پروتکل یک

500px|thumb|
**پروتکل یک**، پروتکل اصلاحی است که در سال ۱۹۷۷ در حمایت از قربانیان درگیری‌های بین‌المللی به کنوانسیون ژنو اضافه شد. «درگیری‌های مسلحانه‌ای که مردم در آن علیه سلطه استعماری، اشغال بیگانه یا رژیم‌های نژادپرست می‌جنگند» به عنوان درگیری‌های بین‌المللی محسوب می‌شوند.این قانون مجدداً بر حقوق بین‌الملل کنوانسیون‌های اصلی ژنو سال ۱۹۴۹ تأکید می‌کند، اما شفاف‌سازی‌ها و مفاد جدیدی را برای ارائه تحولات جنگ‌های بین‌المللی مدرن که از زمان جنگ جهانی دوم رخ داده‌اند، می‌افزاید.

## وضعیت تصویب
تا ژوئن ۲۰۲۵ این قانون توسط ۱۷۵ کشور تصدیق شده‌است. ایالات متحده، اسرائیل، ایران، پاکستان، هند و ترکیه از استثنائات برجسته هستند. با این حال، ایالات متحده، ایران و پاکستان آن را در ۱۲ دسامبر ۱۹۷۷ امضاء کردند، که نشان دهنده تمایلی برای کار در جهت تصویب آن است. انقلاب ایران در این میان اتفاق افتاده‌است.

در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۹، رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین با این هشدار لایحه دومای دولتی را برای لغو تصویب پروتکل توسط روسیه ارائه داد.
شرایط استثنایی بر منافع فدراسیون روسیه تأثیر می‌گذارد و نیاز به اقدام فوری دارد. … در فضای بین‌المللی فعلی، خطرات سوءاستفاده از اختیارات کمیسیون برای اهداف سیاسی توسط دولت‌های بی‌پروا که با سوءنیت عمل می‌کنند، به‌طور قابل توجهی افزایش یافته‌است.

## خلاصه مفاد
پروتکل ۱ یک سند گسترده شامل ۱۰۲ ماده است. در زیر یک نمای کلی از این پروتکل آمده‌است. برای لیست کردن جامع کلیه مفاد، به جزوه و تفسیر مراجعه کنید. به‌طور کلی، این پروتکل مجدداً در مورد چهار کنوانسیون اصلی ژنو تأکید می‌کند. با این حال، موارد زیر نیز اضافه شده‌است.
* ماده ۳۷ اقدامات فریب‌آمیز را ممنوع می‌کند و قوانین جنگ را از موارد فریب متمایز می‌سازد.
* ماده ۴۲ حمله به خلبانان و خدمه هواپیمای دچار اشکال شده را، که در حال پرش با چتر هستند، ممنوع اعلام کرده‌است. هنگامی که آنها در قلمرو تحت کنترل یک طرف مخالف فرود آمده‌اند به آنها فرصت داده می‌شود که قبل از اینکه مورد حمله قرار گیرند تسلیم شوند. مگر اینکه مشخص شود که آنها درصدد انجام یک اقدام خصمانه یا اقدام به فرار شده‌اند. نیروهای هوابرد که از هواپیما در حال فرود با چتر هستند، چه در وضعیت اضطراری باشد یا نه، از حمایت‌های این ماده برخوردار نمی‌شوند، بنابراین ممکن است در هنگام فرود مورد حمله قرار بگیرند.
* ماده ۴۳ مربوط به شناسایی نیروهای مسلح طرف درگیری است، و اظهار می‌دارد که پیکارگران "مشمول یک سیستم انضباطی داخلی می‌شوند که از جمله، در انطباق با مقررات قانون بین‌الملل، قابل اجرا در درگیری‌های مسلحانه، است. "
* ماده(۱)۴۷ «یک مزدور این حق را ندارد که به عنوان یک رزمنده یا یک اسیر جنگی معرفی شود».
* مواد ۵۱ و ۵۴ حملاتٰ راندوم به مردم غیرنظامی، از بین بردن مواد غذایی، آب و سایر مواد که برای بقا نیاز است را غیرقانونی می‌داند. حملات راندوم شامل حمله مستقیم به اهداف غیرنظامی و همچنین استفاده از فناوری‌هایی مانند سلاح‌های بیولوژیکی، سلاح‌های هسته‌ای و مین‌های زمینی، که دامنه تخریب آن محدود نیست، می‌شود. یک جنگ تمام عیار که بین اهداف غیرنظامی و نظامی تمایز قائل نیست، یک جنایت جنگی محسوب می‌شود.
* مواد ۵۶ و ۵۳ حملات به سدها، رودخانه‌ها، ایستگاه‌های تولید هسته‌ای و عبادتگاه‌ها را غیرقانونی اعلام کرده‌است. سه مورد اول «کارها و تأسیسات حاوی نیروهای خطرناک» است و ممکن است مورد حمله قرار گیرد. اما این فقط از راه‌هایی است که تهدیدی برای آزاد کردن آن نیروهای خطرناک نباشد. (به عنوان مثال، تلاش برای تسخیر آنها و نه برای نابودی آنها مجاز است).
* مواد ۷۶ و ۷۷، ۱۵ و ۷۹ حمایت‌های ویژه‌ای برای زنان، کودکان و پرسنل پزشکی غیرنظامی ارائه می‌دهد، و اقدامات حفاظتی را برای روزنامه‌نگاران فراهم می‌کند.
* ماده ۷۷ سربازگیری کودکان زیر ۱۵ سال در نیروهای مسلح را ممنوع می‌کند. این ماده اما اجازه می‌دهد که افراد زیر ۱۵ سال به‌طور داوطلبانه شرکت کنند.
* مواد ۴۳ و ۴۴ وضعیت نظامی اعضای نیروهای چریکی را مشخص می‌کند. وضعیت رزمنده و اسیر جنگی هنگامی به نیروهای مخالف اعطا می‌شود که آنها تحت فرماندهی یک قدرت مرکزی باشند. چنین مبارزاتی نمی‌توانند وابستگی خود را پنهان کنند. آنها باید به عنوان رزمنده در هنگام آماده‌سازی یا زمان حمله قابل شناخته شدن باشند.
* ماده ۳۵ سلاح‌هایی را که «باعث صدمه زائد یا رنج غیرضروری می‌شوند» و همچنین وسایل جنگی که «باعث آسیب گسترده، طولانی مدت و شدید به محیط طبیعی می‌شوند.» را ممنوع می‌کند.
* ماده ۸۵ می‌گوید که استفاده از نشان‌های محافظتی که توسط کنوانسیون ژنو به رسمیت شناخته شده، برای فریب نیروهای مخالف جنایت جنگی محسوب می‌شود.
* مواد ۱۷ و ۸۱ به کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، جوامع ملی یا سایر سازمان‌های بی‌طرف بشردوستانه اجازه می‌دهد تا به قربانیان جنگ کمک کنند.
* در ماده ۹۰ آمده‌است که «طرفین متعاهد عالی می‌توانند، در زمان امضای قرارداد تصویب یا پیوستن به پروتکل، یا در هر زمان دیگر، اعلام کنند که آنها نتایج آن وضعیت را، در رابطه با هر طرف متعاهد عالی دیگر که همان تعهد را قبول می‌کند، و همچنین صلاحیت کمیسیون حقیقت‌یابی بین‌المللی برای تحقیق در مورد ادعاهای طرف دیگر، همان‌طور که توسط این ماده مجاز شده‌است، می‌پذیرد». ۷۴ کشور این را اعلام کرده‌اند.

## جستارهای وابسته
* کنوانسیون ژنو
* کنوانسیون اول ژنو
* قتل هدفمند

## منابع

## پیوند به بیرون
* Full text of Protocol I
* List of countries that have signed but not yet ratified Protocol I

رده:پیمان‌های کنترل تسلیحات
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
رده:کنوانسیون ژنو
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های آلبانی
رده:معاهده‌های آلمان
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های کومور
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های ارمنستان
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های ازبکستان
رده:معاهده‌های اسپانیا
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های اسواتینی
رده:معاهده‌های افغانستان
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های باربادوس
رده:معاهده‌های باهاما
رده:معاهده‌های بحرین
رده:معاهده‌های برزیل
رده:معاهده‌های برونئی
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بلیز
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های بوتسوانا
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پالائو
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پرتغال
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های تاجیکستان
رده:معاهده‌های تانزانیا
رده:معاهده‌های ترکمنستان
رده:معاهده‌های ترینیداد و توباگو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برمودا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جرزی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزایر پیت‌کرن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر کیمن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزیره من
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به مونتسرات
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های تیمور شرقی
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های جزایر سلیمان
رده:معاهده‌های جزایر کوک
رده:معاهده‌های جماهیر عربی لیبی
رده:معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری خلق آنگولا
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بنین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق موزامبیک
رده:معاهده‌های جمهوری دومینیکن
رده:معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو
رده:معاهده‌های جیبوتی
رده:معاهده‌های چاد
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های دماغه سبز
رده:معاهده‌های دولت انتقالی اتیوپی
رده:معاهده‌های فلسطین
رده:معاهده‌های دومینیکا
رده:معاهده‌های رواندا
رده:معاهده‌های رومانی
رده:معاهده‌های زئیر
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های زیمبابوه
رده:معاهده‌های ژاپن
رده:معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های ساموآ
رده:معاهده‌های سان مارینو
رده:معاهده‌های سریر مقدس
رده:معاهده‌های سنت کیتس و نویس
رده:معاهده‌های سنت لوسیا
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سودان جنوبی
رده:معاهده‌های سورینام
رده:معاهده‌های سوریه
رده:معاهده‌های سیرالئون
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های عمان
رده:معاهده‌های غنا
رده:معاهده‌های فرانسه
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های قرقیزستان
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کامبوج
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های کره شمالی
رده:معاهده‌های کلمبیا
رده:معاهده‌های کنیا
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گامبیا
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های گرنادا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آنگویلا
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گویان
رده:معاهده‌های گینه استوایی
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های گینه
رده:معاهده‌های لائوس
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۷۸ (میلادی)
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های لهستان
رده:معاهده‌های لیبریا
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالاوی
رده:معاهده‌های مالت
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های مصر
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۷۷ (میلادی)
رده:معاهده‌های مغولستان
رده:معاهده‌های مقدونیه شمالی
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های موریتانی
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های موناکو
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های نائورو
رده:معاهده‌های نامیبیا
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های نیجریه
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های وانواتو
رده:معاهده‌های ونزوئلا
رده:معاهده‌های ویتنام
رده:معاهده‌های هائیتی
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های یمن
رده:معاهده‌های یوگسلاوی
رده:معاهده‌های یونان