سنگ‌نبشته‌های داریوش بزرگ در سوئز

[بندانگشتی|قطعه‌ای از سنگ‌نوشته در موزه [موزه لوور]]
بندانگشتی
**سنگ‌نوشته‌های [[داریوش بزرگ]] در سوئز**، یادبودهایی بودند که به چهار زبان پارسی باستان، ایلامی، بابلی و مصری نوشته شده بودند و در وادی طمیلات، برای یادآوری باز کردن کانالی میان رود نیل و دریاچه تلخ بزرگ، که به کانال سوئز باستان شناخته می‌شود، نصب شده بودند. بهترین یادبود حفظ شده، سنگ یادبودی است از جنس گرانیت صورتی که توسط چارلز دو لیسپس، پسر فردینان دو لیسپس، در ۳۰ کیلومتری سوئز و در سال ۱۸۶۶ کشف شد. این یادبود که با نام **سنگ یادبود شالوف** نیز شناخته می‌شود، احداث نیای کانال سوئز مدرن توسط ایرانیان را ضبط کرده‌ است، کانالی که از طریق وادی طمیلات، بوباستیس (که به شاخه‌ای از رود نیل مصل است) را به دریاچه تمساح و از آن‌جا با استفاده از راه‌آبه‌ای طبیعی، به دریای سرخ متصل می‌کند. هدف اصلی این کانال، ساختن راهی کشتیرانی میان نیل و دریای سرخ و در حقیقت میان مصر و ایران بود.

## بخشی از متن سنگ‌نوشته
متن سنگ‌نوشته نصب‌شده در کانال سوئز (سنگ‌نوشته شالوف) به زبان پارسی باستان و خط میخی هخامنشی:

آوانگاری متن به زبان پارسی باستان:
# baga \ vazraka \ Auramazdâ \ hya \ avam \ asmânam \ adâ \ hya \ imâm \ bum
# im \ adâ \ hya \ martiyam \ adâ \ hya \ šiyâtim \ adâ \ martiyahy
# â \ hya \ Dârayavaum \ XŠyam \ akunauš \ hya \ Dârayavahauš \ XŠyâ \xšaça
# m \ frâbara \ tya \ vazrakam \ tya \ uvaspam \ umartiyam \ adam \ Dârayavauš \
# XŠ \ vazraka \ XŠ \ Xšyânâm \ XŠ \ dahyunâm \ vipazanânâm \ XŠ \ ahyây
# â \ bumiyâ \ vazrakâyâ \ dûraiy \ apiy \ Vištâspahyâ \ puça \ Ha
# xâmanišiya \ thâtiy \ Dârayavauš \ XŠ \ adam \ Pârsa \ amiy \ hacâ \ Pâ
# rsâ \ Mudrâyam \ agarbâyam \ adam \ niyaštâyam \ imâm \ yauviyâ
# m \ katanaiy \ hacâ \ Pirâva \ nâma \ rauta \ tya \ Mudrâyaiy \ danuvatiy \ ab
# iy \ draya \ tya \ hacâ \ Pârsâ \ aitiy \ pasâva \ iyam \ yauviyâ \ akaniya \
# avathâ \ yathâ \ adam \ niyaštâyam \ utâ \ nâva \ âyatâ \ hacâ \ Mudrâ
# yâ \ tara \ imâm \ yauviyâm \ abiy \ Pârsam \ avathâ \ yathâ \ mâm \ kâma\ âha

برگردان* به پارسی نوین:
# خداوند بزرگ است اهورامزدا، که آن آسمان را آفرید، که این زمین را آفرید،
# که این مردم را آفرید، که شادی را برای مردم آفرید،
# که داریوش را شاه کرد، که به داریوش شاهنشاهی بزرگی را بخشید،
# با اسبانی خوب و مردمانی خوب، من داریوش
# پادشاه بزرگ هستم، شاه شاهان، شاه تمامی مردمان، شاه در
# این زمین بزرگ، پسر ویشتاسپ، یک هخامنشی،
# داریوش شاه گوید: من یک پارسی هستم، از پارس مصر را فتح کردم، من فرمان دادم تا این کانال را
# حفر کنند میان رودی که نیل نام دارد و در مصر جریان دارد
# به دریایی که در پارس می‌باشد
# سپس هنگامی که این کانال حفر شد،
# بنابراین چون من فرمان دادم، کشتی‌ها به واسطه این کانال از مصر
# به پارس رفتند، همان‌گونه که من می‌خواستم

 *در بازگردانی متن سنگ‌نوشته (از انگلیسی* *به پارسی نوین) کوشش شده است تا هماهنگی نسبی با متن میخی اصلی داشته باشد.*

## نظرات و توضیحات
وجود این نوع سنگ نوشته به زبان پارسی باستان در سرزمینی بسیار دور از مرکز امپراتوری هخامنشی، استثنایی است. چنین دورافتادگی‌ای فقط در این سنگ‌نبشته‌ها و در سنگ‌نوشته خشایارشا در آناتولی یافت می‌شود.

علاوه بر این، این کتیبه‌ها چند زبانه هستند. علاوه بر مصری باستان، سه نسخه با زبان‌های مختلف به خط میخی در اینجا وجود دارد. این سه نسخه هر کدام فضای مشابهی را روی تکیه‌گاه اشغال می‌کنند و به صورت متقارن نسبت به نسخه مصری چیده شده‌اند که متن طولانی‌تری دارد و فضای بیشتری را اشغال می‌کند.

نسخه‌های خط میخی سه‌زبانه به زبان‌های پارسی باستان، ایلامی و بابلی نوشته شده‌اند.

کتیبه‌های چندزبانه به طور متفاوتی روی سنگ‌های یادبود توزیع شده‌اند. یکی از این سنگ‌های یادبود که یادبود ساخت کانال است، سه‌زبانه و به خط میخی است. سنگ یادبود دوم مشابه است، اما نسخه مصری آن حاوی متنی طولانی‌تر است که به خط هیروگلیف نوشته شده است. سنگ یادبود سوم، نسخه سه‌زبانه به خط میخی را در یک وجه و نسخه مصری را در وجه دیگر دارد.

چهار سنگ یادبود در امتداد کانال پیدا شدند. داریوش بزرگ با سفارش و نصب این سنگ یادبودها، پا جای پای فراعنه گذاشت که رسم داشتند چنین کتیبه‌های سنگی را به عنوان شاهدی بر آثار خود به جا بگذارند.

داریوش نیز در آنجا به عنوان یک فرعون، در همان حالت، و مطابق سنت فرعونی با جواهرات مزین شده است. فرستادگان یا نمایندگان کشورهای تابعه در حالی که برای ادای احترام در مقابل او زانو زده‌اند، نشان داده شده‌اند.

## جستارهای وابسته
* فهرست آثار تمدنی ایران در سایر جهان

## منابع

رده:آثار سده ۵ (پیش از میلاد)
رده:آثار سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:باستان‌شناسی هخامنشیان
رده:داریوش بزرگ
رده:زبان ایلامی
رده:ستون‌های مصر باستان
رده:سنگ‌نوشته‌های اکدی
رده:سنگ‌نوشته‌های داریوش بزرگ
رده:سنگ‌نوشته‌های فارسی باستان
رده:سنگ‌نوشته‌های هخامنشی
رده:فهرست آثار تمدنی ایرانشهری بیرون از ایران
رده:کانال سوئز
رده:مصر در ۱۸۶۶ (میلادی)