بلوچستان افغانستان

[بندانگشتی|300x300پیکسل| اقوام عمده ساکن پاکستان و مناطق اطراف در سال ۱۹۸۰ میلادی؛ [مردم بلوچ|بلوچ‌ها به رنگ صورتی نشان داده شده‌اند.]]
**بلوچستان افغانستان** یا **بلوچستان شمالی** (بلوچی: )منطقه‌ای خشک و کوهستانی است که بخشی از جنوب و جنوب غربی افغانستان را در بر می‌گیرد. این منطقه تا جنوب شرقی ایران و غرب پاکستان امتداد دارد و به نام مردم بلوچ شناخته می‌شود.

## جغرافیا
**بلوچستان افغانستان** شامل کل ولایت نیمروز، جنوب ولایت هلمند و جنوب ولایت قندهار است.

بلوچستان افغانستان به ناحیهٔ خشک و عمدتاً بیابانی جنوب‌غرب افغانستان گفته می‌شود که به‌صورت طبیعی با بلوچستان ایران و پاکستان پیوستگی دارد. این ناحیه شامل دشت‌ها و بیابان‌های گسترده، پست‌بلندهای شنی و رُسی، و بخش‌هایی از حوضهٔ بستهٔ سیستان است.

دو بیابان اصلی در این ناحیه عبارت‌اند از دشتِ مَرگُو در نیمروز و جنوب هلمند، و بیابان رِگستان میان هلمند و قندهار. مَرجو حدود ۱۵۰ هزار کیلومتر مربع وسعت و میانگین ارتفاع ۵۰۰–۷۰۰ متر دارد؛ ریگستان نیز یک فلات بسیار خشکِ شنی با تپه‌ماهورهای قرمز کم‌ارتفاع است. هر دو بیابان، سکونت پراکندهٔ کوچ‌نشینان بلوچ و پشتون را در خود دارند و فرسایش بادی و پیشروی شنزارها تهدید جدی زمین‌های کشاورزی پیرامون است.

شاه‌رگ آبی منطقه، رود هیرمند است که از ارتفاعات هندوکش سرچشمه می‌گیرد و پس از حدود ۱۳۰۰ کیلومتر در حوضهٔ بستهٔ سیستان پخش می‌شود و هامون‌ها (هامون پوزک، صابری، هیرمند) را می‌سازد؛ این تالاب‌ها فصلی و به‌شدت وابسته به آوردِ آب افغانستان‌اند. خشک‌سالی‌ها یا برداشت‌های بالادست باعث پس‌روی و خشکیدگی بستر و ریزگردهای گسترده می‌شود. بخشی از هامون‌ها تا داخل ولایت فراه امتداد می‌یابند.

ولایت نیمروز (مرکزش زرنج) کم‌تراکم‌ترین ولایت افغانستان است و بخش بزرگی از آن در دشتِ مَرگُو و حوضهٔ سیستان قرار دارد. بلوچ‌ها در نیمروز اکثریت‌اند و در جنوب هلمند و برش‌هایی از فراه نیز حضور دارند.

اقلیم منطقه فراخشک و گرم است: بارش اندک، تبخیر بالا، بادهای فصلی و طوفان‌های شنی. کاربری غالب، کوچ‌روی، چرا، کشت‌های کم‌آب‌بر پراکنده در کنار کاریزها و کانال‌ها، و کانون‌های نخلستان و نیزار پیرامون هامون‌ها در سال‌های پُرآب است. طرح‌های توسعهٔ هیرمند و نوسان‌های آبیِ حوضه، الگوهای زیست و معیشت را دگرگون کرده‌اند.

راه دلارام–زرنج (Route 606/NH49) به طول حدود ۲۱۸ کیلومتر، نیمروز را به بزرگراه حلقوی افغانستان وصل می‌کند و از طریق مرز میلَک/زابل به شبکهٔ ایران و در ادامه به بندر چابهار راه می‌دهد؛ این مسیر زمان سفر را به‌طور چشمگیر کاهش داده و یک گذرگاه راهبردی برای افغانستان ایجاد کرده است. افزون بر این، اتصال‌های ریلی و جاده‌ای ایران–افغانستان وزن این محور تجاری را افزایش داده‌اند.

خشک‌سالی‌های پی‌درپی دهه‌های اخیر و تغییرات کاربری و سدسازی‌های بالادست، دوره‌های خشکیدگی گستردهٔ هامون‌ها، توفان گردوغبار و جابه‌جایی جمعیت‌های کوچنده را تشدید کرده است. ریزگردهای بستر خشک هامون می‌تواند روستاها را مدفون کند و تنوع زیستی تالابی را نابود سازد.

## تاریخچه
میر نصیرخان بلوچ فرمانروای دولت خانات کلات یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین فرمانروایان خانات کلات بود. او نقش مهمی در تحکیم قدرت بلوچ، متحد کردن قبایل بلوچ و شکل دادن به ساختار سیاسی و اداری خانات ایفا کرد.

مرز های بلوچستان در زمان سلطنت نصیر خان بلوچ در کشورهای امروزی پاکستان، ایران و افغانستان امتداد داشت. حدود گستره مرز های بلوچستان در آن عهد از شمال به نیمروز، هلمند و بخش هایی از قندهار(بلوچستان افغانستان)، در شرق تا پنجاب شامل دره غازی خان، در جنوب سواحل مکران در امتداد دریای عرب از کراچی تا بندرعباس و در غرب شامل بلوچستان ایران (استان سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان، شرق هرمزگان تا بندرعباس) بود.منطقه بلوچستان افغانستان تا قبل از استعمار و تقسیم بلوچستان توسط هند بریتانیا جزء اراضی خانات کلات که در اواخر قرن ۱۹ بخشی از وسعت خود را به ایران قاجاری و امارت افغانستان از دست داد.
[بندانگشتی|[قلعه ابراهیم‌خان سنجرانی در چخانسور مقر فرمانروایی خوانین بلوچ بر سیستان بود و  کمال خان و ابراهیم خان سنجرانی در تاریخ معاصر بر سیستان حکمرانی می‌کردند.]]

خاندان سنجرانی خاندانی بود که از اوایل قرن نوزدهم تا اواخر قرن نوزدهم بر سیستان به پایتختی چخانسور در قلعه ابراهیم‌خان سنجرانی حکومت می کرد. این خاندان تمام طول حکومت خود را وفادار و تابع دولت خانات کلات بود. قلعه ابراهیم خان سنجرانی متعلق به سران سنجرانی گزارش شده است.

## مردم شناسی

گفته می‌شود جمعیت بلوچ ها در افغانستان تقریباً ۶۰۰٬۰۰۰ نفر است که ۴۰۰٬۰۰۰ بلوچی زبان و ۲۰۰٬۰۰۰ براهویی زبان هستند. بیشتر این بلوچها در جنوب افغانستان زندگی می‌کنند. بلوچی زبان ها بیشتر در ولایت نیمروز و براهویی زبا نها عمدتاً ساکن ولایت قندهار هستند. در هلمند، بلوچ زبان‌ها و براهویی زبان‌هایِ بلوچ با هم زندگی می‌کنند. بلوچ‌ها در سایر مناطق افغانستان به زبان پشتو و فارسی دری صحبت می‌کنند.

## فرهنگ و هنر

### صنایع دستی
قالیبافی و سوزن دوزی بلوچی از حرفه های رایج در میان بلوچ‌های افغانستان است. قالیچه های بلوچی و کف پوش های بلوچی اغلب در بازار محلی هرات و بازار جهانی به فروش می رسد.سوزن دوزی و صنایع دستی هنر زنان بلوچ در افغانستان است. زنان بلوچ لباس هایی به نام «زی آستین و گوپتان» می پوشند که بر روی آن نقوش سوزن دوزی و گلدوزی بلوچی طراحی شده است.

نگهداری و پرورش شتر و نیز برگزاری مسابقات شترسواری در ولایت نیمروز در بین بلوچ ها رواج دارد.

## جستارهای وابسته
* بلوچ‌های افغانستان
* بلوچستان
* ولایت نیمروز
* ایالت بلوچستان
* استان سیستان و بلوچستان
* زبان بلوچی
* عبدالکریم براهویی
* جبهه نیمروز
* کشمکش بلوچستان

## منابع

## پیوند به بیرون
* آهنگ بلوچی نیمروز در مورد نیمروز
* پله بلوچی

رده:بلوچستان
رده:ولایت نیمروز
رده:فلات ایران
رده:منطقه‌های افغانستان