حلیقات

**حلیقات** (به عربی: ) روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش غزه بود که در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ فلسطین از سکنه تخلیه شد. این روستا در ۲۰٫۵ کیلومتری شمال شرقی غزه و بر سر راه کوکبا–بریر–غزه در ارتفاع ۱۰۰ متری از سطح دریا قرار داشت.

حلیقات در منطقه‌ای تپه‌ماهوری در دشت ساحلی جای گرفته بود و روستاهای کوکبا و بیت‌طیما در شمال، بریر در جنوب، بیت‌جرجا در غرب و فالوجه در شرق آن واقع بودند. ساکنان روستا همگی مسلمان بودند و عمدتاً به کشاورزی دیم می‌پرداختند. در سرشماری ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۴۲۰ نفر ثبت شده بود. روستا در ۱۳ مه ۱۹۴۸ برای نخستین بار به دست ارتش اسرائیل افتاد و سرانجام در ۱۹ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات یوآو به‌طور نهایی تصرف شد.

## پیشینه
در زمین‌های حلیقات خرابه‌های (خِرَب) متعددی وجود داشت. آثار یافت‌شده دربرمی‌گرفت تکه‌هایی از سنگ مرمر و سفال و نیز آب‌انبارها و حوضچه‌ای.

### دوره عثمانی
در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه حلیقات شاهد روند چشمگیر افول سکونتگاه‌ها بر اثر فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی بود. ساکنان روستاهای متروکه به‌آبادی‌های باقی‌مانده نقل مکان کردند، اما زمین‌ها همچنان به دست روستاهای همسایه کشت می‌شد.

در سال ۱۸۳۸ در دوره امپراتوری عثمانی، حلیقات به عنوان روستایی در ناحیه غزه گزارش شد.

فهرست روستایی عثمانی مربوط به نزدیک ۱۸۷۰ نشان می‌دهد که حلیقات ۵۵ نفر جمعیت (تنها مردان) و ۱۴ خانه داشت.

در ۱۸۸۳ گزارش «بررسی فلسطین غربی» متعلق به صندوق اکتشاف فلسطین حلیقات را چنین توصیف کرد: «روستایی کوچک بر شیبی ملایم با تپه‌ای شنی بلند در غرب. دارای آب‌انبار و حوض و باغی کوچک در سمت غرب.»

### دوره قیمومت بریتانیا

بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، حلیقات ۲۵۱ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۲۸۵ نفر رسید که همچنان همه مسلمان بودند و در ۶۱ خانه زندگی می‌کردند.

بر اساس آمار روستایی ۱۹۴۵، حلیقات ۴۲۰ نفر جمعیت مسلمان داشت و مجموع زمین‌هایش ۷٬۰۶۳ دونوم بود. از این میان ۱۱۵ دونوم برای باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۶٬۶۳۶ دونوم برای غلات و ۱۸ دونوم به‌عنوان بافت مسکونی بهره‌برداری می‌شد.

در اواخر دوره قیمومت، روستا شکل مستطیلی داشت و ضلع بلندش همسوی جاده اصلی امتداد یافته بود. خانه‌ها از خشت ساخته شده و به هم نزدیک بودند و چند مغازه کوچک میان آن‌ها جای داشت. ساکنان آب مصرفی خود را از چاهی درون روستا تأمین می‌کردند.

خانواده‌های عمده روستا عبارت بودند از: صالح، عاصی، نوفل و خلیل.

### حفاری نفت
در سال ۱۹۴۷ پروژه حفاری نفت در حلیقات آغاز شد و ۳۰۰ کارگر عرب در آن به کار گمارده شدند. برخی از ساکنان نیز در شرکت نفت عراق بریتانیا (IPC) که در منطقه اکتشاف نفت انجام می‌داد مشغول به کار بودند.

## جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن

روستا نخستین بار در ۱۳ مه ۱۹۴۸ در جریان عملیات باراق به دست ارتش اسرائیل تصرف و تخلیه شد. گردان دوم تیپ نگب پس از نابودی روستای بریر، حلیقات و کوکبا را نیز گرفت؛ ساکنان به سمت شمال و مجدل (اشکلون امروزی) گریختند.

در ۸ ژوییه ۱۹۴۸ ارتش مصر با حمله‌ای غافلگیرانه از شمال و با بهره‌گیری از خودروهای زرهی، روستا را بازپس گرفت. یک گردان مستحکم از تیپ چهارم در آنجا مستقر شد و نیروهای بیشتری نیز به آن‌ها پیوستند. در این فاصله برخی از ساکنان به خانه‌هایشان بازگشتند. با از سرگیری درگیری‌های شدید میان نیروهای مصری و اسرائیلی، ساکنان بار دیگر آواره شدند.

سرانجام، حلیقات در ۱۹ تا ۲۰ اکتبر ۱۹۴۸ به دست تیپ گیوعاتی و در جریان عملیات یوآو به‌طور نهایی سقوط کرد. حمله دوشاخه‌ای از بیت‌طیما در شمال غرب و کوکبا در شمال انجام شد. نبرد در برخی نقاط از فاصله بسیار نزدیک درگرفت. حدود ۶۰۰ سرباز نظامی مصری از روستا دفاع می‌کردند که نزدیک به ۱۰۰ تن کشته و شماری هم‌سان اسیر شدند.

## وضعیت کنونی روستا
بر پایه گزارش ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در ۱۹۹۲ بخشی از محوطه روستا جنگل‌کاری شده بود و درختان چنار (جُمیز)، سدر و بوته‌های صبر (کاکتوس) در آن می‌روییدند. یکی از راه‌های کهن آسفالت شده بود. بر روی زمین‌های روستا شهرک گَلینُس بنا شده‌است.

## جمعیت

داده‌های جمعیتی از سرشماری‌های رسمی دوره عثمانی و قیمومت بریتانیا و نیز برآوردهای بعدی گردآوری شده‌اند.

## جستارهای وابسته
* عملیات یوآو

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* حلیقات در وبگاه Palestine Remembered
* حلیقات در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین