نورخان یولداش‌خوجایوا

**نورخان یولداش‌خوجایوا** (به ازبکی: Nurxon Yoʻldoshxoʻjayeva) یکی از اولین زنان ازبکی بود که بدون حجاب پارانجا روی صحنه رقصید. او در سال ۱۹۱۳ در مرغیلان از توابع استان فرغانه به دنیا آمد و در سال ۱۹۲۹ در قتل ناموسی کشته شد. نورخان یکی از اولین رقصندگان زن ازبکی بود که بدون حجاب سنتی اسلامی برنامه اجرا کرد. او در سال ۱۹۲۹ توسط برادرش به قتل رسید در حالیکه او فقط ۱۶ سال داشت.

در زمان اتحاد جماهیر شوروی، مجسمه ای به یاد او وجود داشت، اما پس از استقلال ازبکستان آن را پایین آورده‌اند. نام او فقط در سینمای فرغانه به یادگار مانده‌است. به همین دلیل است که اکنون عمدتاً در همین منطقه او را به یاد می‌آورند. برخلاف او هنوز نام تامارا خانوم در سراسر روسیه و دیگر کشورهای جدا شده پرآوازه است.

## پیشینه
نورخان در جوانی از خانه فرار کرد تا به یک گروه رقص روسی بپیوندد. همکاران او در آنجا تامارا خانوم و گوهر رحیموا بودند.

مدت کوتاهی پس از پیوستن به گروه، در ۸ مارس ۱۹۲۸، او و تامارا خانم روی صحنه رفتند و در ملاء عام ماسک‌های صورت خود را برداشتند. هنگامی که گروه رقص در حال بازدید از زادگاهش مرغیلان بود، نورخان تصمیم گرفت به دیدار خانواده‌اش برود. عمه او را به خانه آورد و به او گفت که برادرش به دنبال اوست. سپس برادرش او را با ضربات چاقو به قتل رساند و بلافاصله پس از حضور پلیس در محل به جرم خود اعتراف کرد. او به اصرار پدرشان مینگ بوشی، و ملا کمال غیاثوف، که او را وادار به قتل خواهرش کرده بودند به قرآن سوگند یاد و اعتراف کرد که قتل از پیش طراحی شده بود. روز پس از مرگ او، مراسم تشییع جنازه بزرگی در میدان عمومی برگزار شد. هزاران نفر در مراسم یادبود شرکت کردند و زنان ماسک‌های صورت خود را جلوی تابوت او انداختند. پدر و برادرش سرانجام به دلیل نقش داشتن در قتل محاکمه و اعدام شدند و مینگ بوشی و ملا تبعید شدند.

برخلاف نورخان، تامارا آرتیومونا پطروسیان شهره به تامارا خانوم هم رقص و هم ولایتی او سرنوشت بسیار متفاوتی داشت. تامارا خانوم در خانواده‌ای ارمنی در شهر مرغیلان ازبکستان در دره فرغانه آسیای مرکزی، که در آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود، به دنیا آمد. خانوم از کودکی به رقص و آواز خواندن و رقصیدن با آوازهای محلی ازبکی علاقه نشان داد. در سال ۱۹۱۹ به گروه تئاتر سیار جبهه ترکستان به رهبری حمزه حکیم‌زاده نیازی پیوست. او یک رقصنده ارمنی بود که به دلیل اینکه یکی از اولین زنان در ازبکستان بود که بدون پارانجا روی صحنه رقصید، شهرت داشت. او همکار نورخان، رقصنده نگون‌بخت ازبکی بود که در قتل ناموسی به دلیل برداشتن نقاب به قتل رسید.

## پس از قتل
پس از مرگ نورخان، از سوی مقامات شوروی به عنوان الگو و شهید شجاع شوروی، مشابه تورسونوی سعیدعظیمووا (هنرپیشه ازبکی که در سال ۱۹۲۸ در سن ۱۷ سالگی به دلیل حاضر شدن بدون حجاب بر روی صحنه تئاتر توسط شوهرش به قتل رسید) مورد تقدیر قرار گرفت. مجسمه نورخان در مقابل خانه فرهنگ در مرغیلان توسط مجسمه‌ساز والنتین کالبانسف در سال ۱۹۶۷ ساخته و نصب شد.

مجسمه نورخان، اندکی پس از فروپاشی جمهوری سوسیالیستی شوروی ازبکستان در سال ۱۹۹۱، پایین آمد. در شهر فرغانه سینمایی وجود دارد که هنوز هم نام اوست، این سینما سینما «نورخان» نام دارد. نورخان قهرمان یک نمایش موزیکال شوروی توسط کامِل یاشین بود که در اواسط قرن بیستم محبوبیت داشت.

## منابع

رده:ازبک‌ها
رده:اهالی مرغیلان
رده:پروپاگاندا در اتحاد شوروی
رده:خواهرکشی
رده:درگذشتگان ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۱۳ (میلادی)
رده:قتل ناموسی در آسیا
رده:کشته‌شدگان با سلاح سرد
رده:فرزندکشی‌ها
رده:بازیگران زن سده ۲۰ (میلادی) اهل ازبکستان
رده:رقصندگان سده ۲۰ (میلادی)
رده:قربانیان قتل ناموسی
رده:فمینیست‌های اهل ازبکستان
رده:درگاه:ازبکستان/جستارهای پیوندشده
رده:افراد کشته‌شده در هجوم (شوروی)
رده:کشته‌شدگان اهل ازبکستان