محسن نامجو

**محسن نامجو** (زادهٔ ۱۴ اسفند ۱۳۵۴) موسیقی‌دان، خواننده، نوازنده، نویسنده و بازیگر ایرانی است که بیشتر شهرت او به دلیل استفاده از شعر فارسی و عناصر موسیقی ایرانی در قالب موسیقی مدرن است.

از آثار او می‌توان به آلبوم‌های «ترنج»، «جبر جغرافیایی» و «مطنطن» اشاره کرد.

نامجو موسیقی ایرانی را از اساتیدی همچون نصرالله ناصح‌پور در دانشکدهٔ هنرهای زیبا آموخت و پس از ترک تحصیل از دانشگاه به موسیقی تلفیقی روی آورد. او فعالیت خود را در نیمهٔ دوم دهه ۷۰ آغاز کرد و در دههٔ ۸۰ به شهرت رسید. آثار او به‌خاطر آشنایی‌زدایی، دستکاری عمدی در نواهای سنتی و آمیختن عناصر متضاد مورد توجه قرار گرفت. در آغاز، آثار او بدون مجوز رسمی منتشر می‌شد، تا اینکه او در سال ۱۳۸۶، *[[ترنج (آلبوم)|ترنج]]* نخستین آلبوم رسمی خود را منتشر کرد.

## زندگی شخصی

بندانگشتی|محسن نامجو در سال ۲۰۰۷
محسن نامجو آموزش موسیقی را از جوانی با نت‌خوانی و آواز آغاز کرد و سپس ردیف موسیقی ایرانی را ابتدا نزد رضا شاکری و سپس نصرالله ناصح‌پور آموخت.

وی به گفتهٔ خودش، در ۱۷ سالگی نواختن سه‌تار را نزد فرامرز شکرخواه فرا گرفته است و پس از سپری کردن دوران دبیرستان در رشتهٔ تئاتر در دانشکده سینما تئاتر (هنرهای دراماتیک سابق) پذیرفته شده ولی برای تحصیل در رشتهٔ موسیقی به دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت. او در نهایت به دلیل عدم رضایت، دانشگاه را رها کرد و فعالیت خود را به شکل تجربی و غیرآکادمیک ادامه داد.

نامجو در سال ۱۳۷۹ باید به سربازی می‌رفت و به گفته خودش سربازی دوره استراحت ذهنی وی و همچنین دوران شکوفایی‌اش بوده است. در این دوره با موسیقی راک و بلوز آشنا شد و بعد از پایان خدمت سربازی با دوستان دوران سربازی‌اش که در این دو سبک فعال بودند (عبدی بهروانفر، نوید اربابیان، علی باغ‌فر) یک گروه راک به نام **ماد** را تشکیل دادند، کنسرت‌هایی برگزار و به این ترتیب فعالیت خود را در عرصه موسیقی، به صورت حرفه‌ای آغاز کردند. نامجو می‌گوید: «از بهترین افتخارات من در دوران سربازی این بود که خدمت استاد حاج قربان سلیمانی در قوچان برسم و موسیقی مقامی خراسانی را از ایشان یاد بگیرم. این که در مسیر قوچان موسیقی دورز و جیم موریسون می‌شنیدم و بعد در خانه‌ای روستایی از حاج قربان مقام الله وردی یادمی‌گرفتم باعث شد تا اطلاعات خوبی در من شکل بگیرد و بتوانم این دو نوع موسیقی را کنار هم قرار دهم.»

یکی از دلایلی که به گفتهٔ خود نامجو باعث خلاقیت بیشتر او در زمینهٔ موسیقی تلفیقی شده است، ساز زدن با گروه‌های موسیقی زیرزمینی در مشهد و سپس تهران از جمله گروه **ماد** و گروه **پرساووس** (مازیار محمدی، محمد قاسمی، شهرام لشگری) بوده است.

محسن نامجو در برنامهٔ تماشا در تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی، خود را بی‌دین خواند. او اکنون در نیویورک آمریکا زندگی می‌کند.

## فعالیت حرفه‌ای
نامجو، کارش را در دنیای موسیقی حرفه‌ای با نواختن ساز و خوانندگی برای فیلم تخته سیاه سمیرا مخملباف آغاز کرد. بعد از آن هم در ساخت موسیقی فیلم‌های دیگری از جمله، **برای آمدنت دعا می‌کنم**، **حفره**، **اقوام**، **در سه ثانیه اتفاق افتاد** و **مرگ** همکاری کرد. علاوه بر این در موسیقی تئاتر هم هشت اثر توسط او ساخته شده است. وی در طول مدت فعالیت حرفه‌ای خود قطعات بسیاری ساخته است که بسیاری از این قطعات، در قالب آلبوم‌هایی با نام‌هایی نظیر دماوند، گیس و عقاید نئوکانتی، به صورت زیرزمینی و غیررسمی منتشر شد. او در زمستان ۱۳۸۵ به پیشنهاد رضا عطاران تیتراژ ابتدایی سریال ترش و شیرین که برای نوروز ۱۳۸۶ آماده شده بود را به شکل دو صدایی خواند و آماده کرد. اولین آلبوم رسمی محسن نامجو در ۱۷ شهریور ۱۳۸۶ (۸ سپتامبر ۲۰۰۷) با نام «ترنج» منتشر شد. آلبوم ترنج اولین آلبوم رسمی محسن نامجو است که شامل ۹ قطعه است و مؤسسه فرهنگی هنری آوای باربد آن را منتشر کرده است.

او همچنین در سال ۱۳۸۷ با همکاری انتشارات کاروان، کتاب *[[کیمیاگر (رمان)|کیمیاگر]]* اثر پائولو کوئلیو را با ترجمهٔ آرش حجازی، به شکل کتاب صوتی ضبط و منتشر کرد. بعد از آلبوم ترنج، کتاب سخنگوی کیمیاگر دومین اثر منتشر شده از محسن نامجو است. نامجو در این اثر کوشیده تا یکی از درونمایه‌های اصلی کتاب را که «وحدت وجود» است در سرتاسر اجرایش نمایش دهد و روایت خود را از کیمیاگر پائولو کوئلیو ارائه کند. نامجو نقش بیش از سی شخصیت کیمیاگر را به‌صورت نمایشی اجرا کرده و نزدیک به شصت دقیقه نیز موسیقی سنتی ایرانی برای آن ساخته است.

اولین آلبوم محسن نامجو در خارج از ایران با عنوان «جبر جغرافیایی» در سال ۲۰۰۸ و آلبوم بعدی او با عنوان «آخ» نیز در ۶ اکتبر ۲۰۰۹ منتشر شد. آلبوم دیگری از محسن نامجو با نام «بوسه‌های بیهوده» در سال ۲۰۱۱ منتشر شده و پس از آن آلبوم دیگری از او در اواخر سال ۲۰۱۱ با نام «الکی» انتشار یافت. در پاییز ۲۰۱۲ آلبوم «۱۳/۸» منتشر شد و به صورت رایگان در سایت او برای دانلود قرار گرفت. محسن نامجو، ترانهٔ «طاهره» را با نام «روبه‌رو» در آلبوم از پوست نارنگی مدد باز اجرا و به فریدون فروغی تقدیم کرده است.

بندانگشتی|نامجو با گروه سازهای بادی هلند
در اکتبر ۲۰۱۶ نامجو با «گروه سازهای بادی هلند» در یک سلسله کنسرت در این کشور با عنوان «آواهایی از شرق» همکاری کرد. این برنامه که با داستان‌خوانی به زبان هلندی توسط سهند صاحب دیوانی و اجرای کارهایی از آهنگسازان گوناگون نیز همراه بود.

اسفندماه سال ۱۳۹۸ محسن نامجو با همراهی ارکستر سمفونیک استکهلم، گروه کُر آفتاب و رهبری افشین خائف، سمفونیک اودیسه ۲۰۲۰ را به صحنه برد. نام این کنسرت گویای نگاهی است که در انتخاب این آهنگ‌ها (توسط افشین خائف) به کار رفته تا سفری انسانی را در بستر موسیقایی روایت کند. سفری پر فراز و نشیب موسیقایی که اشک‌ها و لبخندها، سختی‌ها و آسانی‌های زندگی انسان مهاجر را تجسم می‌کند.

## سبک موسیقی
بندانگشتی|180px|نامجو در حال اجرا در سال ۱۳۹۰
ویژگی کارهای نامجو «پیوند» است: پیوند سبک‌های گوناگون موسیقی ایرانی و خارجی و تلفیق اشعار کلاسیک پارسی با شعرهایی که خود می‌سراید.

در موسیقی‌های او گوشه‌هایی از سبک‌های راک، سنتی، بلوز، جاز و فولک به گوش می‌رسد. شعرهای مولوی، حافظ، نیما یوشیج، خواجوی کرمانی، و جامی گرفته تا شاملو و براهنی در آثار او جای گرفته‌اند که گاهی عباراتی کوچه‌بازاری در میان ابیات آن‌ها اضافه شده است. او در این باره می‌گوید: «تلفیق از نظر من اپیدمی زمانه است. تلفیق موسیقایی دو شکل دارد، یکی تلفیق ابزار است، مثلاً قرار دادن گیتار در برابر سه‌تار که چیز جدیدی نیست؛ و دیگری تلفیق گام که تا به حال کمتر در موسیقی ایران به آن پرداخته شده، مثلاً کافیست که دو نت از دستگاه شور حذف شود تا به گام بلوز برسیم.»

ملودی «مرغ شیدا» ی محسن نامجو برگرفته از ملودی «مردی که دنیا را فروخت» (The man who sold the world) دیوید بویی و همچنین ترانه‌ای با خوانندگی داوود مقامی به همین نام است.

محسن نامجو دربارهٔ آلبوم مؤلفهٔ عزلت چنین می‌نویسد: «نعره‌ها و سازهایی که در این آلبوم می‌شنوید در انتهای سالی زده و نواخته شد که تنهاترین سال زندگی من و یحیی در مهاجرت بود. سالی که زندگی، بیرون اش همچون مولفه‌های XYZ بود. گشوده به اطراف، پر از سفر و دیدار و تحسین شدن و تجربه و اجرا و سرعت و خوش خوشان. درون‌اش اما، فقط تنهایی بود. تنهایی محض. حس تعلیق مدام و تشنگی بی پایان. ۲۰۱۶ سال رفتن با جهت مولفه‌ای بود که تنها پایین می‌رفت.»

از او مکرراً با عنوان باب دیلن ایران یاد کرده‌اند.

## حواشی
### استفاده از آیات قرآن در ترانه
نامجو با خواندن آیه‌هایی از قرآن (سوره شمس) باعث ایجاد حساسیت‌هایی نسبت به خود شد. برخی از وب‌سایت‌ها از محکومیت نامجو از سوی دادگاه عمومی تهران به پنج سال حبس به خاطر توهین به مقدسات، اجرای تمسخرآمیز آیات قرآن (آهنگ شمس) و بی‌حرمتی به کتاب مقدس مسلمانان خبر دادند. وی در گفتگویی با بی‌بی‌سی فارسی، احتمال گزارشگر این شبکه در خصوص ارتباط این محکومیت با کارهای اخیرش از جمله کلیپ بیابان (که آن را به معترضان نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ تقدیم کرده بود) را رد نکرد.

### واکنش به دانلود غیرمجاز
در سال ۲۰۱۲ محسن نامجو در تارنمای رسمی خود گله‌مندی خود را نسبت به دانلود و کاربرد غیرمجاز ترانه‌ها، از شنوندگانی که خارج از ایران هستند ابراز داشته است. وی از شنوندگان ایرانی (که به دلیل تحریم بانکی) نمی‌توانند بهای ترانه را بپردازند خواست که اگر دینی به گردن می‌بینند وجه را به مؤسسهٔ خیریهٔ محک بپردازند و به هیچ عنوان آثار وی را از کسانی که این آثار را داخل ایران می‌فروشند خریداری نکنند. به گفتهٔ محسن نامجو، آلبوم ترنج بدون اجازه و توسط نشر موسیقی آوای باربد، بدون اینکه درآمدش برای محسن نامجو و گروه همراه باشد به فروش می‌رسد.

## آثار

### آلبوم‌ها

### تک‌آهنگ‌ها

### بازیگری
#### فیلم
* ۱۳۸۴ - فیلم سینمایی *[[چند کیلو خرما برای مراسم تدفین]]*، از سامان سالور
* ۱۳۸۵ - مستند صدای سکوت (*Sounds of Silence*) ساختهٔ امیر حمز (Amir Hamz) و مارک لازارز (Mark Lazarz)
* ۱۳۹۵ - *[[رویاهای رادیویی]]*، از بابک جلالی - در نقش حمید رویانی

#### تئاتر
* ۱۳۹۱/۲۰۱۲ - *[[جانا و بلادور]]* (به کارگردانی بهرام بیضایی) -در این نمایش محسن نامجو همراهِ مژده شمسایی به ایفای نقش پرداخت. این نمایش در کالیفرنیا روی صحنه رفت. مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد، تهیه‌کننده و پشتیبان برگزاری این نمایش بود. این نمایش با استفاده از تکنیک سایه‌بازی اجرا شد.
* ۱۳۹۲/۲۰۱۳ - *[[آرش (برخوانی)|آرش]]* (به کارگردانی بهرام بیضایی)

### کتاب‌ها
# **دراب مخدوش:** مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، تاملات و نوشته‌های محسن نامجو در ۲۰ سالگیست که در ۴۰ سالگی بر آن پاورقی نوشته است. این کتاب توسط نشر ناکجا در پاریس منتشر شد.
# **چهار مقاله:** این کتاب مجموعه‌ای از چهار نوشتار با عنوان‌ها «در ردّ و تمنای نوستالژی»، «فرار کودک از خانهٔ پدری (روایتی از موسیقی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۸۸)»، «هم‌سخنی ردیف موسیقی سنتی ایران با استبداد سیاسی» و «چند ایده برای اندیشیدن در رابطهٔ موسیقی و آسمان» است که در سال‌های مختلف نوشته شده‌اند.
# **کتاب صوتی کیمیاگر**

## در نگاه دیگران
* بابک پیامی کارگردان ایرانی مقیم ایتالیا، دربارهٔ محسن نامجو و همکاریش با او می‌گوید: «او هنرمندی ویژه از همهٔ لحاظ است. به نظر من محسن نامجو نه تنها در دنیای موسیقی نوآوری داشته بلکه در دنیای ادبیات موسیقی و شعر موسیقی هم نوآوری‌های ویژه و قابل توجهی داشته است.»
* بیژن الهی شاعر و مترجم ایرانی در مقام قیاسِ قطعهٔ زلف محسن نامجو با اجراهای فرامرز اصلانی از اشعار حافظ، گفته است: «این کاری‌ست که به فرامرز اصلانی می‌گفتم، باید با حافظ بکنی و هرگز نکرد.»

## منابع
* وبگاه رسمی محسن نامجو
* مصاحبه با بی‌بی‌سی فارسی

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
* 
* 
* 
* 
* محسن نامجو در اسپاتیفای
* 
* 
* موسیقی مستقل در ایران (تهران اونیو)
* مطلبی درباره محسن نامجو در نیویورک تایمز

رده:آهنگسازان اهل ایران
رده:افراد زنده
رده:اهالی تربت جام
رده:ترانه‌پردازان مرد اهل ایران
رده:خوانندگان بلوز اهل ایران
رده:خوانندگان جاز اهل ایران
رده:خوانندگان راک اهل ایران
رده:خوانندگان فارسی‌زبان
رده:خوانندگان کردی‌زبان
رده:خوانندگان مرد اهل ایران
رده:خوانندگان موسیقی سنتی ایرانی اهل ایران
رده:خواننده-ترانه‌پردازان اهل ایران
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در ایالات متحده آمریکا
رده:راویان کتاب صوتی اهل ایران
رده:روشنفکران دین‌ناباور ایرانی
رده:روشنفکران دین‌ناباور مخالف جمهوری اسلامی ایران
رده:زادگان ۱۳۵۴
رده:زادگان ۱۹۷۶ (میلادی)
رده:محکومان به توهین به مقدسات در ایران
رده:موسیقی تلفیقی ایرانی
رده:موسیقی راک ایرانی
رده:موسیقی‌دانان اهل ایران
رده:موسیقی‌دانان راک اهل ایران
رده:موسیقی‌دانان مخالف جمهوری اسلامی ایران
رده:موسیقی‌دانان مرد اهل ایران
رده:نوازندگان سه‌تار اهل ایران
رده:نوازندگان گیتار اهل ایران
رده:نویسندگان دین‌ناباور ایرانی