فهرست افواج قشون ایران

قشون ایران در دوره قاجاریان مبتنی بر افواج پیاده، سواره و توپچی بوده است. فهرست رو به تکمیل زیر بخشی از این افواج را به همراه برخی از فرماندهان آنها در دوره‌ای خاص نشان می‌دهد. این فهرست هنوز کامل نیست.

## فوج های سلطنتی
فوجهای پیاده زیر:
* فوج امیریه، در طول دوره ولیعهدی، نگهبانی کاخ داخلی در تبریز و اقامتگاه‌های تابستانی اطراف آن در زمان اقامت ولیعهد را بر عهده دارد. 
* فوج سوادکوه مازندران، به طور دائم به نگهبانی کاخ داخلی شاه در تهران و اقامتگاه‌های تابستانی اطراف آن در زمان اقامت شاه منصوب می‌شود.

فوجهای سواره زیر:
* غلامان کشیک خانه
* غلامان مهدیه
* غلامان منصور

## فوج های عراق عجم
** فوج بزچلو
** فوج فراهان
* فوج کزاز
* فوج سربندی، ابوالفتح سرهنگ ابراهیم خان سهام الملک
* فوج خلج قم

## فوج های کرمانشاه
* فوج کرندی
* فوج گوران
* فوج قلعه زنجیری
* فوج زنگنه
* فوج کلهر

* فوج سرندی
* فوج خواجه‌وند 
* فوج عبدالملکی

## فوج های نظامی منطقه شمال غرب و آذربایجان
اسامی فوج های نظامی منطقه شمال غرب و آذربایجان به شرح ذیل است:
* فوج سواره نظام شاهسون ایل قورت بیگلو به فرماندهی حسینقلی خان میرپنجه (۱۲۹۵ ق)
* فوج توپچیان طایفه مقدم، نصرت بیک وکیل (۱۲۹۸ ق)
* فوج توپچیان خرقانی، اصلان خان سرتیپ (۱۲۸۹ ق)
* فوج توپچیان طایفه مقدم ساوجبلاغ، محمدکریم بیک یاور (۱۲۹۹ ق)
* فوج مخبران توپخانه مقدم، بیوک خان سرهنگ (۱۲۹۹ ق)
* فوج سواران شاهسون مشکین، محمدقلی خان سرکرده
* فوج اول خاصه، حسام‌الدوله (۱۲۹۷ ق)
* فوج اول توپخانه بهارلو
* فوج توپچیان اتریشی، اسدالله‌خان یاور (۹۹-۱۲۹۵ ق)
* فوج توپچیان مرندی، محمدبیک یاور (۱۲۹۹ ق)
* فوج چهارم تبریزی، آقاخان سرتیپ ( ۱۲۹۵ ق)
* فوج توپچیان طایفه مرندی و خلخالی، نعمت‌الله سرهنگ
* فوج دوم توپخانه طایفه تبریزی، صفرعلی سرهنگ
* فوج ایل بهارلو، نجف‌قلی‌خان ایل‌بیگی (۱۳۰۳ ق)
* فوج توپچیان فوج بهادران توپخانه طایفه بهارلو، الهوردیخان سرتیپ (۱۲۹۵ق)
* فوج دهم بهادران، شیخ علی خان سرتیپ (۱۲۹۸ ق)
* فوج نهم خوی، میرعلی خان سرهنگ (۱۲۹۸ ق)
* فوج پنجم طایفه خوی، تقی خان سرتیپ (۱۲۹۸ ق)
* فوج سواره طایفه دلیکانلوی شقاقی، یوسف‌علی‌خان سرکرده (۱۲۹۴ ق)
* فوج پنجم شقاقی، بیوک خان یاور (۱۲۹۷ ق)
* فوج ششم شقاقی، بیوک خان یاوردوم (۱۲۹۶ق)
* فوج هشتم شقاقی، حسین‌علی‌خان جنرال آجودان مخصوص (۱۲۹۷ ق)
* فوج مخبران شقاقی، محمدرضاخان سرهنگ (۱۲۹۶ ق)
* فوج ششم اقبال تبریزی قراول خاصه شاهی ابوابجمعی شجاع السلطنه (۱۲۹۹ق)
* فوج قهرمانیه، شیرعلی سلطان (۱۲۸۸ ق)
* فوج اخلاص افشار، خان باباخان سرتیپ (۱۲۹۱ ق)
* فوج جدید افشار، محمودخان یاور (۱۲۹۰ ق)
* فوج توپچیان طایفه افشار، رجبعلی خان میرپنج (۱۲۹۶ ق)
* فوج اول توپخانه طایفه افشار، محمدرضاخان سرتیپ (۱۲۹۶ ق)
* فوج بهادران طایفه افشار، محمدآقا نایب اول (۱۲۹۷ ق)
* فوج سواره افشار ارومی، یوسف‌خان افشار قاسملو (۱۲۶۷ق)، محمدباقرخان (۱۲۹۵ ق)
* فوج هشتم افشار تومان اول، اقبال الدوله
* فوج توپچیان فوج بهادران افشار و اول طایفه افشار، رجبعلی خان سرتیپ (۱۲۹۴ ق)
* افواج قدیم و جدید قزوین ابوابجمعی محمدخان امیرتومان
* فوج پنجم ایلات قراچه داغی
* فوج سواران ایل شاهسون بغدادی عراق عجم به فرماندهی علی اکبرخان منصور‌نظام
* فوج مظفر مراغه
* فوج مخبران ماکویی
* فوج طایفه ارونقی
* فوج گرمرود
* فوج توپچیان طایفه گروسی
* فوج سوادکوهی، ابوابجمعی میرزاکریم خان سرهنگ
* فوج دماوندی، ابوالقاسم‌خان سرتیپ
* فوج دهم خوی، عباسقلی‌خان بادکوبه‌ای

## فواج منطقه شمال شرق کشور (خراسان )
این فوج ها برخلاف فوج های آذربایجانی و غرب ایران اکثراً سواره نظام می باشند. گویا این منطقه دارای سواره نظام نیرومندی بوده است. اسامی فوج های سواره نظام این حوزه به شرح ذیل می باشد:
* فوج سواره کوهستانی، جمعی حاجی آزادخان (۱۲۹۱ ق)
* فوج سواره تیموری، جمعی عطاءالله‌خان و علی‌مرادخان (۱۲۹۱ ق)
* فوج سواره هراتی، جمعی محمدحسن خان کوهستانی (۱۲۹۱ق)
* فوج سواره هزاره، یوسف خان سرتیپ (۱۲۹۱ ق)
* فوج سواره سرجامی
* فوج سواره سبزواری، سعادت قلی خان (۱۲۹۰ ق)
* فوج سواره چنارانی
* فوج سواره رادکانی، محمدرضاخان(۱۲۹۰ ق)
* فوج قرایی در ساخلوی سرخس، علی نقی بیک یاور (۱۲۹۰ ق)
* فوج سواره عمارلو، جمعی عبدالله بیک (۱۲۹۰ ق)
* فوج سواره بجستانی، جمعی گل محمدخان (۱۲۹۰ق)
* فوج سواران جیم‌آبادی، جمعی علیخان بیک بهادری (۱۲۹۰ ق)
* فوج سواره چولایی، جمعی رستم خان (۱۲۹۰ق)
* فوج سواره درگزی
* فوج سواره خوافی
* فوج سواره باخرزی
* فوج سواره میامی
* فوج سواره طوسی
* فوج سواره کنه بیست
* فوج سواره سنگ‌بست
* فوج سواره بجنوردی
* فوج سواره کلاتی
* فوج سواره تیموری
* فوج سواره قوچانی
* فوج سواره مزدورانی
* فوج سواره دزداب
* فوج سواره طبسی
* فوج سواره ثموری
* فوج سواره کابلی
* فوج سواره مزینانی
* فوج پیاده نظام نیشابور به فرماندهی حیدرقلی‌خان سرتیپ (۱۲۸۰ق)
* فوج پیاده نظام ترشیزی، عباس‌خان سرتیپ (۱۲۸۳ق)
* فوج پیاده نظام قاینی، امیرعلم‌خان حشمت‌الملک (۱۲۸۲ق)
* فوج عرب و عجم بسطام، محمدباقرخان سرهنگ

## فوج های اصفهان و ولایات مجاور
با استفاده گزارش های موجود از تشکیلات نظامی مسعود میرزا ظل‌السلطان، اسامی فوج های ولایاتی که تحت امر وی بوده اند به شکل زیر بوده است:
* افواج ثلاثه اصفهان شامل
** فوج جلالی
** فوج فریدن
** فوج چهار محالی

* فوج کمره
* فوج گلپایگان
* فوج پشت کوهی

* فوج ملایر
* فوج اسدآبادی
* فوج نهاوند
* فوج درجزین
* فوج شقاقی

* فوج طایفه لک

## فوج های لرستان
بدین شرح می باشد:
* فوج دلفان
* فوج اَمرایی
* فوج سیلاخور
* فوج بیرانوند
* فوج فیلی

## فوج‌های فارس
بر اساس اسناد دوره قاجار و گزارش‌های دیپلماتیک، افواج محلی متعددی در ولایت فارس فعالیت داشتند که عمدتاً تحت فرمان والی فارس یا ایلات بزرگ منطقه قرار داشتند:
* فوج نظامی شیراز
* فوج قشقایی
* فوج ممسنی
* فوج بویراحمد
* فوج دشتستان
* فوج لارستان

## فوج‌های خوزستان
در خوزستان نیز واحدهای نظامی محلی فعال بودند که عمدتاً از میان عشایر عرب و شهرهای بزرگ منطقه تشکیل می‌شدند:
* فوج عرب خوزستان
* فوج دزفولی
* فوج اهوازی

## فوج‌های بوشهر و سواحل خلیج فارس
در سواحل جنوبی ایران، به‌ویژه در بوشهر و جزایر خلیج فارس، نیروهای محلی برای حفظ امنیت بنادر و مقابله با دزدان دریایی فعالیت داشتند:
* فوج بوشهری
* نیروهای محلی لنگه
* فوج جزیره خارک

## فوج‌های هرمزگان و کرمان
در جنوب شرقی ایران نیز واحدهای نظامی محلی فعال بودند که نقش مرزبانی و دفاع داخلی را ایفا می‌کردند:
* فوج بندرعباسی
* فوج بالُچ (بلوچ)
* فوج کرمانی

## منابع

رده:سازمان‌های نظامی ایران
رده:سازمان‌های نظامی ایران
رده:ایران در سده ۱۹ (میلادی)
رده:تاریخ نظامی قاجاریان