حروف بزرگ و کوچک در الفبای لاتین

**حروف بزرگ و کوچک** (به انگلیسی: Letter case) به تمایز میان حروفی اشاره دارد که در دو اندازهٔ متفاوت نوشته می‌شوند: حروف بزرگ یا کَپیتال (که رسماً «حرف درشت» یا *majuscule* نامیده می‌شود) و حروف کوچک (که رسماً «حرف ریز» یا *minuscule* خوانده می‌شود). سامانه‌های نوشتاری که این تمایز را دارند دو مجموعهٔ موازی از حروف را در بر می‌گیرند که هر حرف در مجموعهٔ درشت معادلی در مجموعهٔ ریز دارد. برخی از این جفت‌ها شکل یکسانی دارند و تنها در اندازه تفاوت می‌کنند (مانند C/c و S/s و O/o) اما برخی دیگر شکل‌های متفاوتی دارند (مانند A/a و G/g و F/f). این دو گونه نمایش‌های جایگزین یک حرف واحد هستند: نام و تلفظ یکسانی دارند و معمولاً هنگام ترتیب الفبایی یکسان شمرده می‌شوند.

در بیشتر متن‌ها حروف بزرگ و کوچک به‌صورت ترکیبی به کار می‌روند. بر پایهٔ قواعد دستور زبان یا قراردادهای هر رشته، حروف بزرگ عموماً برای موارد خاصی همچون آغاز جمله یا نوشتن اسم خاص به کار می‌روند و حروف کوچک بخش عمدهٔ متن را تشکیل می‌دهند. در برخی زمینه‌ها تنها یک نوع حرف رایج است؛ برای نمونه در نقشه‌های رسم فنی و مهندسی معمولاً تمام حروف بزرگ نوشته می‌شوند و در ریاضیات حروف بزرگ و کوچک اغلب به اشیای ریاضی متفاوتی اشاره دارند.

## اصطلاح‌شناسی

اصطلاحات «حرف بزرگ» (upper case) و «حرف کوچک» (lower case) از چیدمان جعبه‌های کم‌عمقی سرچشمه می‌گیرد که در چاپ مسطح برای نگهداری حروف سربی متحرک به کار می‌رفتند. به‌طور سنتی حروف بزرگ در جعبه‌ای جداگانه در بالا و حروف کوچک در جعبه‌ای در پایین قرار داشتند.

### حرف درشت (Majuscule)
در خط‌شناسی (Paleography)، «حرف درشت» به هر خطی گفته می‌شود که حروف آن فاقد بالاروها و پایین‌روها هستند یا بالاروها و پایین‌روهای بسیار اندکی دارند (برای نمونه خط‌های به‌کاررفته در کتاب کیلز). در نتیجه تمام حروف یک خط درشت تقریباً هم‌ارتفاع هستند و در فضای تنها دو خط موازی نوشته می‌شوند. اگرچه خط‌های درشت نخست برای نوشتن متن‌های کامل به کار می‌رفتند، حروف آن‌ها سرانجام عمدتاً کارکرد حروف بزرگ امروزی را در نگارش اروپایی یافتند.

### حرف ریز (Minuscule)
«حرف ریز» به حروف کوچک اشاره دارد. در خط‌شناسی این اصطلاح به خطی اطلاق می‌شود که حروفش ارتفاع‌های متفاوت دارند و دارای بالاروها و پایین‌روها هستند؛ بنابراین در فضای چهار خط موازی نوشته می‌شوند.

## ملاحظات تایپوگرافیک
گلیف‌های حروف کوچک ممکن است شکل‌های کوچک‌تری از حروف بزرگ باشند (مانند C/c و S/s) یا ظاهری کاملاً متفاوت داشته باشند (مانند D/d و G/g). در جدول زیر گونه‌های بزرگ و کوچک هر حرف الفبای انگلیسی نمایش داده شده‌اند (نمایش دقیق بسته به تایپ‌فیس و قلم متفاوت است):

از نظر تایپوگرافیک، تفاوت بنیادین حروف درشت و ریز این نیست که درشت‌ها بزرگ و ریزها کوچک هستند، بلکه حروف درشت عموماً ارتفاع یکنواختی دارند درحالی‌که حروف ریز دارای ارتفاع‌های متغیرند. حروف *b, d، f, h، k, l، t* دارای بالارو و حروف *g, j، p, q، y* دارای پایین‌رو هستند. همچنین در ارقام متنی سنتی ارقام ۶ و ۸ بالارو و ارقام ۳، ۴، ۵، ۷ و ۹ پایین‌رو دارند.

## خط دوجعبه‌ای

اقلیتی از سامانه‌های نوشتاری از دو نسق جداگانه استفاده می‌کنند. این سامانه‌ها «خط دوجعبه‌ای» (bicameral script) نام دارند. از جمله این خط‌ها می‌توان به الفبای لاتین، خط سیریلیک، الفبای یونانی، الفبای ارمنی، الفبای قبطی و الفبای گلاگولیتی اشاره کرد. زبان گرجی گونه‌های مختلفی از الفبا دارد و تلاش‌هایی برای استفاده از آن‌ها به‌عنوان نسق‌های متفاوت صورت گرفته اما زبان نوشتاری گرجی امروزی تمایز نسقی ندارد.

تمام سامانه‌های نوشتاری دیگر تمایزی میان حروف بزرگ و کوچک قائل نمی‌شوند و «تک‌جعبه‌ای» (unicameral) نامیده می‌شوند. این دسته شامل بیشتر خط‌های هجانگار و سایر خط‌های غیرالفبایی می‌شود.

### بزرگ‌نویسی
بزرگ‌نویسی (Capitalisation) به نوشتن واژه‌ای گفته می‌شود که نخستین حرف آن بزرگ و حروف بعدی کوچک باشند. قواعد بزرگ‌نویسی بر حسب زبان متفاوت است اما در اکثر زبان‌های دارای این تمایز، نخستین واژهٔ هر جمله و تمام اسامی خاص بزرگ‌نویسی می‌شوند.

در زبان انگلیسی حروف بزرگ به‌عنوان نخستین حرف جمله، اسم خاص، صفت خاص، نام روزهای هفته و ماه‌ها و نیز ضمیر اول شخص مفرد «I» به کار می‌روند. در زبان آلمانی تمام اسم‌ها بزرگ‌نویسی می‌شوند درحالی‌که در زبان‌های رومی نام روزهای هفته و ماه‌ها و صفات ملیتی معمولاً با حرف کوچک آغاز می‌شوند. همچنین در برخی زبان‌ها رسم بر آن است که ضمایر مؤدبانهٔ رسمی بزرگ‌نویسی شوند؛ مانند Sie در آلمانی و De در زبان دانمارکی.

## حروف و دونگاره‌های استثنایی
* حرف آلمانی «ß» پیش‌تر تنها به‌صورت کوچک وجود داشت و در سبک همه‌حروف‌بزرگ با دونگارهٔ «SS» جایگزین می‌شد. از ژوئن ۲۰۱۷ شکل بزرگ «ẞ» نیز به‌عنوان جایگزین پذیرفته شد.
* حرف بزرگ یونانی «Σ» دو شکل کوچک دارد: «ς» در پایان واژه و «σ» در جای دیگر. به همین ترتیب حرف لاتین «S» نیز پیش‌تر دو شکل کوچک داشت: «s» در پایان واژه و «ſ» (اس بلند) در جای دیگر که پیش از اواسط سدهٔ نوزدهم از کاربرد عمومی افتاد.
* برخلاف بیشتر زبان‌هایی که از خط لاتین استفاده می‌کنند، زبان ترکی استانبولی، زبان تاتاری و زبان تاتاری کریمه هم «I» بدون‌نقطه و هم «İ» نقطه‌دار دارند که هرکدام به‌صورت بزرگ و کوچک موجود هستند و واج‌های متفاوتی را بازمی‌نمایانند.
* در زبان هلندی دونگارهٔ «IJ/ij» هنگام بزرگ‌نویسی با هر دو جزء بزرگ نوشته می‌شود (مثلاً «IJsland» نه «Ijsland»).
* در زبان‌های اسلاوی جنوبی دونگاره‌های لاتین «Lj»، «Nj» و «Dž» هرکدام یک حرف واحد شمرده می‌شوند و تنها در سبک همه‌حروف‌بزرگ هر دو جزء بزرگ نوشته می‌شوند. یونی‌کد برای هر گونهٔ نسقی این دونگاره‌ها نویسهٔ مجزایی تعیین کرده‌است.

## سبک‌های نوشتاری

در زبان انگلیسی سبک‌های نسقی گوناگونی در بافت‌های مختلف به کار می‌روند:
* **نسق جمله‌ای** (Sentence case): تنها نخستین واژهٔ جمله و اسامی خاص بزرگ‌نویسی می‌شوند. مثال: «The quick brown fox jumps over the lazy dog»
* **نسق عنوانی** (Title case): تمام واژه‌ها به‌جز حروف تعریف، حروف اضافهٔ کوتاه و حروف ربط بزرگ‌نویسی می‌شوند.
* **نسق آغازی** (Start case): نخستین حرف هر واژه بدون توجه به اجزای کلام بزرگ‌نویسی می‌شود.
* **[[همه حروف بزرگ]]** (All caps): تمام حروف بزرگ نوشته می‌شوند. این سبک در عنوان‌ها و موقعیت‌های خاص کاربرد دارد. با گسترش اینترنت این سبک گاهی برای تأکید به کار می‌رود اما در آداب شبکه نوشتن با حروف تمام‌بزرگ معادل فریاد زدن تلقی می‌شود.

## ویژگی‌های مرتبط
قراردادهای مشابهی در خط‌ها و زبان‌های دیگر نیز وجود دارد:
* تغییرات قلم مانند حروف ایتالیک، حروف سیاه (bold)، و انتخاب میان سریف و سنز-سریف برای تأکید یا تمایز به کار می‌روند.
* حروف الفبای عربی و الفبای عبری بسته به جایگاه خود در واژه شکل‌های متفاوتی دارند اما این قواعد ثابت هستند و نمی‌توان از آن‌ها برای تأکید استفاده کرد.
* در سامانه نگارش زبان ژاپنی نویسنده امکان جابه‌جایی میان کانجی، هیراگانا، کاتاکانا و رومَجی را دارد. هر نویسهٔ هیراگانا معادلی در کاتاکانا دارد و بالعکس.
* در خط زبان هاوایی نشانهٔ اُکینا (ʻ) که نمایانگر انسدادی چاکنایی است تک‌نسقی (unicase) به‌شمار می‌رود و هنگام بزرگ‌نویسی حرف پس از آن بزرگ نوشته می‌شود.
* در الفبای هانگول کره‌ای برخی جاموها بسته به جایگاه در واژه شکل‌های متفاوتی دارند.

## کانای ژاپنی
در سامانه نگارش زبان ژاپنی سه گونه نویسه به کار می‌رود: کانجی (نویسه‌های چینی)، هیراگانا و کاتاکانا. کاناها گاهی به‌صورت کوچک‌شده نوشته می‌شوند تا با نویسهٔ پیشین ترکیب شوند. برای نمونه برای نوشتن «کیو» (kyu) در هیراگانا نویسهٔ き (ki) در اندازهٔ معمولی و نویسهٔ ゆ (yu) به‌صورت کوچک نوشته می‌شود و きゅ حاصل می‌آید. همچنین نویسهٔ っ (تسو کوچک) برای نشان‌دادن تشدید همخوان هجای بعدی به کار می‌رود.

## جستارهای وابسته
* تایپوگرافی
* رسم‌الخط
* همه حروف بزرگ
* سامانه نوشتاری

## منابع

## پیوند به بیرون
* جدول‌های نویسه‌های یونی‌کد

رده:تایپوگرافی
رده:دستور خط
رده:الفبا