روابط اسرائیل و لهستان

**روابط اسرائیل و لهستان** به روابط دیپلماتیک میان اسرائیل و لهستان اشاره دارد. اسرائیل سفارتخانه‌ای در ورشو و لهستان سفارتخانه‌ای در تل‌آویو دارد. هر دو کشور عضو سازمان ملل متحد، اتحادیه مدیترانه و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی هستند.

پیوند میان این دو کشور ریشه‌ای ژرف در تاریخ یهودیان در لهستان دارد. لهستان از سده دهم میلادی خانه یکی از بزرگ‌ترین جوامع یهودی اروپا بود. در سال ۲۰۰۷ نزدیک به ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ شهروند اسرائیلی واجد شرایط دریافت شهروندی لهستان بودند. بسیاری از چهره‌های برجسته تاریخ اسرائیل از جمله داوید بن گوریون و شیمون پرز زادگاهشان لهستان بوده‌است.

## پیشینه

از اواخر سده دهم میلادی، لهستان میزبان جامعه‌ای یهودی بود که در دوران قرون وسطای پسین به یکی از بزرگ‌ترین جوامع یهودی اروپا تبدیل شد. در حالی که یهودیان در اروپای غربی با آزار و تبعید روبه‌رو بودند، لهستان در سال ۱۲۶۴ با صدور «منشور کالیش» حمایت ویژه‌ای از آنان فراهم ساخت.

### هولوکاست
در جریان جنگ جهانی دوم و نسل‌کشی یهودیان به دست آلمان نازی، بخش بزرگی از جامعه یهودی لهستان نابود شد. در دوران اشغال آلمان، لهستان ۲۰ درصد جمعیت خود یعنی شش میلیون نفر را از دست داد. بیش از سه میلیون یهودی لهستانی (۹۰ درصد جمعیت یهودی کشور) عمدتاً در اردوگاه‌های مرگ خلمنو، بلژتس، سوبیبور، تربلینکا و اردوگاه آشویتس کشته شدند که نیمی از کل قربانیان یهودی هولوکاست را تشکیل می‌دادند. بسیاری از بازماندگان با خشونت ضدیهودی پس از جنگ روبه‌رو شدند و اکثرشان از لهستان مهاجرت کردند؛ نزدیک به ۷۰٬۰۰۰ نفر از آنان به اسرائیل مهاجرت کردند.

شهروندان لهستان بالاترین شمار افرادی را دارند که از سوی ید وشم به عنوان «درستکار در میان ملل» به خاطر نجات یهودیان در دوران هولوکاست شناخته شده‌اند. برآورد می‌شود صدها هزار لهستانی، ده‌ها هزار هم‌وطن یهودی خود را پنهان کرده و یاری رسانده‌اند. بسیاری از این تلاش‌ها فردی بود، اما شبکه‌های سازمان‌یافته‌ای از مقاومت لهستان نیز به ویژه سازمان «ژگوتا» () برای یاری‌رسانی به یهودیان کنش می‌کردند.

### دوران کمونیستی
از ۱۹۴۷ تا فروپاشی حکومت کمونیستی در ۱۹۸۹، لهستان بخشی از بلوک شوروی بود و سیاست خارجی خود در قبال اسرائیل را بر پایه مشی شوروی تنظیم می‌کرد. لهستان در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷ به طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین رأی مثبت داد و در ۱۹ مه ۱۹۴۸ اسرائیل را به رسمیت شناخت و روابط دیپلماتیک برقرار کرد. در سپتامبر ۱۹۴۸ اسرائیل نمایندگی دیپلماتیک خود را در ورشو گشود. پس از ۱۹۵۱ با افزایش نفوذ شوروی در جهان عرب، روابط با اسرائیل رو به سردی گذاشت. در ژوئن ۱۹۶۷ پس از جنگ شش‌روزه، لهستان به همراه دیگر کشورهای بلوک شرق روابط دیپلماتیک خود با اسرائیل را قطع کرد. هم‌زمان کارزار ضدیهودی حکومت کمونیستی در سال ۱۹۶۸ باعث مهاجرت ده‌ها هزار یهودی از لهستان شد که بسیاری از آنان در اسرائیل ساکن شدند.

در مه ۱۹۴۸، داوید بن گوریون زاده لهستان نخستین نخست‌وزیر اسرائیل شد.

در ۱۹۸۶ لهستان نخستین کشور بلوک شرق بود که دوباره تماس‌هایی با اسرائیل برقرار کرد و هر دو کشور دفاتر حافظ منافع در کشور دیگری گشودند. در ۱۹۸۸ اتاق بازرگانی اسرائیل و لهستان تأسیس شد. از همان سال نیز «راهپیمایی زندگان» () در محل اردوگاه آشویتس برگزار می‌شود.

### پس از فروپاشی کمونیسم

در ۱۹۸۹ حکومت کمونیستی لهستان سقوط کرد. در نوامبر همان سال شیمون پرز، معاون نخست‌وزیر اسرائیل و زاده لهستان، از لهستان دیدن کرد و با رئیس‌جمهور وویچیخ یاروزلسکی و نخست‌وزیر تادئوش مازویتسکی ملاقات نمود که زمینه‌ساز ازسرگیری روابط دیپلماتیک شد. روابط دیپلماتیک کامل در ۲۷ فوریه ۱۹۹۰ برقرار شد و همکاری‌های سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی میان دو کشور گسترش یافت. در ۱۹۹۰ جمهوری لهستان نوبنیاد به جابه‌جایی ده‌ها هزار یهودی از اتحاد شوروی از طریق لهستان به اسرائیل در «عملیات پل» () یاری رساند.

در مه ۱۹۹۱ لخ والسا رئیس‌جمهور لهستان از اسرائیل دیدن کرد و بابت یهودستیزی در تاریخ لهستان ابراز تأسف نمود.

با آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳، نیروی هوایی لهستان شهروندان لهستانی را از اسرائیل به کرت (یونان) تخلیه کرد و سپس با هواپیمای مسافربری به لهستان منتقل نمود. هم‌زمان شهروندان اسرائیلی نیز با هواپیمای نظامی لهستان از لهستان به اسرائیل بازگردانده شدند.

نخست‌وزیر لهستان دونالد توسک رفتار اسرائیل در جنگ غزه را محکوم کرد. در اوت ۲۰۲۵ وزیر خارجه لهستان رادوسواف سیکورسکی اسرائیل را به بهره‌گیری از «نیروی بیش از حد» در نوار غزه متهم کرد و خواستار رعایت حقوق بین‌الملل بشردوستانه شد. او همچنین گفت لهستان سال‌ها پیش کشور فلسطین را به رسمیت شناخته و همواره شهرک‌های اسرائیلی غیرقانونی در کرانه باختری را محکوم کرده‌است.

## تنش‌های دیپلماتیک

### قانون هولوکاست (۲۰۱۸)
در آغاز ۲۰۱۸ هر دو مجلس پارلمان لهستان (سیم و سنا) اصلاحیه‌ای بر قانون بنیاد یادبود ملی تصویب کردند که انتساب دسته‌جمعی همدستی در جنایات جنگی هولوکاست یا دیگر جنایات نیروهای محور به مردم لهستان و نیز به‌کارگیری عبارت «اردوگاه مرگ لهستانی» را جرم‌انگاری می‌کرد. این قانون بحرانی جدی در روابط دو کشور پدیدآورد.

در ۱۷ فوریه ۲۰۱۸ در کنفرانس امنیتی مونیخ، نخست‌وزیر لهستان ماتئوش موراویه‌تسکی گفت: «جرم‌انگاری نخواهد شد که بگوییم مرتکبان لهستانی وجود داشتند، همان‌طور که مرتکبان یهودی، روس، اوکراینی و نه فقط آلمانی وجود داشتند.» این سخن موجی از انتقاد و محکومیت سیاستمداران برجسته اسرائیلی از جمله نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو را برانگیخت. بحران در اواخر ژوئن ۲۰۱۸ با انتشار بیانیه مشترک نخست‌وزیران دو کشور مبنی بر حمایت از پژوهش دربارهٔ هولوکاست و محکومیت عبارت «اردوگاه‌های مرگ لهستانی» فروکش کرد.

### بحران فوریه ۲۰۱۹
روابط دوباره در فوریه ۲۰۱۹ تیره شد. در جریان سفر نتانیاهو به لهستان، رسانه‌ها سخنان او دربارهٔ «همکاری لهستانی‌ها با نازی‌ها» را نادرست نقل کردند. دفتر نتانیاهو توضیح داد که او گفته «شمار نه‌چندان کمی از لهستانی‌ها» و نه «لهستانی‌ها» به‌طور کلی؛ این توضیح مورد پذیرش دولت لهستان قرار گرفت. اما سه روز بعد وزیر خارجه اسرائیل، یسرائل کاتز، ادعا کرد «لهستانی‌ها یهودستیزی را با شیر مادر می‌نوشند» و از عذرخواهی سرباز زد. لهستان در واکنش از نشست گروه ویشگراد در بیت‌المقدس کناره گرفت و نشست لغو شد. سفیر آمریکا در لهستان، جرجت موسباخر، اظهارات کاتز را «توهین‌آمیز» خواند و از اسرائیل خواست عذرخواهی کند.

در مه ۲۰۱۹ لهستان سفر یک هیئت رسمی اسرائیلی به لهستان را لغو کرد.

### مسئله بازگرداندن دارایی‌ها
لهستان پس از جنگ جهانی دوم دارایی‌های یهودیان کشته‌شده‌ای را که وارثی نداشتند ملی کرد. سیاستمداران اسرائیلی و آمریکایی بر این باورند که لهستان باید دست‌کم به‌صورت نمادین به نهادهای یهودی غرامت بپردازد؛ این خواسته در قانون JUST کنگره آمریکا نیز پشتیبانی شده‌است.

## بازرگانی و حمل‌ونقل
در ۱۹۹۵ اسرائیل موافقت‌نامه همکاری با اتحادیه اروپا امضا کرد که شامل تجارت آزاد بود و در سال ۲۰۰۰ اجرایی شد. با پیوستن لهستان به اتحادیه اروپا در ۲۰۰۴ مفاد تجارت آزاد این موافقت‌نامه بر بازرگانی میان اسرائیل و لهستان نیز حاکم شد. در ۲۰۱۶ حجم بازرگانی میان اسرائیل و لهستان ۶۸۲ میلیون دلار آمریکا بود. صادرات عمده اسرائیل به لهستان دربرمی‌گیرد: توربین‌های گازی، داروهای بسته‌بندی‌شده، کلسیم فسفات، میوه و سبزیجات و تجهیزات پزشکی. صادرات عمده لهستان به اسرائیل شامل فراورده‌های غذایی، ماشین‌آلات نساجی، شاسی خودرو، خودرو، اتوبوس، لبنیات و گندم می‌شود.

پروازهای منظمی میان اسرائیل و لهستان از سوی شرکت‌های هواپیمایی ارکیا، ال عال، انتر ایر، لوت پولیش ایرلاینز، رایان‌ایر، تراول سرویس و ویز ایر انجام می‌شود.

## موافقت‌نامه‌های دوجانبه
در طول سال‌ها، اسرائیل و لهستان موافقت‌نامه‌های دوجانبه بسیاری امضا کرده‌اند از جمله: موافقت‌نامه همکاری در فرهنگ، دانش و آموزش (۱۹۹۱)؛ موافقت‌نامه اجتناب از مالیات مضاعف (۱۹۹۱)؛ موافقت‌نامه حمل‌ونقل هوایی (۱۹۹۱)؛ موافقت‌نامه حمایت و تشویق متقابل سرمایه‌گذاری (۱۹۹۲)؛ موافقت‌نامه همکاری فنی در توسعه صنعت لبنیات (۱۹۹۷)؛ موافقت‌نامه همکاری در گردشگری (۱۹۹۹)؛ موافقت‌نامه لغو ویزا برای دارندگان گذرنامه عادی (۲۰۰۰) و موافقت‌نامه همکاری گمرکی (۲۰۰۱).

## دیدارهای دولتی
در زیر فهرست دیدارهای رسمی سران دو کشور آمده‌است:

### دیدارهای سران اسرائیل از لهستان
* رئیس‌جمهور حییم هرتزوگ (۱۹۹۲)
* نخست‌وزیر اسحاق رابین (۱۹۹۳)
* نخست‌وزیر آریل شارون (۲۰۰۵)
* رئیس‌جمهور موشه کاتساو (۲۰۰۵)
* رئیس‌جمهور شیمون پرز (۲۰۰۸)
* نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو (۲۰۱۳)
* رئیس‌جمهور رووین ریولین (۲۰۱۴ و ۲۰۱۸)

### دیدارهای سران لهستان از اسرائیل
* رئیس‌جمهور لخ والسا (۱۹۹۱)
* نخست‌وزیر ووجیمیش چیموشویتس (۱۹۹۷)
* رئیس‌جمهور الکساندر کواشنیوسکی (۱۹۹۹، ۲۰۰۰ و ۲۰۰۵)
* رئیس‌جمهور لخ کاچینسکی (۲۰۰۶)
* نخست‌وزیر یاروسواف کاچینسکی (۲۰۰۶)
* نخست‌وزیر دونالد توسک (۲۰۰۸ و ۲۰۱۱)
* رئیس‌جمهور برونیسواف کاموروفسکی (۲۰۱۳)
* نخست‌وزیر بئاتا شدوو (۲۰۱۶)
* رئیس‌جمهور آندژی دودا (۲۰۱۶ و ۲۰۱۷)

## منابع

* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* سفارت اسرائیل در ورشو
* سفارت لهستان در تل‌آویو

رده:روابط اسرائیل و لهستان
رده:روابط دوجانبه اسرائیل
رده:روابط دوجانبه لهستان