تله‌تئاتر

[صحنه‌ای از نمایشنامهٔ مرگ دانتون اثر [گئورگ بوشنر که به شکل یک تله‌تئاتر از تلویزیون در هلند پخش شده بود، ۱۹۷۰.|بندانگشتی]]
**تله‌تئاتر** () به یک برنامه تلویزیونی گفته می‌شود که یک نمایش تئاتر را از تلویزیون پخش می‌کند. از دههٔ پنجاه میلادی در انگلستان پخش نخستین تله‌تئاترها آغاز شد. این گونهٔ هنری با حفظ ویژگی‌های اصلی تئاتر با قابلیت‌های رسانهٔ تلویزیونی تطابق پیدا می‌کند.

## تعریف
تله‌تئاتر یا نمایش تلویزیونی به اثری گفته می‌شود که ضمن دربرداشتن ویژگی‌های اصلی و کلاسیک تئاتر؛ یعنی داشتن متن (نمایشنامه)، گفتگو (دیالوگ)، عمل (بازی) و شخصیت (کارکتر) با بهره‌گیری از امکانات تکنیکی رسانهٔ تلویزیون که شامل دوربین، مونتاژ و دکور است، در قالب نمایشی که با نیازها، ظرافت‌ها، خواست‌ها و قالب تلویزیون تنظیم شده، اجرا و ضبط می‌شود. این ساختار منطبق با زبان و ویژگی‌های این رسانه تعریف می‌شود، که اجرای غیرزنده، زمان تعریف شده و محدود، سریع، عمومی و تکنیکی بودن از آن جملهٔ این ویژگی‌ها هستند.
تله‌تئاتر بر پایهٔ شیوهٔ ارائه بر چهار نوع است:
# تئاتر صحنه‌ای که عیناً در محل اجرا برای پخش از تلویزیون ضبط می‌شود.
# اجرای صحنه‌ای که بدون تغییر و دستکاری زیاد در استودیو ضبط می‌شود.
# اجرای تلویزیونی متن تئاتری که بر اساس ویژگی‌های رسانه تلویزیون تغییراتی در متن نمایشنامه و میزانسن ایجاد می‌شود.
# اجراهایی که بر اساس تله‌پلی - متن نمایشی مختص تلویزیون - شکل می‌گیرد.

## بر پایه کشور
### ایالات متحدهٔ آمریکا
در آمریکا، از ۱۹۴۸ تا ۱۹۶۱، دورهٔ اوج تله‌تئاتر در آمریکا بود، دوره‌ای که به آن عصر طلایی تلویزیون می‌گویند.

### ایران
تله‌تئاتر در ایران از اوایل دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی، هم‌زمان با گسترش تولیدات نمایشی در تلویزیون ملی ایران شکل گرفت. نخستین تجربه‌ها، ضبط و پخش تلویزیونی از نمایش‌های زندهٔ صحنه‌ای بودند، اما در دههٔ ۱۳۵۰ شکل مستقل‌تری یافتند و گروه‌هایی ویژه برای تولید تله‌تئاتر در تلویزیون تشکیل شدند. در دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰، با افزایش توجه فرهنگی به تئاتر تلویزیونی، تله‌تئاتر به یکی از قالب‌های پرمخاطب تلویزیون ایران بدل شد. بسیاری از کارگردانان برجستهٔ تئاتر مانند داوود رشیدی، حمید سمندریان، رضا بابک و دیگران در این حوزه فعالیت داشتند. در این دوران آثار کلاسیکی از نویسندگانی چون چخوف، بکت و دیگران در قالب تله‌تئاتر برای تلویزیون بازآفرینی شدند. این گونهٔ نمایشی به شبکه‌های مختلف تلویزیونی راه پیدا ولی بعد پخش آن کم‌کم فقط به شبکهٔ چهار سیما منحصر شد و پس از آن از اوایل دههٔ ۱۳۹۰ تولید تله‌تئاتر در سازمان صدا و سیما تقریباً متوقف شد. از اواخر دههٔ ۹۰ خورشیدی به بعد کوشش‌هایی برای بازگشت این گونهٔ تلویزیونی انجام گرفت.

### بریتانیا
از دهه ۱۹۵۰ تا اوایل دهه ۱۹۸۰، نمایش تلویزیونی یک ژانر برنامه‌سازی تلویزیونی در بریتانیا بود. این ژانر اغلب با سبک درام واقع‌گرایی اجتماعی که به نام «مکتب واقع‌گرایی ظرفشویی» شناخته می‌شد، مرتبط بود و مسائل اجتماعی خانواده‌های طبقه کارگراز موضوعات آن بود. برنامه‌هایی مانند Armchair Theatre (شبکه ABC، سپس Thames، ۱۹۵۶–۱۹۷۴)، The Wednesday Play (شبکه BBC، ۱۹۶۴–۱۹۷۰) و Play for Today (شبکه BBC، ۱۹۷۰–۱۹۸۴) علّت کیفیت خوب مورد تحسین منتقدان قرار می‌گرفتند. از میانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ ساخت تله‌تئاتر در بریتانیا رو به کاهش رفت امّا با این حال جزو برنامه‌های باکیفیت تلویزیونی محسوب می‌شوند.

### روسیه
#### اتحاد جماهیر شوروی
در اتحاد جماهیر شوروی، نمایش‌های تلویزیونی که فقط به‌صورت پخش زنده تولید می‌شدند، از سال ۱۹۳۸ تا اوایل دهه ۱۹۵۰ ساخته می‌شدند. بعدها این نمایش‌ها با استفاده از فناوری کینسکوپ ضبط شدند. این ژانر در اواسط دهه ۱۹۸۰ کنار گذاشته شد.

#### فدراسیون روسیه
از سال ۲۰۰۰ به این سو تلاشهایی برای احیای این ژانر با ساخت چند تله‌تئاتر جدید آغاز شده است.

### لهستان
*تئاتر تلویزیی*  به معنای تئاتر تلویزیونی نام سازمانی در تلویزیا پولسکا است که مسئول تولید و پخش تله‌تئاتر در این کشور است. نخستین تله‌تئاتر لهستانی در ۸ نوامبر ۱۹۵۳ پخش شد.

## جستارهای وابسته
* تله‌فیلم
* سریال رادیویی

## منابع

رده:ژانرهای تلویزیون
رده:مجموعه‌های تلویزیونی آنتولوژی بریتانیا
رده:نمایشنامه‌های تلویزیونی
رده:نمایش‌نامه‌های تلویزیونی بی‌بی‌سی
رده:واقع‌گرایی اجتماعی