کودتای ۱۹۶۶ ابوظبی

**کودتای ۱۹۶۶ ابوظبی** یک کودتای رخ داده در کارخ سلطنتی بدون خونریزی بود که در ۶ اوت ۱۹۶۶ در امارت ابوظبی رخ داد. در این کودتا شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، برادر کوچک‌تر شخبوط بن سلطان آل نهیان (حاکم وقت ابوظبی)، با پشتیبانی مستقیم نظامی بریتانیا برادرش را برکنار کرد و خود به حکومت رسید. بریتانیا در آن زمان از طریق نظام حمایتی ساحل آشتی بر این منطقه نفوذ استعماری داشت.

زاید پس از رسیدن به قدرت، ثروت نفتی ابوظبی را به توسعه زیرساخت‌ها و نوسازی شهر اختصاص داد و نقش محوری در تأسیس امارات متحده عربی ایفا کرد. شخبوط پس از مدتی تبعید در بحرین به دعوت زاید به ابوظبی بازگشت و روابط دو برادر ترمیم شد.

## پیشینه

در طول دویست سال حکومت دودمان آل نهیان، امارت ابوظبی شاهد رشته‌ای از درگیری‌های جانشینی شامل کودتاهای کاخی، توطئه‌های سلطنتی و ترورهای سیاسی بود. در سال ۱۹۲۸، شیخ شخبوط بن سلطان آل نهیان پس از کودتایی به رهبری شیخ خلیفه آل نهیان که به کشته شدن حاکم پیشین، شیخ صقر بن زاید آل نهیان، انجامید به حکومت رسید. صقر نیز خود از راه توطئه‌ای سلطنتی در ۱۹۲۶ قدرت را به دست آورده بود که در جریان آن شیخ سلطان بن زاید آل نهیان، پدر شخبوط، ترور شد.

ابوظبی در دهه ۱۹۶۰ به یاری کشف نفت از مجموعه‌ای از کلبه‌های گلی پیرامون یک دژ به شهری پررونق دگرگون شده بود. شخبوط برادر کوچک‌ترش زاید بن سلطان آل نهیان را به فرمانداری العین گمارده بود؛ این انتصاب ریشه در سوگندی داشت که مادرشان از هر دو گرفته بود تا از تکرار برادرکشی‌هایی که میان عموهایشان رخ داده بود جلوگیری شود. زاید به‌سرعت به‌خاطر مخالفت سرسختانه‌اش با اسلام سیاسی شهرت یافت و به‌ویژه به وهابیت اعتراض داشت؛ زیرا دولت عربستان سعودی با بهره‌گیری از اختلاف ارضی در العین در تلاش بود وهابیت را میان ساکنان بومی گسترش دهد.

شخبوط در برابر تلاش‌های بریتانیایی‌ها برای غربی‌سازی ابوظبی مقاومت می‌کرد و از نظر بریتانیا خسیس‌ترین حاکم خلیج فارس شمرده می‌شد. خودداری او از نوسازی و بدمدیریتی مالی‌اش مقام‌های بریتانیایی را خشمگین کرده بود؛ آنان می‌خواستند درآمدهای نفتی خزانه سلطنتی صرف توسعه چاه‌های نفت و زیرساخت‌ها شود. هم‌زمان بریتانیا و متحدان عربش در دیگر امارت‌های ساحل آشتی و عمان با جنگ ظفار علیه جبهه خلق برای آزادی خلیج عربی اشغالی درگیر بودند؛ جبهه‌ای مارکسیست-لنینیست که عزم داشت کمونیسم را به ساحل آشتی از جمله ابوظبی بگستراند و بریتانیا برکناری رهبران سنتی اسلام‌گرا در خلیج فارس را ضروری می‌دانست. بریتانیا همچنین کودتاهایی را در شارجه در ۱۹۶۵ و در عمان در ۱۹۷۰ سازمان‌دهی کرد تا رهبران غرب‌گراتر و بازرگانی‌پسندتر را بر سر کار آورد. مقام‌های بریتانیایی در سال ۱۹۶۴ گزارش دادند که حکمرانی خودکامه شخبوط و هجوم کارگران مهاجر عرب که بالقوه گرایش‌های پان‌عربی داشتند، ابوظبی را «هدفی بی‌نقص برای کنش‌های واژگونه و انقلابی» ساخته‌است.

اعتراض‌هایی در درون ابوظبی نسبت به حکمرانی شخبوط شکل گرفت. زاید در سال ۱۹۶۴ محرمانه با هیو باوستد دیدار کرد و استدلال کرد که شخبوط از نظر بالینی دیوانه و ناتوان از فرمانروایی است. باوستد نوشت که زاید او را متقاعد کرده که برادرش «اساساً دیوانه» است. زاید خود را هم در برابر باوستد و هم جانشینش آرچی لَم به‌عنوان نقطه مقابل شخبوط معرفی کرد و به رهبران بریتانیایی منطقه نوشت که با وجود درخواست‌های شخصی مکرر از برادرش، شخبوط پیوسته خواسته‌های توسعه زیرساخت را رد می‌کند و گویی از نارضایتی فزاینده مردم بی‌خبر است. زاید از همکاری نزدیک‌تر با دیگر اعضای ساحل آشتی و از کوشش‌های بریتانیا برای تشکیل فدراسیونی از شیخ‌نشین‌ها (که بعدها امارات متحده عربی شد) پشتیبانی می‌کرد، اما شخبوط با فدرالیزاسیون و حتی همکاری با دیگر امارت‌ها مخالف بود. شگفت آنکه هنگامی که حضور در نشست‌های فرا-ساحلی الزامی بود، شخبوط تنها شیخی بود که شخصاً شرکت نمی‌کرد و به‌جای خود زاید را به‌عنوان نماینده رسمی می‌فرستاد.

## رویدادها

### نقشه ۱۹۶۳
باوستد و ویلیام لوس دست‌کم از سال ۱۹۶۲ می‌کوشیدند دولت بریتانیا را به جایگزینی شخبوط با زاید ترغیب کنند، بدون آنکه حمایت قطعی زاید را داشته باشند. در سال ۱۹۶۳ لوس طرحی ریخت تا نامه‌ای را شخصاً به شخبوط تحویل دهد و کناره‌گیری او را به نفع زاید بخواهد؛ در غیر این صورت دولت بریتانیا به‌رسمیت‌شناختن حکومتش را لغو می‌کرد و حکومت رقیب به رهبری زاید را به رسمیت می‌شناخت و با نیروی پیشاهنگان عمان ساحل آشتی نظم را برقرار می‌ساخت. لوس به دلیل نداشتن تأیید قطعی زاید مأمور به توقف طرح شد.

وزارت خارجه بریتانیا به‌طور مکرر با پیشنهادهای باوستد و لوس مخالفت می‌کرد و استدلال می‌کرد که سابقه آن‌ها در خدمات سیاسی سودان باعث شده خود را به‌جای دیپلمات، مدیر استعماری بپندارند و یک کودتای آشکار مصداق قدرت‌طلبی استعماری تلقی خواهد شد. وزارت خارجه معتقد بود بدحکومتی شخبوط «به‌بیان دقیق، ربطی به ما ندارد».

### نقشه ۱۹۶۵
زاید پس از دیداری در ژوئن ۱۹۶۴ که در آن کوشید نارضایتی فزاینده مردم را به برادرش بفهماند اما شخبوط پاسخ داد «می‌دانم محبوبیم و می‌دانم مردم مرا دوست دارند»، قانع شد که تنها راه برکناری برادرش کودتاست. با تأیید زاید، بریتانیایی‌ها هنگامی که شخبوط با شاهزاده رنیه موناکو در حال قایقرانی تفریحی بود برنامه‌ریزی کودتا را آغاز کردند. طبق نقشه، پیشاهنگان عمان ساحل آشتی زاید را به پایتخت اسکورت می‌کردند تا مقام شیخ را بپذیرد و یک گروه از نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا قایق رنیه را رهگیری و شخبوط را به قطر یا بحرین منتقل می‌کرد. با این حال تاریخ برنامه‌ریزی‌شده گذشت و کودتایی صورت نگرفت، زیرا نگرانی‌هایی وجود داشت که مداخله مستقیم بریتانیا در مجلس عوام قابل دفاع نباشد.

### کودتای ۱۹۶۶
در ۶ اوت ۱۹۶۶ گلنکرن بالفور پل یک کودتای کاخی بدون خونریزی را برای جایگزینی شخبوط با زاید سازمان‌دهی کرد. جزئیات دقیق کودتا همچنان ناشناخته است؛ زیرا بیشتر اسناد مربوط به آن به دلیل مداخله مستقیم دولت بریتانیا اطلاعات طبقه‌بندی‌شده هستند. در شب ۴ اوت ۱۹۶۶ بالفور پل نامه‌ای از وزارت خارجه بریتانیا دریافت کرد مبنی بر اینکه شورای خاندان آل نهیان درصدد برکناری شخبوط است و از پشتیبانی بریتانیا برخوردار خواهد بود. وزارت خارجه اشاره کرد که نامه توسط «هر دو شخص مورد نیاز» برای مجاز ساختن بهره‌گیری مستقیم از نیروهای بریتانیایی امضا شده اما هویت امضاکنندگان را مشخص نکرده بود؛ گمان می‌رود یکی از آن دو هارولد ویلسون، نخست‌وزیر وقت بریتانیا، بوده باشد. زاید با پشتیبانی پیشاهنگان عمان ساحل آشتی به سوی کاخ سلطنتی پیشروی کرد و برادرش را وادار به کناره‌گیری به نفع خود ساخت. شخبوط سپس با هواپیما راهی تبعید در بحرین شد.

هلنه فون بیسمارک، پژوهشگر تاریخ، نتیجه گرفت که زاید و دولت بریتانیا شریکان برابر در کودتا بودند، نه اینکه کودتا صرفاً ابزار بریتانیایی حفظ قدرت یا فقط حرکتی شخصی از سوی زاید برای افزایش قدرت خود بوده باشد.

## پیامدها

شخبوط به تبعید رفت اما پس از مدت کوتاهی به دعوت زاید به ابوظبی بازگشت و روابط دو برادر ترمیم شد. دولت بریتانیا در بیانیه رسمی دربارهٔ کودتا اعلام کرد که شخبوط «از ایجاد اداره‌ای کارآمد ناتوان بود، توانایی حکمرانی نداشت و ثروت کشور را در راه سود مردم به کار نمی‌بست». زاید بی‌درنگ بخش بزرگی از ثروت ابوظبی را در بانک بریتانیایی خاورمیانه سپرده‌گذاری کرد و ابوظبی را به‌سرعت به کلان‌شهری نوین دگرگون ساخت. او سپس به‌عنوان رئیس‌جمهور امارات متحده عربی خدمت کرد.

کودتای ۱۹۶۶ بعدها با تلاش شیخ حمدان بن زاید آل نهیان برای کودتای کاخی در جریان بهار عربی در سال ۲۰۱۱ مقایسه شد؛ تلاشی که سرانجام ناکام ماند. گفته می‌شود حمدان پس از حج در سال ۲۰۱۰ به‌دنبال گام نهادن در جای پای پدرش و تصاحب قدرت بود.

## جستارهای وابسته
* کودتای ظبیانی ۱۹۲۲
* کودتای ۱۹۲۶ ابوظبی
* کودتای ۱۹۲۸ ابوظبی
* کودتای ۱۹۷۰ عمان

## منابع

* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی
* 
* 

رده:درگیری‌ها در ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:کودتاها و تلاش‌ها برای کودتای دهه ۱۹۶۰ (میلادی)