زنان سالرنو

**زنان [[سالرنو]]**، که به عنوان **بانوان سالرنو** و **زنان سالرنیتای** (به )نیز شناخته می‌شوند، گروهی از پزشکان زن بودند که در ایتالیای قرون وسطی، در مدرسه پزشکی سالرنیتانا، یکی از اولین مدارس پزشکی که به زنان اجازه تحصیل می‌داد، تحصیل می‌کردند.
[بندانگشتی|مینیاتوری که مدرسه پزشکی سالرنیتانا را از روی نسخه‌ای از ''کتاب قوانین'' [ابن سینا به تصویر می‌کشد]]

## مقدمه
در دوره‌هایی از تاریخ که زنان اغلب از عرصه‌های علمی و حرفه‌ای کنار گذاشته می‌شدند، گروهی از زنان پزشک توانستند نه‌تنها در طبابت، بلکه در آموزش و انتشار آثار علمی نیز نقش‌آفرینی کنند. این زنان، برخلاف تصور رایج که آن‌ها را صرفاً متخصص بیماری‌های زنان می‌دانست، در تمامی شاخه‌های پزشکی فعالیت داشتند—از تشخیص و درمان گرفته تا جراحی و پژوهش‌های علمی. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که آن‌ها در مدارس پزشکی تدریس می‌کردند، رساله‌های علمی می‌نوشتند، و در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی به‌طور فعال مشارکت داشتند. برخی از آن‌ها در جراحی مهارت داشتند و در متون علمی به‌عنوان پیشگامان روش‌های درمانی نوین معرفی شده‌اند. نقش آنان در پیشرفت پزشکی نه‌تنها در حوزه‌های خاص، بلکه در توسعهٔ کلی دانش پزشکی قابل توجه بوده است. این مشارکت گسترده، نشان‌دهندهٔ ظرفیت علمی و عملی زنانی است که با وجود محدودیت‌های اجتماعی، توانستند جایگاهی درخور در تاریخ پزشکی به‌دست آورند. آن‌ها نه‌تنها بیماران را درمان می‌کردند، بلکه دانش را منتقل می‌ساختند و در شکل‌گیری نهادهای علمی نقش داشتند—نقشی که امروزه بیش از پیش مورد توجه پژوهشگران تاریخ علم قرار گرفته است.

به لطف فضای تسامح فراوانی که در سالرنو وجود داشت و زنان پزشک و همچنین یهودیان و اعراب را در بر می‌گرفت، آنها توانستند خود را در این شهر تثبیت کنند. علاوه بر این، سالرنو در بیشتر دوران حیات خود تنها دانشکده پزشکی در اروپا بود که درهای خود را به روی زنان باز می‌کرد.

## زنان در جنوب ایتالیا و سالرنو در قرون وسطی
بندانگشتی|مینیاتوری که مدرسه پزشکی سالرنیتانا را به تصویر می‌کشد
در جنوب ایتالیا در قرون وسطی، شهر سالرنو در فتح جنوب ایتالیا به‌دست نورمن‌ها به نقطه‌ای درخشان از شکوه، ثروت و رونق تجاری بدل شده بود—شهری که توانسته بود جایگاه بندرهای مهمی چون امالفی و گائتا را پشت سر بگذارد. بنا بر روایت گوگیلیلمو دی پولیا در سال ۱۰۹۰، سالرنو سرشار از درختان سرو و بادام، گردوهای پوشیده، پارچه‌های امپراتوری، زیورآلات طلایی، شراب، میوه، درختان و محصولات کشاورزی بود. کاخ‌های باشکوه آن را زینت می‌دادند و مردمانی باوقار و زنانی زیبا در آن زندگی می‌کردند. در چنین بستر سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، زنان نه‌تنها در امور روزمره مشارکت داشتند، بلکه در میدان‌های نبرد نیز حضور می‌یافتند و در هنر پزشکی، چه به‌عنوان پزشک و چه به‌عنوان درمانگر سنتی، نقش ایفا می‌کردند. فضای فکری سالرنو از تعصب و دگماتیسم فاصله داشت و بر پایهٔ گفت‌وگو، تجربه، و مقایسهٔ متون یونانی، لاتین و عربی شکل گرفته بود—متونی که بدون پیش‌داوری یا سلسله‌مراتب ارزشی مورد مطالعه قرار می‌گرفتند. در چنین فضایی، پذیرش زنان به‌عنوان دانشجو و حتی استاد، نه‌تنها عجیب نبود، بلکه امری طبیعی و ضروری تلقی می‌شد. مدرسه پزشکی سالرنو که از نخستین نهادهای علمی پزشکی در اروپا بود، در آثار خود به درمان‌هایی که زنان به‌کار می‌بردند، با احترام و استقبال اشاره کرده است. این مدرسه، برخلاف بسیاری از نهادهای علمی آن دوره، زنان را به‌عنوان حاملان دانش و تجربه می‌پذیرفت و از مشارکت آنان در درمان و آموزش بهره می‌برد. ماتئو پلاتئاریو، پزشک و نویسندهٔ قرن دوازدهم، در اثر خود به زنان سالرنو و درمان‌های آنان اشاره کرده است. نشانه‌ای از جایگاه علمی و عملی آنان در تاریخ پزشکی اروپا. این زنان نه‌تنها در درمان بیماری‌ها، بلکه در انتقال دانش، نوآوری در روش‌های درمانی، و شکل‌دهی به سنت‌های پزشکی نقش داشتند. سالرنو، در آن دوران، الگویی نادر از همزیستی دانش، تجربه، و برابری جنسیتی در عرصهٔ علم بود.

## مطالعات و روش‌شناسی‌ها
بندانگشتی|تصویری منتسب به زنان سالرنو(زنان پزشک قرون وسطی ایتالیا)
زنان سالرنو آزاد بودند که بدون اخلاق‌گرایی یا شرط‌بندی‌های مذهبی در مورد موضوعات جنسی صحبت کنند. علاوه بر این، نوشته‌های آنها از اولین نوشته‌هایی بود که در مورد قاعدگی صحبت می‌کرد.

در آغاز قرن یازدهم، در سالرنو، مفاهیمی که امروزه به‌عنوان ارزش‌های بنیادین پزشکی مدرن شناخته می‌شوند—مانند پیشگیری، تغذیه سالم، و مراقبت‌های جامع—در گفت‌وگوهای علمی و درمانی مطرح بودند. زنان پزشک سالرنو، رویکردی مبتنی بر تجربه، طبیعت، و عقلانیت را در درمان بیماری‌ها دنبال می‌کردند. آنان به‌جای توسل به دعا یا روش‌های ماوراءالطبیعه، از درمان‌هایی بهره می‌بردند که بر پایهٔ شناخت بدن، گیاهان دارویی، و مراقبت‌های فیزیکی بنا شده بود. حمام‌های معطر، ماساژهای درمانی، و استفاده از گیاهان دارویی از جمله روش‌های محبوب این زنان بودند—رویکردهایی که نه‌تنها به تسکین جسم، بلکه به آرامش روان نیز کمک می‌کردند. در تاریخچهٔ درمانی آنان، هیچ نشانی از دعا، طلسم، یا مداخلات خرافی دیده نمی‌شود؛ بلکه همه چیز بر پایهٔ مشاهده، تجربه، و شناخت علمی بنا شده بود. این زنان، با بهره‌گیری از دانش یونانی، لاتین و عربی، درمان‌هایی را توسعه دادند که در آثار مدرسه پزشکی سالرنو نیز ثبت شده و مورد احترام قرار گرفته‌اند.

در واقع، زنان سالرنو نه‌تنها در درمان، بلکه در شکل‌دهی به نگاهی عقل‌گرایانه و طبیعت‌محور به پزشکی نقش داشتند.

به‌طور کلی، نوشته‌های تروتا و دیگر زنان، اولین مطالعات در مورد بدن زن در پزشکی بودند.

زنان پزشک سالرنو، در قرون وسطی نه‌تنها در درمان بیماری‌ها، بلکه در بنیان‌گذاری رویکردی علمی، انسانی و پیشرو در پزشکی نقش داشتند. برای آنان، شناخت دقیق تاریخچهٔ بیمار پیش‌شرط هرگونه درمان مؤثر بود—رویکردی که امروزه نیز در پزشکی مدرن به‌عنوان اصل بنیادین شناخته می‌شود. آثار به‌جامانده از این زنان نشان می‌دهد که آنان شناختی عمیق از بدن زنانه داشتند، اما دانش‌شان محدود به آن نبود؛ بلکه در زمینهٔ گیاهان دارویی، خواص درمانی گیاهان، و ترکیب‌های دارویی نیز تسلطی چشمگیر داشتند. نوآوری‌های آنان در بسیاری از زمینه‌ها قابل توجه بود. پیشگیری از بیماری، رعایت بهداشت، تغذیه متعادل، و فعالیت بدنی از جمله اصولی بودند که در آموزش‌هایشان تأکید می‌شد. روش‌های درمانی آنان شامل حمام‌های معطر، ماساژهای درمانی، جوشانده‌های گیاهی، و حتی فصد بود—رویکردهایی که در آن زمان غیرمعمول اما مؤثر تلقی می‌شدند. آن‌ها بی‌پروا به بیان حقایقی می‌پرداختند که پیش‌تر گفته نشده بود، و برای حل مسائلی تلاش می‌کردند که تا آن زمان بی‌پاسخ مانده بود. درس‌های آنان با زبانی ساده، روشن، و قابل‌فهم برای همگان ارائه می‌شد، به‌ویژه در موضوعاتی چون جنسیت، باروری، و پیشگیری از بارداری. این صراحت و سادگی، آموزش پزشکی را از انحصار نخبگان خارج کرده و به سطح جامعه نزدیک‌تر می‌ساخت. دانشجویان آنان توانایی تشخیص بیماری‌هایی چون تیفوئید و مالاریا را داشتند، می‌توانستند دمای تب را اندازه‌گیری کرده و زمان تقریبی بهبودی را تخمین بزنند، و حتی در درمان زخم‌های پیچیده، موفقیت قابل توجهی کسب می‌کردند.

## ادعاهای جادوگری
همچنین شایعات زیادی در مورد زنان سالرنو وجود داشت: به عنوان مثال، آرنالدو دا ویلانووا، دانشمند اسپانیایی، توضیح داد که زنان سالرنو در طول بارداری معجون‌های مرموزی می‌نوشیدند و به همین دلیل زنان دچار انحراف می‌شدند و تلاوت را با یک فرمول جادویی مرموز همراه می‌کرد:

این شایعات به این دلیل ایجاد شدند که علیرغم ثروت و فضای باز فکری شهر سالرنو، اوایل قرون وسطی نیز آغاز تعصب نسبت به زنان و نظریه حقارت زنانه بود. ژول میشله (۱۸۶۲) اظهار داشت که «تنها پزشک مردم، برای هزار سال، جادوگر بود».

با وجود این شایعات بی‌اعتباری، شهرت آنها نه تنها در ایتالیا، بلکه در آن سوی آلپ نیز افزایش یافت.

## زنان سرشناس سالرنو
این زنان شامل افراد زیر بودند:
* تروتا اهل سالرنو - تروتا، مشهورترین زن سالرنو، گمان می‌رود که در قرن یازدهم یا دوازدهم میلادی می‌زیسته است. مدت‌ها تصور می‌شد که او «تروتولا اهل سالرنو» نویسنده کتابی سه قسمتی دربارهٔ درمان‌های پزشکی زنان *به نام* «دربارهٔ درمان زنان» است. با این حال، اکتشافات اخیر نشان می‌دهد که او احتمالاً تنها نویسنده یک سوم از این مجموعه بوده است.
* کنستانس کالندا (قرن پانزدهم) - در پزشکی سخنرانی کرد و در نهایت استاد دانشگاه ناپل شد.
* ربکا گوارنا - آثار منتشر شده در مورد "تب، *دفبریوس* "، "ادرار، *دی اورینیس* " و "جنین، *د جنین* ".
* آبلا – آثار منتشر شده در مورد «صفرای سیاه»
* ماریا اینکارناتا
* مرکوریاد – آثار منتشر شده در مورد «بحران‌ها»، «تب طاعون و «درمان زخم‌ها»

نخستین کسی که به‌طور جدی از زنان پزشک سالرنو یاد کرد، آنتونیو ماتزا، مورخ اهل سالرنو و رئیس مدرسه پزشکی این شهر در قرن هفدهم بود. او در رسالهٔ *Historiarum epitome de rebus salernitanis* نوشت: «ما زنان دانشمند بسیاری داریم که در زمینه‌های گوناگون، با نبوغ و دانش خود، از بسیاری مردان پیشی گرفته یا هم‌سطح آنان بوده‌اند و همچون مردان، در عرصهٔ پزشکی برجسته ظاهر شده‌اند.» این جمله، نه‌تنها تأییدی بر جایگاه علمی زنان در سالرنو است، بلکه نشان‌دهندهٔ احترام و اعتبار آنان در حافظهٔ تاریخی این شهر نیز هست.

در میان زنان برجسته‌ای که در مدرسه پزشکی سالرنو تحصیل کردند، نام فرانچسکا چنچی به چشم می‌خورد—همسر ماتئو رومانو چنچی، که در سال ۱۳۲۱ موفق به دریافت مدرک پزشکی و جراحی از شارل آنژو، دوک کالابریا شد. این مدرک، در دوره‌ای که زنان به‌ندرت به رسمیت شناخته می‌شدند، گواهی بر توانایی و جایگاه علمی اوست.

ابلا، از خاندان اشرافی کاستلانتا، دو اثر نوشت، که متأسفانه هیچ نسخه‌ای از آن‌ها باقی نمانده است. با این حال، اشاره به این آثار در منابع تاریخی نشان می‌دهد که او در زمینهٔ شناخت مزاج‌ها و تولید مثل انسانی، پژوهش‌هایی جدی انجام داده بود. ربکا دِ گوارنا در درمان بیماری‌های دستگاه ادراری و تب‌ها تخصص داشت—حوزه‌هایی که نیازمند دقت بالینی، شناخت فیزیولوژی، و تجربه عملی بودند. مرکوریا، جراح برجسته، مجموعه‌ای از رساله‌های آموزشی نوشت، که به بررسی بحران‌های بیماری، تب‌های واگیردار، و درمان زخم‌ها می‌پرداختند.

اما شناخته‌شده‌ترین زن سالرنو، تروتا بود—زنی که در مدرسه پزشکی سالرنو فعالیت می‌کرد و مطب بالینی پرکاری داشت. او به دانشجویان خود سه نوع بیماری را آموزش می‌داد: بیماری‌های ارثی، واگیردار، و خودایجادشده. این نوع طبقه‌بندی، که بعدها توسط دیگر زنان سالرنو نیز دنبال شد، نشان‌دهندهٔ رویکرد تحلیلی و نظام‌مند آنان به پزشکی است.

## منابع

رده:پزشکان زن اهل ایتالیا