فهرست خلفا و امرای اموی

**خلفای اُمَوی** مجموعه‌ای از خلفا و امرای مسلمان و عرب از خاندان بنی امیه و از قبیلهٔ قریش بودند. در جریان فتنه اول معاویة بن ابی‌سفیان توانست بر حسن بن علی غلبه کند و بر طبق پیمان صلح در سال ۴۱ هجری مقام خلافت را به دست آورد. بدین ترتیب، وی خلافت دودمان امویان را جایگزین خلافت راشدین نمود و بر کل سرزمین‌های اسلامی سلطه یافت. خلفای پس از وی، قلمروشان با تداوم فتوحات مسلمانان پهنه کشور را در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا گسترش دادند. در سال ۱۳۲ هجری عباسیان توانستند با یک قیام گسترده و پیروزی نظامی، امویان را شکست دهند و خلافت جدیدی را جایگزین گردانند.

نام دودمان اموی از نام امیة بن عبدشمس از قبیلهٔ قریش گرفته شده است و این دودمان در میان عرب‌های پیش از اسلام و دورهٔ اسلامی نقش پررنگی ایفا می‌کرد. معاویه پسر ابی سفیان در زمان محمد اسلام آورد. او در زمان عمر بن خطاب والی منطقهٔ شام شد و پس از قتل عثمان بن عفان و به خلافت رسیدن علی بن ابیطالب، در سال ۳۵ هجری در دمشق ادعای خلافت نمود و این مناقشه را پس از کشته شدن علی نیز ادامه داد و با جانشینش، حسن بن علی، به صلح‌نامه‌ای دست یافت که به موجب آن رسماً توانست به مقام خلیفه دست یابد. البته بلافاصله این صلح‌نامه را زیر پا نهاد (منتهی الآمال ص ۵۵۰). او در دوران حکومتش با بیزانسی‌ها درگیری‌هایی داشت و تا محاصره قسطنطنیه پیش رفت. او علی‌رغم مفاد صلح‌نامه‌اش با حسن، پس از مرگ خود فرزندش، یزید، را به جانشینی برگزید. پس از وقوع فتنه دوم و حکومت‌های کوتاه و متزلزل یزید بن معاویه و معاویهٔ دوم، مروان بن الحکم و پسرانش از شاخه فرعی امویان، خلافت اموی را احیا کردند. در زمان ولید بن عبدالملک با فتح مغرب و تصرف اندلس از سویی، و فتوحات شرقی تا سند و ماوراءالنهر از سوی دیگر، موجب گسترش خلافت شد. پس از او سلیمان بن عبدالملک تلاش‌های ناموفقی برای فتح طبرستان و قسطنطینیه داشت. سپس عمر بن عبدالعزیز به خلافت رسید که به «عمر ثانی» معروف است. او حاکمی عادل بود، توجه ویژه‌ای به احداث مراکز عام‌المنفعه داشت و اصلاحات گسترده‌ای را آغاز کرد. سپس یزید دوم و هشام به ترتیب به مقام خلافت دست یافتند. خلافت اموی در زمان دهمین خلیفهٔ خود، هشام بن عبدالملک، به اوج قدرت خود رسید و مرزهای آن از شرق به مرزهای چین و هند رسید و از غرب تا جنوب فرانسه کنونی پیش رفت و در مرزهای شمالی به قفقاز و آناتولی (گرجستان و ترکیه کنونی) و سواحل ایتالیا محدود شد و در جنوب نیز با حبشه (اتیوپی امروزی)، نوبیه و صحرای آفریقا هم‌مرز بود. همچنین اولین سکه اسلامی در زمان هشام بن عبدالملک ضرب شد. پس از مرگ هشام، خلافت دچار آشوب و بی‌نظمی شد تا آن که مروان بن محمد به قدرت رسید. او سعی در سرکوب شورشیان داشت ولی عباسیان به رهبری سفاح و متحدانش توانستند در نبرد زاب او را کشته و به خلافت اموی پایان دهند.

در سال ۱۳۹ ه‍.ق فردی از خاندان بنی امیه به نام عبدالرحمن داخل که از کشتار بنی امیه توسط بنی‌عباس به اندلس گریخته بود، توانست با کمک هوادارانش در اندلس به حکومت برسد و حکومت مستقل امویان را در قرطبه تأسیس کرد. او برای جلوگیری از تحریک عباسیان خود را امیر نامید. یکی از امیران قرطبه، به نام عبدالرحمن سوم (۳۰۰–۳۱۶ قمری)، ادعای خلافت کرد و خود را خلیفهٔ اموی قرطبه نامید. خلافت قرطبه در پی جنگ داخلی، معروف به فتنه اندلس، که میان خلیفه‌های اموی با وزیر اعظم به نام منصور بن ابی عامر و فرزندانش درگرفت، در سال ۴۲۲ قمری فروپاشید.

## فهرست خلفا
}
|align="center"| 
| align="center"|

(۶۰–۶۴ قمری)

(۶۸۰–۶۸۳ میلادی)
|
* فرزند معاویة بن ابی‌سفیان و میسون بنت بحدل.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۳
|80پیکسل
|align="center"|أبویزید، أبولیلی.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۶۴–۶۴ قمری)

(۶۸۳–۶۸۴ میلادی)

|
* فرزند یزید بن معاویه و أم‌هاشم بنت أبی‌هاشم بن عتبة بن ربیعه.
* سه سال خلافت داشت و سپس حکومت را رها کرد.
|-
| ۴
|80پیکسل
|align="center"|أبوعبدالملک، أبوالقاسم، أبوالحکم، المدنی.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۶۴–۶۵ قمری)

(۶۸۴–۶۸۵ میلادی)
|
* فرزند حکم بن ابوالعاص بن امیة و آمنه بنت علقمه الکنانیه.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۵
|80پیکسل
|align="center"|أبوالولید، أبوالملوک، حمامةالمسجد.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۶۵–۸۶ قمری)

(۶۸۵–۷۰۵ میلادی)
|
* فرزند مروان اول بن حکم بن ابوالعاص بن امیة بن عبدشمس و عایشه بنت معاویه بن المغیره.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۶
|بی‌قاب|77x77پیکسل
|align="center"|أبوالعباس.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۸۶–۹۶ قمری)

(۷۰۵–۷۱۵ میلادی)
|
* فرزند عبدالملک بن مروان و ولاَّدة بنت العباس.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۷
|80px
|align="center"|أبوأیوب.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۹۶–۹۹ قمری)

(۷۱۵–۷۱۷ میلادی)
|
* فرزند عبدالملک بن مروان و أم‌ولاَّدة بنت العباس.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۸
|80px
|align="center"|أبوحفص، الزاهد، العادل، الأشج، خامس الخلفاء الراشدین، عمر ثانی.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۹۹–۱۰۱ قمری)

(۷۱۷–۷۲۰ میلادی)
|
* فرزند عبدالعزیز بن مروان بن حکم و لیلی بنت عاصم بن عمر بن خطاب.
* در سال ۱۰۱ هجری با مسمومیت به قتل رسید.
|-
| ۹
|80پیکسل
|align="center"|أبوخالد.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۰۱–۱۰۵ قمری)

(۷۲۰–۷۲۴ میلادی)
|
* فرزند عبدالملک بن مروان و عاتکه بنت یزید بن معاویه.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۱۰
|80px
|align="center"|أبوالولید.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۰۵–۱۲۵ قمری)

(۷۲۴–۷۴۳ میلادی)
|
* فرزند عبدالملک بن مروان و فاطمه بنت هشام.
* اوج حکومت امویان در دوران او بود.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
|-
| ۱۱
|80پیکسل
|align="center"|أبوالعباس.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۲۵–۱۲۶ قمری)

(۷۴۳–۷۴۴ میلادی)
|
* فرزند یزید دوم بن عبدالملک و أم‌الحجاج بنت محمد الثقفیة.
* در حصن البخراء در سال ۱۲۶ هجری به قتل رسید.
|-
|-
| ۱۲
|80px
|align="center"|أبوإبراهیم، الناقص.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۲۶–۱۲۶ قمری)

(۷۴۴–۷۴۴ میلادی)
|
* فرزند ولید بن عبدالملک و أم‌ولد تدعی شاه‌فرید بنت فیروز.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
|-
| ۱۳
|80پیکسل
|align="center"|أبوإسحاق قریشی.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۲۶–۱۲۷ قمری)

(۷۴۴–۷۴۴ میلادی)
|
* فرزند ولید بن عبدالملک و أم‌ولد تدعی شاه‌فرید بنت فیروز.
* غرق شد و درگذشت.
|-
|-
| ۱۴
|
|align="center"|أبوعبدالملک، أبوعبدالله، القائم بحق الله، الحمار، الجعدی.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۲۷–۱۳۲ قمری)

(۷۴۴–۷۵۰ میلادی)
|
* فرزند محمد بن مروان بن حکم و أم‌ولد لبابه کردی.
* در نبرد زاب شکست خورد و پس از آن در مصر کشته شد.
|-
| colspan="6" style="background:#CECECE; text-align:center;" | دوره دوم امویان: عصر امرای قرطبه.(۷۵۶–۹۲۹ میلادی) / (۱۳۸–۳۱۶ قمری)

این دوران شامل ۸ امیر است و در آن امویان توانستند دولت اموی را پس از سقوط به دست عباسیان احیا کنند. آنها همچنین توانستند اندلس را تحت یک امارت متحد کرده و تمام فتنه‌های درون آن را از بین ببرند.

|-
| ۱
|80px
|align="center"|أبوالمطرَّف، أبوسلیمان، الداخل، صقر قریش.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۳۸–۱۷۲ قمری)

(۷۵۶–۷۸۸ میلادی)
|
* فرزند معاویه بن هشام بن عبدالملک و أم‌ولد تدعی راح.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۲
|80px
|align="center"|أبوالولید، هشام‌الرضا.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۷۲–۱۸۰ قمری)

(۷۸۸–۷۹۶ میلادی)
|
* فرزند عبدالرحمن داخل و أم‌ولد تدعی حلل.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۳
|80px
|align="center"|أبوالعاص، الربضی.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۱۸۰–۲۰۶ قمری)

(۷۹۶–۸۲۲ میلادی)
|
* فرزند هشام بن عبدالرحمن داخل و زنی به نام زخرف.
* تا زمان مرگ حکومت داشت.
|-
| ۴
|80px
|align="center"|أبومطرَّف، الأوسط.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۲۰۶–۲۳۸ قمری)

(۸۲۱–۸۵۲ میلادی)
|
* فرزند الحکم ربضی بن هشام و أم‌ولد تدعی حلاوت.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۵
|80px
|align="center"|أبو عبدالله.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۲۳۸–۲۷۳ قمری)

(۸۵۲–۸۸۶ میلادی)
|
* فرزند عبدالرحمن بن الحکم و أم‌ولد تدعی تهتز.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۶
|
|align="center"|أبوالحکم.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۲۷۳–۲۷۵ قمری)

(۸۸۶–۸۸۸ میلادی)
|
* فرزند محمد بن عبدالرحمن و أم‌ولد تدعی أثل.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۷
|
80px
|align="center"|أبومحمد.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۲۷۵–۳۰۰ قمری)

(۸۸۸–۹۱۲ میلادی)
|
* فرزند محمد بن عبدالرحمن و أم‌ولد تدعی بهار.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۸
|80px
|align="center"|أبومطرَّف، الناصرلدین الله.   
|align="center"| 
| align="center"|

(۳۰۰–۳۱۶ قمری)

(۹۱۲–۹۲۹ میلادی)
|
* فرزند محمد بن عبدالله بن محمد و أم‌ولد تدعی مزنة.
* او به عنوان یک شاهزاده به مدت ۱۶ سال حکومت می‌کرد و به عنوان یک جانشین ۳۴ ساله حکومت می‌کرد.
|-
| colspan="6" style="background:#CECECE; text-align:center;" |دوره سوم امویان: عصر خلفای قرطبه.(۹۲۹–۱۰۳۱ میلادی) / (۳۱۶–۴۲۲ قمری)

در این دوره با امیر عبدالرحمن بن محمد، که خود را خلیفهٔ قرطبه و ناصرلدین الله نامید، آغاز شد.در این دوره اندلس به شکوه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و نظامی خود رسید.
|-
| ۱
|80px
|align="center"|أبومطرَّف، القائم بأمرالله، الناصرلدین الله.   
|align="center"| (با عنوان خلیفه)
| align="center"|

(۳۱۶–۳۵۰ قمری)

(۹۲۹–۹۶۱ میلادی)
|
* فرزند محمد بن عبدالله بن محمد و أم‌ولد تدعی مزنة.
* در سال ۳۱۶ هجری خود را خلیفه نامید و تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۲
|80px
|align="center"|أبوعاصی، أبو المطرَّف، المستنصر بالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۳۵۰–۳۶۶ قمری)

(۹۶۱–۹۷۶ میلادی)

|
* فرزند عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی مرجان.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۳
|80px
|align="center"|أبوولید، المؤیدبالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۳۶۶–۳۹۹ قمری)

(۹۷۶–۱۰۰۹ میلادی)
|
* فرزند الحکم المستنصربالله و صبح البشکنجیة.
* در سلطنت او، دولت امویان در اندلس، زوال خود را آغاز کرد.
* منصور بن ابی عامر علیه او شورید و ۲۰ سال در قدرت بود.
* پسرعمویش، محمد المهدی بالله، در سال ۳۹۹ هجری حکومتش را برهم زد و به قدرت رسید.
|-
| ۴
|
|align="center"|أبوولید، المهدی‌بالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۳۹۹–۴۰۰ قمری)

(۱۰۰۸–۱۰۰۹ میلادی)
|
* فرزند هشام بن عبدالجبار بن عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی.
* علی پسرعمویش بر او شورید و خود را خلیفه دانست.
* قتل در سال ۴۰۰ و در سن ۳۴ سالگی.
|-
| ۵
|
|align="center"|أبو أیوب، المستعین‌بالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۴۰۰–۴۰۰ قمری)

(۱۰۰۹–۱۰۱۰ میلادی)
|
* فرزند الحکم بن سلیمان بن عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی ظبیة.
* دفعهٔ نخست تنها مدت کوتاهی مقام داشت.
|-
| -
|
|align="center"|أبو الولید، المؤید بالله.   
|align="center"| (دوره دوم)
| align="center" |
(۴۰۰–۴۰۳ قمری)

(۱۰۱۰–۱۰۱۳ میلادی)
|
* فرزند الحکم المستنصر بالله و صبح البشکنجیة.
|-
| -
|
|align="center"|أبو أیوب، المستعین بالله.   
|align="center"| (دوره دوم)
| align="center" |
(۴۰۳–۴۰۷ قمری)

(۱۰۱۳–۱۰۱۶ میلادی)
|
* فرزند الحکم بن سلیمان بن عبدالرحمن الناصر لدین الله و أم‌ولد تدعی ظبیة.
* پس از مدتی به قدرت بازگشت و در دفعهٔ دوم تا زمان قتلش توسط علی بن حمود، حکومت داشت.
|-
| ۶
|
|align="center"|المرتضی.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۴۰۸–۴۰۹ قمری)

(۱۰۱۸–۱۰۱۸ میلادی)
|
* فرزند محمد بن عبدالملک بن عبدالرحمن الناصر لدین الله.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۷
|
|align="center"|أبو المطرَّف، المستظهر بالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۴۱۴–۴۱۴ قمری)

(۱۰۲۳–۱۰۲۴ میلادی)
|
* فرزند هشام بن عبد الجبار بن عبدالرحمن الناصر لدین الله و أم‌ولد تدعی غایة.
* تا زمان مرگ خلافت داشت.
|-
| ۸
|
|align="center"|أبو عبد الرحمن، المستکفی بالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۴۱۴–۴۱۶ قمری)

(۱۰۲۴–۱۰۲۵ میلادی)
|
* فرزند عبدالرحمن بن عبیدالله بن عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی حوراء.
* قتل در سال ۴۱۶ قمری.
|-
| ۹
|
|align="center"|أبوبکر، المعتمد، المعتدبالله.   
|align="center"| 
| align="center" |
(۴۱۸–۴۲۲ قمری)

(۱۰۲۶–۱۰۳۱ میلادی)
|
* فرزند محمد بن عبدالملک بن عبدالرحمن الناصر لدین الله و أم‌ولد تدعی عاتب.
* در عهد سقوط دولت امویان اندلس.
* تا زمان سقوط خلافت حکومت داشت و سپس به شهر لارده گریخت.
|}

### والیان اموی اندلس
* موسی بن نصیر، ۷۱۲ – سپتامبر ۷۱۴
* عبدالعزیز بن موسی، سپتامبر ۷۱۴ – مارس ۷۱۶
* ایوب بن حبیب اللخمی، مارس ۷۱۶ – اوت ۷۱۶
* حر بن عبدالرحمن الثقفی، اوت ۷۱۶ – مارس ۷۱۹
* سمح بن مالک الخولانی، مارس ۷۱۹ – ژوئن ۷۲۱
* عبدالرحمن الغافقی، ژوئیه ۷۲۱
* عنبسه بن سحیم الکلبی، اوت ۷۲۱ – ژانویه ۷۲۶
* عذره بن عبدالله الفهری، ژانویه ۷۲۶ – مارس ۷۲۶
* یحیی بن سلامه الکلبی، مارس ۷۲۶ – ژوئن ۷۲۸
* حذیفه بن احوص الاشجعی، ژوئن ۷۲۸ – دسامبر ۷۲۸
* عثمان بن ابی نسعه الخثعمی، دسامبر ۷۲۸ – آوریل ۷۲۹
* هیثم بن عبید الکلابی، آوریل ۷۲۹ – فوریه ۷۳۰
* محمد بن عبدالله الاشجعی، فوریه ۷۳۰ – مارس ۷۳۰ (بار دوم)
* عبدالرحمن الغافقی، مارس ۷۳۰ – اکتبر ۷۳۲ (بار دوم)
* عبدالملک بن قطن الفهری، دسامبر ۷۳۲ – نوامبر ۷۳۴ (بار دوم)
* عقبه بن الحجاج السلولی، نوامبر ۷۳۴ – دسامبر ۷۴۰
* عبدالملک بن قطن الفهری، دسامبر ۷۴۰ – مارس ۷۴۲ (بار سوم)
* بلج بن بشر القشیری، مارس ۷۴۲ – اوت ۷۴۲
* ثعلبه بن سلامه العاملی، اوت ۷۴۲ – مه ۷۴۳
* ابوالخطار الکلبی، مه ۷۴۳ – اوت ۷۴۵
* ثوابه بن سلامه الجذامی، اوت ۷۴۵ – اکتبر ۷۴۶
* عبدالرحمن بن کثیر اللخمی، اکتبر ۷۴۶ – ژانویه ۷۴۷
* یوسف بن عبدالرحمن الفهری، ژانویه ۷۴۷ – مه ۷۵۶

## شجره‌نامه

## جستارهای وابسته
* منصور بن ابی عامر
* عبدالملک المظفر
* عثمان بن عفان
* بنی امیه
* امیه بن عبدشمس
* قریش

## منابع

رده:امویان
رده:رؤسای کشور در خاورمیانه
رده:فهرست‌های پادشاهان