زمین‌چهر بادی

**زمین‌چهر بادی** () عارضه یا پدیده‌ای است که توسط عمل فرسایش یا نهشته‌گذاری باد تشکیل شده‌است. این پدیده‌ها ممکن است از ماسه یا برف ساخته شده باشند یا تبدیل به سنگ، برف یا یخ شوند. زمین‌چهرهای بادی معمولاً در بیابان‌های ماسه‌ای و روی دریاچه‌های یخ زده یا یخ‌های دریا مشاهده می‌شوند و در سراسر زمین و در سیارات دیگر از جمله مریخ و پلوتون مشاهده و مطالعه شده‌اند.

## سازوکارهای تشکیل
زمین‌چهرهای بادی زمانی تشکیل می‌شوند که باد رسوب را به حرکت درمی‌آورد (فرایندهای بادی را ببینید). ذرات رسوب هنگامی که نیروهای بالارونده برنولی از وزن رو به پایین آنها بیشتر است، یا زمانی که از موقعیت اولیه خود کشیده می‌شوند، توسط این نیروها به سمت بالا بلند می‌شوند. بسته به تعادل این نیروها، ذرات ممکن است تا زمان ته‌نشین‌شدن به دلیل کاهش سرعت، در سراسر سطح خزش کنند (غلط بزنند)، از نقطه‌ای به نقطه دیگر پرش کرده یا به‌طور کامل در هوا معلق باشد. این بدان معنی است که روش‌های انتقال رسوب را می‌توان به‌ترتیب به سه دسته نهشته‌گذاری، جهش و معلق‌بودن طبقه‌بندی کرد. هنگامی که انتقال رسوب آغاز شود، فرایند آن از طریق جاذبه و تکانه ادامه می‌یابد. ذراتی که از هوا می‌افتند معمولاً با نیروی کافی به سطح ضربه می‌زنند تا ذرات بیشتری را خارج کنند.

این ضربه‌ها در فضا با طول جهش ذرات در حال حرکت از هم جدا می‌شوند، که مناطق مشخصی از فرسایش و/یا رسوب را ایجاد می‌کنند. با گذشت زمان، سطح مناطق با رسوب خالص بالا رفته و سطح مناطق با فرسایش خالص کاهش می‌یابد و باعث ایجاد زمین‌چهرهای اولیه می‌شود. زمین‌چهرهای بادی بزرگ‌تر، میدان باد سطحی را در الگوهایی تغییر می‌دهند که باعث رشد آنها می‌شود، بنابراین این زمین‌چهرها، پس از تشکیل، بسیار پایدار هستند.

*بادروبی* و *[[سایش (زمین‌شناسی)|سایش]]* راه‌های خاص انتقال رسوب هستند که می‌توان آن‌ها را به فرآیندهای بادی نسبت داد. بادروبی به پراکندگی و حذف ذرات سنگ توسط باد اشاره دارد. بادروبی در بیابان‌هایی روی می‌دهد که ذرات متنوع بر سطح آن غالب هستند. در این مناطق خشک، تکه‌های ماسه و سنگ توسط رودبادها و جریان‌های هوا دمیده شده که مواد ریزدانه را از سطح جدا کرده و بیابانی سنگی را پشت سر به‌جا می‌گذارند. سایش مکانیزم دیگری از نیرویی است که باد به مواد سطحی وارد می‌کند که با اصطکاک ناشی از خراشیدن ذرات متحرک در سطح سنگ مشخص می‌شود و در نتیجه، با حذف مواد بیشتر، به توسعه سطح زمین ادامه می‌دهد.

## انواع
زمین‌چهرهای بادی به‌طور معمول به دو دسته تراکمی و فرسایشی تقسیم می‌شوند.

### تراکمی
زمین‌چهرهای تراکمی (نهشته‌ای/نهشتی) زمانی رشد می‌کنند که سرعت نهشته‌گذاری رسوبات در یک منطقه سریع‌تر از سرعت برداشته‌شدن و فرسایش آن‌ها باشد. این زمین‌چهرها از برف، ماسه و/یا گرد و غبار در مناطقی که الگوهای باد ذرات را به دام می‌اندازند، رشد می‌کنند. برای نمونه، پارک ملی تل‌ماسه‌های بزرگ در ایالت کلرادوی آمریکا، همراه با نهشته‌شدن ماسه‌های دمیده از یک دشت وسیع در لبه کوه‌های Sangre de Cristo گسترش می‌یابد. تلماسه‌ها، برخان‌ها، موج‌نقش‌ها و بادرفت‌ها از انواع مهم زمین‌چهرهای تراکمی هستند.

### فرسایشی
زمین‌چهرهای فرسایشی (کاوشی) زمانی رشد می‌کنند که سرعت فرسایش یا کاوش رسوب در یک منطقه سریع‌تر از سرعت نهشته‌گذاری یا رسوب‌گذاری شود. این زمین‌چهرها در سطوح برفی سخت‌شده و جاروب‌شده توسط باد، مانند فلات جنوبگان گسترده هستند. در ماسه و سنگ، این پدیده‌ها به ندرت به‌جز در مناطق خشک حفظ می‌شوند. خارج از این مناطق، آب جاری –که سنگین‌تر و فرساینده‌تر از باد است– زمین‌چهرهای بادی را از بین می‌برد. سازوکار فرسایش در حوضه‌های بزرگ، پیچیده است و اغلب یک یا چند فرایند غیربادی مانند زمین‌ساخت، نیروهای یخچالی و آبرفتی در این حوضه‌ها فعال هستند. انواع مختلفی از زمین‌چهرهای فرسایشی (کاوشی) وجود دارد که چند نمونه در جدول زیر آمده‌است.

## جستارهای وابسته

* برخان
* بادکند (ژئومورفولوژی)
* ریگ (جغرافیا)
* بادرفت
* حوضه بسته

## منابع

* 

رده:زمین‌چهرهای بادی
رده:زمین‌چهرهای فرسایشی