متون شبه‌پیوستی (بودایی)

**متون شبه‌پیوستی** یا **متون** **شبه‌الحاقی** (به انگلیسی: ) اصطلاحی است که پژوهشگران غربی برای اشاره به‌شماری از متون به کار می‌برند که در حاشیهٔ مجموعه متون پالی در بودیسم تراواده به کار می‌رود (نک. آپوکریفاها). این متون را گاهی «شبه‌قانونی» نیز می‌نامند؛ اصطلاحاتی که در فارسی می‌توانند به اشتباه بار معنایی منفی یا تردید در اعتبار این متون را القا کنند، در حالی که این تمایز صرفاً ماهیتی سازمانی و تاریخی دارد. این اصطلاح معمولاً به متونی اطلاق می‌شود که گاه بخشی از کهودداکا نیکایا در مجموعه متون پالی به‌شمار می‌آیند و در کنار متون اصلی مورد احترام و استناد بوده‌اند.

این متون عبارت‌اند از: سوتّاسَمگَهه (به معنای «گزیدهٔ سوتّه‌ها»)، نتّیپاکارانا (به معنای «کتاب راهنما»)، پتکوپادسا (به معنای «آموزه‌های تریپیتاکا») و میلینداپانها (به معنای «پرسش‌های میلیندا»). سوتّاسَمگَهه دربرگیرندهٔ متون برگزیده‌ای است که بیشتر از مجموعه متون پالی برگرفته شده‌اند. نتّیپاکارانا و پتکوپادسا درآمدهایی بر آموزه‌های بودایی هستند و شیوه‌هایی تفسیری را ارائه می‌دهند که به شناخت دهرمهٔ راستین (سَددَهَمّه) رهنمون می‌شوند. میلینداپانها که به شیوهٔ سوتّه‌های پالی نگاشته شده‌است گفت‌وگویی میان پادشاه هندویونانی مناندر (در زبان پالی: میلیندا) و تِرا ناگاسِنا را دربردارد که برخی از اصول مهم بودایی را روشن می‌سازد. اصطلاح «نیمه‌متعارف» (semi-canonical) نیز گاه با همین مفهوم به کار می‌رود.

## پیشینه
سوتّاسَمگَهه را بر این باورند که در انورادهاپورا در سری‌لانکا تدوین شده‌است.

در برمه، احتمالاً مدتی پس از بسته شدن مجموعهٔ ابهیدَمّه پیتَکه (در حدود ۲۰۰ میلادی)، متون شبه‌پیوستی به کهودداکا نیکایا افزوده شدند.

سوتّاسَمگَهه در ویراست برمه‌ای پیتَکَت سَموینگ در سال ۱۸۸۸ گنجانده شده بود، اما از ویراست چَتّاسَنگایَنَه در سال ۱۹۵۶ حذف شد؛ احتمالاً به این دلیل که سوتّاسَمگَهه موادی از شرح‌های پالی پساکتاب مقدسی را در خود جای داده بود. کتیبه‌های پنجمین شورای بودایی برمه نیز همان سه اثر (نتّیپاکارانا، پتکوپادسا و میلینداپانها) را دربردارند. نسخهٔ خطی فِیر (Phayre) از مجموعهٔ متون پالی برمه که به سال‌های ۱۸۴۱ تا ۱۸۴۲ تاریخ‌گذاری شده نیز نتّیپاکارانا را در خود دارد.

نتّیپاکارانا، پتکوپادسا و میلینداپانها در کهودداکا نیکایای تریپیتاکای برمه‌ای جای دارند، در حالی که نتّیپاکارانا و پتکوپادسا در ویراست چاپی سینهالی نیز آمده‌اند.

رهبر سَنگَهای برمه در دو سده پیش دست‌کم نتّیپاکارانا و پتکوپادسا را متعارف (کانونی) می‌دانست. با این حال، یک آموزگار برمه‌ای معاصر به نام رِواتا دَهَمّا آن‌ها را پساکتاب مقدسی خوانده‌است.

## فهرست متون
### سوتّاسَمگَهه
سوتّاسَمگَهه (به پالی: ؛ به معنای «گزیدهٔ سوتّه‌ها») مجموعه‌ای از متون برگزیده است که بیشتر آن‌ها از گفتارهای مجموعه متون پالی برگرفته شده‌اند. این اثر در ویراست برمه‌ای سال ۱۸۸۸ گنجانده شد اما در ویراست ۱۹۵۶ (ششمین شورای بودایی) حذف گردید.

### نتّیپاکارانا

نتّیپاکارانا (به پالی: ؛ به معنای «کتاب راهنما») درآمدی بر آموزه‌های بودایی است که شیوه‌هایی تفسیری برای دست‌یابی به دهرمهٔ راستین ارائه می‌دهد. این اثر هم در ویراست برمه‌ای و هم در ویراست سینهالی موجود است.

### پتکوپادسا

پتکوپادسا (به پالی: ؛ به معنای «آموزه‌های تریپیتاکا») نیز همانند نتّیپاکارانا درآمدی بر آموزه‌های بودایی است و روش‌های تفسیر متون مقدس را بازمی‌نماید. این اثر نیز در هر دو ویراست برمه‌ای و سینهالی آمده‌است.

### میلینداپانها

میلینداپانها (به پالی: ؛ به معنای «پرسش‌های میلیندا») به شیوهٔ سوتّه‌های پالی نگاشته شده و گفت‌وگویی میان پادشاه هندویونانی مناندر (در پالی: میلیندا) و تِرا ناگاسِنا را دربر می‌گیرد. این اثر تنها در ویراست برمه‌ای کهودداکا نیکایا جای دارد و در ویراست سینهالی نیامده است.

## جستارهای وابسته
* تریپیتاکا
* کهودداکا نیکایا
* متون پیوستی (بودایی)

## منابع

* 
* 

### کتاب‌شناسی
* Hinüber, Oskar von (1996; pbk. ed. 2000). *A Handbook of Pāli Literature*. Berlin: Walter de Gruyter. .
* Malalasekera, G.P. (1937–38). *Dictionary of Pāli Proper Names*. Pali Text Society.
* Norman, K.R. (1983). *Pali Literature*. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.

رده:تریپیتاکا
رده:متون بودایی پالی
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر یکسان با ویکی‌داده