گویش کرجی

**گویش کرجی** در استان البرز گویش می شود. طبق گلاتولوگ گویش کرجی زیر مجموعه گویش‌های فارسی-تاتیمی‌باشد که در شهرستان کرج از دهستان آدران تا شهر کرج، شهرستان فردیس و شهرستان ساوجبلاغ گویش می‌شود. به اعتقاد زبان‌شناسان گویش منطقه کرج به شدت با زبان تاتی آمیخته شده است. این گویش به زبان‌های گالشی و تاتی نزدیکی دارد ولیکن ویژگی‌های دستوری و واژگانی منحصر به فرد باعث شده که زبان‌شناسان این گویش را از مازندرانی و تاتی جدا بسازند و در شاخه ای مجزا به نام گویش‌های فارسی-تاتی قرار دهند. به اعتقاد حبیب برجیان گویش کرج  زیر مجموعه گویش‌های فارسی-تاتیمی باشد.  به اعتقاد برجیان این گویش دره کرج مرز بین گویش  تاتی گالشی و فارسی می باشد. به نقل از استان شناسی البرز گویش کرج ، طالقان و شمال ساوجبلاغ شبیه و نزدیک به مازندرانی است.

به گفتهٔ حبیب برجیان در دامنه جنوبی رشته کوه البرز طیف وسیعی از لهجه‌های ترکیبی وجود دارند که می‌توانند به دو گروه تقسیم شوند: گروه نخست گویش‌های تات گونه هستند که تحت تأثیر زبان فارسی هستند که اصطلاحاً به آن گویش تاتروید گفته می‌شود و گروه دوم گویش‌های فارسی هستند که تحت تأثیر زبان طبری هستند و به نوعی مرز انتقال دو زبان طبری و فارسی محسوب می‌شوند که اصطلاحاً به آن گویش‌های فارسی-تبری گفته می‌شود. در گویش‌های فارسی-تبری یک واگرایی در واژگان فارسی دیده می‌شود که با لهجه تهرانی تلفظ می‌شوند و از نظر ریخت‌شناسی بسیار شبیه به گویش تهرانی هستند ولیکن از نظر فعلی تحت تأثیر زبان مازندرانی هستند و دراین گویش‌ها افعال مازندرانی در غالب فارسی صرف می‌شود. باوجود نزدیکی بین گویش‌های فارسی-تبری و فارسی، به علت وجود واژگان متفاوت و استفاده از افعال مازندرانی درک متقابل بین گویش‌وران این دو زبان به شدت پایین می‌باشد و پژوهشگرانی همچون صادق کیا از زبان طبری برای فهم این گونه گویش‌ها بهره جسته‌اند.

## محدوده جغرافیایی
گویش کرجی گویش بومیان بخش‌های مرکزی و جنوبی شهرستان کرج و گویش بومیان مردم شهرستان فردیس و شهرستان ساوجبلاغ می‌باشد که در تمام آبادی‌های آدران و محلات کرج و هشتگرد توسط بومیان گویش می‌شود. این گویش غربی‌ترین گویش از گویش‌های فارسی-مازندرانی می‌باشد که تا آبادی‌های ساوجبلاغ ادامه دارد.

## دستور زبان
### ضمایر
در گویش کرجی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

### شناسه
در گویش کرجی شناسه‌ها به صورت زیر در آخر فعل می‌آیند:

### صرف فعل
در جدول زیر فعل آوردن (biyordan) بر اساس گویش کرجی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

### نشانه جمع
اسم در گویش کرجی با [hâ] و [ân] به اسم جمع تبدیل می‌شود.

### مضاف مضافٌ‌الیه
مضاف مضافٌ‌الیه در گویش کرجی با دیگر گویش‌های فارسی-مازندرانی مطابقت ندارد و مضاف مضافٌ‌الیه در این گویش به گویش مازندرانی و گیلکی و طالقانی شباهت دارد.

بعضاً در جملات مضاف و مضافٌ‌الیه برعکس حالت معمول نیز استفاده می‌شود.

### صفت و موصوف
صفت و موصوف در گویش کرجی با دیگر گویش‌های فارسی-مازندرانی مطابقت ندارد و صفت و موصوف در این گویش به گویش مازندرانی و گیلکی و طالقانی شباهت دارد.

### حرف اضافه
حرف اضافه در گویش کرجی از قبیل زیر است.

### قید مکان
قید مکان در گویش کرجی از قبیل زیر است.

### ضمیر پرسشی
ضمایر پرسشی در گویش کرجی از قبیل زیر است.

### افعال
شماری از افعال کرجی و مقایسه آن با گویش ساری و فارسی:

### واژگان
شماری از واژه‌های کرجی و مقایسه آن با گویش کجوری و فارسی:

## جستارهای وابسته

* استان البرز
* شهرستان کرج
* کرج
* گویش‌های فارسی-تبری
* گویش تجریشی
* گویش قصرانی
* گویش ولاترویی
* گویش دماوندی
* زبان مازندرانی

## منابع

## پیوند به بیرون
* BORJIAN, HABIB. "The Dialects of Velātru and Gachsar: The Upper Karaj Valley in the Caspian-Persian Transition Zone." Journal of the Royal Asiatic Society 22, no. 2 (2012): 227-63. Accessed December 18, 2020. http://www.jstor.org/stable/41490098.

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین