میرزا غالیب (فیلم)

***میرزا غالب*** (؛ ) یک فیلم زندگی‌نامه‌ای هندی به زبان‌های هندی و اردو محصول سال ۱۹۵۴ به کارگردانی سهراب مودی است. این فیلم که بر اساس زندگی شاعر نامدار زبان فارسی، غالب دهلوی ساخته شده، پس از اکران مورد تحسین قرار گرفت. در این فیلم بهارات بوشان در نقش غالب و ثریا در نقش معشوقه طوائف او، موتی بیگم، به ایفای نقش پرداخته‌اند. این فیلم در دومین دوره جوایز ملی فیلم هند برای سال ۱۹۵۴، برنده مدال طلای رئیس‌جمهور برای بهترین فیلم بلند سراسر هند و مدال نقره رئیس‌جمهور برای بهترین فیلم بلند به زبان هندی شد. این فیلم همچنین یکی از بهترین بازی‌های ثریا به شمار می‌رود.

## داستان
فیلم فصلی از زندگی شاعر مشهور میرزا غالب را در دوران آخرین پادشاه گورکانی هند، بهادرشاه ظفر، به تصویر می‌کشد. داستان حول محور عشق و ستایش موتی بیگم (که غالب او را «چادوین» به معنای ماه‌رو نامیده) نسبت به میرزا غالب و پایان آن با مرگ تراژیک «چادوین» می‌چرخد.

غالب با «امراؤ بیگم» (نگار سلطانا) ازدواج کرده است؛ زنی پارسا که عاشق همسر شاعرش است و او را ستایش می‌کند. امپراتور بهادرشاه ظفر (افتخار) که خود شاعری بلندپایه است، میزبان یک «مشاعره» است. در این مشاعره، اشعار «ذوق» بسیار تشویق می‌شود، اما در مقابل، غزل‌های میرزا اسدالله خان «غالب» خریدار چندانی ندارد (در صحنه‌ای دیگر، وقتی غالب خارج از دربار شعر می‌خواند، حتی توده مردم فکر می‌کنند غزل‌های او بیش از حد عمیق و زبان اردوی او بسیار دشوار است). در محیط روشنفکرانه مشاعره، هیچ‌کس جز مفتی (مراد) و کوتوال، حشمت خان (اولهاس)، چیزی برای تحسین در شعر غالب نمی‌یابد. مفتی تحسین خود را به غالب ابراز می‌کند؛ کوتوال نیز وقت خود را صرف نوشتن سریع غزلی می‌کند که غالب به تازگی خوانده است. غالب برخلاف دیگران که آهنگین شعر می‌خوانند، غزل‌هایش را خشک می‌خواند و حتی در یکی از اشعارش خود را سخنوری بی‌همتا می‌نامد. این کار برخی از شاعران حاضر را آزرده می‌کند و باعث می‌شود غالب از دربار خارج شود.

او در راه خانه، صدای زنی را می‌شنود که یکی از غزل‌های خودش را می‌خواند. خواننده موتی بیگم (ثریا)، دختر یک طوائف بازنشسته (دورگا خوته) است. موتی دیوانه اشعار غالب و حتی خود اوست، هرچند نمی‌داند شاعر محبوبش چه شکلی است. غالب که از پسندیده شدن شعرش خوشحال شده، درِ خانه موتی را می‌زند. او نه تنها تحت تأثیر اشتیاق موتی بلکه مبهوت زیبایی او می‌شود و او را «چادوین بیگم» (ماهِ شب چهارده) خطاب می‌کند. وقتی غالب متوجه می‌شود که موتی او را نمی‌شناسد، با بدگویی از شعرِ غالب او را آزار می‌دهد. موتی به دفاع از قهرمانش برمی‌خیزد و مهمان ناخوانده را از خانه بیرون می‌کند. درست پشت سر غالب، کوتوال وارد خانه موتی می‌شود. او که تازه از مشاعره بازگشته، متن غزلی را که شنیده با خود آورده است. او غزل را به موتی می‌دهد و با معرفی مهمان قبلی به عنوان خودِ میرزا غالب، او را شگفت‌زده می‌کند.

چند روز بعد، غالب فرد دیگری را می‌بیند که غزل او را می‌خواند؛ فقیری که می‌گوید موتی بیگم این اشعار را به او یاد داده تا با خواندنشان چند پولی کاسب شود. غالب دوباره به خانه موتی بیگم می‌رود و با استقبال گرم او روبرو می‌شود. اما زندگی غالب با دشواری‌هایی نیز همراه است. او شاعر بزرگی است، اما این بزرگی برای دور کردن طلبکاران کافی نیست. یکی از آن‌ها لاله‌ماتوراداس (موکری) است که غالب مبلغ زیادی به او بدهکار است.

از سوی دیگر همسر غالب، زنی بسیار مذهبی است که از مرگ فرزندانش در نوزادی رنج می‌برد. رابطه او با شوهرش همراه با رفاقت است؛ او حامی سرسخت غالب است و حتی وقتی شک می‌کند شوهرش عاشق زن دیگری شده، اعتراض نمی‌کند و حتی به او پیشنهاد می‌دهد دوباره ازدواج کند.

در همین حال، چادوین بیگم با سختی روبروست. کوتوال، حشمت خان، به او چشم دارد و مادر فقیر چادوین را متقاعد کرده که دخترش را به عقد او درآورد. او حتی ۲۰۰۰ روپیه به عنوان شیربها پرداخته است. چادوین در ناامیدی نامه‌ای به غالب می‌نویسد. قاصد که مردی دائم‌الخمر است، نامه را دیر می‌رساند. غالب برای نجات چادوین تصمیم می‌گیرد ۲۰۰۰ روپیه را فراهم کند و چون این پول را ندارد، با قمار آن را به دست می‌آورد و برای پیرزن طماع می‌برد.

در این میان، مادر چادوین به دلیل تلاش دخترش برای خودکشی تغییر رویه داده و با کوتوال مخالفت می‌کند. کوتوال با خشم می‌رود و سوگند انتقام می‌خورد. در ادامه فیلم، تلاش‌های کوتوال برای انتقام، عشق رو به رشد غالب به چادوین و چالش‌های همسر غالب به تصویر کشیده می‌شود؛ همه این‌ها در پس‌زمینه دهلی در حال تغییر روایت می‌شود، جایی که حتی قدرت امپراتور به نماینده بریتانیا واگذار شده است.

## بازیگران
* بهارات بوشان در نقش میرزا غالب
* ثریا در نقش موتی بیگم / چادوین
* دورگا خوته در نقش مادر موتی بیگم
* اولهاس در نقش کوتوال حشمت خان
* نگار سلطانا در نقش امراؤ بیگم (همسر غالب)
* جگدیش ستهی در نقش پدر امراؤ بیگم
* ایندیرا
* مراد در نقش مفتی صدرالدین
* موکری در نقش لاله ماتوراداس
* افتخار در نقش بهادرشاه ظفر
* کومکوم در نقش رقاصه

## موسیقی متن
آهنگسازی این اثر توسط غلام محمد انجام شده است. آهنگ‌ها و غزل‌ها توسط ثریا، محمد رفیع و طلعت محمود اجرا شده‌اند.

* "Dil - E - Nadan Tujhe" (ثریا و طلعت محمود)
* "Phir Mujhe Deeda-E-Tar" (طلعت محمود)
* "Aah Ko Chahiye Ek Umar" (ثریا)
* "Hai Bas Ke Har Ek Unke" (محمد رفیع)
* "Nukta Cheen Hai" (ثریا)
* "Wahshat Hi Sahi" (طلعت محمود)
* "Jahan Koi Na Ho" (ثریا)
* "Yeh Na Thi Hamari Qismat" (ثریا)

## بازخورد

### نقدها
سمیرا سود در *The Print*، ثریا را «روح» فیلم نامید و بیان کرد: «این فیلم متعلق به ثریا است که صدایش نه تنها عشق، اشتیاق و دل‌شکستگی، بلکه جادوی چند صد ساله غالب را منتقل می‌کند.»

### فروش
فیلم *میرزا غالب* چهارمین فیلم پرفروش سال ۱۹۵۴ در هند بود.

## جوایز
* جوایز ملی فیلم
** ۱۹۵۴: جایزه ملی فیلم برای بهترین فیلم بلند
** ۱۹۵۴: جایزه ملی فیلم برای بهترین فیلم بلند به زبان هندی
* جوایز فیلم‌فیر
** جایزه فیلم‌فیر برای بهترین مدیریت هنری: روسی ک. بنکر

## میراث
بازی و آواز ثریا در این فیلم به طور گسترده مورد تحسین قرار گرفت. در سال ۱۹۵۴، در اکران ویژه فیلم در راشتراپاتی بهاوان، نخست‌وزیر جواهر لعل نهرو خطاب به ثریا گفت: «تو روح میرزا غالب را دوباره زنده کردی.» ثریا بعدها اظهار داشت که این تحسین نهرو را باارزش‌تر از جایزه اسکار می‌داند. در سال ۱۹۹۸، در مراسم دویست‌سالگی میرزا غالب در دهلی نو، نخست‌وزیر وقت، آتال بهاری واجپایی، از ثریا برای زنده نگه داشتن یاد غالب از طریق بازی و آوازهایش تجلیل کرد.

## منابع

* 

## پیوند به بیرون
* 

رده:برندگان جایزه ملی فیلم بهترین فیلم
رده:غالب دهلوی
رده:فیلم‌ها به زبان هندی
رده:فیلم‌ها به کارگردانی سهراب مودی
رده:فیلم‌های ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:فیلم‌های تاریخی درام دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های تاریخی درام هندی
رده:فیلم‌های تاریخی هند
رده:فیلم‌های درام ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:فیلم‌های درام هند
رده:فیلم‌های زندگی‌نامه‌ای هند
رده:فیلم‌های سیاه‌وسفید هندی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در گورکانیان
رده:فیلم‌های هندی
رده:فیلم‌های هندی‌زبان دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:نمودهای فرهنگی فرمانروایان هند
رده:فیلم‌های زندگی‌نامه‌ای درباره شاعران