ابو شوشه (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**ابوشوشه** (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی در بخش رمله از سرزمین قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که ۸ کیلومتر جنوب‌شرقی رمله قرار داشت. این روستا در مه ۱۹۴۸ به‌شکل پاکسازی قومی تخلیه شد.

ابوشوشه بر دامنهٔ تل جِزِر (تل الجَزَری) واقع بود که معمولاً با شهر باستانی گزر یکی دانسته می‌شود. در آوریل و مه ۱۹۴۸ و در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، روستا چندین بار مورد حمله قرار گرفت. حملهٔ نهایی در ۱۳ مه، یک روز پیش از اعلام استقلال اسرائیل، آغاز شد. ساکنان ابوشوشه کوشیدند از روستا دفاع کنند، اما روستا در ۱۴ مه اشغال شد. غیرنظامیانی که پیش‌تر نگریخته یا کشته نشده بودند تا ۲۱ مه اخراج شدند. شمار آنان به‌همراه فرزندانشان در سال ۱۹۹۸ در حدود ۶٬۱۹۸ تن برآورد شده‌است.

## نام
گفته می‌شود نام ابوشوشه از داستان درویشی گرفته شده که در دوران خشکسالی برای باران دعا کرد. فالگیری ریگ‌بین به او هشدار داد که اگر باران بیاید هلاک خواهد شد. آب از زمین (احتمالاً در محل اَت‌تَنّور) بیرون جوشید و آبگیری پدیدآورد؛ درویش پای در آب نهاد و غرق شد. مردم که تنها کاکل (شوشه) او را بر آب دیدند فریاد زدند: «یا ابوشوشه» (ای پدرِ کاکل).

## پیشینه
صلیبیون این مکان را «مون ژیزار» (به فرانسوی: ) می‌نامیدند. در سال ۱۱۷۷ میلادی صلیبیون در نبرد مونتگیسارد پیروزی‌ای بر صلاح‌الدین ایوبی به دست آوردند. سفالینه‌ها و سکه‌هایی از سدهٔ سیزدهم میلادی در این محل یافت شده‌اند.

بر پایهٔ منبع عربی ویکی‌پدیا، تل جزر در دشت ساحلی فلسطین قرار داشت و شهری کنعانی با حصاری سنگی و برج‌هایی به بلندای ۱۲ متر بود که ساکنانش از کشاورزی و بازرگانی با مصر زندگی می‌کردند. منبع فرانسوی نیز گزارش می‌دهد که تحوتموس سوم در ۱۴۶۹ پیش از میلاد این شهر را تصرف کرد و استحکامات آن به سلیمان نسبت داده می‌شود؛ شهر در دورهٔ هخامنشی و هلنیستی شکوفا بود. بازمانده‌های رومی و مسیحیت نخستین نیز در ابوشوشه یافت شده‌اند. این مکان در دوران رومی «گَزَرا» خوانده می‌شد و زیر نظر نیکوپولیس (محل روستای عمواس) اداره می‌شد.

### دورهٔ عثمانی

مقامی (زیارتگاه) احتمالاً در سدهٔ شانزدهم در این محل ساخته شد.

در سال ۱۸۳۸ ابوشوشه به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیهٔ «ابن حمر» از قضای الرمله ثبت شد. ادوارد رابینسون نیز هنگام سفرش به این منطقه در ۱۸۵۲ از روستا یاد کرده‌است.

در ۱۸۶۹ یا ۱۸۷۲ زمین‌های روستا را ملویل پیتر برگهایم، پروتستانی آلمانی‌تبار ساکن بیت‌المقدس، خرید. برگهایم مزرعه‌ای نوین با روش‌ها و تجهیزات اروپایی بنیاد نهاد. مالکیت او بر زمین از سوی روستاییان به‌شدت مورد اعتراض بود و به اقدام‌های قانونی و غیرقانونی از جمله قتل پسرش پیتر در ۱۲ اکتبر ۱۸۸۵ انجامید. پس از ورشکستگی شرکت برگهایم در ۱۸۹۲، زمین‌های ابوشوشه زیر نظر یک حافظ اموال دولتی اداره شد.

در ۱۸۸۲ گزارش پیمایش غرب فلسطین از سوی صندوق اکتشاف فلسطین گسترهٔ زمین‌های زراعی برگهایم در ابوشوشه را ۵٬۰۰۰ ایکر (نزدیک به ۲٬۰۰۰ هکتار) ذکر کرد. همین پیمایش ابوشوشه را روستایی کوچک با خانه‌هایی از سنگ و خشت و پرچین‌هایی از کاکتوس توصیف کرده که نزدیک به ۱۰۰ خانوار در آن می‌زیستند.

الیهو گرانت که در ۱۹۰۷ از روستا دیدن کرد آن را «ریز» خواند.

در دههٔ ۱۹۱۰ بخشی از زمین‌ها توسط حافظ اموال دولتی به روستاییان و بخش دیگر به انجمن استعمار یهودی فروخته شد؛ انجمن یادشده یک‌سوم زمین خریداری‌شده را برای حل‌وفصل اختلاف به روستاییان واگذاشت. پس از جنگ جهانی اول زمین‌های در دست یهودیان به شرکت زمین مکابی فروخته شد و سپس به صندوق ملی یهود منتقل گردید.

در نوامبر ۱۹۱۷ تیپ ششم سواره‌نظام بریتانیا به دسته‌ای عثمانی که از بلندی‌های بالای ابوشوشه دفاع می‌کرد حمله برد. عثمانیان تلفات سنگینی متحمل شدند.

### دورهٔ قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، جمعیت ابوشوشه ۶۰۳ تن بود که همگی مسلمان بودند. این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۶۲۷ تن رسید که باز همه مسلمان بودند و در ۱۴۵ خانه زندگی می‌کردند.

روستا دارای یک مسجد و چندین مغازه بود. در سال ۱۹۴۷ مدرسه‌ای در روستا بنیاد نهاده شد که ۳۳ دانش‌آموز نخستین ثبت‌نام‌شدگان آن بودند.

بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت ابوشوشه ۸۷۰ تن بود که همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌های روستا ۹٬۴۲۵ دونوم بود. از این میان ۲٬۴۷۵ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت، ۵۴ دونوم آبیاری می‌شد یا باغ بود و ۲۴ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود. بر پایهٔ منبع فرانسوی از مجموع زمین‌ها ۲٬۸۹۶ دونوم متعلق به عرب‌ها، ۶٬۳۳۷ دونوم متعلق به یهودیان و ۱۹۲ دونوم زمین دولتی بود.


File:Salbit 1942.jpg|ابوشوشه ۱۹۴۲ مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰
File:Kharruba 1942.jpg|ابوشوشه ۱۹۴۵ مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
File:גזר - גזר העתיקה - מקום מושבו של ברנהיים-JNF040447.jpeg|ابوشوشه ۱۹۴۵
File:Lydda and Ramla area - 9 July 1948.PNG|روستاهای تخلیه‌شده در بخش رمله در ۹ ژوئیه ۱۹۴۸


### کشتار ۱۹۴۸ و پیامدها

در اول مه ۱۹۴۸ هاگانا پس از کشته شدن یکی از نگهبانان کیبوتص گزر در زمین‌های ابوشوشه عملیات تلافی‌جویانه‌ای انجام داد: دو دسته از تیپ ۸۴ گیواتی وارد روستا شدند و یک خانه را با مواد منفجره ویران کردند.

حملهٔ اصلی روستا در ۱۳ تا ۱۴ مه ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات باراک توسط تیپ گیواتی انجام شد. شماری اندک از ساکنان گریختند اما بیشترشان ماندند. نیروهای گیواتی بی‌درنگ با شبه‌نظامیان کیبوتص گزر جایگزین شدند و سپس نیروهای تیپ کریاتی جای آنان را گرفتند. در ۱۹ مه منابع لژیون عرب مدعی شدند که روستاییان کشته می‌شوند. در ۲۱ مه مقامات عرب از صلیب سرخ خواستند جلوی «اعمال وحشیانه» ای را که به گفتهٔ آنان در ابوشوشه رخ می‌داد بگیرد. گزارش شد که یک سرباز هاگانا دو بار به تجاوز به یک زن ۲۰ سالهٔ اسیر دست یازید. ساکنان باقی‌مانده ظاهراً در ۲۱ مه از روستا اخراج شدند.

پژوهش‌های تازه‌تر از جمله کار دانشگاه بیرزیت نشان می‌دهد که نزدیک به ۶۰ تن از ساکنان در جریان حمله توسط تیپ گیواتی کشتار شدند. در سال ۱۹۹۵ گور دسته‌جمعی‌ای با ۵۲ اسکلت کشف شد، اما علت مرگ آنها نامشخص مانده‌است.

شهرک اسرائیلی آمیلیم در اواخر همان سال ۱۹۴۸ در نزدیکی ابوشوشه بنیاد نهاده شد و پدایا در سال ۱۹۵۱ تأسیس گردید؛ هر دو بر زمین‌های روستا. بازماندهٔ ساختمان‌های روستا در سال ۱۹۶۵ در چارچوب عملیاتی دولتی برای پاکسازی روستاهای متروک ویران شد؛ مدیریت زمین‌های اسرائیل آنها را «لکه‌ای بر چشم‌انداز» می‌خواند.

در سال ۱۹۹۲ وضع محل روستا چنین توصیف شد: «شهرک اسرائیلی آمیلیم بخش بزرگی از محل را اشغال کرده‌است. درختان انجیر و سرو، کاکتوس‌ها و یک درخت نخل در محل روییده‌اند. دره‌های پیرامون با زردآلو و انجیر و درختان میوهٔ گوناگون کشت شده‌اند.»

## جستارهای وابسته
* البریه
* کشتار ابوشوشه

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* به ابوشوشه خوش آمدید در Palestine Remembered
* ابوشوشه (رمله) در ذاکرات
* ابوشوشه در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی
* ابوشوشه نوشتهٔ رامی نشاشیبی (۱۹۹۶)

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:کشتارها در قیمومت بریتانیا بر فلسطین
رده:تروریسم صهیونیستی