تاتی طالقانی

**تاتی طالقانی** یا **گویش طالقانی** گویشی از زبان‌های ایرانی شمال غربی و زیرمجموعهٔ زبان تاتی ایرانی می‌باشد. گویش طالقانی به دو گویش تاتی طالقانی که اکثریت روستا ها را در بر میگیرد و طبری طالقانی تقسیم می‌شود. به عقیده صاحب نظران گویش مردم طالقان به دو دسته طبری طالقانی و تاتی طالقانی تقسیم می‌شود. روستاهایی که بین جوستان و کوه‌های کندوان قرار گرفته‌اند به لهجه مازندرانی سخن می‌گویند. از جوستان به سمت باختر به تاتی با لهجه طالقانی سخن می‌گویند. زبان مردم طالقان مازندرانی و تاتی است و لهجه آنها طالقانی می‌باشد و فقط در روستای میناوند مردم به زبان ترکی سخن می‌گویند. به گفته اعظام الوزاره زبان اهل طالقان مرکب است از لهجه و لسان تاتی و طبرستانی چون با این دو ولایت همسایگی و مجاورت دارند و از هر دو سمت وضع تکلم و تلفظ خود را اقتباس نموده است.به عقیده زبان‌شناسان گویش طالقانی مرز انتقال گویش کاسپین (مازندرانی و گیلکی)، تاتی و فارسی می‌باشد. گویش طبری طالقانی گویشی از زبان مازندرانی و زیر مجموعه گویش کلارستاقی می‌باشد که به گویش مردم شهرستان چالوس شباهت دارد و برخی ویژگی‌های نحوی آن به گویش‌های مازندرانی گونه همچون شمیرانی شباهت دارد.

## تقسیم‌بندی
به عقیده حبیب برجیان شهمیرزاد، قصران و ساوجبلاغ، طالقان و الموت و کلاردشت و تنکابن یا کاسپی مرکزی گونه‌های زبانی پیرامون مازندران محسوب می‌شوند. این پژوهشگر زبان طبری علاوه بر زبان، رسوم مشترک را همدیگر ویژگی شهروندان حوزه زبان کاسپی دانست و گفت: آیین تیرماه سیزده شو از ویژگی‌های مشترک گیلان و مازندران است. مردم طالقان و الموت هم از این جشن سخن می‌گفتند. در کتاب استان‌شناسی البرز چاپ وزارت آموزش و پرورش، گویش مناطقی از کرج و طالقان، ساوجبلاغ شبیه به مازندرانی عنوان است. گویش طالقانی می‌تواند گونه‌ای از زبان‌های شبهه طبری باشد. برخی از صاحب‌نظران نیز گویش طالقانی را از گویش‌های تاتی‌گونه می‌دانند. گرچه گویش مردم طالقان با گویش تات‌های دیگر مناطق ایران تفاوت دارد. به گفته منیژه یوحنایی حوزه گستردگی زبان مازندرانی از شرق تا گرگان از جنوب تا شهمیرزاد، سنگسر، فیروزکوه، دماوند، لواسانات و مناطق شمالی امامزاده داوود و طالقان و از غرب تا تنکابن است.

## گویش‌های طالقان
گویش‌های طالقان به دو دسته طالقانی و طبری طالقانی تقسیم می‌شود.
# **[[تاتی طالقانی|گویش طالقانی]]**: این گویش از جوستان به غرب و در تمام آبادی‌ها پایین طالقان میان طالقان و کنارود گویش می‌شود.
# **[[طبری طالقانی]]**: این گویش از کندوان تا جوستان گویش می‌شود و بیشتر آبادی بالا طالقان به جز جوستان را درمی‌گیرد.

همچنین یک زبان رمزی به نام «پَس‌پَسایی» یا «سَپ‌سَپایی» در طالقان وجود دارد که گویا فشارهای اجتماعی زمان مغول سبب ایجاد آن شده است. بیشتر واژگان این زبان رمز واژگون شده هستند.

## دستور زبان
### ضمایر
در گویش طالقانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

### شناسه
در گویش طالقانی شناسه به صورت زیر می‌باشد.

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: **[[زمان گذشته (زبان)|گذشته]]** و **[[زمان حال (زبان)|حال]]**. اما در گویش طالقانی سه دسته شناسه داریم: **گذشته**، **حال ساده** و **حال التزامی**.

۱. **گذشته**:
* بن ماضی ساده: -biâma = آمد
* بن ماضی استمراری: -miyâma = می‌آمد

۲. **حال ساده**:
* بن مضارع اخباری: -miya= می‌آید

۳. **حال التزامی**:
* بن مضارع التزامی: -biya = بیا

### صرف فعل
در جدول زیر فعل آمدن (biâmiyan) بر اساس گویش طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

در جدول زیر فعل گفتن (bagoten/boten) بر اساس گویش طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

### نشانه جمع
در گویش طالقانی از نشانه‌های [on] و [kon] برای جمع استفاده می‌شود.

### حرف اضافه
حروف اضافه در گویش طالقانی به شرح زیر است.

### افعال
* صرف فعل شدن (babiyan) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش طالقانی.

* صرف فعل بودن (biyan) در زمان حال و گذشته به گویش طالقانی.

* صرف فعل بودن در جایی (daben)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش طالقانی.

### واژگان
شماری از واژه‌های طالقانی و مقایسه آن با گویش کلارستاقی (چالوس) و فارسی:

## جستارهای وابسته

* مردمان مازندرانی
* طبرستان
* استان مازندران
* زبان مازندرانی
* ادبیات مازندرانی
* کرج
* استان البرز
* شهرستان طالقان
* شهرستان کرج
* طالقان

## منابع

## پیوند به بیرون

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین