تاریخ کره

دوره پارینه‌سنگی زیرین در شبه‌جزیره کره و منچوری از حدود نیم میلیون سال پیش آغاز شد. قدمت نخستین سفال‌های کره به حدود ۸ هزار سال پیش از میلاد بازمی‌گردد که مربوط به آغاز دوران نوسنگی هستند. کره در ۲ هزار سال پیش از میلاد وارد عصر برنز و در حدود ۷۰۰ پیش از میلاد وارد عصر آهن شد. کره‌ای‌های امروز، نوادگان انسان‌های نوسنگیِ ۲۰۰۰ پیش از میلاد هستند اما به نظر نمی‌رسد از نسل انسان‌های پارینه‌سنگیِ آن منطقه باشند.

بنابر روایات اساطیری همچون سامگوک یوسا (۱۲۸۱)، پادشاهی گوجوسان در ۲۳۳۳ پیش از میلاد در شمال شبه‌جزیره و در منچوری تشکیل شد. نخستین مکتوبات درباره‌ی گوجوسان در نوشته‌هایی از سلسله هان به نام گوانزی (Guanzi) دیده می‌شود. حکومت جین نیز در سده‌ی سوم پیش از میلاد در جنوب شبه‌جزیره تأسیس شد. گوجوسان در اواخر سده‌ی دوم پیش از میلاد توسط امپراتوری هان فتح شد که در نهایت به حکومت‌های سپسینِ سه پادشاهی نخست کره منتهی شد.

در سده‌ی نخست پیش از میلاد، شبه‌جزیره در کنترل گوگوریو، بکجه و شیلا بود (دوران سه پادشاهی کره از ۵۷ پیش از میلاد تا ۶۶۸ پس از میلاد) که در نهایت در ۶۷۶ توسط شیلا یکپارچه شد. در ۶۹۸ پادشاه گو، پادشاهی بالهه را در سرزمین‌های قدیم گوگوریو تشکیل داد که به دوره دولت‌های شمالی و جنوبی (۹۲۶–۶۹۸) ختم شد که بالهه و شیلا، در کنار یکدیگر وجود داشتند.

در اواخر سده‌ی نهم میلادی، شیلا به سه پادشاهی پایانی کره تجزیه شد (۹۳۶–۸۹۲) که ته‌جو منطقه را تحت عنوان گوریو دوباره یکپارچه کرد. همزمان، بالهه نیز طی حملات مردم خیتان از بین رفت و اراضی‌اش جزوی از دودمان لیائو شدند. فراریان بالهه از جمله آخرین شاهزاده‌ی بالهه به گوریو گریختند و جذبِ حلقه‌ی حاکمانِ آنجا شدند. در نتیجه، بازماندگانِ گوگوریو، در گوریو، یکی شدند. در سلسله گوریو، قوانین کُدیزه شدند، سیستم خدمات کشوری به راه افتاد و تأثیرات فرهنگی بودیسم به اوج خود رسید. با این حال حملات مغول‌ها در سده‌ی سیزدهم میلادی، کره را تا اواسط سده‌ی چهاردهم میلادی، تبدیل به بخشی از امپراتوری مغول و دودمانِ یوآنِ چین کرد.

در سال ۱۳۹۲ میلادی، فرمانده یی سانگ‌گیه، پادشاهی چوسان (۱۸۹۷–۱۳۹۲) را در طی کودتایی تأسیس کرد که جایگزین گوریو شد. پادشاه سجونگ بزرگ (۱۴۵۰–۱۴۱۸) از این سلسله، اصلاحات اقتصادی، اجتماعی، علمی و اجرایی مهمی را به عمل آورد، اقتدار سلطنتی را در سال‌های اولیه سلسله تثبیت کرد و شخصاً هانگول، الفبای کره‌ای را ابداع کرد.

پس از گذراندن دوره‌ای از صلح به مدت تقریباً دو سده، سلسله چوسان از سال ۱۵۹۲ تا ۱۶۳۷ با تهاجمات خارجی روبرو شد. قابل توجه‌ترین این تهاجمات، حملات ژاپنی‌ها به کره بود. نیروی مشترک سلسله مینگ چین و سلسله چوسان (که ناوگان دریایی آن با موفقیت توسط دریاسالار یی سون‌سین رهبری می‌شد) این تهاجمات ژاپنی را دفع کرد اما این کار برای هر دو کشور هزینه‌بر بود. از آن پس، چوسان به تدریج با درگیری‌های داخلیِ مکرر، منزوی‌تر و راکدتر شد.

تا سده‌ی نوزدهم میلادی، کره که سیاستِ گوشه‌نشینی اتخاذ کرده بود، مجبور به امضای معاهدات نابرابر با قدرت‌های خارجی می‌شد. پس از ترور امپراتریس میونگ‌سونگ توسط ژاپنی‌ها در ۱۸۹۵، انقلاب دهقانیِ متأثر از آرای نئوکنفیسیوسیِ تُنگ‌هاک (Tonghak Peasant Revolution) و اصلاحات گابو، امپراتوری کره به وجود آمد که برای دوره‌ی کوتاهی (۱۹۱۰–۱۸۹۷) به اصلاحات اجتماعی و مدرن‌سازی دست یازید. امپراتوری در ۱۹۰۵ مجبور به امضای قرارداد تحت‌الحمایگیِ ژاپن شد و در ۱۹۱۰، به ژاپن الحاق شد. کره تا ۱۹۴۵ تبدیل به دفاکتوی ژاپن شد. جنبش استقلال کره در جنبش اول مارس ۱۹۱۹ به شدت به چشم آمد. اعضای این جنبش در همکاری با دولت در تبعید کره درآمدند.

پس از جنگ جهانی دوم در ۱۹۴۵، متحدین، کره را به دو بخش شمالی (تحت حمایت شوروی) و جنوبی (تحت حمایت ایالات متحده آمریکا) تقسیم کردند. در سال ۱۹۴۸ که قدرت‌های منطقه در تشکیل یک حکومت واحد کره‌ای شکست خوردند، این دو منطقه‌ی تقسیم‌شده تبدیل به کُره‌های امروزیِ شمالی و جنوبی شدند. منطقه در مدار ۳۸ درجه شمالی تقسیم شده و جمهور کره در جنوب با حمایت آمریکا و اروپای غربی و جمهوری دموکراتیک خلق کره در شمال با حمایت شوروی و چین تشکیل شد. نخستین رهبر کره‌ی شمالی، کیم ایل سونگ، با شعار وحدت کره تخت لوای یک حکومت کمونیستی، با کره‌ی جنوبی وارد جنگ شد. این جنگ پس از خسارات فروان با آتش‌بسی در ۱۹۵۳ خاتمه یافت.

هرچند هر دو کشور تا زمان پایان جنگ، تحت سیاست‌های تمامیت‌خواهانه اداره می‌شدند اما کره‌ی جنوبی، به تدریج لیبرالیزه شد. از ۱۹۸۷ تا کنون، یک سیستم انتخاباتی الکترالِ رقابتی در کره‌ی جنوبی حاکم است. اقتصاد کره‌ی جنوبی به شدت رشد کرده است امروزه یک کشور توسعه‌یافته محسوب می‌شود. اما کره‌ی شمالی هنوز یک دیکتاتوری نظامی و تمامیت‌خواه با کیشِ شخصیت (بت‌سازی از آدم‌ها) حولِ سلسله کیم است و از لحاظ اقتصادی، همچنان به شدت محتاج کمک اقتصادی خارجی است.

در ۱۹۹۱، هر دو کشور عضو سازمان ملل متحد شدند. در سال ۲۰۱۸، دو کشور توافق کردند که برای دستیابی به یک توافق نهایی تلاش کنند تا رسماً به مناقشه کره پایان دهند و رفاه مشترک و اتحاد مجدد کره را ارتقا دهند.

## [[پیشاتاریخ]]

### [[پارینه‌سنگی]]

هیچ شواهدی از هومو ارکتوس در شبه‌جزیره کره یافت نشده است هرچند گونه‌ی دیگری از انسان در آن جغرافیا از دیرباز می‌زیسته است. ابزارهای بشرِ نخستین در استان هامگیونگ شمالی، استان پیونگان جنوبی، استان گیونگ‌گی و استان چونگچونگ کشف شده‌اند که قدمتشان، آغازِ دوران پارینه‌سنگی در شبه‌جزیره را تا نیم میلیون سال پیش به عقب می‌برد هرچند شاید آغازِ پارینه‌سنگی در شبه‌جزیره کره را باید در ۴۰۰,۰۰۰ سال یا ۷۰۰,۰۰۰–۶۰۰,۰۰۰ سال پیش در نظر گرفت.

### [[دوران نوسنگی]]

آغاز دوران نوسنگی در شبه‌جزیره کره با ظهورِ فرهنگ‌ها و صنایعِ سفال که جملگی تحت عنوان «فرهنگ سفال شانه‌ای» شناخته می‌شوند، مرتبط دانسته می‌شود. البته این صنعت ابتدائاً ۸۰۰۰ سال پیش در دوران پارینه‌سنگی به وجود آمده بوده اما با انقلاب کشاورزی که مشخصه‌ی دوران نوسنگی است نیز مرتبط است. این سفال‌ها در جاهایی همچون جزیره ججو کشف شده‌اند. آثاری از فرهنگ سفال جولمون به قدمت ۷۰۰۰ سال در محوطه‌های باستان‌شناختیِ مرکز و غربِ شبه‌جزیره‌ (مثلا در امسا-دانگ) کشف شده‌اند. این صنعت با آنچه در مغولستان، حوزه‌های دو رودِ آمور و سونگ‌هوا در منچوری، صنعتِ جومونِ ژاپن، وَ صنایع اقوامِ «بای‌یو» در چین جنوبی و جنوب شرق آسیا یافت شده است، شباهت دارد.

نخستین شواهد باستان‌شناختیِ حاکی از ظهور کشاورزی و پیچیدگیِ اجتماعی در منطقه، مربوط به «فرهنگ سفال میومان» (۳۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد) هستند.

مردم منطقه در اوایل دوران میومان (۸۵۰–۱۵۰۰ پیش.م)، گیاهان گوناگونی را در دو شکل شالیکاری و دِیم (dry-field) کِشت می‌کرده‌اند. نخستین جوامعِ «تحت رهبریِ بزرگان» را می‌توان در اواسط میومان (۵۵۰–۸۵۰ پیش.م) دید و آثاری از تدفین‌های باشکوه برای بزرگانِ متوفی نیز در اواخر این دوره (۳۰۰–۵۵۰ پیش.م) کَشف شده‌اند. استفاده از برنز در دوران میانه‌ی میومان آغاز و پس از ۷۰۰ پیش.م به سرعت در جماعت‌های سیاسی و مراسماتی مرسوم شد. شواهدِ باستان‌شناختیِ مکشوف در سُنک‌گوگری (송국리)، دِه‌پیانگ (대평)، ای‌گِم‌دُنگ (이금동) و… می‌نمایانند که فرمانداری بزرگان (chiefdoms) در دوره میومان آغاز و گسترده شد و سپس از بین رفت. در نهایت، گسترش تجارت‌های طولانی‌مدت، افزایش منازعات داخلی و استفاده از برنز و آهن، حاکی از پایان این دوره در ۳۰۰ پیش.م هستند.

کشف ۷۳ معبد از دوران گوجوسان (۱۰۰ پیش.م) و گورخمره‌هایی از جنوب شبه‌جزیره که جملگی شبیه به نمونه‌های ژاپنیِ خود هستند، از روابط نزدیک و تأثیرات متقابل مردمان شبه‌جزیره (در دوران گوجوسان) و مردمان ژاپن (در دوران یایوای) خبر می‌دهند.

### [[عصر برنز]]

هرچند برنز در احتمالا ۲۳۰۰ پیش.م در کره کشف و استفاده شده است اما گذار این منطقه به «عصر برنز» در به سال‌های ۸۰۰ تا ۹۰۰ پیش.م در نظر گرفته می‌شود. از این دوران، خنجرها، آینه‌ها، جواهرات و سلاح‌های برنزی و همچنین شواهدی از حکومت‌های شهریِ محصور در دیوار، یافت شده‌اند. برنج، لوبیا قرمز، سویا و ارزن کشت می‌شدند و خانه‌های گودالی مستطیلی و گورستان‌های میزسنگیِ به طور فزاینده‌ای بزرگتر، در سراسر شبه جزیره یافت می‌شوند. گزارش‌های معاصر روایت می‌کنند که گوجوسان در این دوره، پیش از حداقل سده‌ی چهارم پیش.م از یک سامانِ نامتمرکز به یک پادشاهی متمرکز تبدیل شده بوده است. احتمال داده می‌شود که مردم شبه‌جزیره کره در سده‌ی چهارم پیش.م، صنعت آهن را از مردمان سرزمین پریمورسکی آموخته و وارد عصر آهن شده بوده‌اند.

## دوران باستان

### گوجوسان

گوجوسان، نخستین پادشاهی کره‌ای در شمال شرق شبه‌جزیره و بعدها همسایه‌ی حکومت جین در جنوب شبه‌جزیره بود.

طبق اسطوره‌ی پیدایش گوجوسان که در سامگوک یوسا (۱۲۸۱) و دیگر نوشته‌های سده‌های میانه روایت شده است، گوجوسان در ۲۳۳۳ پیش از میلاد توسط تانگون که مخلوقی مُنزِل از آسمان بود، تأسیس شد. اگرچه هیچ مدرکی دال بر صحت این ادعا یافت نشده است اما این روایت، نقش مهمی در توسعه‌ی هویت ملی کره‌ای داشته است.

در سده‌ی دوازدهم پیش.م، شخصی به نام گیچا، شاهزاده‌ای چینی از دودمان شانگ، حکومت گیجا چوسان را تأسیس کرد. در روایت مرسومِ کره‌ی پیشامدرن درباره‌ی هویت کره‌ای، گیچاچوسان نقش برجسته‌ای داشت: در حالی که تانگون، بنیانگذار مردم و فرهنگ اولیه‌ی کره محسوب می‌شد، گیچا عامل ارتقاء فرهنگ و سرزمین کره به درجات بالاتر کمال و علم به کمک عناصر چینی به حساب می‌آمد. اما در سده‌ی ۲۰ میلادی، ضمن روحیات ناسیونالیستی علیه این روایت، داده‌های باستان‌شناختی نیز واقعیت گیچاچوسان را زیر سوال بردند.

در واقع می‌توان گفت تنها در موردِ دو-سه سده‌ی پیش از میلاد است که می‌توان گفت منطقه‌ای خودمختار تحت عنوان «گوجوسان»، واقعاً وجود داشته است. قدمت بیشتر برای گوجوسان (آغاز از ۲۳۳۳ پیش.م) در نوشته‌های متأخر کره‌ای‌ای آمده‌اند که رنگ و بوی اساطیری دارند. مگر اینکه فرض کنیم «گوجوسان اساطیری» و آنچه این منابع متأخر از آغاز و سلسله‌های کهن‌تر از ۳۰۰–۲۰۰ پیش.مِ گوجوسان می‌گویند، روایاتی مبتنی بر گزارش‌ها و خاطراتِ شفاهیِ تغییریافته از جوامعِ عصر برنز در این منطقه بوده‌اند. چیزی کمابیش شبیه به اتفاقی که برای تاریخ ایران باستان ذیل عناوین «پیشدادیان» و «کیانیان» در «شاهنامه فردوسی» دیده می‌شود.

نخستین اشارات تاریخی و غیرِ اساطیری به موجودیتی به نام گوجوسان، در گوانزی دیده می‌شود. تا سده‌ی چهارم پیش از میلاد، گوجوسان به حدی پیشرفت کرده بود که در چین هم شناخته شود و پایتختش در آن زمان به پیونگ‌یانگ منتقل شده بود.

در ۱۹۴ پیش.م، «ویمان» فردی چینی-کره‌ای از اِمارتِ یانِ سلسله هان، پادشاه گوجوسان را برانداخت و سلسله‌ی خودش را در گوجوسان تأسیس کرد.

پس از آن در ۱۲۸ پیش.م، نان لو (南閭)، حاکمِ «یه» (منطقه‌ای در جنوب شبه‌جزیره کره)، تحت فشارهای ویمان، تسلیم شد و آن منطقه، ضمیمه‌ی چین شد.

### حکومت‌های پراکنده

شبه‌جزیره کره از زمان حمله‌ی سلسله هان در ۱۰۸ پیش.م تا برآمدنِ گوگوریو (۳۱۳ میلادی) شامل چندین و چند حکومتِ چینی و کره‌ایِ کوچک بود که می‌آمدند و می‌رفتند.

این دوره با تقلیل حکومت‌ها به سه موردِ برجسته‌ترِ بویو، اوکجو و دُنگ‌یه، با نام «دورانِ سه پادشاهی نخست کره» نیز شناخته می‌شود. برای اطلاعات بیشتر پیرامون این سه پادشاهی نخستین و دیگر پادشاهی‌های منطقه، ادامه را بخوانید.

#### در شمال

سلسله هان پیش از حمله به ویمان چوسان و برانداختنِ آن سلسله، چهار فرمانداری‌های خود را جایگزین کرد. سه تا از فرمانداری‌ها کاملا به هان جذب و متمایل و ضمیمه شدند اما فرمانداری لیوندانگ، استقلال و ماندگاری خود را حفظ کرد تا اینکه تمامی این منطقه توسط گوگوریو فتح شد.

محل دقیق این فرمانداری‌ها امروزه به یک بحثِ پُرحرارت در کره تبدیل شده است. دلیل این مسئله، منازعات ناسیونالیستی است. برخی از خوانش‌های ناسیونالیستی از تاریخ کره تمایل دارند مکان این چهار فرمانداری را نزدیک‌تر به چین معرفی بکنند تا منکر فتح‌شدنِ شبه‌جزیره‌ی کنونی توسط چین و تأثیرات فرهنگ چین در آن شوند؛ خود این خوانش ناسیونالیست‌های کره‌ای، واکنشی است به خوانش‌های طعن‌آمیزِ ناسیونالیست‌های ژاپنی در زمان استعمار ژاپن بر کره که با تأکید بر چینی‌بودنِ فرهنگِ این فرمانداری‌ها، کره‌ای‌ها را فاقد فرهنگ و وابسته به تمدن چین معرفی می‌کردند.

معاصر با این فرمانداری‌ها، در کره شمالی و جنوب منچوری امروزی، حکومت بویو از سده‌ی دوم پیش.م تشکیل شد و تا ۴۹۴ میلادی باقی ماند. اراضی این حکومت به تصرف گوگوریو در آمد و بازماندگانش به این حکومت تازه پیوستند.

هرچند اطلاعاتِ پراکنده و متناقضی در منابع وجود دارد، اما اغلب گفته می‌شود که در زمانی از عمر بویو، بویوی شرقی (동부여، دُنگ‌بویو) از قسمت اصلیِ بویو که بویوی شمالی (بوک‌بویو) نامیده می‌شد، جدا شد. بخشی از بویو نیز جولبون نامیده می‌شد که ماقبلِ گوگوریو بود. پادشاهی بکجه، بعدها خودش را «بویوی جنوبی» (نام‌بویو) نامید.

اوکجو هم از دیگر حکومت‌های تشکیل‌شده پس از سقوط گوجوسان بود که قبلش هم جزوی از گوجوسان بوده است. اوکجو در اثر دخالت پادشاهی‌های همسایه‌اش هیچگاه نتوانست پیشرفت کند و همواره در شکل قبیله‌ای باقی ماند. این منطقه در سده‌ی پنجم میلادی توسط گوانگ‌گه‌توی بزرگ به گوگوریو الحاق شد.

به دُنگ‌یه (یه‌ی شرقی) نیز باید اشاره کرد که سرنوشتی مشابهِ اوکجو داشت.

#### در جنوب

حکومت جین در ۳۰۰ پیش.م در جنوب شبه‌جزیره تأسیس شد. اطلاعات اندکی از این حکومت موجود است اما می‌دانیم که روابطی با سلسله هان و ژاپن داشت و کالاهایی به ژاپنِ یایویی صادر می‌کرد. این حکومت در حدود ۱۰۰ پیش.م به کنفدراسیون سامهان تبدیل شد.

در ممالک سامهان، شدیداً حاکمیت قانون و مذهب وجود داشت که عبارت بودند از ماهان، جین‌هان، و بیون‌هان. ماهان، بزرگ‌ترین ایالت بود که به ۵۴ قسمت کوچک‌تر تقسیم می‌شد و نقش سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بیشتری داشت. بیون‌هان و جین‌ها نیز جمعاً از ۷۸ قسمت کوچک‌تر تشکیل می‌شدند. سامهان بعدها به تصرف پادشاهی بکجه، پادشاهی شیلا و کنفدراسیون گایا درآمد.

## دوره سه پادشاهی و رواج آیین بودا

در حدود سال‌های ۵۰ پیش از میلاد تا ۶۶۰ میلادی سه دولت سلطنتی در شبه جزیره کره وجود داشت که عبارت بودند از: شیلا، باکجه و گوگوریو که در میان آن‌ها گوگوریو وسعت،جمعیت و اقتدار بسیار بیشتری دارا بود. در همین دوران آئین بودائی رواج یافت. در اواخر قرن هفتم با هجوم گسترده تانگ پس از هفتاد سال جنگ، گوگوریو و بکجه سقوط کردند و شیلای متحد با تانگ توانست دوسوم از خاک شبه جزیره کره را بدست بیاورد و بعنوان یک سرزمین از زیردستان امپراتوری تانگ شناخته شود و بدین ترتیب دوران سه پادشاهی تمام شد؛ در منچوری و شمال شبه‌جزیره کره ،مردم گوگوریو سابق، کشور بالهه را در آغاز قرن هشتم ایجاد کردند که توسط برخی مورخان دوران دو پادشاهی خوانده می‌شود اما بخاطر نامأنوسی و جمعیت ترکیبی و دانش اندک از آن، گروهی دیگر آنرا چندان جزوی از تاریخ کره به حساب نمی‌آورند.

### [[امپراتوری گوگوریو|گوگوریو]]

امپراتوری گوگوریو در سال ۳۷ پیش از میلاد توسط جومونگ (که پس از مرگش به «دُنگ‌میانگ‌سانگ» ملقب شد) تأسیس شد. بعدها ته‌جو، مرکزیتِ حکومت را تقویت بخشید. ذیل گوگوریو، برای نخستین بار، بودیسم در سال ۳۷۲ میلادی و تحت سلطنت سوسوریم، به مذهب رسمی کره تبدیل شد.

واژه‌ی «گوگوریو، Goguryeo» (همچنین با تلفظ «کُگوریو، Koguryŏ») که «گوریو، Goryeo» (همچنین «کُریو، Koryŏ») نیز نامیده می‌شد، منشأ عنوانِ امروزِ «کُره، Korea» است.

## دودمان گوریو و حمله مغول‌ها

در سال ۹۱۸ میلادی فرمانروایی به نام ته‌جو وان گان توانست حکومت واحدی را در شبه جزیره کره تشکیل دهد و نامش را به نیابت از احیای گوگوریو، گوریو بگذارد. حکومت گوریو تا سال ۱۲۳۱ به طول انجامید، در آن سال قوم مغول کشور را تصرف کرد و به دنبال آن آئین کنفوسیوس در کره رواج یافت و بودا تضعیف شد. در سال ۱۲۶۰ حکومت مغولان در گوریو پایان یافت و حکومت گوریو دوباره برقرار شد؛ عمر قریب به پانصد ساله گوریو، تاریخ میانه‌ی کره تلقی می‌گردد.

## پادشاهی چوسان

پیروان دین کنفوسیوس به تدریج در دستگاه‌های دولتی راه یافتند و سرانجام در سال ۱۳۹۲ میلادی به ریاست ارتشبد تائجو چوسان به حکومت گوریو پایان دادند و از این زمان پادشاهی چوسان تا سال ۱۸۹۷ کنترل کشور را در دست گرفت. ۲۶ پادشاه در طی حکومت این سلسله به قدرت رسیدند و پایتخت آنان شهر هان‌یانگ (سئول امروزی) بود.

در قرون پانزدهم و شانزدهم کره از نظر علمی و فرهنگی به پیشرفت‌های شایانی رسید. در زمان حکومت این امپراتوری آئین کنفوسیوس بجای آئین بودا رسمیت یافت.

### حملات دیگر کشورها
در سال ۱۵۹۲ ژاپنی‌ها به کره لشکرکشی کردند ولی حکومت با کمک چینی‌ها حمله آنان را دفع کرد. در اوایل قرن هفدهم پس از هجوم ارتش چینگ و شکست چوسان در مرزهای شمالی، کره تابع و سرسپرده دولت چین شد بعدها چنان از رابطه با دیگر کشورهای خارجی ابا داشت که به کشور (پادشاهی) منزوی معروف شد.

در قرن نوزدهم استثمار مردم توسط اشراف شدت گرفت. از نیمه دوم همان قرن علاقه کشور ژاپن به این سرزمین جلب شد. در سال ۱۸۷۶ سرانجام بنادر کره بر روی کشتی‌های تجارتی خارجی گشوده شد. این امر با انعقاد یا معاهده تجاری اجباری با ژاپن صورت گرفت و کمی بعد آمریکا و کشورهای اروپایی وارد داد و ستد با کره شدند. این عمل نهایتاً منجر به دخالت دولت خارجی در امور داخلی کره شد.

## پیش از تقسیم
از سال ۱۹۱۰ تا پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، کره تحت کنترل ژاپن بود. بیشتر کره ای‌ها مردمی بودند که مشغول کشاورزی بودند. در دهه ۱۹۳۰، ژاپن معادن، سدهای برق آبی، آسیاب‌های فلزی و کارخانه‌های تولیدی در کره شمالی و منچوری را توسعه داد. طبقه کارگر صنعتی کره به سرعت گسترش یافت و بسیاری از کره ای‌ها به کار در منچوری رفتند. در نتیجه، ۶۵٪ از صنایع سنگین کره در شمال واقع شده بود، اما به دلیل زمین ناهموار، تنها ۳۷٪ از کشاورزی آن را در اختیار داشت.

جنبش چریکی کره ای در فضای داخلی کوهستان و منچوری ظهور کرد. یکی از برجسته‌ترین رهبران چریکی کمونیست کیم ایل سونگ بود.

## دوران حکومت ژاپن

[پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Martial_law,_Korea_1900s.jpg|بندانگشتی|261x261پیکسل|[تیرباران سه کره‌ای به خاطر تخریب راه‌آهن در واکنش به تعرض ژاپنی‌ها به کشورشان بدون پرداخت هزینه به مردم محلی]]
پس از پیروزی‌های ژاپن در نخستین جنگ با دودمان چینگ در چین (۱۸۹۴ تا ۱۸۹۵) (بخشی از نخستین جنگ چین و ژاپن) و جنگ با امپراتوری روسیه (۱۹۰۴ تا ۱۹۰۵) (بخشی از جنگ روسیه و ژاپن) کره به کلی تحت استیلای ژاپن قرار گرفت. حتی بین ۱۸۸۹ تا ۱۹۱۰ حکومتی به نام امپراطوری کره با نفوذ امپراتوری روسیه در این کشور پدید آمد. گوجونگ کره امپراتور کره خواست با اعزام هیئتی به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه، کشور خود را از زیر نفوذ کشور ژاپن بیرون بیاورد؛ ولی با کشف این موضوع مجبور به استعفا شد و پسرش سانجونگ کره آخرین امپراتور دودمان یی به پادشاهی رسید.

در بین سال‌های ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۰ میلادی مبارزه ضد حکومت ژاپنی‌ها ادامه داشت. در سال ۱۹۱۰ میلادی کشور کره رسماً به امپراتوری ژاپن ضمیمه شد. ژاپن صنایع جدید و ترابری ریلی را در آنجا احداث کرد اما این امر نتوانست جلوی آزادی‌طلبی کره‌ای‌ها را بگیرد.

در اوایل مارس ۱۹۱۹ میلادی به دنبال مرگ آخرین امپراتور کره، یک گردهمایی عظیم با شرکت ۲ میلیون تَن در سئول برگزار شد و طی آن کره‌ای‌ها خواستار استقلال شدند. در طی این گردهمایی برخوردهای خونینی میان قوای ژاپنی و مزدوران کره‌ای آن‌ها با اجتماع کنندگان صورت گرفت که منجر به کشتن و زخمی شدن ۲۳۰۰۰ تن و دستگیری بیش از ۴۷۰۰۰ تن شد. در ماه آوریل همان سال رهبران استقلال‌طلبان، از جمله سینگمان ری آن چانگ هوو کیم کو دولت موقت کره را در شهر شانگهای چین تشکیل دادند. ژاپنی‌ها با نهایت قدرت استیلای خود را بر کره ادامه داده و سرمایه‌دارانش به غارت این سرزمین شدت بخشیدند.

## جنگ جهانی دوم
در زمان جنگ دوم چین و ژاپن و جنگ جهانی دوم پایه‌های نفوذ ژاپن در کره به سستی گرائید. در ابتدای جنگ‌ها که شانگهای به تصرف ژاپن درآمد دولت موقت کره از آنجا متواری شد. در طی جنگ جهانی دوم، دولت‌های آمریکا، چین و بریتانیا به مردم کره وعده استقلال دادند. نیروهای استقلال طلب کره‌ای در سراسر چین پخش شدند و در سال ۱۹۴۲ میلادی به ژاپن اعلام جنگ دادند. این نیروها با نیروهای متفقین در کره همکاری کرده و تا زمان تسلیم ژاپن در سال ۱۹۴۵ میلادی به جنگ ادامه دادند.

## تقسیم کره

[بندانگشتی| جشن استقبال از [ارتش سرخ در پیونگ یانگ در ۱۴ اکتبر ۱۹۴۵]]
بندانگشتی|شبه‌جزیرهٔ کره، ابتدا از مرز مدار ۳۸ درجه و بعدتر از محل سرحد مشخص شده تقسیم شد.

**تقسیم کره** به کره شمالی و جنوبی از پیروزی متفقین در جنگ دوم جهانی در سال ۱۹۴۵ و پایان ۳۵ سال سلطهٔ ژاپن بر کره نشأت گرفت. در طرحی که قریب به اتفاق کره‌ای‌ها باآن مخالف بودند، ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی توافق کردند که قیمومت موقت کشور را از محل مدار ۳۸ درجه، برعهده گیرند. هدف از طرح قیمومت کمک به ایجاد یک دولت موقت کره‌ای بود که «در موعدی مقرر مستقل و آزاد» شود. اما اگرچه تاریخ برگزاری انتخابات هم مشخص شده بود، اتحاد جماهیر شوروی از همکاری با برنامه‌های سازمان ملل متحد برای برگزاری انتخابات آزاد و عمومی در دو کره سر باز زد و در نتیجهٔ آن، یک دولت کمونیست تحت حمایت اتحاد جماهیر شوروی به‌طور دائم در شمال تأسیس شد و یک دولت طرفدار غرب در جنوب. دو ابرقدرت از رهبران متفاوتی جانبداری کردند. دو دولت مجزا در کشور برقرار شد که هر یک مدعی زمامداری تمام شبه‌جزیره بودند.

در نتیجهٔ جنگ کره (۵۳–۱۹۵۰) دو کرهٔ مجزا بر جا ماند که از زمان جنگ سرد تا امروز پابرجاست. کره شمالی یک دولت کمونیستی‌ست - هرچند آخرین موارد به کار بردن کلمهٔ کمونیسم از قانون اساسی این کشور در سال ۲۰۰۹ حذف شد- که اغلب آن را استالینیست و انزواگرا توصیف می‌کنند. اقتصاد کره شمالی در ابتدا از رشد قابل توجهی برخوردار بود اما در دههٔ ۹۰ (بر خلاف همسایهٔ کمونیست خود جمهوری چین) سقوط کرد. کره جنوبی پس از چند دهه حکومت استبدادی اکنون به یک دولت دموکراتیک لیبرال و کاپیتالیست تبدیل شده‌است.

از دههٔ ۱۹۹۰، با لیبرالتر شدن دولت‌های کره جنوبی و مرگ بنیان‌گذار کره شمالی کیم ایل سونگ و جانشینی پسرش کیم جونگ ایل، دو طرف گام‌های نمادین کوچکی برای الحاق احتمالی دو کره برداشته‌اند.

هم‌اکنون این احساس در کره جنوبی رایج است که حضور نظامی آمریکا مانع اتحاد دو کره می‌شود.

## جنگ کره (۱۹۵۰–۱۹۵۳)

[بندانگشتی| بمباران هواپیماهای آمریکا [ونسان، کره شمالی، ۱۹۵۱]]
بندانگشتی| تمرین سال ۲۰۱۲ در پیونگ یانگ برای روز پیروزی، پایان جنگ
با پشتیبانی نیروهای سازمان ملل متحد به رهبری ایالات متحده و جمهوری دمکراتیک خلق کره (کره شمالی) با پشتیبانی چین و کمک نظامی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود که در ۲۵ ژوئن ۱۹۵۰ با ورود نیروهای تحت فرمان حکومت کمونیستی کیم ایل سونگ به بخش جنوبی آغاز شد و در ۲۷ ژوئیه ۱۹۵۳ با پیمان آتش‌بس به حالت ترک مخاصمه به پایان رسید.

این جنگ نتیجه تقسیم کره پس از جنگ جهانی دوم بود. این کشور از سال ۱۹۰۵ تا پایان جنگ جهانی دوم در تصرف ژاپن بود. با شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم نیروهای آمریکایی وارد بخش جنوبی شبه‌جزیره کره و نیروهای شوروی وارد بخش شمالی آن شدند و خط معروف به مدار ۳۸ درجه به عنوان مرز دو طرف تعیین شد. تلاش‌ها برای برگزاری یک انتخابات آزاد در سراسر شبه‌جزیره کره بی‌نتیجه ماند و این موضوع تنش‌ها بین دو طرف را افزایش داد. یک حکومت دست راستی متحد آمریکا در بخش جنوبی و یک حکومت کمونیستی متحد شوروی در بخش شمالی به قدرت رسید که هر دو مدعی حکومت بر کل شبه‌جزیره کره بودند و طرف مقابل را هیچگاه رسمیت نشناخته‌اند.

جنگ کره در ۲۵ ژوئن ۱۹۵۰ با گذشتن نیروهای تحت فرمان کیم ایل سونگ رهبر کره شمالی از مدار ۳۸ درجه آغاز شد. دو روز بعد شورای امنیت ملل متحد به پیشنهاد آمریکا قطعنامه‌ای را برای کمک نظامی به کره جنوبی به تصویب رساند. شوروی که در شورای امنیت صاحب حق وتو بود در آن هنگام جلسات شورا را در اعتراض به وضعیت کرسی چین در این سازمان تحریم کرده بود (کرسی چین با وجود تصرف تمام خاک اصلی این سرزمین توسط جمهوری خلق چین به رهبری مائو در سال ۱۹۴۹ همچنان در اختیار حکومت جمهوری چین بود) و در نتیجه این قطعنامه بدون حضور شوروی به امضا رسید. در مجموع ۳۴۱ هزار سرباز برای کمک به کره جنوبی به جنگ اعزام شدند که ۸۸ درصد آنان آمریکایی و بقیه از ۲۰ کشور دیگر بودند.

نیروهای کمونیست کره شمالی که از نظر تجهیزات نظامی برتری مطلق بر همسایه جنوبی داشتند، مراحل اولیه جنگ را با موفقیت طی کرده و تقریباً تمام کره به جز شبه‌جزیره بوسان در جنوب شرقی را اشغال کردند، اما با ورود نیروهای سازمان ملل که فرماندهی آن‌ها را داگلاس مک‌آرتور فرماندار نظامی آمریکا در ژاپن بر عهده داشت، ورق برگشت. در ۱۵ سپتامبر ۱۹۵۰ نیروهای آبی-خاکی آمریکا در بندر اینچه‌اون ۱۶۰ کیلومتر پشت خطوط ارتش کره شمالی پیاده شده و این شهر را به تصرف خود درآوردند و ۱۰ روز بعد سئول دوباره به دست قوای کره جنوبی افتاد. در ۱ اکتبر قوای سازمان ملل از مدار ۳۸ درجه گذشته و در ۱۹ اکتبر پیونگ یانگ پایتخت کره شمالی به تصرف آن‌ها درآمد. نیروهای سازمان ملل سپس تا رود یالو در مرز چین و کره پیشروی کرده و تقریباً تمام شبه‌جزیره را اشغال کردند. اما در این مرحله ورود میلیون‌ها سرباز چینی، تحت عنوان قوای داوطلب، وضعیت را تغییر داده و نیروهای کره شمالی و چین مجدداً تا سئول پیش رفتند. هرچند نیروهای سازمان ملل دوباره سئول را اشغال و نیروهای کره شمالی و چین را تا مدار ۳۸ درجه عقب راندند. از ژوئیه ۱۹۵۱ جنگ به حالت مغلوبه درآمده و مذاکرات آتش‌بس بین دو طرف آغاز شد، این مذاکرات دو سال بعد، پس از شکست دموکرات‌ها در آمریکا و آغاز ریاست جمهوری آیزنهاور در ژوئیه ۱۹۵۳ به پیمان آتش‌بس انجامید و مدار ۳۸ درجه به عنوان مرز دو طرف تعیین شد. این پیمان هنوز اعتبار خود را حفظ کرده و هنوز معاهده صلحی میان دو کشور امضا نشده‌است.

### آغاز جنگ با حمله کره شمالی
در ۲۵ ژوئن سال ۱۹۵۰ میلادی کره شمالی به کره جنوبی حمله‌ور شد. هفت لشکر پیاده و یک تیپ تانک عملیات را آغاز کردند. سازمان ملل متحد دست به کار شد و در همان روز شورای امنیت سازمان ملل متحد بدون حضور شوروی که جلسه را به دلیل دادن کرسی چین به تایوان تحریم کرده بود قطعنامه‌ای را تصویب کرد که طی آن خواستار توقف جنگ و عقب‌نشینی کره شمالی به شمال مدار ۳۸ درجه شد. در ۲۷ ژوئن ۱۹۵۰ شورای امنیت سازمان ملل متحد به پیشنهاد آمریکا تصویب کرد که نیروهای چند دولت عضو آن سازمان جهت مقابله با حمله کره شمالی به کره جنوبی بشتابند. به دنبال این تصمیم آمریکا و ۱۵ کشور دیگر نیروهای نظامی خود را برای شرکت در جنگ اعزام داشتند. ارتشبد داگلاس مک‌آرتور تا سال ۱۹۵۱ فرماندهی نیروهای سازمان ملل را به عهده داشت. در این مدت نیروهای کره شمالی با سرعت زیادی در حال پیشروی در خاک کره جنوبی بودند.

### ورود غرب به جنگ
در روز ۲۸ ژوئن سئول به دست آنان سقوط کرد. پنج روز پس از حمله تردیدی باقی نماند که شکست نهایی از آن نیروهای کره جنوبی و متحدانش به خصوص آمریکا است. از این رو آمریکا سواحل کره را محاصره کرده و شروع به بمباران مناطق صنعتی و مسکونی کره شمالی نمود. در تمام این مدت تلفات سنگینی به متحدین وارد می‌شد تا اینکه نیروهای تازه‌نفس وارد جنگ شدند. در هفته‌های آغاز جنگ، نیروهای کره جنوبی و آمریکا به اطراف شهر بوسان در منتهای جنوب شرقی شبه جزیره کره عقب رانده شده بودند. به تدریج میزان نیروهای آمریکایی افزوده شد تا حدی که ورق به ضرر کره شمالی برگشت. در روز پانزدهم سپتامبر ۱۹۵۰ نیروهای آمریکایی در اینچئون واقع در ساحل غربی کره جنوبی پیاده شده و طی حمله‌ای برق آسا شهر سئول را اشغال کردند. سایر قوای متحدین نیز دست به تعرض زده و کمونیست‌ها به سوی شمال عقب‌نشینی کردند. قوای سازمان ملل به سوی نواحی شمالی پیش رفتند و در روز ۱۰ اکتبر شهر پیونگ‌یانگ پایتخت کره شمالی به دست آنان افتاد. در شانزدهم اکتبر نیروهای کره جنوبی به مرز منچوری یا همان رود یالو رسیدند و ظاهراً پیروزی برای آنان تکمیل شده بود.

### ورود چین به جنگ
چین کمونیست به عنوان دفاع از مرزهای خود و به دلیل این که خود هدف بعدی نباشد در صحنه نبرد به نفع کره شمالی وارد شد. سربازان چینی در آغاز به صورت داوطلب در جبهه‌ها حضور داشتند اما لشکرهای منظم آنان بعدها وارد عمل شدند و در ماه نوامبر ۱۹۵۰ ضربات شدیدی بر نیروهای آمریکایی وارد آوردند. از همین ماه عقب‌نشینی سپاهیان سازمان ملل آغاز شد و ادامه یافت. تا روز سوم دسامبر ۱۹۵۲ سئول بار دیگر به دست نیروهای چینی و کره شمالی افتاد. حمله متقابل نیروهای آمریکایی سرانجام موجب تسلط دوباره آنان در بیست و هفتم آوریل سال ۱۹۵۲ بر سئول شد. در این میان، ارتشبد مک آرتور از فرماندهی متحد برکنار شد و ارتشبد متیو ریجوی جانشین وی شد (دلیل این عمل طرح مک آرتور برای بمباران اتمی مرز چین با کره شمالی به خاطر جلوگیری از ورود سیل سربازان چینی بود). به دنبال آخرین حمله تعرضی کمونیست‌ها که در ۱۶ مه ۱۹۵۳ صورت گرفت و سئول سقوط کرد نیروهای سازمان ملل به حمله نهایی دست زده و سئول را دوباره اشغال کردند. از ماه ژوئن تلاش برای مذاکره میان طرفین آغاز شد. با این حال جنگ‌های کوچکی همچنان در جریان بود که تلفات سنگینی بر جای نهاد. در این مدت تنها سربازان چین به یک حمله شدید دست زدند.

### مذاکرات
مذاکرات ترک مخاصمه ادامه یافت و سرانجام در ۲۷ ژوئیه ۱۹۵۳ پیمان آتش‌بس جنگ کره امضاء شد. لازم است ذکر شود که هیچ‌گاه پیمان صلحی میان این دوکشور امضا نشد و دو کشور تا به امروز در حالت جنگ هستند.

### خسارات
وضع دو کره نسبتاً به همان وضع سابق ماند. این جنگ، خرابی‌ها و خسارات و تلفات فراوان به بار آورد و بسیاری از تأسیسات صنعتی و شهرها در ضمن آن ویران شد. تلفات نیروهای سازمان ملل و کره جنوبی به ۷۴۰۰۰ کشته (۵۴۲۴۶ آمریکایی) و ۲۵۰۰۰۰ زخمی (۱۰۳۲۸۴ آمریکایی) و ۸۳۰۰۰ (اکثر آمریکایی) مفقودالاثر و اسیر رسید. تعداد کشته شدگان و زخمیان چینی ۹۰۰۰۰ تن و کره شمالی نیز ۵۲۰۰۰ تن بوده‌است. در ضمن حدود ۴۰۰۰۰۰ غیرنظامی نیز در طی این جنگ کشته شدند.

## کره‌های امروزی
با شروع ایسونگمن ری در سال ۱۹۴۸، مجموعه ای از دولت‌های استبدادی با پشتیبانی و نفوذ آمریکایی‌ها در کره جنوبی قدرت را به دست گرفتند. با کودتای پارک چونگ هی در سال ۱۹۶۱، سیاست اقتصادی جدیدی آغاز شد. به منظور ارتقاء توسعه اقتصادی، از سیاست صنعتی‌سازی صادرات‌محور استفاده شد. پارک اقتصاد کره جنوبی را از طریق سلسله برنامه‌های پنج ساله بسیار موفق توسعه داد. توسعه اقتصادی کره جنوبی با حمایت از چایبول، شرکت‌های بزرگ خانوادگی مانند سامسونگ، هیوندای، گروه اس‌کی و ال‌جی رخ داد. چایبول از طریق معافیت مالیاتی و وام ارزان قیمت، حمایت مالی را به دست آورد و از نیروی کار ارزان کره جنوبی برای تولید محصولات صادراتی بهره برد. دولت آموزش و پرورش را در اولویت بسیار بالایی قرار داد تا بتواند جمعیتی تحصیل‌کرده را ایجاد کند که بتواند در تولید اقتصاد مؤثر باشد. با وجود بی‌ثباتی سیاسی گاه‌وبیگاه، اقتصاد کره جنوبی پس از آن تقریباً چهل سال، در دوره‌ای به نام معجزه رود هان، شاهد رشد عظیمی بود. این معجزه بی‌نظیر اقتصادی کره جنوبی را از یکی از فقیرترین کشورهای جهان پس از جنگ کره به کشوری کاملاً توسعه‌یافته در یک نسل منتقل کرد.

کره جنوبی سرانجام به دلیل تقاضای مردمی برای اصلاحات سیاسی در سال ۱۹۸۷ به یک دموکراسی در بازار منتقل شد و در سال بعد به عنوان دومین کشور آسیایی میزبان بازی‌های المپیک تابستانی در سال ۱۹۸۸ شد. اقتصاد کره جنوبی از صادرات صنعت ارزان و با ارزش پایین، سرانجام به سمت صنایع با ارزش بالاتر همچون فناوری اطلاعات، کشتی‌سازی، خودروسازی و صنایع پتروشیمی حرکت کرد. امروز کره جنوبی یک اقتصاد پیشرو و یک نیروگاه فناوری است و حتی کشورهایی مانند ایالات متحده در فناوری اطلاعات و ارتباطات با آن رقابت می‌کند. فرهنگ پاپ کره جنوبی نیز در سال‌های اخیر در پدیده ای معروف به موج کره‌ای در خارج از کشور رونق گرفته‌است.

به دلیل نفوذ شوروی، کره شمالی یک دولت کمونیستی با رهبری ارثی با پیوندهایی با چین و اتحاد جماهیر شوروی، تأسیس کرد. کیم ایل سونگ تا زمان مرگش در سال ۱۹۹۴ رهبر عالی شد، پس از آن پسرش کیم جونگ ایل قدرت را به دست گرفت. فرزند کیم جونگ ایل، کیم جونگ اون رهبر فعلی است که پس از مرگ پدرش در سال ۲۰۱۱ قدرت را به دست گرفت. پس از انحلال اتحاد جماهیر شوروی در ۱۹۹۱، اقتصاد کره شمالی در مسیر نزولی شدید قرار گرفت و در حال حاضر به شدت متکی به کمک‌های بین‌المللی برای مواد غذایی و تجارت با چین است.

## جستارهای وابسته
* فهرست پادشاهان کره

## منابع

### کتاب‌نامه

#### پژوهش‌ها

*
*
*
* Cha, Victor, and Ramon Pacheco Pardo. *Korea: A New History of South and North* (Yale UP, 2023).
*
*
*
*
*
* Jager, Sheila Miyoshi. *The Other Great Game: The Opening of Korea and the Birth of Modern East Asia* (Harvard University Press, 2023). ISBN 9780674983397
* Via Internet Archive
*
*
* Korea National University of Education. *Atlas of Korean History* (2008)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### تاریخ‌نگاری‌ها

*  Examines how Korean national ambitions have shaped the work of the country's historians.
* Hong Sung-gi. "Trends in Western historiography on Korea," *Korea Journal* (1999) 39#3 pp 377
* Kim, Han Kyo. *Studies on Korea: A Scholar's Guide* (1980); 458pp comprehensive guide; 
* Kim, Duol, and Ki-Joo Park. "A Cliometric Revolution in the Economic History of Korea: A Critical Review," *Australian Economic History Review* (2012) 52#1 pp 85–95,
* Kim, Hieyoon. "Living with a Postcolonial Conundrum: Yi Yŏngil and Korean Film Historiography." *Journal of Asian Studies* 78.3 (2019): 601–620.
* Michael, K. I. M. "Cosmopolitanism, Nationalism, and Transnationalism in Korean History." *Journal of Contemporary Korean Studies* 1#1  (2014): 15–34. online
* Xu, Stella. *Reconstructing ancient Korean history: the formation of Korean-ness in the shadow of history* (Lexington Books, 2016).
* online

#### منابع متقدم
* 
* 

#### دیگران

*
*
* Scholarly study of how food reflects Korea's history
*
*
* Studies of on modernization under Park, 1961–1979.
*
*
*
*
*  
*
*
*
*
*
*

#### کتب چکژ (چینی، کره‌ای، ژاپنی)

*
*
*
*
*
*
*
*

## پیوند به بیرون

*the National Institute of Korean History.
*Korean History online, Korean History Information Center
*Timeline of Korean Dynasties
*Kyujanggak Archive, pdf files of Korean classics in their original written classical Chinese
*Korean History :Bibliography, Center for Korean Studies, University of Hawaii at Manoa
*History of Korea, KBS World
*History of Corea, Ancient and Modern; with Description of Manners and Customs, Language and Geography by John Ross, 1891