شمارش با انگشت

بندانگشتی|چپ|شمارش تا ده با انگشتان دست

**شمارش با انگشت** که با نام **دکتیلونومی** نیز شناخته می‌شود، به عمل شمارش با استفاده از انگشتان دست گفته می‌شود. در طول تاریخ و میان فرهنگ‌های مختلف، سامانه‌های گوناگونی برای این نوع شمارش وجود داشته است. با این حال، بسیاری از این سامانه‌ها به‌دلیل گسترش اعداد عربی به‌تدریج کم‌کاربرد شده‌اند.

شمارش با انگشتان می‌تواند نوعی از ارتباط نیز محسوب شود، به‌ویژه در بازار و دادوستد، از جمله اشاره با دست در معاملات حضوری، و همچنین در بازی‌های دستی مانند *مورا*.

شواهد نشان می‌دهد که شمارش با انگشتان دست‌کم به مصر باستان بازمی‌گردد و احتمالاً پیشینه‌ای کهن‌تر نیز دارد.

## شمارش تاریخی
بندانگشتی|چپ|حالت‌های انگشتان برای شمارش تا ۹۹۹۹ برگرفته از اثر لوکا پاچیولی در سال ۱۴۹۴، مبتنی بر سامانهٔ عربی قدیمی

سامانه‌های پیچیدهٔ دکتیلونومی در جهان باستان رواج داشته‌اند.

پلوتارک، نویسندهٔ یونانی‌ـرومی، در کتاب زندگی‌های موازی به کاربرد شمارش با انگشتان در ایران در سده‌های نخست میلادی اشاره می‌کند و از این‌رو، ممکن است خاستگاه این شیوه ایران بوده باشد. این روش بعدها در سرزمین‌های اسلامی قرون وسطی به‌طور گسترده استفاده شد.

در منابع اسلامی نخستین نیز اشاراتی به این شیوه دیده می‌شود. در روایتی منسوب به یسیره آمده است که محمد، پیامبر اسلام، به زنان توصیه کرده است ذکر و ستایش خدا را با انگشتان خود بشمارند.

در زبان عربی، دکتیلونومی با عنوان حساب انگشتی شناخته می‌شود و در ادبیات کلاسیک عربی کاربرد فراوان داشته است. برای نمونه، شاعران با اشاره به شکل خاصی از دست، خساست را کنایه‌آمیز توصیف می‌کردند.

اندیشمندانی مانند جاحظ در کتاب البیان و التبیین، و نیز صولی در راهنمای دبیران، شمارش با انگشتان را به‌عنوان یکی از شیوه‌های اصلی بیان انسانی معرفی کرده‌اند.

آثاری نیز به‌طور اختصاصی به این موضوع پرداخته‌اند، از جمله رساله‌ای از ابوالوفا بوزجانی که دستورالعمل‌هایی برای انجام محاسبات پیچیده مانند محاسبهٔ تقریبی ریشهٔ دوم ارائه می‌دهد.

راهب و تاریخ‌نگار انگلیسی بده در سدهٔ هشتم میلادی در اثر خود به نام *دربارهٔ محاسبهٔ زمان* (De temporum ratione) سامانه‌ای مشابه معرفی کرد که امکان شمارش تا ۹۹۹۹ را با دو دست فراهم می‌کرد. این شیوه تا قرون وسطی در اروپا رایج بود و بعدها توسط لوکا پاچیولی در کتاب *سوما د آریتمتیکا* بازنمایی شد.

## بر پایهٔ کشور یا منطقه
شیوه‌های شمارش با انگشتان در فرهنگ‌ها و دوره‌های زمانی مختلف متفاوت بوده‌اند و در حوزهٔ ریاضیات مطالعه می‌شوند. این تفاوت‌ها گاهی به‌عنوان شاخص فرهنگی یا زبانی به کار رفته‌اند، از جمله در فیلم حرامزاده‌های لعنتی ساختهٔ کوئنتین تارانتینو.

### آسیا
در بسیاری از مناطق آسیا، سامانه‌هایی وجود دارد که امکان شمارش تا ۱۲ را با یک دست فراهم می‌کند. در این روش، شست به‌عنوان اشاره‌گر به بندهای انگشتان دیگر برخورد می‌کند. با استفاده از دست دوم، شمارش تا ۱۴۴ ادامه می‌یابد.

در ژاپن، شمارش برای خود فرد معمولاً با کف دست باز آغاز می‌شود، در حالی که برای نشان‌دادن اعداد به دیگران از الگوی مشابه انگلیسی استفاده می‌شود.

در کره، سامانهٔ چیسان‌بوپ امکان نمایش هر عددی میان ۰ تا ۹۹ را فراهم می‌کند.

### جهان غرب
در جهان غرب، برای هر واحد یک انگشت بالا برده می‌شود. به‌طور کلی دو سامانهٔ اصلی وجود دارد. در سامانهٔ آلمانی یا فرانسوی شمارش با شست آغاز می‌شود، در حالی که در سامانهٔ آمریکایی شمارش از انگشت اشاره شروع می‌شود.

در بریتانیا، هر دو شیوه پذیرفته‌شده‌اند.

## دیگر سامانه‌های شمارش مبتنی بر بدن
سامانهٔ ده‌دهی احتمالاً به‌دلیل رواج شمارش با انگشتان به جایگاه غالب رسیده است، اما سامانه‌های دیگری نیز وجود داشته‌اند. برای نمونه، سامانه‌های بیست‌پایه در تمدن‌هایی مانند مایاها دیده می‌شود که بر پایهٔ انگشتان دست و پا شکل گرفته‌اند.

در برخی زبان‌ها مانند زبان یوکی در کالیفرنیا و زبان‌های پامئایی در مکزیک، سامانهٔ هشت‌پایه وجود دارد که مبتنی بر فاصلهٔ میان انگشتان است.

در برخی فرهنگ‌های گینهٔ نو و استرالیا، شمارش با بخش‌های مختلف بدن انجام می‌شود و سامانه‌هایی تا پایهٔ ۲۷ نیز دیده می‌شود.

## جستارهای وابسته
* چوب‌خط
* اعداد در زبان چاووشی

## یادداشت‌ها

## منابع

* 
* 

## پیوند به بیرون
* https://www.lifeprint.com/asl101/pages-layout/numbersdiscussion.htm
* https://web.archive.org/web/20160305003354/http://kvsmith.com/?p=99
* https://web.archive.org/web/20151214191724/http://counting.cognitive-psychology.eu/hcqhtml/asklang.php
رده:شمارش انگشتی
رده:مقاله‌های دارای ویدئو