لشکرکشی فرانسه به کره

**لشکرکشی فرانسه به کره** (؛ ، بیونگ‌این یانگیو) یک لشکرکشی تنبیهی بود که امپراتوری دوم فرانسه در سال ۱۸۶۶ میلادی در واکنش به اعدام هفت میسیونر کاتولیک فرنسوی به دست حکومت پادشاهی چوسان انجام داد. نبردها عمدتاً بر سر جزیره گانگوا در دهانه رود هان جریان داشت و نزدیک به شش هفته به درازا کشید. سرانجام نیروهای فرانسوی ناگزیر به عقب‌نشینی شدند و این رویداد نخستین رویارویی نظامی یک قدرت غربی با کره به‌شمار می‌رود.

این شکست نظامی، سیاست انزواطلبی کره را برای یک دهه دیگر تقویت کرد تا آنکه امپراتوری ژاپن در سال ۱۸۷۶ کره را با پیمان گانگوا به گشودن درهایش به بازرگانی خارجی وادار ساخت. نام کره‌ای این رویداد، «بیونگ‌این یانگیو» به معنای «آشوب غربی در سال بیونگ‌این» است که بیونگ‌این اشاره به سال رویداد بر پایه گاهشمار شصت‌ساله چینی دارد.

## پیشینه

### انزواطلبی چوسان و ورود مسیحیت
در سراسر دوران فرمانروایی دودمان چوسان، کره سیاست انزواطلبی سخت‌گیرانه‌ای را در پیش گرفته بود و تنها با دودمان چینگ و گاه با ژاپن از راه جزیره تسوشیما داد و ستد داشت. با این حال، کره نتوانست به‌طور کامل خود را از تماس با بیگانگان جدا نگاه دارد. میسیونرهای کاتولیک از سده شانزدهم میلادی همزمان با ورودشان به چین و ژاپن به کره علاقه‌مند شده بودند.

از راه هیئت‌های فرستادگان کره‌ای به دربار چینگ در سده هجدهم، اندیشه‌های بیگانه از جمله مسیحیت به کره راه یافت و تا اواخر آن سده نخستین مسیحیان بومی کره پدید آمدند. در اواسط سده نوزدهم، نخستین میسیونرهای کاتولیک غربی به‌صورت غیرقانونی و از راه مرز چین–کره شمالی یا دریای زرد به کره وارد شدند. میسیونرهای فرنسوی وابسته به انجمن هیئت‌های بعثه خارجی پاریس توانستند در دهه ۱۸۴۰ به کره برسند و شمار فزاینده‌ای از کره‌ای‌ها را به کیش کاتولیک درآورند. اسقف سیمئون فرانسوا برنو که در ۱۸۵۶ سرپرست کلیسای نوپای کاتولیک کره شد، در ۱۸۵۹ شمار مسیحیان کره‌ای را نزدیک به ۱۷٬۰۰۰ تن برآورد کرد.

### به قدرت رسیدن هیونگسان
در آغاز، دربار کره چشم بر این نفوذ مذهبی بسته بود. اما با به تخت نشستن پادشاه گوجونگ یازده‌ساله در ۱۸۶۴، اوضاع دگرگون شد. بر پایه سنت کره‌ای، نیابت سلطنت در دوران کودکی پادشاه به ملکه مادر بزرگ‌تر می‌رسید؛ اما پدر پادشاه نوجوان، یی هاوونگ، مردی زیرک و جاه‌طلب در آغاز دهه چهل زندگی‌اش، با لقب سنتی هیونگسان (به معنای «شاهزاده دربار بزرگ») قدرت واقعی را در دست گرفت.

هرچند اقتدار هیونگسان در دربار رسمی نبود و در واقع از سنت کنفوسیوسی فرمانبرداری پسر از پدر سرچشمه می‌گرفت، او به‌سرعت ابتکار عمل را به دست گرفت و آغاز به هدایت سیاست کشور کرد. او یکی از کارآمدترین و قدرتمندترین رهبران دودمان پانصدساله چوسان بود. با پشتیبانی ملکه مادر سالخورده، هیونگسان برنامه‌ای دوگانه برای تقویت قدرت مرکزی و انزوای بیشتر از نظم سنتی رو به فروپاشی جهان بیرون در پیش گرفت. تا زمانی که هیونگسان در ۱۸۶۴ فرمانروایی عملی حکومت را به دست آورد، دوازده کشیش فرنسوی در کره زندگی و تبلیغ می‌کردند و شمار مسیحیان بومی کره‌ای به نزدیک ۲۳٬۰۰۰ تن رسیده بود.

### سرکوب مسیحیان
در ژانویه ۱۸۶۶، کشتی‌های روسی در ساحل شرقی کره پدیدار شدند و خواستار حقوق بازرگانی و اقامت شدند. مسیحیان کره‌ای که پیوندهایی با دربار داشتند در این فرصتی برای پیشبرد آرمان خود دیدند و اتحاد میان فرانسه و کره را برای دفع پیشروی روسیه پیشنهاد کردند و گفتند این اتحاد از راه اسقف برنو قابل گفت‌وگو است. هیونگسان نخست به این اندیشه روی خوش نشان داد؛ اما شاید نیرنگی بود برای آشکار ساختن سرپرست کلیسای کاتولیک کره. پس از رسیدن برنو به پایتخت در فوریه ۱۸۶۶، او دستگیر و اعدام شد و سپس دستگیری دیگر کشیشان فرنسوی و مسیحیان کره‌ای آغاز گشت.

چندین عامل در تصمیم هیونگسان به سرکوب کاتولیک‌ها نقش داشت: شاید آشکارترین آنها درس‌آموزی از سرنوشت چین بود که از برخورد با قدرت‌های غربی جز رنج و خواری چیزی ندیده بود، به‌ویژه شکست فاجعه‌بار در جنگ دوم تریاک. همچنین نمونه شورش تایپینگ در چین که آغشته به آموزه‌های مسیحی بود و تصرف ویتنام به دست فرانسه در ۱۸۵۸ در ذهن هیونگسان تازه بود. خشکسالی و ناآرامی اجتماعی سال ۱۸۶۵ نیز ممکن بود حساسیت نسبت به کیش بیگانه را افزایش داده باشد.

در پی این سرکوب، همه کشیشان فرنسوی جز سه تن دستگیر و اعدام شدند. در میان کشتگان اسقف برنو، اسقف آنتوان داولوی، کشیش ژوست دو برتنیر، کشیش لویی بولیو، کشیش پیر آنری دوریه، کشیش پیر اومتر و کشیش مارتن-لوک اویین بودند که همگی از اعضای انجمن هیئت‌های بعثه خارجی پاریس بودند و در ۶ مه ۱۹۸۴ به دست پاپ ژان پل دوم قدیس اعلام شدند. شمار مسیحیان کره‌ای کشته‌شده برآورد نزدیک به ۱۰٬۰۰۰ تن بود و بسیاری از آنان در مکانی به نام جولدو-سان در سئول بر کرانه رود هان اعدام شدند.

### واکنش فرانسه
در اواخر ژوئن ۱۸۶۶، یکی از سه کشیش بازمانده به نام فلیکس-کلر ریدل توانست با کمک یازده مسیحی کره‌ای سوار بر یک قایق ماهیگیری بگریزد و در آغاز ژوئیه ۱۸۶۶ به یانتای در چین برسد. در آن هنگام فرمانده ناوگان خاور دور فرانسه، دریاسالار پیر-گوستاو روز، در تیانجین حضور داشت. روز پس از شنیدن خبر کشتار، مصمم شد لشکرکشی تنبیهی بر ضد کره ترتیب دهد. کاردار فرانسه در پکن، آنری دو بلونه نیز شدیداً از این اقدام پشتیبانی کرد.

بلونه بدون مشورت با وزارت خارجه فرانسه اقدام‌هایی انجام داد: او یادداشتی تهدیدآمیز به تسونگلی یامن فرستاد و به اشغال کره هشدار داد و به روز دستور داد لشکرکشی تنبیهی آغاز کند. روز در پاسخ گفت: «از آنجا که [پادشاهی] چوسان نه کشیش فرنسوی را کشته‌است، ما با کشتن ۹٬۰۰۰ کره‌ای انتقام خواهیم گرفت.» روز پیش از هر اقدامی به سایگون سفر کرد و با مافوق خود، دریاسالار پیر-پل دو لا گراندیر، دربارهٔ عملیات رایزنی کرد.

## مقدمات (۱۰ سپتامبر – ۳ اکتبر ۱۸۶۶)

یکی از بزرگ‌ترین موانع پیش روی فرانسوی‌ها نبود هرگونه نقشه دریایی یا داده‌های دقیق دربارهٔ کره بود. از این رو روز پیش از لشکرکشی اصلی، یک مأموریت شناسایی کوچک‌تر در اواخر سپتامبر و آغاز اکتبر ۱۸۶۶ در امتداد ساحل کره به‌ویژه آبراهه منتهی به سئول انجام داد. دو کشتی شناسایی (دِرولِد و تاردیف) در ۲۵ سپتامبر از رود هان بالا رفته و تا نزدیکی هانیانگ (سئول) پیش رفتند و از برخی دژهای ساحلی آتش بر آنان گشوده شد. این شناسایی نقشه‌های بدوی از آب‌های پیرامون جزیره گانگوا و رود هان به دست داد. اما ماهیت خطرناک این آب‌ها، روز را متقاعد ساخت که پیشروی با کشتی‌های بزرگ به‌سوی پایتخت مستحکم کره ناممکن است. در عوض او تصمیم گرفت جزیره گانگوا را که دهانه رود هان را کنترل می‌کرد تصرف کند و با محاصره آبراه پایتخت در فصل برداشت، دربار کره را به پذیرش خواسته‌ها و پرداخت غرامت وادارد.

در همین حال، کنسول بلونه در پکن خواسته‌های گزافی مطرح کرده بود، از جمله اینکه پادشاه خردسال کره تاج و تختش را از دست بدهد و حاکمیت کره به فرانسه واگذار شود. این خواسته‌ها هرگز تأیید رسمی دولت ناپلئون سوم را نیافت و بلونه سپس به‌شدت توبیخ شد.

کره‌ای‌ها نیز خود را برای بازگشت کشتی‌های بیگانه آماده می‌کردند: دژهای ساحلی تقویت شدند، سلاح ساخته شد و برای جلوگیری از پیشروی کشتی‌ها در رود هان، چندین جونک در دهانه رود غرق کردند.

## لشکرکشی (۱۱ اکتبر – ۱۲ نوامبر ۱۸۶۶)

### تصرف جزیره گانگوا
در ۱۱ اکتبر، دریاسالار روز یانتای را با هفت کشتی ترک کرد: یک فرگات (گریر)، دو کروت (لاپلاس و پریموگه)، دو ناوچه (کین‌شان و دِرولِد) و دو توپچی (لو برتون و تاردیف). همچنین نزدیک به ۳۰۰ تفنگدار دریایی از پایگاه یوکوهاما در ژاپن به نیروها پیوسته بودند و مجموع نیروی فرانسوی نزدیک به ۸۰۰ تن برآورد می‌شود.

در ۱۶ اکتبر، ۱۷۰ تفنگدار دریایی فرانسوی در جزیره گانگوا پیاده شدند و دژی را که رود هان را کنترل می‌کرد تصرف کردند. سپس شهر مستحکم گانگوا نیز اشغال شد. فرانسوی‌ها غنایم ارزشمندی به دست آوردند: پرچم‌ها، توپ‌ها، ۸٬۰۰۰ تفنگ، ۲۳ صندوق شمش نقره، مقداری طلا و نیز لاک‌کاری‌ها، یشم‌ها و نزدیک به ۲۹۷ جلد نسخه خطی کتابخانه سلطنتی (اوی‌گیوجانگ‌گاک) در جزیره.

### نبرد مونسو-سانسونگ
در سوی دیگر تنگه باریکی که جزیره را از خشکی جدا می‌کرد، سپاه ژنرال یی یونگ‌هویی مستقر بود. روز چندین نامه برای درخواست غرامت فرستاد اما پاسخی نگرفت. در ۲۶ اکتبر، ۱۲۰ تفنگدار دریایی فرانسوی برای تصرف دژ مونسو-سانسونگ در خشکی پیاده شدند اما با مقاومت سازمان‌یافته کره‌ای‌ها روبه‌رو گشتند. هرچند فرانسوی‌ها توانستند جایگاه را موقتاً بگیرند، با تجمع نیروهای تازه‌نفس کره‌ای ناگزیر به بازگشت به کشتی‌ها شدند.

در ۷ نوامبر، روز فرمان حمله دوم به مونسو-سانسونگ را داد. ۱۶۰ تفنگدار دریایی فرانسوی به ۵۴۳ مدافع کره‌ای معروف به «شکارچیان ببر» حمله بردند. سه سرباز فرانسوی کشته و ۳۶ تن زخمی شدند و فرمان عقب‌نشینی صادر شد.

### نبرد جونگ‌دونگ‌سا
در ۹ نوامبر، فرانسوی‌ها کوشیدند صومعه مستحکم جونگ‌دونگ‌سا را در جنوب جزیره گانگوا تصرف کنند. اما مقاومت سرسختانه کره‌ای‌ها و برتری عددی فوق‌العاده مدافعان که اکنون به ۱۰٬۰۰۰ تن رسیده بود، فرانسوی‌ها را وادار به عقب‌نشینی با ده‌ها زخمی بدون تلفات جانی کرد.

### عقب‌نشینی فرانسه
پس از این ناکامی‌ها، با نزدیک شدن زمستان و افزایش روزافزون نیروهای کره‌ای، روز تصمیم راهبردی به تخلیه گرفت. روز همچنین دریافته بود که دو کشیش فرنسوی مفقود توانسته بودند از راه خشکی به چین بگریزند و بنابراین دیگر کسی برای نجات دادن نبود. پیش از ترک جزیره، فرمان بمباران ساختمان‌های دولتی گانگوا و تاراج انبارهای رسمی صادر شد. در ۱۲ نوامبر فرمان تخلیه داده شد و ناوگان به پایگاه‌هایش در چین بازگشت.

در مجموع فرانسوی‌ها سه کشته و نزدیک به ۳۵ زخمی دادند. روز در گزارش ۱۵ نوامبر خود کوشید شکست را کم‌اهمیت جلوه دهد:

ساکنان اروپایی چین نتایج لشکرکشی را ناچیز دانستند و خواستار عملیات بزرگ‌تری در بهار شدند که هرگز انجام نشد. روز پس از لشکرکشی با ناوگانش به ژاپن بازگشت و در ۱۳ ژانویه ۱۸۶۷ در بندر یوکوهاما از نخستین هیئت نظامی فرانسه در ژاپن استقبال کرد. دولت فرانسه به دلیل تلفات سنگین در مداخله در مکزیک دستور بازگشت نیروها را داد.

## سرنوشت کتاب‌های سلطنتی کره

کتاب‌هایی که فرانسوی‌ها از گانگوا تصرف کردند شامل ۲۹۷ جلد ایگ‌وه (آیین‌نامه‌های دربار سلطنتی) بود که از سده‌های چهاردهم تا نوزدهم میلادی برمی‌گشت و هسته اصلی مجموعه کره‌ای کتابخانه ملی فرانسه را تشکیل داد.

در ۲۰۱۰ اعلام شد که دولت فرانسه قصد دارد این کتاب‌ها را به‌صورت اجاره‌ای تمدیدپذیر به کره بازگرداند، با وجود آنکه قوانین فرانسه به‌طور کلی واگذاری اموال موزه‌ای را ممنوع می‌کرد. در آغاز ۲۰۱۱، لی میونگ باک رئیس‌جمهور کره جنوبی و نیکولا سارکوزی رئیس‌جمهور فرانسه توافقنامه بازگشت همه کتاب‌ها را نهایی کردند. در ژوئن ۲۰۱۱ مراسم بازگشت این مجموعه در بندر اینچون برگزار شد و اکنون در موزه ملی کره نگهداری می‌شود.

## پیامدها
### رویداد جنرال شرمن
در اوت ۱۸۶۶، یعنی در جریان همین رویدادها، کشتی بازرگانی آمریکایی جنرال شرمن در ساحل کره هنگام یک مأموریت بازرگانی غیرقانونی به گل نشست. خشونت میان کره‌ای‌ها و آمریکایی‌ها درگرفت و کشتی غرق شد و شماری از ملوانان و کره‌ای‌ها کشته شدند. ایالات متحده به فرانسه پیشنهاد عملیات مشترک داد اما این طرح به دلیل علاقه‌مندی اندک به کره رها شد. پنج سال بعد در ۱۸۷۱ آمریکایی‌ها به‌تنهایی لشکرکشی خود به کره را انجام دادند.

### تأثیر بر کره
شکست فرانسه در کره به‌عنوان پیروزی نظام چوسان بر مهاجمان غربی تلقی شد. هیونگسان پس از دفع کشتی آمریکایی جنرال شرمن در اوت، و دفع لشکرکشی فرانسه در اکتبر و نوامبر، باور راسخ‌تری به کارآمدی سیاست انزواطلبی یافت و سرکوب گسترده‌تر کاتولیک‌ها را فرمان داد و هزاران مسیحی در جولدو-سان (به معنای «صخره سربریدن») در سئول اعدام شدند.

خبر ناکامی فرانسه در کره ملی‌گرایی و مقاومت در برابر مسیحیت را در دیگر کشورهای آسیایی نیز تقویت کرد و پیوندی میان این رویداد و کشتار تیانجین در ۲۱ ژوئن ۱۸۷۰ دیده شده‌است.

### گشوده شدن کره
سرانجام حکومت کره در ۱۸۷۶ پذیرفت که کشور را بگشاید، هنگامی که ناوگانی از نیروی دریایی امپراتوری ژاپن به فرماندهی کورودا کیوتاکا فرستاده شد و پیمان گانگوا بسته شد. این پیمان نابرابر سه بندر چوسان را به روی ژاپن گشود و پس از آن قدرت‌های غربی نیز توانستند با کره قرارداد ببندند.

## جستارهای وابسته
* جزیره گانگوا
* هیونگسان
* حادثه جزیره کانگوا
* میسیونرهای نظامی فرانسه در ژاپن (۶۸–۱۸۶۷)
* ایگ‌وه

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:تاریخ نظامی کره (کشور)
رده:جنگ‌های فرانسه
رده:درگیری‌ها در ۱۸۶۶ (میلادی)
رده:امپراتوری استعماری فرانسه در ۱۸۶۶ (میلادی)
رده:تاریخ نظامی سده ۱۹ (میلادی) فرانسه
رده:تاریخ نظامی اقیانوس آرام
رده:عملیات‌ها و نبردهای بمباران دریایی
رده:صفحه‌های دارای محتوای فرانسوی
رده:صفحه‌های دارای محتوای کره‌ای