امتناع از خدمت در ارتش اسرائیل

**امتناع از خدمت در نیروهای دفاعی اسرائیل** (به زبان عبری: ) پدیده‌ای است که طی آن شهروندان اسرائیلی از انجام خدمت سربازی در نیروهای دفاعی اسرائیل سر باز زده یا از اجرای دستورات خودداری کرده‌اند. انگیزه‌های این افراد متفاوت است: صلح‌جویی، ضدنظامی‌گری، اعتقادات مذهبی یا مخالفت سیاسی با سیاست‌های دولت اسرائیل از جمله اشغال کرانه باختری. معترضان به خدمت سربازی در اسرائیل به نام *سَروانیم* (به عبری: ) شناخته می‌شوند که گاه به «رِفیوزنیک» ترجمه می‌شود؛ همچنین *میشتامتیم* (فرارکنندگان از سربازی) نیز برای توصیف این افراد به‌کار می‌رود.

خدمت نظامی در اسرائیل اجباری است اما دسته‌هایی از جمعیت از آن معاف‌اند. اعراب اسرائیلی مشمول سربازی اجباری نیستند هرچند می‌توانند داوطلبانه ثبت‌نام کنند. یهودیان حریدی بر اساس توافقی با داوید بن گوریون در سال ۱۹۴۸ میلادی و قانون طال، به شرط تحصیل در یشیوا، از خدمت معاف بودند تا اینکه دیوان عالی اسرائیل در آوریل ۲۰۱۲ میلادی (فروردین ۱۳۹۱ شمسی) این معافیت را لغو کرد. افزون بر این، گروهی از شهروندان به دلایل وجدانی، مخالفت با سیاست اشغال یا اعتقاد به اینکه ارتش دیگر ماهیت دفاعی ندارد، از خدمت سر باز می‌زنند.

این پدیده تاریخچه‌ای طولانی دارد که از دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین آغاز می‌شود و در قالب جنبش‌ها و گروه‌های سازمان‌یافته‌ای چون *شمینیستیم*، *یِش گوول* و گروه «جرئت برای امتناع» ادامه یافته است. در حالی که بیشتر موارد تاریخی امتناع از خدمت در میان اسرائیلیان چپ‌گرا دیده شده، در سال‌های اخیر آمادگی روزافزونی در میان سربازان راست‌گرا برای سرپیچی از دستور اخراج یهودیان از شهرک‌های اسرائیلی نیز پدیدار شده است.

## جنبه‌ها
### انگیزه‌ها

میان دو نوع امتناع از خدمت تمایز وجود دارد: نخست، امتناع کامل بر پایه دیدگاه صلح‌طلبانه که هرگونه خشونت را رد می‌کند و با هر شکلی از خدمت نظامی اجباری مخالف است؛ دوم، امتناع جزئی، مانند گروه *اومتص لِسَرِو* (جرئت برای امتناع) که «وظیفه ذخیره خود را در هر جا و هر زمان که احضار می‌شوند انجام می‌دهند اما از خدمت در سرزمین‌های اشغالی سر باز می‌زنند.»

تنوع گسترده دیدگاه‌ها درباره امتناع از خدمت دلیل آن است که هیچ سازمان چتری واحدی همه گروه‌های معترض را دربر نمی‌گیرد. برخی سیاستمداران چپ‌گرا نگران آن بوده‌اند که امتناع چپ‌گرایانه از خدمت در سرزمین‌های اشغالی بتواند به امتناع راست‌گرایانه از برچیدن شهرک‌ها مشروعیت ببخشد.

### معافیت مذهبی

از زمان تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ میلادی (۱۳۲۷ شمسی)، یهودیان حریدی به دلایل مذهبی از خدمت در ارتش اسرائیل سر باز زده‌اند. معمولاً آنان در یشیواها به آموختن تورات می‌پردازند و از نظر قانونی از خدمت نظامی معاف بوده‌اند. از خدمت در ارتش اسرائیل همچنین پیروان گروه‌های مختلف حسیدی ضدصهیونیست از جمله ساتمار، یشیواهای بریسک و ناتوری کارتا سر باز می‌زنند. بیشتر این گروه‌ها پیرو «عده هاحریدیس» هستند. یهودیانی که از خدمت نظامی شانه خالی می‌کنند اما تنها به‌صورت پاره‌وقت در یشیوا تحصیل می‌کنند، از درون جامعه ارتدکس نیز مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.

زنان ارتدکس می‌توانند بر اساس مذهب خود و پس از تکمیل برخی مدارک از خدمت معاف شوند. پس از دریافت معافیت رسمی، زنان مذهبی می‌توانند به‌صورت داوطلبانه خدمت ملی غیرنظامی انجام دهند، هرچند این کار اجباری نیست.

### فرار از خدمت در میان چهره‌های مشهور

برخی چهره‌های مشهور اسرائیلی برای پیشبرد حرفه‌شان از خدمت ملی فرار کرده‌اند. رویدادی در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۶ شمسی) تیترهای بین‌المللی را به خود اختصاص داد: فاش شد که بار رافائلی، مدل روی جلد نسخه لباس شنای اسپورتس ایلاستریتد، در سال ۲۰۰۴ میلادی (۱۳۸۳ شمسی) با یک دوست خانوادگی ازدواج و بلافاصله از او جدا شده بود تا از خدمت سربازی شانه خالی کند. رافائلی انتقادات گسترده‌ای دریافت کرد از جمله از سوی انجمن اسرائیلی ترویج سهم برابر. در پاسخ گفت: «واقعاً می‌خواستم در نیروهای دفاعی اسرائیل خدمت کنم، اما از اینکه ثبت‌نام نکردم پشیمان نیستم، چون نتیجه بسیار خوبی داشت. چهره‌های مشهور نیازهای دیگری دارند.»

در توافقی برای جلوگیری از تحریم احتمالی شرکت‌هایی که رافائلی با آنها کار می‌کرد، او پذیرفت در بازدیدهای خود از اسرائیل به دیدار سربازان مجروح برود و جوانان را به ثبت‌نام در ارتش تشویق کند. این ماجرا در اکتبر ۲۰۰۹ میلادی (مهر ۱۳۸۸ شمسی) دوباره به تیتر خبرها تبدیل شد، زمانی که مدل اسرائیلی ایستی گینزبورگ در مصاحبه‌ای با روزنامه یدیعوت اخرونوت از رافائلی انتقاد کرد و بار دیگر بحث‌ها درباره سهولت فرار از سربازی برانگیخته شد.

### واکنش به فرار از خدمت

تقریباً تمام جناح‌های سیاسی اسرائیل امتناع از خدمت به دلایل ایدئولوژیک را محکوم کرده و آن را «خطرناک» و «غیردموکراتیک» دانسته‌اند. معترضان در جناح چپ و احزاب عربی از جمله هدش، بلد، رعام و بخش‌هایی از میرتس (زهاوا گالون، رومان برونفمن و شولامیت آلونی) پشتیبانی یافتند. حزب کار اسرائیل و دیگر اعضای میرتس رفیوزنیک‌ها را محکوم کردند و گفتند که هرچند اعتراض آنان به اشغال موجه و قابل‌فهم است، شیوه‌ای که برای ابراز آن برگزیده‌اند نادرست است. سیاستمداران راست‌گرا مدعی شدند که اقدامات رفیوزنیک‌ها دشمنان اسرائیل را در تحریک ضداسرائیلی‌شان یاری می‌کند و برخی آنان را به خیانت در زمان جنگ متهم کردند.

دیوان عالی اسرائیل در سال ۲۰۰۲ میلادی (۱۳۸۱ شمسی) حکم داد که امتناع از خدمت بر اساس صلح‌جویی بدون قید و شرط قانونی است، اما «امتناع گزینشی» که برخی وظایف را می‌پذیرد و برخی دیگر را نه، غیرقانونی است. دادگاه تأکید کرد که اجازه دادن به امتناع گزینشی «پیوندهایی را که ما را به‌عنوان یک ملت به هم متصل می‌کند تضعیف می‌کند» و امتناع از خدمت در سرزمین‌های اشغالی را امتناع گزینشی — نه اعتراض وجدانی — دانست.

در ۴ ژانویه ۲۰۰۴ میلادی (۱۴ دی ۱۳۸۲ شمسی)، یک دادگاه نظامی برای پنج فعال جوانی که از ثبت‌نام در نیروهای دفاعی اسرائیل سر باز زده بودند حکم یک‌ساله زندان صادر کرد. دادگاه پذیرفت که آنان بر اساس وجدان خود عمل کرده‌اند اما حکم داد که اقدام آنان از هنجارهای اعتراض وجدانی کلاسیک خارج شده و وارد قلمرو نافرمانی مدنی شده است.

از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ میلادی (۱۳۷۷ تا ۱۳۷۹ شمسی)، تنها ۹٫۵٪ از متقاضیانی که درخواست معافیت به دلایل وجدانی داده بودند، آن را دریافت کردند.

## تاریخچه
### ریشه‌ها

در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین در جنگ جهانی دوم، هنگامی که شمار زیادی از یهودیان جوان یه‌شو به ارتش بریتانیا می‌پیوستند، معدودی از انجام این کار سر باز زدند و درباره فشار اجتماعی که تحمل می‌کردند به مقر مقاومت بین‌المللی دربرابر جنگ در لندن نامه نوشتند. شاخه فلسطینی این سازمان در سال ۱۹۴۶ میلادی (۱۳۲۵ شمسی) توسط یکی از همین معترضان، دیوید انگل، تأسیس شد؛ او در سال ۱۹۴۳ میلادی (۱۳۲۲ شمسی) به دلیل امتناع از ثبت‌نام در ارتش بریتانیا از کفر روپین اخراج شده بود. گزارش او حاکی از آن بود که گروهش ابتدا حدود ۴۰ عضو داشت.

در سال ۱۹۴۸ میلادی (۱۳۲۷ شمسی)، یکی دیگر از اعضای این گروه به نام جوزف ابیله‌آ نخستین معترض به سربازی بود که در دادگاه نظامی به دلیل امتناع از خدمت در نیروهای دفاعی اسرائیل محاکمه شد. او به دلیل بیماری از خدمت معاف اعلام شد که به گفته خودش اقدامی آبرومندانه برای پوشاندن ماهیت واقعی معافیتش بود. گزارشی در روزنامه هاآرتص در سال ۱۹۵۴ میلادی (۱۳۳۳ شمسی) اعضای این گروه را حدود ۱۰۰ نفر برآورد کرد. بزرگ‌ترین شکست این گروه آن بود که نتوانست اعتراض وجدانی را به‌صورت قانونی به رسمیت بشناساند.

نخستین مورد شناخته‌شده امتناع فردی از خدمت در ارتش اسرائیل در سال ۱۹۵۴ میلادی (۱۳۳۳ شمسی) رخ داد، زمانی که آمنون زیکرونی، وکیلی که خود را صلح‌طلب می‌دانست، درخواست معافیت داد. وزیر دفاع وقت پینهاس لاوون ابتدا با این درخواست مخالفت کرد اما سرانجام زیکرونی از ذخیره ارتش ترخیص شد.

در فوریه ۲۰۰۴ میلادی (بهمن ۱۳۸۲ شمسی)، سرلشکر گیل رِگِو، رئیس اداره پرسنل نیروهای دفاعی اسرائیل، به کمیسیونی از کنست گفت که شمار سربازانی که در سال ۲۰۰۳ از خدمت در سرزمین‌های اشغالی سرباز زدند، با وجود افزایش موارد پرسروصدا، به‌شدت کاهش یافته است. او اعلام کرد ۱۸ سرباز ذخیره و ۸ افسر در سال ۲۰۰۳ به زندان افتادند در مقایسه با ۱۰۰ سرباز ذخیره و ۲۹ افسر در سال ۲۰۰۲.

### جنبش شمینیستیم

در ۲۸ آوریل ۱۹۷۰ میلادی (۸ اردیبهشت ۱۳۴۹ شمسی)، گروهی از دانش‌آموزان دبیرستانی که در آستانه سربازی بودند نامه‌ای به نخست‌وزیر گلدا مئیر فرستادند و در آن نگرانی خود را از اشغال کرانه باختری و نوار غزه، جنگ فرسایشی و شکست دولت در برداشتن گام‌هایی برای پیشگیری از درگیری ابراز کردند.

در سال ۱۹۸۷، گروه جدیدی از دانش‌آموزان دبیرستانی تشکیل شد که قصد داشتند از خدمت در سرزمین‌های اشغالی سر باز بزنند. آنان نام *شمینیستیم* (به عبری: ، به معنای «دانش‌آموزان کلاس دوازدهم») را برای خود برگزیدند. در سال ۲۰۰۱، جنبشی از دانش‌آموزان دبیرستانی با همین نام شکل گرفت. در ۱۹ اوت ۲۰۰۱ میلادی (۲۸ مرداد ۱۳۸۰ شمسی)، ۶۲ دانش‌آموز دبیرستانی نامه‌ای به نخست‌وزیر آریل شارون فرستادند و در آن نوشتند که با سیاست «نژادپرستانه و تجاوزکارانه» دولت اسرائیل مخالفند و در اجرای آن شرکت نخواهند کرد.

در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۸ میلادی (۲۸ آذر ۱۳۸۷ شمسی)، کمپینی جهانی با ارسال بیش از چهل هزار نامه به سفارتخانه‌های اسرائیل در سراسر جهان برای آزادی زندانیان شمینیستیم راه‌اندازی شد. یکی از برجسته‌ترین زندانیان شمینیستیم، عومر گلدمن بود که توجه ویژه‌ای به پرونده‌اش معطوف شد زیرا پدرش از بلندپایه‌ترین افسران موساد بود. سازمان *مسرووت* نیز از سال ۲۰۱۵ میلادی (۱۳۹۴ شمسی) از معترضان به خدمت سربازی از نظر حقوقی و رسانه‌ای حمایت می‌کند.

### جنبش یِش گوول

*یِش گوول* (به عبری: ، به معنای «مرزی هست» یا «حدی وجود دارد») جنبشی است که در سال ۱۹۸۲ میلادی (۱۳۶۱ شمسی) در آغاز جنگ ۱۹۸۲ لبنان توسط سربازان ذخیره‌ای که از خدمت در لبنان سر باز می‌زدند بنیان گذاشته شد. عریضه‌ای که به نخست‌وزیر مناخم بگین و وزیر دفاع آریل شارون تحویل داده شد را ۳۰۰۰ سرباز ذخیره امضا کردند که برخی از آنان به دادگاه نظامی کشیده شدند و مدتی را در زندان نظامی گذراندند. این جنبش همچنین در فعالیت‌های حقوق بشری از جمله درخواست از دادگاه‌های بریتانیا برای صدور حکم بازداشت علیه افسران نیروهای دفاعی اسرائیل متهم به جنایات جنگی شرکت می‌کند.

در دادگاه نظامی آدام کلر در آوریل تا مه ۱۹۸۸ میلادی (فروردین تا اردیبهشت ۱۳۶۷ شمسی)، سرباز ذخیره آدام کلر به جرم سرکشی و پخش تبلیغات مضر برای انضباط نظامی محاکمه شد. او در حین خدمت فعال نظامی بر روی ۱۱۷ تانک و دیگر وسایل نقلیه نظامی شعار نوشته بود: «سربازان نیروهای دفاعی اسرائیل، از اینکه اشغالگر و سرکوبگر باشید سر باز بزنید، از خدمت در سرزمین‌های اشغالی امتناع کنید!» کلر به سه ماه حبس محکوم شد، هرچند حداکثر مجازات می‌توانست شش سال باشد.

### گروه «جرئت برای امتناع»

در ژانویه ۲۰۰۲ میلادی (دی ۱۳۸۰ شمسی)، ۵۱ سرباز و افسر ذخیره «نامه نیروهای رزمی» را امضا کردند و در آن اعلام کردند که از «جنگیدن فراتر از مرزهای ۱۹۶۷ به منظور سلطه، اخراج، گرسنگی دادن و تحقیر یک ملت کامل» سر باز می‌زنند. آنان گروه *اومتص لِسَرِو* (جرئت برای امتناع) را بنیاد گذاشتند. این گروه با به‌کارگیری گفتمانی آشکارا صهیونیستی از دیگران متمایز می‌شود و شعار می‌دهد: «امتناع از خدمت در سرزمین‌های اشغالی صهیونیسم است.» در ادامه ۶۳۳ رزمنده از همه یگان‌های نیروهای دفاعی اسرائیل و از همه اقشار جامعه اسرائیلی این نامه را امضا کردند.

### ماجرای نامه خلبانان

«نامه خلبانان» در ۲۴ سپتامبر ۲۰۰۳ میلادی (۲ مهر ۱۳۸۲ شمسی) منتشر شد و ۲۷ خلبان ذخیره و فعال آن را امضا کردند. یکی از امضاکنندگان، تیپ‌بان (بازنشسته) یفتاح اسپکتور بود. این نامه در پی قتل هدفمند صلاح شحاده، رهبر بخش نظامی حماس، نوشته شد؛ شحاده به همراه ۱۴ نفر دیگر با انداختن بمبی یک‌تنی بر روی ساختمان مسکونی‌اش کشته شد. خلبانان از شمار بالای تلفات غیرنظامی ناشی از قتل‌های هدفمند اسرائیل به‌عنوان نقض آشکار قانون اخلاق نظامی یاد کردند.

در این نامه آمده بود: «ما، خلبانان پیشکسوت و فعال، مخالف اجرای دستوراتی هستیم که از نظر قانونی و اخلاقی نادرست‌اند [...] ما از شرکت در حملات نیروی هوایی به مراکز جمعیتی غیرنظامی سر باز می‌زنیم. این اقدامات غیرقانونی و غیراخلاقی‌اند و نتیجه مستقیم اشغال مداومی هستند که کل جامعه اسرائیل را فاسد می‌کند.»

در پاسخ، رئیس ستاد مشترک اعلام کرد که خلبانان امضاکننده از پرواز محروم خواهند شد و دیگر اجازه آموزش خلبانی در مدرسه پرواز کشور را نخواهند داشت. در واکنش به نامه آنان، صدها خلبان نیروی هوایی اسرائیل عریضه‌ای در محکومیت نامه خلبانان امضا کردند. به دنبال این واکنش شدید، برخی از امضاکنندگان اولیه امضای خود را پس گرفتند؛ یکی از آنان خلبان هواپیمایی بود که با تهدید اخراج روبه‌رو شد و دیگری شغل غیرنظامی خود را از دست داد.

### ماجرای نامه فرماندوها

این نامه، با تاریخ دسامبر ۲۰۰۳ میلادی (آذر ۱۳۸۲ شمسی)، توسط ۱۳ سرباز ذخیره سایرت متکل — یگان کماندویی نخبه — خطاب به نخست‌وزیر آریل شارون نوشته شد. در این نامه آمده بود: «ما دیگر در اشغال سرزمین‌ها دست نخواهیم داشت. ما دیگر در محروم‌سازی میلیون‌ها فلسطینی از حقوق اساسی انسانی‌شان شرکت نخواهیم کرد. ما دیگر سپر پیشروی شهرک‌ها نخواهیم بود. ما دیگر منش اخلاقی خود را در مأموریت‌های سرکوبگرانه تباه نخواهیم ساخت.»

### گروه ماته حومات ماگن

گروهی از خاخام‌های اسرائیلی، ژنرال‌های سابق و چهره‌های عمومی از سربازان می‌خواهند که از اجرای دستور تخریب شهرک‌های اسرائیلی و اخراج ساکنان آنها سرپیچی کنند. اوری الیتسور، روزنامه‌نگار و کارمند پیشین دولت، ادعا می‌کند که دستور اخراج شهرک‌نشینان یک «دستور آشکارا غیرقانونی» (به عبری: ) است — اصطلاحی حقوقی که در پیوند با کشتار کفرقاسم سکه زده شد و ناظر بر دستوری است که سرباز باید از آن سرپیچی کند. الیتسور از گفته یوسی سرید، سیاستمدار چپ‌گرا از میرتس، به‌عنوان دلیلی برای مشروعیت مقاومت همه‌جانبه در برابر اخراج شهرک‌نشینان بهره برد.

در ژوئن ۲۰۰۴ میلادی (خرداد ۱۳۸۳ شمسی)، نمایندگان کنست افی ایتام و آریه الداد از اتحاد ملی طرح قانونی به نام «وحدت قانون نظامی» را پیش کشیدند که بر اساس آن تنها افسران پلیس مرزبانی اسرائیل می‌توانستند در اخراج شهرک‌های یهودی شرکت کنند. در سال ۲۰۰۵، در واکنش به طرح خروج یک‌جانبه اسرائیل از غزه، گروه «ماته حومات ماگن» (نامی که اشاره به عملیات دیوار دفاعی دارد) نامه‌ای منتشر کرد که ۱۰٬۰۰۰ سرباز آن را امضا کردند و در آن اعلام داشتند از کندن و اخراج شهرک‌نشینان اسرائیلی سر باز خواهند زد.

### نامه یگان ۸۲۰۰ (سپتامبر ۲۰۱۴)

در سپتامبر ۲۰۱۴ میلادی (شهریور ۱۳۹۳ شمسی)، ۴۳ افسر و سرباز ذخیره اسرائیلی که در یگان ۸۲۰۰ — معتبرترین یگان اطلاعات نظامی اسرائیل — خدمت کرده بودند، با ارسال نامه‌ای به نخست‌وزیر و رئیس ستاد مشترک از خدمت سرباز زدند و اعلام کردند که در اعمال ادعایی علیه فلسطینیان شرکت نخواهند کرد. این رویداد توسط نیویورک تایمز پوشش خبری گسترده‌ای دریافت کرد.

## منابع


## پیوند به بیرون
* وب‌گاه جرئت برای امتناع 
* وب‌گاه یِش گوول 
* وب‌گاه کمپین شمینیستیم 

رده:نیروهای دفاعی اسرائیل
رده:سربازی در اسرائیل
رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع
رده:همه مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی
رده:مقالاتی که کلماتی به زبان عبری دارند
رده:یهودیت و صلح
رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:شرح مختصر متفاوت با ویکی‌داده