سقاوی‌ها

**سقاوی‌ها** یک گروه مسلح شورشی اکثرا از قوم تاجیک در پادشاهی افغانستان از سال ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۱ بودند. آن‌ها به رهبری حبیب‌الله کلکانی در ژانویه ۱۹۲۹ کنترل کابل را به دست گرفتند و امارت تاجیک های افغانستان (عَیاران خراسان) را بنیان‌گذاری کردند. به دنبال چرخش‌های نظامی در جنگ داخلی افغانستان (۱۹۲۹-۱۹۲۸)، آن‌ها در اکتبر ۱۹۲۹ از کابل بیرون رانده شدند. فعالیت سقاویان در سال ۱۹۳۱ پایان یافت.

## تاریخچه
اقدامات اصلاحی و مدرنه امان‌الله خان تا آنجایی که مخالفه تفکرات افراطی های تندروی مذهبی همراه بود و اساساً با جنبه‌های فرهنگی و دینی مردم افغانستان کاملا ناشناخته بود و سازگاری چندانی نداشت، اسباب نارضایتی عمومی را فراهم نمود و در نهایت با شورش شمالی ها و افراط گریان تندرو مذهبی تاجیک ها ، مخالفت روحانیان و مردم و سرانجام به سقوط دولت امان الله خان انجامید. 

در این میان حبیب‌الله کلکانی، که یک شورشی افراط گرا ضد سکولار، عملکردهای امان‌الله خان را مغایر فرهنگ سنتی دانست و با پشتیبانیه آخوند های غیر رسمی در داخل افغانستان ، از جمله رهبران نقشبندیه ، مفتی های غیر رسمی در تاجیکستان و پاکستان که نفوذ بسیاری در میان مردم مذهبی افغانستان داشتند، آنها را تحریک بر علیه امان الله خان کرد. دست به شورش زده و در والسوالی کلکان خود را عیار خراسان خواند و از این‌رو، امان‌الله خان از مدرن سازی کشور دست برداشت و اصلاحات را متوقف کرد.

شورشیان حملهٔ نهایی بر کابل را در شب ۲۴ دی۱۳۰۷ (خورشیدی) (۱۴ ژانویه ۱۹۲۹) آغاز کردند. شاه سلطنت را به برادرش عنایت‌الله سپرد و خود به قندهار رفت. عنایت‌الله خان هم سرانجام پس از سه روز پادشاهی با خانواده‌اش کابل را ترک کرد. از آن سوی کلکانی مقر سلطنتی حمله کرد و در ۲۸ دی ۱۳۰۷ (۱۸ ژانویه ۱۹۲۹) بر تخت سلطنت نشست و خود را به امیر خراسان خواند. 

امان‌الله خان کوشید تا دوباره با کمک مردم سکولارخواه خود را به کابل برساند، از آنجایی که نمی‌خواست کشور در جنگ داخلی فرو رود صرف نظر کرد و سرانجام امان‌الله شکست را پذیرفت و از طریق هند به ایتالیا رفت.

حبیب‌الله کلکانی که خود را «خادم دین رسول‌الله» می‌گفت، بر اصلاحات مدرن دموکراتیک امان‌الله  با تندرویی خط بطلان کشید. قوانین مصوب به ویژه قانون اساسی از جمله آزادی فردی ، آزادی بیان ،آزادی اجتماعی، آزادی حقوق زنان و آزادی پوششی و سایر قوانین مدرن جهانی آن دوره را حرام خواند و همه آنها را لغو و باطل نمود. اما طولی نکشید که مشکلات اقتصادی و امنیتی کشور را به جنگ های نیابتی، غضب زمین های مردم فقر در قشر پایین جامعه ،و سایر مشکلات که به تدریج باعث آشفتگی اوضاع افغانستان شد.

در این وقت ژنرال محمد نادر خان، وزیر جنگ پیشین که از وزیر مختاری در فرانسه استعفا کرده بود و در شهر نیس زندگی می‌کرد، به کمک برادرانش، گویا پس از مذاکره با انگلستان در هند، قصد وارد شدن به کابل کرد و سرانجام به کمک قبایل مخصوصاً افراد دو قبیلهٔ جاجی و وزیری در ۲۱ مهر ۱۳۰۸ (۱۳ اکتبر ۱۹۲۹) خود را به آنجا رسانید و شهر را در اختیار گرفت. با آنکه حبیب‌الله و یارانش را به شرط تسلیم وعدهٔ عفو داده بودند، اما به دستور نادر خان همه به دار آویخته شدند، حبیب الله کلکانی کشور را بدترین حالت رسانده بود.

## عضویت و پشتیبانی
تاجیک‌ها بزرگ‌ترین پشتیبانان سقاوی‌ها بودند. حمله سقاوی‌ها به کابل در ژانویه ۱۹۲۹ توسط دستگاه مذهبی انجام شد.

سرانجام پشتون ها که راهی را برای برگرداند امان‌الله خان و اصلاحات او تلاش کرده بودن بی نتیجه ماند. گرچه حبیب‌الله کلکانی «گنجایش رهبری کشور را نداشت» و کشور را در بدترین وضعیت بحرانی گذاشت. در ۱۴ آوریل ۱۹۲۹ فیض محمد شمار سقاویان را ۲۰٬۰۰۰ تن برآورد کرد.

## روابط بین‌المللی
دولت سقاوی افغانستان با وجود تسلط بر کابل نتوانست هیچ گونه به رسمیت شناختگی دیپلماتیکی به دست آورد. با این حال، سقاویان با باسماچی‌ها متحد شدند و به آن‌ها اجازه دادند که در شمال افغانستان عملیات انجام دهند که این کار منجر به لغو «پیمان بی‌طرفی و عدم تجاوز» با اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی که افغانستان را ملزم به مهار حملات مرزی باسماچی می‌کرد، شد.

## جستارهای وابسته
* پادشاهی افغانستان (۱۳۰۷–۱۳۰۸ خورشیدی)
* حبیب‌الله کلکانی
* پُردل خان
* سیدحسین خان چاریکاری
* شیرجان خان صاحب‌زاده
* شورش کوهستان 
* جنگ داخلی افغانستان (۱۳۰۷–۱۳۰۸ خورشیدی)

## منابع

رده:اسلام‌گرایی در افغانستان
رده:انحلال‌های ۱۹۳۱ (میلادی) در افغانستان
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۲۴ (میلادی) در افغانستان
رده:سازمان‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۴ (میلادی)
رده:سازمان‌های منحل‌شده در ۱۹۳۱ (میلادی)
رده:گروه‌های شورشی در افغانستان