رقص‌های محلی ایالت سند

**رقص‌های محلی سند** (به سندی: سنڌ جا لوک ناچ) رقص‌های سنتی مردم سند هستند که خاستگاه آن‌ها ایالت سند است (واقع در پاکستان امروزی). این رقص در رویدادهای گوناگون مانند ازدواج، آیین‌ها، مناسبت‌های ویژه، تولد نوزاد و همچنین برای اهداف فرهنگی اجرا می‌شوند.
بندانگشتی|رقص سندی «هو جامالو» توسط یک گروه.

## تاریخچه
رقص‌ها در اوایل قرون وسطی در سند از اهمیت زیادی برخوردار بودند که به زندگی اجتماعی و مذهبی نسبت داده می‌شد، متون مقدس موهنجو دارو این واقعیت را اثبات کرده‌اند. دختر رقصنده از موهنجو دارو سامبارا بسیار مشهور است.
بندانگشتی|«دختر رقصنده» برنزی، موهنجو-دارو، حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد

## نمای کلی
رقص‌های ایالت سند شامل رقص‌های معروف هو جمالو هستند. از رقص‌های رایج می‌توان به جُهُمار/جُمیر — که با جُهُمارِ جنوب پنجاب تفاوت دارد —، کافِلو، دَندیُو، تَلی و جهَمیلو اشاره کرد. با این حال، هیچ‌کدام به اندازهٔ هو جمالو، جُمیر و دهَمّال ماندگار نمانده‌اند. در مراسم ازدواج و دیگر مناسبت‌ها، نوع خاصی از آوازها خوانده می‌شود که به آن‌ها لادا، سِهره یا گیچ می‌گویند. این آوازها برای جشن گرفتن رویدادهایی مانند ازدواج، تولد یا دیگر مناسبت‌های شاد خوانده می‌شوند و معمولاً زنان آن‌ها را اجرا می‌کنند.

## رقص‌های محلی
برخی از رقص‌های محلی عبارتند از:

**جمالو**: رقص شاخص سندی، که امروزه توسط سندی‌ها در سراسر جهان جشن گرفته می‌شود، در گذشته تنها توسط مردان و در مناسبت‌های گوناگون اجرا می‌شد. این رقص معمولاً به‌صورت گروهی، در دایره یا در میدان انجام می‌گیرد. آهنگ محلی معروف «هو-جمالو» ویژهٔ این رقص است و توسط یک خوانندهٔ اصلی یا فردی که در مرکز دایره یا در کنار آن قرار دارد اجرا می‌شود، در حالی که سایر مردان هم‌زمان می‌رقصند و هم‌صدا با او «هو-جمالو» می‌خوانند. اشعار این ترانه در ستایش زیبایی، طبیعت، شجاعت و فرهنگ مردم سند در نواحی مختلفی چون اوتار، لار، تار، کاچو و دیگر مناطق است.

**جومر/جومیر:** این رقص توسط مردان و زنان، همراه با خواندن ترانه‌های عامیانهٔ عروسی مانند «لادا»، «سهره» یا «گیچ»، و نیز با نوای دهل، شرنای/شهنای و سازهای محلی موتو، در مراسم عروسی و مناسبت‌های ویژه‌ای همچون چاتری، آکیکو، توهر، مانگنو، سوخان و غیره اجرا می‌شود. این رقص معمولاً به‌صورت انفرادی انجام می‌گیرد و گونه‌های گوناگونی دارد. حرکات آن شامل چرخش دست‌ها در دایره، دست زدن، و چرخیدن‌هایی موسوم به «فریو» یا «فریو» است، همراه با سایر حرکات سنتی. هر منطقه از سند سبک خاص خود را از «جومیر» دارد. در گذشته، اقوام و دوستان به اجراکنندگان که «غور» نامیده می‌شدند، پول هدیه می‌دادند. از انواع گوناگون رقص جومیر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: «جهمت جهمیر»، «مندی جومیر»، «پالی کاپانواری جومیر»، «تای تااری جومیر»، «کندای کادارواری جومیر»، «فریواری جومیر»، «پخ جومیر»و غیره.

**چِج:** این رقص کاملاً عامیانه سندی است که در هر لحظه شادی مانند عروسی، عید و غیره اجرا می‌شود، در حالی که هندوهای سندی آن را در روزهای بهرانو، هولی و غیره اجرا می‌کنند. این رقص حداقل در دایره‌ای متشکل از هفت نفر اجرا می‌شود، اما می‌تواند پنجاه نفر نیز باشد. اجراکنندگان لباس‌های یکسانی می‌پوشند، هر نفر یک، دو یا سه چوب چوبی به نام "دونکو/دونکی" دارد که از هنر لاکی " صنایع دستی ایالت سند " ساخته شده و با پمپون‌های براق و غونغرو تزئین شده است. در وسط دایره یک نوازنده طبل "دهولاری" و یک نوازنده شرنای "شرنای" با لباس‌های سنتی و عمامه قرار می‌گیرند. همه با موسیقی این سازها رقص را اجرا می‌کنند. "سور"های مختلفی مانند ساندرو، بهرو، کوهیاری، حسینی، تالانگ، خاماچ، مالکاون یا سونهری با طبل نواخته می‌شود در حالی که شرنایو پاهاری سور می‌نوازد. همچنین سبک‌های مختلفی از رقص چِج بر اساس صدا، گام‌ها و غیره وجود دارد. این پرانرژی‌ترین رقص است که با سرعت کم شروع می‌شود و به آرامی تند می‌شود و در نهایت به پایان می‌رسد. به اجراکنندگان چِج «چِجّاری» می‌گویند.

اگرچه چِج در سند رو به افول گذاشته است، اما همچنان در بین هندوهای سندی و مهاجران هندی محبوب است.

**باگات:** این رقص محلی نوعی نمایش سنتی است که توسط هنرمندان حرفه‌ای در نمایشگاه‌ها، جشن‌ها و رویدادها برای سرگرمی تماشاگران اجرا می‌شد. اجرای آن معمولاً از شب آغاز می‌گردید و تا سحرگاه ادامه داشت. اجرای «باگات» تنها توسط مردان انجام می‌شد. در این نمایش، دو یا چند اجراکننده با یکدیگر تعامل داشتند و داستان‌های عامیانه را در قالب آواز و موسیقی روایت می‌کردند.

خوانندهٔ اصلی، که «باگات» نامیده می‌شد، جامو (کت بلند)، پاگادی (عمامه یا سربند)، چِهر (خلخال) و کوندال (گوشواره) به تن داشت. خوانندگان همراه معمولاً لباس زنانه می‌پوشیدند و باگات‌ها آنان را با نام‌های زنانه صدا می‌زدند. «باگات» یکی از محبوب‌ترین گونه‌های سرگرمی سنتی در زمان جشن‌ها، عروسی‌ها و نمایشگاه‌هایی بود که در مندیرها (معبدها) و درگاه‌ها برگزار می‌شد.

**دمال:** رقصی عرفانی است که عمدتاً توسط فقرا، دراویش، صوفیان و مریدان اجرا می‌شود. اجراکنندگان اصلی، جامو و عمامه سندی پاتکو به رنگ قرمز می‌پوشند. قرمز، رنگ مورد علاقه عثمان مروندی است و او لباس قرمز نیز می‌پوشید، از این رو نام «لال» به معنای «قرمز» به او داده شده است. دمال با شور و اشتیاق مذهبی مشخص می‌شود. سازهای ناقارا، نوبت، غریال، غوگو و غیره، ضرب و تمپوی رقص را فراهم می‌کنند.

**سانگ:** این رقص محلی در گذشته در مراسم عروسی اجرا می‌شد و ساختاری شبیه به اپرا داشت. در این اجرا، مردان و زنان لباس شخصیت‌هایی را که نقششان را بازی می‌کردند، بر تن می‌کردند؛ زنان رفتارها و وظایف زنان را بازآفرینی می‌کردند و مردان نیز نقش‌های مردانه را تقلید می‌نمودند. در جریان رقص، اجراکنندگان آواز می‌خواندند و هم‌زمان، شوخی‌ها و گفت‌وگوهای طنزآمیزی دربارهٔ یکدیگر رد و بدل می‌کردند.

**داندیو**: رقصی که با استفاده از چوب در تار اجرا می‌شود.

**چاروری:** رقصی محلی که با استفاده از کوزه‌های فلزی به صورت دایره‌ای اجرا می‌شود. این رقص محلی در تار اجرا می‌شود.

**رقص موهانا:** رقصی محلی که توسط ماهیگیران و زنان ماهیگیر جامعه موهانا در سند اجرا می‌شود.

**آسیموری**: این رقص محلی دختران جوان است که در آن دو دختر دست یکدیگر را می‌گیرند و دایره‌وار حرکت می‌کنند.

**ماتکایوارو ناچ**: این رقص محلی در منطقهٔ «تِتا» اجرا می‌شود و در آن گروهی از مردان، «ماتکا» ها (ظروف سفالی) را بر سر خود می‌گذارند یا یک ماتکا را بر چوبی که روی سرشان قرار دارد متعادل می‌کنند و همراه با نوای موسیقی، دهل، شرنای/شهنای و دیگر سازهای محلی به رقص می‌پردازند.

**تاپرو**: این رقص محلی جشن هولی است.

**راسودو:** رقص نگرپارکر در حالی که آهنگ‌های فولکلور راسودا می‌خواند.

**ماتیکو:** یکی از رقص‌های محلی منطقه تار در ایالت سند.

**رقص شیدی**: جامعهٔ شیدیِ سند دارای رقص‌ها و موسیقی سنتی ویژهٔ خود است که در سبک‌های گوناگونی اجرا می‌شوند. یکی از این سبک‌ها، رقص گروهی مردان است که با لباس‌هایی آراسته به پر طاووس و نقاشی‌های سنتی بر چهره انجام می‌شود؛ در این رقص، حرکات نمایشی و شیرین‌کاری‌هایی مانند پرتاب آتش از دهان نیز دیده می‌شود. سبک دیگر، رقص انفرادی است که با ضربات «موگارمن» (نوعی طبل کتری) همراهی می‌گردد. همچنین، نوعی رقص صوفیانه به نام «شیدی دامال» در آیین مذهبی «شیدی میلا» که در منگوپیر کراچی برگزار می‌شود، اجرا می‌شود.

**مور ناچ**: «رقص مور» به‌معنای «رقص طاووس» است و توسط مردان و زنان اجرا می‌شود که لباس‌هایی مزین به حدود ۱۳۰۰ پر طاووس به تن دارند و با آرایش کامل و جواهرات سنتی زینت می‌یابند. حرکات این رقص از رفتار و جلوه‌های طاووس الهام گرفته است و معمولاً در جشنواره‌ها، رویدادها و نمایش‌های فرهنگی اجرا می‌شود. استاد غلام حسین از پیشگامان این هنر به‌شمار می‌آید و به‌دلیل نقش برجسته‌اش در معرفی و گسترش رقص مور در سراسر پاکستان شهرت یافته است.

## منابع

رده:فرهنگ سندی