حسین فقیه سبزواری

**میرزا حسین فقیه سبزواری** (۱۳ فروردین ۱۲۷۱ – ۱۵ بهمن ۱۳۴۵) فقیه و مرجع تقلید نیمه اول قرن چهاردهم هجری شمسی ساکن مشهد، صاحب رساله عملیّه، حافظ و مفسّر قرآن، خطیب، محدّث، از مؤسسان و احیاگران حوزه علمیه خراسان؛ که نزدیک به چهل سال، کلیددار ضریح علی بن موسی الرضا نیز بود.

## تبار و سب
میرزا حسین فقیه سبزواری ۱۳ فروردین ۱۲۷۱ برابر با سوم رمضان ۱۳۰۹ در سامرّا به دنیا آمد. وی پسر میرزا موسی فقیه سبزواری (۱۳۳۶–۱۲۶۵ قمری - سبزوار) و از سادات حسینی است. نسب میرزا حسین با ۳۹ واسطه به حسین اصغر فرزند علی بن الحسین امام چهارم شیعیان ختم می‌شود. میرزا موسی فقیه سبزواری، از فقیهان و مجتهدان اواخر دوره سلسله قاجار در سبزوار است.

## تحصیلات و استادان
میرزا حسین فقیه سبزواری بخشی از دروس مقدماتی و ابتدایی را در سامرا و بخشی دیگر را در طول چهار سال در نجف آموخت. تا ۱۷ سالگی تحصیلات ابتدایی و مقدماتی را در سبزوار به پایان رساند و برای تحصیل علوم سطح حوزه، سال ۱۲۸۷ عازم مشهد شد. در محضر عبدالجواد ادیب نیشابوری، حسن بررسی و سید محمدباقر مدرس، علوم ادبی و فقه و اصول دوره سطح حوزه را طی چهار سال آموخت و فروردین ۱۲۹۱ به سبزوار بازگشت.

تیر ۱۲۹۲ ازدواج کرد و ضمن تدریس در حوزه علمیه سبزوار فلسفه آموخت و دوره عالی فقه و اصول را نزد میرزا حسین علوی سبزواری از شاگردان ملا هادی سبزواری و میرزای شیرازی، شاگردی کرد. وی برای تکمیل تحصیلات عازم نجف شد. در طول ده سال اقامت در نجف، در حلقه‌های درس خارج فقه و اصول سید ابوالحسن اصفهانی، میرزا محمدحسین نایینی، آقا ضیاءالدین عراقی، سید محمد فیروزآبادی و استادان دیگر حضور یافت و از سوی علمای برجسته نجف به «فقیه سبزواری» اشتهار یافت و توانست از همه استادان خود اجازه اجتهاد دریافت کند.

## بحث‌ها و تدریس ضمن تحصیل
میرزا حسین فقیه سبزواری، دوره اصول نائینی را با محمدعلی کاظمینی، صاحب تقریرات نائینی، و فقه را با سید محمود شاهرودی (۱۲۶۲–۱۳۵۳) و دروس دیگر را با موسی خوانساری، علی محمد بروجردی (۱۲۷۶–۱۳۵۳) و سید محمد میبدی کرمانشاهی مباحثه نمود و خود تقریرات یک دوره کامل اصول نائینی را نوشت. در نجف، کتاب کفایة الاصول آخوند خراسانی را در مسجد هندی به زبان عربی؛ و از حفظ تدریس می‌نمود.

## بازگشت به ایران
در سال ۱۳۴۷ ه‍.ق در ۳۸ سالگی به درخواست مردم سبزوار به ایران بازگشت و در مشهد ساکن شد و به تدریس فقه و اصول و فلسفه و نیز اقامه نماز جماعت روی آورد و خدمات اجتماعی و عمرانی کم‌نظیری انجام داد.

## مبارزه با یهودی‌ستیزی در مشهد
روزهای ۲۶ و ۲۷ فروردین ۱۳۲۵، در اثر سوء تفاهم ساده‌ای، مسلمانان و یهودیان مشهد در محله یهودیان درگیر شدند که با میانجی گری علی اکبر نهاوندی و صدور اعلامیه برای آتش‌بس از سوی میرزا حسین فقیه سبزواری، حادثه کوچکی که می‌رفت به غائله بزرگی در جهت یهودی‌ستیزی تبدیل شود، پایان گرفت و هر دو سوی نزاع، به احترام این دو؛ و نصیحت و توصیه آنان به لزوم زندگی مسالمت آمیز دست از جدال و منازعه کشیدند. این ماجرا، معروف به واقعه الله‌داد می‌باشد؛
هر چند این روایت، درست به نظر نمی‌رسد؛ چون در پی واقعه الله‌داد (مسلمان‌سازی اجباری یهودیان مشهد)، ۲۸ تن کشته و شمار دیگری نیز زخمی شدند.

## آثار
آثار علمی فقیه سبزواری تقریرات درس اصول میرزای نایینی و رساله «قضاء فوائت»، تقریرات درس خارج فقه سید ابوالحسن اصفهانی است. «هدایة الانام»رساله عملیه بنا بر فتواهای فقیه سبزواری و مناسک حج، هردو منتشر شده‌است.

## خدمات و فعالیت‌ها
#### احداث شبستان‌های شرقی مسجد جامع سبزوار
براساس کتیبه‌ای که در پیش تاق ورودی شبستان به خط نستعلیق، بر کاشی نوشته شده‌است: این شبستان به خرج میرزا حسین خان غنی و به سعی آیت‌الله میرزا حسین فقیه سبزواری در شوال ۱۳۸۵ هـ ق برابر با ۱۳۴۴ هـ ش بازسازی شده‌است.

#### احداث مدرسه علمیّه محمدیّه در سبزوار
این مدرسه علمیه، در قسمت شرقی سبزوار و جنب مزار میرزا موسی فقیه سبزواری پدر او قرار دارد.

#### احداث مدرسه علمیّه در کویته پاکستان
با توجه به مذهبی بودن شهر بزرگ کویته؛ و حضور شمار بسیاری از اهل علم و طلاب در این شهر؛ و فقدان مدرسه ای جهت سکونت و تحصیل دانشجویان علوم حوزوی، فقیه سبزواری به فکر تأسیس مدرسه ای افتاد و در همان چند روز توقف، زمینی تهیه و نخستین کلنگ ساختمان مدرسه علمیه کویته را به زمین زد.

#### تأسیس کوی طلاب
دوهزار و پانصد قطعه زمین سیصد متری از اراضی آستان قدس را گرفته و با تشریفات خاصی به طلاب علوم دینی واگذار نمود. از آن تاریخ اکثر طلاب و محصلین در این زمین‌های استیجاری از آستان قدس خانه ساخته و آن محله معروف به کوی طلاب شد.

او همچنین مدرسه باغ رضوان را به سال ۱۳۳۰ش در دو طبقه ساخت و تکیه سیدها را احداث کرد. درمانگاه رازی را تکمیل کرد و ۱۲۰ باب منزل در خیابان نخریسی و ۲۵ باب در خیابان خواجه ربیع برای سیل‌زدگان بنا نهاد

## استادان
* سید حسن صدر (مشهور به محدث کاظمینی)
* عبدالجواد ادیب نیشابوری (مشهور به ادیب اول)
* میرزا حسین نوری (مشهور به محدث نوری)
* میرزا حسین علوی مجتهد سبزواری (مشهور به حاجی بزرگ)
* میرزا محمد آقازاده (فرزند آخوند خراسانی)
* افتخار الحکماء طالقانی (شاگرد حاج ملا هادی سبزواری)
* میرزا محمدحسین نایینی (مشهور به میرزای نایینی)
* سید ابوالحسن اصفهانی
* ضیاءالدین عراقی (مشهور به آقا ضیاء عراقی)
* سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (صاحب العروه الوثقی)
* شیخ حسن مامقانی

## از نگاه شاگردان و پژوهشگران
محمدرضا شفیعی کدکنی دربارهٔ او می‌گوید:امور عامّه شرح منظومه را نزد او نیز خوانده‌ام و با اینکه در آغاز اصرار داشت که قبول نکند و می‌گفت: من سالهاست «تارک» ام ولی وقتی درس را شروع کرد، از بسیاری مدعیّان که ما دیدیم، بهتر و مسلّط و خوش تقریر تر بود.برخی از شاگردانش درباره‌اش سخن‌ها گفته‌اند که در اینجا (ویکی گفتاورد) نقل شده‌است.

## درگذشت
میرزا حسین فقیه سبزواری شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۴۵ در مشهد درگذشت. روزنامه خراسان و روزنامه شرق گزارشی از این رویداد منتشر کردند. برابر وصیت کنار محراب مدرس باغ رضوان که خود در آن تدریس می‌نمود، دفن شد. محمدتقی آملی، فقیه و فیلسوف شیعه، بنا به وصیت خودش در مقبره میرزا حسین فقیه سبزواری به خاک سپرده شده‌است.

## جستارهای وابسته

* حرم امام رضا
* میرزا موسی فقیه سبزواری
* آرامگاه موسی فقیه سبزواری
* میرزای شیرازی
* سید ابوالحسن اصفهانی
* محمدحسین نائینی
* آقا ضیاءالدین عراقی
* سید حسن صدر
* عبدالله مامقانی
* فاضل شربیانی
* عبدالجواد ادیب نیشابوری
* سید محمود حسینی شاهرودی
* سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
* مهدی الهی قمشه‌ای
* محمدتقی آملی
* روش بولون
* وینچنزو بیانکینی
* کاظم مدیر شانه‌چی
* مهدی مروارید
* حوزه علمیه خراسان
* فهرست اهالی سبزوار
* علی‌محمد بروجردی
* مدرسه محمدیه (سبزوار)
* مسجد جامع سبزوار
* سید علینقی امین
* محمدتقی شریعتی
* عباس واعظ طبسی
* فهرست مراجع تقلید شیعه
* جیگی جیگی ، ننه خانم
* حوزه علمیه خراسان

## منابع

## پیوند به بیرون

* وبگاه میرزا حسین فقیه سبزواری
* صفحه اینستاگرام میرزا حسین فقیه سبزواری
* مجموعه تصاویری از میرزا حسین فقیه سبزواری
* خاطرات یک شاهد در واقعه گوهرشاد
* مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
* روایت شاهد عینی از حمله به حرم امام رضا(ع)
* ویکی نور
* دانشنامه مشهد الرّضا
* گفتگو با استاد کاظم شانه چی
* ضریح موسی فقیه سبزواری

رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه
رده:بنیان‌گذاران نهادهای آموزشی
رده:تقریب‌گرایان مذاهب اسلامی
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا
رده:خاندان فقیه سبزواری
رده:درگذشتگان ۱۳۴۵
رده:درگذشتگان ۱۳۸۶ (قمری)
رده:روحانیان اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل سبزوار
رده:روحانیان شیعه اهل مشهد
رده:رهبران مذهبی اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۷۱
رده:زادگان ۱۳۰۹ (قمری)
رده:زادگان دهه ۱۳۰۰ (قمری)
رده:طرفداران تقریب میان مذاهب اسلامی
رده:عارفان اهل ایران
رده:عالمان شیعه
رده:عالمان مسلمان
رده:فقیهان هوادار مشروطیت
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی درگذشته
رده:مراجع تقلید در دوره پهلوی
رده:مراجع تقلید درگذشته
رده:مراجع تقلید شیعه اهل استان خراسان رضوی
رده:نویسندگان دینی اهل ایران
رده:نیکوکاران اهل ایران