سامی هداوی

**سامی هداوی** (؛ ۶ مارس ۱۹۰۴ – ۲۲ آوریل ۲۰۰۴) پژوهشگر و نویسندهٔ فلسطینی بود. او به‌خاطر مستندسازی پیامدهای جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بر جمعیت عرب سرزمین فلسطین و انتشار آمار مربوط به روستاهای فلسطینی پیش از تأسیس اسرائیل شناخته می‌شود. هداوی به‌عنوان کارشناس زمین و املاک کار می‌کرد تا آنکه پس از نبردی شدید میان نیروهای اسرائیلی و اردنی در محلهٔ سکونتش از اورشلیم تبعید شد.

هداوی پس از تبعید نیز به مستندسازی سرزمین‌های فلسطین ادامه داد و چندین کتاب دربارهٔ جنگ ۱۹۴۸ فلسطین و آوارگان فلسطینی منتشر کرد. او سرانجام در سن ۱۰۰ سالگی در تورنتوی کانادا درگذشت.

## زندگی نخستین
هداوی در اورشلیم در خانواده‌ای مسیحی انگلیکن فلسطینی زاده شد. پدرش سرباز ارتش امپراتوری عثمانی بود و در جریان جنگ جهانی اول در میدان نبرد کشته شد. در سال ۱۹۱۵ پس از مرگ پدر، خانوادهٔ هداوی به امان در اردن نقل مکان کرد. سه سال بعد، او به‌عنوان مترجم غیررسمی برای نیروی زمینی بریتانیا کار کرد و سپس سال بعد به سرزمین فلسطین بازگشت و در ادارهٔ ثبت اراضی به‌عنوان کارمند مشغول به کار شد.

علاقهٔ او به ساختار روستاهای عربی با همین شغل آغاز شد و سپس با کار در ادارهٔ تسویهٔ اراضی از ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۷ تقویت یافت. هداوی سرانجام از ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۸ به‌عنوان بازرس و ارزیاب ارزش زمین کار کرد و مشارکت‌کنندهٔ اصلی سند «آمار روستایی ۱۹۴۵: طبقه‌بندی زمین و مالکیت مناطق در فلسطین» بود که سرشماری جمعیت و مالکیت زمین در قیمومت بریتانیا بر فلسطین را در بر می‌گرفت. او تا سال ۱۹۴۸ در خانهٔ پدربزرگش در محلهٔ یهودی‌نشین شهر قدیم اورشلیم زندگی می‌کرد. در سال ۱۹۴۸ او و همسرش نورا به همراه دو فرزندشان خانه‌ای در قطمون ساختند؛ اما همان سال با پیشروی نیروهای اسرائیلی ناچار به ترک خانه شدند.

## پس از تبعید
هداوی پس از مهاجرت به اردن، شغلی مشابه کار پیشینش نزد مقامات زمینی بریتانیا را در نهادهای اراضی اردن بر عهده گرفت. او تا سال ۱۹۵۲ در این سمت باقی ماند و سپس کارشناس اراضی کمیسیون سازش سازمان ملل متحد برای فلسطین در نیویورک شد. وظیفهٔ او تعیین گسترهٔ دارایی‌هایی بود که آوارگان فلسطینی پس از جنگ ۱۹۴۸ برجای گذاشته بودند. این کار او را به هم‌بنیان‌گذاری دفتر اطلاعات فلسطین در سال ۱۹۵۹ و سپس تأسیس دو دفتر اتحادیه عرب در ایالات متحده سوق داد. واپسین سال‌های کاری او به‌عنوان مدیر مؤسسه مطالعات فلسطین در بیروت در دههٔ ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ سپری شد که در این دوره کتاب *فلسطین – از دست دادن میراث* را منتشر کرد.

همسر هداوی در سال ۱۹۶۵ بر اثر حملهٔ قلبی درگذشت. او در سال ۱۹۷۰ بازنشسته شد و به تورنتو در کانادا نقل مکان کرد و به نگارش کتاب‌هایی دربارهٔ پیشینهٔ درگیری اسرائیل و فلسطین پرداخت، از جمله *حقوق و خسارات فلسطینیان در ۱۹۴۸* (۱۹۸۸) و *حاصل تلخ: تاریخ نوین فلسطین* (۱۹۸۹). هداوی در ۲۲ آوریل ۲۰۰۴ در سن ۱۰۰ سالگی درگذشت و برخلاف آرزویش که خواستار دفن در زادگاهش اورشلیم بود، در تورنتو به خاک سپرده شد. او در آخرین مصاحبه‌اش به هشام صفی‌الدین خبرنگار گفته بود: «دوست دارم در اورشلیم دفن شوم، اما چاره‌ای ندارم.»

## ریشه‌های خانوادگی
دربارهٔ ریشه‌های خانوادگی هداوی آگاهی‌های اندکی در دست است. بر پایهٔ بخش‌هایی از خاطرات منتشرنشدهٔ او که پس از مرگش چاپ شد، پدرش احتمالاً ریشه‌های آلمانی داشت که شاید به مبلغان «انجمن معبدیان» در فلسطین بازمی‌گشت. هداوی خود در خاطراتش از خانواده‌ای متحد با سنت انگلیکنی مشترک یاد می‌کند؛ اما ویراستار خاطرات به گواهی یکی از نزدیکان او اشاره می‌کند که بر پایهٔ آن، پدر و مادرش به‌ترتیب از خانواده‌های یهودی آلمانی و مسلمان برخاسته و با هم به مسیحیت گرویده بودند.

## نوشته‌ها
آثار سامی هداوی دربرگیرندهٔ کتاب‌ها و جستارهای زیر است:
* *Land ownership in Palestine*، نیویورک: Palestine Arab Refugee Office، ۱۹۵۷
* *Palestine partitioned, 1947–1958*، نیویورک: Arab Information Center، ۱۹۵۹
* *Israel and the Arab minority*، نیویورک: Arab Information Center، ۱۹۵۹
* *Israel according to Holy scriptures*، دالاس، تگزاس، ۱۹۶۰
* *Palestine: questions and answers*، نیویورک: Arab Information Center، ۱۹۶۱
* *German reparation versus Israeli confiscations*، نیویورک: Arab Information Center، ۱۹۶۱
* *Who benefits from anti-Semitism*، نیویورک: Arab Information Center، ۱۹۶۱
* *Palestine Loss of Heritage*، سان آنتونیو، تگزاس: The Naylor Co. ، ۱۹۶۳
* *Palestine in the United Nations*، نیویورک: Arab Information Center، ۱۹۶۴
* *Bitter Harvest: Palestine 1914–1967*، نیویورک: New World Press، ۱۹۶۷
* *Palestine in focus*، مرکز پژوهش‌های سازمان آزادیبخش فلسطین، ۱۹۶۹
* *Village statistics, 1945: A classification of land and area ownership in Palestine*، مرکز پژوهش‌های سازمان آزادیبخش فلسطین، ۱۹۷۰
* *The Palestine Diary: Volume I and II*, New World Press، ۱۹۷۲
* *Crime and no punishment: Zionist Israeli terrorism, 1939–1972*، مرکز پژوهش‌های سازمان آزادیبخش فلسطین، ۱۹۷۲
* *Bitter Harvest, Palestine Between 1914–1979*، Caravan Books، ۱۹۷۹
* *The Jews, Zionism, and the Bible*، تورنتو: The Arab Palestine Association، ۱۹۸۱
* *Palestinian Rights and Losses in 1948: A Comprehensive Study*, Saqi Books، ۲۰۰۰

## بایگانی
مجموعه‌ای از اسناد سامی هداوی در کتابخانه و بایگانی‌های کانادا نگهداری می‌شود. شمارهٔ مرجع بایگانی آن R6420 است.

## جستارهای وابسته
* ولید خالدی

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:زادگان ۱۹۰۴ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:عرب‌ها در فلسطین عثمانی
رده:عرب‌ها در قیومت بریتانیا بر فلسطین
رده:نویسندگان اهل اورشلیم
رده:انگلیکان‌های اهل فلسطین
رده:تاریخ‌نگاران سده ۲۰ (میلادی) اهل فلسطین