طیف سیاسی چپ–راست

**طیف سیاسی چپ–راست**  شکلی از تعریف برای دسته‌بندی جبهه‌گیری‌ها، ایدئولوژی‌ها و احزاب سیاسی بر پایهٔ برابری اجتماعی و سلسله‌مراتب اجتماعی است. افزون بر جبههٔ چپ و راست، میانه‌گرایان یا اعتدال‌گرایانی نیز هستند که به‌شدت با هر دو سوی تندروی طیف اختلاف دارند.

در این نوع تعریف از طیف سیاسی، سیاست چپ و سیاست راست بیشتر در برابر یک‌دیگر قرار می‌گیرند؛ هرچند ممکن است فرد یا گروهی در یک موضوع، موضعی چپ‌گرایانه و در موضوعی دیگر، موضعی راست‌گرایانه اتخاذ کند. همچنین برخی از جبهه‌گیری‌ها ممکن است با یک‌دیگر هم‌پوشانی داشته باشند و بسته به ایدئولوژی، چپ یا راست تلقی شوند.

در فرانسه، که خاستگاه این طیف‌بندی سیاسی است، از چپ به عنوان «حزب جنبش» یا «لیبرال» و از راست به عنوان «حزب سامان» یا «محافظه‌کار» یاد می‌شود.

## تاریخچه
### ریشه در انقلاب فرانسه
اصطلاحات «چپ» و «راست» در جریان انقلاب فرانسه و زمانی که اعضای شورای ملی هوادار پادشاه در سویهٔ راست و رئیس‌جمهور و هواداران انقلاب در سویه چپ تقسیم شدند، پا گرفت. یک معاون، بارون دو گوویل، توضیح داد: ما شروع به شناختن یکدیگر کردیم؛ کسانی که به دین و پادشاه وفادار بودند سمت راست صندلی را به دست گرفتند تا از فریادها، سوگندها و بدحجابی‌های رایگان لذت ببرند مهار اردوگاه مخالف.

هنگامی که مجلس ملی در سال ۱۷۹۱ با یک مجلس قانونگذاری جایگزین شد که اعضای کاملاً جدیدی تشکیل می‌دادند، اختلافات ادامه یافت. «نوآوران» در سمت چپ نشسته بودند، «میانه‌روها» در مرکز جمع شدند، در حالی که «مدافعان وظیفه‌شناس قانون اساسی» خود را در سمت راست نشسته بودند، جایی که مدافعان رژیم آنجین قبلاً تجمع کرده بودند. هنگامی که کنوانسیون ملی موفق در سال ۱۷۹۲ تشکیل جلسه داد، ترتیب نشستن ادامه یافت، اما به دنبال کودتای ۲ ژوئن ۱۷۹۳ و دستگیری ژیروندین‌ها، سمت راست مجلس خالی از سکنه شد و اعضای باقی مانده که نشستند به مرکز منتقل شد. با این حال، به دنبال واکنش ترمیدوریان در سال ۱۷۹۴، اعضای چپ افراطی کنار گذاشته شدند و روش نشستن لغو شد. قانون اساسی جدید شامل قوانینی برای مجمع بود که باعث تجزیه گروه‌های حزب می‌شود. با این حال، پس از ترمیم مجدد در ۱۸۱۴–۱۸۱۵، بار دیگر باشگاه‌های سیاسی تشکیل شد. اکثر اولتررویالیست‌ها تصمیم گرفتند که در سمت راست بنشینند. مشروطه خواهان در مرکز نشسته بودند در حالی که استقلال‌طلبان در سمت چپ نشسته بودند. اصطلاحات راست افراطی و چپ افراطی و همچنین راست میانه و چپ میانه برای توصیف ظرایف ایدئولوژی بخشهای مختلف مجمع استفاده شد.

اصطلاحات "چپ" و "راست" برای اشاره به ایدئولوژی سیاسی فی‌نفسه به کار نرفته‌است، بلکه فقط برای صندلی‌های مجلس قانونگذاری است. پس از سال ۱۸۴۸، اردوگاه‌های اصلی مخالف " سوسیالیست‌های دموکرات " و " مرتجعین " بودند که از پرچم‌های قرمز و سفید برای شناسایی وابستگی حزب خود استفاده می‌کردند. با تأسیس جمهوری سوم در سال ۱۸۷۱، این اصطلاحات توسط احزاب سیاسی به تصویب رسید: چپ جمهوری‌خواه، راست میانه و چپ میانه (۱۸۷۱) و چپ افراطی (۱۸۷۶) و چپ رادیکال (۱۸۸۱). اعتقادات گروهی به نام چپ رادیکال در واقع نزدیکتر به چپ میانه بود نسبت به اعتقاداتی که چپ افراطی نامیده می‌شدند.

از اوایل قرن بیستم، اصطلاحات چپ و راست با ایدئولوژی‌های سیاسی خاصی همراه بودند و برای توصیف عقاید سیاسی شهروندان استفاده می‌شدند و به تدریج جایگزین واژه‌های قرمزها و ارتجاع‌گرایان شدند. چپ گرایان اغلب خود را جمهوری‌خواه می‌نامیدند، در حالی که راست‌گرایان اغلب خود را محافظه کار می‌نامیدند. کلمات چپ و راست در ابتدا توسط مخالفان خود به عنوان لعن استفاده می‌شد. تا سال ۱۹۱۴، نیمه چپ مجلس قانونگذاری در فرانسه متشکل از سوسیالیست‌های متحد، سوسیالیست‌های جمهوری‌خواه و رادیکال‌های سوسیالیست بود، در حالی که احزاب «چپ» خوانده می‌شدند اکنون در سمت راست نشسته بودند. استفاده از واژه‌های چپ و راست از فرانسه به سایر کشورها سرایت کرد و در مورد تعداد زیادی از احزاب سیاسی در سراسر جهان اعمال شد که غالباً در عقاید سیاسی آنها متفاوت بود. عدم استفاده از تقارن در استفاده از اصطلاحات چپ و راست توسط طرف‌های مقابل. راست‌ها بیشتر معنی دار بودن طیف چپ به راست را انکار می‌کردند زیرا آنها آن را تصنعی و مخرب برای وحدت می‌دانستند. با این حال، چپ‌ها، به دنبال تغییر جامعه، این تمایز را تبلیغ می‌کردند. همان‌طور که آلن در سال ۱۹۳۱ مشاهده کرد: وقتی مردم از من سؤال می‌کنند که آیا تقسیم بین احزاب راست و احزاب چپ، مردان راست و چپها هنوز منطقی است، اولین چیزی که به ذهن می‌رسد این است که فرد پرسیدن س certainlyال مطمئناً مرد چپ نیست.

### گروه‌بندی‌های ایدئولوژیک
عموماً، مشخصه جناح چپ با تأکید بر ایده‌هایی مانند آزادی، برابری، برادری، حقوق، پیشرفت، اصلاحات و انترناسیونالیسم در حالی که جناح راست با تأکید بر "مفاهیمی مانند اقتدار، سلسله مراتب، نظم، وظیفه، سنت، واکنش و ملی گرایی. دانشمندان و تحلیلگران سیاسی دیگری در نظر سمت چپ به عنوان جمله آنارشیست، کمونیست، سوسیالیست، سوسیالیست‌های دموکرات، سوسیال دموکرات‌ها چپ آزادی خواهان، ترقی خواهان و لیبرال اجتماعی جنبشهای برابری نژادی و اتحادیه صنفی نیز با چپ همراه بوده‌است.

دانشمندان علوم سیاسی و دیگر تحلیلگران جناح راست را شامل محافظه کاران، آزادیخواهان راست، نومحافظه کاران، امپریالیست‌ها، سلطنت طلبان، فاشیست‌ها، مرتجعین و سنت گرایان می‌دانند. تعدادی از جنبش‌های سیاسی مهم دقیقاً در طیف چپ-راست نمی‌گنجند، از جمله دموکراسی مسیحی، فمینیسم، و منطقه گرایی. گرچه ناسیونالیسم غالباً به عنوان یک دکترین جناح راست در نظر گرفته می‌شود، بسیاری از ملی گرایان از توزیع برابری طلبانه منابع طرفداری می‌کنند. همچنین ملی گرایان لیبرال نیز وجود دارند. پوپولیسم به ترتیب دارای مظاهر چپ و راست به ترتیب در قالب پوپولیسم چپ و پوپولیسم راست در نظر گرفته می‌شود سیاست سبز اغلب به عنوان جنبش چپ در نظر گرفته می‌شود، اما از برخی جهات طبقه‌بندی جنبش سبز به عنوان چپ یا راست دشوار است.
[بندانگشتی| صندلی در [پارلمان اروپا ۲۰۰۹چپ متحد اروپا – چپ سبز شمال اروپا (۳۵)اتحاد پیشرو سوسیالیست‌ها و دموکرات‌ها (۱۸۴)سبزهای اروپا – اتحاد آزاد اروپا (۵۵)اتحاد لیبرال‌ها و دموکرات‌ها برای اروپا (۸۴)حزب مردم اروپا (۲۶۵)محافظه کاران و اصلاح طلبان اروپا (۵۴)اروپا از آزادی و دموکراسی (۳۲)اعضای مستقل (۲۷)]]
دانشمندان علوم سیاسی دریافتند که ایدئولوژی‌های احزاب سیاسی را می‌توان در یک محور چپ به راست نگاشت کرد. کلاوس وون بیمه احزاب اروپایی را در ۹ خانواده طبقه‌بندی کرد که آن‌ها را توصیف می‌کرد. بیمه توانست هفت تا از آنها را از چپ به راست ترتیب دهد: کمونیست، سوسیالیست، سبز، لیبرال، دموکرات مسیحی، محافظه کار و راست افراطی. موقعیت احزاب ارضی و منطقه‌ای_قومی متفاوت بود. تحقیقی که در اواخر دهه ۱۹۸۰ روی دو مبنا انجام شد، موضع‌گیری در مورد مالکیت ابزار تولید و موقعیت در موضوعات اجتماعی، این ترتیب را تأیید کرد.

گرایش به تداوم ایدئولوژی‌های حزب وجود داشته‌است و ارزش‌ها و دیدگاه‌هایی که در تأسیس یک حزب وجود داشته باقی مانده‌است. با این حال، آنها به دلایل عملی نیز سازگار شده‌اند و باعث می‌شوند شباهت بیشتری داشته باشند. سیمور مارتین لیپست و اشتین روکان مشاهده کردند که سیستم‌های حزبی مدرن محصول درگیری‌های اجتماعی است که در چند قرن اخیر انجام شده‌است. آنها گفتند که خطوط برش «یخ زده» شده‌اند.

احزاب سوسیالیست به منظور دستیابی به حقوق سیاسی کارگران تشکیل شده بودند و در اصل با لیبرال‌ها متحد بودند. با این حال، آنها هنگامی که به دنبال کنترل کارگران بر ابزار بودند، با لیبرالها رابطه خود را قطع کردند. احزاب دموکراتیک مسیحی توسط کاتولیک‌هایی سازمان یافته بودند که لیبرالیسم را تهدیدی برای ارزش‌های سنتی می‌دانستند. اگرچه در قرن نوزدهم تأسیس شدند، اما پس از جنگ جهانی دوم به یک نیروی اصلی سیاسی تبدیل شدند. احزاب کمونیست به دنبال شکافی در درون سوسیالیسم ابتدا در مورد حمایت از جنگ جهانی اول و سپس حمایت از انقلاب بلشویکی ظهور کردند. تعریف احزاب راست افراطی راستگرا سخت‌تر از احزاب دیگر نیست، اما شامل فاشیست‌ها و برخی از احزاب محافظه کار و ملی‌گرای افراطی است. احزاب سبز تازه‌ترین گروه‌های اصلی احزاب برای توسعه بودند. آنها اکثراً سوسیالیسم را رد کرده و در مسائل اجتماعی بسیار لیبرال هستند.

## اصطلاحات معاصر
### اروپای غربی
در کتاب ۲۰۰۱ *دولت و سیاست فرانسه*، اندرو کناپ و وینسنت رایت استدلال می‌کنند که عامل اصلی تقسیم جناح‌های چپ و راست در اروپای غربی، شکاف طبقاتی است. چپ از طریق سیاست‌های اقتصادی و اجتماعیِ بازتوزیعی به دنبال عدالت اجتماعی است، در حالی که راست از مالکیت خصوصی و سرمایه‌داری دفاع می‌کند. ماهیت این رویارویی به شکاف‌های اجتماعی و سیاسی موجود و سطح توسعهٔ اقتصادی بستگی دارد.

ارزش‌های چپ شامل اعتقاد به قدرت عقلِ بشری برای دستیابی به پیشرفت به سود بشریت، سکولاریسم، حاکمیتی که از سوی قانون‌گذار اعمال می‌شود، عدالت اجتماعی و بی‌اعتمادی به رهبری سیاسی قدرتمند است. از دید راست، این ارزش‌ها غالباً به‌صورت روحانی‌ستیزی، اصلاح اجتماعیِ غیرواقع‌بینانه، سوسیالیسم دکترینر و نفرت طبقاتی تصویر می‌شوند. راست‌ها در مورد ظرفیت اصلاحات بنیادی برای دستیابی به رفاه بشری ضمن حفظ رقابت در محل کار تردید دارند. آنان هم به خودِ کلیسای مستقر و هم به نقش آن به‌عنوان ابزاری برای انسجام اجتماعی باور دارند و به ضرورت رهبری سیاسی قدرتمند برای کاهش شکاف‌های اجتماعی و سیاسی معتقدند. از نظر چپ، این مواضع به‌عنوان مخالفتی خودخواهانه و ارتجاعی با عدالت اجتماعی، تلاشی برای تحمیل دینی آموزه‌محور بر مردم و گرایشی به اقتدارگرایی و سرکوب تلقی می‌شود.

اختلافات میان چپ و راست با گذشت زمان تغییر کرده است. شکاف اولیه در زمان انقلاب فرانسه میان طرفداران پادشاهی مطلقه (راست) و کسانی بود که می‌خواستند اقتدار پادشاه (چپ) را محدود کنند. در سدهٔ نوزدهم، شکاف عمده میان سلطنت‌طلبان و جمهوری‌خواهان بود. پس از تأسیس جمهوری سوم فرانسه در ۱۸۷۱، این اختلاف بیش‌تر میان طرفداران یک مجریهٔ قدرتمند در سمت راست و طرفداران اولویت قانون‌گذاری در جناح چپ صورت‌بندی می‌شد.

در ادبیات علوم سیاسی اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تقسیم‌بندی چپ و راست در اروپای غربی دیگر صرفاً با شکاف اقتصادی توضیح‌پذیر نیست. گسترش جهانی‌شدن، دگرگونی ساختارهای اشتغال، فرایند سکولاریزاسیون و تغییرات هویتی سبب ظهور شکاف‌های جدید در کنار محور اقتصادی شده‌اند. این شکاف‌ها غالباً در قالب تمایز «باز/بسته» (*open/closed*), «لیبرال/اقتدارگرا» و «شهری/روستایی» صورت‌بندی می‌شوند.

چپ معاصر در اروپای غربی نه‌تنها با سیاست‌های بازتوزیعی و حمایت از دولت رفاه شناخته می‌شود، بلکه با ارزش‌های فرهنگیِ «باز» پیوند دارد؛ از جمله حمایت از حقوق اقلیت‌ها، چندفرهنگ‌گرایی، سیاست‌های مهاجرتی لیبرال‌تر و سکولاریسم تقویت‌شده. در مقابل، راست معاصر ـ به‌ویژه در برخی احزاب محافظه‌کار نو و احزاب راست پوپولیست ـ علاوه بر دفاع از بازار آزاد و مالکیت خصوصی، با تأکید بر هویت ملی، کنترل مهاجرت، تقویت اقتدار دولت و بازگشت به ارزش‌های سنتی مشخص می‌شود.

این دگرگونی سبب شده است که هم‌پوشانی سنتی میان مواضع اقتصادی و فرهنگی کاهش یابد. برای نمونه، برخی احزاب راست‌گرا سیاست‌های نولیبرال اقتصادی را با محافظه‌کاری فرهنگی و ملی‌گرایی ترکیب می‌کنند، در حالی که برخی جریان‌های چپ جدید (مانند جنبش سبز یا چپ رادیکال) در اقتصاد منتقد سرمایه‌داری‌اند اما در حوزهٔ فرهنگی بسیار لیبرال و جهان‌رو باقی می‌مانند. شماری از نظریه‌پردازان این وضعیت را نمونه‌ای از «دو‌محوری شدن» (*two-dimensionality*) سیاست در اروپا دانسته‌اند؛ وضعیتی که در آن محور اقتصادی و محور فرهنگی هم‌زمان الگوهای رأی‌دهی و ائتلاف‌های حزبی را بازآرایی می‌کنند.

بر پایهٔ این دیدگاه، اصطلاحات چپ و راست در اروپای غربی بیش از گذشته سیال شده‌اند و برداشت از آن‌ها بسته به زمینهٔ فرهنگی، دینی، طبقاتی و ملی متفاوت است. آنتونی گیدنز و دیگر نظریه‌پردازان معتقدند که سیاست اروپا در دهه‌های اخیر شاهد افول مرزبندی‌های کلاسیک و ظهور ترکیب‌های جدیدی از سیاست‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بوده است؛ ترکیب‌هایی که گاه با عنوان‌هایی چون «چپ نو» و «راست نو» توصیف می‌شوند.

##### ایالات متحده
در گفتمان سیاسی ایالات متحده آمریکا، واژه‌های «لیبرال» و «محافظه‌کار» بیش از اصطلاحات «چپ» و «راست» به‌عنوان برچسب‌های هویتی به‌کار می‌روند. نظرسنجی هریس در سال ۲۰۰۵ نشان داد که بیشتر بزرگسالان آمریکایی دست‌کم به‌طور اجمالی معنای «لیبرال» و «محافظه‌کار» را می‌شناسند، در حالی که آشنایی با اصطلاحات «چپ‌گرا» و «راست‌گرا» ضعیف‌تر است. پیتر برکوویتز بر این اساس استدلال می‌کند که در ایالات متحده، اصطلاح *لیبرال* معمولاً به جناح چپ حزب دموکرات اشاره دارد و در کاربرد عمومی تا حد زیادی با برچسب *[[مترقی]]* هم‌پوشان شده‌است. مطالعه‌ای تازه از مؤسسهٔ YouGov در سال‌های ۲۰۲۴–۲۰۲۵ نیز نشان می‌دهد که خودموقعیت‌یابی شهروندان روی طیف «لیبرال–محافظه‌کار» به‌طور کلی با طیف «چپ–راست» هم‌خوان است و بیشتر پاسخ‌گویان، واژهٔ «لیبرال» را همیشه یا گاهی مترادف گرایش‌های «چپ» تلقی می‌کنند.

تاریخ‌نگاران اندیشهٔ سیاسی مانند مایکل کازین، «چپ آمریکایی» را نه صرفاً یک جریان حزبی، بلکه خانواده‌ای از جنبش‌های اجتماعی می‌دانند که هدف مشترکشان «تحول بنیادین برابری‌طلبانهٔ جامعه» است. بسیاری از این جریان‌ها خود را با عناوینی چون پیشرو، سوسیال‌دموکرات، سوسیالیست یا پوپولیست نامیده‌اند و الزاماً از برچسب «چپ» استفاده نکرده‌اند. به‌گفتهٔ کازین، چپ‌گرایان آمریکایی آرمان «برابری اجتماعی» را با اصل «آزادی فردی» درآمیختند و به پیدایش ویژگی‌های مهم جامعهٔ مدرن آمریکا کمک کردند؛ از جمله حمایت از فرصت برابر و حقوق زنان، اقلیت‌های نژادی و قومی و اقلیت‌های جنسی، پذیرش لذت جنسی مستقل از تولیدمثل، شکل‌گیری نظام رسانه‌ای و آموزشی حساس به تبعیض نژادی و جنسیتی و تقویت چندگانگی فرهنگی.

در تاریخ ایالات متحده انواع گوناگونی از جنبش‌های چپ وجود داشته‌اند؛ از جنبش‌های کارگری و کشاورز–کارگر گرفته تا احزاب و جنبش‌های سوسیال‌دموکراتیک و سوسیالیستی، جنبش‌های صلح‌طلب، چپ نو در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، و بعدها جنبش‌های هویتی پیرامون نژاد، جنسیت و گرایش جنسی. هرچند این جریان‌ها از نظر سازمانی و ایدئولوژیک ناهمگون‌اند، در ادبیات علوم سیاسی اغلب ذیل عنوان «چپ» دسته‌بندی می‌شوند، زیرا بر ترکیبی از برابری‌طلبی، گسترش حقوق مدنی و اصلاحات ساختاری در چارچوب دموکراسی لیبرال تأکید دارند.
```0

## بازخوردها
دیوید بوز، نویسنده آزادیخواه آمریکایی، استدلال کرد که از اصطلاحات سیاسی *چپ* و *راست* برای چرخش یک دیدگاه خاص به جای توصیف ساده استفاده می‌شود، در حالی که کسانی که در سمت چپ هستند به‌طور معمول بر حمایت خود از افراد شاغل تأکید می‌کنند و حق حمایت از منافع کشورها را متهم می‌کنند. طبقه بالا؛ و طرفداران راست معمولاً بر حمایت خود از فردگرایی تأکید می‌کنند و چپ را به حمایت از جمع گرایی متهم می‌کنند. بواز ادعا می‌کند که استدلال‌ها در مورد نحوه استفاده از این اصطلاحات، غالباً با ایجاد تعصب عاطفی در برابر تصور از پیش معنی معنای اصطلاحات، استدلال‌های مربوط به سیاست را جابجا می‌کند.

در سال ۲۰۰۶، نخست‌وزیر انگلیس، تونی بلر، شکاف اصلی در سیاست را چپ در برابر راست، بلکه باز در مقابل بسته توصیف کرد. به گفته بلر، نگرش نسبت به مسائل اجتماعی و جهانی سازی از مسائل متداول اقتصادی چپ و راست مهم‌تر است. در این مدل، رای‌دهندگان «باز» تمایل به لیبرال اجتماعی، چند فرهنگی و به نفع جهانی شدن در حالی که رای‌دهندگان «بسته» می فرهنگی محافظه کار، مخالف مهاجرت و در حمایت از حمایت از تولیدات. به دنبال ظهور احزاب پوپولیست و میانه‌رو در دهه ۲۰۱۰، طیف سیاسی باز و بسته افزایش حمایت یافته‌است.

نوربرتو بابیو قطب بندی اتاق نمایندگان ایتالیا را در دهه ۱۹۹۰ به عنوان شواهدی بر معتبر ماندن محور چپ و راست خطی دانست. بابیو فکر کرد که استدلال ناپدید شدن طیف زمانی رخ داد که چپ یا راست ضعیف بودند. طرف مسلط ادعا می‌کند که ایدئولوژی تنها ایده ممکن است، در حالی که طرف ضعیف اختلافات خود را به حداقل می‌رساند. او چپ و راست را نه به صورت مطلق، بلکه به عنوان مفاهیمی نسبی می‌دید که با گذشت زمان متفاوت خواهد بود. از نظر وی، محور چپ به راست می‌تواند برای هر دوره زمانی اعمال شود.

یک بررسی از مجامع تقنینی کانادا که بین سالهای ۱۹۸۳ و ۱۹۹۴ توسط باب آلتمایر انجام شد، نشان داد که ۸۲٪ همبستگی بین وابستگی به حزب و امتیاز در مقیاس اقتدارگرایی جناح راست هنگام مقایسه مجامع انتخابات جناح راست و سوسیال دموکرات وجود دارد. بین امتیازات دو گروه فاصله زیادی وجود داشت که توسط مجامع لیبرال پر شد. بررسی وی از مجامع تقنینی آمریکا نشان داد که امتیازات جمهوری خواهان و دموکرات‌های آمریکایی مشابه جناح راست کانادا و لیبرال‌ها بوده و ۴۴٪ همبستگی بین وابستگی و امتیاز حزب دارد.

## جستارهای وابسته
* چادر بزرگ
* طیف سیاسی

## یادداشت

## منابع

رده:دیکوتومی
رده:طیف سیاسی
رده:واژگان سیاسی