پرواز زیر مداری

بندانگشتی|ویدیویی از پرواز فضایی زیرمداری یک راکت ژرفاسنج بلک برنت ۹.
یک **پرواز فضایی زیرمداری** (به انگلیسی: Sub-orbital spaceflight) نوعی پرواز فضایی است که در آن فضاپیما به فضای بیرونی می‌رسد، اما مسیر پرواز آن با سطح جرم گرانشی که از آن پرتاب شده، برخورد می‌کند. از این رو، این فضاپیما یک دور مداری کامل را به پایان نمی‌رساند، به یک ماهواره تبدیل نمی‌شود و به سرعت گریز نیز دست پیدا نخواهد کرد.
برای مثال، مسیر یک جسم پرتاب‌شده از زمین که به خط کارمان (حدود  –  بالاتر از سطح دریا) می‌رسد و سپس به زمین بازمی‌گردد، یک پرواز فضایی زیرمداری محسوب می‌شود. برخی از پروازهای زیرمداری برای آزمایش فضاپیماها و وسیله پرتاب‌هایی انجام شده‌اند که بعداً برای پرواز فضایی مداری در نظر گرفته شده‌اند. وسایل نقلیه دیگری نیز وجود دارند که به‌طور خاص فقط برای پرواز زیرمداری طراحی شده‌اند؛ نمونه‌هایی از این وسایل شامل وسایل نقلیه سرنشین‌دار مانند ایکس-۱۵ و اسپیس‌شیپ دو، و وسایل نقلیه بدون سرنشین مانند موشک‌های بالستیک قاره‌پیما و راکت ژرفاسنج می‌شوند.

پروازهایی که به سرعت کافی برای ورود به مدار پایینی زمین دست می‌یابند و سپس پیش از تکمیل نخستین مدار کامل خود از مدار خارج می‌شوند، زیرمداری محسوب نمی‌شوند. نمونه‌هایی از این موارد شامل پروازهای سامانه بمباران مداری کسری است. بندانگشتی|پرواز زیر مداریپروازی که به فضا نمی‌رسد نیز گاهی زیرمداری نامیده می‌شود، اما به‌طور رسمی نمی‌توان آن را به عنوان «پرواز فضایی زیرمداری» طبقه‌بندی کرد. معمولاً برای این منظور از یک راکت استفاده می‌شود، اما برخی پروازهای فضایی زیرمداری آزمایشی با استفاده از توپ فضایی نیز انجام شده‌اند.

## شرط ارتفاع
بندانگشتی|توپ نیوتن. مسیرهای A و B یک مسیر زیرمداری را نشان می‌دهند.
بر اساس تعریف، یک پرواز فضایی زیرمداری به ارتفاعی بالاتر از  از سطح دریا می‌رسد. این ارتفاع که به عنوان خط کارمان شناخته می‌شود، توسط فدراسیون بین‌المللی هوانوردی انتخاب شده است، زیرا تقریباً نقطه‌ای است که در آن یک وسیله نقلیه که با سرعت کافی برای پشتیبانی از خود با نیروی برآر آیرودینامیکی از جو زمین پرواز می‌کند، سریع‌تر از سرعت مداری حرکت خواهد کرد. ارتش ایالات متحده آمریکا و ناسا به کسانی که بالاتر از  پرواز کنند، نشان فضانورد اعطا می‌کنند، اگرچه وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا مرز مشخصی بین پرواز جوی و پرواز فضایی نشان نمی‌دهد.

## مدار
در طول سقوط آزاد، مسیر بخشی از یک مدار بیضوی است که توسط معادله مدار داده می‌شود. فاصله حضیض زمینی کمتر از شعاع زمین *R* (با احتساب جو) است، بنابراین بیضی با زمین برخورد می‌کند و در نتیجه فضاپیما موفق به تکمیل یک مدار کامل نمی‌شود. محور بزرگ عمودی است و نیم‌قطر بزرگ *a* بزرگ‌تر از *R*/2 است. انرژی مشخصه مداری \epsilon به صورت زیر داده می‌شود:

\varepsilon = -{\mu \over {2a}} > -{\mu \over {R}}\,\!

که در آن \mu\,\! پارامتر گرانشی استاندارد است.

تقریباً همیشه *a* \epsilon کمتری نسبت به مقدار کمینه برای یک مدار کامل -{\mu \over {2R}}\,\! است.

بنابراین، انرژی ویژه اضافی خالص مورد نیاز در مقایسه با فقط بالا بردن فضاپیما به فضا، بین صفر و \mu \over{2R}\,\! است.

## سرعت، برد و ارتفاع
برای به حداقل رساندن دلتا-وی مورد نیاز (یک معیار در مکانیک مداری که به شدت سوخت مورد نیاز را تعیین می‌کند)، بخش مرتفع پرواز با موتورهای خاموش انجام می‌شود (این حالت به‌طور فنی حتی برای بخش صعودی مسیر نیز سقوط آزاد نامیده می‌شود). (با اثر اوبرت مقایسه کنید). بیشینه سرعت در یک پرواز در پایین‌ترین ارتفاع این مسیر سقوط آزاد، یعنی هم در آغاز و هم در پایان آن، به دست می‌آید.

اگر هدف صرفاً «رسیدن به فضا» باشد، مانند رقابت برای جایزه ایکس انصاری، حرکت افقی لازم نیست. در این حالت، کمترین دلتا-وی مورد نیاز برای رسیدن به ارتفاع ۱۰۰ کیلومتر، حدود ۱٫۴ کیلومتر بر ثانیه است. حرکت با سرعت کمتر و سقوط آزاد کمتر، به دلتا-وی بیشتری نیاز دارد.

این مقدار را با پروازهای فضایی مداری مقایسه کنید: یک مدار پایینی زمین (LEO) با ارتفاع حدود ۳۰۰ کیلومتر، به سرعتی حدود ۷٫۷ کیلومتر بر ثانیه نیاز دارد که نیازمند دلتا-وی حدود ۹٫۲ کیلومتر بر ثانیه است. (اگر نیروی پسار جوی وجود نداشت، دلتا-وی کمینه نظری برای قرار دادن یک فضاپیما در مداری به ارتفاع ۳۰۰ کیلومتر با شروع از یک نقطه ثابت مانند قطب جنوب، ۸٫۱ کیلومتر بر ثانیه بود. اگر پرتاب به سمت شرق از نزدیکی استوا انجام شود، این کمینه نظری می‌تواند تا ۰٫۴۶ کیلومتر بر ثانیه کمتر باشد).

برای پروازهای فضایی زیرمداری که مسافت افقی را طی می‌کنند، بیشینه سرعت و دلتا-وی مورد نیاز، مقداری بین یک پرواز عمودی و یک مدار پایینی زمین (LEO) است. بیشینه سرعت در بخش‌های پایینی مسیر، اکنون از دو مؤلفه افقی و عمودی تشکیل شده است. هرچه مسافت افقی طی‌شده بیشتر باشد، سرعت افقی نیز بیشتر خواهد بود. (سرعت عمودی برای مسافت‌های کوتاه با افزایش فاصله افزایش می‌یابد، اما برای مسافت‌های طولانی‌تر کاهش می‌یابد). برای موشک V-2 که فقط به فضا می‌رسید اما بردی حدود ۳۳۰ کیلومتر داشت، بیشینه سرعت ۱٫۶ کیلومتر بر ثانیه بود. اسپیس‌شیپ دو شرکت اسکیلد کامپوزیتس که در حال توسعه است، مداری مشابه در حالت سقوط آزاد خواهد داشت، اما بیشینه سرعت اعلام‌شده برای آن ۱٫۱ کیلومتر بر ثانیه است (شاید به دلیل خاموش شدن موتور در ارتفاع بالاتر).

برای بردهای بزرگ‌تر، به دلیل مدار بیضوی، بیشینه ارتفاع می‌تواند بسیار بیشتر از یک مدار پایینی زمین (LEO) باشد. در یک پرواز بین‌قاره‌ای به مسافت ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر، مانند یک موشک بالستیک قاره‌پیما یا پرواز فضایی تجاری احتمالی در آینده، بیشینه سرعت حدود ۷ کیلومتر بر ثانیه و بیشینه ارتفاع ممکن است بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر باشد. هر پرواز فضایی که به سطح بازمی‌گردد، از جمله پروازهای زیرمداری، ورود به جو را تجربه خواهد کرد. سرعت در آغاز ورود به جو، اساساً همان بیشینه سرعت پرواز است. گرمایش آیرودینامیکی ایجاد شده نیز متناسب با آن متغیر خواهد بود: این گرمایش برای پروازی با بیشینه سرعت تنها ۱ کیلومتر بر ثانیه، بسیار کمتر از پروازی با بیشینه سرعت ۷ یا ۸ کیلومتر بر ثانیه است.

کمترین دلتا-وی و بیشینه ارتفاع متناظر برای یک برد مشخص *d*، با فرض کروی بودن زمین با محیط  و نادیده گرفتن چرخش و جو زمین، قابل محاسبه است. فرض کنید θ نیمی از زاویه‌ای باشد که پرتابه باید دور زمین طی کند، بنابراین بر حسب درجه برابر با  است. مسیر با کمترین دلتا-وی متناظر با بیضی‌ای است که یک کانون آن در مرکز زمین و کانون دیگر در نقطه‌ای در نیمه‌راه بین نقطه پرتاب و نقطه مقصد (جایی در داخل زمین) قرار دارد. (این مداری است که نیم‌قطر بزرگ را به حداقل می‌رساند، که برابر با مجموع فواصل از یک نقطه روی مدار تا دو کانون است. به حداقل رساندن نیم‌قطر بزرگ، انرژی مشخصه مداری و در نتیجه دلتا-وی را که همان سرعت پرتاب است، به حداقل می‌رساند). سپس استدلال‌های هندسی به روابط زیر منجر می‌شوند (که در آن *R* شعاع زمین و حدود ۶۳۷۰ کیلومتر است):

\text{major axis} = (1 + \sin\theta)R

\text{minor axis} = R\sqrt{2\left(\sin\theta + \sin^2\theta\right)} = \sqrt{R\sin(\theta)\text{semi-major axis}}

\text{distance of apogee from centre of Earth} = \frac{R}{2}(1 + \sin\theta + \cos\theta)

\text{altitude of apogee above surface} = \left(\frac{\sin\theta}{2} - \sin^2\frac{\theta}{2}\right)R = \left(\frac{1}{\sqrt{2}}\sin\left(\theta + \frac{\pi}{4}\right) - \frac{1}{2}\right)R

ارتفاع اوج برای مسیری که یک‌چهارم دور زمین () را طی می‌کند، به بیشینه خود (حدود ۱۳۲۰ کیلومتر) می‌رسد. بردهای طولانی‌تر در راه‌حل کمترین دلتا-وی، اوج‌های کمتری خواهند داشت.

\text{specific kinetic energy at launch} = \frac{\mu}{R} - \frac\mu\text{major axis} = \frac{\mu}{R}\frac{\sin\theta}{1 + \sin\theta}

\Delta v = \text{speed at launch} = \sqrt{2\frac{\mu}{R}\frac{\sin\theta}{1 + \sin\theta}} = \sqrt{2gR\frac{\sin\theta}{1 + \sin\theta}}

(که در آن *g* شتاب گرانش در سطح زمین است). Δ*v* با افزایش برد، افزایش می‌یابد و با نزدیک شدن برد به  (نیم دور دنیا) به ۷٫۹ کیلومتر بر ثانیه می‌رسد. مسیر با کمترین دلتا-وی برای طی کردن نیم دور دنیا، متناظر با یک مدار دایره‌ای درست بالای سطح است (البته در واقعیت باید بالای جو باشد). برای زمان پرواز به بخش پایین‌تر مراجعه کنید.

یک موشک بالستیک قاره‌پیما به عنوان موشکی تعریف می‌شود که می‌تواند هدفی را در فاصله حداقل ۵۵۰۰ کیلومتری مورد اصابت قرار دهد و طبق فرمول بالا، این امر نیازمند سرعت اولیه ۶٫۱ کیلومتر بر ثانیه است. افزایش سرعت به ۷٫۹ کیلومتر بر ثانیه برای رسیدن به هر نقطه‌ای روی زمین، به موشک بسیار بزرگ‌تری نیاز دارد، زیرا مقدار سوخت مورد نیاز به صورت نمایی با دلتا-وی افزایش می‌یابد (به معادله موشک تسالکوفسکی مراجعه کنید).

جهت اولیه یک مسیر با کمترین دلتا-وی، به سمت نقطه‌ای در نیمه‌راه بین مستقیم به بالا و مستقیم به سمت نقطه مقصد (که زیر افق است) اشاره دارد. باز هم، این حالت در صورتی صادق است که چرخش زمین نادیده گرفته شود. این موضوع برای یک سیاره در حال چرخش کاملاً دقیق نیست، مگر اینکه پرتاب از یک قطب انجام شود.

## مدت زمان پرواز
در یک پرواز عمودی با ارتفاع نه چندان زیاد، زمان سقوط آزاد، هم برای بخش صعودی و هم برای بخش نزولی، برابر با بیشینه سرعت تقسیم بر شتاب گرانش است، بنابراین با بیشینه سرعت ۱ کیلومتر بر ثانیه، در مجموع ۳ دقیقه و ۲۰ ثانیه طول می‌کشد. مدت زمان فازهای پرواز قبل و بعد از سقوط آزاد می‌تواند متغیر باشد.

برای یک پرواز بین‌قاره‌ای، مرحله تقویت (boost phase) ۳ تا ۵ دقیقه و سقوط آزاد (مرحله میانی) حدود ۲۵ دقیقه طول می‌کشد. برای یک موشک بالستیک قاره‌پیما، فاز ورود مجدد به جو حدود ۲ دقیقه است؛ این زمان برای هرگونه فرود نرم، مانند یک پرواز تجاری احتمالی در آینده، طولانی‌تر خواهد بود. چهارمین پرواز آزمایشی استارشیپ اسپیس‌اکس چنین پروازی را با برخاستن از تگزاس و یک فرود نرم شبیه‌سازی‌شده در اقیانوس هند، ۶۶ دقیقه پس از بلند شدن، انجام داد.

پروازهای زیرمداری می‌توانند از چند ثانیه تا چند روز به طول بینجامند. پایونیر ۱ نخستین کاوشگر فضایی ناسا بود که برای رسیدن به ماه در نظر گرفته شده بود. یک نقص جزئی باعث شد که به جای آن، یک مسیر زیرمداری را دنبال کند و ۴۳ ساعت پس از پرتاب دوباره وارد جو زمین شود.

برای محاسبه زمان پرواز برای یک مسیر با کمترین دلتا-وی، طبق قوانین کپلر، دوره تناوب برای کل مدار (اگر از درون زمین عبور نمی‌کرد) برابر است با:

\text{period} = \left(\frac{\text{semi-major axis}}{R}\right)^\frac{3}{2} \times \text{period of low Earth orbit} = \left(\frac{1 + \sin\theta}2\right)^\frac{3}{2}2\pi\sqrt{\frac{R}{g}}

با استفاده از قانون دوم کپلر، این مقدار را در کسری از مساحت بیضی که توسط خط واصل مرکز زمین به پرتابه جاروب می‌شود، ضرب می‌کنیم:

\text{area fraction} = \frac{1}{\pi}\arcsin\sqrt{\frac{2\sin\theta}{1 + \sin\theta}} + \frac{2\cos\theta\sin\theta}{\pi\text{(major axis)(minor axis)}}

\begin{align}
  \text{time of flight}
    &= \left(\left(\frac{1 + \sin\theta}2\right)^\frac{3}{2}\arcsin\sqrt{\frac{2\sin\theta}{1 + \sin\theta}} + \frac{1}{2}\cos\theta\sqrt{\sin\theta}\right)2\sqrt\frac{R}{g} \\
    &= \left(\left(\frac{1 + \sin\theta}2\right)^\frac{3}{2}\arccos\frac{\cos\theta}{1 + \sin\theta} + \frac{1}{2}\cos\theta\sqrt{\sin\theta}\right)2\sqrt\frac{R}{g} \\
\end{align}

این فرمول برای طی کردن یک‌چهارم دور زمین حدود ۳۲ دقیقه و برای نیم دور دنیا ۴۲ دقیقه به دست می‌دهد. برای مسافت‌های کوتاه، این عبارت به \sqrt{2d/g} مجاور است.

از فرمول شامل آرک‌کسینوس، مشتق زمان پرواز نسبت به *d* (یا θ) با نزدیک شدن *d* به  (نیم دور دنیا) به صفر میل می‌کند. مشتق Δ*v* نیز در این نقطه به صفر میل می‌کند؛ بنابراین اگر *d* =  باشد، طول مسیر کمترین دلتا-وی حدود  خواهد بود، اما تنها چند ثانیه کمتر از زمان مسیر برای *d* =  (که طول مسیر آن  است) طول می‌کشد.

## نمایه‌های پرواز
بندانگشتی|قائم=۱٫۵|نمایه نخستین پرواز فضایی زیرمداری سرنشین‌دار آمریکا در سال ۱۹۶۱. راکت پرتاب، فضاپیما را برای ۲:۲۲ دقیقه اول بالا می‌برد. خط‌چین: گرانش صفر.
بندانگشتی|جلد مجله ''Science and Mechanics'' در نوامبر ۱۹۳۱، که یک فضاپیمای زیرمداری پیشنهادی را نشان می‌دهد که در سفر یک‌ساعته خود از برلین به نیویورک به ارتفاع  می‌رسد.

در حالی که نمایه‌های پرواز زیرمداری ممکن بسیاری وجود دارد، انتظار می‌رود که برخی از آن‌ها رایج‌تر از بقیه باشند.

[بندانگشتی|ایکس-۱۵ (۱۹۵۸–۱۹۶۸) از ارتفاع ۱۳٫۷ کیلومتری توسط یک [بوئینگ بی-۵۲ استراتوفورترس به عنوان هواپیمای مادر پرتاب می‌شد، خود را تا ارتفاع تقریبی ۱۰۰ کیلومتر بالا می‌برد و سپس به سمت زمین گلاید می‌کرد.]]

### موشک‌های بالستیک
نخستین وسایل نقلیه زیرمداری که به فضا رسیدند، موشک بالستیک بودند. اولین موشک بالستیک که به فضا رسید، V-2 آلمان بود که حاصل کار دانشمندان در پنمونده بود و در ۳ اکتبر ۱۹۴۲ به ارتفاع  رسید. سپس در اواخر دهه ۱۹۴۰، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی به‌طور همزمان موشک‌هایی را توسعه دادند که همگی بر اساس موشک V-2 بودند و پس از آن موشک‌های بالستik قاره‌پیما (ICBM) با برد بسیار بیشتر ساخته شدند. اکنون کشورهای زیادی دارای موشک‌های ICBM و حتی کشورهای بیشتری دارای موشک بالستیک میان‌برد (IRBM) با برد کوتاه‌تر هستند.

### پروازهای توریستی
پروازهای توریستی زیرمداری گردشگری فضایی در ابتدا بر دستیابی به ارتفاع لازم برای احراز صلاحیت رسیدن به فضا تمرکز خواهند کرد. مسیر پرواز یا عمودی یا بسیار شیب‌دار خواهد بود و فضاپیما در محل پرتاب خود فرود خواهد آمد.

فضاپیما موتورهای خود را بسیار پیش از رسیدن به بیشینه ارتفاع خاموش می‌کند و سپس تا بالاترین نقطه خود به صورت اینرسی بالا می‌رود. طی چند دقیقه، از لحظه‌ای که موتورها خاموش می‌شوند تا زمانی که جو شروع به کند کردن شتاب رو به پایین می‌کند، مسافران بی‌وزنی را تجربه خواهند کرد.

پروژه مگاروک در دهه ۱۹۴۰ توسط انجمن بین سیاره‌ای بریتانیا برای پرواز فضایی زیرمداری برنامه‌ریزی شده بود.
در اواخر سال ۱۹۴۵، گروهی به رهبری م. تیخونراوف و ن.گ. چرنیشوا در آکادمی NII-4 شوروی (مرکز تحقیقاتی فناوری و علم توپخانه راکتی)، کار بر روی یک پروژه راکت استراتوسفری به نام VR-190 را آغاز کردند. هدف این پروژه، پرواز عمودی یک گروه دو نفره از خلبانان به ارتفاع ۲۰۰ کیلومتر با استفاده از موشک‌های وی-۲ غنیمت‌گرفته‌شده بود.

در سال ۲۰۰۴، تعدادی از شرکت‌ها به عنوان شرکت‌کننده در رقابت جایزه انصاری ایکس، بر روی وسایل نقلیه این کلاس کار کردند. فضاپیمای اسپیس‌شیپ یک شرکت اسکیلد کامپوزیتس، پس از تکمیل دو پرواز در یک دوره دو هفته‌ای، در ۴ اکتبر ۲۰۰۴ توسط ریک سیرفوس رسماً به عنوان برنده این رقابت اعلام شد.

در سال ۲۰۰۵، ریچارد برانسون از گروه ویرجین، تأسیس شرکت ویرجین گلکتیک و برنامه‌های خود برای ساخت یک اسپیس‌شیپ دو با ظرفیت ۹ سرنشین به نام وی‌اس‌اس انترپرایز را اعلام کرد. این فضاپیما از آن زمان با هشت صندلی (یک خلبان، یک کمک‌خلبان و شش مسافر) تکمیل شده و در آزمایش‌های حمل در حالت اسیر (captive-carry) و با اولین هواپیمای مادر وایت نایت ۲ یا وی‌ام‌اس ایو شرکت کرده است. این فضاپیما همچنین پروازهای گلاید انفرادی را با بخش‌های دم متحرک در هر دو حالت ثابت و «پَرمانند» (feathered) به پایان رسانده است. موتور راکت هایبریدی آن چندین بار در جایگاه‌های آزمایش زمینی شلیک شده و در ۵ سپتامبر ۲۰۱۳ برای دومین بار در یک پرواز با نیروی موتور روشن شلیک شد. چهار فضاپیمای اسپیس‌شیپ‌دو دیگر نیز سفارش داده شده‌اند و از پایگاه فضایی آمریکا جدید به بهره‌برداری خواهند رسید. پروازهای تجاری حامل مسافر برای سال ۲۰۱۴ پیش‌بینی شده بود، اما به دلیل فاجعه در پرواز PF04 فضاپیمای SS2 لغو شد. برانسون اظهار داشت: «ما از آنچه اشتباه پیش رفت درس خواهیم گرفت، کشف خواهیم کرد که چگونه می‌توانیم ایمنی و عملکرد را بهبود بخشیم و سپس با هم به جلو حرکت خواهیم کرد.»

### آزمایش‌های علمی
یکی از کاربردهای اصلی وسایل نقلیه زیرمداری امروزه، استفاده به عنوان راکت‌های ژرفاسنج علمی است. پروازهای علمی زیرمداری در دهه ۱۹۲۰ آغاز شد، زمانی که رابرت گدارد اولین موشک‌های با سوخت مایع را پرتاب کرد؛ با این حال، آنها به ارتفاع فضا نرسیدند. در اواخر دهه ۱۹۴۰، موشک‌های بالستیک وی-۲ غنیمت‌گرفته‌شده آلمان به موشک ژرفاسنج وی-۲ تبدیل شدند که به پایه‌گذاری راکت‌های ژرفاسنج مدرن کمک کردند. امروزه ده‌ها راکت ژرفاسنج مختلف از تأمین‌کنندگان گوناگون در کشورهای مختلف در بازار موجود است. به‌طور معمول، پژوهشگران مایل به انجام آزمایش‌ها در شرایط ریزگرانش یا بالاتر از جو هستند.

### حمل‌ونقل زیرمداری
پژوهش‌هایی مانند آنچه برای پروژه ایکس-۲۰ دیناسور انجام شد، نشان می‌دهد که یک پرواز نیمه‌بالستیک زیرمداری می‌تواند در کمتر از یک ساعت از اروپا به آمریکای شمالی سفر کند.

با این حال، اندازه راکت مورد نیاز نسبت به محموله برای دستیابی به این هدف، مشابه یک موشک بالستیک قاره‌پیما (ICBM) است. دلتا-وی موشک‌های ICBM تا حدودی کمتر از دلتا-وی مداری است؛ و بنابراین هزینه‌های آن تا حدودی کمتر از هزینه‌های رسیدن به مدار خواهد بود، اما این تفاوت چندان بزرگ نیست.

به دلیل هزینه بالای پرواز فضایی، پروازهای زیرمداری احتمالاً در ابتدا به حمل‌ونقل محموله‌های با ارزش بالا و بسیار فوری مانند پروازهای پیک، عملیات‌های واکنش سریع نظامی یا گردشگری فضایی محدود خواهد شد.

اسپیس‌لاینر یک مفهوم فضاپیمای زیرمداری ابرفراصوت است که می‌تواند ۵۰ مسافر را در ۹۰ دقیقه از استرالیا به اروپا یا ۱۰۰ مسافر را در ۶۰ دقیقه از اروپا به کالیفرنیا منتقل کند. چالش اصلی در افزایش قابلیت اطمینان اجزای مختلف، به ویژه موتورها، نهفته است تا استفاده روزانه از آنها برای حمل‌ونقل مسافر امکان‌پذیر شود.

شرکت اسپیس‌اکس به‌طور بالقوه در حال بررسی استفاده از استارشیپ خود به عنوان یک سیستم حمل‌ونقل نقطه به نقطه زیرمداری است.

## پروازهای فضایی زیرمداری بدون سرنشین قابل توجه
* اولین پرواز فضایی زیرمداری در ۲۰ ژوئن ۱۹۴۴ رخ داد، زمانی که MW 18014، یک موشک آزمایشی V-2، از پنمونده در آلمان پرتاب شد و به ارتفاع ۱۷۶ کیلومتری رسید.
* بامپر ۵، یک راکت دو مرحله‌ای که از میدان آزمایش وایت سندز پرتاب شد. در ۲۴ فوریه ۱۹۴۹، مرحله بالایی آن به ارتفاع  و سرعت  رسید.
* آلبرت دوم، یک ماکاک رزوس نر، در ۱۴ ژوئن ۱۹۴۹ در یک پرواز زیرمداری از پایگاه نیروی هوایی هولومان در نیومکزیکو با یک موشک ژرفاسنج وی-۲ آمریکایی به ارتفاع ۸۳ مایل (۱۳۴ کیلومتر) رسید و به اولین پستاندار در فضا تبدیل شد.
* اتحاد جماهیر شوروی – انرگیا، ۱۵ مه ۱۹۸۷، با محموله پولیوس که در رسیدن به مدار ناکام ماند.
* آزمایش پرواز هفتم استارشیپ اسپیس‌اکس، ۱۶ ژانویه ۲۰۲۵، یک پرواز آزمایشی استارشیپ که در حین صعود منفجر شد و پروازهای خطوط هوایی را مجبور به تغییر مسیر برای جلوگیری از برخورد با بقایای در حال سقوط کرد و برنامه شاخص راکتی ایلان ماسک را با تأخیر مواجه ساخت. همچنین گزارش‌های متعددی از خسارت بر روی زمین وجود داشت. این شیء تا به امروز، پرجرم‌ترین جسمی است که به یک مسیر زیرمداری پرتاب شده است.

## پروازهای فضایی سرنشین‌دار زیرمداری
بالاتر از ارتفاع ۱۰۰ کیلومتر (۶۲٫۱۴ مایل).

متن جایگزین=نمودار خط زمانی پروازهای فضایی زیرمداری سرنشین‌دار|بندانگشتی|خط زمانی پروازهای فضایی سرنشین‌دار زیرمداری (بالاتر از ۱۰۰ کیلومتر)

## پروازهای زیرمداری با پرتاب عمودی و سرنشین‌دار
بیشتر پروازهای راکتی سرنشین‌دار یا پرواز فضایی مداری بوده‌اند یا پروازهای هواپیمای راکتی که به صورت افقی پرتاب می‌شدند. پروازهای زیرمداری سرنشین‌دار با پرتاب عمودی تا قبل از اولین پرتاب نیو شپرد نادر بودند و اغلب نتیجه نقص فنی یک راکت سرنشین‌دار برای پرواز فضایی مداری بوده‌اند. فهرست زیر تمام پروازهای راکتی زیرمداری با پرتاب عمودی و سرنشین‌دار را نشان می‌دهد.

## آینده پروازهای فضایی سرنشین‌دار زیرمداری
شرکت‌های خصوصی مانند ویرجین گلکتیک، آرمادیلو اروسپیس (که به نام Exos Aerospace بازآفرینی شد)، ایرباس، بلو ارجین و مستن اسپیس سیستمز به پروازهای فضایی زیرمداری علاقه‌مند شده‌اند که بخشی از آن به دلیل سرمایه‌گذاری‌هایی مانند جایزه انصاری ایکس است. ناسا و دیگران در حال آزمایش هواپیماهای ابرفراصوت مبتنی بر اسکرم‌جت هستند که ممکن است با نمایه‌های پروازی که به عنوان پرواز فضایی زیرمداری شناخته می‌شوند، مورد استفاده قرار گیرند. نهادهای غیرانتفاعی مانند آرکواسپیس و کپنهاگ ساب‌اوربیتالز نیز در تلاش برای پرتاب‌های مبتنی بر موشک هستند.

## پروژه‌های پرواز فضایی زیرمداری
* پیکان کانادایی
* کرونا
* دی‌اچ-۱ (موشک)
* اینتراوربیتال سیستمز
* چالش ماه‌نشین
* مک‌دانل داگلاس دی‌سی-ایکس
* پروژه مورفیوس برنامه ناسا برای ادامه توسعه ماه‌نشین‌های ALHAT و Q
* کواد (موشک)
* برنامه آزمایش وسیله نقلیه چندبارمصرف توسط جاکسا
* راکت‌پلین ایکس‌پی
* برنامه توسعه سامانه پرتاب چندبارمصرف اسپیس‌اکس
* ایکس‌کور لینکس

## جستارهای وابسته

* سطوح پرواز فضایی: زیرمداری، مداری، میان‌سیاره‌ای، میان‌ستاره‌ای و میان‌کهکشانی
* فضای نزدیک

## یادداشت‌ها

## منابع


*