نکسه

**نکسه** (به عربی: ، به معنای «پس‌رفت» یا «عقب‌نشینی») به آوارگی نزدیک به ۲۸۰٬۰۰۰ تا ۳۲۵٬۰۰۰ فلسطینی از کرانه باختری و نوار غزه گفته می‌شود که در پی تصرف این سرزمین‌ها توسط اسرائیل در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ رخ داد. در جریان این رویداد شماری از روستاهای فلسطینی از جمله عمواس، یالو، بیت نوبا، بیت عوا و الجفتلک ویران شدند و اردوگاه‌های پناهندگان عقبه جبر و عین‌السلطان تقریباً به‌طور کامل تخلیه گردیدند.

نزدیک به ۱۴۵٬۰۰۰ نفر از آوارگان ۱۹۶۷ پیش‌تر در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین آواره شده بودند. تا پیش از ۱۹۶۷ نزدیک به نیمی از فلسطینیان هنوز در مرزهای فلسطین تحت قیمومت زندگی می‌کردند، اما پس از آن سال اکثریت آنان به‌صورت پناهنده در کشورهای دیگر به سر می‌بردند. این رویداد هر ساله در روز نکسه (۵ ژوئن) گرامی داشته می‌شود.

## واژه‌شناسی
واژه  (نَکسَه) در زبان عربی مصدر مرّه از فعل «نَکَسَ» به معنای «وارونه کردن، برگرداندن، واپس زدن و عود بیماری» است. این اصطلاح در زمینه جنگ ۱۹۶۷ اعراب و اسرائیل نخستین بار از سوی محمد حسنین هیکل، روزنامه‌نگار و مشاور نزدیک جمال عبدالناصر، به کار رفت. شرین سیکالی این واژه را «همتای آهنگین اما کم‌آسیب‌تر نکبت یا فاجعه» توصیف کرده‌است. با این حال کنستانتین زریق، مورخ سوری که اصطلاح «نکبت» را ابداع کرده بود، چارچوب «پس‌رفت» را نپذیرفت و بر آن بود که رویدادهای ۱۹۶۷ تکرار همان نکبت بود.

## پیش‌زمینه
مورخ تام سگف می‌نویسد که «امید به انتقال عرب‌های فلسطین به کشورهای دیگر عامل ثابتی در جنبش صهیونیستی بود» و رهبران صهیونیست در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین راه‌های گوناگونی برای پرداخت پول به اعراب جهت کوچ به مناطق دوردست بررسی کردند. در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین، اخراج‌های گسترده‌ای صورت گرفت که به آوارگی نزدیک به ۷۵۰٬۰۰۰ پناهنده فلسطینی انجامید. پس از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، کرانه باختری به اردن الحاق شد و نوار غزه تحت سرپرستی مصر به‌صورت تحت‌الحمایه سراسری فلسطین درآمد که در ۱۹۵۹ منحل گردید.

### جنگ شش‌روزه
در آوریل ۱۹۶۷ درگیری مرزی میان اسرائیل و سوریه به سرنگونی شش جنگنده میگ سوری در نزدیکی بلندی‌های جولان انجامید. پس از دریافت گزارش‌های گمراه‌کننده از اتحاد جماهیر شوروی دربارهٔ فعالیت نظامی اسرائیل در مرز سوریه، مصر نیروهای نیروی اضطراری سازمان ملل متحد را از شبه‌جزیره سینا اخراج کرد و سپس تنگه تیران را محاصره نمود. نزدیک به دو هفته بعد، اسرائیل با حمله غافلگیرانه به نیروی هوایی مصر، اردن و سوریه جنگ شش‌روزه را آغاز کرد. پس از پیروزی اسرائیل، سرزمین‌های متعددی که پیش‌تر به همسایگانش تعلق داشت زیر فرمانداری نظامی اسرائیل قرار گرفت.

## آوارگی ۱۹۶۷ (نکسه)

تا دسامبر ۱۹۶۷ نزدیک به ۲۴۵٬۰۰۰ نفر از کرانه باختری و نوار غزه به اردن گریخته بودند، ۱۱٬۰۰۰ نفر از نوار غزه به مصر پناه برده بودند و ۱۱۶٬۰۰۰ فلسطینی و سوری از بلندی‌های جولان به عمق سوریه رانده شده بودند. از این میان ۱۴۵٬۰۰۰ نفر آوارگان ثبت‌شده آنروا بودند که برای دومین بار از خانه‌هایشان آواره می‌شدند.

اردوگاه‌های عقبه جبر، عین‌السلطان و نُعَیمه که ساکنانشان آوارگان ۱۹۴۸ بودند، تقریباً به‌طور کامل تخلیه شدند و نزدیک به ۵۰٬۰۰۰ نفر از آنها به شرق رود اردن گریختند یا رانده شدند.

کمیته ویژه سازمان ملل متحد ادعاهایی را مبنی بر تخریب بیش از ۴۰۰ روستای عربی شنید. در ۱۹۷۱ این کمیته گزارشی منتشر کرد و در آن اعلام نمود:

پس از بازدید واحد جنگ روانی ارتش اسرائیل از قلقیلیه که بسیاری از ساکنان آن گریخته بودند، نیلس-یوران گوسینگ، نماینده سازمان ملل، گزارش داد که ۸۵۰ خانه از ۲٬۰۰۰ خانه شهر ویران شده‌است.

## بزرگداشت
نکسه هر ساله در روز نکسه (۵ ژوئن) به‌عنوان روز یادبود رویدادهای آوارگی ۱۹۶۷ گرامی داشته می‌شود.

## تاریخ‌نگاری
مورخ نورالدین مصالحه در ۲۰۰۳ نوشت: «بر خلاف شمار زیاد کتاب‌هایی که دربارهٔ آوارگی فلسطینیان در ۱۹۴۸ نگاشته شده، پژوهش‌های تاریخی بسیار اندکی دربارهٔ آوارگی ۱۹۶۷ انجام شده‌است.»

## جستارهای وابسته
* نکبت (فلسطین)
* جنگ شش‌روزه
* پناهندگان فلسطینی
* روز نکسه
* فلسطینی‌های پراکنده
* درگیری اسرائیل و فلسطین

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:جنگ شش‌روزه
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی
رده:درگیری اسرائیل و فلسطین
رده:جنایت‌های جنگی اسرائیل
رده:تاریخ سرزمین فلسطین
رده:پاکسازی قومی در آسیا
رده:تاریخ پناهندگان اهل فلسطین
رده:فلسطینی‌ستیزی در اسرائیل
رده:عبارات مرتبط با درگیری اسرائیل و فلسطین