عملیات ابرهای پاییزی

**عملیات ابرهای پاییزی** () نام رمز یک عملیات نظامی اسرائیل در نوار غزه بود که در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۶ آغاز شد. این عملیات در پی حملات پیاپی موشکی و خمپاره‌ای به جنوب اسرائیل صورت گرفت و نیروهای دفاعی اسرائیل وارد نوار غزه شدند و درگیری‌های پراکنده‌ای در نزدیکی بیت حانون رخ داد. این عملیات نخستین اقدام نظامی گسترده اسرائیل پس از عملیات «باران‌های تابستانی» در تابستان ۲۰۰۶ بود و هدف اعلام‌شده آن جلوگیری از حملات موشکی فلسطینی‌ها به اسرائیل بود.

مقام‌های دولت فلسطین در ۷ نوامبر اعلام کردند که نیروهای اسرائیلی در حال عقب‌نشینی هستند و بدین ترتیب عملیات پایان یافت. بر پایه گزارش‌ها از ۳۱ اکتبر تا پایان عملیات، پنجاه‌وسه فلسطینی از جمله ۱۶ غیرنظامی و یک سرباز اسرائیلی کشته شدند. با این حال گزارش سازمان ملل شمار کل کشته‌شدگان فلسطینی را ۸۲ نفر اعلام کرد که دست‌کم نیمی از آنان غیرنظامی بودند. روز ۸ نوامبر، یک روز پس از عقب‌نشینی رسمی، گلوله‌باران خانه‌های غیرنظامی در بیت حانون ۱۹ غیرنظامی فلسطینی را کشت که واکنش‌های بین‌المللی گسترده‌ای را برانگیخت.

## پیشینه
در پایان ژوئن ۲۰۰۶، نیروهای اسرائیلی بار دیگر وارد نوار غزه شده بودند، پس از آنکه سرباز اسرائیلی گلعاد شالیط به دست شبه‌نظامیان فلسطینی اسیر شد. عملیات «باران‌های تابستانی» در جریان جنگ لبنان ۲۰۰۶ متوقف شد بدون آنکه هدف آزادسازی شالیط محقق شود.

این تحولات در بستر تنش‌های فزاینده میان جنبش فتح و حماس روی می‌داد. حماس پس از پیروزی در انتخابات شورای قانون‌گذاری فلسطین در مارس ۲۰۰۶ قدرت را در دست گرفته بود و ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و دیگر کشورها تحریم‌های اقتصادی و مالی را علیه دولت حماس اعمال کرده بودند، زیرا حماس از به رسمیت شناختن حق موجودیت اسرائیل خودداری می‌کرد. در حدود ۱۶۵ هزار کارمند دولتی که بیشترشان هوادار فتح بودند ماه‌ها حقوق نگرفته بودند و درگیری‌های مسلحانه میان فتح و حماس دست‌کم ۱۵ فلسطینی را کشته بود.

پس از پایان عملیات باران‌های تابستانی، نیروهای اسرائیلی بارها به‌صورت محدود وارد نوار غزه شده بودند با هدف اعلام‌شده جلوگیری از شلیک موشک‌های قسام به منطقه نگو. در دو هفته پیش از آغاز عملیات ابرهای پاییزی، مقام‌های اسرائیلی نگرانی خود را از قاچاق سلاح و آموزش شبه‌نظامیان در غزه ابراز کرده بودند و بیم آن داشتند که وضعیتی مشابه جنوب لبنان پدید آید. تا پایان اکتبر ۲۰۰۶، در جریان درگیری‌ها نزدیک به ۳۲۰ فلسطینی (از جمله ۸۴ غیرنظامی) و پنج سرباز اسرائیلی کشته شده بودند.

## گاه‌شمار عملیات
### یورش ۱ نوامبر
در ۱ نوامبر ۲۰۰۶، در بزرگ‌ترین عملیات نظامی اسرائیل پس از عملیات باران‌های تابستانی، شش فلسطینی و یک سرباز اسرائیلی کشته و ۳۵ نفر زخمی شدند. این یورش شامل سه حمله هوایی، شصت تانک با پشتیبانی بالگردهای توپ‌دار بود. خبرگزاری فرانسه گزارش داد که بولدوزرهای اسرائیلی سه خانه را ویران کردند و ده‌ها خانه به‌وسیله گلوله‌های تانک آسیب دید. هم محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و هم اسماعیل هنیه نخست‌وزیر این یورش را «کشتار» خواندند.

نیروهای زمینی با پشتیبانی تانک و بالگرد ابتدا شهر را محاصره و سپس اشغال کردند. تک‌تیراندازان بر پشت‌بام‌ها مستقر شدند و سربازان خانه‌به‌خانه جست‌وجو کردند. به گزارش رویترز، ساکنان شهر اعلام کردند که در جریان این یورش‌ها نزدیک به ۴٬۰۰۰ مرد فلسطینی بازداشت شدند که بیشترشان پس از بازجویی آزاد شدند، هرچند برخی بازداشت و شماری نیز به اسرائیل منتقل شدند.

### تیراندازی ۳ نوامبر
در ۳ نوامبر ۲۰۰۶ نیروهای اسرائیلی به سوی گروهی از زنان در نزدیکی مسجد ام‌النصر در بیت حانون آتش گشودند. دو زن فلسطینی کشته و ده نفر زخمی شدند. این زنان پس از فراخوان رادیوی محلی در بیرون مسجد گرد آمده بودند تا شبه‌نظامیان فلسطینی محاصره‌شده در مسجد را با مبدل کردنشان به لباس زنانه نجات دهند. ارتش اسرائیل مدعی شد که سربازانش دو شبه‌نظامی مسلح فلسطینی را با لباس زنانه در میان جمعیت شناسایی کرده‌اند و شبه‌نظامیان از زنان به عنوان سپر انسانی بهره می‌گرفتند. حماس بعداً اعلام کرد که ۳۲ شبه‌نظامی توانستند در آشفتگی به‌وجودآمده بگریزند.

اسماعیل هنیه نخست‌وزیر تشکیلات خودگردان فلسطین از زنانی که به گفته او «اعتراض را برای شکستن محاصره بیت حانون رهبری کردند» ستایش کرد.

### عقب‌نشینی ۷ نوامبر
در شب ۷ نوامبر ۲۰۰۶ نیروهای اسرائیلی از بیت حانون عقب نشستند. به گفته اسرائیل، طی شش روز عملیات، نُه گروه شبه‌نظامی که موشک‌های قسام به سوی نگو غربی شلیک می‌کردند از کار افتاده بودند. با این حال ارتش اسرائیل اعلام کرد که فعالیت‌های نظامی خود را در حومه بیت حانون پس از پایان رسمی عملیات نیز ادامه خواهد داد. بر پایه محاسبه روزنامه هاآرتص، در جریان عملیات ۶۰ فلسطینی کشته شدند که ۱۸ تن از آنان غیرنظامی بودند، هرچند ارتش اسرائیل شمار غیرنظامیان کشته‌شده را هفت یا هشت نفر اعلام کرد.

### گلوله‌باران ۸ نوامبر

در ۸ نوامبر ۲۰۰۶، نزدیک به ساعت شش بامداد، چندین خانه غیرنظامی در بیت حانون هدف گلوله‌های توپخانه اسرائیل قرار گرفت. دست‌کم ۱۹ غیرنظامی فلسطینی (۹ کودک، ۴ زن و ۶ مرد) کشته و بیش از ۴۰ نفر زخمی شدند. هجده نفر از کشته‌شدگان اعضای خانواده عثامنه بودند. بررسی نخستین ارتش اسرائیل علت اصلی را نقص فنی سامانه هدایش آتش شیلم اعلام کرد. اسرائیل ابراز تأسف کرد اما رویداد را ناشی از خطای فنی دانست.

یک روز پس از گلوله‌باران، آنجلا کین دستیار دبیرکل سازمان ملل متحد از بخش امور سیاسی، شورای امنیت سازمان ملل را دربارهٔ این رویداد توجیه کرد و از هر دو طرف خواست «به گفت‌وگو بازگردند». قطر پیش‌نویس قطعنامه‌ای برای محکومیت گلوله‌باران به شورای امنیت ارائه داد اما ایالات متحده آمریکا با حق وتو آن را رد کرد. جان بولتون سفیر آمریکا در سازمان ملل قطعنامه پیشنهادی را «یک‌جانبه» و «با انگیزه سیاسی» خواند. پس از این رد، مجمع عمومی سازمان ملل در ۱۷ نوامبر ۲۰۰۶ با اکثریت ۱۵۶ به ۷ رأی یک قطعنامه غیرالزام‌آور تصویب کرد که «نگرانی عمیق» مجمع از گلوله‌باران را بیان می‌کرد و خواستار اعزام هیئت حقیقت‌یاب به غزه شد. کشورهای عضو اتحادیه اروپا از رأی‌دهندگان موافق بودند و ایالات متحده آمریکا و اسرائیل از مخالفان.

حماس بلافاصله به خبرگزاری اسوشیتدپرس بیانیه‌ای فرستاد و ایالات متحده را به فراهم کردن «پوشش سیاسی، مالی و پشتیبانی برای جنایات جنگی صهیونیست‌ها» متهم کرد. سازمان حقوق بشری اسرائیلی بتسلم این حمله را جنایت جنگی خواند.

این رویداد واکنش‌های بین‌المللی تندی برانگیخت. وزیر خارجه ایتالیا رویداد را «تشدید غیرقابل‌پذیرش خشونت» خواند. سوریه «تروریسم دولتی اسرائیل» را محکوم کرد. مارگارت بکت وزیر خارجه بریتانیا «عمیقاً تکان‌خورده» اعلام شد و بنیتا فررو-والدنر کمیسر خارجی اتحادیه اروپا کشته شدن این شمار از غیرنظامیان از جمله کودکان را «واقعاً تکان‌دهنده» خواند.

### ۱۶ نوامبر
در ۱۶ نوامبر، شبه‌نظامیان حماس و جهاد اسلامی از بیت حانون یک موشک قسام به شهر سدروت شلیک کردند که یک‌نفر را کشت و یک‌نفر را زخمی کرد. نخست‌وزیر اسرائیل بیانیه‌ای صادر کرد و گفت: «این دقیقاً همان نوع حملات مرگبار است که ما می‌کوشیم جلوی آن را بگیریم. اسرائیل هر اقدام لازمی را برای حفاظت از شهروندانش انجام خواهد داد.»

## پیامدها
اسرائیل از همکاری با شورای حقوق بشر سازمان ملل سر باز زد و هرگونه بررسی بین‌المللی را مسدود کرد. هیئت حقیقت‌یابی که بر پایه تصمیم شورای حقوق بشر قرار بود به سرپرستی اسقف‌اعظم دزموند توتو اعزام شود، از ورود به اسرائیل و سرزمین‌های اشغالی فلسطین بازداشته شد. در ۱۱ نوامبر نیز ایالات متحده پیش‌نویس قطعنامه شورای امنیت را که خواستار تشکیل هیئت حقیقت‌یاب بود وتو کرد.

گزارش سازمان ملل که گزارشگر ویژه جان داگارد آن را نگاشته بود، نتیجه‌گیری کرد: «به نظر روشن می‌رسد که شلیک بی‌رویه گلوله به یک محله مسکونی بدون هدف نظامی آشکار، جنایت جنگی تشکیل می‌دهد و هم فرمانده و هم کسانی که حمله توپخانه‌ای ۳۰ دقیقه‌ای را انجام دادند باید مسئولیت کیفری آن را بپذیرند.»

## رویدادهای دیگر در جریان عملیات
پس از عقب‌نشینی رسمی، ارتش اسرائیل به حملات خود بر اهداف دیگری در نوار غزه ادامه داد، از جمله حمله به خانه جمیله شنطی نماینده پارلمان فلسطین که در سازمان‌دهی تظاهرات زنان در مسجد نقش داشت و بر اثر آن سه نفر کشته شدند. همچنین روز دوشنبه یک حمله انتحاری توسط مِروَت مسعود دانشجوی ۱۸ ساله دانشگاه اسلامی غزه انجام شد که در آن یک سرباز اسرائیلی به‌طور خفیف زخمی شد. جهاد اسلامی مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.

## جستارهای وابسته
* حملات موشکی فلسطینی‌ها به اسرائیل
* درگیری اسرائیل و غزه
* کشتار بیت حانون (۲۰۰۶)
* جنایات جنگی اسرائیل

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:درگیری اسرائیل و غزه
رده:درگیری‌ها در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:اسرائیل در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:نوار غزه در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:مبارزه با تروریسم در اسرائیل
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند