خا-۵۹

**خا-۵۹**   ' Gadfly '; **AS-13 'Kingbolt'<nowiki/>**) یک موشک کروز روسی با سیستم پیشرانش سوخت جامد دو مرحله ای و برد ۲۰۰ کیلومتر است. **Kh-59M ''Ovod-M*** (*'AS-18 'Kazoo'**) یک نوع با سرجنگی بزرگتر و موتور توربوجت است. این در درجه اول یک [[موشک حمله زمینی]] است. نوع Kh-59MK کشتی‌ها را هدف قرار می‌دهد.

== توسعه ==
طراحی اولیه بر اساس Raduga [[خ-۵۸|خا-58]] (AS-11 'Kilter') بود، اما باید کنار گذاشته می‌شد. زیرا سرعت موشک برای دستیابی به هدف بصری بسیار بالا بود.

[[ام‌کی‌بی رادوگا]] خا-۵۹ را در دهه ۱۹۷۰ به عنوان یک نسخه برد بلندتر از [[خا-۲۵|خا-25]] (AS-10 'Karen') توسعه داد، به عنوان یک سلاح ایستاده دقیق برای Su-24M و مدل جدید MiG- 27. حسگرهای الکترواپتیکی این سلاح و سایر سلاح‌ها مانند بمب‌های [[خا-۲۹|خا-29]] (AS-14 'Kedge') و [[KAB-500KR]] توسط [[کراسنوگورسکی زاود]] در [[کراسنوگورسک، مسکو|کراسنوگورسک]] توسعه داده شدند.

اعتقاد بر این است که توسعه خا-۵۹ام در دهه ۱۹۸۰ آغاز شد. جزئیات خا-۵۹ام برای اولین بار در اوایل دهه ۱۹۹۰ فاش شد.

== طرح ==
Kh-59 اصلی توسط یک موتور سوخت جامد حرکت می‌کند و یک شتاب‌دهنده سوخت جامد در دم تعبیه شده‌است. تثبیت کننده‌های تاشو در جلوی موشک قرار دارند و بال‌ها و سکان آن در عقب قرار دارند. Kh-59 در ارتفاع حدود ۷ متری بالای آب یا  سفر می‌کند. بالای زمین با کمک [[ارتفاع‌سنج راداری|ارتفاع سنج رادار]]. می‌توان آن را با سرعت‌های  راه اندازی کرد در ارتفاعات  و دارای [[خطای دایره ای محتمل است|CEP]] 2 تا ۳ متر است. این بر روی یک [[آویزگاه خارجی تسلیحات|دکل]] پرتاب AKU-58-1 حمل می‌شود.

خا-۵۹ام‌ایی دارای یک موتور [[توربوفن]] خارجی در زیر بدنه درست جلوی بالهای عقب است، اما شتاب‌دهنده سوخت پودر را حفظ می‌کند. همچنین دارای یک سیستم هدایت دوگانه متشکل از یک [[سامانه ناوبری اینرسیایی|سیستم هدایت اینرسی]] برای هدایت آن به منطقه هدف و یک سیستم تلویزیونی برای هدایت آن به سمت هدف است.

موتور توربوفن ''۳۶ام‌تی'' توسعه یافته برای موشک‌های کلاس Kh-59M توسط [[ان‌پی‌او ساترن]] روسیه ساخته شده‌است.

مختصات هدف قبل از پرتاب به موشک وارد می‌شود و مرحله اولیه پرواز تحت هدایت اینرسی انجام می‌شود. در فاصله  از هدف، سیستم هدایت تلویزیون فعال می‌شود. اپراتور هواپیما به صورت بصری هدف را شناسایی کرده و موشک را روی آن قفل می‌کند.

== سابقه عملیاتی ==
[[پرونده:Х-59МЭ.JPG|بندانگشتی|290x290پیکسل| خا-۵۹ام‌ای]]
[[پرونده:Kh-59MK2_missile_at_MAKS-2015_02.jpg|بندانگشتی|290x290پیکسل| خا-۵۹ام‌کی۲]]
اگرچه خا-۵۹ اصلی می‌توانست توسط [[میگ-۲۷]]، [[سوخو-۱۷]]، [[سوخو-۱۷]]، [[سوخو-۲۴]]، [[سوخو-۲۵]] و [[سوخو سو-۳۰]] حمل شود، اما آن را فقط در غلاف داده APK-9 حمل می‌کردند. Su-24M در خدمت روسیه است. از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵، روسیه حدود ۲۰۰ موشک خا-۵۹ برای استفاده در Su-30MK2 به [[چین]] تحویل داد. تحویل ممکن است شامل هر دو نسخه Kh-59MK و Kh-59MK2 باشد. خا-۵۹ام‌کی۲ توسط یک جنگنده رادارگریز [[سوخو-۵۷]] در طول استقرار سال ۲۰۱۸ در سوریه مورد آزمایش قرار گرفته‌است.

در ۴ آوریل ۲۰۲۲، در جریان [[حمله روسیه به اوکراین|تهاجم روسیه به اوکراین]]، شواهد تصویری در کانال‌های [[تلگرام|تلگرامی]] منتشر شد که نشان می‌دهد یک موشک Kh-59M توسط [[نیروی هوافضای روسیه|نیروهای هوافضای روسیه]] به یک سیلو غلات در نزدیکی [[میکولائیف|میکولایف]] اوکراین پرتاب شده‌است. این موشک زمانی که در حال حرکت به سمت منطقه هدف بود، با دوربین مدار بسته ضبط شد.

در ۱۶ اوت ۲۰۲۲، [[نیروی هوایی اوکراین]] از طریق [[رسانه‌های اجتماعی]] تأیید کرد که موشک‌های Kh-59 برای حمله به یک پایگاه هوایی در منطقه ژیتومیر استفاده شده‌است، موشک‌هایی که از جت‌های [[سوخو-۳۴]] به سمت مرز بلاروس شلیک می‌شوند.

== انواع ==
* **خا-59** (AS-13 'Kingbolt') - نسخه اصلی با موتورهای موشک دوگانه سوخت جامد. اولین بار در سال ۱۹۹۱ نمایش داده شد. به عنوان Kh-59 یا Kh-59E صادر می‌شود.
* **خا-۵۹ام** (AS-18 'Kazoo') - موتور توربوجت و کلاهک بزرگتر را اضافه می‌کند. محدوده ۱۱۵ کیلومتر
* **خا-۵۹ام‌ای** – ۲۰۰ نوع برد کیلومتر برای صادرات در سال ۱۹۹۹ ارائه شد
* **خا-۵۹ام‌کی** – ۲۸۵ نوع ضد کشتی برد کیلومتر با موتور توربوفن و جستجوگر رادار فعال ARGS-59.
* **خا-۵۹ام‌کی2** (AS-۲۲) - نوع حمله زمینی Kh-59MK ([[آتش و رها|آتش و فراموش کردن]])، مجهز به ۳۲۰ کیلوگرم نافذ یا  کلاهک گلوله ای. اولین بار در [[نمایشگاه هوایی ماکس]] ۲۰۱۵ رونمایی شد.
* **خا-۵۹ام2** - Kh-59M/Kh-59MK با جویندگان تلویزیون/IIR جدید، گزارش شده در سال 2004.
* **خا-۲۰** - نام احتمالی برای نوع هسته ای که توسط خانواده [[سوخو-۲۷]] حمل می‌شود.
* **خا-۵۹ال** - نوع هدایت لیزری که توسعه یافته‌است.
* **خا-۵۹تی** - نوع هدایت لیزری به جای هدایت تلویزیون.
* **خا-۵۹ام‌کی‌ام''' - نسخه نفوذی که بخش جستجوگر را حذف کرد و  را نصب کرد. کلاهک، قادر به نفوذ ۳ متر بتن مسلح.

گزینه‌های پیشنهادی توسعه برای خا-۵۹ام/ام‌ای شامل محموله‌های جایگزین (از جمله مهمات خوشه ای) است اما وضعیت توسعه فعلی آنها نامشخص است. 

## اپراتورها
بندانگشتی| نقشه با اپراتورهای خا-۵۹ به رنگ آبی و اپراتورهای قبلی به رنگ قرمز

### اپراتورهای فعلی
; 
* نیروی هوایی الجزایر

; 
* نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق

; 
* نیروی هوایی هند

; 
* نیروی هوایی اندونزی

; 
* نیروی هوایی سلطنتی مالزی

; 
* نیروی هوافضای روسیه

; 
* نیروی هوایی ونزوئلا

; 
* نیروی هوایی خلق ویتنام

### اپراتورهای سابق
; 
* نیروی هوایی شوروی

## جستارهای وابسته
* موشک نفوذ هدایت شونده تی‌وی AGM-130
* موشک حمله زمینی AGM-84E Standoff
* ای‌جی‌ام-۶۲ وال‌آی II - بمب هواسُر هدایت شونده تی‌وی با برد ۸۳ کیلومتر
* نوع خا-۳۷ خا-۳۵ U (AS-20 'Kayak') - 145 کیلوگرم کلاهک، ۲۵۰ برد کیلومتر
* خا-58 (AS-11 'Kilter') – موشک ضد رادار رادوگا، ۱۲۰ برد کیلومتر
* خا-۳۵ (AS-20 'Kayak')

## منابع

## کتابشناسی - فهرست کتب

رده:تجهیزات نظامی (۱۹۸۹–۱۹۸۰)
رده:موشک‌های کروز
رده:موشک‌های هوابه‌سطح اتحاد شوروی
رده:موشک‌های هوابه‌سطح هسته‌ای