معاون رئیس‌جمهور عراق

**معاون رئیس‌جمهور عراق** جایگاهی سیاسی در نظام حکومتی عراق است که دارنده آن در نبود یا ناتوانی رئیس‌جمهور وظایف او را بر عهده می‌گیرد. این سمت از زمان تأسیس جمهوری عراق در سال ۱۹۵۸ وجود داشته و در دوره‌های گوناگون دستخوش دگرگونی‌های ساختاری شده‌است. در عراق پس از سال ۲۰۰۳ و بر پایه قانون اساسی این کشور، شورای ریاست‌جمهوری متشکل از رئیس‌جمهور و دو یا سه معاون تشکیل شد تا نمایانگر سه گروه بزرگ جمعیتی عراق یعنی اعراب شیعه، اعراب سنی و کردها باشد.

این سمت عمدتاً ماهیتی تشریفاتی اما پراعتبار داشته‌است. شورای ریاست‌جمهوری به‌عنوان یک نهاد واحد نماد یکپارچگی ملی عراق به‌شمار می‌رفت. این ساختار سه‌نفره میراث دوران حکومت موقت عراق و حکومت انتقالی عراق بود. بر اساس مادهٔ ۶۶ قانون اساسی عراق، رئیس‌جمهور مجاز است یک یا چند معاون برای خود برگزیند و در صورت خالی شدن کرسی ریاست‌جمهوری به هر دلیلی، معاون رئیس‌جمهور جانشین او می‌شود و مجلس نمایندگان باید ظرف سی روز رئیس‌جمهور جدیدی انتخاب کند.

در ۱۱ اوت ۲۰۱۵ مجلس نمایندگان عراق در چارچوب بسته اصلاحات دولت حیدر العبادی با حذف این سمت موافقت کرد، اما دادگاه عالی فدرال عراق در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۶ این تصمیم را مغایر قانون اساسی اعلام کرد و جایگاه معاون رئیس‌جمهور بازگردانده شد. با این حال از ۲ اکتبر ۲۰۱۸ تاکنون هر سه کرسی معاونت ریاست‌جمهوری بلاتصدی مانده‌است.

## پیشینه و ساختار حقوقی
جایگاه معاون رئیس‌جمهور در عراق با برپایی نظام جمهوری پس از انقلاب ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ پدید آمد. در دوران حکومت حزب بعث، رئیس‌جمهور به صلاحدید خود معاون یا معاونانی را منصوب می‌کرد؛ هرچند این سمت به اندازهٔ معاونت شورای فرماندهی انقلاب نفوذ و قدرت نداشت.

پس از سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳ و تدوین قانون اساسی جدید عراق، نظام شورای ریاست‌جمهوری سه‌نفره ایجاد شد. این شورا متشکل از رئیس‌جمهور و دو معاون بود و هر سه عضو می‌بایست به‌صورت هماهنگ عمل کنند. هدف از این ساختار، نمایندگی سه گروه عمدهٔ جمعیتی عراق بود: اعراب سنی، اعراب شیعه و کردها. مجلس نمایندگان عراق مسئول انتخاب اعضای شورای ریاست‌جمهوری بود.

بر اساس مقررات انتقالی قانون اساسی، پس از آغاز دور دوم نشست‌های مجلس نمایندگان، شورای ریاست‌جمهوری سه‌نفره می‌بایست جای خود را به یک رئیس‌جمهور واحد با تنها یک معاون می‌داد. حقوق سالانه هر یک از معاونان رئیس‌جمهور ۱۲۲٬۴۰۰ دلار آمریکا اعلام شده بود.

## حذف و بازگرداندن سمت
در سپتامبر ۲۰۱۴ سه معاون جدید رئیس‌جمهور انتخاب شدند: نوری مالکی و ایاد علاوی (نخست‌وزیران پیشین) و اسامه نجیفی (رئیس پیشین مجلس نمایندگان).

در ۱۱ اوت ۲۰۱۵ مجلس نمایندگان عراق طرح پیشنهادی دولت حیدر العبادی برای حذف سمت‌های معاون رئیس‌جمهور و معاون نخست‌وزیر را تصویب کرد. اما این تصمیم با مخالفت روبه‌رو شد؛ اسامه نجیفی شکایتی قانون‌اساسی تقدیم دادگاه کرد و نوری مالکی نیز بر حفظ سمت خود پافشاری نمود.

در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۶ دادگاه عالی فدرال عراق حذف سه کرسی معاونت ریاست‌جمهوری را مغایر قانون اساسی اعلام کرد و این سمت‌ها بازگردانده شدند. در پی آن، نوری مالکی، اسامه نجیفی و ایاد علاوی تا ۲ اکتبر ۲۰۱۸ در سمت خود باقی ماندند. از آن پس تاکنون هیچ معاون رئیس‌جمهوری منصوب نشده‌است.

## فهرست معاونان رئیس‌جمهور
### دوران جمهوری و حکومت بعث (۱۹۵۸–۲۰۰۳)
در دوران پیش از حزب بعث و همچنین در سال‌های حکومت بعثی احمد حسن البکر و صدام حسین، سمت معاون رئیس‌جمهور به صلاحدید رئیس‌جمهور واگذار می‌شد.

### جمهوری عراق از ۲۰۰۴

## جستارهای وابسته
* رئیس‌جمهور عراق
* نخست‌وزیر عراق
* مجلس نمایندگان عراق
* قانون اساسی عراق

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* متن قانون اساسی عراق (۲۰۰۵)

رده:سیاست در عراق
رده:دولت عراق
رده:معاونان رئیس‌جمهورهای عراق
رده:معاونان رئیس‌جمهورها
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر