پادشاهی پونتوس

**پونتوس** ( ) یک پادشاهی دوره هلنیستی بود که در منطقه تاریخی پونتوس در ترکیه امروزی متمرکز شده بود و توسط دودمان مهردادی با منشأ ایرانی، که ممکن است مستقیماً با داریوش بزرگ از هخامنشیان مرتبط بوده باشد، اداره می‌شد. این پادشاهی توسط مهرداد یکم در ۲۸۱ پیش از میلاد اعلام شد و تا زمان فتح آن توسط جمهوری روم در ۶۳ پیش از میلاد دوام آورد. پادشاهی پونتوس به بزرگترین وسعت خود تحت مهرداد ششم بزرگ رسید، که کولخیس، کاپادوکیه، بیتینیا، مستعمرات یونانی تاوریک چرسونسوس و برای مدت کوتاهی استان رومی آسیا را فتح کرد. پس از یک مبارزه طولانی با روم در جنگ های مهردادی، پونتوس شکست خورد.
این پادشاهی دارای سه رشته فرهنگی بود که اغلب با هم ادغام می شدند: یونانی (بیشتر در ساحل)، ایرانی و آناتولیایی، با یونانی که در قرن سوم پیش از میلاد به زبان رسمی تبدیل شد.

## ویژگی‌های پونتوس

پادشاهی پونتوس به دو منطقه متمایز تقسیم می‌شد: منطقه ساحلی و منطقه داخلی پونتیک. منطقه ساحلی هم مرز با دریای سیاه توسط کوه‌های پونتیک که موازی با ساحل امتداد دارند، از منطقه کوهستانی داخلی جدا می‌شد. دره‌های رودخانه‌ای پونتوس نیز موازی با ساحل امتداد داشتند و بسیار حاصلخیز بودند و از گله‌های گاو، ارزن و درختان میوه، از جمله گیلاس، سیب و گلابی حمایت می‌کردند. (واژه‌های *گیلاس* و *[[Giresun|Cerasus]]* احتمالاً هم‌ریشه هستند.) منطقه ساحلی تحت سلطه شهرهای یونانی مانند آماستریس و سینوپ بود که پس از فتح آن به پایتخت پونتیک تبدیل شد. ساحل سرشار از چوب، ماهیگیری و زیتون بود. پونتوس همچنین سرشار از آهن و نقره بود که در نزدیکی ساحل جنوب فارناسیا استخراج می‌شدند؛ فولاد کوه‌های کالیبیان در یونان بسیار مشهور شد. همچنین مس، سرب، روی و آرسنیک نیز وجود داشت. منطقه داخلی پونتیک نیز دارای دره‌های رودخانه‌ای حاصلخیز مانند رودخانه لیکوس و ایریس بود. شهر اصلی داخلی آماسیا، پایتخت اولیه پونتیک بود، جایی که پادشاهان پونتیک کاخ و مقبره‌های سلطنتی خود را داشتند. علاوه بر آماسیا و چند شهر دیگر، منطقه داخلی عمدتاً تحت سلطه روستاهای کوچک بود. پادشاهی پونتوس به مناطقی به نام اپارشی‌ها تقسیم شده بود.

تقسیم بین ساحل و داخل کشور از نظر فرهنگی نیز وجود داشت. ساحل عمدتاً یونانی بود و بر تجارت دریایی متمرکز بود. داخل کشور توسط کاپادوکیایی‌ها و پافلاگونیایی‌های آناتولیایی اشغال شده بود که توسط یک اشرافیت ایرانی که ریشه‌هایش به امپراتوری ایران می‌رسید، اداره می‌شدند. داخل کشور همچنین دارای معابد قدرتمند با املاک بزرگ بود. خدایان پادشاهی عمدتاً التقاطی بودند و ویژگی‌های خدایان محلی را همراه با الهه‌های ایرانی و یونانی داشتند. خدایان اصلی شامل اهورامزدای ایرانی که زئوس استراتیوس نامیده می‌شد؛ خدای ماه من فارناکو؛ و ما (که به عنوان سیبل تفسیر می‌شد) بودند.

خدایان خورشید به ویژه محبوب بودند و خاندان سلطنتی با خدای ایرانی اهورامزدا از سلسله هخامنشیان همسان دانسته می‌شدند؛ هم آپولو و هم میترا توسط پادشاهان پرستش می‌شدند. در واقع، نامی که توسط اکثریت پادشاهان پونتیک استفاده می‌شد مهرداد بود که به معنای "داده شده توسط میترا" است. فرهنگ پونتیک ترکیبی از عناصر ایرانی، آناتولیایی و یونانی را نشان می‌داد، که دو مورد اول بیشتر با مناطق داخلی مرتبط بودند و مورد آخر بیشتر با منطقه ساحلی. در زمان مهرداد ششم اوپاتور، یونانی زبان رسمی پادشاهی بود، اگرچه زبان‌های آناتولیایی در داخل کشور همچنان صحبت می‌شدند.
## تاریخچه

### دودمان مهردادی سیوس
منطقه پونتوس در اصل بخشی از ساتراپی پارسی کاپادوکیه (Katpatuka) بود. سلسله پارسی که قرار بود این پادشاهی را تأسیس کند، در طول قرن چهارم پیش از میلاد، شهر یونانی سیوس (یا کیوس) را در میسیا اداره می کرد، که اولین عضو شناخته شده آن مهرداد سیوس بود. پسرش آریوبرزن دوم ساتراپ فریگیه شد. او به یک متحد قوی آتن تبدیل شد و علیه اردشیر شورش کرد، اما توسط پسرش مهرداد دوم سیوس مورد خیانت قرار گرفت. مهرداد دوم پس از فتوحات اسکندر به عنوان حاکم باقی ماند و دست نشانده آنتیگون یکم مونوفتالوس بود، که پس از تقسیم تریپارادیسوس به طور خلاصه آسیای صغیر را اداره کرد. مهرداد در سال 302 پیش از میلاد به ظن اینکه با دشمنش کاساندر همکاری می کند، توسط آنتیگون کشته شد. آنتیگون قصد داشت پسر مهرداد، که او نیز مهرداد (بعداً کتیستس، 'بنیانگذار' نامیده شد) را بکشد، اما دیمتریوس یکم به او هشدار داد و او با شش سوارکار به شرق گریخت. مهرداد ابتدا به شهر کیمیاتا در پافلاگونیا و بعداً به آماسیا در کاپادوکیه رفت. او از سال 302 تا 266 پیش از میلاد حکومت کرد، علیه سلوکوس یکم جنگید و در 281 (یا 280) پیش از میلاد، خود را پادشاه (*[[basileus]]*) دولتی در شمال کاپادوکیه و شرق پافلاگونیا اعلام کرد. او بیشتر پادشاهی خود را تا رودخانه سانگریوس در غرب گسترش داد. پسرش آریوبرزن آماستریس را در 279 تصرف کرد، اولین بندر مهم دریای سیاه آن. مهرداد همچنین با تازه واردان گالاتیایی متحد شد و نیرویی را که توسط بطلمیوس یکم علیه او فرستاده شده بود، شکست داد. بطلمیوس از ابتدای جنگ سوری اول علیه آنتیوخوس در اواسط دهه 270، در حال گسترش قلمرو خود در آسیای صغیر بود و با دشمن مهرداد، هراکلیه پونتیکا متحد بود.

### پادشاهی پونتوس

ما اطلاعات کمی از سلطنت کوتاه آریوبرزن داریم، جز اینکه وقتی درگذشت، پسرش مهرداد دوم (حدود 250–189) پادشاه شد و مورد حمله گالاتی ها قرار گرفت. مهرداد دوم از هراکلیه پونتیکا کمک دریافت کرد، که در این زمان نیز با گالاتی ها در جنگ بود. مهرداد به حمایت از آنتیوخوس هیراکس علیه برادرش سلوکوس دوم کالینیکوس ادامه داد. سلوکوس در آناتولی توسط هیراکس، مهرداد و گالاتی ها شکست خورد. مهرداد همچنین در سال 220 به سینوپ حمله کرد اما نتوانست شهر را تصرف کند. او با خواهر سلوکوس دوم ازدواج کرد و دخترش را به ازدواج آنتیوخوس سوم درآورد تا برای پادشاهی جدیدش به رسمیت شناخته شود و روابط قوی با امپراتوری سلوکی ایجاد کند. منابع در مورد پونتوس برای سال های پس از مرگ مهرداد دوم، زمانی که پسرش مهرداد سوم حکومت می کرد (حدود 220–198/88) سکوت کرده اند.

فارناکس یکم پونتوس در گسترش پادشاهی به هزینه شهرهای ساحلی یونان بسیار موفق تر بود. او در سال 188 پیش از میلاد در جنگ با پروسیاس یکم بیتینیا علیه اومنس پرگامون شرکت کرد، اما این دو در سال 183 پس از آنکه بیتینیا دچار یک سری شکست شد، صلح کردند. او سینوپ را در سال 182 پیش از میلاد تصرف کرد و اگرچه رودسی ها در مورد این موضوع به روم شکایت کردند، اما هیچ کاری انجام نشد. فارناکس همچنین شهرهای ساحلی کوتورا، فارناسیا و تراپزوس را در شرق تصرف کرد و عملاً کنترل بیشتر خط ساحلی شمال آناتولی را به دست آورد. علیرغم تلاش های روم برای حفظ صلح، فارناکس علیه اومنس پرگامون و آریاراتس کاپادوکیه جنگید. در حالی که در ابتدا موفق بود، به نظر می رسد که در سال 179 شکست خورده بود، زمانی که مجبور به امضای معاهده شد. او مجبور شد تمام سرزمین هایی را که در گالاتیا و پافلاگونیا و شهر تیوم به دست آورده بود، تسلیم کند، اما سینوپ را نگه داشت. فارناکس با تلاش برای گسترش نفوذ خود به شمال، با شهرهای چرسونسوس و با دیگر شهرهای دریای سیاه مانند اودسوس در ساحل بلغارستان متحد شد. برادر فارناکس، مهرداد چهارم فیلوپاتور فیلادلفوس، سیاست صلح آمیز و طرفدار روم را در پیش گرفت. او در سال 155 به متحد رومی، آتالوس دوم فیلادلفوس پرگامون علیه پروسیاس دوم بیتینیا کمک فرستاد.

جانشین او، مهرداد پنجم پونتوس اورگتس، دوست روم باقی ماند و در سال 149 پیش از میلاد کشتی ها و نیروی کوچکی از نیروهای کمکی را برای کمک به روم در جنگ سوم پونی فرستاد. او همچنین نیروهایی را برای جنگ علیه اومنس سوم (آریستونیوس) فرستاد، که پس از مرگ آتالوس سوم تاج و تخت پرگامون را غصب کرده بود. پس از اینکه روم پادشاهی پرگامون را در وصیت نامه آتالوس سوم در غیاب وارث دریافت کرد، بخشی از آن را به استان آسیا تبدیل کرد، در حالی که بقیه را به پادشاهان متحد وفادار داد. به دلیل وفاداری او، منطقه فریگیه ماژور به مهرداد اعطا شد. پادشاهی کاپادوکیه لیکائونیا را دریافت کرد. به همین دلیل منطقی به نظر می رسد که پونتوس درجه ای از کنترل بر گالاتیا داشته باشد، زیرا فریگیه مستقیماً با پونتوس هم مرز نیست. این احتمال وجود دارد که مهرداد پس از مرگ پادشاه آن، پیلامنس، بخشی از پافلاگونیا را به ارث برده باشد. مهرداد پنجم دخترش لائودیس را به ازدواج پادشاه کاپادوکیه، آریاراتس ششم کاپادوکیه درآورد و او همچنین به کاپادوکیه حمله کرد، اگرچه جزئیات این جنگ مشخص نیست. هلنی شدن تحت مهرداد پنجم ادامه یافت. او اولین پادشاهی بود که به طور گسترده مزدوران یونانی را در دریای اژه استخدام کرد، او در دلوس مورد تجلیل قرار گرفت و خود را به عنوان آپولو بر روی سکه هایش به تصویر کشید. مهرداد در سال 121/0 در سینوپ ترور شد، که جزئیات آن مشخص نیست.

از آنجایی که هر دو پسر مهرداد پنجم، مهرداد ششم و مهرداد کریستوس هنوز کودک بودند، پونتوس اکنون تحت نایب السلطنه همسرش لائودیس قرار گرفت. او از کریستوس حمایت کرد و مهرداد ششم از دربار پونتیک فرار کرد. افسانه ها بعداً می گویند این زمانی بود که او در سراسر آسیای صغیر سفر کرد، مقاومت خود را در برابر سموم افزایش داد و تمام زبان های رعایای خود را آموخت. او در سال 113 پیش از میلاد بازگشت تا مادرش را خلع کند. او به زندان انداخته شد و او در نهایت دستور قتل برادرش را داد.

### مهرداد ششم اوپاتور

مهرداد ششم اوپاتور، 'پدر خوب'، یک دستور کار ضد رومی قاطع را دنبال کرد و فرهنگ یونانی و ایرانی را در برابر نفوذ روزافزون روم ستود. روم به تازگی استان آسیا را در آناتولی ایجاد کرده بود و همچنین منطقه فریگیه ماژور را در زمان سلطنت لائودیس از پونتوس پس گرفته بود. مهرداد گسترش خود را با به ارث بردن ارمنستان کوچک از پادشاه آنتیپاتر (تاریخ دقیق نامشخص، حدود 115–106) و با فتح پادشاهی کولخیس آغاز کرد. کولخیس منطقه مهمی در تجارت دریای سیاه بود—غنی از طلا، موم، کنف و عسل. شهرهای چرسونسوس تاوریکا اکنون برای کمک علیه سکاها در شمال درخواست کمک کردند. مهرداد 6000 سرباز تحت فرماندهی ژنرال دیوفانتوس فرستاد. پس از لشکرکشی های مختلف در شمال کریمه، او کنترل تمام چرسونسوس را به دست گرفت. مهرداد همچنین پیوندهای تجاری با شهرهای ساحل غربی دریای سیاه ایجاد کرد.

در آن زمان، روم در حال جنگ با یوگورتین و سیمبری بود. مهرداد و نیکومدس بیتینیا هر دو به پافلاگونیا حمله کردند و آن را بین خود تقسیم کردند. یک سفارت رومی فرستاده شد، اما هیچ نتیجه ای نداشت. مهرداد همچنین بخشی از گالاتیا را که قبلاً بخشی از پادشاهی پدرش بود، تصرف کرد و در کاپادوکیه، جایی که خواهرش لائودیس ملکه بود، مداخله کرد. در سال 116 پادشاه کاپادوکیه، آریاراتس ششم، به دستور مهرداد توسط نجیب زاده کاپادوکیایی گوردیوس به قتل رسید و لائودیس به عنوان نایب السلطنه بر پسران آریاراتس تا سال 102 پیش از میلاد حکومت کرد. پس از اینکه نیکومدس سوم بیتینیا با لائودیس ازدواج کرد، سعی کرد با فرستادن نیروها در منطقه مداخله کند. مهرداد به سرعت حمله کرد و خواهرزاده اش آریاراتس هفتم کاپادوکیه را بر تخت پادشاهی کاپادوکیه نشاند. جنگ به زودی بین این دو درگرفت و مهرداد با یک ارتش بزرگ پونتیک حمله کرد، اما آریاراتس هفتم در سال 101 پیش از میلاد قبل از اینکه جنگی درگیرد، به قتل رسید. سپس مهرداد پسر هشت ساله اش، آریاراتس نهم کاپادوکیه را به عنوان پادشاه منصوب کرد و گوردیوس را به عنوان نایب السلطنه برگزید. در سال 97 کاپادوکیه شورش کرد، اما این قیام به سرعت توسط مهرداد سرکوب شد. پس از آن، مهرداد و نیکومدس سوم هر دو سفارت هایی را به روم فرستادند. سنای روم حکم داد که مهرداد باید از کاپادوکیه و نیکومدس از پافلاگونیا خارج شود. مهرداد اطاعت کرد و رومی ها آریوبرزن را در کاپادوکیه نصب کردند. در سال 91/90 پیش از میلاد، در حالی که روم درگیر جنگ اجتماعی در ایتالیا بود، مهرداد متحد و داماد جدید خود، پادشاه تیگران بزرگ ارمنستان را تشویق کرد تا به کاپادوکیه حمله کند، که او این کار را کرد و آریوبرزن به روم گریخت. سپس مهرداد نیکومدس چهارم را از بیتینیا خلع کرد و سقراط کریستوس را بر تخت سلطنت نشاند.

#### جنگ مهردادی اول

یک ارتش رومی تحت فرماندهی مانیوس آکویلیوس در سال 90 پیش از میلاد وارد آسیای صغیر شد و مهرداد و تیگران را وادار به عقب نشینی کرد. کاپادوکیه و بیتینیا به پادشاهان مربوطه خود بازگردانده شدند، اما سپس به دلیل رشوه دادن به سناتورهای رومی با بدهی های زیادی به روم مواجه شدند و نیکومدس چهارم در نهایت توسط آکویلیوس متقاعد شد که برای بازپرداخت بدهی ها به پونتوس حمله کند. او تا آماستریس غارت کرد و با غنایم زیادی بازگشت. مهرداد یک بار دیگر به کاپادوکیه حمله کرد و روم اعلام جنگ کرد.

در تابستان 89 پیش از میلاد، مهرداد به بیتینیا حمله کرد و نیکومدس و آکویلیوس را در نبرد شکست داد. او به سرعت وارد آسیای رومی شد و مقاومت از هم پاشید. تا سال 88 تسلیم بیشتر استان تازه تاسیس را به دست آورده بود. او در بسیاری از شهرها مورد استقبال قرار گرفت، جایی که ساکنان از مالیات ستانی رومی در رنج بودند. در سال 88 مهرداد همچنین دستور قتل عام حداقل 80000 رومی و ایتالیایی را در آنچه به عنوان 'Vespers آسیایی' شناخته شد، صادر کرد. بسیاری از شهرهای یونانی در آسیای صغیر با خوشحالی این دستورات را اجرا کردند. این اطمینان حاصل کرد که آنها دیگر نمی توانند به اتحاد با روم بازگردند. در پاییز 88 مهرداد همچنین رودس را محاصره کرد، اما نتوانست آن را تصرف کند.

در آتن، عناصر ضد رومی با این خبر جسور شدند و به زودی با مهرداد متحد شدند. یک نیروی دریایی مشترک پونتیک-آتنی دلوس را در سال 88 پیش از میلاد تصرف کرد و شهر را به آتن اعطا کرد. بسیاری از دولت شهرهای یونانی اکنون به مهرداد پیوستند، از جمله اسپارت، اتحادیه آخایی و بیشتر اتحادیه بوئوتیایی به جز تسپیا. سرانجام، در سال 87 پیش از میلاد، لوسیوس کورنلیوس سولا با پنج لژیون از ایتالیا حرکت کرد. او از طریق بوئوتیا که به سرعت تسلیم شد، راهپیمایی کرد و محاصره آتن و پیرائوس (شهر بندری آتن، که دیگر توسط دیوارهای بلند) متصل نبود، را آغاز کرد. آتن در مارس 86 پیش از میلاد سقوط کرد و شهر غارت شد. پس از مقاومت شدید، آرکلائوس، ژنرال پونتیک در پیرائوس، از طریق دریا رفت و سولا شهر بندری را به طور کامل ویران کرد. در همین حال، مهرداد پسرش آرکاتیاس را با یک ارتش بزرگ از طریق تراکیه به یونان فرستاده بود.

سولا اکنون به سمت شمال حرکت کرد و به دنبال دشت های حاصلخیز بوئوتیا برای تامین ارتش خود بود. در نبرد کرونیا، سولا تلفات سنگینی به آرکلائوس وارد کرد، که با این وجود عقب نشینی کرد و به حمله به یونان با ناوگان پونتیک ادامه داد. آرکلائوس دوباره گروه بندی کرد و بار دوم در نبرد اورکومنس در سال 85 پیش از میلاد حمله کرد، اما یک بار دیگر شکست خورد و تلفات سنگینی متحمل شد. در نتیجه این خسارات و ناآرامی هایی که در آسیای صغیر به پا کردند، و همچنین حضور ارتش رومی که اکنون در بیتینیا لشکرکشی می کرد، مهرداد مجبور شد یک توافق صلح را بپذیرد. مهرداد و سولا در سال 85 پیش از میلاد در داردانوس ملاقات کردند. سولا حکم داد که مهرداد باید آسیای رومی را تسلیم کند و بیتینیا و کاپادوکیه را به پادشاهان سابق خود بازگرداند. او همچنین مجبور شد 2000 استعداد بپردازد و کشتی تهیه کند. مهرداد بقیه دارایی های خود را حفظ می کرد و متحد روم می شد.

#### جنگ های مهردادی دوم و سوم

معاهده ای که با سولا به توافق رسید، دوام نیاورد. از سال 83 تا 82 پیش از میلاد، مهرداد علیه لیسینوس مورنا که توسط سولا برای سازماندهی استان آسیا باقی مانده بود، جنگید و او را شکست داد. جنگ مهردادی دوم به اصطلاح بدون هیچ گونه دستاورد ارضی از سوی هیچ یک از طرفین پایان یافت. رومی ها اکنون شروع به تامین امنیت منطقه ساحلی لیسیا و پامفیلیا از دزدان دریایی کردند و کنترل پیسیدیا و لیکائونیا را به دست گرفتند. هنگامی که در سال 74 کنسول لوکولوس سیلیکیا را تصرف کرد، مهرداد با فرماندهان رومی در دو جبهه روبرو شد. دزدان دریایی سیلیکی به طور کامل شکست نخورده بودند و مهرداد با آنها اتحاد امضا کرد. او همچنین با دولت کوینتوس سرتوریوس در اسپانیا متحد بود و با کمک او برخی از نیروهای خود را در الگوی لژیونری رومی با شمشیرهای کوتاه خنجری سازماندهی کرد.

جنگ مهردادی سوم زمانی آغاز شد که نیکومدس چهارم بیتینیا بدون وارث در سال 75 درگذشت و پادشاهی خود را به روم واگذار کرد. در سال 74 پیش از میلاد روم ارتش خود را در آسیای صغیر بسیج کرد، احتمالاً به دلیل برخی از اقداماتی که مهرداد انجام داد، اما منابع ما در این مورد واضح نیستند. در سال 73 مهرداد به بیتینیا حمله کرد و ناوگان او رومی ها را در نزدیکی کالکدون شکست داد و کیزیکوس را محاصره کرد. لوکولوس با پنج لژیون خود از فریگیه راهپیمایی کرد و مهرداد را مجبور به عقب نشینی به پونتوس کرد. در سال 72 پیش از میلاد لوکولوس از طریق گالاتیا به پونتوس حمله کرد و به دنبال رودخانه هالیس به سمت ساحل شمالی حرکت کرد، او آمیسوس را محاصره کرد، که تا سال 70 پیش از میلاد مقاومت کرد. در سال 71 او از طریق دره های رودخانه ای ایریس و لیکوس راهپیمایی کرد و پایگاه خود را در کابیرا مستقر کرد. مهرداد سواره نظام خود را فرستاد تا خط تدارکات رومی ها به کاپادوکیه در جنوب را قطع کند، اما تلفات سنگینی متحمل شدند. مهرداد، که هنوز تمایلی به جنگ قاطع نداشت، اکنون عقب نشینی به ارمنستان کوچک را آغاز کرد، جایی که انتظار کمک از متحد خود تیگران بزرگ را داشت. به دلیل سواره نظام ضعیف شده اش، عقب نشینی به یک شکست تمام عیار تبدیل شد و بیشتر ارتش پونتیک نابود یا اسیر شد. این رویدادها باعث شد ماخارس، پسر مهرداد و حاکم بوسپور کریمه، به دنبال اتحاد با روم باشد. مهرداد به ارمنستان گریخت.

در تابستان 69 لوکولوس به قلمرو ارمنستان حمله کرد و با 12000 سرباز از طریق کاپادوکیه به سوفن راهپیمایی کرد. هدف او تیگرانوکرتا، پایتخت جدید امپراتوری تیگران بود. تیگران برای جمع آوری نیروهای خود عقب نشینی کرد. لوکولوس شهر را محاصره کرد و تیگران با ارتش خود بازگشت، از جمله تعداد زیادی سوارکار زره پوش سنگین، به نام کاتافراکت، که تعداد آنها بسیار بیشتر از نیروی لوکولوس بود. با وجود این، لوکولوس مردان خود را در یک حمله علیه اسب های ارمنی رهبری کرد و یک پیروزی بزرگ در نبرد تیگرانوکرتا به دست آورد. تیگران به سمت شمال گریخت در حالی که لوکولوس پایتخت جدید خود را ویران کرد و با اعطای استقلال به سوفن و بازگرداندن سوریه به پادشاه سلوکی آنتیوخوس سیزدهم آسیایی، دارایی های خود را در جنوب برچید. در سال 68 پیش از میلاد لوکولوس به ارمنستان شمالی حمله کرد، کشور را ویران کرد و نصیبین را تصرف کرد، اما تیگران از جنگ اجتناب کرد. در همین حال، مهرداد به پونتوس حمله کرد و در سال 67 یک نیروی بزرگ رومی را در نزدیکی زلا شکست داد. لوکولوس، که اکنون فرماندهی نیروهای خسته و ناراضی را بر عهده داشت، به پونتوس و سپس به گالاتیا عقب نشینی کرد. او با دو کنسول جدید که از ایتالیا با لژیون های تازه وارد می شدند، مارسیوس رکس و آکیلیوس گلابریو جایگزین شد. مهرداد اکنون پونتوس را پس گرفت در حالی که تیگران به کاپادوکیه حمله کرد.

در پاسخ به افزایش فعالیت دزدان دریایی در شرق مدیترانه، سنا به پومپه پروکنسول گسترده در سراسر مدیترانه در سال 67 پیش از میلاد اعطا کرد. پومپه دزدان دریایی را از بین برد و در سال 66 فرماندهی در آسیای صغیر برای مقابله با پونتوس به او سپرده شد. پومپه نیروهای خود را، نزدیک به 45000 لژیونر، از جمله نیروهای لوکولوس، سازماندهی کرد و با اشکانیان که به تیگران در شرق حمله کردند و او را مشغول نگه داشتند، اتحاد امضا کرد. مهرداد ارتش خود را، حدود 30000 سرباز و 2000–3000 سواره نظام، در ارتفاعات داستیرا در ارمنستان کوچک جمع کرد. پومپه به مدت شش هفته برای محاصره او با خاکریز جنگید، اما مهرداد در نهایت به سمت شمال عقب نشینی کرد. پومپه تعقیب کرد و موفق شد نیروهای او را در شب غافلگیر کند و ارتش پونتیک تلفات سنگینی متحمل شد. پس از نبرد، پومپه شهر نیکوپولیس را تأسیس کرد. مهرداد به کولخیس و بعداً به پسرش ماخارس در کریمه در سال 65 پیش از میلاد گریخت. پومپه اکنون به سمت شرق به ارمنستان رفت، جایی که تیگران تسلیم او شد و تاج سلطنتی خود را در پای او گذاشت. پومپه بیشتر امپراتوری تیگران را در شرق تصرف کرد اما به او اجازه داد به عنوان پادشاه ارمنستان باقی بماند. در همین حال، مهرداد در حال سازماندهی دفاع از کریمه بود که پسرش فارناکس ارتش را در شورش رهبری کرد. مهرداد مجبور به خودکشی شد یا ترور شد.

### استان رومی و پادشاهی های دست نشانده

بیشتر نیمه غربی پونتوس و شهرهای یونانی ساحل، از جمله سینوپ، مستقیماً توسط روم به عنوان بخشی از استان رومی Bithynia et Pontus ضمیمه شدند. داخل و ساحل شرقی یک پادشاهی دست نشانده مستقل باقی ماند. پادشاهی بوسپوران نیز تحت فرماندهی فارناکس دوم پونتوس به عنوان متحد و دوست روم مستقل باقی ماند. کولخیس نیز به یک پادشاهی دست نشانده تبدیل شد. فارناکس دوم بعداً تلاشی برای بازپس گیری پونتوس انجام داد. در طول جنگ داخلی سزار و پومپه، او به آسیای صغیر حمله کرد (48 پیش از میلاد)، کولخیس، ارمنستان کوچک، پونتوس و کاپادوکیه را تصرف کرد و یک ارتش رومی را در نیکوپولیس شکست داد. سزار به سرعت پاسخ داد و او را در زلا شکست داد، جایی که عبارت معروف 'Veni, vidi, vici' را بر زبان آورد. پادشاهان پونتیک به حکومت بر پادشاهی دست نشانده پونتوس، کولخیس و سیلیکیا ادامه دادند تا اینکه Polemon II در سال 62 پس از میلاد توسط نرون مجبور به کناره گیری از تاج و تخت پونتیک شد.
## سکه‌شناسی

اگرچه پادشاهان پونتیک ادعای تبار از خاندان سلطنتی ایران را داشتند، اما عموماً به عنوان پادشاهان هلنیستی عمل می‌کردند و خود را به همین شکل در سکه‌هایشان به تصویر می‌کشیدند و از *استاتر* سلطنتی اسکندر تقلید می‌کردند.
## ارتش
ارتش پادشاهی پونتوس از نظر قومی ترکیب متنوعی داشت، زیرا سربازان خود را از سراسر پادشاهی استخدام می‌کرد. ارتش دائمی شامل ارمنی‌ها، باستارناها، بیتینیایی‌ها، کاپادوکیه‌ای‌ها، گالاتی‌ها، هنیوخوی، یازگی‌ها، کورالوی، لئوکوسیریان‌ها، فریگی‌ها، سرمتی‌ها، سکاها، تائوری و تراکی‌ها و همچنین سربازانی از مناطق دیگر اطراف دریای سیاه بود. یونانیانی که در ارتش خدمت می‌کردند، بخشی از ارتش دائمی نبودند، بلکه به عنوان شهروندان شهرهای مربوطه خود می‌جنگیدند. ارتش پونتوس مانند بسیاری از ارتش‌های هلنیستی، فالانژ مقدونی را اقتباس کرد؛ برای مثال، در نبرد کرونیا علیه سولا، سپاهی از *[[Chalkaspides]]* ('سپر-برنزی‌ها') را به میدان فرستاد، در حالی که در همان نبرد ۱۵۰۰۰ فالانژیت از بردگان آزاد شده استخدام شدند. پونتوس همچنین واحدهای مختلف سواره نظام، از جمله کاتافراکتها را به میدان فرستاد. پونتوس علاوه بر سوار نظام معمولی، ارابه داس‌دار نیز به میدان فرستاد. تحت فرماندهی مهرداد ششم، پونتوس همچنین سپاهی متشکل از ۱۲۰۰۰۰ سرباز مسلح "به شیوه رومی" و "آموزش دیده در آرایش فالانژ رومی" را به میدان فرستاد. این واحدها از لژیون‌های رومی تقلید می‌کردند، اگرچه میزان دستیابی آنها به این امر مورد اختلاف است.

نیروی دریایی به روشی مشابه ارتش سازماندهی شده بود. در حالی که خود پادشاهی نیروی اصلی کشتی‌ها را فراهم می‌کرد، بخش کوچکی نماینده شهرهای یونانی بود. خدمه یا از قبایل مختلف پادشاهی می‌آمدند یا از تبار یونانی بودند.

## تبار و خانواده

## جستارهای وابسته
* فهرست شاهان پنتوس
* آرامگاه‌های پادشاهان پنتوس
* پنتوس
* مهردادیان
* پادشاهی بسفور

## منابع

Wikipedia contributors, "Kingdom of Pontus," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kingdom_of_Pontus&oldid=802999639 (accessed
October 1, 2017
).

https://en.wikipedia.org/wiki/Mithridatic_dynasty

رده:۲۸۱ (پیش از میلاد)
رده:آناتولی باستان
رده:امپراتوری‌های پیشین آسیا
رده:انحلال‌های ۶۲ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سده ۳ (پیش از میلاد)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در سده ۱ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۲۸۰ (پیش از میلاد)
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۳ (پیش از میلاد)
رده:پادشاهی پنتوس
رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا
رده:فرمانروایان پیشین
رده:پنتوس
رده:تاریخ استان آماسیه
رده:تاریخ استان اودسا
رده:تاریخ استان ترابزون
رده:تاریخ استان توکات
رده:تاریخ استان خرسون
رده:تاریخ استان ریزه
رده:تاریخ استان گره‌سون
رده:تاریخ استان میکولائیف
رده:تاریخ باستان اوکراین
رده:تاریخ دریای سیاه
رده:دودمان‌های ایرانی
رده:کشورهای پیشین در آسیا
رده:مزدیسنا
رده:هخامنشیان
رده:پادشاهی‌های گذشته در اروپا
رده:پادشاهی‌های پیشین غرب آسیا