گویش ساروی

**گویش ساروی** یا **طبری ساروی** گویشی از زبان مازندرانی که در دو شهرستان ساری و شهرستان میاندورود گویش می‌شود. گویش ساروی جز گویش‌های مازندرانی شرقی محسوب می‌شود و به گویش قائمشهری نزدیکی بسیاری دارد. گویش ساروی یکی از گونه‌های معیار زبان مازندرانی محسوب می‌شود که اکثر اهالی مازندران علاوه بر گویش مازندرانی خود توانایی تکلم به گویش ساروی را نیز دارند. حبیب برجیان گویش ساروی، قائمشهری و بهشهری را جز گویش‌های شرقی مازندرانی می‌داند و شناسه‌های فعلی آن را با گویش‌های مرکزی همچون آملی و بابلی متفاوت می‌داند. ولادیمیر ایوانف گویش ساروی را یکی از گویش‌های زبان مازندرانی می‌داند.

## محدوده جغرافیایی
بندانگشتی|300px| نقشهٔ زبانی استان مازندران
گویش ساروی در شهرستان ساری و میاندورود شامل چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مابین میان دورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار صحبت می‌شود.

## منبع‌شناسی
در زمان محمد شاه قاجار به فرمان والی طبرستان، اردشیر میرزا، کتابی در سبک *[[نصاب‌الصبیان]]* برای زبان مازندرانی سرود شد که *[[نصاب طبری]]* نام دارد و در آن بیش از ۸۰۰ واژه به این زبان آمده است. سرایندهٔ این منظومه امیر تیمور قاجار نام دارد که اهل ساری بود؛ فلذا این کتاب برای پژوهشگران گویش ساروی حائز اهمیت است. به سبب وجود وزن در شعر، تا حدی تلفظ کلمات در این اثر مشخص است.

گیتی شکری کتابی با چهار فصل و یک مقدمه به نام *گویش ساری (مازندرانی)* منتشر کرد که آواشناسی، صرف و نحو و واژگان گویش ساروی در آن بررسی شده است. پس از او، حسین قاسمی، مراد باقرزاده کاسمانی و محسن جعفرزاده کرچنگی در مقالۀ «تأثیر تلفظی زبان فارسی بر زبان مازندرانی » (۱۳۹۹) سعی کردند تأثیرات آوایی زبان فارسی بر واژه‌های گویش ساروی را نشان دهند. جواد لطفی نوذری در «گویش ساروی» (۱۳۹۶) اطلاعات زبانی ـ فرهنگی فراوانی از زبان رایج در ساری ارائه کرده است. مهین‌ناز میردهقان و شیرین مهمانچیان ساروی در مقالۀ «آرایش واژگانی در جملات خبری گویش آتنی (ساروی) در چهارچوب نظری بهینگی» (۱۳۹۰) به چگونگی آرایش واژگانی در این گویش پرداخته‌اند. در *[[واژه‌نامه بزرگ تبری|واژه‌نامۀ بزرگ تبری]]* (۱۳۷۷) به سرپرستی جهانگیر نصری اشرفی و حسین صمدی نیز واژه‌های فراوانی از گویش ساروی گرد آمده است.

## ویژگی‌های آوایی
گویش ساروی دارای ۲۲ همخوان و یک نیم‌واکه است. واک‌دارها در این گویش در آغاز گفتار و پس از سکونی اندک، واک‌رفته می‌شوند. (مانند dumbe به معنی «می‌دانم») سایشی‌های بی‌واک پس از واکه، تمام یا بخشی از کشش واکهٔ پیشین را در خود جذب می‌کنند، به گونه‌ای که واکهْ بدون کشش، و سایشی‌ها با کشش بیان می‌شوند. (مانند ses به معنی «سُست»)

در این گویش، ۶ واکه و شماری واکۀ مرکب وجود دارد که نه در سطح واج‌شناسی، بلکه تنها در سطح آواشناسی می‌توان آن‌ها را بررسی کرد. (مانند واکۀ مرکب / âu/  در bâu «بگو» و / ay/  در bayten «گرفتن»).

ساختمان هجا در این گویش همانند زبان فارسی است و هیچ هجایی در آن با واکه آغاز نمی‌شود. در گویش ساروی، گردش مصوت نیز به چشم می‌خورد؛ یعنی واکۀ موجود در ریشۀ فعل تغییر می‌کند تا فعل را از لازم به متعدی تبدیل کند. (مانند bar-da-gard-ess-em «برگشتم» ← bar-de-gârd-eni-me «برگرداندم»)

## دستور زبان
### ضمیر
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

### شناسه
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: **[[زمان گذشته (زبان)|گذشته]]** و **[[زمان حال (زبان)|حال]]**. اما در گویش ساروی سه دسته شناسه داریم: **گذشته**، **حال ساده** و **حال التزامی**.(نمونه زیر بر اساس گویش کلیجان رستاق ساری تنظیم شده‌است)

۱. **گذشته**:
* بن ماضی ساده: -burd = رفت
* بن ماضی استمراری: -ši = می‌رفت

۲. **حال ساده**:
* بن مضارع اخباری: -šu = می‌رود

۳. **حال التزامی**:
* بن مضارع التزامی: -bur = برو

### صرف فعل
در جدول زیر فعل رفتن (bašien/burden) براساس گویش ساروی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

در جدول زیر فعل کردن (hâkârden) براساس گویش ساروی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

در جدول زیر فعل کَندن (buten) براساس گویش ساروی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

### افعال
* صرف فعل شدن (baien\bavien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش ساروی.

* صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش ساروی.

* صرف فعل بودن در جایی (daien\davien)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش ساروی.

## منابع

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:ساری
رده:شهرستان ساری