خمره خشایارشا

**خُمره خشایارشا** یک خمرهٔ بزرگ از جنس کلسیت و مرمر گچی با امضای چهارزبانهٔ شاهنشاه هخامنشی، خشایارشای بزرگ (حکومت ۴۸۶–۴۶۵ قبل از میلاد)، است که در ویرانه‌های آرامگاه هالیکارناس، در کاریا (ترکیه امروزی) کشف شد. این خمره مرمرین در پایین راه‌پله غربی این آرامگاه کشف شد و اکنون در موزه بریتانیا (اتاق ۱۵) نگهدای می‌شود.

## گزارش
این خمره حاوی سنگ‌نوشته کوتاهی به فارسی باستان، مصری، بابلی و ایلامی است که متنی یک‌سان دارند:

عملکرد این کوزه بزرگ به خوبی مشخص نیست. ممکن است حاوی مقداری از آب رود نیل بوده باشد که به عنوان نماد تسلیم مصر به ایران دریافت شده بود. چند نمونه دیگر از خمره‌های تقریباً مشابه در سراسر شاهنشاهی هخامنشی، از جمله خمره‌های داریوش بزرگ، شناخته شده‌ است. خمره خشایارشا ممکن است بخشی از مجموعه شهربان (ساتراپ) کاریا بوده باشد و گواه تماس نزدیک حاکمان کاریایی و شاهنشاهی هخامنشی است.

این خمره‌ها که منشأ مصری دارند برای هخامنشیان بسیار ارزشمند بوده و به همین دلیل ممکن است خشایارشا آن را به فرمانروایان کاریایی تقدیم کرده و سپس به‌عنوان یک شی گرانبها از آن نگهداری کرده‌ است. به ویژه، این ظرف گرانبها ممکن است توسط خشایارشا به آرتمیس یکم از دودمان کاریایی، که با شایستگی به عنوان تنها دریاسالار زن سپاه ایران در جریان دومین تهاجم ایرانیان به یونان، و به ویژه در نبرد سالامیس، عمل کرده بود، اهدا شده باشد.

خمره خشایارشاه در موزه بریتانیا قرار دارد. ارتفاع آن ۲۸٫۸ سانتی‌متر و قطر آن در لبه ۱۲٫۸ سانتی‌متر است. این شی در سال ۱۸۵۷ توسط چارلز توماس نیوتن کاوش شد.

## نگارخانه

پرونده:Jar of Xerxes I 1862.jpg|خمره خشایارشا، در زمان کشف.
پرونده:Jar of Xerxes I Egyptian inscription 1862.jpg|کتیبه هیروگلیف روی خمره: «شاه بزرگ خشایارشا».
پرونده:Jar of Xerxes I inscriptions 1862.jpg|سنگ‌نوشته‌هایی به خط میخی روی خمره («خشایارشا، شاه بزرگ» به سه زبان، اولی: فارسی باستان ).
Alabaster vase in the name of Xerxes I, British Museum.jpg|


## خمره‌های مشابه
از زمان داریوش بزرگ تا خشایارشا و برخی از فرمانروایان بعدی هخامنشی، به‌ویژه اردشیر یکم، چند کوزهٔ سنگی مشابه وجود دارد.


پرونده:Egyptian alabaster vase of Darius I with quadrilingual hieroglyphic and cuneiform inscriptions.jpg|گلدان سنگی مصری داریوش بزرگ با کتیبه‌های چهارزبانه هیروگلیف و میخی
پرونده:Caylus vase (9481653).jpg|گلدان کایلوس که در حدود سال ۱۷۶۰ به دست آمد، کلید رمزگشایی خط میخی بود.
پرونده:Alabaster jar with inscription in four languages- Cuneiform- Persian, Elamitic, Babylonian; Hieroglyphs- Egyptian.jpeg|کوزه دیگری از خشایارشا اول، در موزه هنر متروپولیتن .
پرونده:Jar with the name of Xerxes the Great MET hb14 2 8.jpg|همان کوزه در عکاسی سیاه و سفید.
پرونده:Egypte louvre 036 fragment.jpg|قطعه‌ای از کوزه خشایارشا اول موزه لوور
پرونده:Xerxes I Vase Year 2.jpg|کوزه خشایارشا، سال ۲. موزه لوور
پرونده:Quadrilingual inscription of Artaxerxes on an Egyptian alabaster vase.jpg|شست|کتیبه چهارزبانه اردشیر اول بر روی گلدانی از سنگ مرمر مصری.


## جستارهای وابسته
* تاریخ ایرانیان در مصر
* فهرست آثار ایرانی خارج از کشور
* مرمر گچی

## منابع

* Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jar_of_Xerxes_I&oldid=1056278830 Jar of Xerxes I]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed February 18, 2022).

رده:آناتولی هخامنشی
رده:اشیاء خاورمیانه در موزه بریتانیا
رده:امپراتوری عثمانی در ۱۸۵۷ (میلادی)
رده:باستان‌شناسی هخامنشیان
رده:خشایارشای یکم
رده:زبان ایلامی
رده:سنگ‌نوشته‌های اکدی
رده:سنگ‌نوشته‌های مصری
رده:سنگ‌نوشته‌های هخامنشی
رده:مرمر گچی
رده:کاریا