حالت ازی

**حالت ازی**، یا حالت ازسویی یک حالت دستوری برای اسم‌ها، ضمیرها و صفت‌ها در دستور زبان زبان‌های متعددی است. از آن گاهی برای بیان حرکت از سوی چیزی استفاده می‌شود. حالت ازسویی در زبان‌های باستانی همچون لاتین و سانسکریت و همچنین زبان‌های امروزی همچون ترکی استانبولی، ترکمنی، آذربایجانی، ازبکی، قزاقی، قرقیزی و مجاری دیده می‌شود. امروزه در زبان فارسی چنین حالتی وجود ندارد.

به حالت ازی، «حالت مفعولی عنه» با حالت افتراقی هم گفته‌اند.

## زبان‌های هندواروپایی
### لاتین
حالت ازی که در لاتین به *cāsus ablātīvus* معروف است در ساختمان‌های دستوری متعددی یافت می‌شود. این حالت‌ها در سه حالت ازسویی زبان نیاهندواروپایی ریشه دارند و شامل سه حالت ازسویی (از)، ابزاری (با) و مکانی (در) هستند.

### یونانی
در زبان یونانی باستان یک حالت ازی به نام *αφαιρετική* وجود داشت که در دوران هومری، میسنی و پیشامیسنی از آن استفاده می‌شد. به‌کارگیری آن به مرور کاهش یافت و سرانجام در دوران کلاسیک کاملاً از بین رفت؛ با این حال برخی از موارد استفادهٔ آن با اضافه و حالت برایی جبران شد.

### آلمانی
زبان آلمانی دارای حالت ازی نیست؛ هرچند استثنائاً حالت‌های ازسویی لاتین از قرن ۱۷ تا ۱۹ میلادی پس از چند حرف اضافه در آن استفاده می‌شدند. برخی از متخصصان دستور زبان در آن زمان یک حالت ازسویی به عنوان ششمین حالت برای واژگان آلمانی را فهرست کردند. آن‌ها به‌طور خودسرانه پس از برخی از حروف اضافه، یک حالت ازسویی را در نظر گرفتند همانند عبارت *von dem Mann[e]* («از آن مرد») و *mit dem Mann[e]* («با آن مرد»)؛ با این حال آن‌ها حالت برایی پس از سایر حروف اضافه و بدون حروف اضافه را به عنوان برایی در نظر گرفتند، مثلاً در عبارتی مانند *dem Mann[e]*.

### آلبانیایی
حالت ازی در زبان آلبانیایی پنجمین حالت است و *rasa rrjedhore* نام دارد.

### سانسکریت
در زبان سانسکریت حالت ازی به عنوان پنجمین حالت (pañcamī) شناخته می‌شود و کارکرد یکسانی با برابر آن در زبان لاتین دارد. اسم‌های سانسکریت در حالت ازسویی اغلب به موضوعی که «خارج از» یا «از» کار یا چیزی به وجود آمده یا رخ داده، اشاره می‌کنند؛ مثلاً *pátram *'taróḥ** pátati'' یعنی «برگ **از درخت** می‌افتد». از آن همچنین در اسم‌هایی در حالت‌های متعدد دیگری استفاده می‌شود؛ مثلاً برای کنش‌هایی که «به دلیل» یا «بدون» یک اسم معین رخ می‌دهند. حالت ازسویی وقتی با یک صفت مقایسه‌ای مثل ''śreṣṭhatamam'' («بهترین») می‌آید از آن برای اشاره به آنچه صفت را مقایسه می‌کند، استفاده می‌شود؛ «بهتر از فلان».

=== ارمنی ===
در [[زبان ارمنی]] حالت ازی نشانه‌های متفاوتی در هر گویش اصلی دارد که هردو از [[ارمنی کلاسیک]] ریشه می‌گیرند. پسوند -է -ē (-էն -ēn برای اسامی خاص) در [[زبان ارمنی غربی|ارمنی غربی]] از برابر مفرد ارمنی کلاسیک و پسوند -ից -ic (هردو اسم عام و خاص) در [[زبان ارمنی شرقی|ارمنی شرقی]] از برابر جمع ارمنی کلاسیک ریشه می‌گیرند.

حالت ازی کاربردهای متعددی دارد. کار اصلی آن برای نشان دادن «حرکت از» یک جا در زمان و مکان است. مثلاً:

همچنین از آن برای نشان دادن حالت مجهول فعل استفاده می‌شود:

همچنین از آن برای عبارات مقایسه‌ای در ارمنی محاوره‌ای استفاده می‌شود:

در آخر، از آن برای حکم کردن حرف اضافه استفاده می‌شود


== زبان‌های ترک‌تبار ==
=== آذربایجانی ===
حالت ازی در [[زبان ترکی آذربایجانی|زبان آذربایجانی]] (''çıxışlıq hal'') با پسوندهای -dan یا -dən بیان می‌شود:

Ev – ev**dən**
''خانه – از/خارج از خانه''

Aparmaq – aparmaq**dan**
''بردن – بردن از/خارج از''

=== ترکی استانبولی ===
حالت ازی در [[زبان ترکی استانبولی]] (-''den hali'' یا ''ayrılma hali'') با پسوند -''den'' (که گاهی برای [[هماهنگی واکه‌ای]] و توازن [[واک]]‌ها به -''dan'', -''ten'' یا -''tan'' تبدیل می‌شود) نشان داده می‌شود.

Ev – ev**den**
''House – from/off the house''

At – at**tan**
''Horse – from/off the horse''

Taşımak – taşımak**tan**
''To carry – from/off carrying''

Ses – ses**ten*'
*Sound/volume – from/off sound/volume*

در برخی موارد یک حالت ازی ساده می‌تواند معنی «به دلیل» را داشته باشد؛ در این موارد، واژه ازسویی می‌تواند به صورت اختیاری پس از پسوند *dolayı* «به دلیل» بیاید.

Yüksek sesten (dolayı) rahatsız oldum. / *من به خاطر صدای بالا ناراحت بودم. ''

## خواندن بیشتر
* 
* 

## منابع

رده:حالت‌های دستوری