فروپاشی تمدن در اواخر عصر برنز

بندانگشتی|400px|نقشه‌ای از سقوط تمدن در عصر برنز
در طول پنج دهه بین  و ، **تمدن‌های [[عصر برنز]]** در خاور نزدیک، منطقه اژه، آفریقای شمالی، قفقاز، بالکان، و شرق مدیترانه که برای چند هزار سال در ثباتی نسبی رشد کرده بودند، به شکلی ناگهانی و خشونت‌آمیز **سقوط** کردند و اغلب تمدنهای این منطقه برای چند سده وارد عصر تاریک شدند که تا ظهور تمدن‌های عصر آهن ادامه داشت.

در این سال‌ها، چهار تمدن اصلی عصر برنز، که عبارت بودند از پادشاهی نوین مصر در مصر و شام، امپراتوری هیتی‌ها در جنوب آناتولی (ترکیه امروزی)، امپراتوری آشور میانه در میانرودان، و تمدن میسنی در یونان و جزایر اژه به دلایل نامعلومی دچار اختلال شدند. به گفته رابرت دروز: «در این دورهٔ چهل یا پنجاه ساله، بزرگترین شهرهای جهان در آن زمان نابود شدند و در بسیاری از آن‌ها پس از آن هرگز کسی زندگی نکرد.» در این دوره راه‌های تجارت بین ملل قطع شد و سواد خواندن و نوشتن در بسیاری از مناطق از بین رفت.

در مورد علل این سقوط، اجماعی بین محققان وجود ندارد. در نوشته‌های این دوره از گروه‌هایی به نام مردمان دریا نام برده شده که تمدن‌های پیرامون دریای مدیترانه را مورد هجوم قرار می‌دادند، ولی منشأ چنین اقوامی روشن نیست. از دلایل دیگری که در این مورد مطرح شده می‌توان به تغییرات آب و هوایی، آتشفشان‌ها، خشکسالی، شکست فناوری برنز در برابر فناوری آهن، انقلاب در جنگ‌افزارها، نافرمانی مزدورها، و سقوط عمومی سیستمی اشاره کرد.

از بین تمدن‌های عصر برنز، تمدن ایلام تحت تأثیر این سقوط قرار نگرفت و تمدن آشور آسیب کمتری دید. همچنین، تمدن مصر باستان هرچند آسیب دید اما توانست خود را محافظت کند. در نهایت در سده‌های بعدی در اثر مهاجرت‌های جدید، پیدایش آهن و شروع عصر آهن و تشکیل دولت‌های جدید، تمدن‌های آشوری نو، اورارتو، فینیقی، یونان کهن ظهور کرد و عصر کلاسیک آغاز شد.

## عصر برنز متأخر در خاورنزدیک

عصر برنز در خاور نزدیک به سه پاره بخش می‌شود:
* عصر برنز آغازین(EBA)، ۳۵۰۰-۲۰۰۰ (پیش از میلاد)
* عصر برنز میانی(MBA)، ۲۰۰۰-۱۶۰۰ (پیش از میلاد)
* عصر برنز متأخر(LBA)، ۱۶۰۰-۱۲۰۰ (پیش از میلاد)

:*زمان‌ها تخمینی هستند*

ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:720 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify

Colors =
    id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
    id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
    id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #

Period = from:-3500 till:-1000
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-3000
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-3500
PlotData =
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)

  bar:&nbsp; color:period
  from: -3300 till: -1200 text:Classic Bronze Age
  bar:NEast color:era
  from: -3300 till: -1200 shift:(0,5) text:Ancient Near East
  from: -3300 till: -2100 text:Early Bronze Age
  from: -2100 till: -1550 text:Intermediate Bronze Age
  from: -1550 till: -1200 text:Late Bronze Age
  bar:Mesop. color:age
  from: -2900 till: -2350 text:Sumerian city-states
  from: -2350 till: -2193 text:Akkadia
  from: -2119 till: -2000 text:Ur
  from: -2050 till: -1700 shift:(0,5) text:Assyria
  from: -1900 till: -1800 text:Babylonia
  from: -1600 till: -1200 text:Kassites
  bar:Egyptian color:era
  from: -3200 till: -1070 shift:(0,5) text:Ancient Egypt
  from: -3200 till: -3000 text:Protodynastic
  from: -3000 till: -2700 text:Archaic
  from: -2700 till: -2180 text:Old Kingdom
  from: -2050 till: -1700 text:Middle Kingdom
  from: -1550 till: -1070 text:New Kingdom


;تمدن هیتی
;تمدن میسنی
;تمدن میتانی

## منابع
### پانویس

### کتابشناسی

*

رده:آسیای پیشاتاریخ
رده:تاریخ هندواروپایی
رده:خاور نزدیک باستان
رده:سده ۱۲ (پیش از میلاد)
رده:عصر آهن
رده:آسیای عصر برنز
رده:عصر برنز
رده:فروپاشی اجتماعی