عنابه (روستای ویران‌شده فلسطینی)

**عنابه** () روستایی فلسطینی در بخش رمله از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ توسط تیپ‌های یفتاح و هشتم در چارچوب عملیات دانی از سکنه تخلیه شد. عنابه در ۷ کیلومتری شرق رمله و بر بلندی‌ای به ارتفاع ۱۵۰ متر از سطح دریا قرار داشت.

نام روستا از درخت عناب گرفته شده که در آن منطقه به فراوانی می‌رویید. در دوران رومی این روستا «بتوعنابه» (Betoannaba) نامیده می‌شد که به معنای «خانه انگور» بود. در سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱۴۲۰ نفر و مساحت اراضی آن ۱۲٬۸۵۷ دونوم بود. پس از تخلیه و ویرانی روستا، شهرک اسرائیلی کفار شموئل در سال ۱۹۵۰ بر روی زمین‌های آن بنا شد.

## ریشه‌شناسی نام
نام عنابه از درخت عناب برگرفته شده که در این منطقه به فراوانی یافت می‌شد. در دوران امپراتوری روم روستا «بتوعنابه» () خوانده می‌شد که به معنای «خانه انگور» بود. این نام در نقشه موزاییکی مادبا در اردن نیز دیده می‌شود.

## پیشینه
### دوران باستان
سفالینه‌هایی از دوره‌های رومی و بیزانسی در این مکان یافت شده‌است. مقدسی (حدود ۳۳۴–۳۸۰ هجری قمری) در توصیف رمله از دروازه‌ای به نام «دروازه مسجد عنابه» یاد کرده‌است.

### دوره عثمانی
عنابه همچون دیگر نقاط فلسطین در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی ملحق شد.

در سال ۱۵۵۲ عنابه روستایی آباد بود. خرم سلطان، همسر محبوب سلیمان یکم، درآمد مالیاتی روستا را به موقوفه عمارت خاصکی سلطان در بیت‌المقدس اختصاص داد. از نظر اداری، روستا به بخش رمله در لوای غزه تعلق داشت. در آن زمان روستاییان از چاهی آرتزین به نام «بیارات عنابه» آب می‌نوشیدند.

بر پایه دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ عنابه روستایی در ناحیه رمله از لوای غزه بود و ۳۰ خانوار با جمعیتی برآوردی ۱۶۵ نفر داشت که همگی مسلمان بودند. روستاییان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، محصولات تابستانی، زیتون، کنجد، تاکستان، درختان میوه، بزها و کندوهای عسل و نیز درآمدهای گاه‌به‌گاه می‌پرداختند که جمعاً ۴۲۰۰ آقچه بود. همه درآمدها به وقف تعلق داشت.

در سال ۱۸۳۸ عنابه به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین با نام «عنابه» در ناحیه لد ثبت شد.

در سال ۱۸۶۳ ویکتور گرن جمعیت روستا را ۹۰۰ نفر گزارش کرد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت آن را ۲۵۰ نفر در ۷۹ خانه ذکر کرده‌است؛ البته این شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت.

در سال ۱۸۸۳ نقشه‌برداری فلسطین غربی وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین عنابه را چنین توصیف کرد: «روستایی به اندازه متوسط بر بلندی، احاطه‌شده با زیتون‌زارها و چاهی در جنوب آن. خانه‌ها از خشت ساخته شده‌اند. جروم از آن به‌عنوان بتوعنابه در ۴ مایل رومی شرق لد یاد کرده و فاصله دقیقاً مطابقت دارد.»

### دوره قیمومت بریتانیا
در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، عنابه ۸۶۳ نفر جمعیت داشت: ۸۶۲ مسلمان و یک مسیحی ارتدوکس. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین عنابه همراه با الکنیسه شمارش شد و مجموعاً ۱۱۳۵ ساکن مسلمان در ۲۸۸ خانه داشتند.

مدرسه ابتدایی پسرانه‌ای در سال ۱۹۲۰ بنیان‌گذاری شد و در سال ۱۹۴۵ تعداد ۱۶۸ دانش‌آموز داشت. در روستا مسجدی نیز وجود داشت که به شیخ عبدالله اختصاص داشت و مقبره‌ای برای او در آن بنا شده بود.

بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱۴۲۰ نفر مسلمان بود و مساحت کل اراضی ۱۲٬۸۵۷ دونوم برآورد شد. از این میان ۱۱۱ دونوم برای مرکبات و موز، ۵۱۱ دونوم باغ و زمین آبیاری‌شده، ۱۰٬۶۲۶ دونوم برای غلات و ۵۴ دونوم اراضی عمومی ساخته‌شده بود.

عنابه در دوره قیمومت بریتانیا مرکزی مهم برای تولید آهک بود که مراکز شهری در حال رشد سواحل فلسطین را تأمین می‌کرد. روستاییان از خدمات گوناگونی چون آسیاب غلات و مغازه‌ها بهره‌مند بودند و برخی از ساکنان در رمله به کار و بازاریابی محصولات کشاورزی مشغول بودند.

### جنگ ۱۹۴۸ و ویرانی
روستا در ۱۰ ژوئیه ۱۹۴۸ پس از حمله نظامی ارتش اسرائیل از سکنه تخلیه شد. در همان روز، فرماندهی عملیات دانی به تیپ ۱۱ یفتاح دستور داد بیشتر ساختمان‌های عنابه و الطیره را منفجر کند و تنها خانه‌هایی کافی برای استقرار یک پادگان کوچک باقی بگذارد. بر پایه منابع لهستانی، در آغاز نبرد حدود ۲۰۰ داوطلب عرب در روستا حضور داشتند و پس از درگیری سنگین، روستا سقوط کرد. بخشی از خانه‌ها بلافاصله تخریب شد و بقیه در سال ۱۹۵۲ با خاک یکسان گردید.


File:Innaba 1942.jpg|عنابه ۱۹۴۲ (مقیاس ۱:۲۰٬۰۰۰)
File:Innaba 1945.jpg|عنابه. ۱۹۴۵. نقشه‌برداری فلسطین. مقیاس ۱:۲۵۰٬۰۰۰
Anabta i.jpg|عنابه «پس از گلوله‌باران و تخلیه»
Anabta ii.jpg|عملیات دانی، تیپ ۱۱ یفتاح در عنابه. ۱۹۴۸
Innaba.jpg|تیپ ۱۱ یفتاح در عنابه در جریان عملیات دانی
File:Lydda and Ramla area - 9 July 1948.PNG|روستاهای فلسطینی تخلیه‌شده در اطراف لد و رمله (به رنگ سبز)


## پس از ۱۹۴۸
شهرک اسرائیلی کفار شموئل در سال ۱۹۵۰ بر روی زمین‌های عنابه بنیان‌گذاری شد.

ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ وضعیت روستا را چنین توصیف کرد: «این مکان که بر بزرگراه بیت‌المقدس–تل‌آویو در چند کیلومتری اللطرون و صومعه آن مشرف است، حصارکشی شده و ورود به آن دشوار است. توده‌های آوار سراسر آن را پوشانده و پوشش گیاهی از جمله کاکتوس‌ها و درختان کوتاه‌قد زیتون و کنار از پیش از ۱۹۴۸ بر آن روییده‌است. افزون بر آوار خانه‌ها، ویرانه‌های مدرسه و مقر محلی حزب عربی فلسطین نیز پیداست. در گورستان، مقبره‌های حسن بدوان و عایش بدوان به سبب سازه‌های سنگی‌شان برجسته‌اند. درخت کناری در میان آوار خانه محمد تُمِّلی و درخت خشکیده توتی در میان ویرانه‌های خانه محمد عبدالله قرار دارد. زمین‌های اطراف کشت می‌شوند اما بازمانده‌هایی از کشاورزی پیشین برجای مانده‌است.»

ساکنان آواره روستا در اردوگاه‌های مختلف از جمله الأمعری، جلزون و سلواد در کرانه باختری و شرق رود اردن پراکنده شدند.

## منابع

* 
* 
* 
* 

## کتاب‌شناسی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## پیوند به بیرون
* عنابه در Palestine Remembered
* عنابه در ذاکرات

رده:شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین
رده:مختصات در ویکی‌داده