حمله اتوبوس مادران

**حمله اتوبوس مادران** () به رویداد هواپیمایی‌ربایی‌گونهٔ ۷ مارس ۱۹۸۸ اشاره دارد که در آن یک اتوبوس غیرنظامی اسرائیلی که کارکنان مرکز پژوهش‌های هسته‌ای نگو را حمل می‌کرد، در جریان انتفاضه اول ربوده شد. سه شبه‌نظامی عرب ۱۱ مسافر را به گروگان گرفتند و دو نفر از آنان را اعدام کردند. سپس نیروی ضدتروریسم یمام به اتوبوس یورش برد و در عملیاتی ۴۰ ثانیه‌ای هر سه هواپیماربا کشته شدند؛ اما یکی دیگر از گروگان‌ها نیز جان باخت.

این رویداد از آن رو «حمله اتوبوس مادران» نامیده شد که بسیاری از مسافران زنان شاغل و مادر بودند. این حادثه نخستین نمونه از تاکتیک‌های کلاسیک تروریستی علیه غیرنظامیان اسرائیلی در جریان انتفاضه اول بود و به یکی از معیارهای سنجش عملیات‌های آزادسازی گروگان در تاریخ مبارزه با تروریسم تبدیل شد.

## حمله
در شب دوشنبه ۷ مارس ۱۹۸۸، سه عضو مسلح سازمان آزادی‌بخش فلسطین (برپایه برخی منابع از «واحد ۱۷») از مرز مصر و اسرائیل در نزدیکی رامات نافخا، منطقه‌ای بیابانی در غرب میتسپه رامون، نفوذ کردند. آنان به تفنگ‌های کلاشینکف، یک مسلسل کارل گوستاو ام/۴۵ و نارنجک دستی مجهز بودند. در حدود ساعت ۶:۳۰ بامداد، آنان به یک خودروی سفید رنو که چهار سرباز غیرمسلح را به سمت شمال برای تمرین بدنی حمل می‌کرد، آتش گشودند. سربازان پیاده گریختند و مهاجمان خودروی آنان را تصاحب کرده، به سمت شمال در جهت سده بوکر و سپس به سمت غرب در بزرگراه رابط بئرشبع به دیمونا حرکت کردند.

سربازانی که خودرویشان ربوده شده بود، مقامات را آگاه ساختند و پلیس در مسیر پیش‌بینی‌شده ایست‌بازرسی برپا کرد. در حدود ساعت ۷:۱۵، مهاجمان با عبور از ایست‌بازرسی پلیس در تقاطع دیمونا–یروحام، تیراندازی بی‌هدف آغاز کردند و پلیس آنان را تعقیب کرد. آنان به یک مینی‌ون حامل چهار معلم نیز شلیک کردند که مسافرانش پس از شتاب‌گرفتن راننده توانستند بگریزند. همچنین به یک کامیون نیمه‌یدک که در اثر تیراندازی در بزرگراه متوقف شده بود، آتش گشودند. بنابر منبع روسی، در ساعت ۷:۴۰ بامداد به‌دلیل پنچرشدن لاستیک، مهاجمان ناچار به توقف شدند. در حدود ساعت ۸:۰۰، اتوبوسی که کارکنان مرکز پژوهش‌های هسته‌ای نگو در نزدیکی دیمونا را به محل کارشان می‌برد، نزدیک روستای بادیه‌نشین عرعره النقب به محل رسید. هنگامی که مهاجمان به اتوبوس آتش گشودند، راننده درِ اتوبوس را باز کرد و شماری از مسافران پیاده گریختند. راننده اتوبوس، تسوی بندل، توانست بخشی از مسافران را از در عقب خارج کند و خود نیز اتوبوس را ترک کرد. مهاجمان با ۱۱ مسافر باقی‌مانده شامل ده زن و یک مرد، کنترل اتوبوس را به دست گرفتند.

### مذاکرات و یورش
نیروهای پلیس و ارتش اسرائیل محل را محاصره کردند و حاییم بنایون، فرمانده منطقه پلیس نگو، مذاکره با مهاجمان را آغاز کرد. یکی از نخستین یگان‌هایی که به محل رسید، یمام بود که پیش از سایرت متکل، یگان ضدتروریسم ویژه ارتش اسرائیل، حاضر شد. بالگردهای سایرت متکل آگاهی نادرستی دربارهٔ موقعیت رویداد دریافت کرده بودند. فرماندهی همه یگان‌های ارتشی و پلیسی بر عهده سرلشکر اسحاق مردخای قرار گرفت. همچنین نشستی فوری با حضور وزیر دفاع اسحاق رابین، رئیس ستاد کل و فرمانده منطقه جنوبی برگزار شد.

مهاجمان خواستار آزادی همه زندانیان فلسطینی بازداشت‌شده در پی شورش سرزمین‌های اشغالی شدند و اولتیماتوم ۳۰ دقیقه‌ای دادند که نماینده‌ای از کمیته بین‌المللی صلیب سرخ حاضر شود وگرنه اعدام گروگان‌ها را آغاز می‌کنند. افسران یمام از مسافرانی که موفق به فرار شده بودند، آگاهی ارزشمندی دربارهٔ شمار مهاجمان و جایگاه آنان در اتوبوس به دست آوردند. تک‌تیراندازان یمام در اطراف اتوبوس مستقر شدند و حرکات درون آن را با دوربین زیر نظر گرفتند. فرمانده یمام، آلیک رون، بر پایه این داده‌ها نقشه یورش را تدارک دید.

با نزدیک‌شدن پایان مهلت ۳۰ دقیقه‌ای، مهاجمان از پنجره‌های اتوبوس به سوی نیروهای امنیتی آتش گشودند و نارنجکی پرتاب کردند که منفجر نشد. اندکی پس از آن، در ساعت ۱۰:۲۵، آنان گروگان مرد، ویکتور رام (۳۹ ساله و پدر سه فرزند) را با شلیک گلوله به سینه و یکی از زنان، میریام بن‌یائیر (۴۶ ساله و مادر چهار فرزند) را اعدام کردند. در آن هنگام، مردخای فرمان یورش به یمام را صادر کرد. تک‌تیراندازان یمام آتش گشودند و رزمندگان یمام از سه جهت پنجره‌ها و درهای اتوبوس را شکستند و بمب‌های صوتی پرتاب کردند تا مهاجمان را سردرگم کنند. در ۳۰ تا ۴۰ ثانیه، اتوبوس را تصرف و هر سه مهاجم را کشتند؛ اما پیش از آن مهاجمان یک گروگان دیگر، رینا شیرتسکی (۳۱ ساله و مادر دو فرزند) را نیز کشتند. هشت گروگان دیگر زخم‌های سبک برداشتند.

## پیامدها
### بازتاب سیاسی
این رویداد نخستین نمونه از تاکتیک‌های کلاسیک تروریستی علیه غیرنظامیان اسرائیلی در جریان انتفاضه اول بود که تا آن هنگام بیشتر به‌عنوان قیامی مردمی با نافرمانی مدنی، اعتراض‌های گسترده و خشونت محدود شناخته می‌شد.

دولت اسرائیل به این رویداد به‌عنوان دلیلی بر ماهیت تروریستی و ضدغیرنظامی انتفاضه اشاره کرد. نخست‌وزیر اسحاق شامیر گفت: «تروریست‌ها هر روز می‌کوشند به ما حمله کنند. اینها همان افرادی هستند که در سرزمین‌ها آشوب برپا می‌کنند.» وزیر دفاع وقت اسحاق رابین نیز این رویداد را بخشی از تلاش گسترده سازمان آزادی‌بخش فلسطین برای نشان‌دادن آنکه تروریسم ابزار اصلی دستیابی به اهداف سیاسی آن سازمان است، توصیف کرد.

رهبران فلسطینی نگران از دست دادن همدلی جهانی با انتفاضه بودند. سری نسیبه این ربایش را «کنشی نکوهیدنی» خواند و گفت: «بسیار نگران‌کننده است، زیرا هدف کل جنبش داشتن انقلابی به‌اصطلاح سفید بوده که مردم در آن سلاحی به کار نبرند.»

سازمان آزادی‌بخش فلسطین از طریق رادیوی خود در بغداد اعلام کرد که این عملیات در پاسخ به کشته‌شدن سه عضو سازمان در لیماسول (قبرس) در ۱۴ فوریه همان سال انجام شده‌است. بنیامین نتانیاهو، سفیر وقت اسرائیل در سازمان ملل، نیز در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل، این رویداد را در کنار تلاش‌های مشابه در شمال اسرائیل و سوءقصد به جرج شولتز وزیر خارجه آمریکا در اورشلیم، تلاشی سازمان‌یافته برای جلوگیری از روند صلح دانست.

### اهمیت نظامی
این عملیات نخستین بار بود که یمام (تأسیس ۱۹۷۴) به‌جای سایرت متکل برای مأموریت آزادسازی گروگان به کار گرفته شد. سال‌ها ترجیح بر بهره‌گیری از سایرت متکل بود، زیرا بسیاری از تصمیم‌گیرندگان کلیدی در مناصب سیاسی و امنیتی بالای دولت اسرائیل از افسران پیشین آن یگان بودند و وفاداری به آن داشتند. موفقیت یمام در این مأموریت، آن یگان را از گمنامی نسبی به شهرت جهانی رساند.

این عملیات یکی از پیچیده‌ترین مأموریت‌های نجات گروگان در تاریخ اسرائیل توصیف شده‌است، با مهاجمانی که مسلح‌تر و مصمم‌تر از پیشینیان خود بودند. از آن پس، این رویداد به معیاری برای مأموریت‌های ضدتروریستی آزادسازی گروگان تبدیل شد.

### ترور خلیل الوزیر
اطلاعات اسرائیل به این نتیجه رسید که ربایش اتوبوس را خلیل الوزیر (ابوجهاد)، رهبر نظامی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، طراحی و فرمان داده بود. در واکنش، گمان می‌رود اسرائیل عملیات پیچیده‌ای برای ترور او در خانه‌اش در تونس توصیه کرد که چند هفته بعد انجام شد.

### پیگردهای داخلی
بررسی‌های پس از رویداد نشان داد که یک هفته پیش از ربایش، شرکت حمل‌ونقل کارکنان مرکز هسته‌ای دیمونا بهره‌گیری از نگهبان مسلح در اتوبوس را متوقف کرده بود. افسرانی که بدون سلاح در خودروی ارتشی ربوده‌شده سوار بودند، توسط دادگاه نظامی به ۳۵ روز بازداشت محکوم شدند و رئیس ستاد کل، دان شومرون، شخصاً اعلام کرد که آنان فرمان مستقیم مبنی بر حمل سلاح هنگام جابجایی را نقض کرده بودند.

## جستارهای وابسته
* خشونت سیاسی فلسطینی
* انتفاضه اول
* ماجرای اتوبوس ۳۰۰

## منابع

* 
* 
* 
* 

رده:عملیات‌های نیروهای دفاعی اسرائیل
رده:انتفاضه اول
رده:مختصات در ویکی‌داده