یهودیت و محیط زیست

**یهودیت** در سطوح مختلف با **محیط زیست‌گرایی** (environmentalism) تلاقی می‌کند. جهان طبیعی نقش اصلی را در قوانین، ادبیات، و اعمال مذهبی یهودیان و دیگر اعمال ایفا می‌کند. در عرصه تفکر یهودی، باورها دربارهٔ رابطه انسان با محیط زیست بسیار متفاوت است. جشن‌هایی چون تو بشوات بازتاب‌دهنده ارزش‌های زیست‌محیطی‌اند و محیط‌زیست‌گرایی یهودی.
بندانگشتی|پیگیری و ثبت جنگل‌های جدیدِ کاشته‌شده در اسرائیل.

## قوانین یهودی و محیط زیست
در قوانین شریعت یهود (هلاخا)، نگرانی‌های زیست‌محیطی در حفاظت از درختان میوه در کتاب مقدس، قوانین موجود در میشنا علیه آسیب رساندن به مالکیت عمومی، بحث تلمودی دربارهٔ آسیب‌های صدا و دود، و واکنش‌های معاصر دربارهٔ آلودگی کشاورزی منعکس شده‌است و میتوان به پاسخ‌های فقهی معاصر درباره آلودگی‌های کشاورزی اشاره کرد. قاعده «تسعَر بَعَله‌ی حییم» محدودیتی بر بی‌رحمی نسبت به حیوانات است.

## دیگر باورهای یهودی درباره محیط‌زیست
در سفر پیدایش، خداوند به انسان دستور می‌دهد بر طبیعت سلطه داشته باشد و این امر در چارچوب امانت‌داری و سرپرستی تفسیر می‌شود.

کتاب مقدس و سنت ربانی هم به دیدگاه‌های انسان‌محور و هم به دیدگاه‌های خلقت‌محور و بوم‌محور اشاره دارند. بسیاری از الهی‌دانان، سرزمین را شریک اصلی پیمان یهودی می‌دانند و یهودیت، به‌ویژه مناسکی که در تورات توصیف شده‌اند، می‌تواند به‌عنوان تجلی یک سنت کاملاً بومی و زمین‌محور تلقی شود.

در بخش هفتگی تورات «وَییشلَح»، پیش از روایت کشتی گرفتن یعقوب با فرشته، آمده است که یعقوب برای برداشتن چند کوزه کوچک که جا مانده بودند، دوباره از رودخانه عبور کرد. با برجسته‌کردن اصل «بال تشخیت»، دستور توراتیِ پرهیز از اسراف، این اصل به‌عنوان راهنمایی برای ترویج شیوه‌های زندگی پایدار توسط این سازمان به کار گرفته می‌شود.
بندانگشتی|جنگلی در شمال اسرائیل.

## مناسک و آیین‌های یهودی
یکی از رویدادهای اصلی محیط‌زیستی یهودیان، سدر تو بی‌شووات است که اغلب به آن «روز زمین یهودی» گفته می‌شود و گاهی به‌طور طنزآمیز «تولد درخت» نیز نامیده می‌شود. این روز در اوایل بهار و دو ماه کامل پیش از عید پسح رخ می‌دهد و تو بشووات («۱۵ام ماه شووات») عموماً با آغاز جریان شیره در درختان میوه در اسرائیل مصادف است. از آنجا که این روز در یهودیت ربانی «سال نو درخت» نامیده شده بود، عرفای قرن هفدهم یک وعده غذایی آیینی یا سدر شامل میوه و مغزها برای این روز ایجاد کردند که «درخت زندگی» را که جهان را پایدار می‌کند جشن می‌گرفت. صندوق ملی یهود (JNF) در دهه ۱۹۵۰ از این نمادها استفاده کرد تا تو بشووات را به‌عنوان روزی برای کاشت درختان در اسرائیل ترویج دهد.

تاریخچه سدر همچنین نوری بر روند شکل‌گیری جنبش محیط‌زیستی یهودی می‌افکند. یکی از نخستین لحظات بیداری نسبت به مسائل محیط‌زیستی در جامعه یهودی زمانی رخ داد که ربانی‌ها و فعالان یهودی با الهام از نمادگرایی کمپین‌های صندوق ملی یهود، کمپین جنگل‌کاری «درختان برای ویتنام» را در سال ۱۹۷۱ راه‌اندازی کردند، پاسخی به استفاده ایالات متحده از عامل نارنجی بود. در سال ۱۹۷۶، جاناتان ولف در شهر نیویورک یکی از نخستین سدرهای محیط‌زیستی مدرن را ایجاد و رهبری کرد، که در آن عبادات کابالیستی با اطلاعات گروه‌های محیط‌زیستی اسرائیلی مانند نئوت قدومیم («مزارع باستانی»، گروه حفاظت از گونه‌های کتاب مقدس) و **ا**نجمن حفاظت از طبیعت در اسرائیل تلفیق شده بود.
بندانگشتی|تمبر یادبود صندوق ملی یهود.

تا اواخر دهه ۱۹۷۰، گروه‌های یهودی در حال نوآوری در آیین‌های تو بشووات بودند که آموزه‌های کتاب مقدس و ربانی را با مطالبی از جنبش کیبوتص یا صندوق ملی یهود (JNF) و مسائل محیط‌زیستی روز تلفیق می‌کردند. در دهه ۱۹۸۰، ده‌ها کتاب آیینی یا هگاده تو بی‌شووات خانگی، که بر اساس سدر پسح مدل‌سازی شده بودند، در سراسر کشور برای جشن گرفتن درختان و گفتگو درباره مسائل محیط‌زیستی محلی و ملی، زمین و بوم‌شناسی مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

## محیط‌زیست‌گرایی یهودی در اسرائیل و سایر ممالک

### اسرائیل
در اسرائیل، مرکز هِشِل برای آموزش و رهبری محیط‌زیستی و کیبوتص لوتان وابسته به جنبش اصلاحات، هر دو در سال ۱۹۸۳ تأسیس شدند و تأثیر طولانی‌مدت و پایدار داشته‌اند.
بندانگشتی|کودکان در حال کاشت درخت.

در سال ۲۰۰۱، اتحاد صهیونیست‌های سبز، که اکنون با نام آیتزییم (Aytzim) شناخته می‌شود، به‌عنوان نخستین سازمان محیط‌زیستی که در سازمان صهیونیستی جهانی و نهادهای تابعه آن مشارکت می‌کرد، تأسیس شد. آیتزییم از آمریکای شمالی فعالیت می‌کند تا یهودیان سراسر جهان را برای حمایت از محیط‌زیست اسرائیل آموزش دهد و جنبش محیط‌زیستی اسرائیل را تقویت کند.

از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸، ربانی کارمی وایزمن همراه با شورای اجتماعی رامات شلومو، وزارت محیط‌زیست اسرائیل و شهرداری اورشلیم، چهار نشریه تحت عنوان محیط‌زیست در اندیشه و شریعت یهود منتشر کردند که به تقاطع بین هلاخا  و محیط‌زیست می‌پرداخت و توسط دانشمندان ربانی ارتدوکس نوشته شده بود.

توا عبری (Teva Ivri)، تأسیس‌شده در سال ۲۰۰۹ توسط عینات کرامر، رهبری جنبش و پروژه شمیتای اسرائیلیت را بر عهده دارد.

کرن هشویس (Keren Hashviis)، گروهی که از کشاورزان یهودی اسرائیل که قوانین شمیتا را رعایت می‌کنند حمایت می‌کند، در سال ۲۰۱۳ تأسیس شد.

مرکز بین‌ادیان برای توسعه پایدار، تأسیس‌شده در اورشلیم در سال ۲۰۱۰ توسط ربانی یوناتان نریل، تلاش می‌کند از طریق آموزش مبتنی بر ایمان و همکاری میان‌دینی، پایداری محیط‌زیستی را ترویج دهد.

شورشیم/Roots، گروه صلحی که در سال ۲۰۱۴ در کرانه باختری توسط اسرائیلی‌ها و اعراب تأسیس شد، بر یافتن زمینه‌های مشترک در مسائل مربوط به زمین تمرکز دارد.

### استرالیا
چندین سازمان در استرالیا به ترویج فعالیت‌های محیط‌زیستی می‌پردازند، از جمله ائتلاف زیست‌محیطی یهودی (JECO) در ملبورن که در ژوئیه ۲۰۰۳ تأسیس شد. **ا**بتکار پایداری یهودی در سیدنی نیز با هدف ترویج استفاده پایدار از منابع طبیعی زمین فعالیت می‌کند. سایر سازمان‌ها شامل مازون و **ب**ا هم برای بشریت (Together for Humanity) در نیو ساوت ولز هستند.

### بریتانیا
محیط‌زیست‌گرایی یهودی در بریتانیا تا اوایل دهه ۲۰۰۰ فعال بود، زمانی که پروژه نوح در حال فعالیت بود. این پروژه در سال ۲۰۰۲ با هیئت نمایندگان یهودیان بریتانیا همکاری داشت.

مزرعه سده در کنت از کارهای آداماه الهام گرفته است.

ابتکار اکو‌سیناگوگ (EcoSynagogue) به کنیسه‌های سراسر بریتانیا در زمینه انجام **م**میزی‌ها و بررسی‌های محیط‌زیستی در مکان‌های عبادت مشاوره می‌دهد.

## جستارهای وابسته

* تو بشوات
* شمیتا
* صندوق ملی یهود

## منابع

رده:یهودیت