بحران سوخت جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، از جمله بسته شدن تنگه هرمز، منجر به چیزی شده است که آژانس بین‌المللی انرژی آن را «بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت» توصیف کرده است. تأثیر این درگیری، بحران انرژی دهه ۱۹۷۰ را از طریق کمبود شدید عرضه، نوسانات ارزی، تورم و افزایش خطرات رکود تورمی و کسادی، تداعی می‌کند.

این جنگ، دومین بحران بزرگ انرژی و متعاقباً بحران اقتصادی را برای اروپا، در درجه اول از طریق تعلیق ال‌ان‌جی قطر و بسته شدن تنگه هرمز، تسریع کرده است. بقیه جهان تحت تأثیر خریدهای هیجانی و اختلال شدید در توزیع نفت قرار گرفته است، که بخش عمده‌ای از آن از خاورمیانه تأمین می‌شود و از تنگه هرمز عبور می‌کند، تنگه‌ای که در اوایل مارس ۲۰۲۶ توسط ایران مسدود شد. فیلیپین در ۲۴ مارس به دلیل اعتصاب همزمان کارگران حمل و نقل، وضعیت اضطراری اعلام کرد، در حالی که کشورهای دیگری مانند زیمبابوه، پاکستان، بنگلادش، نیجریه و ویتنام با مشکلات مشابهی با کمبود شدید سوخت روبرو هستند. با این حال، کشورهای دیگری مانند استرالیا و هند ذخایر کافی بیشتری دارند اما با چالش‌هایی در خریدهای هیجانی مواجه هستند و «بحران آنها تقریباً کاملاً ساخته دست بشر است». اقتصادهایی که بیشترین وابستگی را به این تنگه برای واردات انرژی دارند، در آسیا هستند و اروپا نیز این تنگه را برای امنیت انرژی خود حیاتی می‌داند. انتظار می‌رود اختلال اولیه در صادرات نفت، بیشترین تأثیر را بر آسیا بگذارد، اما احتمالاً اروپا در میان‌مدت تا بلندمدت به شدت آسیب خواهد دید و انتظار می‌رود بریتانیا بدترین اقتصاد بزرگ آسیب‌دیده باشد.

## نمای کلی
رئیس آژانس بین‌المللی انرژی وضعیت ناشی از جنگ را «بزرگ‌ترین چالش امنیت انرژی جهانی در تاریخ» توصیف کرد. این درگیری باعث نوسانات فوری در بازارهای انرژی شد، به طوری که قیمت نفت خام برنت با ۱۰ تا ۱۳ درصد افزایش به حدود ۸۰ تا ۸۲ دلار در هر بشکه تا ۲ مارس ۲۰۲۶ رسید. بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران، ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و حجم قابل توجهی از ال‌ان‌جی را مختل کرد. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که در صورت ادامه اختلالات، قیمت‌ها می‌توانند به ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسند و به‌طور بالقوه ۰٫۸ درصد به تورم جهانی اضافه کنند. صادرات از این منطقه معمولاً به کشورهای آسیایی انجام می‌شود و چین، هند، ژاپن و کره جنوبی ۷۵ درصد از نفت و ۵۹ درصد از صادرات گاز مایع را تشکیل می‌دهند. با این حال، سنگاپور و تایوان بیشتر به گاز مایع قطر وابسته هستند، در حالی که پاکستان و بنگلادش حساسیت بیشتری به قیمت دارند.

شرکت قطرانرژی بعداً اعلام کرد که در قراردادهای خود با خریداران قوه قاهره اعلام می‌کند و منابع داخلی، به گزارش رویترز، اعلام کردند که به زودی مایع‌سازی گاز را متوقف خواهد کرد زیرا تانکرهای گاز مایع نمی‌توانند خلیج فارس را ترک کنند و راه‌اندازی مجدد آن هفته‌ها طول خواهد کشید. این اعلامیه‌ها باعث افزایش قیمت جهانی گاز شد که به گفته تحلیلگران بخشی از برنامه دولت ایران برای اعمال فشار بر جهان برای توقف جنگ بود. در ۶ مارس، الکعبی هشدار داد که اگر جنگ ادامه یابد، سایر تولیدکنندگان انرژی خلیج فارس ممکن است مجبور به توقف صادرات و اعلام وضعیت اضطراری شوند و «این امر اقتصادهای جهان را فرو خواهد ریخت».

در ۶ مارس، گزارش شد که طبق تحلیل تصاویر ماهواره‌ای توسط بلومبرگ نیوز و مؤسسه تحقیقات اقتصاد و جامعه انرژی در توکیو، به نظر می‌رسد راس لفان، تأسیسات اصلی گاز در قطر، قبل از «تعطیلی بی‌سابقه» که باعث افزایش قیمت سوخت شد، آسیب ندیده است. ایالات متحده، که با تولید داخلی خود در وضعیت باثباتی قرار دارد، با تأثیر مستقیم کمتری مواجه شد، اما شاهد افزایش روزانه ۵ تا ۱۰ سنت در هر گالن قیمت بنزین بود. اندیشکده بریتانیایی مؤسسه سیاست غذایی نسبت به افزایش بلندمدت قیمت مواد غذایی به دلیل اختلال در بازارهای سوخت و کود هشدار داده است.

در ۱۸ مارس، ایران به مجتمع غیرفعال گاز مایع در شهر صنعتی رأس لفان قطر حمله کرد و باعث کاهش ۱۷ درصدی ظرفیت تولید گاز مایع قطر شد. جبران خسارات ناشی از این حمله ۳ تا ۵ سال طول می‌کشد. در نتیجه، قیمت‌های لحظه‌ای گاز مایع در آسیا بیش از ۱۴۰ درصد افزایش یافت.

انسداد تنگه هرمز، مسیر تقریباً ۲۰ درصد از صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع شده از طریق دریا، عرضه انرژی را محدود نگه می‌دارد.

از ۲۸ مارس، تحلیلگران نگرانند که یک بحران نفتی سخت دیگر در حال وقوع است که انتظار می‌رود برای اقتصاد جهانی بسیار تعیین‌کننده باشد.

## اثرات بر اساس منطقه
### اروپا
انتظار می‌رود از اواسط ماه مارس، اروپا دچار دومین بحران انرژی و متعاقب آن بحران اقتصادی شود، که عمدتاً در نتیجهٔ تعلیق ال‌ان‌جی قطر و بسته شدن تنگه هرمز است. این درگیری با سطح ذخیره‌سازی گاز اروپا که از نظر تاریخی پایین بود - که پس از زمستان سخت ۲۰۲۵–۲۰۲۶ تنها ۳۰٪ ظرفیت تخمین زده می‌شود - همزمان شد و باعث شد شاخص‌های گاز تی‌تی‌اف هلند تا اواسط ماه مارس تقریباً دو برابر شده و به بیش از ۶۰ یورو در هر مگاوات ساعت برسد.

قیمت گاز طبیعی اروپا پس از اعلام وزارت دفاع قطر در ۲ مارس مبنی بر حملهٔ دو پهپاد ایرانی به تأسیسات گازی قطر، تقریباً دو برابر شد و اندکی پس از آن شرکت قطرانرژی اعلام کرد که تمام تولید گاز در این کشور متوقف شده است. این امر نگرانی‌هایی را در مورد امنیت انرژی و هزینه‌های کود شیمیایی ایجاد کرد. قیمت گاز طبیعی اتحادیه اروپا در روز چهارشنبه ۴ مارس دوباره به ۴۸ یورو در هر مگاوات ساعت کاهش یافت.

اختلال در حمل و نقل دریایی به نوسانات بازارهای انرژی بریتانیا دامن زد و تحلیلگران هشدار دادند که افزایش قیمت عمده فروشی گاز می‌تواند هزینه‌های انرژی خانوار را افزایش دهد و وابستگی کشور به بازارهای جهانی سوخت را آشکار کند. این وضعیت همچنین بحث‌های سیاسی در مورد نقش تولید داخلی در دریای شمال، از جمله اصلاحات احتمالی در مالیات بر سود انرژی بریتانیا (مالیات بر سود بادآورده) بر تولیدکنندگان نفت و گاز و آینده سرمایه‌گذاری در این بخش را از سر گرفت. با این حال، تحلیلگران خاطرنشان کردند که بعید است حفاری بیشتر در دریای شمال در کوتاه مدت هزینه‌های انرژی بریتانیا را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد، زیرا بیشتر نفت و گاز تولید شده در آنجا با قیمت‌های جهانی در بازارهای بین‌المللی فروخته می‌شود. درگیری‌های ایران همچنین ضرورت انرژی تجدیدپذیر را تقویت کرد، زیرا انرژی خورشیدی و بادی می‌تواند آسیب‌پذیری در برابر عرضه خارجی و تولید برق غیرمتمرکز را که استقلال بیشتری از بازارهای جهانی انرژی ارائه می‌دهد، کاهش دهد. با نوسان قیمت نفت، انرژی تجدیدپذیر به‌طور قابل توجهی از نظر هزینه رقابتی‌تر شده است. مدیرعامل شل پی‌ال‌سی هشدار می‌دهد که اروپا ممکن است تا آوریل با کمبود سوخت مواجه شود. سوپرمارکت بریتانیایی آسدا نیز هشدار داد که در حال حاضر با کمبود سوخت در جایگاه‌های سوخت خود مواجه است.

### اقیانوسیه
#### استرالیا
در اواسط ماه مارس، دولت‌های ایالتی ویکتوریا و تاسمانی حمل و نقل عمومی را برای همه کاربران، برای دوره‌های زمانی مختلف و ثابت، رایگان اعلام کردند. در ۳۰ مارس ۲۰۲۶، دولت استرالیا به نخست‌وزیری آنتونی آلبانیزی، پس از جلسه کابینه ملی، طرح ملی امنیت سوخت را برای هماهنگی واکنش‌ها در تمام ایالت‌ها و قلمروهای استرالیا اعلام کرد. این طرح چهار مرحله‌ای، نقش‌ها و مسئولیت‌های دولت‌ها و شرکای صنعتی را مشخص می‌کند. در این مرحله، کشور پس از گذراندن مرحله آماده‌سازی و برنامه‌ریزی، در سطح دو با عنوان «ادامه حرکت استرالیا» قرار داشت. دولت فدرال کاهش ۵۰ درصدی مالیات سوخت و همچنین توقف سه‌ماهه هزینه‌های استفاده از جاده برای کامیون‌ها را اعلام کرد.

#### نیوزیلند
در ۱۲ مارس، دولت نیوزیلند به دنبال دستورالعمل جهانی آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه بنزین در واکنش به اختلالات عرضه ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، معادل شش روز نفت خام را آزاد کرد.

در ۲۴ مارس، دولت نیوزیلند اعلام کرد که حدود ۱۴۳۰۰۰ خانواده شاغل دارای فرزند، از ۷ آوریل، ۵۰ دلار اعتبار مالیاتی برای کمک به افزایش هزینه‌های سوخت دریافت خواهند کرد. همچنین انتظار می‌رود ۱۴۰۰۰ خانواده دیگر واجد شرایط اعتبار مالیاتی کمتری باشند.

در ۲۷ مارس، دولت نیوزیلند در واکنش به کمبود سوخت ناشی از درگیری ایران، سیستم هشدار سوخت چهار سطحی خود را منتشر کرد. در آن روز، کشور در مرحله اول، یعنی مراقبت، قرار گرفت و به عموم مردم توصیه شد که با احتیاط از سوخت استفاده کنند.

## جستارهای وابسته
* بحران نفتی سال ۱۹۷۳
* بحران انرژی ۱۹۷۹
* مازاد نفت دهه ۱۹۸۰
* بحران انرژی دهه ۲۰۰۰

## منابع

رده:اقتصاد نفت
رده:بحران انرژی
رده:تأثیرات جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران
رده:تاریخ صنعت نفت
رده:سیاست نفت
رده:علم اقتصاد در ۲۰۲۶ (میلادی)
رده:کمبود
رده:دومین مناقشه‌های دولت ترامپ