ایران و سند ۲۰۳۰ یونسکو

**[[سند ۲۰۳۰ یونسکو]]** یا اهداف توسعهٔ پایا با نماد اختصاری SDGs مجموعه‌ای از اهداف هستند که به آینده مربوط می‌شوند.

در آذرماه ۱۳۹۵ سند ملّی آموزش ۲۰۳۰ را برای اعمال هدف‌های آموزشی این برنامهٔ جهانی با حضور وزرای آموزش و پرورش و علوم ایران طی یک مراسم رونمایی کرد. گفته شد که این سند توسط کمیسیون علمی، فرهنگی و تربیتی سازمان ملل (یونسکو) در ایران در چارچوب عمل جهانی آموزش ۲۰۳۰ به عنوان سند ملّی آموزش ملی ۲۰۳۰ ایران تهیه و تدوین شده است.

این موضوع واکنش‌های زیادی را در میان مقامات و ارگان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران برانگیخت. طبق گزارش‌های منتشر شده، روز سه‌شنبه ۲۳ خردادماه ۱۳۹۶ اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی طی جلسه‌ای به لغو سند ۲۰۳۰ رأی دادند.

## سند ۲۰۳۰ یونسکو

در سپتامبر ۲۰۱۵ (شهریورماه ۱۳۹۴) رؤسای دولت‌ها، نمایندگان بلندپایهٔ نهادهای تخصصی سازمان ملل متحد و جامعهٔ مدنی گرد هم آمدند و در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، دستور کار سند ۲۰۳۰ را تصویب کردند و به این ترتیب این سند جایگزین اهداف توسعهٔ هزاره شد.

سند ۲۰۳۰ یونسکو شامل ۱۷ هدف اصلی و ۱۶۹ هدف ویژه است که نقشهٔ راه جامعهٔ بین‌المللی را در زمینه توسعهٔ پایا برای تحقق حکومت یک‌پارچه در سازمان ملل برای پانزده سال آینده ترسیم می‌کند. ایران نیز از کشورهای شرکت‌کننده در این اجلاس بود که متعهد به اجرای این سند شد.

## واکنش سید علی خامنه‌ای
سید علی خامنه‌ای در ۱۲ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ مخالفت خود را با مفاد سند ۲۰۳۰ یونسکو از جمله برابری جنسیتی، گسترش آموزش‌های دوزبانه و چندزبانه در جوامع چندزبانه و نیز چگونگی آموزش و یادگیری مادام‌العمر اعلام کرد. خامنه‌ای بار دیگر روز ۱۷ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ از «اجرای بی‌سروصدای» این سند در ایران انتقاد کرد و اجرای آن را «غیرمجاز» دانست و اعلام کرد که جمهوری اسلامی تسلیم سندهایی مانند سند ۲۰۳۰ یونسکو نخواهد شد. وی گفت: «این سند ۲۰۳۰ یونسکو چیزی نیست که جمهوری اسلامی تسلیم آن شود. اصل کار غلط است؛ اینکه برویم سندی امضا کنیم و بعد بی‌سروصدا آن را اجرا کنیم، مطلقاً مجاز نیست.» وی گله‌مندی خود را از شورای عالی انقلاب فرهنگی ابراز داشت.

خامنه‌ای در تاریخ ۱۸ خردادماه ۱۳۹۶ نیز با انتقاد دوباره از امضای سند آموزشی یونسکو در پاسخ به اظهارات حسن روحانی مبنی بر اینکه دربارهٔ این سند «گزارش دروغ» به رهبر داده شده، گفت: «برداشت افرادی که خیال می‌کنند ما در این موضوع گزارش‌های درستی نگرفته‌ایم، برداشت درستی نیست… برخی می‌گویند ما در این خصوص تحفظ داده‌ایم و گفته‌ایم فلان بخش آن را قبول نداریم، در حالی که حتی اگر هیچ مورد واضحِ خلاف اسلام در آن وجود نداشت، باز هم نظام آموزشی نباید در بیرون از کشور نوشته شود، حال آنکه موارد خلاف اسلام نیز در آن سند وجود دارد.»

## انتشار سند مصوبه دولت
پس از اعتراض خامنه‌ای و امامان جمعه ایران به اجرای سند ۲۰۳۰ یونسکو، در تاریخ ۲۰ خردادماه ۱۳۹۶ حسن روحانی تصویر مصوبهٔ دولت دربارهٔ این سند را در شبکهٔ اینستاگرام خود منتشر کرد. وی در این پیام با عنوان «دروغ‌های بزرگ دربارهٔ سند ۲۰۳۰» از جمله نوشت: «فریبکاران حتی به رهبری هم گزارش دروغ دادند و مدعی هستند دولت مصرانه به دنبال اجرای این سند است.»

این سند به تاریخ ۲۵ شهریورماه ۱۳۹۵ نشان می‌دهد دفتر خامنه‌ای و دیگر قوا از این مصوبه اطلاع داشته‌اند و رونوشت این مصوبه یک سال پیش، به دفتر خامنه‌ای، مجلس، قوهٔ قضائیه، سازمان بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات و دیگر نهادهای انقلاب اسلامی ارسال شده است.

## موضع‌گیری مجلس
دو روز پس از انتقاد خامنه‌ای از اجرای سند ۲۰۳۰ یونسکو در ایران، علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز از دور زدن مجلس در بررسی این سند انتقاد کرد. وی در ابتدای جلسهٔ علنی روز سه‌شنبه ۱۹ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ در این باره گفت: «از کمیسیون آموزش و تحقیقات می‌خواهم رسیدگی و نظارت جدی نماید تا اوّلاً نظرات رهبری معظم در اسرع وقت تحقق یابد و ثانیاً رسیدگی شود که چرا این مسیر طی شد و نظرات کمیسیون آموزش و تحقیقات و مجلس اخذ نگردید و نتیجه را به مجلس گزارش نماید.» لاریجانی افزود: «مخصوصاً با توجه به قانون برنامهٔ ششم که وزارت آموزش و پرورش صرفاً موظف به اجرای سند تحول شود، باید به این موضوع رسیدگی جدی شود.»

سخنگوی کمیسون فرهنگی مجلس شورای اسلامی ایران نیز در ۱۷ خردادماه ۱۳۹۶ گفته بود که سند ۲۰۳۰ غیرقانونی است و مجلس آن را تصویب نکرده است.

در جلسهٔ علنی ۲۳ خردادماه ۱۳۹۶ مجلس شورای اسلامی ۱۵۱ نماینده مجلس طی نامه‌ای از حسن روحانی خواستند که لغو سند ۲۰۳۰ را رسماً اعلام کند. محمدحسین فرهنگی عضو هیئت‌رئیسه مجلس، در این جلسه قسمت‌هایی از نامه ۱۵۱ نماینده مجلس به حسن روحانی رئیس‌جمهور وقت را به این شرح قرائت کرد: «۱۵۱ نماینده مجلس مواردی را دربارهٔ سند ۲۰۳۰ مطرح کرده و در پایان اعلام کردند که این سند به دلیل عدم تصویب در مجلس، اعتبار ندارد. همچنین با توجه به اینکه مقام معظم رهبری صریحاً بر ضرورت لغو این سند به دلیل نقض استقلال فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش تأکید کرده‌اند، انتظار می‌رود در راستای اجرای جزء ۱ بند الف ماده ۶۳ در قانون برنامه ششم ملغی اثر بودن این سند به صورت رسمی اعلام شود.»

## موضع‌گیری قوهٔ قضائیه
صادق لاریجانی، رئیس قوهٔ قضائیه ایران روز دوشنبه ۲۲ خردادماه ۱۳۹۶ اطلاع داشتن این قوه از جزئیات سند ۲۰۳۰ را «دروغ محض» دانست و از دولت حسن روحانی خواست که «مسئولیت کار خود را در این زمینه به عهده بگیرد و دنبال شریک جرم نباشد.» ** **لاریجانی افزود: «با بررسی سند ادعایی و ملاحظه تاریخ آن که ۲۵ شهریورماه سال ۹۵ است، به سادگی می‌توان دریافت که این مصوبه هیئت وزیران، ماه‌ها پس از بررسی سند ۲۰۳۰ و اتخاذ تصمیم پیرامون آن، صرفاً مربوط به تشکیل کارگروه ملّی آموزش ۲۰۳۰ با مسئولیت وزارت آموزش و پرورش است که همانند سایر مصوبات هیئت محترم وزیران در روزنامهٔ رسمی منتشر و به دستگاه‌های ذی‌ربط ابلاغ شده است و در آن هیچ اثری از محتوا و جزئیات بیانیه «چارچوب اقدام برای آموزش» موسوم به سند ۲۰۳۰ به چشم نمی‌خورد.»

## سایر واکنش‌ها
منصور کبگانیان دبیر ستاد راهبری نقشهٔ جامع علمی که عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ایران نیز است، روز سه‌شنبه ۱۹ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ گفت: «طبق مطالبهٔ رهبر انقلاب، بخش آموزش سند ۲۰۳۰ در حال حاضر متوقف شده است.»

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، بهرام قاسمی در تاریخ ۲۷ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶ اظهار داشت که موضع اصولی و تغییرناپذیر ایران اجرا نکردن قسمت‌هایی از سند ۲۰۳۰ است که با قوانین و باورهای دینی و اولویت‌های ملّی و ارزش‌های اخلاقی جامعهٔ ایران در تناقض است.

در ۱۰ خردادماه ۱۳۹۶ وزارت علوم جمهوری اسلامی ایران بیانیه‌ای به شرح زیر انتشار داد: «چارچوب اقدام آموزش ۲۰۳۰» صرفاً یک بیانیه است و در زمره پیمان‌نامه‌ها نمی‌گنجد و الزام‌آور نیست و کشورها مطابق با ساختار ملّی خود می‌توانند آن را اجرا کنند. علی‌رغم الزام‌آور نبودن سند «چارچوب اقدام آموزش ۲۰۳۰»، جمهوری اسلامی ایران باز هم نسبت به آن اعلام تحفظ رسمی و مکتوب کرده و دامنهٔ شمول مفاد پذیرفته شده را محدود و مشروط کرده است.

## لغو سند
روز سه‌شنبه ۲۳ خردادماه ۱۳۹۶ جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای بررسی سند ۲۰۳۰ با حضور حسن روحانی رئیس‌جمهور وقت برگزار شد. طی این جلسه اکثریت اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب کردند که مبنای عمل در کشور اسناد بالادستی مصوب در شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجلس شورای اسلامی و سایر مراجع قانونی بوده و در حوزه آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت، سند اساسی و ملّی، «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» خواهد بود که این سند در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است و هر سند، بیانیه یا موضوع دیگری که مغایر با این سند باشد، ملغی است.

در نهایت در تاریخ ۲۲ شهریورماه سال ۱۴۰۰، ابراهیم رئیسی دستور لغو این سند را داد.

## دلایل لغو سند
شواهد نشان می‌دهد که میان سیاست‌ها، هدف‌های کلان، فلسفه و شیوهٔ کار نظام آموزشی ایران با اهداف اعلام شده توسط یونسکو شکافی جدی و اساسی وجود دارد. نظام آموزشی ایران بر اساس یک هویت بستهٔ دینی و ضدیت با جهان مدرن تعریف شده است. در چنین شرایطی، نظام آموزشی ایران که نوعی آموزش بسته و ایدئولوژیک را سرلوحهٔ کار خود قرار داده، با روح و پیام سند یونسکو ناسازگار بود.

برای نمونه، می‌توان به یکی از این ناسازگاری‌ها اشاره کرد. در سند ۲۰۳۰ یونسکو از کشورهایی که به نوعی از کودکان در امور نظامی استفاده می‌کنند، به آن‌ها آموزش نظامی می‌دهند و آن‌ها را درگیر مسائل نظامی می‌کنند، انتقاد شده است. حکومت ایران نیز از جمله نظام‌هایی است که مورد خطاب یونسکو است. نظامی که در گذشته این کار را به‌طور گسترده انجام داده و هم‌اکنون نیز حکومت ایران سعی می‌کند تا فضای رزمی و نظامی و جنگی را در مدارس ایران به‌ویژه در دبیرستان‌ها حفظ کند. این سیاستی است که در مغایرت کامل با میثاق‌های بین‌المللی حقوق کودکان قرار دارد.

در این حالت، علی خامنه‌ای، رهبر ایران و جناح‌های محافظه‌کار در ایران با سند ۲۰۳۰ یونسکو به مخالفت پرداختند. آنان مدعی بودند که در سند ۲۰۳۰، آموزش‌های جنسی شامل خودارضایی و همجنس‌گرایی در مدارس الزامی خواهد شد و حتی برخی مدعی شدند که ارائهٔ این آموزش‌ها با چاپ کتابی به نام «لک‌لکی در کار نیست» توسط آموزش و پرورش در برخی مدارس شروع شده و به زودی فراگیر خواهد شد. این در حالی است که حتی یک بار هم در این سند، کلمات خودارضایی و همجنس‌گرایی نیامده بود.

به‌طور خلاصه، به نظر می‌رسد که دلیل مخالفت‌ها با سند ۲۰۳۰ یونسکو در ایران به موارد زیر برمی‌گردد:
# تصمیم نظام و شخص علی خامنه‌ای، رهبر ایران برای اتخاد رویکردی انزواطلبانه و دوری از غرب و نزدیکی به شرق که لازمهٔ آن بی‌اعتنایی به نهادهای بین‌المللی بود.
# سیاست ازدیاد جمعیت که بارها مورد تأکید علی خامنه‌ای قرار گرفته بود و مفاد سند ۲۰۳۰ و تأکید آن بر برابری موقعیت دختران و پسران در بهره‌مندی از آموزش در همهٔ مقاطع و سایر موارد مطرح‌شده در اصل ۴ و ۵ این سند، مزاحم چنین سیاستی بود.
# نگاه مذهبی و ایدئولوژیک که هنوز در بدنهٔ نظام جمهوری اسلامی ایران نفوذ داشت و موجب شد تا مخالفان سند ۲۰۳۰، با آن به مخالفت و ستیز بپردازند.

## جستارهای وابسته
* آموزش برای توسعه پایا
* اهداف توسعه هزاره

## منابع

رده:آموزش و پرورش در ایران
رده:اسناد سازمان ملل
رده:سازمان‌های سیاست جهانی
رده:هدف‌های توسعه پایدار