پیتر ریچرسون

**پیتر ریچرسون** (؛ زادهٔ ) زیست‌شناس، و استاد دانشگاه اهل ایالات متحده آمریکا است. او به همراه رابرت بوید، نظریه وراثت دوگانه را توسعه داد که فرهنگ را سیستم وراثت جداگانه‌ای می‌داند. ریچرسون دین را «انطباق فرهنگی» می‌داند که از طریق انتخاب گروهی فرهنگی فرگشت یافته، نه سازگاری ژنتیکی.

وی همچنین برندهٔ جوایزی همچون کمک‌هزینه گوگنهایم شده است.

## فرگشت مشترک ژن-فرهنگ
پیتر ریچرسون (Peter J. Richerson) استاد ممتاز دانشگاه کالیفرنیا در دیویس و از پیشگامان نظریه فرگشت فرهنگی است. او به همراه رابرت بوید، کتاب جریان‌ساز «تنها با ژن‌ها نه: چگونه فرهنگ فرگشت انسانی را دگرگون کرد» (Not by Genes Alone) را به رشته تحریر درآورد. ریچرسون استدلال می‌کند که فرهنگ تنها یک محصول جانبی از بیولوژی نیست، بلکه خود یک سیستم وراثت است که با سرعت بیشتری نسبت به ژنتیک عمل می‌کند و می‌تواند مسیر فرگشت بیولوژیک انسان را تغییر دهد.

در حوزه روان‌شناسی فرگشتی دین، کارهای ریچرسون بر این محور استوار است که دین مجموعه‌ای از «انطباق‌های فرهنگی» است که برای حل مشکلات همکاری در گروه‌های بزرگ تکامل یافته است. او معتقد است که جوامع بشری از طریق فرایند «انتخاب طبیعی میان‌گروهی»، آن دسته از سیستم‌های مذهبی را برگزیده‌اند که همبستگی داخلی را تقویت و از مسئله مفت‌سواری جلوگیری می‌کردند. این رویکرد به تبیین این موضوع می‌پردازد که چرا رفتارهای مذهبی با وجود هزینه‌بر بودن، در تمام جوامع پایدار مانده‌اند.

رابرت بوید، به همراه پیتر ریچرسون، «نظریه وراثت دوگانه» را پایه‌گذاری کرد که بر تعامل میان انتخاب طبیعی ژنتیکی و فرآیندهای یادگیری فرهنگی تأکید دارد. بوید استدلال می‌کند که دین مجموعه‌ای از «سازگاری‌های فرهنگی» است که به انسان‌ها اجازه می‌دهد در گروه‌هایی بسیار بزرگتر از آنچه غرایز بیولوژیک به‌تنهایی اجازه می‌دهند، همکاری کنند. از نظر او، ذهن انسان دارای ظرفیتی فرگشت‌یافته برای «تقلید از اکثریت» و «تقلید از افراد موفق» است که باعث پایداری باورهای مذهبی در طول نسل‌ها می‌شود.

پیتر ریچرسون و رابرت بوید از دهه ۱۹۸۰ همکاری نزدیک داشتند و نظریه وراثت دوگانه (dual inheritance theory) را بنیان گذاشتند که فرهنگ را سیستم وراثت موازی با ژن‌ها می‌داند. کتاب مشترکشان "Not by Genes Alone" (۲۰۰۵) استدلال می‌کند که سوگیری‌های فرهنگی (conformist bias, prestige bias) نقش اصلی در تکامل همکاری انسانی دارند، نه فقط سازگاری‌های ژنتیکی.

بوید معتقد است که مناسک مذهبی پرهزینه، به عنوان سیگنال‌های صادقانه‌ای عمل می‌کنند که مانع ورود «مفت‌سواران» به گروه‌های اجتماعی می‌شوند. او نشان می‌دهد که چگونه فرهنگ‌های دارای مذهب، به دلیل همبستگی بالاتر، در رقابت‌های میان‌گروهی بر فرهنگ‌های فاقد مذهب پیروز شده و باعث گسترش ژن‌ها و باورهای خود در تاریخ فرگشت بشر شده‌اند.

رابرت بوید معتقد است مجازات‌های سنگین برای نقض هنجارها، ممکن است شکلی از «مجازات نوع‌دوستانه» برای حفظ همکاری باشد. از دیدگاه او، این قوانین به عنوان سدی در برابر تأثیرات فرهنگی بیگانه عمل کرده و از الگوهای رفتاریِ خاصِ گروه محافظت کرده‌اند.

نقد اصلی به بوید این است که او با تمرکزِ افراطی بر «سوگیری‌های بافتاری» (مانند تقلید از اکثریت)، نقشِ ساختارهای ذاتیِ مغز در گزینشِ محتوای دینی را نادیده می‌گیرد. منتقدانی چون پاسکال بویر استدلال می‌کنند که همه ایده‌های مذهبی شانس برابری برای انتقالِ فرهنگی ندارند؛ بلکه تنها ایده‌هایی که با سوگیری‌های شناختیِ ازپیش‌تعیین‌شدهٔ ما سازگار باشند، توسط یادگیریِ اجتماعی حفظ می‌شوند و مدل بوید این «فیلترهای بیولوژیک» را دست‌کم گرفته است.

## جستارهای وابسته
* روان‌شناسی فرگشتی دین

## منابع

رده:اعضای هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، دیویس
رده:افراد زنده
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کالیفرنیا، دیویس
رده:زادگان ۱۹۴۳ (میلادی)
 رده:پژوهشگران روان‌شناسی فرگشتی دین
رده:علوم شناختی دین