رودخانه سولو

**رودخانه سولو** رودی است در اندونزی که به دریای جاوه می‌ریزد. درازای آن  است.

رود «سولو» (به زبان اندونزیایی «بنگاوان سولو» Bengawan Solo، که در آن «بنگاوان» واژه‌ای از زبان جاوه‌ای کهن به‌معنای «رودخانه» است و «سولو» از نام کهن سوراکارتا گرفته شده‌است) بلندترین رود در جزیرهٔ جاوه در اندونزی است. این رود حدود ۶۰۰ کیلومتر (۳۷۰ مایل) درازا دارد.

گذشته از اهمیتش به‌عنوان یک رودخانه برای ساکنان و زمین‌های کشاورزی بخش‌های شرقی و شمالی جزیره، این منطقه در حوزهٔ دیرین‌انسان‌شناسی نیز شناخته‌شده است. دره‌های این رود، به‌ویژه در سانگی‌ران، محل کشف بقایای بسیار از انسان‌تباران کهن (با قدمتی میان ۱۰۰ هزار تا ۱٫۵ میلیون سال) بوده است، از جمله نخستین فسیل انسان اولیه که بیرون از اروپا یافت شد، جمجمهٔ معروف به «انسان جاوه» که در سال ۱۸۹۱ کشف شد.

رود بنگاوان سولو همچنین محل سقوط پرواز ۴۲۱ گارودا اندونزی در ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۰۲ بود.

## تاریخ
[بندانگشتی|قایق‌هایی بر رود سولو در دورهٔ [هند شرقی هلند|استعمار هلند]]
رود سولو بخشی از سامانهٔ عظیم رودخانه‌ای بود که زمانی در سوندالند وجود داشت. این حوضهٔ آبریز شامل رودهای بزرگی در سوماترا و بورنئوی امروزی بود، همچون رود آساهان، رود موسی و رود کاپواس. این سامانه با بالا آمدن سطح دریا پس از پایان عصر یخبندان به زیر آب رفت و ناپدید شد.

این رود در تاریخ جاوه نقشی مهم داشته است. حوضهٔ آبریز آن منطقه‌ای کشاورزی و پرارزش بوده که بر کشت برنج مسلط بوده است. خاک‌های آتشفشانی حاصل‌خیز توسط رود به پایین‌دست منتقل و زمین‌ها را بارور می‌کرد. همچنین رود پیوندی میان شهرهای بندری جاوه در شمال و نواحی برنج‌خیز پسکرانه برقرار می‌کرد، و قایق‌های کم‌عمق برنج را برای فروش به بندرها می‌بردند. این برنج کالای اصلی جاوه در دادوستد ادویه بود.

با تصرف بخش بزرگی از جاوه توسط دولت استعماری هلند، کشت محصولات نقدی گوناگون چون قهوه، نیشکر و پنبه در این حوضه آغاز شد (نگاه کنید به سامانه کشت).

در سال‌های پایانی سدهٔ نوزدهم، رسوب‌گذاری در دلتای اصلی رود در تنگهٔ مادورا رفت‌وآمد کشتی‌ها در بندر سورابایا را مختل کرد. دولت استعماری هلند تصمیم گرفت مسیر رود را از مسیر کشتی‌ها منحرف کرده و به دریای جاوه برساند. در دههٔ ۱۸۹۰ کانالی در دلتا ساخته شد که تا امروز مسیر رود را تغییر داده است.

در سال ۱۸۹۱، اوژن دوبوآ دیرین‌انسان‌شناس هلندی، بقایایی شامل بخشی از جمجمه، استخوان ران شبیه انسان و دندان یافت که آن را «گونه‌ای میان انسان و میمون» توصیف کرد. او این یافته‌ها را *Pithecanthropus erectus* («میمون‌انسان راست‌قامت») یا انسان جاوه نامید. امروزه این نمونه‌ها به‌عنوان *[[انسان راست‌قامت]]* طبقه‌بندی می‌شوند. این نخستین نمونه‌های بقایای انسان‌تباران کهن بودند که بیرون از آفریقا و اروپا کشف شدند.

## مسیر
این رود از شهر بزرگ سوراکارتا (که مردم محلی آن را «سولو» می‌نامند) می‌گذرد. یکی از سرشاخه‌های آغازین مهم رود سولو، رود دنگ‌کِنگ است که از کوه مراپی سرچشمه می‌گیرد. پس از گذر از سولو، رود به سوی شمال پیرامون کوه لاوو می‌رود و سپس به سوی شرق وارد جاوه شرقی در ناحیه نگاوی و شهر نگاوی می‌شود.

پس از نگاوی، رود دوباره شمالی شده و مرز میان ناحیه بلورا در جاوه مرکزی و ناحیه بوجونگ‌نگورو در جاوه شرقی را شکل می‌دهد. از شهر چپو در بلورا، رود به سوی شرق می‌چرخد و از شهر بوجونگ‌نگورو (مرکز ناحیهٔ بوجونگ‌نگورو) می‌گذرد. سپس به‌سوی شرق ادامه یافته و از لامونگان و گرسیک عبور می‌کند. بخش پایانی حوضهٔ رود (تقریباً از ناحیه بوجونگ‌نگورو) بیشتر زمین هموار است.

دلتای بنگاوان سولو در نزدیکی شهر سیدایو در ناحیهٔ گرسیک قرار دارد. دلتای کنونی به‌وسیلهٔ یک کانال ساختهٔ انسان تغییر مسیر داده است. دلتای اصلی به تنگه مادورا می‌ریخت، اما در سال ۱۸۹۰ ادارهٔ هند شرقی هلند کانالی به درازای ۱۲ کیلومتر ساخت تا رود سولو را به دریای جاوه منحرف کند. این کار برای جلوگیری از رسوب‌گذاری گل‌ولای در تنگه مادورا و انسداد راه دریایی به بندر مهم سورابایا انجام شد.

دلتای رود سولو جریان عظیم گل‌ولای دارد که سالانه ۱۷ میلیون تن گل را ته‌نشین می‌کند. این رسوب‌گذاری در دلتا موجب شکل‌گیری دماغه‌ای می‌شود که به‌طور میانگین ۷۰ متر در سال به طولش افزوده می‌شود. این دلتا با نام «اوژونگ پانکاه» (دماغه پانکاه) شناخته می‌شود.

## مدیریت منابع
بندانگشتی|نقشه حوضه رود بنگاوان سولو که شامل ۹۶ حوضهٔ رودخانه‌ای است.
شرکت عمومی رود برانتاس یا «پِروم جاسا تیرتا یک» (PJT1) مسئول مدیریت منابع آب حوضه‌های رودهای برانتاس و بنگاوان سولو در اندونزی است. این یک تلاش متمرکز برای موارد زیر است:

حفاظت از کمیت و کیفیت منابع آب در حوضه‌های بنگاوان سولو و برانتاس

کنترل سیلاب

مدیریت زیرساخت‌های برق‌آبی و دیگر تأسیسات در امتداد این رودها

پیش از این مدیریت متمرکز، گزارش‌هایی از آلودگی در طول رود بنگاوان سولو وجود داشت.

## تغییرات در رود
این رود چندین سد و تغییر مسیر دارد.

سد گوندانگ در جاوه شرقی بر رود «کالی گوندانگ»، یکی از زیرحوضه‌های رود بنگاوان سولو ساخته شده‌است. این سد در روستای گوندانگ لور، در سوگیو، یکی از بخش‌های لامونگان، اندونزی قرار دارد. این سد میان سال‌های ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۷ ساخته شد و سطحی  و ژرفایی حدود ۲۹ متر دارد. کاربرد اصلی سد برای آبیاری و تأمین آب جامعه، به‌ویژه در فصل خشک است، اما اکنون گردشگران بسیاری برای تفریح و ماهیگیری به آن می‌آیند. در این محل اردوگاه، پدالو و یک باغ‌وحش کوچک نیز وجود دارد. مدیران سد بر اجرای برنامه‌های ساپتا پسونا («هفت افسون») تأکید دارند.

سد دیگری نیز با همین نام (سد گوندانگ) نزدیک کارانگانیار در جاوه مرکزی ساخته شد. ساخت آن از ۲۰۱۴ با بودجه ۶۳۶ میلیارد روپیه آغاز شد و با هدف افزایش تأمین آب محلی و افزودن فرصت‌های گردشگری طراحی شد. مساحت محل ۸۸٫۲۵ هکتار برآورد شده و قرار بود گنجایش ۱۰ میلیون مترمکعب آب داشته باشد. این سد در ۲۰۱۹ تکمیل شد اما پر شدن کامل آن تا ۲۰۲۰ پیش‌بینی شده بود، و در نزدیکی آن درختان دوریان کاشتند تا گردشگران را جذب کنند. در ۲۰۲۳ تیم محلی سد جشنواره‌ای از میوهٔ دوریان را در آن محل برگزار کرد.

## در فرهنگ
ترانهٔ «بنگاوان سولو» سرودهٔ گِسانگ مارتوهارتونو در سال ۱۹۴۰، به‌گونه‌ای شاعرانه این رود را توصیف می‌کند و در سراسر آسیا مشهور شده است.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون

رده:دریای جاوه
رده:رودهای اندونزی
رده:رودهای جاوه شرقی
رده:رودهای جاوه مرکزی