یفسی لیبرمن

**یِفسِی گریگوریویچ لیبِرمَن** (۲ اکتبر ۱۸۹۷ – ۱۱ نوامبر ۱۹۸۱) اقتصاددان شوروی بود. او به‌عنوان طرّاح اصلی اصلاحات اقتصادی شوروی در سال ۱۹۶۵ شناخته می‌شود؛ اصلاحاتی که به نام «لیبِرمَنیسم» شهرت یافت. او روش‌های جدیدی برای برنامه‌ریزی اقتصادی پیشنهاد داد که بر اصول تمرکزگرایی دموکراتیک نوین مبتنی بود. رسالهٔ او به شکل مقاله‌ای با عنوان «طرح، سود، پاداش» در روزنامهٔ *[[پراودا]]* در سال ۱۹۶۲ منتشر شد. این مقاله بعدها به پایه و اساس اصلاحات اقتصادی شوروی در سال ۱۹۶۵ تبدیل شد. این مقاله که در دوران حکومت نیکیتا خروشچف منتشر شد، پیشنهاد می‌کرد سودآوری به‌جای معیارهای سادهٔ تولید به‌عنوان پایهٔ سنجش کارایی کارخانه‌ها مورد استفاده قرار گیرد و پرداخت پاداش به کارگران و مدیران برای اجرای بیش از حد برنامه‌های سود انجام شود. 

## زندگی و اندیشه
یِفسِی لیبِرمَن در شهر سلاوتا در امپراتوری روسیه و در خانواده‌ای یهودی و مرفه به دنیا آمد. او در سال ۱۹۲۰ از دانشگاه کیف، دانشکدۀ حقوق، فارغ‌التحصیل شد و سپس در سال ۱۹۳۳ از مؤسسهٔ خارکوف مهندسی و اقتصاد، دانشکدۀ ماشین‌سازی فارغ‌التحصیل گردید. در دههٔ ۱۹۲۰، او به‌عنوان پژوهشگر در مؤسسهٔ کار خارکوف فعالیت می‌کرد. همچنین در دههٔ ۱۹۲۰ در مؤسسهٔ اقتصاد ملی خارکوف، در دهه‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰ در مؤسسهٔ مهندسی و اقتصاد خارکوف، و نیز در پلی‌تکنیک و. ای. لنین خارکوف و دانشگاه خارکوف به تدریس پرداخت.

یفسی لیبرمن، پس از ارائه و سپس اجرای مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی در اتحاد شوروی شهرت فراوانی به‌دست آورد. او به‌ویژه از ایدهٔ تکیه بر سود به‌عنوان شاخص اصلی در سنجش کارایی و اثربخشی مؤسسات اقتصادی دفاع می‌کرد و همچنین از ایدهٔ پذیرش اصل پاداش‌های مادی برای کارگران کوشا حمایت می‌نمود. وی در سال ۱۹۴۷ به ریاست دانشکدهٔ اقتصاد و هیئت صنعت ماشین‌سازی در مؤسسهٔ خارکوف مهندسی و اقتصاد رسید و در سال ۱۹۶۳ استاد اقتصاد مهندسی شد. دفاع او از ایدهٔ اتکا به معیار سود برای ترغیب به کارایی و اثربخشی و توسعهٔ اقتصادی دست‌کم به سال ۱۹۴۶ بازمی‌گردد.

او در سال ۱۹۵۷ رسالهٔ دکترای خود را در این موضوع نوشت، اما توجه رسمی به پیشنهادهایش تنها در سال ۱۹۶۲ نمایان شد، زمانی که مقاله‌ای با عنوان «برنامه، سود و پاداش» در روزنامهٔ *[[پراودا]]* شمارۀ ۹ سپتامبر ۱۹۶۲ منتشر کرد. پیشنهادهای او سپس با شیوه‌ای نظام‌مندتر صورت‌بندی شد و تحت عنوان «نظام خارکوف» مورد آزمایش قرار گرفت. پس از چند سال آزمون، دولت شوروی در سال ۱۹۶۵ تصمیم گرفت سود را یکی از شاخص‌های کارایی و اثربخشی مؤسسات اقتصادی و یکی از مبانی پاداش‌های مادی کار قرار دهد؛ البته اندیشه‌های لیبرمن به‌طور کامل و دقیق اجرا نشدند.

لیبرمن به‌ویژه در جهان سرمایه‌داری به‌عنوان یکی از نمادهای گرایش اصلاح‌طلبانه در اقتصاد شوروی شناخته شد. با این حال خود او تصویری را که از وی ساخته بودند، نفی کرد و تأکید نمود که تکیه بر برنامهٔ او به‌معنای کنار گذاشتن برنامه‌ریزی نیست و البته به بازگشت به سرمایه‌داری نیز نخواهد انجامید، چرا که سود در نظام سوسیالیستی تفاوتی بنیادی با سود در نظام سرمایه‌داری دارد.

پس از بازنشستگی رسمی در سال ۱۹۶۳، لیبرمن همچنان به تدریس و گسترش ایده‌های اقتصادی خود در دانشگاه خارکف پرداخت، با این حال تا پایان عمرش از توجه گستردهٔ جامعهٔ بین‌المللی دور ماند. بوروکراسی حزبی در شوروی نسبت به او بی‌اعتنا بود و حتی اجازهٔ عضویت در آکادمی علوم شوروی را به او نداد. مرگ او در سال ۱۹۸۳ عمدتاً توسط یک نشریهٔ شوروی به نام EKO بازتاب یافت؛ نشریه‌ای که در آگهی یادبودش، لیبرمن را به‌عنوان «دانشمند برجستهٔ شوروی» معرفی کرد و نوشته بود پیشنهادهای او تجسم «خرد جمعی حزب» بوده است.

## منابع

رده:زادگان ۱۸۹۷ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۸۱ (میلادی)
رده:اقتصاددانان مارکسیست
رده:اقتصاددانان اهل اتحاد شوروی
رده:مارکسیست‌های اهل اوکراین
رده:یهودیان اهل اوکراین
رده:یهودیان اهل اتحاد شوروی