فورد تری‌موتور

**فورد ترای‌موتور** یک هواپیمای ترابری سه‌موتوره آمریکایی است. تولید آن در سال ۱۹۲۵ توسط شرکت‌های هنری فورد آغاز شد و در ۷ ژوئن ۱۹۳۳ به پایان رسید. در مجموع ۱۹۹ دستگاه فورد تری‌موتور ساخته شد. این هواپیما برای بازار هوانوردی غیرنظامی طراحی شده بود، اما در واحدهای نظامی نیز مورد استفاده قرار گرفت.

## طراحی و توسعه
بندانگشتی|نمای داخلی نوسازی‌شده یک فورد تری‌موتور

در اوایل دهه ۱۹۲۰، هنری فورد به همراه گروهی ۱۹ نفره از جمله پسرش ادسل، در «شرکت هواپیماسازی فلزی استوت» سرمایه‌گذاری کردند. استوت که فروشنده‌ای جسور و خلاق بود، یک نامه فرم پلی‌کپی شده برای تولیدکنندگان پیشرو فرستاد و با بی‌خیالی از آن‌ها درخواست ۱۰۰۰ دلار کرد و برای متقاعد کردنشان این جمله را نوشت: «در ازای هزار دلار خود، یک قول قطعی دریافت خواهید کرد: شما هرگز پول خود را پس نخواهید گرفت». استوت ۲۰٬۰۰۰ دلار جمع‌آوری کرد، که شامل ۱۰۰۰ دلار از هر یک از ادسل و هنری فورد بود.

در سال ۱۹۲۵، فورد شرکت استوت و طرح‌های هواپیمای آن را خریداری کرد. تک‌باله تک‌موتوره استوت به یک هواپیمای سه موتوره تبدیل شد؛ مدل استوت ۳-ای‌تی با سه موتور شعاعی هواخنک ساخت شرکت کورتیس-رایت. پس از ساخت یک نمونه اولیه و پرواز آزمایشی با نتایج ضعیف، مدل‌های «4-AT» و «5-AT» پدیدار شدند.

استفاده فورد تری‌موتور از سازه تمام‌فلزی مفهوم انقلابی نبود، اما قطعاً نسبت به روش‌های استاندارد ساخت در دهه ۱۹۲۰ پیشرفته‌تر بود. این هواپیما شبیه فوکر اف.۷ تری‌موتور بود (به جز تمام‌فلزی بودن که هنری فورد ادعا می‌کرد آن را به «ایمن‌ترین هواپیمای مسافربری موجود» تبدیل کرده است). بدنه و بال‌های آن از طراحی پیشگامانه‌ای پیروی می‌کرد که توسط یونکرس در طول جنگ جهانی اول با یونکرس جی.۱ ابداع شده بود و پس از جنگ در مجموعه‌ای از هواپیماهای مسافربری استفاده شد؛ از جمله تک‌باله بال‌پایین یونکرس اف.۱۳ در سال ۱۹۲۰ که تعدادی از آن به ایالات متحده صادر شد، هواپیمای بال‌بالای یونکرس کی ۱۶ در سال ۱۹۲۱، و سه موتوره یونکرس جی ۲۴ در سال ۱۹۲۴. همه این‌ها از آلیاژ آلومینیوم ساخته شده بودند که برای استحکام بیشتر به صورت کنگره‌ای (موج‌دار) درآمده بود، اگرچه پسای حاصل از آن عملکرد کلی هواپیما را کاهش می‌داد. طرح‌ها چنان مشابه بودند که وقتی فورد تلاش کرد هواپیمایی را به اروپا صادر کند، یونکرس شکایت کرد و پیروز شد. در سال ۱۹۳۰، فورد در پراگ شکایت متقابلی را مطرح کرد و با وجود احتمال احساسات ضدآلمانی، برای بار دوم قاطعانه شکست خورد و دادگاه تشخیص داد که فورد پتنت‌های یونکرس را نقض کرده است.

اگرچه این هواپیما در درجه اول برای استفاده مسافربری طراحی شده بود، اما تری‌موتور به راحتی برای حمل بار قابل تغییر بود، زیرا صندلی‌های آن در بدنه قابل جداسازی بودند. برای افزایش ظرفیت باربری، یک ویژگی غیرمعمول در نسخه 5-AT تعبیه شده بود که شامل محفظه‌های بار «سقوط‌کننده» در زیر بخش‌های داخلی پایین بال بود.

بندانگشتی|بال کنگره‌ای یک فورد 4-AT-E تری‌موتور مدل ۱۹۲۹

یک فروند 4-AT با موتورهای ۲۰۰ اسب بخاری رایت جی-۴ برای سپاه هوایی نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا با نام **C-3** ساخته شد و هفت فروند با موتورهای رایت آر-۷۹۰ (۲۳۵ اسب بخار) با نام **C-3A** تولید گردید. مدل‌های اخیر بعداً به موتورهای شعاعی رایت آر-۹۷۵ (J6-9) با قدرت ۳۰۰ اسب بخار ارتقا یافته و دوباره **C-9** نام‌گذاری شدند. پنج فروند 5-AT نیز با نام‌های **C-4** یا **C-4A** ساخته شدند.

مدل اصلی 4-AT (تولید تجاری) دارای سه موتور شعاعی هواخنک رایت بود. این هواپیما سه خدمه شامل خلبان، کمک‌خلبان و مهماندار، و همچنین هشت یا نه مسافر را حمل می‌کرد . مدل بعدی 5-AT دارای موتورهای قدرتمندتر پرات اند ویتنی بود. تمامی مدل‌ها بدنه و بال‌هایی از ورق‌های آلومینیومی کنگره‌ای داشتند. برخلاف بسیاری از هواپیماهای آن دوران که تا جنگ جهانی دوم نیز ادامه یافتند، سطوح کنترل آن (شهپر، سکان بالابر و سکان عمودی) با پارچه پوشانده نشده بودند، بلکه آن‌ها نیز از فلز کنگره‌ای ساخته شده بودند. همان‌طور که در آن زمان رایج بود، سکان عمودی و سکان‌های بالابر توسط کابل‌های فلزی که در امتداد سطح خارجی هواپیما کشیده شده بودند، به حرکت در می‌آمدند. نشانگرهای موتور نیز در خارج و روی خودِ موتورها نصب شده بودند تا خلبان در حالی که از شیشه جلوی هواپیما به بیرون نگاه می‌کند، آن‌ها را بخواند. ویژگی جالب دیگر، استفاده از ترمز دستی موسوم به «جانی بریک» بود.

مانند خودروها و تراکتورهای فورد، این هواپیماهای فورد نیز خوش‌ساخت، نسبتاً ارزان و (برای آن دوران) قابل اعتماد بودند. ترکیب ساختار فلزی و سیستم‌های ساده منجر به شهرت آن‌ها در جان‌سختی شد. خدمات تعمیراتی ابتدایی می‌توانست «در میدان» انجام شود و خدمه زمینی قادر بودند با استفاده از داربست‌ها و سکوها روی موتورها کار کنند. برای پرواز به مکان‌های غیرقابل دسترس، فورد تری‌موتور می‌توانست به اسکی یا شناور مجهز شود.

بندانگشتی|سیم‌های کنترل نصب شده در خارج بدنه یک فورد تری‌موتور

توسعه سریع هواپیماها در این زمان (اولین پرواز هواپیمای بسیار برتر بوئینگ ۲۴۷ در آغاز سال ۱۹۳۳)، به همراه مرگ خلبان شخصی او، هری جی. بروکس، در یک پرواز آزمایشی، باعث شد فورد علاقه خود را به هوانوردی از دست بدهد. اگرچه او در تجارت هواپیماسازی خود سودی کسب نکرد، اما اعتبار فورد به صنایع نوپای هوانوردی و خطوط هوایی اعتبار بخشید و او به معرفی بسیاری از جنبه‌های زیرساخت‌های هوانوردی مدرن، از جمله باندهای آسفالت شده، پایانه‌های مسافربری، آشیانه‌ها، پست هوایی و ناوبری رادیویی کمک کرد. 

در اواخر دهه ۱۹۲۰، بخش هواپیماسازی فورد به گفته‌ای «بزرگترین تولیدکننده هواپیماهای تجاری در جهان» بود. در کنار فورد تری‌موتور، یک هواپیمای مسافرتی تک‌سرنشین جدید به نام فورد فلیور طراحی شده و در قالب نمونه اولیه پرواز کرده بود، اما هرگز به تولید انبوه نرسید. تری‌موتور آخرین فعالیت فورد در تولید هواپیما نبود. در طول جنگ جهانی دوم، بزرگترین کارخانه هواپیماسازی جهان در ویلو ران میشیگان ساخته شد، جایی که فورد هزاران بمب‌افکن بی-۲۴ لیبریتور را تحت لیسانس کنسولیدیتد ایرکرافت تولید کرد.

ویلیام استوت در سال ۱۹۳۰ بخش هواپیماهای فلزی شرکت فورد موتور را ترک کرد. او به اداره آزمایشگاه مهندسی استوت ادامه داد و هواپیماهای مختلفی تولید کرد. در سال ۱۹۵۴، استوت حقوق فورد تری‌موتور را خریداری کرد تا نمونه‌های جدیدی تولید کند. شرکت جدیدی که از این تلاش شکل گرفت، دو نمونه مدرن از هواپیمای سه موتوره را بازگرداند که به استوت بوش‌مستر ۲۰۰۰ تغییر نام دادند، اما حتی با بهبودهای انجام شده، عملکرد آن‌ها نسبت به طرح‌های مدرن ضعیف‌تر تشخیص داده شد.

## تاریخچه عملیاتی
[بندانگشتی|یک فورد 4-AT-E تری‌موتور بازسازی شده مدل ۱۹۲۹ با شماره ثبت "NC8407" متعلق به [انجمن هواپیماهای تجربی (EAA)]]

تولید بین سال‌های ۱۹۲۶ و ۱۹۳۳ ادامه داشت و ۱۹۹ فروند ساخته شد که شامل ۷۹ فروند 4-AT و ۱۱۷ فروند 5-AT به علاوه برخی هواپیماهای آزمایشی بود. بیش از ۱۰۰ شرکت هواپیمایی در جهان با فورد تری‌موتور پرواز کردند. از اواسط سال ۱۹۲۷، این نوع هواپیما توسط چندین اپراتور تجاری غیرهواپیمایی، از جمله شرکت‌های نفتی و تولیدی، برای جابه‌جایی مدیران نیز مورد استفاده قرار گرفت.

تأثیر فورد تری‌موتور بر هوانوردی تجاری فوری بود، زیرا طراحی آن نشان‌دهنده یک «جهش کوانتومی نسبت به سایر هواپیماهای مسافربری» بود. چند ماه پس از معرفی آن، شرکت «ترنس‌کانتیننتال ایر ترانسپورت» برای ارائه عملیات ساحل‌به‌ساحل ایجاد شد و از توانایی تری‌موتور در ارائه خدمات مسافربری قابل اعتماد و برای آن زمان، راحت، بهره‌برداری کرد. در حالی که این خدمات به عنوان سرویس فراقاره‌ای تبلیغ می‌شد، شرکت هواپیمایی ناچار بود به اتصالات ریلی با یک قطار لوکس پولمن مستقر در نیویورک برای بخش اول سفر تکیه کند. مسافران سپس در پورت کلمبوس، اوهایو با یک تری‌موتور ملاقات می‌کردند که پرواز در عرض قاره را آغاز می‌کرد و در واینوکا، اکلاهما به پایان می‌رساند؛ جایی که قطار دیگری مسافران را به کلوویس، نیومکزیکو می‌برد و سفر نهایی دوباره با تری‌موتور آغاز می‌شد تا در ترمینال هوایی گرند سنترال در گلندیل، چند مایلی شمال شرقی لس آنجلس به پایان برسد. این سفر پرزحمت تنها یک سال پیش از آنکه ترنس‌کانتیننتال با «وسترن ایر سرویس» ادغام شود، در دسترس بود.

فورد تری‌موتور همچنین به‌طور گسترده توسط پان امریکن ایرویز برای اولین پروازهای برنامه‌ریزی شده بین‌المللی خود از کی وست به هاوانا، کوبا، در سال ۱۹۲۷ استفاده شد. در نهایت، پان امریکن در اواخر دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ خدمات خود را از آمریکای شمالی و کوبا به آمریکای مرکزی و جنوبی گسترش داد. یکی از اولین خطوط هوایی آمریکای لاتین، کوبانا د آویاسیون، اولین شرکتی بود که از سال ۱۹۳۰ استفاده از فورد تری‌موتور را در آمریکای لاتین برای خدمات داخلی خود آغاز کرد.

دوران اوج ترابری فورد نسبتاً کوتاه بود و تنها تا سال ۱۹۳۳ ادامه یافت، زمانی که هواپیماهای مسافربری مدرن‌تر شروع به ظهور کردند. تری‌موتورها به جای ناپدید شدن کامل، شهرت رشک‌برانگیزی برای دوام به دست آوردند و تبلیغات فورد در سال ۱۹۲۹ اعلام می‌کرد: «هنوز هیچ هواپیمای فوردی در حین خدمت فرسوده نشده است». تری‌موتورها ابتدا به خطوط هوایی درجه دو و سه واگذار شدند و تا دهه ۱۹۶۰ به پرواز ادامه دادند. نمونه‌های متعددی به هواپیماهای ترابری باربری تبدیل شدند تا عمر کاری آن‌ها طولانی‌تر شود و با شروع جنگ جهانی دوم، نسخه‌های تجاری به سرعت برای کاربردهای نظامی اصلاح شدند.

بندانگشتی|نمایش داده شده در موزه ملی هوافضا در واشینگتن، دی.سی.

برخی از پروازهای مهمی که توسط فورد تری‌موتور در این دوره انجام شد، شهرت این نوع هواپیما را از نظر استحکام و قابلیت اطمینان به شدت افزایش داد. یک نمونه، فورد 4-AT تری‌موتور شماره سریال ۱۰ بود که در سال ۱۹۲۷ ساخته شد. این هواپیما با شماره ثبت C-1077 در ایالات متحده و مکزیک و برای چندین سال در کانادا با شماره ثبت G-CARC پرواز کرد. این هواپیما دستاوردهای قابل توجهی داشت؛ توسط چارلز لیندبرگ و آملیا ارهارت و بسیاری دیگر هدایت شد. این هواپیما اولین پرواز تجاری از ایالات متحده آمریکا به مکزیکوسیتی و همچنین اولین پرواز تجاری بر فراز کوهستان راکی کانادا را انجام داد. پس از آسیب دیدن در هنگام فرود در سال ۱۹۳۶، زمین‌گیر شد و برای دهه‌ها در کارکراس، یوکان باقی ماند. در سال ۱۹۵۶، لاشه هواپیما نجات یافت و نگهداری شد و در اواسط دهه ۱۹۸۰، گرگ هریک مدیریت C-1077 را بر عهده گرفت و بازسازی آن را آغاز کرد. از سال ۲۰۰۶، C-1077 دوباره در وضعیت پروازی قرار دارد و به ظاهر دسامبر ۱۹۲۷ خود بازگردانده شده است.

در ۲۷ و ۲۸ نوامبر ۱۹۲۹، فرمانده ریچارد برد (ناوبر)، خلبان ارشد برنت بالچن و دو خدمه دیگر، کمک‌خلبان و عکاس، اولین پرواز را بر فراز قطب جنوب جغرافیایی در یک فورد تری‌موتور انجام دادند که برد آن را «فلوید بنت» نامیده بود. این یکی از سه هواپیمایی بود که در این اکتشاف قطبی برده شده بود؛ دو هواپیمای دیگر «ستاره‌ها و نوارها» و «ویرجینین» نام داشتند که جایگزین سه موتوره‌های فوکر شدند که برد قبلاً از آن‌ها استفاده می‌کرد.

در فوریه ۱۹۳۰، یک فورد تری‌موتور برای پرواز «الم فارم اولی» استفاده شد؛ اولین گاوی که با هواپیما پرواز کرد و در میانه پرواز دوشیده شد.

فرانکلین دلانو روزولت در سال ۱۹۳۲ در طول مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری خود با یک فورد تری‌موتور پرواز کرد که یکی از اولین موارد استفاده از هواپیما در انتخابات بود و جایگزین سفرهای سنتی با قطار شد.

بندانگشتی|کاکپیت NC-8407

یک فورد تری‌موتور در جستجوی پرواز گمشده فرای قطبی سیگیزموند لوانفسکی در سال ۱۹۳۷ مورد استفاده قرار گرفت. خلبان بدلکار سینما، جیمی ماترن، با یک لاکهید مدل ۱۰ الکترا که به‌طور ویژه اصلاح شده بود، به همراه همکار خلبانش، گارلند لینکلن، که با یک تری‌موتور لخت شده اهدایی رئیس شرکت نفت سوپریور پرواز می‌کرد، راهی شدند. با ۱۸۰۰ گالن بنزین هواپیما و ۴۵۰ گالن روغن در کابین اصلاح شده، تری‌موتور قصد داشت به عنوان یک «تانکر» برای این اکتشاف عمل کند. الکترا قادر بود سوخت را در هوا از تری‌موتور و از طریق شلنگی که از درِ 4-AT به بیرون انداخته می‌شد، دریافت کند. با موفقیت اولین آزمایش سوخت‌گیری هوایی، دو خلبان به سمت فیربنکس حرکت کردند و ابتدا در ۱۵ اوت ۱۹۳۷ در بارواش لندینگ در قلمرو یوکان کانادا فرود آمدند، اما تری‌موتور در روز بعد به دلیل اتمام سوخت در هوای نامساعد سقوط کرد. تری‌موتور در توندرا رها شد.

یکی از کاربردهای اصلی تری‌موتور پس از آنکه هواپیماهای مدرن‌تری مانند بوئینگ ۲۴۷ (۱۹۳۳) یا داگلاس دی‌سی-۲ (۱۹۳۴) و سپس دی‌سی-۳ جایگزین آن در بخش مسافربری شدند، حمل بارهای سنگین برای عملیات استخراج معدن در جنگل‌ها و کوهستان‌ها بود. تری‌موتور برای دهه‌ها در این نقش به کار گرفته شد.

در سال ۱۹۴۲، در طول نبرد باتان، از یک تری‌موتور در تخلیه نیروها استفاده شد. این هواپیما ۲۴ نفر را در هر سفر تقریباً ۵۰۰ مایلی، دو بار در روز حمل می‌کرد. این هواپیما در نهایت توسط هواپیماهای ژاپنی به رگبار بسته و منهدم شد.

[بندانگشتی|یک فورد 5-AT-C متعلق به سابق [نیروی هوایی سلطنتی استرالیا (اسکادران ۳۳) در موزه و گالری هنر ملی پاپوآ گینه نو]]

در سال‌های پس از جنگ، فورد تری‌موتورها در خدمات محدودی با شرکت‌های هواپیمایی منطقه‌ای کوچک به کار خود ادامه دادند. فورد تری‌موتور شرکت اسکنیک ایرویز با شماره ثبت N414H به مدت ۶۵ سال به عنوان یک هواپیمای توریستی برای پرواز بر فراز گرند کنیون استفاده می‌شد.

## مشخصات فنی

## همچنین ببینید
* فوکر اف.۷
* یونکرس گ ۲۴
* یونکرس گ ۳۱

## منابع

### کتابشناسی - فهرست کتب

* Andrade, John. *U.S. Military Aircraft Designations and Serials since 1909*.  Hinckley, Leicestershire, UK: Midland Counties Publications, 1979. ISBN 0-904597-22-9.
* Barth, Jack E. "Talkback". *Air Enthusiast*, No. 10, July–September 1979, p.&nbsp;79. ISSN 0143-5450
* 
* Head, Jeanine M. and William S. Pretzer. *Henry Ford: A Pictorial Biography*. Dearborn, Michigan: Henry Ford Museum & Greenfield Village, 1990. No ISBN.
* 
* Larkins, William T. *The Ford Tri-Motor, 1926–1992*. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing, 1992. ISBN 0-88740-416-2.
* 
* March, Daniel L. *British Warplanes of World War II*. London: Aerospace Publishing, 1998. ISBN 1 874023-92-1.
* O'Callaghan, Timothy J. *The Aviation Legacy of Henry & Edsel Ford*. Ann Arbor, Michigan: Proctor Publications, 2002. ISBN 1-928623-01-8.
* O'Leary, Michael. "When Fords Ruled the Sky (Part Two)". *Air Classics*, Volume 42, No. 5, May 2006.
* Winchester, Jim, ed. "Ford Trimotor". *Civil Aircraft* (The Aviation Factfile). London: Grange Books plc, 2004. ISBN 1-84013-642-1.
* Wynne, H. Hugh. *The Motion Picture Stunt Pilots and Hollywood's Classic Aviation Movies*. Missoula, Montana: Pictorial Histories Publishing Co., 1987. ISBN 0-933126-85-9.

## جهت مطالعه

* 
* 
* Weiss, David A. *The Saga of the Tin Goose: The Story of the Ford Trimotor*. Brooklyn, New York: Cumberland Enterprises, Incorporated, 1996. ISBN 0-9634299-2-2.
* Litwak, Jerry: 'Skinning a Tin Goose ... the hard way'. Pages 251 and 252 of 'Air International' magazine, May, 1978 describe the rebuilding of Scenic Airway's Tin Goose 5AT, owned by John Seibold, after it groundlooped in Nevada on February 6, 1977. Per the article, it was supposedly ready to fly again by late 1978.

## پیوند به بیرون

* Ford Trimotor "a tribute to the Ford Tri-Motor", and contains facts, pictures, bibliography and more.
* EAA's Ford Trimotor 4AT-E virtual tour detailing the entire aircraft

رده:الگوهای خصوصیات هواپیما که از پارامتر عمومی بیشتر استفاده می‌کنند
رده:سه‌موتوره‌ها
رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۲۶ (میلادی)
رده:هواپیماهای مسافربری آمریکایی دهه ۱۹۲۰ (میلادی)
رده:هواگردهای بال بالا
رده:هواگردهای ترابری نظامی آمریکایی دهه ۱۹۲۰ (میلادی)