فهرست آثار ابوالحسن صبا

چپ|بندانگشتی|ابوالحسن صبا
**فهرست آثار ابوالحسن صبا** فهرستی از آثارِ شنیداری و مکتوبِ ابوالحسن صبا، موسیقی‌دانِ ایرانی، است. صبا در طول زندگی و فعالیت‌های هنری خود در آثار موسیقی متعدد و متنوعی حضور داشته‌است. این آثار مجموعه‌ای از کتاب‌ها، مقاله‌ها، آثار آهنگسازی و آثار نوازندگیِ صبا را دربردارد.

ابوالحسن صبا نخستین کتاب آموزشی خود را با عنوان *دورهٔ اول ویلن* در سال ۱۳۲۳ ه‍. خ منتشر کرد. کتاب *دورهٔ عالی ویلن، ردیف استاد ابوالحسن صبا،* آخرین نوشتهٔ صبا در زمینهٔ آموزش موسیقی است که در سال ۱۳۹۵ توسط رحمت‌الله بدیعی تهیه، تنظیم، ویرایش و منتشر شد.

آثار شنیداری که از صبا به صورت رسمی برجای مانده بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۳۶ ضبط شده‌اند. این قطعات را می‌توان به دو بخشِ آثار ضبط شده بر روی صفحه‌های گرامافون «۷۸ دور» که به صفحه‌های سنگی شهرت داشتند و آثار ضبط شده بر روی نوارهای مغناطیسی طبقه‌بندی کرد. حدود دویست صفحهٔ گرامافون از صدای ساز ویلن ابوالحسن صبا به یادگار مانده‌است. این صفحه‌ها شامل تک‌نوازی‌ها، همنوازی‌ها، ساخت و اجرای چند ترانهٔ طنز و چند مورد خوانندگی می‌شود. صبا در این آثار نمونه‌هایی از تکنوازی منطبق با ردیف موسیقی ایرانی، اجرای برخی از نغمه‌های موسیقی محلی، تکنوازی و همنوازی همراه با «ارکستر مدرسهٔ عالی موسیقی»، اجرای ترانه‌های عامیانهٔ تهران از آثار اسماعیل مهرتاش، جواب آواز نخستین اثر ضبط شده از آواز بیات تهران با صدای جواد بدیع‌زاده، اجرای برخی از تصنیف‌های طنز و جدی و همچنین همنوازی همراه با «ارکستر انجمن موسیقی ملی» در اجرای برخی تصنیف‌ها و پیش‌پرده‌های تئاتر را ارائه داده‌است.

## آثار
بندانگشتی|چپ|ایستاده|ابوالحسن صبا در جوانی
بندانگشتی|چپ|ایستاده|ابوالحسن صبا در جوانی
[بندانگشتی|چپ|ایستاده|ابوالحسن صبا و [روح‌الله خالقی در جوانی]]
بندانگشتی|چپ|ایستاده|ابوالحسن صبا در جوانی
بندانگشتی|ایستاده|چپ|ابوالحسن صبا در میان‌سالی
[بندانگشتی|چپ|ایستاده|[روح‌الله خالقی در حال رهبری ارکستر، خواننده: غلامحسین بنان، مایستر: ابوالحسن صبا، ۱۳۲۵]]
[بندانگشتی|ایستاده|چپ|صبا در میانِ شاگردانش از راست: [فرامرز پایور، ابوالحسن صبا، منوچهر صادقی]]
[بندانگشتی|چپ|ایستاده|اعضای ارکستر گل‌ها: [مرتضی محجوبی (نفر اول سمت راست، نشسته پشتِ پیانو)، مرضیه (نفر دوم، نشسته در کنار محجوبی)، ابوالحسن صبا (نفر سوم، نشسته با ویلن)، علی تجویدی (نفر دوم از راست، ایستاده با ویلن)، عبدالله جهان‌پناه (نفر چهارم از راست، استاده با ویلن) و… در استودیو گل‌ها، سال ۱۳۳۶]]
[بندانگشتی|چپ|ایستاده|ابوالحسن صبا (اواخر عمر) در حال رهبری ارکستر، خواننده: [خاطره پروانه]]

بندانگشتی|ایستاده|چپ|صفحه گرامافون همایون، تکنوازی ابوالحسن صبا
بندانگشتی|ایستاده|چپ|ابوالحسن صبا در میان‌سالی

## سایر آثار صبا
بندانگشتی|ایستاده|چپ|ابوالحسن صبا در حال نواختن ویلن
از سال ۱۳۲۶، اثری از ضبط صفحه‌های موسیقی صبا یافت نشده‌است. دستگاه‌های ضبط و پخش نوار مغناطیسی به تدریج از سال ۱۳۳۰ رواج پیدا کردند و به دلیل امکانات بیشترشان، جای گرامافون را گرفتند. صبا در این دوره بیشتر تمایل به حضور در جمع‌های دوستانه و خصوصی پیدا کرده بود، به همین سبب غیر از ویلن‌نوازی، آثاری با سه‌تار و آوازش نیز روی نوار ضبط شده‌است.

ابوالحسن صبا از زمان تأسیس رادیو تا پایان زندگی‌اش با این سازمان همکاری داشت و در برنامه‌های مختلف به عنوان تکنواز، همنواز، تنظیم‌کننده و سرپرست ارکستر حضور داشت. با این‌حال به علت عدم امکانات ضبط، اجرای برنامه‌ها به صورت زنده انجام می‌شد و تا پیش از دههٔ ۱۳۳۰، اثر ضبط شده‌ای از آثار صبا در رادیو وجود ندارد. تاریخ آخرین ضبط یافت شده از صبا، ۱۰ روز پیش از درگذشتش، ۱۹ آذر ۱۳۳۶ است.

آثار صوتیِ صبا که بر روی نوارهای مغناطیسی باقی مانده‌اند را می‌توان به دو بخش طبقه‌بندی کرد؛ آثار ضبط خصوصی در خانهٔ دوستانش ضبط شده‌اند، و آثار اجرا شده در برنامه‌های رادیویی که بین سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۶ ضبط شده‌اند.

[thumbnail|ایستاده|چپ|[موزه صبا|موزهٔ ابوالحسن صبا]]

#### پس از درگذشت
پس از درگذشت صبا، نمونه‌هایی از نواخته‌های او بازتولید و منتشر شد. از آن میان می‌توان به یک صفحهٔ ۴۵ دور با عنوان و برچسب «اختصاصی» اشاره کرد. این صفحه اجرایی از چهارمضراب «زنگ شتر» را دربَر دارد که در سال‌های ابتدایی دههٔ ۱۳۴۰، احتمالاً توسط کمپانی مونوگرام تولید شده‌است. یک صفحهٔ ۳۳ دور با قُطر ۲۵ سانتی‌متر و مدت زمان ۳۰ دقیقه نیز در حدود سال ۱۳۴۰ منتشر شد که در آن اجرایی از قطعهٔ «مشتاق و پریشان» در آواز ابوعطا، اثر علینقی وزیری و خوانندگی غلامحسین بنان، همراه با جواب آواز صبا شنیده می‌شود. آخرین اثر شنیداری مرتبط با ابوالحسن صبا، صفحهٔ ۳۳ دورِ دیگری با قُطر ۲۵ سانتی‌متر و مدت زمان ۳۰ دقیقه است که در سال ۱۳۵۲ توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تهیه و تولید شده‌است. این اثر به زندگی و آثار هنری صبا اختصاص دارد و شامل نمونه‌هایی از ویلن‌نوازی، سه‌تارنوازی گفتگو و برخی اسناد صوتی صبا، همراه با گویندگی فیروزه امیرمعز است.

#### آثار منتشر نشده
از ابوالحسن صبا آثار مکتوب یا شنیداریِ بسیاری وجود دارد که هنوز منتشر نشده‌اند. برخی از این آثار نزد شاگردان او مانده‌است. حسینعلی ملاح در مقالهٔ *صبا و آثار او،* در مورد کتاب *دستور ضرب (تمبک)* صبا نوشته که آمادهٔ چاپ بوده اما به انتشار نرسیده‌است. او همچنین از گردآوری *ردیف کامل آوازهای ایرانی* توسط صبا خبر داده که آن‌هم منتشر نشده‌است. جدای از این موارد، حسینعلی ملاح از وجود نوارهایی شامل نواخته‌های ویلن، سه‌تار، سنتور، تار و آوازِ ابوالحسن صبا خبر داده‌است که در صداخانهٔ ادارهٔ کل هنرهای زیبا، هنرستان موسیقی ملی، ادارهٔ رادیو و برخی نزد دوستان و همکارانِ صبا نگهداری می‌شوند. صبا کتابی نیز در ارتباط با «شناسایی سازهای ایرانی و تاریخچهٔ پیدایش هریک از آنان» نوشته بوده‌است.

## یادداشت

## یادکردها

## منابع

* 
* 

رده:آثار ابوالحسن صبا
رده:فهرست‌های آثار بر پایه آهنگساز