ثقت الاسلام

****** عنوانی عام، برای احترام و تکریم عالمان شیعه اثنی عشری است. در گذشته این عنوان معمولاً به افرادی گفته می‌شد که تحصیلات دینی خود را در حد معینی به انجام رسانده اما هنوز به مرتبهٔ بالاتر در ردهٔ روحانیت که به ''آیت الله'' معروف است نرسیده باشند.

در گذشته نه چندان دور، این لقب دینی، معمولاً به کسانی اختصاص داشت که تحصیلات خود را در سطوح ۱ و ۲ حوزه‌های علمیه به پایان رسانده، و مدرک فقه اسلامی و الهیات (اصول دین) را کسب می‌کردند. همچنین **' یک [[لقب‌های مذهبی|لقب]] کلی برای اشخاص مورد اعتماد و مورد احترام [[مسلمانان]] است، که نشان دهنده دارا بودن سطح معینی از دانش حوزوی است.

== ریشه لغوی ==
واژه ی **' [به زبان انگلیسی: ]، [به زبان عربی: ] از دو کلمه عربی گرفته شده‌است: **' به معنای ''فرد امین و مورد اعتماد''، و ''[[اسلام]]'' که اشاره به دین اسلام دارد. از این رو می‌توان این لغت را، **فرد مورد اعتماد اسلام**، ترجمه کرد.

در [[علم رجال]]، از نظر [[اصولیان]]، برای [[افتاء]] راهی جز رجوع به اخبار ثقات وجود ندارد و **' به راویانی گفته می‌شود که عدالت و وثاقت آنها، صریحاً احراز شده باشد.

## ثقت الاسلام به عنوان لقب دینی
در مذهب شیعه، لقب * اغلب به عنوان گامی به سوی لقب عالی‌تر  [[آیت‌الله|*آیت الله*]] تلقی می‌شده‌است؛ زیرا فرایند آیت الله شدن، مستلزم صرف سال‌ها مطالعه و تحقیق، فراتر از آنچه برای دریافت لقب * * لازم است، می‌باشد.

امروزه استفاده از لقب ** ، در [[ایران]]، علیرغم دارا بودن اکثریت [[شیعه دوازده‌امامی|شیعه]]، زیاد رایج نیست. اگر چه در گذشته نه چندان دور، مورد استفاده قرار می گرفته است. همچنین در کشورهای دیگر با جمعیت قابل توجه شیعه، مانند [[عراق]]، استفاده از این لقب در گذشته هم، چندان رایج نبوده است.

شایان ذکر است که استفاده از [[القاب مذهبی]] برای انتساب به [[روحانیون]]، در [[مذهب شیعه]] یکسان نبوده و نیست، و می‌تواند در نحوه استفاده، و درک معانی القاب در زمینه‌های مختلف، تفاوت‌هایی وجود داشته باشد.

** نخستین بار به عنوان لقب دینی، برای [[محمد بن یعقوب کلینی]] (۲۵۸–۳۲۹ [[گاه‌شماری هجری قمری|ه‍. ق]])، گردآورنده کتاب [[کتاب کافی|الکافی]] به کار رفت. به گفته [[کاظم مدیر شانه‌چی|کاظم مدیر شانه چی]] در کتاب [[علم الحدیث]]، [[شیخ کلینی|محمد بن یعقوب کلینی]] در زمان خود به ** معروف بود.

== تفاوت القاب آیت الله، حجت الاسلام و ثقت الاسلام ==
القاب روحانیون [[شیعه]] در ایران، از نظر مفهومی در طول تاریخ تغییر کرده‌اند. به عنوان مثال، لقب ** که برای [[طلاب]] سطوح ۱ و ۲ [[حوزه‌های علمیه]] به کار می‌رفته‌است، در گذشته، لقب علمای بزرگ بوده‌است. علاوه بر این، برخی از [[القاب]] در قرن اخیر در بین روحانیون رایج شده‌است، به عنوان مثال، لقب *آیت الله العظمی* به [[مرجع تقلید|مراجع تقلید]] گفته می‌شود، و یا در مقطعی از زمان، لقب *آخوند* برای علمای بزرگی چون [[آخوند خراسانی|ملا محمد کاظم خراسانی]] یا [[محمدباقر مجلسی|ملا محمد باقر مجلسی]] استفاده می‌شده‌است.

لازم است ذکر شود که، این [[القاب]] در محیط [[حوزه‌های علمیه]]، کاملاً عرفی است، و توسط نهاد خاصی، اعطاء نمی‌گردند.

در گذشته نه چندان دور، ** به طلاب سطح ۱ و ۲ (اصطلاحاً طلاب مقدمات‌خوان) گفته می‌شده‌است. هم‌اکنون در حوزه‌های علمیه ایران، هدف اصلی در دوره مقدمات، آموزش [[ادبیات عربی|ادبیات عرب]] ([[صرف]]، [[نحو]]، [[معانی]] و [[علم بیان|بیان]]) و آشنایی طلاب با دروس پایه، مثل [[منطق]] و [[فقه]] است، که به‌طور معمول از کتاب‌های [[جامع المقدمات]]، [[سیوطی]]، [[المغنی]] و غیره استفاده می‌شود. مدت زمان تدریس، معمولاً برای آموزش [[ادبیات عربی|ادبیات عرب]] سه سال، و برای دروس [[منطق]] و [[فقه]] هم سه سال طول می‌کشد.

همانطور که قبلأ هم بیان گردید، لقب ** در گذشته، برای علمای بزرگی مانند شیخ [[محمد بن یعقوب کلینی]] و [[شیخ صدوق]] استفاده می‌شده است. اما لازم به ذکر است که در حال حاضر، در حوزه‌های علمیه ایران، از این لقب استفاده نمی‌شود.

*حجت الاسلام* به طلاب سطح ۳ گفته می‌شود. در این دوره به‌طور معمول در علم اصول، کتاب‌هایی نظیر: معالم الاصول یا اصول استنباط، [[الموجز فی اصول الفقه|الموجز]]، اصول الفقه مظفر، [[فرائدالاصول|رسائل]] و [[کفایة الاصول]] تدریس می‌شود. در علم فقه نیز کتاب‌هایی نظیر [[شرح لمعه]] و [[مکاسب]] تدریس می‌شود. معمولاً مدت زمان این دوره آموزشی، چهار سال بطول می‌انجامد.

پس از ورود طلاب به مرحله بعد (سطح ۴) و رسیدن به دوره تحصیلی [[درس خارج]] (دروس عالی حوزه) لقب [[حجت‌الاسلام‌والمسلمین|*حجت الاسلام والمسلمین*]] به آنان اختصاص می‌یابد. این مرحله بالاترین دوره دروس [[حوزوی]] به‌شمار می‌رود، که با هدف [[مجتهد]] شدن طلاب در دو رشته فقه و اصول و یافتن توان استنباط احکام، از منابع اصیل کتاب (علوم قرآنی) ، سنت، و [[اجماع (فقه)|اجماع]] برپا می‌شود. این دوره معمولاً بدون متن درسی خاصی است، اما برای نظم بخشیدن به مطالب، مباحث براساس [[کفایة الاصول]] در اصول فقه و [[جواهرالکلام|جواهر الکلام]]، [[تحریرالوسیله|تحریر الوسیله]] و [[عروة الوثقی]] در فقه طرح می‌شود و در حقیقت دوره تحقیقاتی حوزه محسوب می‌شود. مدت زمان تدریس، به‌طور معمول حداقل چهار سال طول می‌کشد.

در زمان‌های گذشته، لقب [[حجت‌الاسلام‌والمسلمین|*حجت الاسلام والمسلمین*]] برای [[مرجع تقلید|مراجع تقلید]] به کار می‌رفت، چنانچه رساله‌های مرحوم [[سید حسین طباطبایی بروجردی|آیت الله سید حسین طباطبایی بروجردی]] با عنوان *'حجت الاسلام والمسلمین بروجردی** چاپ شده، یا در گذشته امام [[ابوحامد محمد غزالی|محمد غزالی]] دارای این لقب بوده‌است، اما امروزه این القاب معنای دیگری دارد.

[[آیت‌الله|''آیت الله'']] به کسی گفته می‌شود که دوره [[درس خارج]] (دروس عالی حوزه) را با موفقیت به پایان رسانده و به درجه [[مجتهد|اجتهاد]] رسیده باشد و چندین سال هم نیز [[درس خارج]] [[فقه اسلامی]] یا [[اصول فقه|اصول]] را نیز تدریس کرده باشد. [[مجتهد|اجتهاد]] به این معناست که شخص مورد نظر، با استفاده از ادله و مبانی فقهی و اصولی، خود توانایی استنباط احکام را داشته باشد.

[[مجتهد]] خود بر دو قسم است: گونه اول کسی است که در برخی از ابواب فقه مجتهد است، که وی را ''مجتهد متجزی'' می‌نامند، و گونه دوم کسی است که در تمام ابواب [[فقه امامیه|فقه]] مجتهد است، که وی را ''مجتهد مطلق'' می‌نامند.

== ثقت الاسلام به عنوان نام خانوادگی در ایران ==
در حالی که **' اساساً به‌عنوان ''لقب'' در اسلام شیعی مطرح بوده‌است،  اما در برخی از خانواده‌های ایرانی به عنوان *[[نام خانوادگی]]* نیز مورد استفاده قرار گرفته است. این امر به دلیل آن است که در بسیاری از فرهنگ‌ها، استفاده از القاب مذهبی به عنوان نام خانوادگی، یا استفاده از اصطلاحات مذهبی یا فرهنگی، که هویت فردی آنها را به عنوان نام خانوادگی آنها منعکس می‌کند، به‌طور معمول مشاهده می‌شود.

با این حال، شایان ذکر است که استفاده از **' به عنوان نام خانوادگی در [[جهان اسلام]] نسبتاً غیر معمول است و بیشتر به برخی از کشورها مانند [[ایران]] محدود می‌شود. در کشورهای دیگر، حتی کشورهایی که جمعیت [[مسلمان شیعه]] قابل توجهی دارند، استفاده از نام‌های خانوادگی دیگر که نماد [[هویت فرهنگی]] یا [[قومی]] آن‌ها است، امری رایج‌تر است.

=== خانواده‌های مشهور با نام خانوادگی ثقت الاسلام در ایران ===
ممکن است افرادی با این ''نام خانوادگی'' در [[شیراز]]، [[تبریز]] یا سایر مناطق مختلف ایران، زندگی کنند، زیرا این یک نام خانوادگی خاص در ایران است. در اینجا تعدادی از خانواده‌های مشهور با نام خانوادگی **' آورده شده است، با این وجود این فهرست به موارد زیر محدود نمی‌شود:

۱. **میرزا علی آقا  تبریزی** (۲۹ دی ۱۲۳۹–۹ دی ۱۲۹۰ خورشیدی) ، یک روحانی ملی‌گرای ایرانی بود که در جریان انقلاب مشروطه ایران در تبریز زندگی می‌کرده‌است. او یکی از روحانیون اصلاح‌طلب شیعه به‌شمار می‌آمد.

۲. **[[:commons:Category:Seyed Zeinolabedin Seghatoleslam| سید زین العابدین ثقت الاسلام]]** (معروف به *[[سیدعلی ثقت الاسلام ارسنجانی]]*) (آذر ۱۳۰۲ - خرداد ۱۳۷۹ خورشیدی)، یک عالم روحانی شیعه ایرانی بود که در شهر ارسنجان (استان فارس) و شیراز زندگی می‌کرد. وی یکی از تأثیرگذارترین و با نفوذترین عالم دینی در بین مردم ساکن در شهرستان ارسنجان، به‌خصوص شهر ارسنجان بوده‌است. وی در حین مدیریت حوزه علمیه ارسنجان، به تدریس فقه و علوم اسلامی مشغول بود.

۳. **شیخ محمدعلی  اصفهانی** (۱۲۳۳–۱۲۷۹ خورشیدی)، یک عالم روحانی شیعه ایرانی ساکن اصفهان بود. وی از علما و فقهای بزرگ عصر خود در شهر اصفهان (استان اصفهان) بوده‌است و دانش و تخصص کاملی در تمامی حوزه‌های فقه اسلامی داشت.

۴. **سید عبدالله ** (۱۱ مرداد ۱۲۴۷–۱۷ تیر ۱۳۴۱ خورشیدی) یک روحانی شیعه دوازده امامی ایرانی بود که در اصفهان و نجف (عراق) زندگی می‌کرد. وی در نجف به تدریس و تألیف کتب اشتغال داشت و آثار ارزشمندی در علوم اسلامی از خود به جای گذاشته‌است.

## جستارهای وابسته

* ثقت الاسلام (اسامی افراد)
* آخوند
* درس خارج
* مجتهد
* شیعه اثنی عشری
* عالم (اسلام)
* حوزه علمیه (اسلام)
* مرجع تقلید
* محی الدین
* آیت‌الله

## پانویس

## منابع
* دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۳ش). *[[لغت‌نامه دهخدا|لغت‌نامه]]*. تهران: انتشارت دانشگاه تهران، چاپ اول.
* ضوابطی، مهدی. (۱۳۵۹ش). *[http://www.lib.ir/booknotfound/?title=پژوهشی-در-نظام-طلبگی پژوهشی در نظام طلبگی]*. تهران.
* ربانی خوراسگانی، علی. (تابستان ۱۳۸۴ش). *[https://www.magiran.com/paper/254709 نهاد مرجعیت شیعه و نقش آن در تحولات اجتماعی ایران معاصر]*. مندرج در فصلنامه شیعه‌شناسی، سال سوم، شماره ۱۰.
* شهید ثانی، زین الدین بن علی. (۱۴۰۸ق). *[https://www.noor-book.com/en/ebook-al-Riʻāyah-fī-ʻilm-aldirāyah-pdf الرعایة فی علم الدرایة]*. قم: چاپ عبدالحسین محمدعلی بقال.
* قمی، عباس. (۱۳۲۷ش). *فوائدالرضویة: زندگی علمای مذهب شیعه*. تهران.
* قمی، عباس. (۱۴۰۹ق). *الکنی و القاب*. تهران: مکتبة الصدر.
* مدرس تبریزی، محمدعلی. (۱۳۶۹ش). *[https://lib.eshia.ir/10984/1/0 ریحانة الادب]*. تهران.
* حسینی، سید محمد حسین. (۱۳۹۳ش). *[http://www.arsanjan.org/item/301 بزرگداشت مرحوم آیت‌الله حاج سیّد علی ثقةالاسلام]*. ارسنجان.
* کسروی، احمد. (۱۳۵۶ش). *[[تاریخ مشروطه ایران (کتاب)|تاریخ مشروطه ایران]]*. تهران.
* متینی، جلال. (۱۳۶۲ش). *[https://www.irannamag.com/article/بحثی-دربارهء-سابقهء-تاریخی-القاب-و-عنا/ بحثی درباره سابقه تاریخی القاب و عناوین علما در مذهب شیعه]*. در فصلنامه ایران نامه.
* مدیر شانه چی، کاظم. (۱۳۵۶ش). *درایة الحدیث*. مشهد.
* مدیر شانه چی، کاظم. (۱۳۶۲ش). *[http://www.lib.ir/book/65136503/علم-الحدیث/ علم الحدیث]*. قم.
* زارع، جعفر. (۱۳۹۳ش). *[http://www.arsanjan.org/item/278 شعری در رثای آیت الله ثقه الاسلام ارسنجانی]*.
* مجلسی، محمد باقر. (۱۴۰۳ق). *[[بحارالانوار|بحار الانوار]]*. بیروت.
* ناظم الاسلام کرمانی، محمد. (۱۳۶۲ش). *[[تاریخ بیداری ایرانیان]]*. به کوشش علی‌اکبر سعیدی سیرجانی. تهران.
* نراقی، حسن. (۱۳۵۵ش). *[https://lib.ui.ac.ir/inventory/1/23897.htm کاشان در جنبش مشروطه ایران]*. تهران.
* انوری، حسن. (۱۳۹۰ش). *[[فرهنگ سخن#:~:text=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF %D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF %D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%8C %D8%A7%D9%81%D8%B2%D9%88%D9%86 %D8%A8%D8%B1,%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C %D9%88 %D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C %D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C %D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF.|فرهنگ سخن]]*. ج۳، ص۲۰۳۳.
* ابراهیمی، محمدحسین. (۱۳۹۹ش). *[https://www.iranfarhang.com/book/66218 تاریخ مدرسه سعیدیه ارسنجان]. (شرح حال و زندگی خاندان[[:commons:Category:Seyed Zeinolabedin Seghatoleslam| ثقه الاسلام ارسنجانی]] )*. قم: مجمع ذخائر اسلامی.

* Calmard, Jean. (2009). "*Ayatollah*". In Esposito, John L. (ed.). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (Online ed.). Oxford University Press. 10.1093/acref/9780195305135.001.0001.
* Glassé, C. (2013). *The new encyclopedia of Islam*. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. p. 71. ISBN 978-0-7591-0189-0
* Nasr, Seyyed Hossein. Dabashi, Hamid. and Vali, S. (1989). *Expectation of the Millennium*. SUNY Press. ISBN 978-0-88706-844-7
* Golkar, S. (2017). *Clerical militia and securitization of seminary schools in Iran*. Contemporary Islam, 11(3), pp.215–235.  10.1007/s11562-017-0384-8. S2CID 151998952.
* AncientFaces. (n.d.). *Seyed Zeinolabedin Seghatoleslam biography*. [online] Available at: Seyed-Zeinolabedin-Seghatoleslam-192886125 [Accessed 08 Apr. 2023].
* Momen, M. (2015). *Shi’i Islam*. Simon and Schuster. ISBN 978-1-78074-788-0
* Momen, M. (1985). *An Introduction to Shi’i Islam: the history and doctrines Twelver Shi’ism*. New Haven; London: Yale University Press. ISBN 978-0-300-03499-8
* Hermann, Denis. (۱ مه ۲۰۱۳). "''Akhund Khurasani and the Iranian Constitutional Movement''". Middle Eastern Studies. 49 (3): 430–453. 10.1080/00263206.2013.783828. ISSN. JSTOR 23471080. S2CID 143672216.
* Akhlaq, Sayed Hassan. (2023). *The Making of Shia Ayatollahs*. Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-79365-516-5
* www.merriam-webster.com. (n.d.). *Definition of AYATOLLAH*. [online] Available at: https://www.merriam-webster.com/dictionary/ayatollah [Accessed 22 May 2023].
* Bearman, P.J. , International Union of Academies and Al, E. (1986). *The encyclopaedia of Islam*, new edition. Leiden E.J. Brill -≪&Gt. ISBN 9789004161214
* World Shia Muslims Population. (n.d.). *Shia Muslims Population*. [online] Available at: http://shianumbers.com/shia-muslims-population  [Accessed 22 May 2023].
* Ibn Durayd, Abūbakr Muḥammad b. Ḥasan (۲۴ آوریل ۲۰۱۲). Baʿlbakī, Ramzī Munīr (ed.). *[https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/lisan-al-arab-DUM_2430?s.num=13 Lisān al-ʿArab]*. Beirut: Brill. ISBN 9789004161214

رده:آیت‌الله‌ها
رده:تشیع
رده:حوزه علمیه (شیعه)
رده:روحانیان شیعه
رده:عنوان‌های مذهبی
رده:نام خانوادگی
رده:نام‌های خانوادگی
رده:نام‌های خانوادگی فارسی
رده:عنوان‌های عربی
رده:نام‌های عربی