الفبای ترکی عثمانی

**الفبای ترکی** ، **') نسخه‌ای از [[خط عربی|خط عربی است]] که تا سال ۱۹۲۸ برای نوشتن [[زبان ترکی عثمانی|ترکی عثمانی]] استفاده می‌شد، تا زمانی که [[الفبای ترکی استانبولی|الفبای ترکی]] مدرن مبتنی بر لاتین جایگزین آن شد.

اگرچه ترکی عثمانی عمدتاً به این خط نوشته می‌شد، [[ملت (عثمانی)|افراد غیر مسلمان عثمانی]] گاهی آن را به خط‌های دیگری از جمله الفبای [[الفبای ارمنی|ارمنی]]، [[الفبای یونانی|یونانی]]، [[خط لاتین|لاتین]] و [[الفبای عبری|عبری]] می‌نوشتند.
[[پرونده:First_Page_of_Siyer-i_Nebi_(1832),_Ottoman_Turkish_Sira.jpg|بندانگشتی| صفحه اول ''[[سیر نبی]]'' (۱۸۳۲) به زبان ترکی عثمانی چاپی.]]

== تاریخ ==
=== ریشه‌ها ===
[[زبان‌های ترکی]] مختلف با الفبای مختلفی از جمله [[الفبای سیریلیک|سیریلیک]]، [[خط عربی|عربی]]، [[الفبای یونانی|یونانی]]، [[خط لاتین|لاتین]] و دیگر سیستم‌های نوشتاری نوشته شده‌اند.

اولین الفبای ترکی شناخته شده [[خط اورخون|خط ارخون است]]. هنگامی که ترک‌ها اسلام را پذیرفتند، آنها شروع به استفاده از خط عربی برای زبان‌های خود کردند، به ویژه در زمان [[آل افراسیاب|قره خانیان]]. اگرچه [[امپراتوری سلجوقی|سلجوقیان]] فارسی را به عنوان زبان رسمی خود استفاده می‌کردند، در اواخر دوره سلجوقی، ترکی دوباره در آناتولی در دولت نوپای [[امپراتوری عثمانی|عثمانی]] شروع به نوشتن شد.

الفبای ترکی عثمانی شکلی از خط فارسی-عربی است. هر چند خط عربی برای نوشتن وام‌گیری‌های عربی مناسب بود، ولاکن برای کلمات بومی ترکی مناسب نبود: [[زبان عربی|عربی]] دارای چندین صامت است که در ترکی وجود ندارد، و چندین حرف عربی را به جز وام‌واژه‌های عربی اضافی می‌کند. برعکس، برخی از صداهای ترکی مانند ''g'' و ''p'' در عربی یافت نمی‌شوند. ترکی دارای هشت مصوت کوتاه و بلند است، در حالی که عربی دارای سه مصوت کوتاه و سه مصوت بلند است. و در خط عربی معمولاً فقط مصوت‌های بلند نوشته می‌شود.

معرفی تلگراف و چاپخانه در قرن نوزدهم ضعف‌های بیشتری را در خط عربی آشکار کرد.
[[پرونده:Calendar_Thessaloniki_1896.jpg|راست|بندانگشتی| صفحه تقویم برای ۱ نوامبر ۱۸۹۵ ([[سبک قدیمی و سبک جدید گاه‌شماری میلادی|سیستم عامل]] ۲۰ اکتبر) در [[سالونیک|تسالونیکی]] جهان وطنی. ۳ سطر اول به خط عربی ترکی عثمانی تاریخ را در تقویم مولوی، ۲۰ تشرین اوول ۱۳۱۱ و [[گاه‌شماری هجری قمری|اسلامی]]، ۱۴ جمادة العلاء ۱۳۱۳، نشان می‌دهد. تاریخ‌های جولیان و گریگوری (به فرانسوی) در زیر نشان داده شده‌است.]]
[[پرونده:Huruf-e_Munfasila.svg|بندانگشتی|327x327پیکسل| **' انور پاشا سال ۱۹۱۷]]
برخی از اصلاح طلبان ترک، خط لاتین را قبل از اصلاحات آتاتورک ترویج کردند. در سال ۱۸۶۲، در دوره اصلاحات قبلی، دولتمرد منوف پاشا، از اصلاح الفبا حمایت کرد. در آغاز قرن بیستم، پیشنهادهای مشابهی توسط چندین نویسنده مرتبط با جنبش ترک جوان، از جمله حسین جاهیت (جاهد)، عبدالله جودت و جلال نوری ارائه شد. در سال ۱۹۱۷، انور پاشا یک الفبای اصلاح شده به نام حروف منفصله (**') نشان دهنده صداهای ترکی با دقت بیشتری تدوین نمود. این الفبا بر اساس حروف عربی بود، اما جداگانه نوشته می‌شد، نه به صورت شکسته. برای مدتی خط رسمی ارتش بود.

موضوع منظم سازی خط مجدداً در سال ۱۹۲۳ در جریان کنگره اقتصادی ازمیر [[ترکیه|جمهوری جدید ترکیه]] مطرح شد و بحث‌های عمومی را برانگیخت که قرار بود برای چندین سال ادامه یابد. دور شدن از خط عربی با مخالفت شدید عناصر محافظه کار و مذهبی مواجه شد. استدلال می‌شد که رومی‌سازی خط، ترکیه را از جهان گسترده‌تر اسلام جدا می‌کند و یک مفهوم خارجی (اروپایی) از [[هویت ملی]] را به جای [[امت]] جایگزین می‌کند.

برخی دیگر به دلایل عملی با رومی‌سازی مخالفت کردند، زیرا هیچ اقتباس مناسبی از خط لاتین وجود نداشت که بتوان از واج‌های ترکی استفاده کرد. برخی پیشنهاد کردند که جایگزین بهتر ممکن است تغییر خط عربی برای معرفی کاراکترهای اضافی برای نمایش بهتر حروف صدادار ترکی باشد.

در سال ۱۹۲۶، جمهوری‌های ترک [[اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی|اتحاد جماهیر شوروی]] خط لاتین را پذیرفتند و به اصلاح طلبان در ترکیه رونق زیادی دادند.

=== جایگزینی ===
[[پرونده:Ataturk-September_20,_1928.jpg|بندانگشتی| [[مصطفی کمال آتاترک|آتاتورک]] الفبای جدید ترکی را به مردم [[قیصریه (ترکیه)|قیصریه]] معرفی کرد، ۲۰ سپتامبر ۱۹۲۸]]
خط ترکی عثمانی با [[الفبای ترکی استانبولی|الفبای جدید ترکی]] مبتنی بر [[خط لاتین|لاتین]] جایگزین شد. استفاده از آن در تمام ارتباطات عمومی در سال ۱۹۲۹ اجباری شد. این تغییر با ''قانون پذیرش و اجرای الفبای ترکی''، در ۱ نوامبر ۱۹۲۸ تصویب شد و در ۱ ژانویه ۱۹۲۹ لازم الاجرا شد.

== الفبا ==
مانند [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان فارسی|فارسی]] و [[زبان اردو|اردو]]، متون به الفبای ترکی عثمانی از [[راست‌به‌چپ|راست به چپ]] نوشته می‌شوند. ظاهر یک حرف بسته به موقعیت آن در یک کلمه تغییر می‌کند:
* جدا شده (در یک کلمه یک حرفی)؛
* نهایی (در این صورت در سمت راست حرف قبل ملحق می‌شود).
* داخلی (از هر دو طرف متصل شده‌است)؛ و
* اولیه (در سمت چپ به حرف زیر پیوست می‌شود).

برخی از حروف را نمی‌توان به سمت چپ وصل کرد و بنابراین دارای اشکال میانی و ابتدایی جداگانه نیستند. در موقعیت داخلی از فرم نهایی استفاده می‌شود. در موقعیت اولیه از فرم جدا شده استفاده می‌شود.





=== یادداشت ===
# در اکثر متون، ''kef'' , ''gef'' و ''sağır kef'' به یک شکل نوشته شده‌اند اگرچه یکی از انواع عثمانی ''gef'' دارای " ''mini-kaf'' " از  است. و همچنین دو برابر شدن ضربه بالایی . به‌طور کلی صداهای /g/ و /ŋ/ با kef ک نشان داده می‌شوند. به نظر می‌رسد حرف ڭ (کف با سه نقطه در بالا) نیز نشان دهنده صدای /g/ در نسخه‌های خطی ترکی اولیه عثمانی است که به عنوان ''kef-i Farisi'' ("کف فارسی") نیز شناخته می‌شود.
# [[کتابخانه کنگره]] به **' توصیه می‌کند ( در یک کلمه در حالت ساخت به رومی شود **' و وقتی کلمه ای که به **' ختم می‌شود باید رومی شود **'.
# فارسی و عثمانی از ترتیب واو، او، تو استفاده می‌کنند، گرچه در عربی، او، واو، تو هستند.
# یکی دیگر از نشانه‌هایی که حرف واقعی به حساب نمی‌آید، به اصطلاح te merbūṭa («ت متصل») است که می‌تواند پایان مفرد مؤنث عربی را نشان دهد و اغلب در متون عثمانی نیز نوشته می‌شود. مربوطا همیشه در پایان است

=== مکاتبات صدا – نامه ===
املای ترکی عثمانی پیچیده‌است، زیرا بسیاری از صداهای ترکی را می‌توان با چندین حرف مختلف نوشت. برای مثال، واج /s/ را می‌توان به صورت ، ، یا  نوشت. برعکس، برخی از حروف بیش از یک مقدار دارند:  ''k'' ممکن است /k/، /ɡ/، /n/, /j/، یا /:/ (طولانی کردن مصوت قبلی؛ [[ğ]] مدرن)، و مصوت‌ها نوشته می‌شوند. به‌طور مبهم یا اصلاً به عنوان مثال، متن  ''kwrk'' را می‌توان به صورت /ɟevɾec/ 'بیسکویت'، /cyɾc/ 'fur', /cyɾec/ 'shovel', /cøryc/ 'bellows'، /ɟørek/ 'view' خواند که در املای مدرن ''gevrek'', ''kürk'', ''kürek'', ''körük'', ''görek نوشته'' می‌شود.

وام‌های عربی و فارسی با املای اصلی خود نوشته می‌شوند: مثلاً و اگر از ''حرکات'' [[حرکت‌گذاری عربی و فارسی|''عربی'']] استفاده شود، به صورت  نوشته می‌شود. ''s̱âbit''، با  ''s̱'' نشان دهنده /s/ (در عربی /θ/)،  نشان دهنده مصوت بلند /a:/ در عربی،  نشان دهنده /b/,  نشان دهنده مصوت کوتاه / i/، و  نشان دهنده /t/ است. اما حرکات مانند عربی و فارسی ''عموماً'' فقط در لغت نامه‌ها و آثار تعلیمی یافت می‌شود، بنابراین همان کلمه ''ثابت'' را عموماً به این صورت می‌یابیم: . (بدون نشانی از /i/ کوتاه). همان‌طور که در فارسی، [[همزه|الف حمزه]] ( ''<nowiki/>**) به ندرت در موقعیت اولیه استفاده می‌شود و به جای آن یک الف ساده () جایگزین می‌شود. تای مربوطه (، که در جایگاه پایانی کلمات عربی ظاهر می‌شود) نیز به ندرت استفاده می‌شود. حروف ث ح ذ ض ظ ع فقط در وام گرفته شده از عربی یافت می‌شود. ژ فقط در وام گرفته شده از فارسی و فرانسه است.

حروف همخوان بر اساس هارمونی واکه‌ها در سه سری نرم، سخت و خنثی طبقه‌بندی می‌شوند. حروف صامت نرم، ت س ک گ ه، در متن‌های مصوت جلو (e, i, ö, ü) یافت می‌شوند. سخت، ح خ ص ض ط ظ ع غ ق، در پس صدادار (a, ı, o, u) contexts; و خنثی، ب پ ث ج چ د ذ ر ز ژ ش ف ل م ن، در هر دو. در وام‌های فارسی عربی مصوت به کار رفته در ترکی به لطافت صامت بستگی دارد؛ بنابراین،  *klb* 'سگ' (عربی /kalb/) /kelb/ است، در حالی که  *ḳlb* 'قلب' (عربی /qalb/) /kalb/ است. برعکس، در کلمات ترکی، انتخاب صامت منعکس کننده مصوت بومی است.

(همه صداهای دیگر فقط با حروف همخوان خنثی نوشته می‌شوند)

در لغات ترکی گاهی حروف صدادار را با استفاده از حروف مصوت به عنوان حرف دوم هجا می‌نویسند: *elif*  برای /a/. *ye*  برای /i/، /ɯ/; *vav*  برای /o/، /œ/، /u/, /y/; *او*  برای /a/, /e/. *حرکات مربوطه وجود دارد: üstün* *⟨*  *[[حرکت‌گذاری عربی و فارسی|*فتح*]] عربی) برای /a/, /e/; *esre*  (عربی [[حرکت‌گذاری عربی و فارسی|kasrah]]*) برای /ɯ/، /i/; *ötre*  (عربی ''حمّه'') برای /o/، /œ/، /u/, /y/. نام *حرکات* برای مصوت‌های مربوطه نیز به کار می‌رود.

## استفاده از خط‌های دیگر
از آنجایی که الفبای عربی با اسلام مرتبط شده بود، گاهی اوقات غیرمسلمانان از خطوط دیگر برای نوشتن ترکی عثمانی استفاده می‌کردند.

اولین رمانی که در امپراتوری عثمانی نوشته شد *آکابی* (۱۸۵۱) بود که توسط وارطان پاشا به خط ارمنی نوشته شد. به همین ترتیب، هنگامی که خاندان ارمنی دوزیان ضرابخانه عثمانی را در زمان سلطنت سلطان عبدالمجید اول اداره می‌کردند، آنها اسناد را به زبان ترکی عثمانی نگهداری می‌کردند اما از خط ارمنی استفاده می‌کردند.

الفبای یونانی و خط راشی عبری توسط یونانی‌ها، ترک‌های ارتدوکس و یهودیان برای عثمانی استفاده می‌شد. مسلمانان یونانی زبان با خط ترکی عثمانی یونانی می‌نوشتند. ترکهای قارامانلی (ترکهای ارتدوکس در آناتولی مرکزی در اطراف منطقه قارامان) از حروف یونانی برای ترکی عثمانی استفاده می‌کردند.

## اعداد
ترکی عثمانی از اعداد عربی شرقی استفاده می‌کرد. در زیر لیستی از اعداد اصلی با املا در الفبای ترکی مدرن آمده‌است:

## منابع

* سیمون آگر، الفبای ترکی، *Omniglot*

رده:الفباهای عربی
رده:زبان ترکی استانبولی
رده:فرهنگ در عثمانی