انجمن خیریه ارمنی باکو

**انجمن خیریه ارمنیان باکو** یا **مارتاسیراگان** یک سازمان خیریه بود که توسط جامعه ارمنیان باکو ساخته و اداره می‌شد. این انجمن در سال‌های ۱۸۶۳–۱۸۶۴ تأسیس شد و به اولین سازمان خیریه در قفقاز تبدیل شد. در سال ۱۸۷۰، انجمن خیریه ارمنیان اولین کتابخانه و انتشارات را در باکو تأسیس کرد. این کتابخانه بزرگ‌ترین کتابخانه در قفقاز بود.

## تاریخچه
انجمن خیریه ارمنیان باکو توسط دیوید رستومیان و مؤسس زهرابیانتس تأسیس شد. این سازه در خیابان ۱۹۵ گیمنازیچسکایا (خیابان لئو تولستوی فعلی) ساخته خواهد شد. رستومیان، که اساسنامه انجمن خیریه ارمنیان را نوشت، دادخواستی را به دولت محلی باکو برای ساخت انجمن ارائه داد. پس از پذیرش دادخواست، منابع لازم برای ساخت انجمن از طریق کمک‌های مالی ارمنیان ثروتمند باکو و از طریق حق ورود و عضویت تأمین شد. هدف کلی انجمن کمک به فقرا، ترویج و ساخت کتابخانه‌ها و مدارس، جمع‌آوری کمک‌های مالی برای بورسیه‌های تحصیلی، انتشار کتاب و بهبود رفاه عمومی جامعه بود. تا سال ۱۸۹۵، این سازمان در نهایت به نوزده مدرسه که شامل ۱۴۴۰ دانش‌آموز بودند، یارانه پرداخت کرد. تا سال ۱۸۹۶، انجمن ۱۱۰۰۰۰ روبل برای پروژه‌های آموزشی تأمین مالی کرده بود. این انجمن همچنین یک مهدکودک با چهل کودک، یک مدرسه دخترانه، یک پرورشگاه برای ۲۰ تا ۳۰ کودک یتیم، یک سالن ورزشی، یک کتابخانه، یک انتشارات و امکانات آموزشی را اداره می‌کرد. تا سال ۱۸۹۹، این انجمن ۵۰۰ عضو داشت. بسیاری از اعضای هیئت مدیره شامل چهره‌های برجسته ارمنی مانند سیاستمدار میکائیل باباجانیان بودند. این انجمن همچنین کمک‌های مالی قابل توجهی به تأمین مالی مدارس و آموزش ارمنیان در امپراتوری عثمانی انجام داد.

در طول جنگ جهانی اول و روزهای سپتامبر، انجمن خیریه ارمنی به بسیاری از ارمنی‌های مجروح کمک کرد. با این حال، پس از روزهای سپتامبر، این انجمن فعالیت خود را به حالت تعلیق درآورد.

پس از استقرار اتحاد جماهیر شوروی در باکو در سال ۱۹۲۰، انجمن خیریه ارمنی رسماً فعالیت خود را متوقف کرد.

## کتابخانه
راست|بندانگشتی|کتابخانه خیریه ارمنی (که اکنون کتابخانه ریاست جمهوری است) آنگونه که امروز به نظر می‌رسد
انجمن خیریه ارمنی در سال ۱۸۷۰ کتابخانه‌ای افتتاح کرد که اولین کتابخانه از نوع خود در باکو بود. این کتابخانه که شامل کتاب‌هایی به زبان‌های مختلف بود، مورد استفاده همه ملیت‌ها قرار گرفت. برای خواندن کتاب‌ها، هزینه عضویت ماهانه ۳۰ کوپک دریافت می‌شد. طبق گزارش‌ها، این کتابخانه ۹۰۰۰ کتاب داشت. تا سال ۱۹۱۴، تعداد کتاب‌ها به ۲۱۸۰۰ جلد با ۶۸ نشریه افزایش یافت. بسیاری از کتابداران در نهایت به روشنفکران و نویسندگان برجسته ارمنی تبدیل شدند. مهم‌ترین آنها نمایشنامه‌نویس الکساندر موسیسیان یا بیشتر با نام شیروانزاده بود که بین سال‌های ۱۸۸۱ تا ۱۸۸۳ کتابدار بود

به دلیل سانسور شدید دولت تزاری روسیه، فعالیت‌های کتابخانه به حالت تعلیق درآمد.

پس از ساخت کلیسای سنت گریگور روشنگر باکو، کتابخانه سرانجام در سال ۱۹۱۳ به محل خود منتقل شد و در آنجا فعالیت خود را از سر گرفت.

پس از توقف فعالیت انجمن خیریه ارمنی، کتابخانه نیز تعطیل شد. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، این کتابخانه با نام کتابخانه عمومی لنین بازگشایی شد.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، این کتابخانه به عنوان کتابخانه مرکزی شهر شناخته شد. در سال ۲۰۰۳، کتابخانه مرکزی شهر به کتابخانه ریاست جمهوری آذربایجان تبدیل شد و تا به امروز به ساکنان باکو خدمت رسانی می‌کند.

## میراث
حسن بیگ زردابی، نویسنده و روزنامه‌نگار برجسته آذربایجانی، تلاش‌های جامعه ارمنی را تحسین کرد. زردابی از شکست جمعیت مسلمان باکو در ایجاد سازمان خیریه خود در سال ۱۸۷۱ ابراز نارضایتی کرد. زردابی در شماره‌ای از روزنامه حیات در سال ۱۹۰۵، تلاش‌های ناموفق خود برای تأسیس یک سازمان خیریه را یادآوری کرد و فریاد زد: «برادران، ما را با همسایگان ارمنی‌مان مقایسه کنید!»

این کتابخانه توسط اتحادیه نویسندگان شوروی، غنی‌ترین کتابخانه در قفقاز جنوبی محسوب می‌شد.

## منابع

رده:انحلال‌های ۱۹۲۰ (میلادی) در جمهوری آذربایجان
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۸۶۴ (میلادی) در امپراتوری روسیه
رده:تاریخ باکو
رده:روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان
رده:صفحه‌های با ترجمه بازبینی‌نشده
رده:کتابخانه‌های باکو