque secrète en Syrie (ناقلان کتاب‌های دارایا: کتابخانه‌ای مخفی در سوریه)* (به زبان فرانسوی). پاریس: Seuil. ص. ۱۶۰. .
** ۲۰۲۰: *The Book Collectors: A Band of Syrian Rebels and the Stories That Carried Them Through a War (کلکسیونرهای کتاب: گروهی از شورشیان سوری و داستان‌هایی که آنان را در جنگ پایدار نگاه داشت)* (به زبان انگلیسی، ترجمه: Lara Vergnaud). نیویورک: Farrar, Straus and Giroux, 2020. ص. ۲۰۸. .

## پیوند به بیرون
* وبلاگ ایران توسط دلفین مینویی در سایت رسمی *[[لو فیگارو]]*
* ''نامه فارسی دلفین مینویی'' در فرانس کالچر
* ''نامه فارسی دلفین مینویی'' در فرانس ۲۴
* ''Je vous écris de Téhéran'' در Éditions du Seuil
* ''چرا زنان آینده ایران هستند'' در *[[پاریس مچ]]* (۳۱ اکتبر ۲۰۱۶)
* ''Je vous écris de Téhéran'' : ایران بین خطوط در *[[لیبراسیون]]* (۲۳ مارس ۲۰۱۵)
* ''دلفین مینویی: دلقک خبرها'' در *Iran Resist* (۲۵ دسامبر ۲۰۱۵)

## منابع

رده:زادگان ۱۹۷۴ (میلادی)
رده:روزنامه‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
رده:روزنامه‌نگاران سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:زنان سده ۲۱ (میلادی) اهل فرانسه
رده:دور از وطن‌های اهل فرانسه در ایران
رده:افراد فرانسوی ایرانی‌تبار
رده:افراد زنده
خرزهره بلندبوم

**خرزهره بلندبوم** ، **گل سرخ بلندبوم**، یک گونه خرزهره هندی کوتوله است که در مناطق زیرقطبی آمریکای شمالی، اروپا و آسیا یافت می‌شود، جایی که در ارتفاعات مختلف از سطح دریا تا  رشد می‌کند. این درختچه همیشه‌سبز سجده‌دار است که تا  ارتفاع رشد می‌کند، با برگ‌های بیضوی مستطیلی یا بیضی-بیضوی تا مستطیلی- بیضی شکل، ۰٫۴–۱٫۵ در ۰٫۲–۰٫۵ سانتی‌متر در اندازه. گل‌ها مایل به قرمز یا بنفش هستند.

برخلاف تلاش‌های متعدد، کشت این گونه کوتوله دشوار بوده است، احتمالاً به این دلیل که برای بخشی از سال به شرایط بسیار خنک، نمناکی و پوشش برفی نیاز دارد.

## منابع

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:خرزه هندی
رده:گونه‌های گیاهی نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:گیاگان گرینلند
رده:گیاهان توصیف‌شده در ۱۷۵۳ (میلادی)
رده:گونه‌های امن NatureServe
کورسنت

**کورسنت** () یک کمون در دپارتمان کوت دور در شرق فرانسه است.

## جمعیت

## منابع

رده:کمون‌های کوت دور
خوتکای ماسکرین

**خوتکای ماسکارن** (*Anas theodori*)، که همچنین به عنوان **خوتکای ساوزیر** و **خوتکای موریس** شناخته می‌شود، یک اردک منقرض‌شده است که در گذشته در جزایر موریس و رئونیون وجود داشت.

## منابع

رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۸۹۳ (میلادی)
رده:پرندگان رئونیون
رده:پرندگان منقرض‌شده از ۱۵۰۰ (میلادی)
رده:پرندگان منقرض‌شده جزیره‌های اقیانوس هند
رده:پرندگان موریس
رده:جانوران منقرض‌شده موریس
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های منقرض‌شده
رده:مرغابی‌ها
نیس-متن

***نیس-متن*** () یک روزنامه منطقه‌ای در فرانسه است. این روزنامه به پوشش اخبار نیس و منطقه پروانس-آلپ-کوت دازور در جنوب شرقی فرانسه می‌پردازد.

## تاریخچه و مشخصات
*نیس-متن* در سال ۱۹۴۴ تأسیس شد. این روزنامه ابتدا به صورت مشترک توسط گروه رسانه‌ای هرسان و گروه برنار تاپی اداره می‌شد. در ژوئیه ۲۰۱۳، گروه تاپی سهم خود را به ۲۵٪ کاهش داد و گروه هرسان ۷۵٪ سهم روزنامه را در اختیار گرفت. ناشر این روزنامه هاشت فیلیپاکی مدیا، یکی از شرکت‌های زیرمجموعه لاگاردیر است. این روزنامه در قالب روزنامه قطع بزرگ منتشر می‌شود.

در سال ۲۰۰۳، تیراژ *نیس-متن* به ۲۶۷٬۰۰۰ نسخه رسید. در سال ۲۰۱۹، تیراژ این روزنامه به ۶۵٬۹۸۷ نسخه کاهش یافت و در سال ۲۰۲۰ تیراژ آن به ۶۲٬۸۸۱ نسخه رسید.

## منابع

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۴۴ (میلادی) در فرانسه
اکوپروتایپینگ

اکوپروتایپینگ (Eco-prototyping) یک رویکرد نوآورانه در طراحی و توسعه محصولات است که هدف آن کاهش تأثیرات زیست‌محیطی از مراحل اولیه طراحی محصول است. این رویکرد بر اصول پایداری تأکید دارد و تلاش می‌کند از مرحله ایده‌پردازی تا نمونه‌سازی، جنبه‌های محیط زیستی را در طراحی مدنظر قرار دهد. 

## اصول و مراحل اکوپروتایپینگ
۱. انتخاب مواد اولیه پایدار در این مرحله، مواد اولیه‌ای که برای ساخت نمونه اولیه استفاده می‌شوند، باید ویژگی‌های زیر را داشته باشند: زیست‌تجزیه‌پذیر باشند. قابلیت بازیافت داشته باشند. از منابع تجدیدپذیر استخراج شده باشند. ردپای کربن کمی ایجاد کنند (مانند استفاده از پلاستیک‌های زیستی یا مواد طبیعی). 

۲. طراحی چرخه عمر محصول (Life Cycle Design) چرخه عمر محصول تمامی مراحلی را که محصول از تولید تا پایان عمر خود طی می‌کند، شامل می‌شود. اکوپروتایپینگ تلاش می‌کند طراحی محصول به گونه‌ای انجام شود که کمترین آسیب به محیط زیست وارد شود. به عنوان مثال: کاهش انرژی مصرفی در تولید. طراحی برای بازیافت آسان‌تر. افزایش دوام و طول عمر محصول. 

۳. کاهش ضایعات استفاده از روش‌های تولیدی که کمترین مقدار پسماند را تولید کند، یکی از اصول کلیدی اکوپروتایپینگ است. این روش‌ها شامل پرینت سه‌بعدی با مواد زیست‌پایه و کاهش قطعات اضافی در طراحی است.

۴. استفاده از انرژی‌های پاک در فرآیند ساخت نمونه اولیه، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی، بادی یا برق سبز توصیه می‌شود.

۵. آزمایش و ارزیابی زیست‌محیطی برای سنجش تأثیرات زیست‌محیطی نمونه اولیه از ابزارهایی مانند ارزیابی چرخه عمر (LCA) استفاده می‌شود. این ابزارها میزان مصرف انرژی، تولید گازهای گلخانه‌ای و میزان زباله را تحلیل می‌کنند.

۶. بهینه‌سازی طراحی براساس نتایج ارزیابی زیست‌محیطی، تغییرات لازم در طراحی محصول برای بهبود پایداری آن اعمال می‌شود. این تغییرات ممکن است شامل استفاده از مواد جدید یا تغییر در فرآیند تولید باشد. 

## مزایای اکوپروتایپینگ
کاهش تأثیرات زیست‌محیطی: با استفاده از مواد پایدار و طراحی بهینه، محصولات اثر کمتری بر محیط زیست می‌گذارند.  

افزایش ارزش برند: تولید محصولات سبز باعث اعتبار بیشتر شرکت‌ها در بازار می‌شود.  

کاهش هزینه‌ها در بلندمدت: با کاهش مصرف مواد اولیه و انرژی، هزینه‌های تولید کاهش می‌یابد.  

تطابق با قوانین زیست‌محیطی: استفاده از روش‌های پایدار، شرکت‌ها را از جریمه‌های ناشی از قوانین سختگیرانه زیست‌محیطی مصون می‌دارد. 

کاربردهای اکوپروتایپینگ صنعت مد: طراحی لباس با استفاده از مواد ارگانیک، الیاف بازیافتی و روش‌های تولید با مصرف آب کمتر. 

تکنولوژی: ساخت دستگاه‌های الکترونیکی با قطعات بازیافتی و کاهش مصرف انرژی. 

بسته‌بندی: طراحی بسته‌بندی‌های قابل‌تجزیه با استفاده از مواد کاغذی به‌جای پلاستیک. 

ساخت و ساز: نمونه‌سازی با استفاده از مواد ساختمانی سبز مانند بتن کم‌کربن یا چوب بازیافتی.

## منابع

* Design for Environment: A Guide to Sustainable Product Development نوشته Joseph Fiksel. 
* Eco-Design: The Sourcebook نوشته Ken Webster
* مقالات منتشرشده در مجلات معتبر علمی مانند Journal of Cleaner Production.

رده:نوآوری
روغن نهنگ عنبر

چپ|بندانگشتی
**روغن نهنگ عنبر**  مایع روغنی است که از نهنگ عنبر به دست می‌آید. مایع شفاف، زردفام با یک بوی خوش است. روغن نهنگ عنبر ترکیب متفاوتی از روغن نهنگ معمولی، به دست آمده از چربی بلابر دارد.

روغن نهنگ‌های بینی‌بطری گاهی «روغن اسپرم قطب شمال» نامیده می‌شد. این روغن ارزان‌تر از روغن اسپرم واقعی اما پایین‌تر بود.
بندانگشتی| روغن نهنگ عنبر از اندام spermaceti و مواد زائد نهنگ اسپرم استخراج می‌شود.

روغن نهنگ عنبر به دلیل نقطه انجماد بسیار پایین آن در صنعت هوافضا کاربرد گسترده‌ای داشت.

## منابع

رده:چربی‌های جانوران
رده:فراورده‌های نهنگ
جورج مدلسکی

**جورج مدلسکی** (;  – ) استاد علوم سیاسی در دانشگاه واشنگتن بود. او از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۵ به تدریس در این دانشگاه پرداخت. پیش از این، مدلسکی عضو ارشد پژوهش‌گر در موسسهٔ مطالعات عالی در دانشگاه ملی استرالیا بود.

مدلسکی در زمینهٔ روندهای طولانی‌مدت در سیاست و اقتصاد جهانی و همچنین ابرپویایی‌های شهری جهانی و تکامل نظام‌های جهانی پژوهش کرد. او از طرفداران مکتب نئورئالیسم در روابط بین‌الملل بود.

## نظریهٔ دوره‌های رهبری در جهان
جورج مدلسکی نظریه‌ای دوره‌ای در رابطه با رهبری جهانی ارائه کرد. هر دوره شامل حدوداً ۱۰۰ سال می‌شد که پس از آن هر بار یک قدرت هژمونیک جدید ظهور می‌کند. از نظر مدلسکی این دوره‌ها به شرح زیر بوده‌اند:

پرتغال ۱۴۹۲-۱۵۸۰؛ در عصر اکتشاف

هلند ۱۵۸۰-۱۶۸۸؛ از زمان جنگ هشتادساله

پادشاهی متحده (۱) ۱۶۸۸-۱۷۹۲؛ از زمان جنگ‌های لوئی چهاردهم

پادشاهی متحده (۲) ۱۷۹۲-۱۹۱۴؛ از زمان انقلاب فرانسه و جنگ‌های ناپلئونی

ایالات متحده از ۱۹۱۴ تا (پیش‌بینی شده) ۲۰۳۰؛ از زمان جنگ جهانی اول و دوم.

مدلسکی گمان می‌کرد که سیطرهٔ ایالات متحده ممکن است با قدرتی در کرانهٔ اقیانوس آرام، یا با اتحادیه‌ای از ملت‌ها جایگزین شود.  البته به عقیدهٔ مدلسکی، قرار گرفتنِ مجددِ ایالات متحده در جایگاه رهبری جهان مانند بریتانیا در قرن ۱۹ ممکن است.

## منابع

* 

رده:استادان دانشگاه واشینگتن
رده:اهالی پوزنان
رده:دانشمندان علوم سیاسی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانش‌آموختگان مدرسه اقتصاد لندن
رده:درگذشتگان ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۲۶ (میلادی)
رده:لهستانی‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا
رده:دریافت‌کنندگان مدال نیکولای کوندراتیف
صورتک‌های مصری

***صورتک‌های مصری*** () یک نقاشی چسب‌رنگ از ماردیروس ساریان، نقاش اهل ارمنستان است که در سال ۱۹۱۱ میلادی خلق شده است و در نگارخانه ملی ارمنستان نگهداری می‌شود.

## جستارهای وابسته
## منابع

رده:نقاشی‌ها در ایران
رده:نقاشی‌های ۱۹۱۱ (میلادی)
رده:نقاشی‌های ماردیروس ساریان
رده:نقاشی‌های نگارخانه ملی ارمنستان
پاتریک منی

**پاتریک منی** روزنامه‌نگار فرانسوی است. او در سال ۱۹۴۸ در کورسنت متولد شد. فعالیت خود را به‌عنوان روزنامه‌نگار از سال ۱۹۷۲ و در روزنامه *[[نیس-متن|نیس متن]]* آغاز کرد. او در سال ۱۹۷۳ به خبرگزاری فرانسه (AFP) پیوست و در این خبرگزاری به‌عنوان خبرنگار در رم (۱۹۷۴–۱۹۷۹)، فرستاده ویژه در ایران در جریان انقلاب اسلامی (۱۹۷۹–۱۹۸۰)، خبرنگار در مسکو (۱۹۸۰–۱۹۸۳)، و فرستاده ویژه در لبنان در زمان جنگ داخلی لبنان فعالیت داشت. او همچنین تلویزیون خبرگزاری فرانسه (AFP-TV) را راه‌اندازی کرد.

پاتریک منی در سال ۱۹۸۳ به‌دلیل گزارش‌های خود از شوروی سابق، جایزه آلبر لوندس را دریافت کرد. او در سال ۱۹۸۶ به‌عنوان مدیرکل گاما تی‌وی منصوب شد و در سال ۱۹۹۰ مدیرکل آکادمی *کارات* شد که توسط کارات اسپیس تأسیس شده بود. او همچنین در تی‌اف۱ به‌عنوان برنامه‌ریز، تهیه‌کننده و مجری در برنامه‌هایی مانند «نقاط داغ» (Points Chauds)، «در جستجوی حقیقت» (En Quête de Vérité)، «پشت‌صحنه سرنوشت» (Les coulisses du Destin)، «شاهد شماره ۱» (Témoins n°۱)، و «مشاهیر» (Célébrités) فعالیت داشت.

او در سال ۲۰۰۰ شرکت «بی هیپی پروداکشنز» (Be Happy Productions) را تأسیس کرد و برنامه‌هایی همچون «ورود ممنوع» (Défense d’entrer)، «این مرا خشمگین می‌کند!» (Ça me révolte!)، «باید به آن فکر می‌کردی!» (Fallait y penser!)، «پرستار فوق‌العاده» (Supernanny)، «مسائل خانوادگی» (Affaires de famille)، «بله سرآشپز!» (Oui Chef!)، «به شما می‌گوییم چرا» (On vous dit pourquoi)، و «غوطه‌وری کامل» (Immersion totale) را تولید کرد. این برنامه‌ها در شبکه‌های تی‌اف۱، فرانس ۲، فرانس ۳ و ام۶ پخش شدند. او سپس شرکت خود را فروخت و به حرفه روزنامه‌نگاری بازگشت و در سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱ در روزنامه *[[فرانس سوآر]]* سمت مدیریتی داشت.

پاتریک منی بیش از ده کتاب در ژانرهای داستانی و غیرداستانی نوشته است که برخی از آن‌ها از پرفروش‌ترین‌ها بوده‌اند، مانند: *حتی قاتلان هم مادری دارند* (Même les tueurs ont une mère)، *دستان بریده تایگا* (Les mains coupées de la Taïga)، *کلپتوکراسی* (La Kleptocratie)، *نه!* (Niet!) (برنده جایزه خانه‌های مطبوعاتی)، *توفان* (La Rafale) (برنده جایزه کتاب تابستان)، و *دزدان معصومیت* (Les voleurs d'innocence).

در سال ۲۰۱۲، او به‌عنوان تهیه‌کننده در «تی‌سی‌وی تلویزیون» (TCV Télévision) مشغول به کار شد.

## منابع

رده:زادگان ۱۹۴۸ (میلادی)
رده:روزنامه‌نگاران اهل فرانسه
رده:افراد زنده
غاز رئونیون

**غاز رئونیون** یا **غاز مصری کروازو**  یک گونه منقرض‌شده از غازهای علف‌خوار در رئونیون است. این غاز از بستگان نزدیک غاز مصری بود و تقریباً به همان اندازه بود. تنها یک شرح برجای‌مانده است، توصیف دوبوآ که در سال ۱۶۷۴ ساخته شد. جدای از آن، این گونه تنها از گزارش‌های کوتاه و استخوان‌های زیرفسیلی که توسط پرنده‌شناس بریتانیایی گراهام اس. کاولز جمع‌آوری‌شده است، شناخته‌شده است. حساب کامل دوبوا به شرح زیر است:

## منابع

رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۹۹۴ (میلادی)
رده:پرندگان رئونیون
رده:پرندگان منقرض‌شده از ۱۵۰۰ (میلادی)
رده:پرندگان منقرض‌شده جزیره‌های اقیانوس هند
رده:تنجه‌های آفریقایی
رده:غازها
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های منقرض‌شده
گروه رالی۱

**گروه رالی ۱** بالاترین کلاس خودروهای رالی برای استفاده در مسابقات رالی قهرمانی جهان (WRC) است که توسط فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی تعیین شده است. خودروهای رالی ۱ برای اولین بار در فصل ۲۰۲۲ مسابقات رالی قهرمانی جهان مورد استفاده قرار گرفتند و جایگزین خودروهای رالی جهانی مورد استفاده در این مسابقات شدند.

## رقابت‌های مجاز
اتومبیل‌های کلاس رالی۱ تنها مجاز به حضور در مسابقات رالی قهرمانی جهان هستند. این خودروها ممکن است هنگام ورود توسط سازندگان در سایر مسابقات غیرقهرمانی مانند رالی نمایشی ایتالیا حضور پیدا کنند اما در شرایط امتیاز دهی قهرمانی قرار نگیرند.

## خودروها

## جستارهای وابسته
* گروه رالی۲
* گروه رالی۳
* گروه رالی۴
* گروه رالی۵

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
*
گروه رالی۲

**گروه رالی ۲** دومین کلاس برتر مسابقات رالی قهرمانی جهان با مشخصات فنی خودروهای رالی است که توسط فدراسیون بین‌المللی اتومبیل‌رانی برای این مسابقات تعیین شده است. این خودروها دارای موتور ۱٫۶ لیتری توربو، خودروی چهارچرخ محرک و حداکثر نسبت توان به وزن ۴٫۲ کیلوگرم بر اسب بخار است. اتومبیل‌های رالی ۲ در رالی قهرمانی جهان و مسابقات قهرمانی قاره‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. چند مسابقه رالی ملی نیز به خودروهای گروه رالی ۲ اجازه رقابت می‌دهد. این گروه در سال ۲۰۱۹ با سایر گروه‌های با نام مشابه پس از معرفی طرح هرم رالی برای سازماندهی مجدد کلاس‌های خودرو و مسابقات قهرمانی در رالی بین‌المللی در ژوئن ۲۰۱۸ راه‌اندازی شده بود معرفی شد.

## جستارهای وابسته
* گروه رالی۱
* گروه رالی۳
* گروه رالی۴
* گروه رالی۵

## منابع
لیلیانا نتو

**لیلیانا نتو** (زادهٔ ۲۹ ژانویه ۱۹۹۷) یک دونده سرعت اهل آنگولا است. او در رقابت ۱۰۰ متر زنان در بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۱۶ شرکت کرد.

## پیوند به بیرون
* 

## منابع

رده:زادگان ۱۹۹۷ (میلادی)
آشوت تاوادیان

**آشوت آقاسو تاوادیان** (؛ زادهٔ ) یک اقتصاددان و سیاستمدار اهل ارمنستان است که از تاریخ ۱۹۹۵ تا تاریخ ۲۰۰۳ سمت ریاست اتاق حسابرسی مجلس ملی جمهوری ارمنستان را برعهده داشت.

## زندگی‌نامه
در ۱۴ ژوئن ۱۹۵۳ در ایروان به دنیا آمد و از دانشگاه دولتی ایروان و دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان فارغ‌التحصیل شد. 

## جستارهای وابسته
* فهرست سیاستمداران ارمنی

## منابع

* 

* 
* 
* 
* 

رده:افراد زنده
رده:اقتصاددانان اهل ارمنستان
رده:اهالی ایروان
رده:دانشمندان اهل ارمنستان
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دولتی ایروان
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دولتی علم اقتصاد ارمنستان
رده:زادگان ۱۹۵۳ (میلادی)
رده:سیاستمداران اهل ارمنستان
معاهده پاریس (۱۷۹۶)

**معاهده پاریس** در ۱۵ مه ۱۷۹۶ یک معاهده بین جمهوری نخست فرانسه و پادشاهی پیه‌مونته ساردینیا در طول جنگ ائتلاف اول بود.

پس‌از چهار سال جنگ، فرانسوی‌ها به رهبری ناپلئون بناپارت سرانجام ارتش پیه‌مونته را در نبرد مونتنوته و در ۲۱ آوریل ۱۷۹۶ در نبرد موندووی شکست دادند. این امر پادشاه ویکتور آمادیوس سوم را مجبور کرد تا یک هفته بعد در چراسکو، آتش‌بس چراکسو را امضا کند و نخستین ائتلاف علیه جمهوری نخست فرانسه را رها کند.

در معاهده بعدی، پادشاه ویکتور آمادئوس سوم جمهوری نخست فرانسه را به رسمیت شناخت، دوک‌نشین ساووی و شهرستان نیس را به فرانسه واگذار کرد و به ارتش انقلابی فرانسه اجازه عبور آزاد از قلمرو خود به‌سمت دیگر نقاط ایتالیا داد. پادشاه چند ماه پس‌از امضای معاهده درگذشت.

علاقه فرانسه به ساووی قبلاً در سال ۱۷۹۲ نشان داده شده بود که انقلابیون، این سرزمین‌ها را به‌عنوان بخش هشتاد و چهارم فرانسه تحت نام «مونت بلان» ضمیمه کردند. و این کار باعث جنگ با پیه‌مونته ساردینیا شده بود.

پیه‌مونته ساردینیا هرگز این خسارات را نپذیرفت، آنها در معاهده پاریس (۱۸۱۴) بخشی از ساووی و یک سال بعد در معاهده پاریس (۱۸۱۵) بقیه این مناطق را پس گرفتند. هرچند آنها توسط فرانسه در زمان ناپلئون سوم بازپس گرفته شدند.

## منابع

* 
رده:ایتالیا در ۱۷۹۶ (میلادی)
رده:سده ۱۸ (میلادی) در پادشاهی سارنی
رده:فرانسه در ۱۷۹۶ (میلادی)
رده:معاهده‌های پادشاهی ساردنی
رده:معاهده‌های جمهوری اول فرانسه
رده:معاهده‌های صلح جنگ‌های انقلاب فرانسه
فرضیه هوش ماکیاولی

240px|بندانگشتی|گروهی شامپانزه
**فرضیه هوش ماکیاولی** () که به **فرضیه مغز اجتماعی** نیز شناخته می‌شود، فرضیه ظرفیت نخستی‌ها را برای مانور در پیچیده گروه اجتماعی توصیف می‌کند. اولین معرفی این مفهوم از کتاب فرانس د وال «سیاست شامپانزه» (۱۹۸۲) انجام شد. در کتاب دووال اشاره می‌کند که شامپانزه‌ها رفتارهای مانور اجتماعی خاصی را انجام می‌دهند که او آن‌ها را «ماکیاولیستی» می‌دانست.

این فرضیه بیان می‌کند که مغزهای بزرگ و توانایی‌های شناختی متمایز نخستی‌ها از طریق رقابت اجتماعی شدید تکامل یافته‌اند که در آن رقبای اجتماعی استراتژی‌های پیچیده‌تری را به‌عنوان وسیله‌ای برای دستیابی به اجتماعی بالاتر و موفقیت تولیدمثلی توسعه می‌دهند.

## ریشهٔ اصطلاح
اصطلاح «هوش ماکیاولی» از نخستی‌شناس فرانتس دو وال نشأت می‌گیرد، که خاطرنشان کرد رفتار نخستی‌ها به قدری دقیق است که شاید بتوان آن را با رفتار سیاسی امروز مقایسه کرد. نخستی‌شناسان نیکولاس هامفری، اندرو وایتن و ریچارد برن در توسعه این نظریه نقش اساسی داشتند. آنها مشاهده کردند که نخستی‌ها، به ویژه میمون‌های بزرگ، رفتارهای اجتماعی پیچیده‌ای مانند تشکیل اتحاد، فریب و آشتی از خود نشان می‌دهند. به نظر می‌رسید که این رفتارها به توانایی‌های شناختی فراتر از آنچه برای کارهای اساسی بقا مانند جست‌وجوی غذا یا اجتناب از شکارچیان ضروری است، نیاز دارند.

### فرضیه مغز اجتماعی و عدد دانبار
رابین دانبار، انسان‌شناس و زیست‌شناس فرگشتی، معتقد است که پیدایش دین مستقیماً با افزایش حجم مغز و نیاز به مدیریت گروه‌های اجتماعی بزرگ پیوند دارد. طبق فرضیه مغز اجتماعی، اندازه قشر مخ با پیچیدگی و اندازه گروه‌هایی که یک پستاندار می‌تواند در آن‌ها تعامل داشته باشد، رابطه مستقیم دارد.

برای انسان خردمند، این محدودیت بیولوژیکی حدود ۱۵۰ نفر (معروف به عدد دانبار) برآورد می‌شود. دانبار استدلال می‌کند که وقتی گروه‌های انسانی از این تعداد فراتر رفتند، روش‌های سنتی ایجاد پیوند، نظیر «تیمار کردن فیزیکی»، دیگر پاسخگو نبودند. در این نقطه، دین به عنوان یک «تیمار اجتماعی از راه دور» پدید آمد تا با استفاده از مناسک جمعی، پیوندهای عاطفی را در میان جمعیت‌های بزرگتر مستحکم کند.

### توانایی ذهن‌سازی (نظریه ذهن)
یکی دیگر از زیرساخت‌های کلیدی در این رویکرد، توانایی ذهن‌سازی (Mentalizing) یا نظریه ذهن است. دانبار تأکید می‌کند که باور به مفاهیم دینی مستلزم سطوح بالایی از «قصدیت» (Intentionality) است. برای شکل‌گیری یک دین منسجم، افراد باید بتوانند به مرتبه سوم یا چهارم آگاهی برسند؛ یعنی باور داشته باشند که «خداوند از مقاصد ما آگاه است و می‌خواهد ما طبق قواعد خاصی رفتار کنیم».

### مناسک و آزادسازی اندورفین
از منظر سازگاری‌انگاری، جنبه‌های فیزیکی دین مانند رقص‌های آیینی، آوازخوانی جمعی و مناسک تکرارپذیر، کارکردی بیولوژیک دارند. این فعالیت‌ها باعث آزادسازی اندورفین در سیستم عصبی مرکزی می‌شوند که نتیجه آن افزایش آستانه تحمل درد و ایجاد حس اعتماد و سرخوشی جمعی است. این سازوکار به گروه‌های انسانی اجازه داد تا از سد خودخواهی عبور کرده و به سطحی از انسجام دست یابند که برای بقا در برابر گروه‌های رقیب و خطرات محیطی ضروری بود.

## جستارهای وابسته
* عدد دانبار
* هوش
* روان‌شناسی فرگشتی

## منابع

* 

رده:رفتارشناسی جانوران
رده:علوم شناختی
رده:نخستی‌شناسی
دانیل وگنر

**دانیل وگنر** (؛ ۲۸ ژوئن ۱۹۴۸ – ) دانشمند در زمینه روان‌شناسی اجتماعی اهل ایالات متحده آمریکا بود.

## جستارهای وابسته
* تشخیص عامل

## منابع

* 

رده:اهالی کلگری
رده:درگذشتگان ۲۰۱۳ (میلادی)
رده:روان‌شناسان اجتماعی اهل ایالات متحده آمریکا
رده:زادگان ۱۹۴۸ (میلادی)
رده:روانشناسان آمریکایی سده بیستم (میلادی)
مارک اس. اسمیت

**مارک اس. اسمیت** (;  –) خاورشناس و پژوهشگر کتاب عهد عتیق اهل ایالات متحده آمریکا بود.

## منابع

* 

رده:استادان دانشگاه نیویورک
رده:افراد زنده
رده:پژوهشگران کتاب مقدس اهل ایالات متحده آمریکا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه جانز هاپکینز
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کاتولیک آمریکا
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ییل
رده:دانش‌پژوهان عهد عتیق
رده:زادگان ۱۹۵۶ (میلادی)
رده:کاتولیک‌های رومی سده ۲۰ (میلادی)