منحرف کننده شعله

بندانگشتی|کانال شعله و منحرف‌کننده در سکوی پرتاب ۳۹A در مرکز فضایی کندی ناسا در فلوریدا.
«**دِفلِکتور شعله**» (Flame deflector) یا «**منحرف‌کننده شعله**» (flame diverter) و یا «**کانال شعله**» (flame trench)، سازه‌ای است که برای هدایت یا پراکندن شعله، گرما و گازهای خروجی تولید شده توسط موتورهای موشک یا سایر سیستم‌های پیشرانش طراحی شده است.  نیروی عظیم رانش موشک و صدای مهیبی که هنگام پرتاب ایجاد می‌شود، می‌توانند سکوی پرتاب و سازه‌های خدماتی و حتی خود موشک آسیب برسانند.  هدف اصلی این ساختار، جلوگیری از خسارت به تجهیزات، زیرساخت‌ها یا محیط اطراف است. از این سیستم‌ها در سایت‌های پرتاب موشک و غرفه‌های آزمایش یافت که حجم زیادی گاز خروجی تولید می‌شود، استفاده می‌گردد.

## طراحی و عملکرد
سازوکار این ساختار معمولاً شامل یک بدنه‌ی مقاوم در برابر گرما است که جریان گازها و شعله‌ها را به‌گونه‌ای هدایت می‌کند که از موشک یا تجهیزات فاصله بگیرد. این کار هم از اثرات ویرانگر گازهای داغ جلوگیری می‌کند و هم اثرات صوتی ناشی از احتراق را کاهش می‌دهد.

بخش “کانال شعله” گاهی همراه با منحرف‌کننده‌ی شعله برای شکل‌دادن به یک سیستم ترکیبی “کانال–منحرف‌کننده” استفاده می‌شود. شعله‌ها از راه منافذی در اطراف سکوی پرتاب وارد این کانال می‌شوند و به سمت ساختاری که زیر سکوی پرتاب قرار دارد هدایت می‌شوند.  برای کاهش بیشتر تأثیرات صوتی، معمولاً از سیستم سرکوب صدا با آب نیز بهره گرفته می‌شود.

## نمونه‌های شاخص

### برنامه آپولو
در جریان برنامه آپولو، نیاز به یک منحرف‌کننده شعله تأثیر مهمی در طراحی مجموعه پرتاب ۳۹ در مرکز فضایی کندی داشت.

طراحان ناسا یک منحرف‌کننده فلزی دوطرفه و به‌شکل گوه انتخاب کردند. این ساختار ۱۳ متر ارتفاع، ۱۵ متر عرض و ۳۱۷ تُن وزن داشت.

به دلیل بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی، طراحان تصمیم گرفتند کف کانال شعله را هم‌سطح زمین قرار دهند. این تصمیم روی ارتفاع و عرض سکوی پرتاب هشت‌ضلعی تأثیر گذاشت. 

### برنامه شاتل فضایی
بندانگشتی|سیستم منحرف‌کننده‌ی شعله شاتل زیرِ وسیله‌ی نقلیه‌ای که آماده‌ی پرتاب است.
در طول برنامه شاتل فضایی، ناسا تغییرات زیادی در سکوی پرتاب ۳۹B در مرکز فضایی کندی ایجاد کرد.

یک کانال شعله به طول ۱۵۰ متر، عرض ۱۸ متر و عمق ۱۳ متر ساخته شد که از بتن و آجر نسوز تشکیل شده بود. 

منحرف‌کننده اصلی شعله داخل این کانال و دقیقاً زیر تقویت‌کننده‌های موشک نصب شد. این ساختار فولادی به‌شکل V طراحی و با یک لایه بتن مقاوم در برابر حرارت پوشیده شده بود.

این سیستم گازهای خروجی موتورهای اصلی مدارگرد و بوسترهای سوخت جامد را به دو کانال شعله جداگانه تقسیم می‌کرد.  ابعاد این منحرف‌کننده حدود ۱۱٫۶ متر ارتفاع، ۱۷٫۵ متر عرض و ۲۲ متر طول بود.

این سیستم بعدها برای برنامه SLS بازسازی شد.

### پایگاه فضایی بایکونور
در پایگاه فضایی بایکنور در روسیه، سکوی‌های پرتاب اصلی از گودال شعله برای هدایت گازهای خروجی استفاده می‌کنند.

وسایل پرتاب توسط راه‌آهن به سکوی پرتاب منتقل شده و در موقعیت عمودی بر فراز گودال شعله نصب می‌شوند.

ساختاری مشابه توسط آژانس فضایی اروپا در مرکز فضایی گویان فرانسه ساخته شده است.
[بندانگشتی|یک [سایوز (ماهواره‌بر)|موشک سایوز که در سال ۲۰۰۹ در سکوی پرتاب پایگاه فضایی بایکونور در قزاقستان نصب شد. شعله‌افکن و گودال آن در زیر قابل مشاهده است.]]

### سکوی پرتاب استارشیپ اسپیس ایکس (SpaceX Starship)
در اولین پرواز آزمایشی مداری فضاپیمای استارشیپ اسپیس ایکس در آوریل ۲۰۲۳، سکوی پرتاب در استاربیس به‌دلیل نبود سیستم منحرف‌کننده شعله آسیب شدیدی دید.  موتورهای Raptor (سی و سه عدد) در آن لحظه حفره‌ای به عمق حدود ۲۵ فوت ایجاد کرده و آوار و گردوخاک را در منطقه‌ای گسترده پراکندند.  این شرکت سپس سیستم جدیدی مبتنی بر پاشش آب طراحی کرد که شعله و گاز خروجی را با حجم زیادی آب از تجهیزات فولادی زیر موشک کنترل و محافظت می‌کند.   در نوامبر همان سال، این سیستم جدید در دومین آزمایش پرواز مداری استارشیپ موفق عمل کرد و از برخاستن ابر گردوخاک و آوار جلوگیری نمود. 

### مجتمع محدوده وومرا نیروی هوایی سلطنتی استرالیا (RAAF Woomera Range Complex)
بندانگشتی|پرتاب یک موشک تحقیقاتی ناسا از نوع اسکای‌لارک از مجتمع وومرا در حدود سال ۱۹۶۱
مجتمع آزمایشی و پرتاب وومرا (Woomera که پیش‌تر با نام‌های Woomera Test Range و Woomera Rocket Range شناخته می‌شد) یک مرکز تحقیقاتی و آزمایشی تسلیحاتی در نواحی دورافتاده استرالیای جنوبی است که توسط نیروی هوایی سلطنتی استرالیا (RAAF) اداره می‌شود. این مجتمع شامل چندین تاسیسات پرتاب فعال و غیرفعال است که از جمله‌ی آن‌ها، ناحیه پرتاب ۶A (LA-6A) است که برای توسعه راکت اروپای ELDO به‌کار رفت. LA-6A شامل سکوی تست/پرتابی بود که بر فراز گودال عمیقی قرار داشت و با کاشی‌های سفید مقاوم در برابر حرارت پوشانده شده بود. به‌دلیل همین طراحی، نیازی به استفاده از سیستم پاشش آب برای کاهش اثرات خروج گازها احساس نمی‌شد. این ساختار مشابه تاسیساتی در اتحاد جماهیر شوروی و RAF Spadeadam در بریتانیا بود. این سایت بین ژوئن ۱۹۶۴ تا ژوئن ۱۹۷۰ فعال بود. اما امروزه بیشتر زیرساخت‌ها مانند آشیانه و برج خدمات قابل حرکت حذف شده‌اند؛ با این حال، سکوی پرتاب و گودال منحرف‌کننده شعله هنوز باقی مانده و قابل مشاهده است.      

## منابع

رده:آتش
رده:موشک‌سازی
رده:محافظت از انفجار
رده:فناوری‌های پرتاب موشک