درختان کهنسال ایران

[350px|بندانگشتی|[سرو ابرکوه کهنسال‌ترین درخت ایران که در استان یزد قرار دارد و یک میراث ملی به‌شمار می‌آید.]]

**درختان کهنسال ایران** به عنوان مخازن ژنتیکی، گیاهی، فرهنگی و حتی تاریخی در جهان شناخته می‌شوند و تلاش‌های بی شماری برای نگهداری و حفاظت از آنها صورت می‌گیرد. کیفیت، تعداد و تنوع درختان با عمر طولانی در ایران چشمگیر و حیرت‌انگیز است.

بیش از ۲۰۰۰ نمونه درخت با عمر طولانی در ایران شناسایی و اطلاعات آنها ثبت شده است. طول عمر دوره‌ای از زندگی درخت است که با پوسیدگی محدود یا گسترده قلب در تنه درخت شروع می‌شود. شروع دوره طول عمر متفاوت است و به گونه درختان بستگی دارد. شروع طول عمر در برخی از درختان زمان بسیار زیادی طول می‌کشد که آنها را به نمونه‌هایی بسیار ارزشمند با عمر طولانی تبدیل می‌کند.

## دلایل
زیستگاه‌های طبیعی مناسب، اهتمام ویژه به بهره‌وری بالای درختان، قرار گرفتن در اماکن تاریخی و مذهبی و اعتقادات مذهبی خاص از دلایل عمر فوق‌العاده طولانی مدت این درختان است.

## نمونه‌ها
در ایران درخت چنار خاوری (Platanus orientalis) با ۳۹۸ مورد، گردو ایرانی (Juglans regia)، ارس (Juniperus excelsa)، سرو (Cupressus sempervirens) و بنه (Pistacia atlantica) بیشترین فراوانی را دارند.   سرو عظیم و کهنسال ابرکوه (با قدمت ۴۰۰۰ ساله)، ارس مراد در جیرفت و پس از آن سرو شهرستانک، ابرسج و ارس سرانی با قدمت ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ سال قرار دارند. سن سرو قشلاق روستای‌نوروزی ۱۱۰۰سال قدمت و سن سروهای استند و اسفاد ۹۹۰ تا ۱۰۴۰ سال تخمین زده شده است.
سرو ابرکوه که سرو زرتشتی (Cupressus sempervirens) در ابرکوه در استان یزد ایران نیز نامیده می‌شود، یکی از درختان شناخته شده کهنسال در ایران است. برای این درخت با ارتفاع ۲۵ متر و محیط ۱۱٫۵ متر قدمت و عمر چهار هزار سال تخمین زده می‌شود. ارس مراد در جیرفت که به‌تازگی شناسایی شده، بی‌نظیرترین درخت ارس ایران و جهان است. سن، تنها رکوردی نیست که درخت ارس مراد تغییر داده است. طبق پژوهش‌های انجام‌شده، این درخت، قطورترین، بلندقامت‌ترین و حجیم‌ترین ارس ایران و جهان است. تعیین سن دقیق درخت دشوار بوده است، اما کارشناسان قدمت آن را  بیش از۴۰۰۰ سال تخمین می‌زنند. شرایط طبیعی مساعد محل آن را دلیل اصلی ماندگاری درخت می‌دانند. در مورد این درخت افسانه‌ای وجود دارد که می‌گوید این درخت اولین بار توسط زرتشت کاشته شد.

## حفظ و نگه‌داری
در دو دهه گذشته تلاش‌های زیادی در جهت معرفی درختان با عمر طولانی به سازمان‌های مسئول صورت گرفته است تا از آن‌ها حفاظت دقیق و علمی صورت گیرد.

سرو استند، سرو محمدآباد، سرو مولید، سرو اسفاد و سرو شیرگ پنج درخت سرو کهنسالی هستند که در فهرست میراث طبیعی ملی کشور به ثبت رسیده است. درخت سرو کهنسال روستای شیرگ زهان ۸۰۰ سال و سرو کهنسال محمدآباد تقریباً هزار سال قدمت دارد.

ارس، هُرس، هرست یا پیرو (در گویش‌های مختلف ایران نام آن متفاوت است) گونه‌ای سرو با ارزش و دیرزیست که در مناطق کوهستانی و در ارتفاع بیش از ۲۵۰۰ متر می‌روید. در دامنه جنوبی رشته کوه‌های البرز، رشته کوه‌های زاگرس، از آذربایجان تا خراسان و به ویژه در شرق کشور و در ارتفاعات به صورت عمومی یافت می‌شود. درخت ارس بسیار مقاوم و سازگار با هر نوع آب و هوا است و برگ‌هایش مانند دیگر گونه‌های سرو می‌باشد. این درخت دارای عمر طولانی بیش از دو هزار سال است و پراکندگی آن در سطح کشور تنها دو میلیون هکتار است. ارس از جمله درختان حفاظت شده به‌شمار می‌آید که قطع آن ممنوع است. ارس شهرستانک ۲۵۰۰ سال عمر دارد و در ارتفاع ۲۶۰۰ متری به حیات خود ادامه می‌دهد. این درخت تاریخی تنومند به نام محلی «هورست» و «پیر تودار» در استان البرز- شهرستان کرج- و در ضلع جنوب شرقی روستای شهرستانک قرار گرفته است. این درخت با ارتفاع ۱۷ متر و قطر ۱۳ متر و ۹۵ سانتی‌متر کهنسال‌ترین ارس ایران شناخته شده است. درخت کهنسال ارس سرانی دارای قطر برابر سینه معادل ۲۷۰ سانتی‌متر بوده، وسعت سطح تاج پوشش آن ۲۷۱ مترمربع را شامل می‌گردد و سن آن حدود ۲۷۰۰ سال تخمین زده می‌شود.

درخت گردوی کلوسه دارای میانگین قطر ۲۰۵ سانتیمتری یا محیط تنه ۶۴۴ سانتیمتری است که عمر این درخت بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ سال تخمین زده شده است.

## نامزد ثبت جهانی
درختان کهنسال ایران یکی از نامزدهای ثبت جهانی یونسکو در ایران است. اطلاعات مربوط به پراکندگی، محیط و سن برخی از درختان با عمر طولانی شناسایی شده در ایران در جداول زیر نشان داده شده است. برخی از مهم‌ترین درختان با عمر طولانی در ایران:

## جستارهای وابسته
* فهرست میراث جهانی در ایران
* فهرست کهنسال‌ترین درخت‌ها

## منابع

## پیوند به بیرون
* گردوهای کهنسال ایران
* ارس‌های کهنسال ایران
* اُرس‌ها ؛ نگهبان‌های کوهستان
* طبیعت ایران


رده:حفاظت محیط زیست در ایران
رده:درختان نامدار در ایران
رده:محیط زیست ایران