دایه دایه

**موتورچی**، **دایه دایه** یا **دایه دایه وقت جنگه** یک ترانه حماسی لری با صدای رضا سقایی و تنظیم مجتبی میرزاده است که در میراث فرهنگی ناملموس ملی ایران و نیز در فهرست آثار فاخر موسیقی ایران ثبت شده‌است.

این ترانه نخستین بار در اردیبهشت سال ۱۳۴۴، با صدای حشمت الله رشیدی از رادیو ملی ایران پخش شد.

منصور در ۸ اسفند ۱۴۰۴ با تنظیمی دوباره 
برای خیزش ۱۴۰۴ ایران این آهنگ را بازخوانی کرد.

## تاریخچه
قدمت این ترانه بیش از یکصد سال بوده که ریشه آن به جنگ جهانی اول و زمان حضور قوای روس و انگلیس در ایران برمی‌گردد. زمانی که اقوام لُر در آزار اقوام خارجی قرار گرفته بودند و این ترانه را برای اتحاد و تقویت روحیه سلحشوری در قوم خود ساختند که نشان‌دهنده رشادت و مقاومت این اقوام بوده که معمولاً هم با کمانچه، مهم‌ترین ساز اقوام لر اجرا می‌شود.

## متن
**زین و برگم بُوَنید وو مادیونم**

زین و ساز و برگم را به مادیانم ببندید

**خورمِه بوریتو سی هالُوونم**

خبر مرا برای دایی هایم ببرید (خبر کشته شدن من را که شنیدید اول به دایی هایم - که بیشترین نزدیکی و دوستی را با آنها دارم- اطلاع بدهید. روای میداند که برگشتنی در کار نیست.)

**دایَه دایَه وقت جنگَه**

ای مادر ای مادر هنگام جنگ است (وقتی مادر را در جریان این جنگ قرار میدهد یعنی جنگی برای دفاع از وطن، شرافت و ناموس است.ناگزیر و توام با حقانیت که حتی مادر جلوی فرزند را سد نخواهد کرد و علیرغم غریزه مادری با بکارگیری عواطف مادرانه سعی در منصرف کردن روای نخواهد داشت.)

**قطارکِی بالا سَرُم پُرَش دِ شَنگه**

کمربند قطار فشنگ بالای سرم پر از فشنگ است (این صحنه متصور میشود که راوی که در حال نوشتن این سرود است جایی تکیه داده و در طاقچه ی بالای سر او تفنگ و کمربند فشنگ ها پر و او آماده رزم است)

**سنگریانه بُوَنیت لَشمَه دَرارِیت**

سنگر ها را جستجو کنید (بگردید) و جنازه ام را خارج کنید (بیرون بیاورید)

**بوریتَم سی دالَکَم بونگَم وَراریت**

و مرا نزد مادرم ببرید و برایم سوگواری کنید (جنازه ام را برای مادرم ببرید و بانگ مرگ مرا برآورید. بانگ کسی را برآوردن به معنای زاری و سوگواری و شیون کردن برای اوست و در عین حال نام او جاودان خواهد بود.)

**موتورچی یواش بَرو دال کَمه بینم**

ای راننده (راکب موتور که راوی در ترک او نشسته است.) آرام برو تا بتوانم مادرم را ببینم. (وقت برای دفاع و جنگ تنگ است و نمی توانم وقتی بگذارم تا برای آخرین بار مادرم را سیر ببینم ولی حداقل تو کمی آرامتر برو تا این لحظه ی کوتاه وداع میسر شود.)

**شیرِشه حلال بِکی بلکه بَمیرَم**

تا شیرش را حلالم کند چون شاید بمیرم (همینکه در این لحظه ی کوتاه دیدار- چشم در چشم- شیرش را حلالم کند برایم کافیست و با خیال راحت خواهم رفت چون میدانم برگشتی درکار نخواهد بود.)

**نازیه تِه سی بُکو جومه وَرِته**

ای نازنینم جامه سیاه بَر تَن کن (نازی یا نازنین اشاره به معشوق و همسر دارد. بطور قطع معشوق من و کسان من خواهند ماند که یادآور رشادت من باشند.)

**دور کردن دو قورِسو شیرَ نَرِته**

چون شیرِ نرِ تو را در گور (قبر) گذاشتند (دور کردن: در آن را کردن) شیر نرت را کشتند.

**دایه دایه وقت جنگه**

ای مادر ای مادر هنگام جنگ است

**قطار کی بالا سرم پرش ده شنگه**

قطار فشنگ بالای سرم پر از فشنگ است.

**قلایانه بگردید چینه وِ چینه**

خانه ها را چینه به چینه بگردید (در خانه های محل درگیری و جنگ وجب به وجب پیکر مرا جستجو کنید. قلا به معنی قلعه : قلایا قلعه ها )

**لشکمه وِردارید کافر نینه کافر نینه**

جنازه ام را به گونه ای بردارید که دشمن آن را نبیند (تا باعث روحیه گرفتن آنها نشود) (جناره ام را بردارید و این لحظه آنقدر جانکاه است که امیدوارم حتی برای کافر هم چنین لحظه ای اتفاق نیافتد. کافر نوینه البته در زبان لری و در هنگام مصیبت به معنای این است که غم وارد شده آنقدر بزرگ و غیر قابل تاب آوری است که چنین شرایطی را برای کافر هم آرزو ندارم. حتی کافر هم که دشمن خداباوری من است چنین روزی ومصیبتی را نبیند.)

**کاغذی ری بکنید، سی دوخترونم**

نامه ای برای دخترانم بفرستید (نامه ای برای دخترانم بعنوان وصیت من بنویسید و بفرستید)

**بعد خوم شی نکنن وو دوشمنونم**

که بعد از مرگ من به دشمنانم شوهر نکنند. (این دشمنی تا ابد پایدار خواهد بود و آتش کینه ما سرد نخواهد شد.)

**برارونم خیلین هزار هزارن**

من برادران بیشماری دارم - هزاران هزار

**سی تقاص خین مه سر ورمیارن**

بی شک برای خونخواهی من به پا خواهند خواست (فکر نکنید که با کشتن من چیزی تمام شده  است. درست است که من می‌میرم اما در قوم و ملتم برادران بسیاری دارم که برای خونخواهی من قیام خواهند کرد و در نهایت تقاص خون من را از شما خواهند گرفت.)

**دایه دایه وقت جنگه ...**

## منابع

## پیوند به بیرون
*دایه دایه

رده:ترانه‌های لری
رده:شعر جنگ
رده:شعرهای حماسی
رده:میراث فرهنگی ناملموس ملی ایران
رده:ترانه‌های محلی و مردمی ایرانی