برنامه‌ریزی مشارکتی

بندانگشتی|'''جامعه ای که درگیر یک پروژه برنامه‌ریزی مشارکتی است.'''

برنامه‌ریزی مشارکتی (شهرسازی مشارکتی) یک الگوی برنامه‌ریزی شهری است که بر مشارکت کل جامعه در فرایند برنامه‌ریزی جامعه تأکید دارد. برنامه ریزی مشارکتی در پاسخ به رویکردهای متمرکز و خِردگرا که کار برنامه ریزی شهری اولیه را تعریف می‌کرد، پدیدار شد.

این الگو به‌طور همزمان در زمینه برنامه‌ریزی شهری سنتی و توسعه جامعه بین‌المللی به یک الگوی تأثیرگذار تبدیل شده است.

هیچ چارچوب نظری واحدی یا مجموعه ای از روش‌های عملی وجود ندارد که برنامه‌ریزی مشارکتی را تشکیل دهد. این یک الگوی گسترده است که شامیبسش ل یک دامنه وسیع از نظریه‌ها و رویکردها می‌شود. به‌طور کلی، به نظر می‌رسد که در طول فرایند برنامه‌ریزی، تخصص فنی را با ترجیحات و دانش اعضای جامعه ادغام می‌کند.

ساختن توافق و تصمیم‌گیری جمعی معمولاً مورد تأکید قرار می‌گیرد و گنجاندن گروه‌های به‌طور سنتی به حاشیه رانده شده‌اند در فرایند برنامه‌ریزی نیز معمولاً اولویت دارد.

## <sup></sup>
### سنت برنامه‌ریزی منطقی

او هشت شکل مختلف مشارکت را توصیف می‌کند که در سه دسته طبقه‌بندی شده‌اند: عدم مشارکت، مشارکت نمایشی، و درجات قدرت شهروندی. او طرفدار این است که پروژه‌های دولتی و فرآیندهای برنامه‌ریزی باید شامل اشکال مشارکت شهروندان باشد که او در پله‌های بالاتر نردبان قرار می‌دهد. حمله انتقادی او بر نظریه و عمل جاری مشارکت شهروندان در برنامه‌ریزی شهری و برنامه‌های دولتی بسیار تأثیرگذار شده است و بخش بسیار مهمی از پارادایم برنامه‌ریزی مشارکتی است.برنامه‌های برنامه‌ریزی مشارکتی سطوح و اشکال متنوعی از مشارکت را در خود جای می‌دهند، اما عموماً از نقد محوری آرنشتاین از برنامه‌هایی استفاده می‌کنند که هیچ نقشی برای ورودی شهروندان ندارند یا فقط مشارکت نمادین را در بر می‌گیرند.

### <sup>مدل‌های برنامه‌ریزی مشارکتی</sup>
در الگوی برنامه ریزی مشارکتی، چندین مدل نظری به صراحت تعریف شده است که برنامه ریزی مشارکتی چگونه باید باشد. نوع مشارکتی که این مدل‌ها خواستار آن هستند متفاوت است، اما همه آنها بر مشارکت به عنوان جزء مرکزی یک رویکرد خوب طراحی شده برای برنامه ریزی تأکید دارند. در زیر چندین مورد از تاثیرگذارترین مدل‌های برنامه ریزی مشارکتی آورده شده است.

#### برنامه‌ریزی وکالتی
پل دیویدوف و لیندا دیویدوف، در مقاله تأثیرگذار خود *«حمایت و کثرت گرایی در برنامه ریزی*»، رویکرد مشارکتی را برای برنامه ریزی به نام «برنامه ریزی وکالتی» پیشنهاد کردند، که در آن برنامه ریزان آموزش دیده مستقیماً با گروه‌های مختلف مردم در شهر، از جمله جوامع و گروه‌های ذی‌نفع که کمتر نمایندگی می‌شوند، کار می‌کنند تا طرح‌هایی را طراحی کنند که مطابق با نیازهای خاص آن گروه‌ها باشد. سپس برنامه ریزان به نمایندگی از این طرح‌ها در مقابل یک کمیسیون برنامه ریزی مرکزی بحث می‌کنند.

#### برنامه‌ریزی تعاملی
جان فریدمن در کتاب خود در سال ۱۹۷۳ *با بررسی مجدد آمریکا: تئوری برنامه‌ریزی متقابل، مدلی از برنامه ریزی تراکنشی را* پیشنهاد کرد. برنامه ریزی تعاملی پیشنهاد می‌کند که برنامه ریزان شهری باید در گفتگوی مستقیم رو در رو با اعضای جامعه که دانش تجربی و فوری از محله خود دارند، شرکت کنند. تحت برنامه ریزی تعاملی، این گفتگو با اقدام مشترک همراه است، که در آن برنامه ریزان و اعضای جامعه هر کدام در فرایند طراحی شرکت می‌کنند. این مدل بر یادگیری و توسعه افراد و مؤسسات درگیر تأکید دارد تا اهداف برنامه‌ای خاص‌تر.

#### برنامه‌ریزی رادیکال
استفان گرابو و آلن هسکین در مقاله خود در سال ۱۹۷۳ با عنوان مبانی یک مفهوم رادیکال برنامه ریزی از مدلی حمایت کردند که آن را برنامه ریزی رادیکال می‌نامند. برنامه ریزی رادیکال مستلزم تغییرات ساختاری گسترده در زمینه برنامه ریزی است. هسکین و گرابو استدلال کردند که تصمیمات برنامه‌ریزی باید به‌طور گسترده غیرمتمرکز باشد و با جوامع کوچکی که مستقیماً بر آنها تأثیر می‌گذارند ارتباط نزدیک‌تری داشته باشد و برنامه‌ریزان نباید جدا از جوامعی در نظر گرفته شوند که به آنها خدمت می‌کنند. هسکین و گرابو در مقاله خود نوشتند که تحت برنامه ریزی رادیکال «برنامه‌ریز» یکی از ما یا همه ماست.

#### برنامه‌ریزی ارتباطی
گروهی از نظریه‌پردازان برنامه‌ریزی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۹۰ از جمله پتسی هیلی و جودیت اینس مدل مشارکتی برنامه‌ریزی را توسعه دادند که از آن به عنوان برنامه‌ریزی ارتباطی یاد می‌کنند. برنامه‌ریزی ارتباطی به شدت از ایده هابرماس در مورد عقلانیت ارتباطی استفاده می‌کند و رویکردی را برای برنامه‌ریزی پیشنهاد می‌کند که در آن ذینفعان مختلف در فرایند برنامه‌ریزی در گفتگوهای مشورتی شرکت می‌کنند، برای حل تعارض‌ها در ارزش‌ها و اولویت‌های خود کار می‌کنند و به‌طور جمعی یک طرح اجماع ایجاد می‌کنند. در این فرایند، برنامه ریزان برای تسهیل این مشورت و ارائه تخصص فنی در صورت درخواست خدمت می‌کنند.

## مثال‌ها
### بانک جهانی
رویکرد توسعه جامعه محور مورد حمایت بانک جهانی نمونه‌ای از برنامه‌ریزی مشارکتی است.

تعدادی از مثال‌ها، طرح‌های مشارکتی جامعه را با برنامه‌ریزی دولت محلی پیوند می‌دهند. یکی از مثال‌های پرکاربرد، سیاست ملی آفریقای جنوبی در زمینه روش‌شناسی برنامه‌ریزی مبتنی بر جامعه، و نسخه اقتباس‌شده، *راهنمای برنامه‌ریزی مشارکتی هماهنگ برای دولت‌های محلی سطح پایین*، است که سیاست ملی در اوگاندا است. برنامه ریزی مبتنی بر جامعه در کل شهرداری کلانشهری ای تکوینی(eThekwini) در آفریقای جنوبی، از جمله شهر دوربان، اعمال شده است و در شهرداری کلان‌شهر ای کورهولنی (Ekurhuleni) در حال اجرا است. برنامه ریزی مبتنی بر جامعه نمونه ای از کاربرد عملی زندگی پایدار است.

### بریتانیا در دهه ۱۹۴۰
پس از بمباران شهرهای بریتانیا در طول جنگ جهانی دوم، حامیان برنامه‌ریزی می‌خواستند از برنامه‌ریزی بازسازی به عنوان راهی برای جلب مشارکت مردم استفاده کنند. برنامه ریزان خواهان اقتدار بیشتری در نظام سیاسی بودند تا نقش اساسی تری در دموکراسی خود ایفا کند. برنامه ریزان تکنیک‌های جدیدی را برای «ارتباط با افراد عادی از جمله ترغیب مردم از طریق تبلیغات، سنجش افکار عمومی، برگزاری نمایشگاه‌ها و آزمایش استراتژی‌های بصری جدید» ایجاد کردند. آنها همچنین یک انجمن برای آموزش و پرسش از مردم در مورد برنامه‌ها و سیاست‌های مختلف ایجاد کردند.

### محله اوور راین (Over-the-Rhine) سینسیناتی (Cincinnati)
طرح جامع Over-The-Rhine سینسیناتی در یک فرایند برنامه ریزی مشارکتی ایجاد شد، اما نظارت مداوم آن بر اجرای آن شکست خورد. جغرافی دانان با نگاهی به محله اوور راین سینسیناتی، راه‌های لجستیکی بالقوه ای را برای به دست آوردن «داده‌های ضروری، ایجاد یک لایه GIS از کاربری زمین برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، به روز رسانی داده‌ها، و نظارت بر پیشرفت اجرای طرح جامع فرا راین» مشاهده کردند. طرح". در مورد سینسیناتی، ثابت شده است که برنامه‌هایی که اجرا نمی‌شوند، مطابق با نظریه برنامه ریزی مشارکتی نیستند. شکست‌هایی مانند طرح Over-the-Rhine، پیشرفت بیشتر به سمت هدف و اهداف طرح و همچنین نادیده گرفتن شرکت کنندگان را دشوارتر می‌کند.

### <sup>مدیریت جنگل‌ها</sup>
مدیریت جنگل شامل ذینفعان مختلفی از جمله صاحبان جنگل، مردم محلی، شرکت‌های گردشگری، کاربری‌های تفریحی، محافظان خصوصی یا رسمی، یا صنعت جنگل می‌شود. هر کدام از این احزاب هدف متفاوتی در استفاده از جنگل‌ها دارند که برنامه ریزی را پیچیده می‌کند. رویکردهای مشارکتی و ابزارهای رایانه‌ای مانند سیستم‌های پشتیبانی تصمیم (DSS) برای کمک به تعادل این اولویت‌های متنوع استفاده شده‌اند. ویژگی‌های DSS که می‌تواند به فرآیندهای مشارکتی در زمینه مدیریت جنگل کمک کند عبارت است از: "پشتیبانی تصمیم گروهی، امکان گنجاندن مقادیر دیگری به جز تولید الوار، انعطاف پذیری سیستم برای گنجاندن داده‌های جنگلی غیر سنتی و گزینه‌های مدیریت، و ابزارهای تجزیه و تحلیل تصمیم‌گیری چند معیاره.

## راه حل‌هایی برای این چالش
حصول اطمینان از اینکه همه اقشار جامعه قادر به مشارکت هستند یک چالش برای برنامه ریزی مشارکتی است. برخی از رویکردها، مانند برنامه ریزی مبتنی بر جامعه، جامعه را از هم جدا می‌کند تا معیشت و نتایج مطلوب گروه‌های اجتماعی مختلف شناسایی شود.

بسیاری از تجربیات مربوط به *تأمل و اقدام مشارکتی* و برنامه ریزی مشارکتی از عدم پیگیری رنج می‌برند. تأمل و اقدام مشارکتی (PRA) اغلب بخشی از یک سیستم نبوده، بلکه یک فرایند *موقتی* است. برنامه ریزی مبتنی بر جامعه سعی کرده است با پیوند دادن برنامه ریزی به سیستم اصلی برنامه ریزی دولت محلی بر این امر غلبه کند.

چالش دیگر ناشی از کمبود بودجه برای اجرای واقعی برنامه‌ها است که می‌تواند منجر به خسته شدن از مشارکت و بی انگیزگی در بین جوامع شود. در صندوق‌های سرمایه‌گذاری اجتماعی تحت حمایت بانک جهانی، برنامه ریزی مشارکتی اغلب اولین گام است که اغلب به برنامه ریزی زیرساخت‌ها منجر می‌شود. در برخی موارد، مانند برنامه ریزی مبتنی بر جامعه در آفریقای جنوبی، مقادیری در حدود ۳۵۰۰ تا ۶۸۰۰ دلار آمریکا برای اجرای فعالیت‌های ناشی از طرح بخش به هر بخش ارائه می‌شود. این امر باعث تحریک فعالیت‌های گسترده‌تر جامعه می‌شود.

## سازمان‌های فعال در برنامه‌ریزی مشارکتی
بندانگشتی|<sup>اینگرید هافتل درمورد پژوهش‌های مشارکت مدنی خود در اطراف نیویورک مانند فرکینگ، حقوق فروشنده و افزایش اجاره بها در شهر چین صحبت می‌کند</sup>

### مرکز آموزش شهری
مرکز آموزش شهری (CUP) در شهر نیویورک «یک سازمان غیرانتفاعی است که از طراحی و هنر برای بهبود مشارکت مدنی استفاده می‌کند». پروژه‌های CUP با هدف مشارکت دادن افراد بیشتری برای کار روی مسائل سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری انجام می‌شود. CUP درک عمومی از سیستم‌های برنامه‌ریزی شهری را افزایش می‌دهد به طوری که تعداد بیشتری از جامعه درگیر می‌شوند. «پروژه‌های CUP همکاری متخصصان هنر و طراحی، مدافعان و سیاست‌گذاران مبتنی بر جامعه و کارکنان ما هستند»[۹]. این اعضای جامعه با هم روی موضوعاتی از سیستم قضایی نوجوانان گرفته تا قانون منطقه‌بندی و دسترسی به غذا کار می‌کنند. CUP این مسائل را در نظر گرفته و آنها را به تفسیرهای بصری و قابل دسترس ساده می‌کند. ابزارهای ایجاد شده توسط CUP توسط سازمان‌دهندگان و مربیان شهر نیویورک برای ایجاد جوامع بهتر استفاده می‌شود.

## منابع

رده:برنامه‌ریزی و طراحی شهری
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر