فهرست خلفا

این فهرستی از کسانی است که  به عنوان **خلیفه** شناخته می‌شدند. یعنی پیشوای بزرگ دینی و سیاسی یک حکومت اسلامی(که با نام خلافت شناخته می‌شود) و همچنین عنوان جانشین سیاسی محمد، فرمانروایی امت اسلامی را عهده‌دار بودند. تمام سال‌ها بر طبق گاه‌شماری دوران مشترک هستند.

## خلافت‌های جامع

### خلافت راشدین (۸ ژوئن ۶۳۲ – ۲۹ ژانویه ۶۶۱)

### خلافت امویان (۶۶۱ – ۶ اوت ۷۵۰)

### خلافت عباسی (۷۵۰ – ۱۲۵۸ و ۱۲۶۱ – ۱۵۱۷)

#### خلفای [[بغداد]] (۲۵ ژانویه ۷۵۰ – ۲۰ فوریه ۱۲۵۸)
*(توسط قلمروهای مسلمان از حاکمیت امویان در [[شبه‌جزیره ایبری]] و حاکمیت فاطمیان و موحدون در شمال آفریقا پذیرفته نشده‌است).*

در طی دوران بعدی فرمانروایی عباسیان، حاکمان مسلمان از عناوین دیگر مانند سلطان استفاده می‌کردند.

#### خلفای [[قاهره]] (۱۳ ژوئن ۱۲۶۱ – ۲۲ ژانویه ۱۵۱۷)
عباسیان قاهره تا حد بسیاری خلفای تشریفاتی تحت سرپرستی (و پشتیبانی) سلطنت مملوک که پس از سقوط دودمان ایوبی در مصر ایجاد شدند بودند.

### خلافت عثمانی (۱۵۱۷ – ۳ مارس ۱۹۲۴)
رئیس دودمان عثمانی تنها عنوان *[[سلطان]]* را عهده‌دار بود، اما طولی نکشید که عناوین بسیاری را به همراهی گرفت. اما عثمانیان به‌رغم جایگاهشان در جهان اسلام تا قبل از فتح مصر و سقوط ممالیک خلیفه نبودند و به طور رسمی و حقیقی از زمان سلیم اول خلافت را به دست گرفتند.

## خلافت‌های غیرجامع
*خلافت‌ها به‌طور شرعی توسط اکثریت مسلمانان پذیرفته نشده‌است.*

### خلافت ابن‌زبیر (۶۸۴–۶۹۲)
عبدالله بن زبیر، خواهرزادهٔ عایشه، سومین همسر محمد بن عبدالله شورشی را علیه خلافت اموی در سال ۶۸۴ میلادی رهبری می‌نمود. او خود را در مکه خلیفه اعلام کرد توسط حجاج بن یوسف بعد از شش‌ماه محاصره در سال ۶۹۲ میلادی شکست خورد و کشته شد.

### خلافت اموی قرطبه (۹۲۹–۱۰۳۱)

*(به‌طور جهانی پذیرفته نشده؛ قدرت واقعی محدود به [[اسپانیا]] و بخش‌هایی از [[مراکش|مغرب]] می‌شد)*

### خلافت فاطمی (۹۰۹–۱۱۷۱)

جایگزین=|بندانگشتی|200x200پیکسل|خلافت فاطمی
*(فاطمیان متعلق به شاخهٔ [[اسماعیلیه|اسماعیلی]] از [[شیعه|تشیع]] [[اسلام]] بودند و از این رو توسط اکثریت [[سنی]]‌ها به رسمیت شناخته نشده‌اند، چه مباحثشان در قلمروهایشان، یا از دولت‌های همسایه)*.

199px|جایگزین=|بندانگشتی|دودمان موحدون در گسترده‌ترین حالت خودش (حدود ۱۲۰۰)
199px|جایگزین=|بندانگشتی|خلافت سوکوتو (صورتی) در گسترده‌ترین قلمرویش (۱۸۰۰ میلادی)
199px|جایگزین=|بندانگشتی|امپراتوری بورنو در گسترده‌ترین حالت (حدود ۱۷۵۰)
199px|جایگزین=|بندانگشتی|امپراتوری سنغای در گسترده‌ترین حالت (حدود ۱۵۰۰)
### خلافت موحدون (۱۱۴۵–۱۲۶۹)

*(به‌طور گسترده پذیرفته نشده‌است، نواحی اصلی در [[آفریقای شمالی|شمال آفریقا]] و [[شبه‌جزیره ایبری|شبه‌جزیرهٔ ایبری]] بودند)*

### خلافت سوکوتو (۱۸۰۴–۱۹۰۳)

*(به‌طور گسترده پذیرفته نشده‌است، مناطق اصلی در [[آفریقای غربی|غرب آفریقا]] بود)*

توسط محقق اسلامی و رهبر دینی عثمان دان فودیو در طی جنگ فولانی (شناخته‌شده با نام جهاد فولانی) ایجاد شد، که کاستن شیوه‌های دینی پیشااسلامی را جستجو کرد و شکل شدیدی از اسلام را در احتیاط خلافت گسترش داد.

### امپراتوری‌های بورنو و سنغای

فرمانروایان متعددی در غرب آفرقا عنوان خلیفه را داشتند. مای علی غاجی بن دوناما نخستین فرمانروای امپراتوری بورنو بود که عنوان را عهده‌دار شد. اسکیا محمد یکم از امپراتوری سنغای هم در دوران نزدیک وی این عنوان را داشت.

## خلافت‌های غیرجامع اعلام‌شده پس از ۱۹۰۰

### خلافت شریفیان (۱۹۲۴–۱۹۲۵)
آخرین تلاش در بازگرداندن مقام و شیوهٔ خلافت با بازشناخت جامع توسط شریف حسین بن علی قتادی، پادشاه حجاز و شریف مکه صورت گرفت. او هر دو مقام خود را در ۱۱ مارس ۱۹۲۴ در دست گرفت و چند ماه بعد در ۳ اکتبر ۱۹۲۴،  از سلطنت به‌نفع فرزندش علی بن حسین هاشمی کناره‌گیری نمود، که مقام و شیوهٔ خلافت را نمی‌پذیرفت.  با اینکه ادعای شریف حسین برای خلافت پذیرفته نشده‌بود و در ۱۹۲۵ او توسط قواهای عبدالعزیز آل سعود از حجاز رانده‌شد، او به نگه‌داشتن عنوان خلیفه در طی زندگی باقی در تبعید وی، تا هنگام مرگش در سال ۱۹۳۱ ادامه‌داد. همانند خلفای اموی، عباسی و فاطمی، او از طریق نوهٔ محمد، حسن بن علی مجتبی، از اولاد و نسل او بود؛ البته امویان و عباسیان پسرعموزاده‌های وی بودند.

### دولت اسلامی / داعش (۲۰۱۴–۲۰۱۹)

پرونده:AQMI Flag.svg| پرچم داعش.
پرونده:Territorial control of the ISIS.svg|alt=مناطقی که تحت کنترل داعش هستند.      مناطقی که داعش ادعای حاکمیت آنجا را دارد.| 
پرونده:Wilāyat al Sūdān al Gharbī.svg|مناطقی که تحت کنترل ولایت سودان غربی&nbsp;هستند. (در ۱۰ آوریل ۲۰۱۵)
پرونده:The Greatest Extent of Wilāyat al Sūdān al Gharbī.svg|گسترده‌ترین حالت ولایت سودان غربی (در ژانویهٔ ۲۰۱۵)

در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۱۴، دولت اسلامی در عراق و شام (داعش) سعی بر این کرد که خود را «حکومت اسلامی» و رهبرش ابوبکر بغدادی را «خلیفه ابراهیم» بخواند. اعتبار این خلافت توسط دیگر قدرت‌های اسلامی بیرون از مناطق ۱۰ میلیون نفری تحت کنترل داعش به‌رسمیت شناخته نشده‌است.

در تاریخ ۲۴ اوت ۲۰۱۴، رهبر بوکو حرام در نیجریه، ابوبکر شکائو، به‌همین ترتیب یک خلافت را اعلام کرد. ظاهراً، این غیرواضح است که آیا شکائو گروهش را بخشی از داعش اعلام‌کرده یا می‌خواهد یک خلافت جداگانه در نیجریه به راه بیندازد.

### غیرسیاسی

جایگزین=|بندانگشتی|200x200پیکسل|پرچم جماعت مسلمان احمدیه

#### خلافت احمدیه (۱۹۰۸–اکنون)
**خلیفهٔ مسیح** (عربی: خلیفة المسیح؛ فارسی: جانشین مسیح) یا خلیفهٔ جماعت احمدیه رهبر روحانی و سازمانیِ انتخاب‌شدهٔ جماعت جهانی احمدیه است و جانشین میرزا غلام احمد از قادیان است که در جماعتشان مهدی و مسیحا شمرده می‌شود. باور بر این است که خلیفه به‌صورت الهی هدایت شده و همچنین توسط برخی از اعضای جماعت احمدیه به‌عنوان امیرالمؤمنین معرفی شده‌است. خلیفهٔ مسیح پنجم و کنونی میرزا مسرور احمد است. سایر بخش‌های اعظم اسلام که شیعه و سنی هستند، به این سامانهٔ خلافت باور ندارند.

## جستارهای وابسته
* شاه
* سلطان
* امیر
* امیرالمؤمنین
* شیخ‌الاسلام
* محمد
* جانشینی محمد
* تاریخ اسلام
* شیعه
* مذهب اهل سنت

## منابع

رده:بنیان‌گذاری‌های ۶۳۲ (میلادی)
رده:خلفا
رده:فهرست‌ها
رده:فهرست‌های پادشاهان
رده:فهرست‌های مرتبط با اسلام