معاهده بین‌المللی منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی

**معاهده بین‌المللی منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی**، (به ) (که به **ITPGRFA**، **معاهده بین‌المللی بذر** یا **معاهده گیاهی** نیز یاد می‌شود)، یک معاهده جامع بین‌المللی در هم‌سویی با کنوانسیون تنوع زیستی بوده که هدف آن تضمین امنیت غذایی از طریق محافظت، تبادل و استفاده پایدار منابع ژنتیکی گیاهی جهان برای غذا و زراعت (PGRFA)، توزیع منصفانه و عادلانه سود به دست آمده از استفاده از آن، هم‌چنین به رسمیت شناختن حقوق کشاورزان است. این معاهده در سال ۲۰۰۱ میلادی در مادرید به امضا رسیده و در ۲۹ ژوئن ۲۰۰۴ اجرایی شد.

## ویژگی‌های اصلی
### کشورهای شرکت کننده
تا فوریه ۲۰۲۰، ۱۴۷ کشور جزو طرف‌های قرارداد معاهده گیاهی‌اند (۱۴۶ کشور و ۱ مؤسسه میان‌دولتی، اتحادیه اروپا).

## حقوق کشاورزان
این معاهده در تابعیت از قوانین ملی، حقوق کشاورزان را در موارد ذیل به‌رسمیت می‌شناسد: الف) حفظ دانش سنتی مرتبط با منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و زراعت؛ ب) حق اشتراک عادلانه در توزیع سود ناشی‌شده از استفاده منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و زراعت؛ و ج) حق اشتراک در تصمیم‌گیری، به سطح ملی، در مسائل مرتبط با تحفظ و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و زراعت. این معاهده سیستم چندجانبه دسترسی و توزیع سود را ایجاد می‌کند تا مبادلات ژرم‌پلاسم گیاهی و توزیع سود از طریق توافق‌نامه انتقال معیاری مواد (SMTA) تسهیل گردد.

با این حال، رجین اندرسن از پروژه حقوق کشاورزان، در میان دیگران، شامل اولیور دی شوتر، گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد حق دسترسی به غذا، استدلال می‌کند که تعبیر و تحقق حقوق کشاورزان ضعیف بوده و در تمام کشورها مشابه نیست. بدون تمرکز پایدار و قوی بین‌المللی بر احقاق حقوق کشاورزانی که از PGRFA (معاهده بین‌المللی منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی) برای نگهداری، استفاده، تبادله و فروش بذرهای نگهداشته شده در مزرعه، استفاده پایدار می‌کنند، تنوع ژنتیکی محصولات و تنوع زیستی زراعتی مرتبط به آن آسیب خواهد دید. به‌طور مثال، هند تعبیری از حقوق کشاورزان را در قانون محافظت از تنوع گیاهی و حقوق کشاورزان (PPV&FR) خود، در سال ۲۰۰۱ میلادی گنجانیده‌است که به کشاورزان این حق را می‌دهد تا بذرهای را که در مزرعه تولید کرده‌اند ذخیره کنند و بفروشند، حتی اگر حاوی ژن گونه‌های حفاظت‌شده باشند.

در سال ۲۰۱۹ میلادی، پذیرش اعلامیه سازمان ملل در مورد حقوق روستائیان و سایر افراد نواحی روستایی کار می‌کنند، حقوق کشاورزان که در معاهده گیاهی آمده‌است را تأیید دوباره کرد.

### نظام چندجانبه
این معاهده یک سیستم چندجانبه (MLS) را برای دسترسی و اشتراک منافع، میان آن کشورهایی که این معاهده را پذیرفته‌اند، برای فهرستی از ۶۴ مورد از مهم‌ترین محصولات غذایی و علوفه برای امنیت غذائی و وابستگی متقابل، ایجاد کرده‌است. جنس‌ها و گونه‌ها در ضمیمه ۱ معاهده فهرست شده‌اند.

این معاهده توسط سازمان غذا و زراعت (فائو) کمیسیون سازمان ملل در مورد منابع ژنتیکی برای غذا و زراعت (CGRFA) مورد مذاکره قرار گرفته و از سال ۲۰۰۶ به بعد، تحت نظارت فائو، ارگان مربوط به خود را دارد. نهاد حاکمه، قرار ماده نوزدهم، ارگان ارشد معاهده بوده و شامل نماینده‌های تمام طرف‌های قرارداد می‌باشد که وظیفه ابتدائی آن ترویج تطبیق کامل معاهده، شامل ارائه رهنمود پالیسی در مورد تطبیق معاهده است. نهاد حاکمه، رئیس و معاونین خود را در تطابق با مقررهای داخلی خود انتخاب می‌کند. آن‌ها بصورت جمعی به نام «هیئت اداری–دیوان» یاد می‌شوند.

برخی‌ها معتقدند که این معاهده می‌تواند یک مثال حاکمیت مسئولانه جهانی برای تضمین دسترسی به منابع اساسی ژنتیکی گیاهی برای امنیت غذایی حال و آینده برای کشاورزان و حوزه عمومی باشد. فصل هفتم گزارش دوم دربارهٔ وضعیت منابع ژنتیکی گیاهی جهان برای غذا و زراعت (SoWPGR-2) که به نام «دسترسی به منابع ژنتیکی گیاهی، اشتراک منافع ناشی شده از استفاده و احقاق حقوق کشاورزان» یاد می‌شود، اساساً به معاهده بین‌المللی اختصاص یافته‌است.

### بدنه حاکم
* نهاد حاکمه برای اولین بار در ژوئن ۲۰۰۶ در مادرید نشست داشتند. این هیئت دارای یک بخش اداری بود و یک اعلامیه اجرائی به تصویب رسیده و در گزارش گنجانیده شد.
* دومین نشست نهاد حاکمه در اکتبر/نومبر ۲۰۰۷ در رم برگزار شد. این جلسه در میان موارد دیگر، دربارهٔ تطبیق حقوق کشاورزان، مقررات و استراتژی مالی، روابط با اتحادیه جهانی تنوع محصولات زراعتی، تطبیق سیستم چندجانبه (MLS) برای دسترسی و اشتراک منافع، بحث نمودند.
* نهاد حاکمه برای بار سوم در تونس در ژوئن ۲۰۰۹ تشکیل جلسه داد. این جلسه، کار ناتمام جلسه قبلی را ادامه داده و در میان سایر موارد، استراتژی مالی، سازگاری، استفاده پایدار، تطبیق حقوق کشاورزان، روابط با اتحادیه جهانی تنوع محصولات زراعتی و CGRFA و تطبیق سیستم چندجانبه (MLS) برای دسترسی و اشتراک منافع را مورد بحث قرار داد.
* چهارمین جلسه نهاد حاکمه در مارس ۲۰۱۱ در بالی اندونزی شکل گرفت. قبل از جلسه، هیئت نهاد حاکمه اعلامیه بالی دربارهٔ این معاهده را تصویب کردند که آن‌ها را ملزم می‌سازد تا در بهبود تطبیق معاهده سهیم شده و در رسیدگی به چالش‌های فرسایش تنوع زیستی زراعتی، عدم امنیت غذایی، فقر مفرط و تأثیرات تغییرات اقلیمی کمک کنند؛ از طرف‌ها و ذینفعان مربوطه می‌خواهد تا فعالیت‌های شان در رابطه با MLS، استفاده پایدار PGRFA و حقوق کشاورزان را اولویت بندی کرده و بودجه بیشتری را بسیج کنند. با اضافه شدن مکانیزم‌های «سازگاری» و مقررات مالی، این موارد بیشترین زمان مذاکرات را در جلسه نهاد حاکمه گرفت. رابطه معاهده با CGRFA، پروتول ناگویای CBD، اتحادیه جهانی تنوع محصولات زراعتی و تنوع بیولوژیکی بین‌المللی نیز در میان راه حل‌ها وجود داشتند.
* پنجمین جلسه نهاد حاکمه در سپتامبر ۲۰۱۳، در مسقط عمان برگزار شد. به تعقیب این جلسه، مشاوره منطقه‌ای دو روزه نیز اجرا گردید. جلسه پنجم به موارد ذیل دست یافت:
** قطعنامه حقوق کشاورزان (FRs) که تعهدات دولت مبنی بر تطبیق حقوق کشاورزان را تجدید کرد؛
** یک فراخوان رمزگذاری شده به UPOV و WIPO انجام شد تا تأثیرات آن‌ها روی حقوق کشاورزان برای‌شان گزارش داده شود؛
** پذیرش صمیمانه پیشنهاد توسط مؤسسات کشاورزان تا گزارشی در مورد وضعیت تطبیق حقوق کشاورزان برای GB6 تهیه کنند؛
** اقدامات طرح شده برای بهبود استفاده پای‌دار منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و زراغت، مرتبط با تعهدات مبنی بر احقاق حقوق کشاورزان؛
** تعهدات برای بازنگری و تغییر مکانیزم چندجانبه (MLS) دسترسی و اشتراک منافع، جلوگیری از غارت سیستم توسط مجوزهای ویژگی‌های بومی، به‌طور مثال؛
** کمک‌های قابل ملاحظه مالی داوطلبانه از ناروی برای اتحادیه جهانی تنوع محصولات زراعتی و برای توزیع منافع به منظور حمایت از حفاظت در مزرعه؛
** پذیرش تفاوت‌ها میان NGOها و مؤسسات کشاورزان و نیاز به شامل سازی نمایندگان جنبش اجتماعی کشاورزان در مذاکرات؛
** درخواست از منشی تا در مورد مباحثات مرتبط با حقوق کشاورزان در سایر مجامع سازمان ملل شامل کمیته امنیت غذایی جهانی، گزارش بدهند. جوامع مدنی شامل NGOها (مانند CENESTA) و جنبش بین‌المللی کشاورزان، La Via Campesina، در جریان جلسه فعال بودند.

### جستارهای وابسته
* زیست‌دزدی
* ژرم‌پلاسم
* باسماتی
* کنوانسیون تنوع زیستی
* پروتوکل ناگویا
* اتحادیه بین‌المللی حفاظت از ارقام جدید گیاهی
* اعلامیه سازمان ملل در مورد حقوق کارگران و دهقان‌ها

## یادداشت‌ها

## منابع

## برای مطالعه بیشتر

*  213 p.
*  36 p.
*  59 p.
*  155 p.

## پیوند به بیرون

* **[http://www.fao.org/3/a-i0510e.pdf Official text of the Plant Treaty]**
* **[http://www.planttreaty.com/ www.planttreaty.com] FAO's official website of the Plant Treaty**
*Genetic Imperialism? from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
*https://web.archive.org/web/20110311020736/http://www.itpgrfa.net/ – Official website of the Treaty
*http://www.fao.org/agriculture/crops/core-themes/theme/seeds-pgr/sow/global-plan-of-action/en/ – Leipzig Global Plan of Action (GPA)
*https://web.archive.org/web/20130721052109/http://globalplanofaction.org/ – Portal for PGRFA issues
*http://www.fao.org/agriculture/crops/core-themes/theme/seeds-pgr/sow/sow2/en/ – Second Report on the State of the World's PGRFA
*https://web.archive.org/web/20071226173200/http://www.croptrust.org/main/ – Global Crop Diversity Trust
*http://www.ukabc.org/iu2.htm – Civil Society pages on the International Treaty and its negotiation
* http://www.bioversityinternational.org – CGIAR's agricultural biodiversity research centre's pages on the Treaty

رده:اصلاح نباتات
رده:امنیت غذایی
رده:ایتالیا در ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:بذرها
رده:پیمان‌های منجر به بنیان‌گذاری سازمان‌های میان‌دولتی
رده:تنوع زیستی
رده:حفاظت گیاهان
رده:قلمروهای غذا
رده:قلمروهای فائو
رده:قلمروهای کشاورزی
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
رده:کشاورزی پایدار
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های آلبانی
رده:معاهده‌های آلمان
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های آنگولا
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های اتیوپی
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های ارمنستان
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های اریتره
رده:معاهده‌های اسپانیا
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های اسواتینی
رده:معاهده‌های افغانستان
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های اندونزی
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ایران
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های برزیل
رده:معاهده‌های برونئی
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بلغارستان
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های بنین
رده:معاهده‌های بوتان
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های پاپوآ گینه نو
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های پالائو
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پرتغال
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های تانزانیا
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های ترینیداد و توباگو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های تووالو
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های جزایر کوک
رده:معاهده‌های جزایر مارشال
رده:معاهده‌های جماهیر عربی لیبی
رده:معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری دموکراتیک کنگو
رده:معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو
رده:معاهده‌های جیبوتی
رده:معاهده‌های چاد
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های رواندا
رده:معاهده‌های رومانی
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های زیمبابوه
رده:معاهده‌های ژاپن
رده:معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های ساموآ
رده:معاهده‌های سری‌لانکا
رده:معاهده‌های سنت لوسیا
رده:معاهده‌های سنگاپور
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سوریه
رده:معاهده‌های سیرالئون
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های صربستان
رده:معاهده‌های عراق
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های عمان
رده:معاهده‌های غنا
رده:معاهده‌های فرانسه
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های قرقیزستان
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کامبوج
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های کره شمالی
رده:معاهده‌های کنیا
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های کیریباتی
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گویان
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های گینه
رده:معاهده‌های لائوس
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های لهستان
رده:معاهده‌های لیبریا
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالاوی
رده:معاهده‌های مالت
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های مالزی
رده:معاهده‌های مالکیت فکری
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مجارستان
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های مصر
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:معاهده‌های موریتانی
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های میانمار
رده:معاهده‌های نامیبیا
رده:معاهده‌های نپال
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های ونزوئلا
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های یمن
رده:معاهده‌های یونان
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
رده:معاهده‌های واردشده به اتحادیه اروپا