چهار مادر (جنبش اعتراضی ضد جنگ)

**چهار مادر** ( *«اربا ایماهوت*» (این نام برگرفته از نام چهار مادر کتاب مقدس (سارا، ربکا، لیا و راشل) است) یک جنبش اعتراضی اسرائیلی بود که در سال ۱۹۹۷ پس از فاجعه بالگرد اسرائیلی در سال ۱۹۹۷ توسط چهار زن ساکن شمال اسرائیل و مادران سربازانی که در لبنان خدمت می‌کردند، تأسیس شد. هدف این جنبش، عقب‌نشینی اشغال جنوب لبنان توسط اسرائیل و ارتش لبنان در جنوب لبنان بود. جنبش *چهار مادر* توانست بر افکار عمومی اسرائیل تأثیر بگذارد و در نهایت دولت اسرائیل تصمیم به عقب‌نشینی یکجانبه ارتش اسرائیل از جنوب لبنان گرفت که در ماه مه ۲۰۰۰ اجرا شد.

## پیشینه
در جنگ ۱۹۸۲ لبنان، اسرائیل تصمیم گرفت به لبنان حمله کند. این عملیات که از سوی اسرائیلی‌ها «عملیات صلح برای جلیل» نامیده شد، با هدف ریشه‌کن کردن نیروهای شورشی فلسطینی و حمایت از شبه‌نظامیان مسیحی و دولت «لبنان آزاد» در جریان جنگ داخلی لبنان انجام گرفت. پس از نبردهای سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۵، ارتش اسرائیل در منطقه‌ای از جنوب لبنان که تحت کنترل شبه‌نظامیان مسیحی لبنانی بود باقی ماند؛ منطقه‌ای که از سوی اسرائیل «منطقه امنیتی» اعلام شد. با اینکه بیشتر تلفات در درگیری جنوب لبنان میان سال‌های ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۰ با حزب‌الله از میان نیروهای «ارتش جنوب لبنان» بود، اما این استقرار در طول سال‌ها تلفات زیادی نیز برای ارتش اسرائیل به‌جا گذاشت. جدی‌ترین حادثه آن زمان، سانحه سقوط بالگرد در ۴ فوریه ۱۹۹۷ بود که در آن ۷۳ سرباز از تیپ نحال، نیروهای زرهی و سپاه مهندسی رزمی اسرائیل (تیپ ۱۸۸ و گردان ۶۰۱) و خدمه بالگرد جان خود را از دست دادند.

پس از سانحه سقوط بالگرد در سال ۱۹۹۷، چهار زن از شمال اسرائیل که مادران سربازانی بودند که در لبنان خدمت می‌کردند — راشل بن‌دور، میری سلا، رونیت نحمیاس و زهارا انتبی — تصمیم گرفتند فعالیت‌های اعتراضی‌ای را سازمان‌دهی کنند که خواستار خروج یک‌جانبه و فوری نیروهای اسرائیلی از لبنان باشد. هدف این جنبش، وارد آوردن فشار عمومی بر دولت اسرائیل برای خروج از لبنان، چه با توافق صلح و چه بدون آن، و در نتیجه اجرای قطعنامه ۴۲۵ شورای امنیت بود؛ قطعنامه‌ای که خواستار به‌رسمیت شناختن تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان، خروج نیروهای اسرائیلی از منطقه و استقرار نیروی بین‌المللی در آن منطقه می‌شد. این جنبش از توافق‌های میان ارتش اسرائیل و ارتش جنوب لبنان در زمینه حمایت اسرائیل از اداره منطقه امنیتی جنوب صرف‌نظر کرد و بر بهای انسانی استقرار نیروهای اسرائیلی تأکید داشت.

## فعالیت و گفتمان عمومی
### گام‌های اول
اولین گام این جنبش، برگزاری یک تظاهرات کوچک در تقاطع ماهاناییم بود. آنها به این واقعیت اعتراض کردند که دولت اسرائیل که در سال ۱۹۸۵ تمایل خود را برای خروج از لبنان ابراز کرده بود، در ۱۲ سال آینده هیچ کاری برای ترویج آن انجام نداد. تظاهرکنندگان، که پایه جنبش *چهار مادر* بودند، به سرعت توجه رسانه‌ها را به خود جلب کردند و بسیاری به آنها پیوستند. ظرف چند ماه هزاران نفر طوماری برای همبستگی با این جنبش امضا کردند و در ۵ ژوئیه ۱۹۹۷ کنفرانس تأسیس برگزار شد که در آن ده‌ها زن و مرد شرکت کردند. پس از آن، مراکز فعالیت بیشتری به‌طور مکرر در سراسر کشور اضافه شد.

### پیام
*چهار مادر* پیامی مبنی بر نگرانی برای «کودکان مبارز» منتقل کرده بودند. این پیام، خط فکری‌ای بود که تا آن زمان در اسرائیل با صدای بلند بیان نمی‌شد. اکثر جنبش‌های اعتراضی در اسرائیل تا آن زمان به «سرزمین‌ها» (غزه، کرانه باختری) می‌پرداختند و بحث‌ها در اسرائیل حول این محور می‌چرخید که آیا باید در این مناطق ساکن شد و آیا ارزش جنگیدن دارد. *چهار مادر* این دیدگاه را مطرح نکردند و هدف خروج یکجانبه از لبنان را ناشی از دیدگاه آنها مبنی بر نگرانی صرف برای جان سربازان عنوان کردند. مخاطب اولیه این پیام، مادران سربازان بودند، زیرا از نظر آنها، آنها ارتباط مستقیمی با این مشکل داشتند. نگرانی شخصی برای سربازان، انگیزه بسیاری از فعالان بود. متعاقباً و به تدریج، ارتش اسرائیل ادعا می‌کند که حضورش در لبنان «صلح برای جلیل» را تضمین می‌کند و این تصور را در میان افکار عمومی اسرائیل تقویت کرده است که حضور در لبنان همان چیزی است که منجر به حملات علیه سربازان ارتش اسرائیل در لبنان می‌شود. سایر تحولات خشونت‌آمیز، مانند تیراندازی به نیروهای دفاعی اسرائیل در خارج از منطقه امنیتی، و گلوله‌باران متقابل به جمعیت اسرائیلی در شمال، نیز این تصور را ایجاد کرد که این تنها نتیجه حضور سربازان اسرائیلی در جنوب لبنان است. از اینجا، تنها یک گام کوتاه تا نتیجه‌گیری فاصله بود که مقاومت حزب‌الله در واقع بیانگر اراده مردم لبنان (عمدتاً شیعیان) علیه اشغال جنوب لبنان است، اشغالی که سال‌هاست مردم شیعه، چه در جنوب و چه در شمال منطقه امنیتی، را از هم جدا کرده است. چنین دیدگاهی توسط دن استاینبرگ در مقاله‌ای که با عنوان «حقیقت در مورد دروغ لبنان» به مطبوعات اسرائیل ارائه شد، مطرح شد.

### روند اقدام
جنبش *چهار مادر* برای دستیابی به هدف نهایی خود، استراتژی‌ای تدوین کرده بود و اقدامات آن از یک سو شامل فعالیت‌های دولتی و سیاسی و از سوی دیگر، عرصه عمومی را در بر می‌گرفت. این جنبش احساس می‌کرد که باید بهترین و مؤثرترین راه را برای دستیابی به هدف خود پیدا کند و بنابراین فعالیت‌های عمومی آن به افکار عمومی گسترده‌تر معطوف شد و عمدتاً با ارتباط گسترده و قوی با رسانه‌ها در همه جبهه‌ها مشخص می‌شد. روابط عمومی جنبش به یک سیستم گسترده تبدیل شد. فعالیت‌های جنبش شامل راهپیمایی‌ها و تظاهرات در سراسر کشور، امضای طومارها، شرکت در کنفرانس‌ها و برنامه‌های تلویزیونی سیاسی و حتی اعتراضات سیاسی در مقابل دفاتر روسای دولت‌ها و تصمیم‌گیرندگان مختلف بود. این جنبش همچنین پوشش رسانه‌ای در خارج از کشور دریافت کرد و مقالاتی در مورد آن در بسیاری از رسانه‌های جهان منتشر شد. علاوه بر این، این جنبش نامه‌های حمایتی زیادی از زنان و سازمان‌های صلح دریافت کرده بود. با این حال، در سطح دولت، این جنبش بسیار آرام‌تر بود و با تلاش برای جلب حمایت از اهداف خود با ادامه فشار بر وزرا و نمایندگان مجلس از طریق گفتگو و دیالوگ مشخص می‌شد.

به همین ترتیب، این جنبش تصمیم گرفت با جنبش‌های دیگری مانند «خروج از لبنان» توسط نماینده کنست، یوسی بیلین و «زنان مذهبی برای تقدس زندگی»، که اساساً از همان اهداف حمایت می‌کردند، همکاری کند تا پایگاه حمایتی *مادران ما* را افزایش دهد. با این حال، جنبش *چهار مادر* با این واقعیت مشخص می‌شد که به هیچ‌یک از احزاب سیاسی در اسرائیل وابسته نبود و هیچ‌کدام نمی‌خواستند به عنوان متعلق به یک اردوگاه سیاسی تعریف شوند.

*چهار مادر* سعی کردند بدون ایجاد اختلال در نظم عمومی، توجه عمومی را جلب کنند و متعاقباً اختلافاتی بین اعضای جنبش ایجاد شد و برخی از فعالان سعی کردند جنبشی انشعابی از خود ایجاد کنند که فعالیتشان شکست خورد. علیرغم تأخیرها و به لطف فعالیت گسترده، این جنبش به بازیگری تأثیرگذار در زندگی عمومی اسرائیل و یک پدیده اجتماعی معنادار تبدیل شده بود.

### گفتمان عمومی
*چهار مادر* تلاش کردند در حوزه عمومی در مکان‌هایی که در جامعه اسرائیل «دنیای مردانه» تلقی می‌شد - ارتش اسرائیل - مشارکت کنند و برخلاف همه مشکلات، توانستند مسئله خروج یکجانبه را به سطح یک دستور کار ملی برسانند، افکار عمومی را برانگیزند و فشار زیادی بر تصمیم‌گیرندگان اعمال کنند. با تشدید بحث‌های عمومی پیرامون این جنبش، رهبران *چهار مادر* به شرکت‌کنندگان منظم در گفتمان سیاسی اسرائیل تبدیل شدند و به رهبران کل مبارزه برای خروج از لبنان تبدیل شدند. تا زمانی که اهداف محقق نشد، این جنبش به فعالیت‌های خود در دو سطح ادامه داد و به افزایش آگاهی و اعتراض مدنی ادامه داد. این جنبش بدون هیچ قدرت سیاسی و بودجه‌ای شروع به کار کرد و توسط تصمیم‌گیرندگان جدی گرفته نشد. اما با گذشت زمان، قدرت آن به دلیل پوشش گسترده رسانه‌ای که دریافت کرده بود، افزایش یافت. جنبش *چهار مادر* یک جنبش حاشیه‌ای بود که به نماد مبارزه تبدیل شد و بعداً به یکی از نمادهای خروج اسرائیل از لبنان تبدیل شد.

این جنبش جنجال اجتماعی به پا کرد و بخش‌های بزرگی از مردم اسرائیل با دستور کار ارائه شده توسط *«چهار مادر»* موافق نبودند. در ابتدا، این جنبش با انتقادهای زیادی روبرو شد و به دلیل اینکه رهبران آن زن بودند، مورد تحقیر قرار گرفت. زنان این جنبش به عنوان افرادی که در امور امنیتی سردرگم هستند و فعالیت‌های آن به عنوان یک عمل خودخواهانه و شکست‌گرایانه تلقی می‌شد که با ارزش‌های جامعه اسرائیل که ارتش اسرائیل و جنگجویان آن را به عنوان یک ارزش والا می‌دید، مطابقت ندارد. توسل به احساسات زنانه و مادرانه همیشه موفقیت‌آمیز نبود و سیاستمداران زن و مادران داغدار گاهی اوقات *«چهار مادر»* را خطری برای جامعه اسرائیل می‌دیدند. علاوه بر این، از تضعیف روحیه سربازان اسرائیلی، به ویژه در لبنان، و همچنین در سایر مناطق درگیری، بیم داشتند. مخالفان، از جمله سرتیپ ذخیره رافی نوی، که ادعا می‌کرد فعالیت‌های این جنبش امنیت سربازان ارتش اسرائیل را به خطر می‌اندازد، و فرمانده تیپ گولانی، سرهنگ شموئل زکای، که این جنبش را «چهار پارچه» می‌نامید، اظهارات مختلفی علیه این جنبش مطرح کردند.

### خروج از لبنان و پایان دادن به فعالیت
در ۲۴ مه ۲۰۰۰، سه سال پس از تأسیس این جنبش، ارتش اسرائیل به دستور نخست‌وزیر ایهود باراک از لبنان عقب‌نشینی کرد. به محض اینکه سازمان *چهار مادر* متوجه شد که هدف مشترکی بین آنها و نخست‌وزیر وجود دارد، فعالیت عمومی کاهش یافت و همراه با خودِ عقب‌نشینی، جنبش *چهار مادر* منحل شد، زیرا احساس می‌کرد به اهداف خود رسیده و به عنوان یک سازمان اجتماعی، مأموریت خود را انجام داده است. با این وجود، جنبش‌های اعتراضی فعلی در اسرائیل از فعالیت جنبش *چهار مادر* الهام گرفته شده‌اند و فعالان باسابقه این جنبش، جنبش‌های جدیدی مانند «مبات لااُفِک» برای گفتگو با شهرک‌نشینان، «روز هفتم» و «مادر پنجم» را تأسیس کرده‌اند.

## منابع

رده:اعتراض‌های ضدجنگ
رده:درگیری حزب‌الله و اسرائیل
رده:سازمان‌های سیاسی اسرائیل