عملیات پژواک قادسیه

**عملیات «پژواک قادسیه»** یک حمله نیروی هوایی عراق به زیرساخت‌های هوایی ایران در طول جنگ ایران و عراق بود. این عملیات اولین نبرد بزرگ جنگ، و به عقیده برخی، روز آغاز جنگ بین دو کشور است. در همان زمان، در عراق اشاره شده است که جنگ از ۱۳ شهریور آغاز شد و تا آن زمان نبردهای تمام عیار به مدت ۱۸ روز ادامه داشت.

## زمینه
در ۱۴ فروردین ۱۳۵۹، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران عملیاتی را علیه نیروهای ضدانقلاب در مناطق هم‌مرز با عراق از جمله استان لرستان انجام دادند. روز بعد گروه بزرگی از مجاهدین ایرانی وارد خاک عراق شدند. در نتیجه نبرد گسترده با مرزبانان عراقی، ۹۰ ایرانی کشته شدند. این اولین نبرد بزرگ شناخته شده بین عراق و ایران بود و در همان روز عراق شروع به اخراج تعدادی از شهروندان ایرانی کرد. در ۷ آوریل، نیروهای مسلح ایران به حالت آماده باش درآمدند، ایران و عراق شروع به اخراج دیپلمات‌ها از یکدیگر کردند. طرف ایرانی عراق را به انفجار دو خط لوله پالایشگاه نفت در ۵ آوریل متهم کرد و همچنین اعلام کرد که عراق به دستور مستقیم ایالات متحده عمل می‌کند. در ۸ آوریل، رسانه‌های کویتی اعلام کردند که بمباران خط لوله مستقیماً توسط آمریکایی‌ها انجام شده و عراقی‌ها در آنجا شرکت نکرده‌اند.

همچنین در ۱۲ ماه قبل از سپتامبر ۱۹۸۰، وضعیت متشنجی در هوا وجود داشت، عراق ۲۴۹ مورد نقض حریم هوایی توسط هواپیماهای ایرانی به ثبت رساند.

در ۲۵ ژوئن ۱۹۸۰ اولین تلفات جنگی هوانوردی در این درگیری رخ داد - یک جنگنده F-5E Tiger II ایرانی که مرز هوایی را نقض کرد با آتش پدافند هوایی عراق سرنگون شد و خلبان کاپیتان باستانی کشته شد. از اوایل سپتامبر، هواپیماها به‌طور گسترده‌تری مورد استفاده قرار گرفتند و در مقادیر زیادی از بین رفتند.

در ۲۱ سپتامبر، رهبری عراق به رهبری صدام حسین تصمیم گرفت در پاسخ به گلوله‌باران شهرهای عراق توسط ایران، یک حمله گسترده را آغاز کند. قرار بود منطقه مرزی را تحت کنترل درآورد تا ایران را از امکان گلوله‌باران مناطق پرجمعیت دور کند. جلسات در ستادهای مختلف شروع شد و دستورها طبق روال استاندارد شروع شد که تأکید می‌کرد عراق در حال جنگ تدافعی علیه ایران و تمرکز نیروهایش در مرز است.

## عملیات
فرماندهی نیروی هوایی عراق به رهبری سپهبد محمد جاسم حنش ۲۵ هدف استراتژیک مهم را برای حملات هوایی انتخاب کرد. که از جمله مهم‌ترین آنها، ۱۰ فرودگاه بود. ۱۹۲ هواپیما به این عملیات اختصاص داده شد. به منظور حفظ محرمانه بودن، این عملیات به عنوان یک تمرین هوانوردی تاکتیکی که «نصار-۴» نامیده می‌شد معرفی گردید.
[بندانگشتی|300x300پیکسل| یک جنگنده ایرانی [مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲|فانتوم F-4 در مجموع توسط توپ بمب افکن Tu-22 در جریان حمله به تهران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، ۹ فروند هواپیمای ایرانی را مورد اصابت قرار داد.]]
[بندانگشتی|300x300پیکسل| ستون دود ناشی از سوختن هواپیمای [لاکهید سی-۱۳۰ هرکولس|سی-۱۳۰ هرکولس ایرانی در فرودگاه مهرآباد]]
از ساعت ۱۲:۰۰ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، عراق حملات هوایی گسترده‌ای را علیه اهداف استراتژیک ایران آغاز کرد.

### موج اول

### تلفات
در اولین حمله، حتی یک هواپیمای عراقی آسیب ندید.

### موج دوم

### تلفات
در حمله دوم سه فروند هواپیمای عراقی سقوط کرد. یک فروند میگ ۲۱ بیس از اسکادران ۴۷ بر فراز سنندج مورد اصابت ترکش بمب‌های خلبان قرار گرفت و سقوط کرد (خلبان، ستوان ارشد حمید، ایجکت کرد و اسیر شد). یکی دیگر از MiG-21MF اسکادران یازدهم هنگام فرود در فرودگاه رشید سقوط کرد (خلبان، ستوان ارشد الشیخلی درگذشت). یک Tu-16 از اسکادران دهم به کوه برخورد کرد (کل خدمه کشته شدند: سرهنگ عخمان، سرگرد العوسی و الکریم، ستوان اول قطران و افسران ضمانت رزوقی و الرزاق).

### موج سوم
### تلفات
در حمله سوم، یک شکارچی از اسکادران آموزشی فرمانده مورد اصابت گلوله ضدهوایی ZU-23 ایرانی قرار گرفت و خلبان سرگرد صباح در نزدیکی مرز ایجکت کرد.

## واکنش و حملات تلافی جویانه ایران
محمدکریم خداپناهی وزیر امور خارجه ایران، بیانیه ای صادر کرد که «آمریکا بمباران شهرهای ایران را آغاز کرده است».

پس از پایان حملات، نیروی هوایی ایران شروع به تدارک حملات تلافی جویانه کرد. در همین زمان، ایرانی‌ها یک جنگنده دیگر F-4E را از دست دادند که هر دو خلبان آن، سروان م. صالحی و ستوان ک. حیدری کشته شدند. در نتیجه این حمله، طبق داده‌های غربی، ۲۸ غیرنظامی عراقی کشته شدند.

بعداً رادیو تهران گزارش داد که ارتش ایران جنگ با کردها در شمال کشور را آغاز کرده است و خداپناهی وزیر امور خارجه ایران اظهارات دیگری کرد مبنی بر اینکه عراق با حمایت آمریکا شروع به بمباران ایران کرده است.

## نتایج
خلبان ایرانی کاپیتان آصفی خاطرنشان کرد: حملات هوایی عراق توانست اکثر انبارهای سوخت و چندین فروند هواپیما را از تجهیزات هوانوردی را منهدم کند. ایران به‌طور موقت تمامی ارتباطات تلفنی و ماهواره ای با جهان خارج را از دست داد.

مجموع تلفات عراق از داده‌های ذکر شده در بالا بالغ بر ۴ فروند هواپیمای جنگی بود که از این تعداد فقط ۱ هواپیمای هاوکر هانتر با آتش ایران به‌طور دقیق سرنگون شد، ۸ خدمه کشته یا مفقود شدند و ۱ نفر اسیر شد. خنثی کردن کامل توانایی ایران در استفاده از هواپیماهای جنگی در مرحله اولیه ممکن نبود. یکی از دلایل آن فاصله بسیار زیاد تا فرودگاه‌های ایران بود - عراقی‌ها مجبور بودند مهمات کمتر و سوخت بیشتری بار کنند. روز بعد نیروی هوایی ایران عملیات تلافی جویانه کمان-۹۹ را انجام داد.

## جستارهای وابسته
* عملیات انتقام
* عملیات کمان ۹۹
* قادسیه صدام

## منابع

رده:ایران در ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:حملات به فرودگاه‌ها در آسیا
رده:حملات به تأسیسات نظامی ایران
رده:حمله‌های هوایی در ایران
رده:حمله‌های هوایی در جریان جنگ ایران و عراق
رده:درگیری‌ها در ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:سپتامبر ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:عملیات‌های نظامی جنگ ایران و عراق در ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:عملیات‌های نظامی جنگ ایران و عراق
رده:هوانوردی در ۱۹۸۰ (میلادی)