صنایع تولیدی کروز

**شرکت صنایع تولیدی کروز** در سال ۱۳۶۰  تأسیس و در مدت زمان ۳۰ سال به بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین تأمین‌کننده قطعات در صنعت خودرو ایران تبدیل شد. شرکت صنایع تولیدی کروز در سال ۱۳۹۶ از سوی سازمان مدیریت صنعتی به عنوان پنجاهمین شرکت ایران رتبه‌بندی شد. تا سال ۱۴۰۳ و طبق اعلام رسمی شرکت کروز، نزدیک به ۱۴۰۰۰ نفر نیروی انسانی به‌صورت مستقیم در این شرکت شاغل هستند و هم‌اکنون سهامدار کنترلی شرکت صنایع تولیدی کروز، شرکت توسعه صنایع وینارت است.
## نامگذاری
نام «کروز» برخلاف تصور اولیه، واژه‌ای فارسی به‌معنای «شادی» است که از شعر رودکی وام گرفته شده‌است: «با کروز و خرمی آهو به دشت/ می‌خرامد چون کسی کو مست گشت».

## کارمندان
شرکت کروز بیش از ۱۴ هزار نفر نیروی انسانی در اختیار دارد که حدود ۹۰۰۰ نفر از آنان را زنان تشکیل می‌دهند. شمار کارکنان این شرکت در سال‌های اخیر روندی افزایشی داشته است. بر اساس گزارش‌های شرکت کروز، میانگین سنی کارکنان این شرکت حدود ۳۰ سال است و دامنه سنی نیروی انسانی از ۱۸ تا ۷۴ سال گزارش شده است. همچنین بیش از ۷۰ درصد فرصت‌های شغلی ایجادشده در این شرکت به متولدین دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ اختصاص داشته و در سال‌های اخیر نیروهایی از متولدین دهه ۱۳۸۰ نیز به ترکیب کارکنان افزوده شده‌اند. 

## تولیدات
شرکت صنایع تولیدی کروز تولیدکنندهٔ قطعات خودرو مانند دسته فرمان، قطعات برقی، کاتالیست، ضبط خودرو و غیره است و این قطعات در اختیار شرکت‌هایی مانند سایپا، ایران خودرو، پارس خودرو، رنو پارس و بهمن قرار می‌گیرد.

## شرکای تجاری
به نوشته سایت شرکت صنایع تولیدی کروز این شرکت در جهت گسترش تولیدات خود با شرکت‌های کونتیننتال آگ، Systems ,Mand و والئو همکاری دارد.

### تأمین قطعات سایپا و ایران خودرو
شرکت صنایع تولیدی کروز یکی از تأمین‌کنندگان اصلی قطعه در گروه‌های خودروسازی است. میزان اهمیت این شرکت در تأمین قطعات شرکت سایپا تا به این اندازه بوده که به ادعای فارس پس از وقوع آتش‌سوزی سال ۱۳۹۶ تولید برخی خودروها از جمله تیبا و پراید برای چند روز در مجموعهٔ تولید خودرو در کاشان متوقف شد.

## سهامداری در شرکت‌های خودروساز
مدیران شرکت کروز بوسیله شرکت‌های زیرمجموعه خود همچون ویسمن موتور و تدبیر سرمایه آراد از سال ۹۰ شروع به خرید سهام خودروسازان (شرکت بالادستی خود) نموده‌اند تا بتوانند در هیئت‌مدیره خودروسازان حضور داشته باشند. در گزارش تحقیق و تفحص مجلس از صنعت خودرو که در سال ۱۳۹۳ در صحن مجلس قرائت شده چنین آمده است 

مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در سال ۱۳۹۰ در گزارشی به خرید سهام ایران خودرو توسط کروز یا دیگر زیرمجموعه‌های خودروسازان اشاره کرد.

#### سهامداری در شرکت گروه بهمن
این شرکت در شهریور ۱۳۹۵ ۶۲ درصد از سهام «گروه بهمن» (یکی از شرکت‌های بخش خصوصی خودروسازی ایران) را خرید.

#### سهامداری در شرکت سپهر کیش ایرانیان
شرکت صنایع تولیدی کروز دارای ۳۱٫۷۵ درصد از سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان بوده و شرکت سپهر کیش ایرانیان نیز سهامدار ۱۰٫۶۲ درصد از سهام شرکت ایران خودرو است و به همین دلیل شائبه حضور صنایع تولیدی کروز در هیئت مدیره ایران خودرو همواره وجود داشته است. البته این شرکت همواره معتقد بوده که به این واسطه در هیئت مدیره شرکت بزرگ ایران خودرو حضور ندارد، زیرا شرکت نگار نصر (با ۳۰ درصد سهام) و شرکت تعاونی خاص کارکنان ایران خودرو (با ۳۵٫۷۵ درصد سهام)، دیگر سهامداران شرکت مذکور هستند که هر دو شرکت به عنوان شرکت‌های وابسته و تابعهٔ ایران خودرو بوده و سهام کنترلی شرکت سپهر کیش ایرانیان و اکثریت آرای هیئت‌مدیره شرکت مذکور را در اختیار دارند؛ لذا در ظاهر شرکت صنایع تولیدی کروز از مدار تصمیم‌گیری در این شرکت حذف گردیده است. به نحوی که شرکت صنایع تولیدی کروز حق اعمال رای از طریق شرکت سپهر کیش ایرانیان در مجامع شرکت ایران خودرو را ندارد.
گرچه شورای رقابت با استناد به برخی گزارش‌ها اعلام کرد شرکت صنایع تولیدی کروز به‌عنوان سهام‌دار و عضو هیأت‌مدیره این خودروساز در موقعیت انحصاری قرار گرفته و بر این اساس، انتخابات هیأت‌مدیره را فاقد وجاهت قانونی دانست. این موضوع با بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای همراه شد و به طرح ادعاهایی درباره نقش و نفوذ کروز در صنعت خودرو انجامید. پرونده در نهایت به دیوان عدالت اداری ارجاع شد. این مرجع پس از بررسی مستندات اعلام کرد شرکت کروز سهامی در ایران‌خودرو ندارد و انتساب نقش سهام‌دار عمده یا تصمیم‌ساز به این شرکت فاقد مبنای حقوقی است. بر همین اساس، رأی شورای رقابت لغو و قانونی بودن مجمع و انتخابات هیأت‌مدیره تأیید شد و وضعیت حقوقی مدیریت جدید ایران‌خودرو تثبیت گردید. 
هم‌زمان با این روند حقوقی، در برخی رسانه‌ها گزارش‌هایی با محوریت «انحصار جدید در صنعت خودرو» منتشر شد که در آن‌ها ادعا شده بود کروز از طریق مالکیت یا مدیریت در خودروسازان بزرگ، بر روند تولید و رقابت در بازار خودرو اثرگذار است. شرکت صنایع تولیدی کروز در پاسخ رسمی به این گزارش‌ها، هرگونه مالکیت یا مدیریت در ایران‌خودرو و گروه بهمن را رد کرد و اعلام داشت به‌عنوان یک شرکت خصوصی قطعه‌ساز، یکی از تأمین‌کنندگان زنجیره تأمین صنعت خودرو است و خودروسازان قطعات مورد نیاز خود را از مجموعه‌ای متنوع از تأمین‌کنندگان داخلی و خارجی تهیه می‌کنند.

کروز همچنین ادعاهای مربوط به تأثیرگذاری عامدانه بر کاهش یا افزایش تولید خودروسازان، از جمله از طریق محدودسازی تأمین قطعات، را رد و تأکید کرد که کاهش تولید هر خودروساز به زیان قطعه‌سازان نیز خواهد بود. در مقابل، برخی منتقدان با اشاره به سهم بالای این شرکت در تولید قطعات خودرو، خواستار شفافیت بیشتر در روابط میان خودروسازان و تأمین‌کنندگان شده‌اند. 

## آتش‌سوزی
در سال ۱۳۹۶ سایت ۲ کروز دچار آتش‌سوزی گسترده‌ای شد که صدها میلیارد تومان بدان خسارت وارد کرد.

## دادگاهی شدن مدیران
در ۲ بهمن ۱۴۰۰ محاکمهٔ شماری از مدیران و کارکنان شرکت کروز به اتهام فعالیت‌های مجرمانه در زمینهٔ قاچاق حرفه‌ای و سازمان‌یافتهٔ قطعات خودرو به میزان ۳۴ هزار میلیارد تومان آغاز شد. مدیران شرکت کروز علاوه بر اتهام سردستگی و رهبری گروه مجرمانه در زمینهٔ قاچاق، به موارد دیگری مثل پرداخت رشوه به کارکنان گمرک، اخلال در توزیع مایحتاج عمومی از طریق گران‌فروشی قطعات خودرو، تحصیل مال از طریق نامشروع و اخلال عمده در نظام اقتصادی کشور متهم شده‌اند.

در نخستین جلسهٔ دادگاه که به ریاست ابوالقاسم صلواتی برگزار شد، نمایندهٔ دادستان اعلام کرد که حسین فریدون از مدیران شرکت کروز میلیاردها تومان رشوه دریافت کرده است. به گفتهٔ نمایندهٔ دادستان «مدیران شرکت کروز برای پیش‌برد کار خود این مبالغ را پرداخت می‌کردند تا مسیرهای کاری آن‌ها از طریق فریدون هموار شود».

## مجلس و استیضاح وزیر اقتصاد
در اواخر ۱۴۰۳، ۴۰ نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، در قالب بیانیه‌ای اعلام کردند شرکت کروز از نظر اقتصادی، مالی و امنیتی گرفتار روابط ناسالم است و این روابط ناسالم باعث شده تا با این شرکت بصورت قانونی برخورد نشود.  همچنین یکی از دلایل استیضاح عبدالناصر همتی (وزیر اقتصاد دولت چهاردهم جمهوری اسلامی ایران ) توسط مجلس شورای اسلامی، این بود که عبدالناصر همتی (وزیر اقتصاد وَقت) در برخورد با رفتار ناسالم شرکت کروز کوتاهی کرده و مماشات بیش از حد با این شرکت داشته. 

## اعتصاب
۲۸ آبان ۱۴۰۱ و در بحبوحه اعتراضات سراسری ایران، کارگران سایت سه شرکت کروز دست از کار کشیدند و در محوطه این کارخانه تجمع اعتراضی برگزار کردند. این کارگران روز پنج‌شنبه، ۲۶ آبان، نیز به نشانه اعتراض تجمع کرده و شعار سر داده بودند. به گزارش اتحادیه آزاد کارگران ایران، از جمله اعتراض این کارگران به «سطح پایین دستمزدها» و «لغو شیفت‌های اضافه‌کاری روز جمعه» است.
## سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک
در سال ۱۴۰۴، شرکت صنایع تولیدی کروز در کارخانه شمارهٔ ۲ خود بزرگ‌ترین نیروگاه خورشیدی سقفی تهران را با ظرفیت یک مگاوات به بهره‌برداری رساند. هدف از اجرای این طرح، تأمین بخشی از برق مصرفی کارخانه، کاهش وابستگی به شبکه سراسری و مشارکت در گذار به انرژی‌های پاک در راستای مقابله با تغییرات اقلیمی اعلام شده است. 

## فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای
شرکت کروز یک پادکست داخلی با عنوان رادیو کروز نیز تولید می‌کند که در آن درباره موضوعات مرتبط با محیط کار، توسعه فردی و موضوعات متنوع دیگر گفتگو می‌شود. این پادکست با هدف ارتقای فرهنگ سازمانی و ایجاد ارتباط بهتر میان کارکنان تهیه شده‌است.
## گزارش سالیانهٔ ۱۴۰۳ کروز
شرکت صنایع تولیدی کروز بر پایهٔ اولین گزارش سالیانهٔ خود (۱۴۰۳) یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان قطعات خودرو در ایران به‌شمار می‌رود. در این گزارش آمده است که کروز با بیش از ۱۴ هزار نفر نیروی انسانی و حدود ۲۷۳ هزار متر مربع زیربنا، در سال ۱۴۰۳ بیش از ۵۳ میلیون قطعه نهایی را در ۴٬۸۶۶ خط تولید ساخته و ۱٬۳۶۵ نوع محصول را به خودروسازان داخلی تحویل داده‌است. همچنین بیش از ۵۰۰ میلیون قلم قطعه از تأمین‌کنندگان داخلی تهیه و حدود ۸۷ هزار محموله به سراسر کشور ارسال شده‌است. این گزارش بر توسعهٔ فناوری‌های الکترونیک، داخلی‌سازی قطعات، افزایش بهره‌وری و اخذ استانداردهای بین‌المللی تأکید دارد.

## منابع

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۳۶۱ در ایران
رده:فساد در ایران
رده:قطعه‌سازان خودروی ایران