فهرست دانشمندان و پژوهشگران عرب پیشامدرن

**فهرست دانشمندان و پژوهشگران مسلمان پیشامدرن**  عرب جهان اسلام، از جمله اندلس (اسپانیا)، که از دوران باستان تا آغاز عصر مدرن می‌زیسته‌اند که عمدتاً از دانشمندان در طول قرون وسطی تشکیل شده‌است. برای فهرستی از دانشمندان و مهندسان معاصر عرب رجوع کنید به: فهرست دانشمندان و مهندسان عرب مدرن

هر دو نام عربی و لاتین ذکر شده‌است. از مقالات نامگذاری عربی زیر برای نمایه سازی استفاده نمی‌شود:

:**ال* - the
:* *ابن*، *بن*، *بانو* - پسر
:* *ابو، ابی* - پدر، یکی با

## آ
* آپولودور دمشقی (دمشق، ۵۰-۱۳۰، معمار، مهندس، طراح
* ابراهیم زرقالی (تولدو، ۱۰۲۹–۱۱۰۰، کوردویا)، سازنده ادوات نجومی عرب، ستاره‌شناس
* ابن ابی عاصم (بصره، ۸۲۱–۹۰۰، اصفهان)، عالم، مشهور به کارش در علم حدیث
* ابوالقاسم علی بن حسین شریف حسینی علوی (درگذشت ۹۸۵، بغداد)، منجم، اخترشناس
* ابن الابار (والنسیا، ۱۱۹۹–۱۲۶۰، تونس)، مورخ، شاعر، سیاستمدار، متکلم، محقق
* ابن الاکفانی (سنجار، ۱۲۸۶–۱۳۴۸، قاهره)، دایرةالمعارف، طبیب عرب
* ابن الحاج العبدری (۱۲۵۰–۱۳۳۶)، ادیب عالم، متکلم
* ابن الدریهم (۱۳۱۲–۱۳۵۹/۶۲)، رمزشناس
* ابن العدیم حلب، ۱۱۹۲–۱۲۶۲، مصر)، شرح حال‌نویس، مورخ
* ابن العوام (سده دوازدهم، زادۀ سویل)، کشاورز، گیاه‌شناس
* ابن الفرات (۱۳۳۴–۱۴۰۵)، مورخ
* ابن باجه (۱۰۸۵، ساراگوسا –۱۱۳۸، فاس مراکش)، فیلسوف، ستاره‌شناس، طبیب
* ابن بسام (۱۰۵۸، سانتاری، پرتغال –۱۱۴۷)، شاعر، مورخ
* ابن بصال (زادهٔ ۱۰۸۵، تولدو، اسپانیا)، گیاه‌شناس، زراعت‌شناس
* ابن بطلان (۱۰۳۸، بغداد – ۱۰۷۵)، طبیب مسیحی عرب
* ابن بنای مراکشی (۱۲۵۶، مراکش – ۱۳۲۱)، ریاضیدان، منجم، دانشمند اسلامی، صوفی، منجم
* ابن بیطار (۱۱۹۷، مالاگا – ۱۲۴۸، دمشق)، داروساز، گیاه‌شناس، طبیب
* ابن حجر هیتمی (۱۵۰۳–۱۵۶۶)، فقیه، متکلم
* ابن حوقل (۹۴۳–۹۶۹)، نویسنده، جغرافیدان، وقایع‌نگار
* ابن دحیة الکلبی (۱۱۵۰، والنسیا –۱۲۳۵، قاهره)، دانشمند زبان عربی، معارف اسلامی
* ابن درید (۸۳۷، بصره –۹۳۴، بغداد)، جغرافیدان، نسب‌شناس، شاعر، فیلسوف
* ابن دقیق العید (۱۲۲۸، ژانویه –۱۳۰۲)، عالم اسلام در مبانی حقوق اسلامی، مرجعی در مدرسه حقوقی [شافعی]
* ابن عبدالحکم (۸۰۳–۸۷۱)، مورخ مصری
* ابن عدلان (۱۱۸۷، موصل –۱۲۶۸، قاهره)، رمزنگار، شاعر
* ابن عربی (۱۱۶۵، مورسیه –۱۲۴۰، دمشق)، محقق، فیلسوف اسلامی
* ابن فارض (حدود ۱۱۸۱–۱۲۳۴)، شاعر، نویسنده، فیلسوف عرب
* ابن کثیر فرغانی (درگذشت ۸۸۰)، ستاره‌شناس، معروف به لاتین آلفارگانوس
* ابن هَبَل (۱۱۲۲–۱۲۱۳)، طبیب، دانشمند، مؤلف یک خلاصه پزشکی
* ابن هشام (درگذشت ۸۳۵)، مورخ، شرح حال
* ابن هیثم (۹۶۵–۱۰۴۰)، فیزیکدان، ریاضیدان
* ابوالاسود دؤلی (۶۰۳–۶۸۹، بصره)، دستور زبان
* ابوالحسن اشعری (۸۷۴، بصره –۹۳۶، بغداد)، فیلسوف، عالم شافعی، متکلم
* ابوالحسن بنکاری (۱۰۱۸–۱۰۹۳)، فیلسوف، متکلم، فقیه
* ابوالحسن بیهقی (۱۰۹۷–۱۱۶۹)، منجم، مورخ
* ابوالعباس حجازی (سده دوازدهم)، جهانگرد، بازرگان، دریانورد
* ابوالفضل جعفر بن علی دمشقی (سده دوازدهم)، نویسنده، اقتصاددان
* ابوالفضل عبدالواحد تمیمی (۸۴۲، حجاز –۱۰۳۴، بغداد)، قدیس، عارف صوفی
* ابوالمحاسن یوسف الفاسی (۱۵۳۰–۱۶۰۴)، قدیس صوفی
* ابوبکر العیداروس (۱۴۴۷، تریم –۱۵۰۸، عدن)، عالم دینی تصوف
* ابوبکر بن العربی (۱۰۷۶، سویل –۱۱۴۸)، محقق اسلامی، قاضی حقوق مالکی
* ابوجعفر الغافقی (درگذشت ۱۱۶۵)، گیاه‌شناس، داروشناس، طبیب، دانشمند عرب
* ابوعبید البکری (۱۰۱۴، اوئلوا –۱۰۹۴، قرطبه، اسپانیا)، جغرافیدان، مورخ
* ابوعمرو بن العلاء (۶۸۹، مکه –۷۷۰) زبان‌شناس، صرف، نحو
* ابوکامل شجاع بن اسلم (۸۵۰–۹۳۰)، ریاضیدان
* ابومحمد همدانی (۸۹۳–۹۴۵)، جغرافیدان، مورخ، ستاره‌شناس
* ابن‌عباس (۶۱۹، مکه –۶۸۷، طائف)، فقیه، متکلم
* احمد المهاجر (۸۷۳، بصره –۹۵۶، الحسیسه)، عالم، مدرس
* احمد بن ابی‌بکر الزهری (۷۶۷، مدینه –۸۵۶)، فقیه مالکی
* احمد بن حنبل (۷۸۰، بغداد –۸۵۵، بغداد)، متکلم، زاهد، اهل حدیث
* احمد بن علی البونی (درگذشت ۱۲۲۵)، نویسنده، ریاضیدان
* ابن فضلان (سده دهم)، نویسنده، جهانگرد، عضو سفارت خلیفه بغداد در بلغارهای ولگا
* احمد بن یوسف (۸۳۵، بغداد –۹۱۲، قاهره)، ریاضیدان
* اخفش اکبر (درگذشت ۷۹۳، بصره)، دستور زبان عربی
* اشرف عمر دوم (۱۲۴۲، یمن –۱۲۹۶، یمن)، ستاره‌شناس، حاکم یمن
* الاسمایی (۷۳۹، بصره –۸۳۱، بصره)، پیشگام جانورشناسی، گیاه‌شناسی، دامپروری
* الباجی (۱۱۵۶، بیجا – ۱۲۳۱، سیدی بوسعید)، عارف، عالم صوفی
* الباقلانی (درگذشت ۱۰۱۳، زادۀ بصره)، متکلم، عالم، وکیل مالکی
* البلاذری (۸۲۰، بغداد –۸۹۲، بغداد)، مورخ
* الحمیدی اندلسی (۱۰۲۹–۱۰۹۵)، مورخ
* الدخوار (۱۱۷۰، دمشق –۱۲۳۰)، طبیب
* امیر کلال (۱۲۷۸، بخارا –۱۳۷۰، سوخار، بخارا)، عارف، عالم صوفی
* بتانی (۸۵۰، حرّان –۹۲۹، سامرا)، ستاره‌شناس، ریاضیدان
* بهلول (درگذشت ۸۰۷، زادۀ بغداد)، قاضی، عالم
* جینیثلیوس (سده سوم)، سوفسطایی‌گری، بلاغت از پترا
* حارث بن کلده ثقفی (درگذشت ۶۳۴–۳۵)، پزشک
* حارث محاسبی (۷۸۱–۸۵۷)، فیلسوف، متکلم، عالم صوفی
* حربی الحمیری (سده هشتم)، کیمیاگر
* حسن رماح (درگذشت ۱۲۹۵)، شیمیدان، مهندس
* حفصه بنت سیرین (۶۵۱–۷۱۹)، دانشمند اسلام
* حمدالله مستوفی (۱۲۸۱ قزوین –۱۳۴۰ قزوین)، جغرافیدان، مورخ
* حنین بن اسحاق (۸۰۹–۸۷۳)، دانشمند، پزشک، دانشمند مسیحی عرب
* خالد بن یزید (درگذشت ۷۰۴، حمص)، شاهزاده، کیمیاگر اموی
* فراهیدی (حدود ۷۱۸–۷۹۱)، نویسنده، لغت‌شناس، مؤلف نخستین فرهنگ لغت زبان عربی، کتاب العین
* داوود الطائی (۱۳۴۴–۱۴۰۵)، محقق اسلامی، عارف صوفی
* داوود انطاکی (زادۀ ادلب – درگذشته ۱۵۹۹، مکه)، طبیب، داروساز
* شمس‌الدین انصاری دمشقی (۱۲۵۶، دمشق –۱۳۲۷، صفد)، جغرافیدان
* احمد بن عربشاه (۱۳۸۹، دمشق –۱۴۵۰، مصر)، نویسنده، جهانگرد
* بهاءالدین محمد عاملی (۱۵۴۷، بعلبک -۱۶۲۱، اصفهان)، فیلسوف، معمار، ریاضیدان، ستاره‌شناس
* ضیاءالدین مقدسی (۹۱۸، دمشق –۹۹۵)، عالم حنبلی
* عایشه باعونیه (۱۴۰۲–۱۴۷۵)، زن عرب صوفی استاد، شاعر
* عایشه (۶۱۳، مکه –۶۷۸، مدینه)، محقق اسلامی، راوی حدیث، دارای دانش در شعر، طب
* عبدالحمید الکاتب (درگذشت ۷۵۶)، مؤسس نثر عربی
* اوزاعی (۷۰۷، بعلبک –۷۷۴، بیروت)، فقیه، متکلم
* عبدالسلام بن مشیش العلمی (۱۱۴۰، جبل عامل –۱۲۲۷، جبل عامل)، عالم دینی تصوف
* عبدالطیف بغدادی (۱۱۶۲، بغداد –۱۲۳۱، بغداد)، طبیب، مورخ، مصرشناس، جهانگرد
* عبدالعزیز یمنی تمیمی (۸۱۶، یمن –۹۴۴، یمن)، قدیس، عالم صوفی
* عبدالغنی مقدسی (۱۱۴۶، جماعین –۱۲۰۳)، محقق اسلامی، محدث
* عبدالقاهر بغدادی (۹۸۰، بغداد –۱۰۳۷، اسفراین)، ریاضیدان
* عبدالله القیسی (درگذشت ۸۸۵، زادۀ اسپانیا)، فقیه، متکلم مسلمان
* عبدالله بن اباض (درگذشت ۷۰۸ بصره)، راوی حدیث، متکلم
* عبدالله بن علوی الحداد (۱۶۳۴، تریم، یمن –۱۷۲۰، تریم)، قدیس، فقیه صوفی
* عبدالله بن عمر (۶۱۰، مکه –۶۹۳، مکه)، محقق اسلامی، راوی حدیث
* ابن الاثیر (۱۱۶۰، جزیره –۱۲۳۳، موصل)، مورخ، شرح حال‌نویس
* علامه حلی (۱۲۵۰–۱۳۲۵)، متکلم شیعه دوازده‌امامی
* علی ابن ابی‌الرجال (درگذشت ۱۰۳۷)، منجم مشهور به سبب کتاب *البارع فی احکام النجوم*
* علی الرضا (۷۶۵، مدینه –۸۱۸، توس ایران)، محقق، متکلم اسلامی
* علی الهادی (۸۲۹، مدینه –۸۶۸، سامرا)، محقق اسلامی
* علی بن المدینی (۷۷۸، بصره –۸۴۹، سامرا)، محقق، سنت‌شناس
* علی بن جعفر صادق (سده هفتم، زادۀ مدینه)، عالم مسلمان
* علی بن رضوان (۹۸۸، جیزه –۱۰۶۱، بغداد)، منجم، هندسه‌شناس با خالد بن عبدالملک
* علی بن عیسی کحال (ج ۱۰۱۰)، چشم‌پزشک
* علی (۶۰۱، مکه–۶۶۱ نجف)، دستور زبان عربی، بلاغت، متکلم، تفسیر، عرفان
* عمار موصلی (سده دهم، زادۀ موصل)، چشم‌پزشک
* فاطمه فهری (۸۰۰، قیروان –۸۸۰)، حامی علم، مؤسس دانشگاه قرویین در فاس، مراکش
* فاطمه بنت موسی (۷۹۰–۸۱۶)، متکلم، قدیس
* الغسانی (۱۵۴۸–۱۶۱۰)، طبیب
* قزما ودامیان (درگذشت ۲۸۷، یومارتالیک)، طبیب، قدیس عرب
* کالینیکوس (سده سوم)، مورخ، سخنران، بلاغت، سوفسطایی
* کمال‌الدین دمیری (۱۳۴۴، قاهره –۱۴۰۵، قاهره)، جانورشناس
* الغافقی (درگذشت ۱۱۶۵)، چشم‌شناس
* محمد دارمی (۷۹۷، سمرقند –۸۶۹، مسقط)، محقق اسلامی، محدث
* هارون بن موسی (درگذشت ۷۸۶)، دانشمند عربی، اسلام‌شناسی
* هشام کلبی (درگذشت ۸۱۹)، مورخ
* هلیودوروس (سده سوم)، سوفسطایی عرب

## جستارهای وابسته
* علوم در جهان اسلام
* فهرست دانشمندان مسلمان
* فهرست دانشمندان ایرانی پیش از دوران معاصر

*

رده:فهرست‌های مردم عرب
رده:فهرست‌های دانشمندان بر پایه ملیت