جاستین ال. بارت

**جاستین ال. بارت** (؛ زادهٔ ) یک روان‌شناس تجربی اهل ایالات متحده آمریکا است. او بنیان‌گذار و رئیس Blueprint 1543، یک سازمان غیرانتفاعی است همچنین قبلاً مدیر مرکز توسعه انسانی در پاسادینا، کالیفرنیا، پروفسور در علوم رشد، و استاد روانشناسی در دانشکده روانشناسی فارغ‌التحصیل فولر بود. او قبلاً محقق ارشد و مدیر مرکز انسان‌شناسی و ذهن در مؤسسه انسان‌شناسی شناختی و تکاملی در دانشگاه آکسفورد بود.

### جاستین بارت و شناخت‌شناسی مذهبی
جاستین ال. بارت یکی از پیشگامان مطالعه رشد شناختی دین در کودکان است. جاستین بارت با بسط نظریه تشخیص عامل HADD، اصطلاح «ابزار تشخیص عامل هوشمند» را برای توضیح منشأ باور به خدا به کار برد. تحقیقات او نشان می‌دهد که کودکان به‌طور طبیعی مستعد پذیرش مفاهیم مربوط به «طراح هوشمند» و «عوامل نامرئی» هستند. نقد او به تبیین‌های صرفاً فرهنگی این است که ذهن انسان به لحاظ بیولوژیکی برای باور به خدا «آماده‌سازی» شده است و دین یک تحمیل فرهنگی نیست، بلکه یک خروجی طبیعی از معماری ذهن ماست.

جاستین بارت با ترکیب یافته‌های روان‌شناسی تجربی و زیست‌شناسی فرگشتی، معتقد است که باورهای دینی محصول جانبی سازوکارهای شناختی هستند که برای بقای انسان فرگشت یافته‌اند. مهم‌ترین مفاهیم مطرح شده توسط او عبارتند از:
* ۱. دستگاه ردیاب فاعلیت بیش‌فعال (HADD):
بارت استدلال می‌کند که انسان‌ها دارای یک سیستم ذهنی به نام «دستگاه ردیاب فاعلیت بیش‌فعال» (Hyperactive Agency Detection Device) هستند. این دستگاه در محیط‌های باستانی وظیفه داشت تا هرگونه حرکت یا صدا (مثل خش‌خش برگ‌ها) را به یک «عامل هوشمند» (شکارچی یا دشمن) نسبت دهد. از منظر فرگشتی، حساسیت بیش از حد این دستگاه (فرض وجود دشمن، حتی اگر بادی در میان باشد) مزیتی برای بقا محسوب می‌شد. بارت معتقد است که نسبت دادن حوادث طبیعی به ارواح، خدایان یا شیاطین، نتیجه فعالیت همین دستگاه در مواجهه با پدیده‌های مبهم است.
* ۲. خداباوری فطری در کودکان (Born Believers):
برخلاف دیدگاه‌هایی که دین را صرفاً یک پدیده فرهنگی و القایی می‌دانند، بارت از طریق آزمایش‌های متعدد نشان داد که کودکان به‌طور طبیعی دارای تمایلات «غایت‌شناسانه» هستند. آن‌ها تمایل دارند برای پدیده‌های طبیعی (مثل کوه‌ها یا حیوانات) «هدف» و «طراحی» قائل شوند. او در کتاب «متولدان با ایمان»، استدلال می‌کند که ذهن کودک به گونه‌ای طراحی شده که جهان را مخلوقِ یک عامل هوشمند با قدرت برتر ببیند و به همین دلیل، پذیرش مفهوم «خدا» برای ذهن انسان بسیار آسان‌تر از پذیرش مفاهیم الحادی است.

*مؤمنین بالفطره: علم باور مذهبی کودکان* کتابی در سبک علم به زبان ساده است که توسط جاستین بارت، در سال ۲۰۱۲ منتشر شد.

بارت در این کتاب استدلال می‌کند که کودکان، صرف‌نظر از القائات فرهنگی والدینشان، با یک آمادگی طبیعی شناختی برای باور به «یک عامل هوشمند و هدفمند» در جهان متولد می‌شوند. او با استناد به آزمایش‌های علمی انجام‌شده روی کودکان در سراسر جهان، نشان می‌دهد که ذهن در حال فرگشت کودکان به‌طور طبیعی به سمت نتیجه‌گیری‌هایی متمایل است که زیربنای ادیان اصلی جهان را تشکیل می‌دهند (مانند باور به موجودات نامرئی، زندگی پس از مرگ و وجود یک خالق خیرخواه).
* ۳. مفاهیم فرابدیهی حداقلی:
بارت در توسعه نظریه «مفاهیم ضدشهودی حداقلی» نقش داشت. او معتقد است ایده‌های دینی (مثل روحی که از دیوار رد می‌شود) به این دلیل ماندگار می‌شوند که «کمی» با قوانین فیزیکی دنیای واقعی تضاد دارند. این تضاد اندک باعث می‌شود این مفاهیم نسبت به اشیاء عادی بهتر در حافظه بمانند و به راحتی میان نسل‌ها منتقل شوند، بدون اینکه آنقدر پیچیده باشند که درکشان غیرممکن گردد.

نقد اصلی به بارت این است که نظریه «ابزار تشخیص عامل هوشمند» (HADD) تنها می‌تواند منشأ باور به موجودات ماوراءالطبیعه را توضیح دهد، اما از تبیینِ پیدایش نظام‌های اخلاقی و مناسک پیچیده دینی ناتوان است. منتقدان استدلال می‌کنند که میان «دیدن یک شبح در تاریکی» (خطای شناختی) و «تأسیس یک مذهب با قوانین اجتماعی دقیق»، شکاف بزرگی وجود دارد که مدل بارت نمی‌تواند آن را به تنهایی پر کند.

## جستارهای وابسته
* علم شناختی دین
* روان‌شناسی دین
* روان‌شناسی فرگشتی دین

## منابع

رده:استادان دانشگاه میشیگان
رده:افراد زنده
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کرنل
رده:زادگان ۱۹۷۱ (میلادی)
رده:علوم شناختی دین
رده:مسیحیان اهل کالیفرنیا
رده:پژوهشگران روان‌شناسی فرگشتی دین