فهرست کشورها بر پایه شاخص توسعه انسانی

[thumb|نقشه جهانی کشورها یا قلمروها بر اساس [شاخص توسعه انسانی، امتیازات با افزایش ۰٫۰۵۰ (بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۱، منتشرشده در سال ۲۰۲۲)

|upright=1.9|alt=World map]]

برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) شاخص توسعه انسانی (HDI) ۱۹۱ کشور را در گزارش توسعه انسانی سالانه گردآوری می‌کند. این شاخص سلامت، آموزش و پرورش، درآمد و زندگی در یک کشور معین را به عنوان معیاری از توسعه انسانی در نظر می‌گیرد که بین کشورها و در طول زمان قابل مقایسه است.

شاخص توسعه انسانی پرکاربردترین معیار سنجش توسعه انسانی در جوامع بوده و دیدگاه مردم را نسبت به این مفهوم تغییر داده‌است. با این حال، چندین جنبه از شاخص مورد انتقاد قرار گرفته‌است. برخی از محققان از نحوه سنجیدن این عوامل انتقاد کرده‌اند، به ویژه اینکه چگونه یک سال دیگر از امید به زندگی به‌طور متفاوتی بین کشورها ارزش گذاری می‌شود. و عوامل محدودی را که در نظر می‌گیرد با توجه به حذف عواملی مانند سطوح نابرابری توزیعی و جنسیتی. در پاسخ به اولی، UNDP در گزارش سال ۲۰۱۰ خود شاخص توسعه انسانی تعدیل شده با نابرابری (IHDI) را معرفی کرد و در پاسخ به دومی، شاخص توسعه جنسیتی (GDI) در گزارش ۱۹۹۵ معرفی شد. دیگران از ساده‌سازی بیش از حد استفاده از یک عدد در هر کشور انتقاد کرده‌اند. برای انعکاس تفاوت‌های توسعه‌ای در داخل کشورها، یک HDI زیرملی (SHDI) با داده‌های بیش از ۱۶۰۰ منطقه در سال ۲۰۱۸ توسط آزمایشگاه داده‌های جهانی در دانشگاه رادبود در هلند معرفی شد. در سال ۲۰۲۰، UNDP شاخص دیگری را معرفی کرد، فشار سیاره‌ای–شاخص توسعه انسانی تعدیل‌شده (PHDI)، که نمرات کشورهای با ردپای اکولوژیکی بالاتر را کاهش می‌دهد.

## ابعاد و شاخص‌ها
HDI اولین بار در سال ۱۹۹۰ با هدف اینکه معیار جامع تری برای توسعه انسانی نسبت به اقدامات صرفاً اقتصادی مانند تولید ناخالص داخلی منتشر شد. این شاخص شامل سه بعد توسعه انسانی است: زندگی طولانی و سالم، دانش و استانداردهای زندگی مناسب. شاخص مختلف برای تعیین کمیت عملکرد کشورها در هر بعد استفاده می‌شود. شاخص‌های مورد استفاده در گزارش ۲۰۲۲ عبارت بودند از امید به زندگی در بدو تولد؛ سالهای مورد انتظار مدرسه برای کودکان؛ میانگین سالهای تحصیل برای بزرگسالان؛ و درآمد ناخالص ملی سرانه. این شاخص‌ها برای ایجاد یک شاخص سلامت، یک شاخص آموزش و یک شاخص درآمد استفاده می‌شوند که هر کدام دارای مقداری بین ۰ و ۱ هستند. میانگین هندسی این سه شاخص - یعنی ریشه مکعب حاصلضرب شاخص‌ها - شاخص توسعه انسانی است. مقدار بالای ۰٫۸۰۰ به عنوان بسیار زیاد، بین ۰٫۷۰۰ و ۰٫۷۹۹ به عنوان بالا، ۰٫۵۵۰ تا ۰٫۶۹۹ به عنوان متوسط و زیر ۰٫۵۵۰ به عنوان پایین طبقه‌بندی می‌شود.

داده‌های مورد استفاده برای محاسبه HDI بیشتر از آژانس‌های سازمان ملل متحد و موسسات بین‌المللی، مانند سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، وزارت امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول (سازمان همکاری و توسعه اقتصادی برای توسعه اقتصادی و سازمان توسعه اقتصادی سازمان ملل متحد) و [سازمان همکاری و توسعه اقتصادی| به ندرت، زمانی که یکی از شاخص‌ها وجود نداشته باشد، از مدل‌های رگرسیون بین کشوری استفاده می‌شود. به دلیل بهبود داده‌ها و به روز رسانی روش، مقادیر HDI در گزارش‌های توسعه انسانی قابل مقایسه نیستند. در عوض، هر گزارش HDI را برای برخی سال‌های گذشته مجدداً محاسبه می‌کند.

## ملل

گزارش توسعه انسانی شامل تمام ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد و همچنین دولت فلسطین و هنگ کنگ است. با این حال، شاخص توسعه انسانی برای چهار کشور عضو سازمان ملل متحد محاسبه نشده‌است: کره شمالی، موناکو، نائورو و سومالی. برخی از اجزای شاخص ممکن است برای این کشورها محاسبه شود. جزایر کوک، سریر مقدس (شهر واتیکان) و نیوئه تنها کشورهای عضو سازمان ملل متحد هستند که در این گزارش گنجانده نشده‌اند.در مجموع، شاخص توسعه انسانی برای ۱۹۱ کشور در دسترس است.

آزمایشگاه داده‌های جهانی همچنین داده‌هایی را در مورد شاخص توسعه انسانی سومالی ارائه می‌دهد و آن را ۰٫۳۶۱ (۲۰۱۹) قرار می‌دهد که کمترین میزان در جهان است.

کشورهای ۱ تا ۶۶ در جدول، دارای توسعه انسانی «بسیار بالا»، ۶۷ تا ۱۱۵، دارای توسعه انسانی «بالا»، ۱۱۶ تا ۱۵۹، دارای توسعه انسانی «متوسط» و ۱۶۰ تا ۱۹۱، دارای توسعه انسانی «پایین» هستند.

## مناطق و گروه‌ها
گزارش توسعه انسانی همچنین شاخص توسعه انسانی را برای گروه‌های مختلف کشورها گزارش می‌کند. اینها شامل گروه‌بندی‌های منطقه‌ای بر اساس طبقه‌بندی منطقه‌ای برنامه توسعه ملل متحد، گروه‌های HDI از جمله کشورهایی که در حال حاضر در یک گروه HDI قرار می‌گیرند، اعضای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و دیگر گروه‌های سازمان ملل مجموع مقادیر HDI به همان روشی که برای کشورها جداگانه محاسبه می‌شود و داده‌های ورودی میانگین وزنی برای همه کشورهای دارای داده‌های موجود در گروه است.

## جستارهای وابسته
* فهرست کشورها بر پایه شاخص توسعه انسانی بر اساس منطقه
** آفریقا
** آسیا و اقیانوسیه
** اروپا
** آمریکای لاتین
* فهرست کشورها بر پایه شاخص توسعه انسانی تعدیل شده با نابرابری
* فهرست کشورها بر پایه فشارهای سیاره ای-تنظیم شاخص توسعه انسانی

## یادداشت‌ها

## منابع

رده:شاخص توسعه انسانی
رده:فهرست‌های کشورها