حقوق گیاهان

**حقوق گیاهان**، حقوقی است که شاید گیاهان سزاوارِ آن شناخته‌شوند. مانند نمونه‌هایی که در پیوند با حقوق بشر، حقوق جانوران، «زیست‌محوری» یا «حس‌مندگرایی» بروزمی‌کند.

## فلسفه
در رومان *ایریوهان* از ساموئل باتلر، فصلی است با سرگفتارِ «نگرش‌های یک فیلسوفِ اهل ایریوهان در مورد حقوقِ سبزیجات».

در مورد این پرسش که آیا حقوق جانوران را می‌توان به گیاهان نیز تعمیم داد، تام ریگان فیلسوف حقوق جانوران، استدلال می‌کند که جانوران از آنجایی که دارای شعور یا به قول او «سوژه‌های زندگی» هستند، حقوقی را به دست می‌آورند. او استدلال می‌کند که این امر در مورد گیاهان صدق نمی‌کند و حتی اگر گیاهان حقوقی هم داشته باشند، به دلیل استفاده از گیاهان برای پرورش جانوران، اجتناب از خوردن گوشت همچنان اخلاقی خواهد بود.

به گفته فیلسوف «مایکل ماردر»،  این ایده که گیاهان باید حقوق داشته‌باشند، از «فردیت گیاهان» ناشی می‌شود که از شخصیت انسان متمایز است. «پاول دبلیو. تیلور» باور دارد که هر گونه‌ای از زندگی و جان، دارایِ ارزشِ ذاتی است. او استدلال‌می‌کند که به گیاهان احترام گذاشته‌شود. ولی برای آن‌ها حقوقی قائل نیست. «کریستوفر دی. استون»،  پسرِ روزنامه‌نگار تحقیقی «آی.اف. استون»،  در سال ۱۹۷۲ میلادی در مقاله‌ای به عنوان «آیا درختان باید جایگاهی داشته‌باشند؟» پیشنهادکرد که اگر به شرکت‌ها حقوقی داده‌می‌شود، برای اجسام طبیعی مثل درختان نیز باید حقوقی قائل‌شد. استون با اشاره به نمونه‌هایی چون گسترشِ حقوقِ سیاه‌پوستان، یهودیان، زنان و جنین‌ها، توضیح داد که در طول تاریخ، جوامع برای «نهادهایی» حقوق قایل شده‌اند که قبلاً مردم آن را «غیرقابل تصور» می‌پنداشتند.

«متیو هال» در حالیکه مستقیماً به «حقوق» متوسل نمی‌شود، استدلال می‌کند که گیاهان باید در قلمروی ملاحظات اخلاقی انسان شامل شوند. اثر «*گیاهان به عنوان اشخاص: یک گیاه‌شناسی فلسفی*» او، پیشینه اخلاقی گیاهان در فلسفه غربی را مورد بحث قرار داده و آن را در مغایرت با سنت‌های دیگر، از جمله فرهنگ‌های بومی که گیاهان را به عنوان شخص و موجودات فعال، باهوش و مناسب دریافت احترام و مراقبت، می‌شناسند، می‌داند. هال پیشنهادش برای در نظر گرفتن اخلاقی گیاهان را با استدلالاتی مبتنی بر زیست‌شناسی عصبی پشتیبانی می‌کند که بر اساس آن گیاهان خودمختار و ادراکی بوده و قادر به رفتارهای پیچیده و سازگار از جمله تشخیص خودی/ غیرخودی هستند.

## استدلالات علمی
در پژوهشِ فیزیولوژی گیاهی، درمی‌یابیم که گیاهان دارای سازوکارهایی هستند که به وسیلهٔ آن تغییرات محیطی را تشخیص‌می‌دهند. این تعریف از ادراکِ گیاهان، با این تصور که گیاهان قادر به احساس عواطف هستند، ایده‌ای که به آن نیز «ادراک گیاهی» می‌گویند، فرق دارد. پیشینهٔ مفهوم اخیر، همچون هوش‌مندی گیاهان، به سال ۱۸۴۸ میلادی برمی‌گردد؛ زمانی که گوستاو تئودور فخنر، روان‌شناس تجربی آلمانی، پیشنهادکرد که گیاهان تواناییٔ درکِ هیجانات را دارند، و این‌که می‌شود با سخن‌، توجه، و مهر، رشدِ سالمِ آن‌ها را افزایش‌داد.

«کمیته اخلاق فدرال سوئیس» در بیوتکنولوژی غیرانسانی، داده‌های علمی گیاهان را تجزیه و تحلیل کرده و در سال ۲۰۰۹ میلادی به این نتیجه رسید که گیاهان مستحق مقدار معینی از «کرامت» هستند، اما «کرامت گیاهان یک ارزش مطلق نیست».

حزب تک موضوعی گیاهان در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۱۰ میلادی در هلند نامزد شد. این حزب به‌طور کلی بالای موضوعاتی هم چون آب و هوا، تنوع زیستی و پایداری تمرکز دارد. چنین نگرانی‌های به عنوان شواهدی مورد انتقال قرار گرفته‌اند که فرهنگ مدرن «باعث می‌شود تا ما توانایی تفکر انتقادی و تمایز نگرانی‌های اخلاقی جدی از بیهوده را از دست بدهیم».

دیدگاه علمی رایج امروز، کیفیت‌هایی چون حس‌مندی و خودآگاهی را در جایگاه ویژگی‌هایی می‌داند که برای نشان‌دادنِ خودآگاهی، همان‌جور که در اعلامیهٔ خودآگاهی کمبریج در ۷ ژوئیه ۲۰۱۲ در دانشگاه کمبریج برای همگان بیان شده‌است، به ساختارهای عصبیٔ ویژه، و کمی سوبستراهای نوروآناتومیکی، نوروشیمیایی و نوروفیزیولوژیکی نیاز دارند. که در جاندارانِ پیچیده‌تری که دارایِ دستگاهِ عصبی مرکزی هستند، دیده‌می‌شود. بدین‌روی، گفته‌می‌شود که تنها ارگانیسم‌هایی که این ویژگی‌ها را از خود نشان‌می‌دهند، یا به دیگر سخن همهٔ موجوداتِ سلسلهٔ جانوران، حس‌مند و خودآگاه هستند؛ و تواناییٔ احساس و تجربهٔ درد را دارند. اسفنج‌ها، پلاکوزواها و مزوزواها که بدنشان ساختارِ ساده‌ای داشته و دستگاهِ عصبی ندارند، تنها اعضای سلسلهٔ جانوران هستند که حس‌مند نیستند.

## استدلال حقوقی

دادرس ویلیام او. داگلاس در مخالفت خود به تصمیم دادگاه عالی ایالات متحده در پرونده «*باشگاه سیرا علیه مورتون*» سال ۱۹۷۲، در مورد این که آیا ممکن است گیاهان جایگاه قانونی داشته باشند، نوشت:

قانون اساسی سوئیس حاوی ماده‌ای است که «در هنگام کار با جانوران، گیاهان و دیگر موجودات زنده باید به کرامت آفرینش توجه‌شود.» و دولت سوئیس پژوهش‌های اخلاقی‌ای دربارهٔ چگونگیٔ پاسداری از کرامتِ گیاهان را انجام داده‌است.

در سال ۲۰۱۲، رودخانه‌ای در نیوزیلند، دارایِ گیاهان و دیگر جاندارانی که در محدودهٔ آن بودند، به‌طور قانونی به نامِ شخصِ دارایِ جایگاه، اعلام‌شد (به‌دست نگهبانان)؛ تا کارهای قانونی برای محافظت از منافع آن انجام‌شود.

## استدلال‌های معروف
هنگامی که تیموتی مک‌وی از سوی مردم برای رفتار اخلاقی با جانوران به چالش کشیده‌شد تا گیاه‌خوار شود، استدلال کرد که «گیاهان نیز زنده‌ هستند؛ آن‌ها به تحریکات (از جمله درد) واکنش نشان می‌دهند؛ سیستم دوران خون دارند و …».

جبههٔ آزادی‌بخشِ جانوران استدلال‌می‌کند که هیچ مدرکی برای این‌که گیاهان می‌توانند درد را تجربه‌کنند نیست؛ و از آن‌جا که در برابرِ تحریکات واکنش دارند، مانند دستگاه ترموستاتی‌اند که به حسگرها واکنش نشان می‌دهد.

## جستارهای وابسته
* درختی که دارنده خودش است

## یادداشت‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون

* The Plant Initiative - Building a movement to increase respect for plants

رده:اخلاق زیستی
رده:اخلاق‌مداری زیست‌محیطی
رده:حقوق
رده:شناخت در گیاه
رده:گیاهان و انسان‌ها
رده:نظریه قانون