سناریوهای فاجعۀ جهانی

حالت‌­هایی که در آن احتمال بروز فاجعه و آسیب در سطح جهان وجود دارد به طور گسترده مورد بحث و بررسی قرار گرفته‌­اند. برخی از این فجایع مثل گرمایش جهانی، تخریب محیط ­زیست و وقوع جنگ هسته­‌ای­ منشأ انسانی دارند. شماری دیگر از این دسته فجایع مثل برخورد شهاب ­سنگ­‌ها یا اَبَرآتشفشان­‌ها طبیعی بوده و منشأ انسانی ندارند. اثرات چنین فجایعی بسته به علل و شدت آن­‌ها می­‌تواند از آشفتگی و رکود اقتصادی تا نابودی نسل انسان متغیر باشد. بشر در طی تاریخ، شاهد فروپاشی­‌های اجتماعی بسیاری بوده است.

## وقایعی با منشأ انسانی
کارشناسان «موسسۀ آیندۀ بشریت» در دانشگاه آکسفورد و مرکز مطالعات بحران وجودی در دانشگاه کمبریج خطر فجایع انسانی را بسیار بیشتر از فجایع طبیعی تخمین می‌­زنند. این کارشناسان نگرانی خود را مخصوصاً متوجۀ خطرات ناشی از فناوری­‌های پیشرفت‌ه­ای چون هوش مصنوعی و بیوتکنولوژی نموده و از این‌رو متمرکز بر چنین موضوعاتی هستند.

### هوش مصنوعی
سازندگان نوعی اَبَرهوش قادرند که به شکل اتفاقی اهدافی را در راستای نابودی نسل بشر برای آن تعریف کنند. در صورت تبدیل بسیار سریع سیستم­‌های هوش مصنوعی به سامانه­‌های فوقِ هوشمند ممکن است اقدامات پیش­‌بینی­­ نشده‌­‌ای توسط این دسته از ساخته­‌های اَبَرهوش در راستای پیشی­ گرفتن از توانایی بشر صورت بپذیرد. بنا به اظهارات فیلسوفی با نام نیک بوستروم این احتمال وجود دارد که با ظهور نخستین اَبَرهوش ساخته شده، دستیابی تقریبی به تمامی نتایج باارزش توسط او ممکن شده و در عمل مانع از بروز هرگونه تلاش در جهت ممانعت از دستیابی به اهدافش شود. در اینصورت، اَبَرهوش ساخته شده حتی باوجود آگاهی از عدم ممانعت بشر در رسیدن به اهداف نامربوط خود می­‌تواند خطرناک باشد. در کتاب «اَبَرهوش» اثر باستروم، او چنین مشکلی را نوعی چالش در مورد کنترل این موجود هوشمند می­ داند. اِستیوِن هاوکینگ (فیزیکدان)، بیل­ گیتس (بنیانگذار مایکروسافت) و ایلان ماسک (بنیانگذار اسپیس ­ایکس) هم نگرانی­‌های مشابهی را در این راستا بیان کرده‌اند. هاوکینگ به این نظریه معتقد است که این نوع از هوش مصنوعی می‌­تواند پایان نسل بشر را رقم بزند.

انجمن پیشبرد هوش مصنوعی در سال (2009) میزبان همایشی در زمینۀ ارزیابی قابلیت رایانه­‌ها و رُبات­‌ها در رسیدن به اختیار و آزادی عمل بود. در این کنفرانس در مورد تهدید یا خطر رسیدن به این نوع از توانمندی­‌ها بحث و گفتگو شد. شرکت­ کنندگان در این همایش خاطرنشان کردند که برخی از ربات­‌ها به نیمی از اَشکال مختلف آزادیِ عمل مثل دسترسی مستقل به منابع انرژی و انتخاب اهدافی جهت حمله با سلاح دست یافتند. آن‌ها همچنین اشاره کردند که شماری از ویروس­ ها در مقابل پاکسازی مقاوم شده­‌اند (در اصطلاح معروف به هوشِ سوسکی که اشاره‌ای به مقاومت این حشره در مقابل انواع خطرات خارجی است).

### بیوتکنولوژی
بیوتکنولوژی می­‌تواند از مسیر موجودات اصلاح­ شدۀ زیستی (مثل ویروس­‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، گیاهان یا حیوانات) منجر به افزایش خطر بروز یک فاجعۀ جهانی شود. در بسیاری از موارد، این اُرگانیسم­‌های دستکاری شده سبب بیماری‌زایی در انسان، دام­، محصولات زراعی یا دیگر جاندارانی می­‌شوند که ما به آن­‌ها وابسته هستیم (مثل اُرگانیسم‌­های مؤثر در گرده­افشانی یا باکتری­ های روده). هرچند که وجود هر اُرگانیسم مؤثر بر اختلال عملکرد زیست­‌بوم به عنوان خطر بیوتکنولوژیکی محسوب می­ شود. به عنوان نمونه‌ای از این دسته خطرات می ­توان به رویش علف­‌های هرزی اشاره نمود که بر سر منابع طبیعی با محصولات کشاورزی اساسی در حال رقابت هستند.

### انتخاب جهت داشتن فرزند کمتر
با ترجیح افراد به داشتن فرزندان کمتر، جمعیت کاهش می‌یابد. با فرض تعمیم خصوصیات جمعیت­ شناختی کشورهای در حال­ توسعه به ویژگی­‌های جمعیت­ شناختی کشورهای توسعه­ یافته و به کمک برون­ یابی نرخ رشد جمعیت در کشورهای توسعه یافته می ­توان پیش‌بینی نمود که جمعیت انسان تا قبل از سال (3000) منقرض می‌­شود. جان لِسلی تخمین می‌­زند که اگر نرخ زاد­و­ولد جهانی به سطح آلمان یا ژاپن تنزل پیدا کند، نسل انسان تا سال (2400) منقرض خواهد شد. هرچند که برخی از مدل­‌ها نشان می­‌دهند که ممکن است گذار جمعیت به دلیل اصول زیست‌شناسی فَرگَشتی از روندی معکوس پیروی نماید.

## پانویس

رده:ادبیات آخرالزمانی
رده:سناریوهای آخرالزمانی
رده:خطر وجودی
رده:فاجعه‌های انسان‌ساخت