صمد موحد

**صمد دیلمقانی موحد** (۳ خرداد ۱۳۱۵ – ۲۷ آبان ۱۴۰۲) نامدار به **صمد موحّد** فیلسوف، نویسنده، پژوهشگر فلسفه و عرفان و مصحح آثار عرفانی و ادبی بود. موحد نخستین مدیرِ بخش فلسفه و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بود. او را از «سرآمدان عرفان‌پژوهی» در روزگار معاصر  و «یکی از استوانه‌های ادبیات عرفانی ایران»  دانسته‌اند. 

او از شاگردان محمود هومن در دانش‌سرای عالی بود و سال‌ها به‌عنوان استاد فلسفه و عرفان در دانشگاه‌های گوناگون، همچون دانشگاه خوارزمی به تدریس پرداخت. از جمله آثار مهم او می‌توان به *کوی طریقت*، *نگاهی به سرچشمه‌های حکمت اشراق و مفهوم‌های بنیادی آن*، *عارفی با دو چهره* و نیز برگردان و توضیح و تحلیلِ کتاب فصوص‌الحکم در همکاری با برادرش محمدعلی موحد اشاره کرد.

## پژوهش‌ها
آثار و مقالات صمد موحد جملگی معطوف به مباحث عرفان نظری و شرح احوال بزرگان تصوف بوده است. او در کتاب *سیری در  تصوف آذربایجان* به تبیین شرح حال و آرای مشایخ آذربایجان تا قرن هشتم پرداخته است و رساله‌های فارسی و عربی آن‌ها را نیز بحث و بررسی کرده است. موحد در کتاب *کوی طریقت* نیز گزارشی گسترده و کامل از احوال شیخ صفی‌الدین اردبیلی به دست داده است. او در *تحفة‌العالم* نیز سفرنامه عارف شوشتر، عبداللطیف موسوی شوشتری را معرفی کرده است. یکی از آثار پژوهشی مهم وی نیز کتابی است پژوهشی در شرح احوال و آثار شیخ محمود شبستری که به شیفتگان تصوف پیشکش کرده است. وی در کتاب *سرچشمه‌های حکمت اشراق* نیز به فلسفۀ شهاب‌الدین سهروردی پرداخته است. یکی از پیرنگ‌های مهم آثار او، کوشش‌ برای برقراری پیوند بین عرفان نظری و فلسفه است.
از دیگر آثار ماندگار صمد موحد می‌توان به شماری از مدخل‌های مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اشاره کرد؛ مدخل‌هایی همچون «آثارِ ذاتی»، «آثارِ عُلْوی»، «آدابُ‌المُریدین»، «آفاق و اَنْفُس»، «اَلآثارُالباقِیَة عَنِ القُرُونِ الخالِیة» و «آقا حُسَیْنِ خوانْساری».

## کتاب‌شناسی
* **تحفه العالم و ذیل التحفه،** میر عبداللطیف‌خان شوشتری (مقدمه، تصحیح)، انتشارات طهوری، ۱۳۶۳
* **گزیدۀ گوهر مراد**، عبدالرزاق لاهیجی (مقدمه و توضیحات)، انتشارات طهوری، ۱۳۶۴
* **مجموعه آثار [[شیخ محمود شبستری]]: [[گلشن راز]]، سعادت‌نامه، حق‌الیقین، مرآت المحققین، مراتب‌العارفین **(مقدمه، تصحیح، توضیح)**، **انتشارات طهوری، ۱۳۶۵ 
* **گلشن راز**، شیخ محمود شبستری (مقدمه و تصحیح و توضیح)، انتشارات طهوری، ۱۳۶۸
* **کلید سعادت: گزیدهٔ [[اخلاق ناصری]]** (گزینش و توضیح)، انتشارات سخن، ۱۳۷۴
* **نگاهی به سرچشمه‌های [[حکمت اشراق]] و مفهوم‌های بنیادی آن**، انتشارات طهوری، ۱۳۸۴
* **[[صفی‌الدین اردبیلی]] چهره اصیل تصوف [[آذربایجان]]**، انتشارات طرح نو، ۱۳۸۱
* **دو رسالۀ فلسفی**، خیام، ترجمۀ قاسم انصاری و صمد موحد، نشر گلاب، ۱۳۸۲
* **[[شیخ محمود شبستری]] سرایندهٔ [[گلشن راز]]**، انتشارات طرح نو، ۱۳۸۲
* **[[فصوص الحکم]]** ، ابن عربی (درآمد، برگردان متن، توضیح، تحلیل)، محمدعلی موحد و صمد موحد، نشر کارنامه، ۱۳۸۵
* **سیری در [[تصوف]] آذربایجان**، انتشارات طهوری، ۱۳۹۰
* **رساله در مناقب خداوندگار**، فریدون احمد سپهسالار (تصحیح و توضیح)، محمد علی موحد و صمد موحد، نشر کارنامه، ۱۳۹۱
* **عارفی با دو چهره؛ سیری در احوال و آثار [[محمود شبستری]]**، نشر ماهی، ۱۳۹۹
* **کوی طریقت؛ حالات و کلمات و تحقیقات [[شیخ صفی‌الدین اردبیلی]]،** نشر کارنامه، ۱۴۰۱
* **در صحبت پیران؛ حوزه عرفانی [[تبریز]] از ابراهیم جوینانی تا [[محمود شبستری]]**، نشر کارنامه، ۱۴۰۲

## منابع

رده:درگذشتگان ۱۴۰۲
رده:زادگان ۱۳۱۵
رده:مصححان اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
رده:برگزیدگان کتاب فصل
رده:فیلسوفان اهل ایران
رده:عارفان اهل ایران
رده:پژوهشگران اهل ایران