تاریخ ایرانیان در شبه‌قاره هند

**تاریخ ایرانیان در هندوستان** اشاره به دودمان‌ها و حکومت‌های تشکیل شده با تبار ایرانی در هند دارد. همچنین به بررسی روابط تاریخی این دو سرزمین می‌پردازد.

## شمال غربی
### شاهنشاهی هخامنشی

تسخیر و حکومت بر سرزمین‌های شمال غربی شبه‌قاره هند به دست هخامنشی‌ها از سده ششم تا چهارم پیش از میلاد به طول انجامید. این فتوحات دو مرحله تقسیم می‌شوند. حمله نخست در حدود ۵۳۵ پ.م. به دست کوروش بزرگ انجام شد. او مناطق غربی رود سند را به کشورش افزود. پس از مرگ او داریوش بزرگ در حدود سال ۵۱۸ پ.م. از هیمالیا وارد هند شد و دوره دوم فتوحات را تا رود جهلم در پنجاب انجام داد. اهمیت استیلای ایران در این زمان بر هند به اندازه‌ای در تاریخ دوران باستان هند مهم بوده که هندی‌ها زمان موعظه بودا و این لشکرکشی را دو مبدأ برای تعیین تاریخ خود دانسته‌اند.

در سال ۵۱۲ پ.م.، داریوش پس از برقرار کردن امنیت در ممالک تابعه، چند ولایت نیز به ایران ضمیمه کرد، یکی از آن‌ها پنجاب و دیگری سند است که هر دو در هند واقع هستند. نام هند البته در سنگ‌نوشته بیستون در شمار ایالت‌های تابعه نیست و این‌که در کتیبهٔ پرسپولیس هست نشان می‌دهد که این ولایات جنوب شرقی بعد از جنگ‌های مربوط به دفع شورش‌ها می‌بایست به قلمرو داریوش اضافه شده باشد. مناطق تصرف شده بعدها با نام ساتراپ‌نشین هندوش نام‌گذاری شدند. این منطقه گنجینه‌هایی بزرگ را به خزانهٔ ایرانیان سرازیر کرد؛ حدود ۳۶۰ تالنت خاک طلا در هر سال داریوش به اسکیلاکس دریانوردی کاریایی اهل کاریاندا مأموریت داد که در رود سند تا دهانه اش به اکتشاف بپردازد و سپس به سوی غرب به دریای سرخ برود. اسکیلاکس و همراهانش سفر خود را از کاسپاتوروس (احتمالا پیشاور امروزی)، شاید جایی در نزدیکی اتک جدید (۳۳ درجهٔ شمالی و ۷۲ درجهٔ شرقی) آغاز کردند. سفر اکتشافی او به‌طور غیرعادی دو سال و نیم به طول انجامید. مکس کری و اریک وارمینگتون حدس می‌زنند که علت دیرکرد او بادهای موسمی مخالف بوده‌اند.

### سکاها

پادشاهی سکایی‌ها در هند یک دولت ایرانی بود که برای مدتی بر شمال هند فرمان راند. پادشاهی سکاها در هند - که احتمالاً به شکل کنفدراسیونی از چند پادشاهی کوچک‌تر بوده - به اشکال مختلف خود از سال صد و پنجاه پیش از میلاد تا آغاز قرن پنجم میلادی ادامه داشت.

### شاهنشاهی اشکانی

پادشاهی سورن یا اشکانیان هند یک پادشاهی باستانی ایرانی بود که در اوج شکوه خود بر شرقی‌ترین بخش‌های جهان ایرانی مانند افغانستان و سیستان و همین‌طور بخش‌هایی از شمال هند فرمان راند.

این پادشاهی در سال ۱۹ پس از میلاد توسط شهربان سیستان، گندفر، یکی از شاهزادگان دودمان سورن، با اعلام استقلال از شاهنشاهی اشکانی بنیان گذاشته شد. گندفر پس از اعلام استقلال به سرزمین‌های پادشاهی هندوسکایی و دولت یونانی هند حمله برد و پادشاهی خود را به یک شاهنشاهی تبدیل کرد. با این حال با مرگ گندفر و مهم‌تر از آن، حملات کوشان‌ها به قلمروی سورن‌ها، این دولت بار دیگر به شکل یک پادشاهی درآمد. شاهزادگان سورن تا سال ۲۴۰ میلادی استقلال خود را در سیستان حفظ کردند، با این حال با ظهور شاهنشاهی ساسانی، تحت فرمان آنان درآمدند.

### شاهنشاهی کوشان

شاهنشاهی کوشانی * یک امپراتوری باستانی به مرکزیت سرزمین [[باختر (بلخ)|بلخ (باختر)]] در [[افغانستان]] امروزی بود که توسط [[یوئه‌چی]]‌ها در سده نخست میلادی بنیان گذاشته شد. این شاهنشاهی در اوج گستره خود در زمان [[کانیشکا]] [[افغانستان]] امروزی، بلوچستان، [[شمال هند]] و بخش‌هایی از [[آسیای میانه]] مانند [[سغد]] و [[خوارزم]] را زیر فرمان خود داشت.

کوشان‌ها یکی از پنج تیره یوئه‌چی بودند که در جریان مهاجرت از آسیای میانه به سمت سرزمین‌های ایرانی شرقی در افغانستان امروزی، بلوچستان و به ویژه بلخ ساکن شدند. *یوئه‌چی* شکل چینی نام این اقوام است و نام اصلی آن‌ها به دست ما نرسیده‌است. با این حال امروزه تاریخ‌نگاران معتقدند که یوئه‌چی به شکل اتحادیه‌ای از اقوام [[مردمان ایرانی|ایرانی‌تبار]] یوئه‌چی از منطقه باختر (بلخ) و [[تخاری]] بودند.

کوشان‌ها با [[امپراتوری روم]]، [[شاهنشاهی ساسانی]]، [[امپراتوری اکسوم|پادشاهی آکسوم]] و [[دودمان هان]] امپراتوری چین روابط دیپلماتیک داشتند. با وجود اینکه هنر، فلسفه و دانش بلخی در دوران کوشان‌ها دوران طلایی‌ای را پشت سر گذاشت، از آثار کوشانی به جز سنگ‌نبشته‌های سلطنتی چیزی به دست ما نرسیده‌است و بیشتر تاریخ این امپراتوری را باید در منابع خارجی جست.

شاهنشاهی کوشانی با حملات [[امپراتوری گوپتا]]، [[هپتالیان]]، [[شاهنشاهی ساسانی]] و [[کیداریان]] از بین رفت.

=== شاهنشاهی ساسانی ===


شاهنشاهی ساسانی که نام رسمی‌اش ایرانشهر بود، دوره پایانی ایران باستان بود که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی به مدت ۴۲۷ سال بر ایران فرمان راند؛ شاهنشاهان این دولت از دودمان ساسانیان بودند. این [[شاهنشاهی]] یکپارچه را [[اردشیر بابکان]] با شکست [[اردوان پنجم]]، واپسین شاهنشاه [[اشکانیان|اشکانی]]، پایه‌گذاری کرد. شاهنشاهان ساسانی که ریشه‌شان از [[استان فارس|پارس]] بود.

[[شاهنشاهی کوشان]] در اوایل و میانه‌های سده سوم میلادی تحت فشار [[ارتش ساسانیان|نیروهای ساسانی]] از هم فرو پاشید. بخش‌های غربی آن شامل بلخ (مرکز امپراتوری)، [[سغد]]، [[گنداره]] و قسمت‌هایی از هند تحت فرمان ساسانیان درآمد. ساسانیان این مناطق را به پادشاهی نیمه مستقلی به نام [[کوشانشهر]] بدل کردند و گروهی از شاهزادگان ساسانی موسوم به کوشانشاهان بر آن فرمان راندند.

کوشانشهر یکی از استان‌های [[شاهنشاهی ساسانی]] بود که در منطقه بین [[کابل|دره کابل]] و دره پیشاور واقع گردیده بود. منطقه [[بلخ]] یا در دوران متاخرتر، [[تخارستان]]، مرکز این استان و شرق ایرانشهر بود که بر سغد و گنداره نیز نظارت داشت و با فتح این ناحیه ساسانیان به این امکان دست پیدا کردند تا بر راه‌های تجاری [[آسیای مرکزی|آسیای میانه]] نظارت کنند. همچنین به دلیل اهمیت ادامه تجارت با [[هند]]، حاکمان این منطقه ضرب سکه به شکل [[سکه‌های کوشانی]] ادامه دادند.
[[پرونده:Hormizd I Kushanshah Merv mint.jpg|بندانگشتی|وسط|سکه هرمز کوشانشاه.]]
کوشانشهر با حمله [[کیداریان]] سقوط کرد.
کیداریان طبق منابع غربی به گروهی از اقوام [[ایرانی‌تبار]] گفته می‌شود و طبق منابع چینی، کیداریان بازماندگان قوم [[کوشانیان]] یا جزئی از کوشانیان بوده‌اند. به هر حال در مورد این قوم هنوز نمی‌توان به‌طور مشخص سخن گفت.
[[پیروز یکم|پیروز]]، پادشاه [[ساسانی]] (هجدهمین شاهنشاه ساسانی از ۴۵۹ تا ۴۸۴ میلادی)، توانست به‌طور کامل [[کیدار]]ها را مغلوب کند و آنان را تا [[قندهار]] کنونی پس براند. اما قوم دیگری موسوم به [[هپتالیان]] به نواحی [[تخارستان]] هجوم آورده و پیروز یکم را شکست دادند و سرانجام او در جنگ با آنان جان خود را از دست داد. با این حال ساسانیان در نیمه‌های سده ششم میلادی با موفقیت هپتالیان را شکست داده و بار دیگر ایران شرقی تحت حاکمیت شاهنشاهی ساسانی درآمد اما شاهنشاهی ایران در میانه‌های سده هفتم میلادی توسط مسلمانان فتح شد و به فرمانروایی ساسانیان در این منطقه پایان داد.
[[پرونده:Elephants relief Taq-e Bustan V.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|سنگ‌نگاره فیل‌های جنگی ساسانی در [[طاق بستان]] که توسط ساسانیان از هند آورده شد]]

=== امپراتوری غزنوی ===


دودمان غَزنَوی، دودمانی [[زبان پارسی|پارسی‌گوی]] و [[مسلمان]] در بخش‌های شرقی [[ایران بزرگ]] به ویژه [[ماوراءالنهر|فرارود]] و [[خراسان بزرگ]] بود. شهرت این سلسله، بیشتر به خاطر فتوحاتی است که در [[هندوستان]] انجام داده‌است.

از آنجا که غزنویان نخستین پایه‌های شهریاری را در شهر [[غزنین]] آغاز نمودند به غزنویان نامدار شدند. بنیانگذار این دودمان [[سلطان محمود غزنوی]] بود. پدران او از خانات [[ترکمن]] بودند که به خراسان کوچ کرده بودند. نام‌آورترین شهریاران این دودمان سلطان محمود و پسرش [[سلطان مسعود]] بودند. با شکست غزنویان از [[امپراتوری سلجوقی|سلجوقیان]] در [[نبرد دندانقان]] و پس از سلطان مسعود این دودمان رو به ناتوانی گذارد و چندی بستر حوزه فرمانروای‌اش به بخش‌هایی از [[هندوستان]] و [[افغانستان]] کنونی محدود شد. حکومت [[غزنویان هند]] از نظر هنردوستی و توجه به شاعران پارسی سرا و گسترش زبان پارسی از اهمیت بالایی برخوردار است.


امپراتوری غزنوی در اوج بسیار خود رشد کرد و بخش‌های زیادی از ایران، ترکمنستان و ازبکستان امروزی، تمام افغانستان، پاکستان و بخش‌های وسیعی از شمال غربی هند را پوشش داد. به‌طور کلی حکمرانان غزنوی به گسترش اسلام در شبه قاره هند معروف هستند. غزنویان علاوه بر ثروتی که از طریق حمله به شهرهای هند و خراج گرفتن از راجه‌های هندی به دست می‌آوردند، از موقعیت خود به عنوان واسطه در مسیرهای تجاری بین چین و دریای مدیترانه نیز بهره می‌بردند. آنها برای مدت طولانی و اقتدار خود را حفظ کردند، با این حال، قادر به مقاومت در برابر امپراتوری سلجوقی نبودند و بیشتر سرزمین‌های خود را در فلات ایران از دست دادند و یک قرن بعد از غوریان شکست خورده و سرزمین‌های هندی باقی مانده خود را را ازدست دادند.

=== شاهنشاهی افشاری ===


[[نادرشاه|نادرشاه افشار]]، [[فهرست شاهان ایران|شاه ایران]]، به علت عدم تحویل افغان‌هایی که در برانداختن سلسله صفوی نقش داشتند، به [[امپراتوری گورکانی هند]] لشگرکشی کرد و در نهایت فاتحانه وارد دهلی شد. سپاهیان او به آسانی ارتش گورکانی که به لحاظ نفرات، از برتری چشم‌گیری برخوردار بود را در [[جنگ کرنال|نبرد کرنال]] شکست داد که منجر به تسلیم نهایی محمدشاه گورکانی گردید.
پیروزی نادر شاه در برابر امپراتوری رو به زوال اما ثروتمند گورکانی هند، باعث شد تا او بتواند تا با غنایم این جنگ، هزینه جنگ‌های فرسایشی با همسایه غربی ایران، یعنی [[امپراتوری عثمانی]] را تأمین کرده و این جنگ‌ها را از سر گیرد، هرچند سرانجام نتیجه قطعی‌ای در مرزهای غربی امپراتوری خود به دست نیاورد.

از غنائم به دست آمده، می‌توان به خراج ۲۰ میلیون روپیه‌ای (برابر با تقریباً نیم میلیارد [[دلار آمریکا]] در سال [[۲۰۱۹]]) اشاره کرد. محمدشاه شخصاً کلید خزانه سلطنتی خود را به نادر داد و تخت سلطنتی مشهور خود، [[تخت طاووس (نادری)|تخت طاووس]] را نیز از دست داد. تخت طاووس به نمادی از سلطنت نادر و قدرت او تبدیل شد.
در میان جواهراتی که نادر در دهلی غارت کرد، دو الماس مشهور [[کوه نور]] و دریای نور نیز دیده می‌شدند. این دو الماس امروزه به ترتیب بخشی از جواهرات سلطنتی بریتانیا و [[جواهرات ملی ایران|ایران]] هستند. سربازان ایرانی در ماه مه همان سال دهلی را ترک کردند. نادرشاه تمام سرزمین‌های شرق رود سند را به محمدشاه بازگردند.

حمله نادر به هند پیامدهای بلند مدتی نیز داشت و بر روی آینده سیاست‌های جهانی نیز تأثیر شایانی گذاشت. این جنگ‌ها باعث تضعیف شدید امپراتوری گورکانی هند شد و در نهایت راه را برای ورود [[کمپانی هند شرقی بریتانیا|بریتانیا]] به هند و استعمار این کشور هموار کرد، اتفاقی که بریتانیا را برای حدود یک سده به قدرت مطلق جهان تبدیل نمود.

== شمال هند ==
=== سلسله غوریان ===


غوریان دودمانی تاجیک و مسلمان در قرون وسطی از سرزمین‌های شرقی [[ایران بزرگ|ایران]] بودند که تسلطشان را از [[غور]] آغاز کردند و در میانه [[سده ۱۲ (میلادی)|سده دوازدهم میلادی]] تا سال‌های آغازین [[سده ۱۳ (میلادی)|سده سیزدهم میلادی]] به یک قدرت عمده تبدیل شدند. غور مرکز نظامی امپراتوری آنها بوده که زمانی قلمروشان از [[گرگان (سرزمین)|گرگان]] در غرب تا شمال [[هند]] در شرق گسترش می‌یافت، هرچند که تحت تأثیر [[خوارزمشاهیان]] قرار داشتند. فروپاشی و نابودی غوریان در هنگام [[حمله مغول به ایران]] بوده‌است.

اوضاع اقتصادی غوریان به دلیل وجود معادن فلز و تخصص و مهارت آن‌ها در استخراج و ساخت اسلحه و نیز زمین‌های کشاورزی غنی و غنیمت‌هایی که از هند وارد می‌شد و همچنین صادرات اسلحه رونق داشت.

شهاب الدین محمد به دو دلیل علاقمند فتوحات در هندوستان بود:
# ازبین بردن بازماندگان غزنویان که با کشته شدن [[خسروملک]] در ۵۸۸ انجام شد.
# تأسیس یک امپراتوری مانند غزنویان و گسترش اسلام در هند.

برخلاف [[سلطان محمود غزنوی|سلطان محمود]] که به غارت معابد و کشتن کفار اکتفا می‌کرد شهاب‌الدین محمد با تعیین والی ایالات خود را حفظ می‌کرد و اگر شورشی می‌شد با برکنار کردن والی شهرهای خود را محفوظ می‌داشت. این امر موجب بقای حکومت وی حتی پس از مرگ او نیز شد چنانچه [[قطب‌الدین ایبک]] از امرای او توانست هند را پس از مرگ شهاب‌الدین حفظ کند.

=== امپراتوری سور ===


امپراتوری سور یک حکومت افغان حاکم بر شمال هندوستان بود که توسط [[شیرشاه سوری]] بنیانگذاری شد.

== جنوب و مرکز ==
=== سلطان‌نشین دهلی ===


سلطنت دهلی مجموعه‌ای از حکومت‌های مسلمان در [[هند]] بودند که از [[۱۲۰۶ (میلادی)|۱۲۰۶]] تا [[۱۵۲۶ (میلادی)|۱۵۲۶]] م بر [[دهلی]] و مناطقی از شمال [[هند]] حکم‌راندند و متشکل از چندین خاندان [[مردمان ترک|ترک]] و [[افغان]] بودند. در [[۱۵۲۶ (میلادی)|۱۵۲۶]] م سلطنت دهلی با گسترش [[گورکانیان هند|امپراتوری گورکانی هند]] از میان رفت.

این پادشاهی مسلمان از سده سیزدهم میلادی در شمال هند توسط جنگ‌سالاران ترک و افغان اهل آسیای میانه پدیدار شد و در فضایی که به‌طور فزاینده‌ای رنگ ایرانی می‌یافت تا غلبه بابر بر آن در ۱۵۲۶ میلادی، ادامه یافت. حاکمان دهلی منعکس‌کننده سنت‌های حکومت داری ایرانی بودند.

خاندان‌هایی که به «سلاطین دهلی» عبارتند از این خاندان‌ها که پنج سلسله نخست معروف‌ترند:
# [[سلطنت مملوک (دهلی)|سلسله مملوک]] یا غلامان [[۱۲۰۶ (میلادی)|۱۲۰۶]]-[[۱۲۹۰ (میلادی)|۱۲۹۰]] م
# [[سلسله خلجی]] [[۱۲۹۰ (میلادی)|۱۲۹۰]] -[[۱۳۲۰ (میلادی)|۱۳۲۰]] م
# [[سلسله تغلق]] [[۱۳۲۰ (میلادی)|۱۳۲۰]] - [[۱۴۱۴ (میلادی)|۱۴۱۴]] م
# [[سلسله سید|سلسله سادات]] یا سیدها [[۱۴۱۴ (میلادی)|۱۴۱۴]] - [[۱۴۵۰ (میلادی)|۱۴۵۰]] م
# [[سلسله لودی]] یا لودهی [[۱۴۵۱ (میلادی)|۱۴۵۱]] -[[۱۵۲۶ (میلادی)|۱۵۲۶]] م
# [[امپراتوری سور|سلسله سوری]] [[۱۵۴۰ (میلادی)|۱۵۴۰]]-[[۱۵۵۵ (میلادی)|۱۵۵۵]] م

=== سلطان‌نشین بهمنی ===


سلطان‌نشین بهمنی از خاندان‌های مسلمان حاکم بر [[دکن]] و نواحی مجاور آن در جنوب [[هند]] بود که یکی از سلسله‌های مهم پادشاهی هند در سده‌های میانه و نخستین سلسله‌های مستقل مسلمان در جنوب هند به‌شمار می‌آید.

مؤسس این سلسله شخصی به نام حسن بود که با عنوان [[علاءالدین گانگو بهمنی]] بر تخت سلطنت نشست. خاندان بهمنی‌ها از نوادگان «علاءالدین حسن بهمنی» سیستانی به‌شمار می‌رفتند و نسب خود را به [[بهمن پسر اسفندیار|بهمن]] پسر [[اسفندیار پسر گشتاسپ|اسفندیار]] از سلسله [[کیانیان]] ایران می‌رساندند. خاندان بهمنی با علاقه فراوانی که به فرهنگ فارسی و عرفای ایرانی داشتند بسیار کوشیدند که به حضور [[شاه نعمت‌اله ولی]] و [[حافظ شیرازی|خواجه شمس‌الدین حافظ شیرازی]] در دربار خود مفتخر گردند، اما توفیق نیافتند. این سلسله جشن‌ها و اعیاد ایرانی از جمله [[نوروز]] را با شکوه فراوان برگزار می‌کردند. زبان دربار آنها، [[زبان فارسی]] بود، در آموزشهای اولیه به شاهزادگان، [[بوستان سعدی]] آموخته می‌شد. برخی شاهان بهمنی خود به این زبان شعر می‌سرودند و از شاعران فارسی‌زبان و شیعی نشان، استقبال گرمی به عمل می‌آوردند، مانند [[آذری اسفراینی]] که بهمن نامه را سرود، آن‌ها مروج زبان فارسی در منطقه بودند.


پس از انقراض، بهمنیان این سلسله بین پنج سلسله مسلمان دیگر تقسیم شد که از میان آنان سه سلسله [[نظام‌شاهیان احمدنگر|نظام شاهیان]]، [[عادلشاهیان]] و [[قطب شاهیان]] شیعه بوده و [[برید شاهیان]] و [[عمادشاهیان]] سنی بودند.

== دوران معاصر ==

[[پرونده:Parsi Women.gif|250px|بندانگشتی|بانوان پارسی هند، عکسی از حدود ۱۸۹۵م]]
پارسیان هند گروهی از [[زرتشتیان]] [[مردمان ایرانی|ایرانی‌تبار]] هستند که اغلب آنان در [[شبه‌قاره هند]] زندگی می‌کنند. نیاکان آن‌ها در سدهٔ دوم هجری پس از سلطه [[مردم عرب|اعراب]] مسلمان بر [[ایران]] از [[ایران]] به [[هند]] کوچ کرده‌اند و از این رو می‌توان آنان را نخستین جامعهٔ مهاجر ایرانی به‌شمار آورد. نخست در [[گجرات]]  [[هندوستان]] مستقر شدند. امروزه جمعیت پارسی‌ها حدود یکصد هزار نفر برآورد می‌شود که نزدیک به ۸۰ درصد آن‌ها در ایالت [[ماهاراشترا]]ی هند و در شهر [[بمبئی]] (مومبای) و حومه ساکن هستند و مابقی در سایر نقاط [[شبه قاره هند]] یا [[بریتانیا]]، [[آمریکا]]، [[استرالیا]] و [[کانادا]] پراکنده‌اند. با وجود آنکه پارسیان در بمبئی اقلیت کوچکی هستند، حضورشان مشهود است و از نظر [[اقتصاد]]ی اقلیت مهمی به‌شمار می‌روند. آنان از انسجام خاصی برخوردارند و با گذشت ۱۲۰۰ سال بسیاری از سنن ایرانی را حفظ کرده‌اند.

== حکومت‌های تأثیر گرفته از ایران ==
=== امپراتوری مائوریا ===
[[پرونده:Mauryan Empire Map.gif|بندانگشتی|چپ|250px|قلمرو [[امپراتوری مائوریا]] در زمان اوج آن (در زمان فرمانروایی [[آشوکا]])]]
شاهنشاهی مائوریا سلسله‌ای مقتدر در [[هند]] باستان که بین سال‌های ۳۲۱ تا ۱۸۵ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کردند. سلسله مائوریا یا موریای هند بعد از سقوط شاهنشاهی هخامنشی به‌دست اسکندر مقدونی در هند روی کار آمد. آن‌ها پس از [[ماگدها|سلسله ماگادها]] به قدرت رسیدند و در اوج قدرت بر تمامی [[شبه‌قاره هند|شبه‌قارهٔ هند]] و بخش‌هایی از [[افغانستان]] و [[پاکستان]] کنونی سلطه داشتند. بزرگترین شاه این سلسله آشوکا، نوه [[چاندراگوپتا]] نام داشت. وی سراسر هند و افغانستان را به تصرف خود درآورد و در ترویج کیش بودا تلاش فراوان کرد او بزرگترین فرمانروای تاریخ هند است.

امپراتوری مائوریا از شاهنشاهی هخامنشی بسیار تأثیر پذیرفته بود. 
اسمیت شواهد نفوذ فرهنگی و هنری ایرانی در سازمان‌های امپراتوری مائوریا چنین ذکر می‌کند:
# نفوذ هنر [[معماری ایرانی]] بر معماری دوره مائوریا
# برافراشتن ستون‌های یادگاری سنگ‌نویسی شده و به یادگار گذاردن سنگ نوشته‌ها، راه و روش سنگ‌نویسی آشوکا کاملاً به تقلید از هخامنشیان است.
# بکار بردن دبیرهٔ خاروشتی (Kharoshti) در هند که توسط منشیان آرامی هخامنشیان در هند معمول گردید و آثاری از آن به دست ما رسیده‌است.
# بیشتر سازمان‌های اداری و سیاسی هند از روی سازمان‌های هخامنشیان اقتباس شده بود.
# بعضی از رسوم درباری‌شان از رسوم درباری هخامنشیان تقلید شده‌است.
# از دیگر نکات مشترک سنگ نوشته‌های داریوش و آشوکا است که، مثلاً در کتیبه‌های داریوش چنین آمده‌است: «چنین گوید داریوش شاه» و در کتیبه‌های آشوکا نیز چنین نوشته شده‌است: «چنین گوید آشوکا پادشاه».

=== امپراتوری گوپتا ===


امپراتوری گوپتا یک سلسلهٔ هندی بود که در [[سده ۱۴ (میلادی)|سده چهارم میلادی]] در [[بیهار]] تشکیل شد و در سده پنجم میلادی به دست [[هپتالیان]] از بین رفت. آن‌ها دارای دو پایتخت بودند یکی در شمال هند به نام [[پاتالی‌پوترا]] و دومی در هند مرکزی به نام اجین.

همانگونه که پادشاهان خانواده موریا در سده چهارم پیش از میلاد مسیح در شمال هندوستان حکومتی را تأسیس نمودند که از چندین حیث از حکومت هخامنشی الهام گرفته بود، پادشاهان خانواده گوپتا نیز در کشورداری و در برخی از سنت‌ها شاهان ساسانی را سرمشق خویش قرار دادند. به‌طور مثال آن‌ها لقب [[شاهنشاه]] را در تقلید از شهریاران ساسانی برای خود اختصاص دادند. مانند ساسانیان که به منظور ایجاد یکپارچگی در ملت خویش در ترویج و سرپرستی یک دین زرتشتی کوشیدند و دستور دادند اوراق پراکنده اوستا جمع‌آوری و مرتب شود، پادشاهان گوپتا نیز از [[هندوئیسم|دین هندو]] سرپرستی به عمل آوردند و مقرر داشتند کتاب ودا جمع‌آوری و مرتب و منظم گردد.

=== امپراتوری گورکانیان هند ===

امپراتوری گورکانیان هند یک امپراتوری [[جوامع فارسی‌زبان|پارسی‌مآب]] و [[مردمان ترک|ترک‌تبار]] با [[سنت ترکی-مغولی]] و مسلمان با [[فرهنگ ایرانی|فرهنگی ایرانی]] در [[شبه‌قاره هند|شبه‌قارهٔ هند]] بود. این دولت که برای بیش از سه سده بر مناطق وسیعی در جنوب آسیا فرمان راند، در سال ۱۵۲۶ میلادی توسط [[بابر]] بنیان گذاشته شد.

[[بابر]]، یکی از شاهزادگان [[امپراتوری تیموری|تیموری]]، با پشتیبانی [[ایران صفوی|ایران]] و [[عثمانی]] در جهت تضعیف [[سلطان‌نشین دهلی|سلطان دهلی]]، [[ابراهیم لودی]]، به جنوب آسیا لشکر کشید و در [[نبرد نخست پانی‌پت]] دولت دهلی را به سختی شکست داد و بر شمال هند مسلط شد. با این حال، ظهور گورکانیان به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای، حدوداً در سال ۱۶۰۰ میلادی و در دوران [[اکبر کبیر|اکبر]]، نوهٔ بابر، روی داد. امپراتوری وسیع اکبر تا پایان حکومت [[اورنگ‌زیب]]، آخرین پادشاه بزرگ گورکانی پابرجا ماند

در زمان گورکانیان هند [[فرهنگ هندوایرانی]] و [[زبان فارسی]] در این کشور گسترش پیدا کرد. اگر چه پیش از به قدرت رسیدن این خاندان در هند، دین اسلام توسط عارفان فارسی‌زبان در [[شبه قاره هند]] نفوذ کرده بود، اما تأثیر ظهور این خاندان در هندوستان، گسترش و رونق زبان فارسی را به حدی رساند که ادبیات فارسی نه تنها مایه حیات روحی مردم عام شد بلکه این زبان، زبان رسمی درباریان نیز گردید. این رویکرد باعث مهاجرت بسیاری از هنرمندان، نویسندگان و شاعران از ایران به هند شد.

=== شاهی بنگاله ===

سلطان‌نشین بنگال یک امپراتوری در سده‌های چهاردهم، پانزدهم و شانزدهم میلادی در [[دلتای گنگ]] در [[بنگال]] بود. این کشور دارای چند [[دولت خراجگزار]] از جمله [[اودیسا]] در جنوب غرب، [[آراکان]] در جنوب شرق، و [[تریپورا]] در شرق بود. بنگاله در اوایل سده شانزدهم به اوج گستردگی جغرافیایی خود رسید و بر سرزمینی از [[Kamarupa|کامروپ]] و [[Kamata Kingdom|کاماتا]] در شمال شرق تا [[بخش جون‌پور|جون‌پور]] و [[بیهار]] در غرب حکم‌رانی می‌کرد. این کشور به عنوان یک کشور با اقتصاد قوی و یکی از قدرتمندترین کشورهای آسیایی مشهور بود. انحطاط بنگاله با کندی توسط [[امپراتوری سور]] آغاز شد و پس از آن با فتح این سرزمین به دست [[امپراتوری گورکانی]]، بنگاله به چند پادشاهی کوچک تجزیه شد. شاهی بنگاله یک سلطنت [[سنی]]‌‌مذهب با ریشه‌های هندی، سیستانی، حبشی و بنگالی بود.
این امپراتوری، یکی از سلسله‌هایی بود که در آن [[زبان فارسی]] به‌عنوان زبان رسمی، دیپلماتیک و تجاری مورد استفاده قرار می‌گرفت.

=== فهرست سلسله‌هایی با فرهنگ ایرانی در هند ===
* [[سلطان‌نشین دهلی]]
* [[سلطنت مملوک (دهلی)|سلطنت مملوک]]
* [[سلسله خلجی]]
* [[سلسله تغلق]]
* [[سلسله سید|سلسله سادات]]
* [[سلسله لودی]]
* [[شاهی بنگاله]]
* [[سلطان‌نشین‌های دکن]]
* [[امپراتوری گورکانی]]
* [[امپراتوری سور]]
* [[ایالت حیدرآباد|ایالت دکن]]
* [[امپراتوری سیک]]

== نگارخانه ==
<gallery>
پرونده:RedFort.jpg| [[لال قلعه (دهلی)]]
پرونده:Qutbuddin Bakhtiyar Kaki's tomb.jpg|قطب الدین بختیار خاکی
پرونده:Humanyu.JPG|[[آرامگاه همایون]] الگوی ساخت [[تاج‌محل]]
پرونده:Bara Gumbad and Bara Gumbad Masjid.JPG| بارا گُمبد، باغ لودی
پرونده:Purana_Qila_02.jpg|پورانا قلعه
پرونده:Bibi Ka Maqbara, Aurangabad, Sambhajinagar, Maharashtra, India (2006).jpg|مقبره بی بی
پرونده:Humanyu.JPG|[[آرامگاه همایون]]
پرونده:Facade of Taj Mahal (4718894898).jpg|thumb|آیات قرانی با خط نسخ فارسی
</gallery>

== جستارهای وابسته ==

* [[تاریخ هند]]
* [[فهرست پارسیان هند]]
* [[روابط ایران و هندوستان]]
* [[سرایندگان ایرانی در شبه‌قاره هند]]
* [[زبان فارسی در شبه‌قاره هندوستان]]
* [[روابط هند و ایران در عهد باستان]]


== پانویس ==


== منابع ==

* 
* 
* [[John Boardman (art historian)|Boardman, John]] (1998), "Reflections on the Origins of Indian Stone Architecture", *Bulletin of the Asia Institute*, pp. 15–19, 1998, New Series, Vol. 12, (*Alexander's Legacy in the East: Studies in Honor of Paul Bernard''), p. 13-22, JSTOR
* 
* 
* 

رده:افراد هندی ایرانی‌تبار
پارسیان هند
رده:تاریخ بنگال غربی
رده:تاریخ بنگال
رده:تاریخ بنگلادش
رده:تاریخ بیهار
رده:تاریخ پاکستان
رده:تاریخ پنجاب
رده:تاریخ دهلی
رده:تاریخ هند