واندلیا سیروزا

**واندلیا سیروزا** () که با نام‌های رایج **کاندیرو**، **کانیِرو**، **ماهی خلال‌دندانی** یا **ماهی خون‌آشام** شناخته می‌شود، گونه‌ای از گربه‌ماهی‌های انگل آب شیرین از تیره گربه‌ماهیان قلمی و بومی حوضه آمازون است که در کشورهای بولیوی، برزیل، کلمبیا، اکوادور و پرو یافت می‌شود. نام کاندیرو همچنین برای ارجاع به سایر گونه‌های گربه‌ماهی، از جمله کل سرده واندلیا نیز به کار می‌رود.

این گونه به دلیل تمایل ادعایی به هجوم و زندگی انگلی در پیشاب‌راه و سایر حفره‌های بدن شهرت دارد؛ با این حال، علی‌رغم گزارش‌های قوم‌شناسی که قدمت آن‌ها به اواخر قرن نوزدهم بازمی‌گردد، اولین مورد مستند از خارج کردن یک کاندیرو از مجرای ادرار انسان تا سال ۱۹۹۷ رخ نداد و حتی همان واقعه نیز همچنان موضوعی بحث‌برانگیز باقی مانده است. از نظر علمی، این ماهی تنها به صورت انگل بر روی ماهی‌های بزرگ‌تری که با آن‌ها در یک زیستگاه مشترک است زندگی می‌کند؛ این ماهی خون میزبان خود را از شکاف‌های آبششی آن‌ها می‌مکد، از این رو کاندیرو یک گونه خون‌خوار محسوب می‌شود.

## کشف
واندلیا سیروزا در اوایل دهه ۱۸۰۰ توسط الکساندر رودریگز فریرا، محقق بومی برزیلی که زیر نظر طبیعت‌شناس ایتالیایی، پروفسور دومینگوس واندلی مطالعه می‌کرد، کشف شد و نام این ماهی نیز از نام او گرفته شده است. نام اسپانیایی کانیِرو مشتقی از کارنِرو به معنای گوشت‌خوار است.

## آرایه‌شناسی
کاندیروها به خانواده تریکومیکتریده تعلق دارند که تک‌تبار است و شامل ۲۰۷ گونه می‌شود. جایگاه آرایه‌شناسی این ماهی برای مدت‌ها مورد بحث بوده است و اولین روابط تبارزایشی پیشنهادی برای تریکومیکتریده توسط جاناتان ان. بسکین در سال ۱۹۷۳ ارائه شد. بیشتر تبارزایی‌های پیشنهادی بر داده‌های ریخت‌شناختی تکیه کرده‌اند و اغلب واندلینه و استگوفیلینه را به عنوان گروه‌های خواهر در میان زیرخانواده‌ها قرار داده‌اند. مطالعه‌ای که توسط لوئیس فرناندز و اسکات ای. شیفر انجام و در سال ۲۰۰۹ منتشر شد، از داده‌های توالی دی‌ان‌ای برای ایجاد اولین بررسی جامع از روابط تبارزایشی گربه‌ماهی‌های تریکومیکترید استفاده کرد. روابط میان واندلینه به شدت مورد تأیید قرار گرفت و مشخص شد که واندلیا گروه خواهر پلکتروکیلوس است. نتایج فرناندز و شیفر کاملاً با اظهارات قبلی که بر اساس داده‌های ریخت‌شناختی بودند، مطابقت داشت. با این وجود، آرایه‌شناسی سرده واندلیا هنوز ناقص است و به دلیل این واقعیت که چندین گونه در این سرده اغلب با نام یکسانی شناخته شده‌اند، با مانع روبرو است.

## توصیف
واندلیا سیروزا یک گربه‌ماهی کوچک آب شیرین است. اعضای سرده واندلیا می‌توانند در طول استاندارد تا ۱۷ سانتی‌متر (۷ اینچ) رشد کنند، اما برخی دیگر می‌توانند تا حدود ۴۰ سانتی‌متر (۱۶ اینچ) رشد داشته باشند. این ماهی بدنی کشیده با باله پشتی و باله شکمی قدامی دارد و باله مخرجی آن کمی بزرگ‌تر از باله پشتی است. باله ماهی نسبتاً کوچک و دارای شکلی بریده است. هر کدام دارای سری نسبتاً کوچک و شکمی هستند که می‌تواند متورم به نظر برسد، به ویژه پس از یک وعده غذایی بزرگ از خون. بدن شفاف است، که تشخیص آن را در آب‌های گل‌آلودِ خانه‌اش بسیار دشوار می‌کند. خون اغلب پس از تغذیه از میان بدن شفاف قابل مشاهده است. این ماهی چشم‌های کوچکی با عنبیه زرد دارد. سبیلک‌های حسی کوتاهی در اطراف سر، همراه با خارهای کوتاه و رو به عقب روی سرپوش‌های آبششی وجود دارد. این خارها به گونه‌ای توصیف شده‌اند که به سبک چتر بیرون می‌زنند، که می‌تواند برای کمک به تثبیت ماهی در بدن میزبانش استفاده شود.

تمام اعضای زیرخانواده واندلینه در ویژگی زندگی انگلی خونی مشترک هستند و به‌طور کلی زندگی انگلی یک ویژگی اجدادی مشترک در تمام اعضای گربه‌ماهیان قلمی است. آن‌ها برای این منظور دارای دندان‌های منفرد چنگال‌مانند هستند. بدن آن‌ها بسیار کوچک و کشیده است تا به راحتی به درون آبشش‌های ماهی میزبان بخزد.

## زیستگاه و پراکندگی
کاندیرو در حوضه‌های آمازون و رود اورینوکو در سرزمین‌های کم‌ارتفاع آمازونی ساکن است. این ماهی در آب‌های کم‌عمق با بسترهای گلی، ماسه‌ای یا صخره‌ای زندگی می‌کند. می‌توان آن را در پایاب‌ها یافت. پراکندگی آن لکه‌ای است و به نظر نمی‌رسد که فاصله زیادی از محل‌های تخم‌ریزی خود حرکت کند.

یکی از مکان‌هایی که واندلیا سیروزا به‌طور خاص در آن ساکن است، رود پوروس در برزیل است. مطالعه این مکان به دلیل انزوای جغرافیایی دشوار است، چیزی که در میان زیستگاه‌های کاندیرو رایج است.

## رژیم غذایی

کاندیرو خون‌خوار است و به صورت انگل بر آبشش‌های ماهی‌های بزرگ‌تر آمازون، به‌ویژه خانواده گربه‌ماهی‌های ریش‌دراز (سیلوری‌فورمز) و اعضای خانواده کاراسیده زندگی می‌کند. با این حال، مشاهده شده است که این ماهی گونه‌های بسیاری را در یک مکان واحد پارازیت می‌کند، که نشان می‌دهد عادت تغذیه‌ای آن بیشتر بر پایه در دسترس بودن است تا ترجیح گونه‌ای. واندلینه یکی از تنها دو گروه از مهره‌داران آرواره‌دار است که منحصراً از خون تغذیه می‌کنند.

مکانیسم تغذیه کاندیرو تا همین اواخر درک نشده بود، اما پیش از آن نظریه‌های بسیاری پیشنهاد شده بود. برخی پیشنهاد می‌کردند که این ماهی از دندان‌های تیز خود برای چسبیدن به یک شریان یا ورید استفاده می‌کند و تا زمانی که خون کافی ببلعد به میزبان متصل می‌ماند؛ سپس میزبان را رها کرده و به شنا کردن ادامه می‌دهد. برخی دیگر پیشنهاد کردند که این ماهی با چسبیدن به رشته‌های آبششی که آزادانه در مجرای گوارشی کاندیرو خون‌ریزی می‌کنند، از میزبان خود خون استخراج می‌کند. در یک آزمایش مربوط به واندلیا سیروزا، هیچ شواهدی از آسیب آبششی در ماهی‌های میزبان یافت نشد. از این رو، آزمایش‌گر یک مکانیسم فرضی پمپاژ خون را پیشنهاد کرد که در آن کاندیرو قادر است بدون آسیب دائمی به میزبان، به سرعت مقادیر زیادی خون ببلعد.

آزمایش‌های مدرن نشان داده‌اند که کاندیرو با نزدیک شدن به یک ماهی میزبان و شنا کردن در کنار آن تا نزدیکی سرپوش آبشش، تغذیه می‌کند. سپس با فشار دادن خود به زیر آن، تلاش می‌کند به محفظه آبشش نفوذ کند. کاندیرو همچنین در حال ورود به بدن میزبان از طریق دهان دیده شده است، اگرچه این رفتار نادر به نظر می‌رسد. در حالی که با دندان‌های تیز به محفظه آبشش ماهی میزبان چسبیده است، کاندیرو شل شده و به سرعت با خون متورم می‌شود. روده این گونه یک لوله مستقیم با فیبرهایی با فواصل آزاد است که دیواره‌های بافت همبند را پوشانده‌اند و به احتمال زیاد تورم شکم را که با کاندیرو مرتبط است تسهیل می‌کنند. فقدان هرگونه آرواره بیرون‌زدنی، این نظریه را تأیید می‌کند که این گونه خون را نمی‌مکد، بلکه یک رگ خونی را گاز می‌گیرد و مایعی را که آزادانه به دهان جریان می‌یابد، می‌بلعد. از آنجایی که کاندیرو برای بلعیدن خون از شریان‌های شکمی یا پشتی به فشار خون میزبان متکی است، ماهی‌های میزبان باید بر اساس اندازه انتخاب شوند.

زمان لازم برای پر شدن از خون به اندازه کاندیرو و اینکه به یک رگ خونی بزرگ یا کوچک متصل شده باشد بستگی دارد. به دلیل اندازه کوچک واندلیا سیروزا، عموماً به نظر می‌رسد که بلعیدن مقدار خون مورد نیاز از ماهی میزبان بیش از دو دقیقه طول نمی‌کشد. از نظر تئوری، این مدت زمان کوتاه برای کاندیرو سودمند است، زیرا تنها برای بازه زمانی کوتاهی در معرض خطر شکارچیان قرار می‌گیرد.

در بیشتر موارد، به نظر نمی‌رسد که ماهی‌های میزبان توسط این فرایند به شدت زخمی شوند. به‌طور کلی هیچ آسیب قابل مشاهده‌ای در رشته‌های آبششی وجود ندارد. با این حال، زخم‌های نسبتاً عمیق هلالی یا بیضی‌شکل با خون لخته شده در داخل آن‌ها را می‌توان در زیر سرپوش آبشش یافت.

هنگام گرسنگی، کاندیرو ممکن است به ورود به منافذ غیرمعمول مانند سوراخ بینی ماهی میزبان متوسل شود. این رفتار ممکن است با موارد گزارش شده از نفوذ این ماهی‌ها به منافذ انسانی مانند مجرای ادرار مرتبط باشد.

## رابطه با انسان‌ها
### حملات ادعایی

اگرچه حکایات ترسناک فراوانی از حملات به انسان‌ها وجود دارد، اما تنها یک مورد تا حدی بحث‌برانگیز شواهدی در پشت خود دارد و برخی از ویژگی‌های ادعایی این ماهی به عنوان افسانه یا خرافه رد شده‌اند. محتمل است که اگرچه خارهای این ماهی می‌توانند باعث ترومای فیزیکی شوند، اما خطر واقعی ورود آن به بدن انسان صرفاً به اندازه هر ماهی دیگری در این ابعاد است.

### وضعیت حفاظتی
زیستگاه دورافتاده کاندیرو و همچنین آداب و رسوم فرهنگی بومیان در آن منطقه، مطالعه آن را دشوار می‌کند. تعداد واندلیا سیروزا در طبیعت ناشناخته است، اما هیچ تلاش حفاظتی برای محافظت از این ماهی‌ها در حال اجرا نیست.[نیاز به یادکرد]
یکی از زیستگاه‌های اصلی آن، رودخانه پوروس، در حال حاضر منبع اصلی ماهی برای مصرف انسانی در پرجمعیت‌ترین شهر آمازون مرکزی، یعنی مانائوس است. این امر فشار عظیمی بر ذخایر ماهی ایجاد می‌کند که ممکن است با کاهش جمعیت ماهی‌های میزبان بالقوه، به‌طور غیرمستقیم بر کاندیرو تأثیر بگذارد.

## منابع

رده:انگل‌های ماهی
رده:ماهیان آب شیرین پرو
رده:ماهیان آب شیرین کلمبیا
رده:ماهیان بولیوی
رده:ماهیان توصیف‌شده در ۱۸۴۶ (میلادی)