نابرابری جنسیتی در برنامه‌های درسی

**نابرابری جنسیتی در برنامه درسی،** نشانه‌هایی را آشکار می‌کند که نشان می‌دهد در انواع مختلف برنامه درسی، با دانش‌آموزان دختر و پسر به‌طور یکسان رفتار نمی‌شود. دو نوع برنامه درسی وجود دارد: رسمی و غیررسمی. برنامه‌های درسی رسمی توسط دولت یا یک مؤسسه آموزشی معرفی می‌شوند. علاوه بر این، آنها به عنوان مجموعه‌ای از اهداف، محتوا، منابع و ارزیابی تعریف می‌شوند. برنامه‌های درسی غیررسمی، که به عنوان پنهان یا غیررسمی نیز تعریف می‌شوند، به نگرش‌ها، ارزش‌ها، باورها، فرضیات، رفتارها و برنامه‌های اعلام نشده‌ای اشاره دارند که زیربنای فرایند یادگیری هستند. این موارد توسط افراد، خانواده‌ها، جوامع، ادیان، فرهنگ‌ها و سنت‌ها تدوین می‌شوند.

به‌طور خاص، نابرابری جنسیتی در برنامه درسی مدارس و مؤسسات تربیت معلم آشکار است. تربیت بدنی به ویژه حساس است، زیرا مسائل مربوط به برابری جنسیتی که ناشی از کلیشه‌های از پیش تعیین‌شده در مورد پسران و دختران است، اغلب مطرح می‌شود. اغلب اعتقاد بر این است که پسران در ورزش بدنی بهتر از دختران هستند و این دختران در فعالیت‌های «خانه» از جمله خیاطی و آشپزی بهتر عمل می‌کنند. این باور در بسیاری از فرهنگ‌های جهان رواج دارد و فقط به یک فرهنگ محدود نمی‌شود.

## زبان برنامه درسی و جنسیت
برخی از اهداف برنامه درسی نشان می‌دهند که زبان مورد استفاده دارای سوگیری جنسیتی است. در واقع، ممکن است خود زبان بتواند وضعیت مرد یا زن بودن و وضعیت قاطع یا مطیع بودن را منتقل کند. در بسیاری از فرهنگ‌ها، «مرد بودن» در زبان به عنوان اعتماد به نفس بیان می‌شود. به گفته پاولنکو، در ژاپن، زبان‌آموزان زن ژاپنی «به این سمت سوق داده می‌شوند که انگلیسی را به عنوان زبان توانمندسازی ببینند. دانش‌آموزان اظهار می‌کنند که … سیستم ضمیری انگلیسی به آنها اجازه می‌دهد تا خود را به عنوان افرادی مستقل‌تر از زمانی که به زبان ژاپنی صحبت می‌کنند، در موقعیت و بیان متفاوتی قرار دهند.» این مثال به وضوح نشان می‌دهد که چگونه زبان‌ها، که منعکس‌کننده فرهنگ‌ها هستند، مبنایی برای معرفی نابرابری‌های جنسیتی هستند که برنامه‌های درسی را برجسته می‌کنند.

## ساختار برنامه درسی و جنسیت
بسیاری از مؤسسات تربیت معلم در سراسر جهان که برنامه‌های درسی، یعنی دیپلم‌های تدریس، را تعیین می‌کنند، نقص نگران‌کننده‌ای در مورد مسائل برابری جنسیتی نشان می‌دهند. به عنوان مثال، به دانش‌آموزانی که آمادگی خود را برای معلم شدن نشان می‌دهند، نظریه‌های آموزش، روان‌شناسی یادگیری، روش‌های تدریس و مدیریت کلاس، و موارد دیگر و یک یا دو دوره عملی آموزش داده می‌شود. در آموزش آنها هیچ تأکیدی بر مسائل مربوط به برابری جنسیتی وجود ندارد. حتی دوره‌های مربوط به طراحی برنامه درسی نیز این مسائل را نادیده می‌گیرند. این حذف بسیار مشکل‌ساز است و باید توسط طراحان برنامه درسی تربیت معلم‌ها مورد توجه قرار گیرد. مهم است که مسائل برابری جنسیتی بخشی از برنامه درسی باشد تا به معلمان آینده کمک کند تا نسبت به مسائل برابری جنسیتی حساس‌تر باشند؛ بنابراین، وقتی آنها معلم می‌شوند، می‌توانند به عامل تغییر در مدارس خود تبدیل شوند.

## محتوای مواد آموزشی و جنسیت
مطالعات متعددی نشان داده‌اند که کتاب‌های درسی، دیدگاه‌های سنتی در مورد مردانگی و زنانگی را تقویت می‌کنند و کودکان را به پذیرش نظم جنسیتی سنتی تشویق می‌کنند. به عنوان مثال، یک مطالعه اخیر که توسط کوستاس (۲۰۱۹) انجام شده است، نشان داد که شخصیت‌های زن در کتاب‌های درسی آموزش ابتدایی عمدتاً به عنوان مادر و خانه‌دار به تصویر کشیده می‌شوند، در حالی که شخصیت‌های مرد به عنوان نان‌آور خانواده شناخته می‌شوند. علاوه بر این، معلمان اغلب از مطالبی، از جمله متون، تصاویر یا مثال‌هایی استفاده می‌کنند که نقش‌های کلیشه‌ای را تقویت می‌کنند. نمونه‌های بارز ارائه شده شامل نقش‌های پدر (خواندن روزنامه) و مادر (سرو شام)؛ پزشک (مرد) و پرستار (زن)؛ توپ‌بازی (پسر) و شانه کردن موهای عروسک (دختر) است. با انجام این کار، معلمان همچنین تعصب جنسیتی را که به نفع دختران نیز هست، ترویج می‌دهند. به عنوان مثال، قلدری و سر و صدا کردن برای پسران و ادب و ملایمت برای دختران. تعصب جنسیتی نه تنها مردان را بر زنان ترجیح می‌دهد؛ بلکه می‌تواند برعکس نیز باشد. هر دو در هنگام بررسی یک رابطه سالم بین معلم و یادگیرنده منفی هستند.

## برنامه درسی با برابری جنسیتی
یک برنامه درسی با برابری جنسیتی، تنوع جامعه را با افزایش مثال‌هایی که شخصیت‌های زن موفق را در متون و همچنین در مثال‌های استفاده شده در طول کلاس‌ها برجسته می‌کنند، نشان می‌دهد. مواد آموزشی، از جمله کتاب‌های درسی، جزوات یا کتاب‌های کار، باید مورد مطالعه قرار گیرند تا مشخص شود که آیا دارای سوگیری جنسیتی، خنثی جنسیتی یا حساس/پاسخگو به جنسیت هستند. در مؤسسات تربیت معلم، برنامه‌های درسی باید شامل عناصری باشند که مسائل مربوط به برابری جنسیتی را در مواد آموزشی تشخیص دهند و اینکه معلمان پس از شروع به کار در این حرفه و شروع به استفاده از این مواد در کلاس‌های خود، چگونه می‌توانند با این مسائل روبرو شوند.

برنامه درسی با کیفیت باید شامل برابری جنسیتی در نتیجه تدریس و یادگیری در داخل و همچنین در مدارس باشد. سیستم‌های آموزشی که جنبه‌های برابری جنسیتی را اتخاذ می‌کنند، می‌توانند:
* چارچوب برنامه درسی خود را برای بیان صریح تعهد به برابری جنسیتی اصلاح کنند.
* بر نگرش‌ها و ارزش‌هایی که برابری جنسیتی را ترویج می‌کنند، تأکید کنند.
* اطمینان حاصل کنند که محتوای برنامه درسی شامل ارزش‌ها و نگرش‌های برابری جنسیتی باشد. کتاب‌های درسی و مواد آموزشی را برای حساس شدن به جنسیت اصلاح کنند.
* کلیشه‌های مبتنی بر جنسیت را که به تداوم نابرابری‌های جنسیتی کمک می‌کنند، حذف کنند.

## رویکردهای پیشگیری از نابرابری جنسیتی و خشونت جنسیتی مرتبط با مدرسه
می‌توان پیشگیری از خشونت مبتنی بر جنسیت مرتبط با مدرسه را در برنامه درسی کودکان در تمام سنین مدرسه ادغام کرد. مباحث شامل آموزش جامع جنسی، آموزش مهارت‌های زندگی، آموزش مدنی و رویکردهای هدفمند در مدیریت پرخاشگری، توسعه مهارت‌های ناظر بودن، ایجاد روابط سالم و محافظت در برابر قلدری است - این عناصر اغلب با هم ترکیب می‌شوند.

### مثال‌ها
#### دنیا با من شروع می‌شود، اوگاندا
در سال ۲۰۰۲، دو سازمان غیردولتی هلندی از جمله بنیاد جمعیت جهانی و باترفلای وُرکس، برنامه «جهان با من آغاز می‌شود» را ایجاد کردند. این برنامه که برای دانش‌آموزان ۱۲ تا ۱۹ ساله طراحی شده است، یک برنامه آموزش جنسی تعاملی آنلاین با فناوری پایین است. این برنامه از دیوید و رز، دو مربی مجازی همتا، استفاده می‌کند که دانش‌آموزان را در چهارده درس پیرامون عزت نفس، روابط سالم، رشد جنسی، رابطه جنسی ایمن‌تر، برابری جنسیتی و حقوق جنسی راهنمایی می‌کنند. هر درس شامل یک درس تکلیف‌گونه است، به عنوان مثال ایجاد یک استوری‌بورد، یک اثر هنری یا انجام یک ایفای نقش در مورد موضوع آن درس. ارزیابی این برنامه (با استفاده از یک طرح شبه‌آزمایشی) تأثیرات مثبت قابل توجهی بر رابطه جنسی غیراجباری در دانش‌آموزان گروه‌های مداخله نشان داد. در واقع، آنها گزارش دادند که اعتماد به نفس بیشتری در توانایی خود برای مقابله با موقعیت‌هایی که در آن از فشار و زور جنسی استفاده می‌شود، دارند.

#### برنامه‌های اِچ و اِم، برزیل
برنامه‌های H و M که نامشان از کلمات اسپانیایی و پرتغالی برای مردان و زنان گرفته شده است (hombres در Sp. , homes در Port. , mujeres در Sp. , mulheres در Port.)، از یک برنامه درسی مبتنی بر شواهد استفاده می‌کردند و شامل مجموعه‌ای از فعالیت‌های آموزشی بودند که برای اجرا در محیط‌های گروهی همجنس و همچنین توسط تسهیلگران همجنس گروه‌ها طراحی شده بودند، که در نهایت می‌توان آنها را به عنوان الگوهای نقش برابری جنسیتی در نظر گرفت.

دستورالعمل‌های مورد استفاده در این برنامه‌ها شامل فعالیت‌هایی در مورد پدری/مادری و مراقبت، پیشگیری از خشونت، سلامت جنسی و باروری از جمله اِچ‌آی‌وی/ایدز و سایر مسائل مرتبط است. فعالیت‌های این برنامه شامل نقش‌آفرینی طوفان فکری و سایر تمرین‌ها بود که به دانش‌آموزان کمک می‌کرد تا در مورد نحوه اجتماعی شدن پسران و دختران و مزایا و معایب این اجتماعی شدن تأمل کنند و مزایای تغییر رفتارهای خاص را بررسی کنند.

این برنامه در چندین مکان از طریق مطالعات عمدتاً شبه‌آزمایشی ارزیابی شد. این برنامه شواهدی از تغییرات مثبت در نگرش‌ها و رفتارهای برابری جنسیتی شرکت‌کنندگان را نشان داد و خشونت مبتنی بر جنسیت را کاهش داد.

#### برنامه فورث آر، کانادا
این برنامه بر این باور استوار است که دانش و مهارت‌های ارتباطی می‌توانند و باید به همان روشی که خواندن، نوشتن و حساب کردن آموزش داده می‌شود، آموزش داده شوند، که نام این برنامه نیز از همین امر گرفته شده است. این برنامه با کودکان پایه‌های ۸ تا ۱۲ آموزش داده می‌شود.

به لطف یک آزمایش تصادفی کنترل‌شده پنج ساله از کلاس‌هایی با دانش‌آموزان پایه نهم (بین ۱۴ تا ۱۵ سال)، مشخص شد که هنگام مقایسه، دانش‌آموزانی که کلاس‌های استاندارد سلامت را دریافت کرده‌اند با دانش‌آموزانی (به‌ویژه پسران) که *فورث آر*، را دریافت کرده‌اند، تا پایان پایه یازدهم به‌طور قابل‌توجهی کمتر از اعمال خشونت‌آمیز نسبت به شریک زندگی خود استفاده کرده‌اند.

#### برنامه مرحله دوم، ایالات متحده
این برنامهٔ گام دوم، مهارت‌هایی مانند ارتباط، مقابله و تصمیم‌گیری را با هدف کمک به جوانان برای مقابله با فشار همسالان، سوءمصرف مواد و زورگویی حضوری و آنلاین آموزش می‌دهد. برنامهٔ مذکور با بیش از ۸ میلیون دانش‌آموز در بیش از ۳۲۰۰۰ مدرسهٔ آمریکایی مورد استفاده قرار گرفته است.

یک کارآزمایی بالینی تصادفی خوشه‌ای دو ساله از برنامهٔ گام دوم با بیش از ۳۶۰۰ دانش‌آموز در ۳۶ مدرسهٔ راهنمایی در پایه‌های ۶ و ۷ (۱۱ تا ۱۳ سال) در ایلینوی و کانزاس انجام شد. در پایان برنامه، این مطالعه نشان داد که دانش‌آموزان مدارس مداخله‌ای ایلینوی ۳۹ درصد کمتر از دانش‌آموزان مدارس کنترل، ارتکاب خشونت جنسی و ۵۶ درصد کمتر از دانش‌آموزان مدارس کنترل، قربانی فحاشی‌های همجنس‌گرایانه شدن را گزارش کرده‌اند. با این حال، تفاوت معناداری در مدارس کانزاس وجود نداشت.

#### جنبش برابری جنسیتی در مدارس، هند
پروژه جنبش برابری جنسیتی در مدارس از فعالیت‌های فوق برنامه، نقش‌آفرینی و بازی‌ها استفاده کرد. این پروژه از کلاس ششم آغاز شد و به مدت دو سال با پسران و دختران بین ۱۲ تا ۱۴ سال در مدارس دولتی گوا، کوتا و بمبئی اجرا شد. در گوا و کوتا، این پروژه با برنامه درسی جاری مدارس ادغام شد. در بمبئی، این پروژه به عنوان یک پروژه آزمایشی مستقل در ۴۵ مدرسه اجرا شد.

یک مطالعه ارزیابی بر روی این طرح آزمایشی اجرا شد که با استفاده از یک طرح شبه تجربی، نتایج برنامه را بر روی دانش‌آموزان ارزیابی کرد. در طول برنامه، این مطالعه نشان داد که دانش‌آموزان شرکت‌کننده از دخترانی که به دنبال تحصیلات عالی و ازدواج در سنین بالاتر هستند و از پسران و مردانی که در کارهای خانه مشارکت می‌کنند، حمایت بیشتری می‌کنند. با این حال، یکی از مؤلفه‌های مهم جنبش برابری جنسیتی در مدارس، رفتارها و نگرش‌های دانش‌آموزان در مورد کاهش خشونت، نتایج متفاوتی را نشان داد. رویکرد جنبش برابری جنسیتی در مدارس اکنون پس از موفقیت اولین برنامه آزمایشی، در حداکثر ۲۵۰ مدرسه در بمبئی اجرا خواهد شد. همچنین در ۲۰ مدرسه در ویتنام در حال اجرا است.

## جستارهای وابسته
* خشونت جنسیتی مرتبط با مدرسه
* آزار جنسی در نظام آموزشی ایران

## منابع


رده:آزار
رده:اصطلاحات مدرسه
رده:تجاوز جنسی
رده:تعرض (قانون)
رده:جرایم جنسی
رده:حقوق جوانی
رده:خشونت جنسی
رده:سوءاستفاده جنسی از کودکان
رده:سوءاستفاده جنسی از کودکان
رده:سوءاستفاده جنسی
رده:سوءرفتار جنسی
رده:شکنجه
رده:کارزارهای ضدقلدری
رده:موضوعات آموزشی