فیلیپ لوسانا

فیلیپ لوسانا (متولد ۱۷ دسامبر ۱۸۲۰ - سناته سوتو، ۲۵ دسامبر ۱۸۹۷) فیزیولوژیستایتالیایی بود.

او در پژوهش‌های پزشکی خود به موضوعاتی همچون جایگاه‌یابی مراکز عصبی مربوط به زبان و گفتار، فیزیولوژی درد و ادراک شنیداری، دیداری و چشایی، منشأ سرگیجه و همچنین تغذیه ـ به‌ویژه در ارتباط با پلاگر ـ پرداخت.

فیلیپو لوسانا نویسندهٔ بیش از دویست اثر علمی بود و برای دو پژوهش «فیبرین در خون» و «تک‌نگاری مراکز مغزی» موفق به دریافت دو مدال طلا از «انجمن سلطنتی علوم پزشکی و طبیعی بروکسل» و «آکادمی سلطنتی پزشکی بلژیک» شد.

علاوه بر فعالیت‌های پژوهشی، فیلیپ لوسانا یک ادیب، نقاش و شاعر نیز بود. او با ترکیب هنر و علم، می‌کوشید خیال و تحلیل را در رابطه‌ای دیالکتیکی قرار دهد تا به یک هم‌نهادی عقلانی دست یابد.

## زندگی‌نامه
فیلیپ لوسانا در چناته سوپرا، در والپردینا، در ۱۷ سپتامبر ۱۸۲۰ و در استان برگامو، واقع در پادشاهی لومباردو-ونتو هابسبورگی زاده شد. پس از گذراندن دبستان، به کالج «آنجلو مای» در کلوزونه در درهٔ سریانا رفت و پایه‌های استواری در لاتین و فرهنگ کلاسیک به دست آورد.

به مناسبت مرگ امپراتور اتریش فرانچسکو یکم، در موضوع خطابه‌ای که به دانش‌آموزان با عنوان «قیصر رومی و قیصر اتریشی» داده شد، لوسانای پانزده‌ساله چنین نوشت:

به دلیل چنین بی‌حرمتی‌هایی به اقتدار، او به سه روز حبس در اتاقی با نان و آب محکوم شد. با این حال، رئیس مدرسه کانتلی روحیهٔ او را درک کرد و در سراسر زندگی‌اش در آموزش ادبی، چون پدر و استاد همراه او بود.

میان سال‌های ۱۸۳۹ و ۱۸۴۴ در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه پاویا تحصیل کرد و با بالاترین نمره دانش‌آموخته شد.

پس از پایان تحصیل، به‌عنوان پزشک مقیم در شهرهای مختلف ناحیهٔ برگامو کار خود را آغاز کرد: نخست در سان پله‌گرینو، سپس در مولونیو در کازاتسا و سرانجام به مدت دوازده سال در گاندینو.

در سال ۱۸۶۰ به‌عنوان استاد فیزیولوژی در دانشگاه پارما منصوب شد.

در ۱۸۶۷ درخواست انتقال به پادووا کرد، جایی که تا سال ۱۸۸۹ تدریس نمود.

از ۱۸۹۱ به دلیل بیماری و ابتلا به عفونتی که استخوان آرواره‌اش را از بین برد، بازنشسته شد.

او سپس به چناته سوتو، نزدیک زادگاهش بازگشت؛ جایی که از ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۷ به مدت سه سال شهردار بود و تا زمان مرگش در همان‌جا زیست.

## هنر و علم
در دو اثر *دربارهٔ حرکات درد* و *فیزیولوژی در هنر*، لوسانا کوشید رویکردی ترکیبی میان هنر و علم اتخاذ کند. او از سوی معاصرانش به چشم دانشمندی دیده می‌شد که در عرصه‌ای، یعنی هنر، که در صلاحیتش نبود، دخالت می‌کرد. وی می‌نویسد:

بنابراین هنر، هدایت‌شده به‌وسیلهٔ شهود روشن و نبوغ‌آمیز، توانسته پیش از اثبات علمی به نتایجی برسد؛ اما به همان‌سان، علم نیز با وجود عینیت خود، الهام را نابود نمی‌سازد. علم و هنر برای تفسیر و توضیح متقابل یکدیگر ادغام می‌شوند.

### فیزیولوژی درد
لوسانا درد را بر پایهٔ اثر انتشار و پیوند آن با زندگی اندامی از لامسه، که محلی و مربوط به زندگی عقلانی است، متمایز می‌کند. او همچنین میان درد جسمانی، برخاسته از بدن و ایجادکنندهٔ انقباض‌ها، و درد اخلاقی، برخاسته از مغز و فلج‌کنندهٔ حرکت، تفاوت می‌گذارد. نمونه‌های این دو نوع را به‌ترتیب در تندیس لائوکوئون و نقاشی مریم در «داوری واپسین» میکل‌آنژ می‌بیند. به همین صورت، شور و خشم هراکلس در توصیف اووید را در برابر خشکی و سنگ‌شدن در رنج کنت اوگلینو در اثر دانته قرار می‌دهد. درد اخلاقی تحلیل‌برنده است و درد جسمانی برانگیزاننده.

### صداها و رنگ‌ها
فعالیت جانبی لوسانا به‌عنوان نقاش، او را به پژوهش دربارهٔ ادراک دیداری رنگ‌ها نیز واداشت. او می‌گفت زبان رنگ‌ها طبیعی است، نه قراردادی، و وجود پیوندی طبیعی میان احساسات و رنگ‌ها را نشان داد (که از این نظر تا حدودی پیش‌درآمدی بر اندیشه‌های کاندینسکی بود).

او همچنین بر همبستگی میان رنگ‌ها و ارتعاشات صوتی باور داشت و هفت بخش طیف خورشیدی نیوتن را متناظر با هفت نت گام موسیقایی می‌دانست.

### دانته «فیزیولوژیست بزرگ»
در سال ۱۸۷۸، لوسانا کتابچهٔ *یک درس فیزیولوژیک از دانته دربارهٔ [[تولیدمثل|تولید مثل]]* (مساجی، ترویلیو، ۱۸۷۸) را منتشر کرد که در ۲۰ مه ۱۸۷۷ در آکادمی سلطنتی علوم، ادبیات و هنر پادووا قرائت شده بود.

او دانته را «فیزیولوژیست بزرگ» نامید و از سرود بیست‌وپنجم برزخ الهام گرفت؛ جایی که شاعر از استاتیوس توضیحی ارسطویی-توماسی دربارهٔ تولید مثل می‌گیرد. لوسانا دانته را پیشگام نظریهٔ تکاملی چارلز داروین دانست و نوشت:

## آثار فیزیولوژیکی
لوسانا در زمانی به فیزیولوژی پرداخت که مطالعهٔ این رشته در ایتالیا رو به افول بود، و آن هم در مکانی دورافتاده چون گاندینو، جایی که با وجود شاگردی نزد بارتولومئو پانیاتزا نه مدرسه‌ای در اختیار داشت و نه آزمایشگاهی.

برای لوسانا، فیزیولوژی دانشی مستقل بود و نه صرفاً مکمل کالبدشناسی. او اهمیت کالبدشناسی تطبیقی را در کاربردهای فیزیولوژیک درک کرده بود. لوسانا با تکیه بر تجربه‌های میدانی‌اش به‌عنوان پزشک مقیم توانست به برداشت‌ها و مفاهیمی کلی و بدیع دست یابد. آثار منتشرشدهٔ او بازتاب گسترده‌ای در ایتالیا و خارج داشت و به ژرف‌تر شدن پژوهش‌های فیزیولوژیکی کمک کرد.

### پژوهش‌ها دربارهٔ مغز و مراکز عصبی
در رسالهٔ *برنامهٔ پژوهشی دربارهٔ فیزیولوژی مراکز عصبی* (۱۸۵۱)، لوسانا پیش از بروکا به‌گونه‌ای مقدماتی به موضوع جایگاه‌یابی مراکز مغزی مربوط به زبان پرداخت. او مورد بیماری را معرفی کرد که پس از جراحتی در جمجمه دچار از دست دادن زبان گفتاری شد و پس از برداشتن قطعاتی از استخوان در ناحیهٔ مغزی، توانایی خود را بازیافت.

در سال ۱۸۵۳ فرصت یافت مدت‌ها بیماری جوانی را که به مخچه دچار تومور بود پیگیری کند و نتایج را در رسالهٔ *دربارهٔ آسیب‌شناسی مخچه* (میلان، ۱۸۵۶) منتشر کرد.

در مطالعهٔ منشأ سرگیجه، لوسانا اهمیت نقش هماهنگ‌کنندهٔ مغز را نشان داد و تأکید کرد که ادراک‌های ماهیچه‌ای، شنوایی و بینایی برای منظم بودن حرکات ضروری‌اند (*تک‌نگاری سرگیجه‌ها*، میلان، ۱۸۵۸).

### فیزیولوژی زبان و «الفبای فیزیولوژیک»
در ادامهٔ پژوهش‌هایش در زمینهٔ فیزیولوژی زبان، لوسانا کوشید علت فیزیولوژیک نگارش اعداد و حروف را توضیح دهد. او دربارهٔ ضرورت نظام ده‌دهی و شکل اعداد رومی و عربی پرسش‌هایی مطرح کرد.

سرانجام در رسالهٔ *الفبای فیزیولوژیک* تلاشی برای رمزگذاری زبانی کرد که برآمده از فیزیولوژی کالبدی-مغزی انسان باشد و از این رو در همهٔ زبان‌ها یکسان، همان‌گونه که پیش‌تر ولتر پیشنهاد داده بود.

لوسانا در بررسی میمیک چهره، میان هنر و علم پیوند برقرار کرد و کوشید تفاوت‌های حالات گوناگون مرتبط با احساسات و عواطف را توضیح دهد.

### صداها و مزه‌ها
در مورد شنوایی، لوسانا بر این باور بود که سرگیجهٔ شنوایی ـ یعنی اختلال در حرکات سر و بدن ـ ناشی از آسیب به مجاری نیم‌دایره‌ای است، زیرا در این حالت امکان تشخیص جهت صدا از بین می‌رود (*مجاری نیم‌دایره‌ای و سرگیجهٔ منیر*، ناپل، ۱۸۹۱).

دربارهٔ مزه‌ها، او توضیح می‌دهد که مزهٔ تلخ بر پشت زبان، مزهٔ شیرین بر نوک آن، و مزه‌های ترش و شور در کناره‌های زبان درک می‌شوند (*عصب‌دهی چشایی*).

### ذرت و پلاگر
فیلیپو لوسانا از برجسته‌ترین پژوهشگران پلاگر بود که آن را به‌طور مستقیم با تغذیهٔ مبتنی بر ذرتِ فقیر از آلبومینوئیدها و ترکیبات ازته، مانند ذرتی که در ناحیهٔ برگامو رشد می‌کرد، مرتبط دانست. او با نظریه‌های منشأ سمی و عفونی این بیماری مخالفت کرد و نوشت:

در سال ۱۸۶۲، لوسانا در *گاتزتا ایتالیانا* مقاله‌ای انتقادی علیه پائولو مانتگاتزا منتشر کرد. مانتگاتزا جمعیت‌های آمریکای مرکزی و جنوبی را دیده بود بی‌آنکه اثری از پلاگر بیابد، هرچند رژیم غذایی آنان عمدتاً مبتنی بر ذرت بود. او نتیجه گرفته بود که مصرف انحصاری ذرت نمی‌تواند علت اصلی بیماری باشد.

لوسانا در پاسخ، استدلال کرد که میزان پروتئین گیاه بر پایهٔ اقلیم و کوددهی زمین تغییر می‌کند. او در مطالعه‌ای مقایسه‌ای نشان داد که ذرت ورتووا و گاندینو حتی نسبت به ذرت فرانسوی نیز از نظر ارزش غذایی فقیرتر است و تأکید کرد:

### قهوه
در جزوهٔ *[[قهوه]]* (پادووا، ۱۸۷۲)، فیلیپو لوسانا تاریخ این نوشیدنی را بازگو می‌کند، پیدایش و گسترش آن را بررسی می‌کند و اطلاعاتی دربارهٔ مراکز تولید و داده‌های آماری کشورهای اصلی تولیدکننده (برزیل، پورتوریکو، آنتیل) ارائه می‌دهد. او همچنین فهرست بلندی از نقل‌قول‌ها و داوری‌ها دربارهٔ مزایا و معایب قهوه گردآوری کرده و با رویکردی بی‌طرفانه، هم دیدگاه‌های مثبت و هم منفی را بازتاب داده است.

### مخالفت با مالیات بر نمک
در بررسی‌هایش پیرامون تغذیه، لوسانا با مالیات بر نمک مخالفت ورزید. او در نامه‌ای به کنت آلسیو سواردو در ۱۸۸۱، بر ضرورت وجود کلرید سدیم در بافت‌ها و خون، نقش آن در تغذیهٔ عمومی و نیز کاربردهای فیزیولوژیک و درمانی‌اش تأکید کرد و در پایان، خواستار حذف تدریجی مالیات بر نمک شد.

### فیزیولوگنومی و فرنولوژی
در رسالهٔ *کالبدشناسی انسانی و تطبیقی چین‌خوردگی‌های مغزی* (پادووا، ۱۸۸۶)، لوسانا در چارچوب دانش‌های کاذب فیزیولوگنومی و فرنولوژی، به بررسی تطبیق کالبدشناختی رفتارهای مغزی انسان‌های خشونت‌گرا پرداخت و مشاهده کرد که ساختارهای کالبدی همان‌قدر متنوع‌اند که گرایش‌ها و ویژگی‌های روان‌شناختی افراد.

### ژیمناستیک و استراحت
در ۱۸۸۸، لوسانا جزوهٔ آموزشی *[[ژیمناستیک]] و استراحت* را منتشر کرد و به بررسی پیوند میان فعالیت بدنی یا ذهنی و فراغت پرداخت. او پس از تأکید بر اهمیت کار، به آموزش بدنی از یونان باستان به بعد اشاره کرد و بر ضرورت استراحت پس از فعالیت بدنی تأکید نمود.

## آثار ادبی
فیلیپ لوسانا با وجود شمار فراوان نوشته‌های علمی‌اش، زمانی را نیز به خلق آثاری ادبی اختصاص داد، هرچند این آثار بدون مطالعهٔ عمیق و در متن جدال میان کلاسیک‌ها و رمانتیک‌ها پدید آمدند.

در منظومهٔ *آردوینو*، شامل چهار سرود در تقلید از *سرود رولان* لودوویکو آریوستو، لوسانا قهرمان لومباردی آردوینو دیوریا را می‌ستاید که به‌عنوان نماد شورش علیه امپراتور هاینریش دوم ساکسونی دیده می‌شد.

در تراژدی *براسمینا*، او از سرودهای اوسیان اثر جیمز مک‌فرسون پیروی می‌کند.

رمان شاعرانهٔ *فیلیبرتو* در سه بخش «بیماری»، «گریز» و «انتقام» سروده شد. پس از آن، یک رمان کوتاه شاعرانه با الهام میهن‌پرستانه در ۱۸۶۵ در پارما به‌طور ناشناس منتشر کرد.

*آدالبرتو دیوریا* یک رمان تاریخی است که در آن لوسانا به تحلیل روان‌شناختی یک عشق مهارناپذیر و نامتعارف می‌پردازد.

در *رمانس‌ها*، مجموعه‌ای از ۱۲ سرود کوتاه، او جنگ و عشق، تراژدی مقدس میهن و تاریخ، خانواده، خیانت و اختلافات میان ایتالیایی‌ها را بازگو می‌کند.

در سال ۱۸۶۶، یک منظومهٔ ناشناس از او منتشر شد که به ایتالیایی‌های جنگ سال ۱۸۶۶ تقدیم شده بود.

## یادبود
* نوشته‌های او توسط پسرش فلیچه در سال‌های ۱۹۲۹–۱۹۳۰ به کتابخانه آنجلو مای برگامو اهدا شد. فهرست مربوطه به صورت آنلاین در دسترس است: از صفحهٔ اصلی به «کاتالوگ و فهرست‌ها»، سپس به «آرشیوها» و در ادامه به «آرشیوها و مجموعه‌های مستند» بروید.
* در برگامو از سال ۱۹۲۳ خیابانی به نام او نام‌گذاری شده است؛ گذرگاه پیاده‌روی فرعیِ خیابان آنجلو مای که به ایستگاه می‌رسد و از مقابل مؤسسهٔ فنی ویتوریو امانوئل دوم می‌گذرد.
* در برگامو همچنین دبیرستان علمی دولتی فیلیپ لوسانا که در خیابان آنجلو مای قرار دارد به نام او نام‌گذاری شده است.
* در چناته سوپرا پلاکی خانهٔ زادگاه او را یادآور می‌شود:

* در گاندینو با سنگ‌نبشته‌ای یادبود از ۱۹۲۴ به قلم کاورساتسی گرامی داشته شده است:

## کتاب‌شناسی
* *در یاد فیلیپو لوسانا*، برگامو، ساوولدی ۱۹۲۴
* *مجلهٔ برگامو*، مه ۱۹۲۵
* کارلو تراینی، *فیلیپو لوسانا*، ترسکوره بالنیارو، سان مارکو ۱۹۶۰
* اتزیو پلگرینی، سرجیو استفانینی، *فیلیپو لوسانا پدر. زندگی و آثار*، ترسکوره بالنیارو (برگامو)، سان مارکو ۱۹۹۹
* جی. بوک برتی، «لوسانا، فیلیپو». در: *فرهنگ زندگینامهٔ ایتالیایی*، جلد ۶۶، رم: مؤسسهٔ دائرةالمعارف ایتالیا، ۲۰۰۶ (آنلاین)
* جی. بربنی، ال. لوروسو (۲۰۰۸). *فیلیپو لوسانا (۱۸۲۰–۱۸۹۷). از چناته تا علوم اعصاب. مجموعهٔ نشست علمی، چناته سوپرا، ۲۶ مه ۲۰۰۷*. برگامو: بنیاد تاریخ اقتصادی و اجتماعی برگامو
* لوروسو ل، براوی جی‌او، بوزتی اس، پورو آ (۲۰۱۲). «فیلیپو لوسانا (۱۸۲۰–۱۸۹۷): از پزشک تا علوم اعصاب». علوم اعصاب، ۳۳: ۷۰۳–۷۰۸

رده:اهالی ایتالیا در سده ۱۹ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۸۹۷ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۲۰ (میلادی)
رده:فیزیولوژیست‌های اهل ایتالیا
رده:نویسندگان مرد سده ۱۹ (میلادی) اهل ایتالیا
رده:شاعران سده ۱۹ (میلادی) اهل ایتالیا
رده:شاعران مرد اهل ایتالیا
رده:شاعران اهل ایتالیا