موسیقی مازندرانی

**موسیقی مازندرانی** موسیقی رایج در شمال ایران و به‌طور عمده استان‌های مازندران و گلستان است که به دو شکل موسیقی آوازی و سازی وجود دارد. این موسیقی با موسیقی تالش در غرب و خراسانی در شرق پیوند خورده‌است. در دهه‌های اخیر موسیقی پاپ نیز در مازندران فراگیر شده‌است.

## اشکال موسیقی
موسیقی سنتی مازندران در دو نوع آوازی یا کلامی و سازی یا بدون کلام است.

### موسیقی آوازی
موسیقی آوازی مازندران را می‌توان به سه دستهٔ اصلی تغزلی، حماسی و آیینی تقسیم کرد.
# **تغزلی**: مقام‌های موسیقی امیری، نجما و طالبا در سراسر منطقه، کتولی در شرق و ولگه‌سری در غرب از جمله آوازهای تغزلی مازندران است که موضوع آن عشق است؛ خواه دلدادگی انسانی و خواه عشق به طبیعت، دام و زمین.
# **حماسی**: از منظومه‌های حماسی رایج در منطقه سوت یا سورت است که قدمتشان اغلب به دوران قاجار به بعد می‌رسد
# **آیینی**: موسیقی آیینی مازندرانی شامل نوروزخوانی، نواجش، موری، چاووش‌خونی، تعزیه و… است.

در کنار این، شبه‌مقام‌های آوازی و ریز مقام‌هایی مانند کیجاجان‌ها و لالایی‌ها کلیات موسیقی آوازی این منطقه را تشکیل می‌دهند.

### موسیقی سازی
قدیمی‌ترین بخش موسیقی سازی این منطقه قطعاتی هستند که به شیوه‌های زندگی دامداران کهن اختصاص دارند که در نوای ساز چوپانان و نوازندگان نمود دارند. کمرسری، تِریکه‌سری، کِردحال یا چَپون‌حال، میش‌حال، بورسری و دشتی‌حال در زمره قطعات اصلی این گونه‌اند که با ساز لَلِوا نواخته می‌شوند.

## محدوده جغرافیایی
محدوده جغرافیایی موسیقی مازندران علاوه بر استان مازندران، برخی از نواحی دیگر را که در تقسیمات کشوری در استان‌های سمنان، گلستان، تهران، البرز و قزوین قرار دارند نیز در برمی‌گیرد. به این ترتیب بخش عمده‌ای از ساکنان دو سوی البرز از *موسیقی مازندرانی* بهره می‌برند. این پهنه جغرافیایی از نظر قومی نیز بسیار متنوع است. لایه‌هایی از موسیقی ترکمنی و خراسانی در شرق مازندران و نمودهایی از موسیقی گیلان در غرب مازندران هویداست. اقوام مهاجر نیز هر کدام به سهم خویش بر موسیقی مناطقی از مازندران تأثیر گذاشته و تأثیر گرفته‌اند.

*موسیقی مازندران* را می‌توان در یک تقسیم‌بندی کلی به سه بخش تقسیم کرد:
# موسیقی مازندران مرکزی
# موسیقی مازندران شرقی
# موسیقی مازندران غربی

*موسیقی علی‌آباد کتول* از نظر فرهنگی در قلمرو موسیقی مازندران محسوب می‌شود امّا با توجه به تقسیمات کشوری جدید در قلمرو استان گلستان قرار می‌گیرد.

*موسیقی گُداری* نیز اگر چه سبکی متفاوت دارد به مرکزیت قنبرآباد بهشهر قابل تفکیک است امّا آن را می‌توان شکلی متفاوت از موسیقی شرق مازندران به حساب آورد.

### دسته‌بندی
موسیقی مازندران به چهار دسته تقسیم می‌شود که با وجود برخی اشتراکات، هر کدام ویژگی‌های خود را دارند:
* **موسیقی مرکز مازندران** (همه نواحی کوهستانی و جلگه‌ای از هزارجریب تا شرق رود چالوس): سرچشمه آواهای مناطق چهارگانه تبری زبان بوده و بر اساس دو مقام آوازی مهم منطقه (امیری و کتولی) و قطعات سازی و چوپانی است.
* **موسیقی غرب مازندران** (از دوطرف رود چالوس تا دوطرف رود نشتا و موسیقی کجوری)
* **موسیقی خنیایی شرق مازندران** (در جلگه‌های شرقی استان، از کُردکوی گلستان تا میان‌دورود ساری)
* **موسیقی گُداری** (با مرکزیت قنبرآباد بهشهر)

## سایر
*سوت‌خوانی*: نوعی از ترانه‌های حماسی مازندرانی است، عامه مردم با این ملودی اشعار قهرمانان و پهلوانان و حماسه‌های ملی و میهنی خود را بیان می‌کنند. گفته می‌شود آخرین و جدیدترین سوت یا سورت سروده‌شده، سوت مشتی پلوری است که مربوط به دوره پهلوی است.

## ساز
متداول‌ترین سازهای موسیقی مازندران عبارتند از: للوا، دهل، نقاره، دسرکوتن، دوتار (در شرق)، کمانچه و دشت‌لاکی

## هنرمندان برجسته
* حسین طیبی
* احمد محسن‌پور قادیکلایی
* محمد دنیوی
* نظام شکارچیان
* محمدرضا اسحاقی
* ابوالحسن خوشرو ساروکلایی
* نورالله علیزاده
از هنرمندان برجسته هم دوره و قبل تر از
نظام شکارچیان می‌توان به: نظر شکارچیان (پدر نظام)
قَدَر کتول (پدر اصغرکتول)
اصغر کتول،
اکبر ذوقی معروف به (اکبر زاغی)،
اصغر کتولی،
محمد مهدی عباسی نوذری،
صیفی الدین ماچکه پشتی
و بعد از نظام نیز به:
ارزمون شکارچیان،
عشقعلی شکارچیان و…
در حوزه دوتار نوازان معاصر:
مسلم فهیمی،
رضاکولایی،
امیر ساروی،
که هرکدام از سبک خاص خود پیروی می‌کنند. در بخش آواز دوره معاصر:
به عبدالرضا مختاباد،
اسماعیل عبدی،
سید عباد محمدی،
پرویز سیاهدشتی
و امیر ساروی،
از غرب هم حسین المباز،
از سواد کوه مهدی کارگر و… اشاره کرد.

## منابع


رده:سنت‌های موسیقی هنری و کلاسیک
رده:فرهنگ در استان البرز
رده:فرهنگ در استان تهران
رده:فرهنگ در استان سمنان
رده:فرهنگ در استان گلستان
رده:فرهنگ طبری
رده:موسیقی خاورمیانه
رده:موسیقی در استان مازندران
رده:موسیقی نواحی ایران