سنگ‌نوشته رباطک

بندانگشتی|نگاره‌ای از سنگ‌نوشته رباطک
**سنگ‌نوشته رباطک** یک سنگ‌نوشته کوشانی به زبان بلخی است که با دبیره یونانی نوشته شده‌است. این سنگ‌نوشته در سال ۱۹۹۳ در نزدیکی سرخ‌کوتل‎ در افغانستان پیدا شد. سنگ‌نوشته رباطک به دستور کانیشکا، شاهنشاه کوشانی حک شده‌است و برای تاریخ کوشانیان و ادبیات بلخی اهمیت بسیار بالایی دارد.

بندانگشتی|کانیشکا

## متن سنگ‌نوشته
### ترجمه به پارسی
# ... از رستگاری بزرگ، کانیشکای کوشان، آن آزادگر، نیکوکار، دادگر، خودمختار، خداوندگار،
# شایسته پرستش، او که فر شاهی را از نانا و سایر ایزدگان گرفته‌است، سال نخست تقویم جدید را
# همانگونه که میل ایزدان بود، به راه انداخت. او زبان آریا (منظور زبان بلخی است) را جایگزین زبان یونانی کرد.
# در سال نخست [از تقویم کانیشکایی]، بسوی هند و تمام سرزمین‌های شاهان آنجا، به راه افتاد.
# و آنگاه [شهر] … و [شهر ساکتا، و [شهر] کائوسامبی و [شهر] پاتالیپوترا و [تمام سرزمین‌ها تا] سری‌کامپا
# و هرکجا که شاه و شخص مهمی بود، در برابر خواست او تسلیم شد؛ و او همه
# هند را برابر خواست خود به زانو درآورد. آنگاه شاه کانیشکا به شافر دستور داد تا در …
# یک معبد که آن را بـ… می‌خواندند، بر روی تپه‌های کا… برای آن ایزدان
# که… اوما بزرگ‌ترینشان است، و نامشان به ترتیب: بانو نانا،
# و بانو اوما، اورمزد، آن ایزد بخشنده، سروش، نراسا [و] مهر بسازند؛ و دستور داد
# تا تندیس ایزدانی که نامشان در بالا رفت، و
# دستور داد تا تندیس این شاهان را بسازند: شاه کوجولو کادفیس، پدر پدربزرگش
# و شاه ویما تاکو، پدربزرگش، و شاه ویما کادفیس، پدرش
# و تندیس خودش، شاه کانیشکا؛ و سپس شاهنشاه، دیواپوترا (پسر خدایان، اشاره به خود کانیشکا)
# فرمان‌هایش را صادر کرد، و شافر این پرستگاه را ساخت و شافر و نوکونزوک پرستش… [... و]
# مطابق فرمان شاه؛ و باشد که خدایانی که نامشان در اینجا رفت،
# [بپایند] شاهنشاه کانیشکای کوشان را، و او را سالم، امن و پیروز نگاه دارند.
# و [زمانی که] پسر خدایان، فرمانروای سرتاسر هند از سال یکم تا سال هزارم،
# … این پرستگاه را در سال یکم بنا کرد، سپس همچنین تا سال…
# بر اساس فرمان شاه… [و] و این همچنین به… داده شد. [و] همچنین به…
# باشد که از سال اول که پرستشگاه بنیان نهاده شد، تا آن هنگام سال بزرگ آریایی رواج خود را حفظ نماید
# … بر مبنای حکم سلطنتی، آبیمو که برای شاه بسیار عزیز است، پایتخت را به پوشیپو داد…
# شاه بزرگ پیشکشها را به خدایان داد

### متن بلخی با خط یونانی

# [….]νο βωγο στοργο κανηþκε κοþανο ραþτογο λαδειγo χοαζαοαργο βαγ[η]-
# ζνογο κιδι ασo νανα oδo ασo oισπoανo µι βαγανo ι þαoδανo αβoρδo κιδι ιωγo χþoνo
# νoβαστo σ(α)γωνδι βαγανo σινδαδo oτηια ι ιωναγγo oασo oζoαστo ταδηια oριαo ωσ-
# ταδo αβo ιωγo χþoν(o) αβo [ι] ιυνδo φρoαγδαζo αβo þατριαγγε þαoρε αγιτα κoo-
# αδηανo oδo ι oα(σ)πo oδ(o) [ι ζ]αγηδo oδo ι κωζ(αµ)βo oδo ι παλαβoτρo oιδρα αδα αβo ι ζιριτ-
# αµβo σιδηιανo πρoβαo oδo µανδαρσι ζαopανo αβo ι σινδo ωσταδo oτη(ι)α αρoυγo
# ιυνδo (αβo) ι σινδo ωσταδo ταδι þαι κανηþκε αβo þαφαρo καραλραγγo φρoµαδo
# (α)βειναo βαγoλαγγo κιρδι σιδι β…αβo ριζδι αβo µα καδγε ραγα φαρειµoανo β-
# (α)γα(ν)o κιδι µαρo κιρδαν(ε) ι µα..o[φ]αρρo oµµα ooηλδι ια αµσα νανα oδo ια αµ-
# σα oµµα αoρoµoζδo µoζδoo(α)νo σρoþαρδo ναρασαo µιιρo oτηια oυδoα-
# νo πι(δo)γιρβo φρoµαδo κιρδι ειµoανo βαγανo κιδι µασκα νιβιχτιγενδι oτ-
# ηια φρoµαδo αβειµoανo þαoνανo κιρδι αβo κoζoυλo καδφισo þαo αβo ι φρ-
# oνιαγo (o)δo α(βo o)oηµo (τ)ακτoo þαo α(β)[o] ι νια(γ)o oδo αβo ooηµo καδφισo þαo αβo
# (ι) πιδα oδo αβo ι χoβιε aβo κανηþκo þαo tα σαγωνδι þαoνανo þαo ι βαγoπoo-
# ρακ[α]νε […] φρ(o)µαδo κιρδι ταδι þαφαρε καραλραγγε κιρδo ειo βαγoλαγγo
# [ ]o καραλραγγo oδo þαφαρo καραλραγγo oδo νoκoνζoκo ι αþτoo-
# α[λγo κιρ]δo ια φρoµανo ειµιδβα βαγε κιδι µαρo νιβιχτιγενδι ταδανo αβo þαoν-
# αν(o) þαo αβo κανηþκε κoþανo αβo ιαoηδανι ζoρριγι λρoυ(γ)o αγγαδ…γo oανινδ-
# o π[…]ι(ν)δι oδ[…](δ)ι βα(γ)επooρo ασo ιωγo χþoνo αβo ιo (α) χþoνo ιυνδo αρoυγo ν-
# αρα[]ι β(α)γoλαγγo αβo ιωγo χþoνo ασπαδo ταδι αβo ι αρηµεσo χþoνo αγγαρ[…]
# []χα[π]ιδo þαo φρoµανα αβισσι παρηνα λαδo αβισσι ρηδγε λαδo αβισσ[ι ..]
# []þαι µαδ... α (α)βo βαγανo λαδo oδo φαρειµoανo αχoδανo [σι]δι [α]βo µι βαγε λ[αδo]
# [ ]ατιδ(η)oσ[

### آوانویسی به لاتین

# [….]no bōgo storgo kanēške košan raštog lādeigo xoazaoargo bag[ē]-
# znogo kidi aso Nana odo aso oispoan mi bagano i šaodano abordo kidi iōg xšono
# nobasto s(a)gōndi bagano sindado otēia i iōnaggo oaso ozoasto tadēia aria
# ōstado abo iōg xšon(o) abo [i] iundo froagdazo abo šatriagge šaore agita koo-
# adēano odo i oa(s)po od(o) [i z]agēdo odo i kōz(am)bo odo i palabotro oidra ada abo i zirit-
# ambo sidēiano probao odo mandarsi zaorano abo i sindo ōstado otē(i)a arougo
# iundo (abo) i sindo ōstado tadi šai kanēške abo šafaro karalraggo fromado
# (a)beinao bagolango kirdi sidi b…abo rizdi abo ma kadge b-
# (a)ga(n)o kidi maro kirdan(e) i ma…o[f]arro omma ooēldi ia amsa nana odo ia am-
# sa omma aoromozdo mozdoo(a)no srošardo narasao miiro otēia oudoa-
# no pi(do)girbo fromado kirdi eimoano bagano kidi maska nibixtigendi ot-
# ēia fromado abeimoano šaonano kirdi abo kozoulo kadfiso šao abo i fr-
# oniago (o)do a(bo o)oēmo (t)akto šao a(b)[o] i nia(g)o odo abo ooēmo kadfiso šao abo
# (i) pido odo abo i xobie abo kanēško šao ta sagōndi šaonano šao i bagopoo-
# rak[a]ne […] fr(o)mado kirdi tadi šafare karalraggo kirdo eio bagolaggo
# karalraggo odo šafaro karalraggo odo nokonzoko i aštoo-
# a[lgo kir]do ia fromano eimidba bage kidi maro nibixtigendi tadano abo šaon-
# an(o) šao abo kanēške košano abo iaoēdani zorrigi lrou(g)o aggad…go oanind-
# o p[…]i(n)di od[..](d)i ba(g)epooro aso iōgo xšono abo io (a) xšono iundo arougo n-
# ara[ ]i b(a)golaggo abo iōgo xšono aspado tadi abo i arēmeso xšono aggar[…]
# []xa[p]ido šao fromana abissi parēna lado abissi rēdge lado abiss[i..]
# [ ]šai mad…a (a)bo bagano lado ado fareimoano axodano [si]di abo mi bage l[ado]
# [ ]atid(ē)os 

## نکات مهم
### دین
نام‌های ایزدانی که در سنگ‌نوشته دیده می‌شود، ترکیبی از ایزدان ایرانی و هندی است.

### زبان آریا یا زبان ایرانی
کانیشکا زبان بلخی (باختری) را *زبان آریا* یا *زبان ایرانی* معرفی می‌کند. این اتفاق یادآور استفاده از واژه *خط* *آریایی* یا *خط ایرانی* به جای *خط پارسی* توسط داریوش یکم در سنگ‌نوشته بیستون است.

### تقویم جدید
کانیشکا سال نخست شاهنشاهی خود را مبدأ تقویم جدید قرار می‌دهد. او این تقویم را *دوران بزرگ ایرانی* یا *دوران بزرگ آریا* معرفی می‌کند.

### گستره شاهنشاهی کوشان
در خط‌های چهارم تا هفتم، کانیشکا گستره قلمروی کوشان‌ها را توصیف می‌کند.

### شاهنشاهان کوشانی
کانیشکا لیست کاملی از شاهنشاهان کوشانی پیش از خود می‌دهد.

## منابع

## پیوند به بیرون
*Professor Sims-Williams on the Rabatak inscription
*Photograph of the Rabatak inscription
*Indian inscriptions
*Greek transcription

رده:اکتشافات باستان‌شناسی ۱۹۹۳ (میلادی)
رده:شاهنشاهی کوشان