جغرافیای ایسلند

بندانگشتی|280px|چپ|شهرها و عوارض طبیعی ایسلند.
**جمهوری ایسلند** کشوری جزیره‌ای در شمال اقیانوس اطلس و شمالی‌ترین کشور اروپا است. ایسلند در محل تلاقی اقیانوس‌های اطلس شمالی و اقیانوس منجمد شمالی جای گرفته است. محل جزیره ایسلند در شرق گرینلند و بلافاصله در جنوب مدار شمالگان است. فاصلهٔ ایسلند تا گرینلند ۲۸۷ کیلومتر، تا اسکاتلند ۷۹۸ کیلومتر، تا نروژ ۹۷۰ کیلومتر و تا شهر نیویورک ۴۲۰۰ کیلومتر می‌باشد.

کشور ایسلند با مساحت ۱۰۲٫۸۱۹ کیلومتر مربع هیجدهمین جزیرهٔ بزرگ جهان و دومین جزیرهٔ بزرگ اروپا، پس از بریتانیای کبیر است. این کشور شامل یک جزیرهٔ بزرگ و ۳۰ جزیره کوچک در اقیانوس اطلس شمالی است که اندکی پایین‌تر از مدار شمالگان قرار گرفته‌اند.

فاصله ایسلند به قاره اروپا نزدیک‌تر است تا به آمریکای شمالی و به همین خاطر عموماً از نظر تاریخی، سیاسی، و فرهنگی به عنوان جزیره‌ای اروپایی در نظر گرفته شده است. این کشور غربی‌ترین کشور اروپایی است و نسبت به تمام قاره اروپا زمین‌های پوشیده از یخچال‌های طبیعی بیشتری دارد. ایسلند یکی از کم‌جمعیت‌ترین کشورهای جهان است.

ایسلند منطقه‌ای آتشفشانی است با چشمه‌های آب گرم فراوان و پوششی از یخ و خاکسترهای آتشفشانی سطح جزیره را دربر گرفته است. این کشور ۴٬۹۷۰ کیلومتر ساحل دارد که شامل شمار زیادی آبدره است و بیشتر سکونتگاه‌های ایسلند نیز در همین آب‌دره‌ها تشکیل شده‌اند.

کشور ایسلند شامل ۳۶ جزیره است. طولانی‌ترین رودخانه جزیره ذیورسا با ۲۳۰ کیلومتر درازا است. ایسلند دارای سه پارک ملی است. مناطق مسکونی در ساحل، به ویژه در جنوب غربی قرار دارند، در حالی که ارتفاعات مرکزی کاملاً خالی از سکنه هستند. زمین جزیره عمدتاً فلاتی است که با قله‌های کوه، یخسارها و ساحلی که عمیقاً توسط خلیج‌ها و آبدره‌ها فرورفته است، در هم آمیخته است.

ایسلند ۶٫۵۴۲٬۴ کیلومتر خط ساحلی دارد. دریاچه‌ها و رودخانه‌ها ۲٫۷۵۷ کیلومتر مربع از آن را پوشانده‌اند و وسعت یخچال‌های طبیعی آن ۱۱٫۹۲۲ کیلومتر مربع است. بزرگ‌ترین دریاچه این کشور دینگ‌والاواتن (Þingvallavatn)، ۸۲ کیلومتر مربع مساحت دارد. بلندترین نقطه ایسلند هوانادالشنوکور (Hvannadalshnúkur)، ۲۱۱۹ متر بالاتر از سطح دریا است.

## جغرافیای فیزیکی
ایسلند از هشت منطقه جغرافیایی تشکیل شده است، منطقه پایتخت، شبه جزیره جنوبی، غرب، آب‌دره‌های باختری (وست‌فیوردز)، شمال غرب، شمال شرق، شرق و جنوب. ۲۰ درصد از زمین‌ها برای چرا استفاده می‌شود، در حالی که تنها یک درصد زیر کشت است. ایسلند بیشتر جنگل‌هایی را که قبلاً مناطق وسیعی از کشور را پوشش می‌داد از دست داده است، اما یک برنامه بلندپروازانه احیای جنگل در حال حاضر در حال انجام است.

گرده درختان فسیل شده و توصیفات ساکنان اولیه نشان می‌دهد که پیش از سکونت انسان، که اکنون تصور می‌شود از حدود سال ۸۰۰ پس از میلاد به بعد رخ داده است، درختان بین سی تا چهل درصد از جزیره را پوشانده بودند. با این حال، امروزه تنها تکه‌های کوچکی از جنگل‌های اصلی توس باقی مانده است که برجسته‌ترین آنها هالورمستاذاسکوگور و واگلاسکوگور هستند.
بندانگشتی|280px|چپ|دو منطقه آب‌وهوایی ایسلند. رنگ خاکستری: سرددشت، رنگ سبز: اقیانوسی زیرقطبی.
بیش از نیمی از پهناوری جزیرهٔ اصلی ایسلند، فلاتی است که ۴۰۰ متر از سطح دریا بلندی دارد و فاقد پوشش گیاهی چشمگیر است. دوازده درصد پهنهٔ ایسلند پوشیده از یخکوه است، که انباشته‌ای از بارش‌های زمستانی برف در ایسلند هستند. یک دهم رویهٔ ایسلند پوشیده از بقایای فوران‌های آتشفشانی است که در حدود ده هزار سال گذشته روی داده‌اند. ۲۵ آتشفشان فعال در ایسلند وجود دارند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: اورائِفا یوکُل (*Oraefa Jokull*) با بلندی ۲۱۱۹ متر، هِلکا (*Helka*) با ۱۵۲۰ بلندی متر، و سنائِفِلس یوکُل (*Snaefells Jokull*) با بلندی ۱۱۴۶ متر. در حدود ۳۰۰ چاه بخار در کشور ایسلند پراکنده هستند که منابع بالقوهٔ زمین‌گرمایی به‌شمار می‌آیند و از آن‌ها برای تولید برق و انرژی گرمایی استفاده می‌شود.

ایسلند دارای نزدیک به ۱۸۰۰ دریاچه است که دریاچهٔ پینگوالاواتن (*Pingvallavaten*) با پهناوری ۸۴ کیلومتر مربع و ژرفای ۱۱۴ متر بزرگ‌ترین آن‌هاست. هم‌چنین بیش از ۲۵۰ رودخانه در سطح جزیره جریان دارد که طولانی‌ترین آن‌ها رودخانهٔ پیورسا (*Pjorsa*) با ۲۳۷ کیلومتر طول است.

## زمین‌شناسی
ایسلند فعالیت‌های آتشفشانی و زمین‌گرمایی گسترده‌ای دارد. شکاف مرتبط با خط‌الرأس میانی اقیانوس اطلس، که نشان‌دهنده تقسیم بین صفحه اوراسیا و صفحات تکتونیکی آمریکای شمالی است، در سراسر ایسلند در جهت جنوب غربی تا شمال شرقی می‌گذرد. این ویژگی جغرافیایی در پارک ملی دینگوتلیر برجسته است، جایی که زمین دماغه عجیبی تشکیل داده است. این محل، مکان نخستین پارلمان کهن ایسلند، یعنی آلدینگ بود که اولین بار در سال ۹۳۰ تشکیل شد. این تصور غلط رایج است که دینگوتلیر در نقطه اتصال بین صفحات قاره آمریکای شمالی و اوراسیا قرار دارد. اما در واقع، محل آن پیوندگاه صفحه قاره آمریکای شمالی و یک صفحه کوچکتر (تقریباً ۱۰ هزار کیلومتر مربع) به نام «ریزصفحه هرپار» (Hreppaflekinn) است. از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷، یک فوران آتشفشانی جزیره‌ای به نام سورتسی را در ساحل جنوب غربی این منطقه پدیدآورد.

### فعالیت‌های زمین‌شناختی
ایسلند از نظر زمین‌شناختی جوان است. این کشور جزیره‌ای هم در تفتگاه ایسلند و هم در پشته میانی اقیانوس اطلس قرار گرفته که درست از میان آن می‌گذرد. این باعث شده است که این جزیره از نظر زمین‌شناسی بسیار فعال باشد و زمین‌لرزه‌ها و فوران‌های آتشفشانی پرشماری در آن رخ بدهد. فوران‌ها در ایسلند به‌طور متوسط هر چهار سال یکبار اتفاق می‌افتد. از آتشفشان‌های اصلی آن می‌توان به هکلا، الدگیا، هردوبرید و الدفل اشاره کرد. آتشفشان ایافیاتلایوکوتل (با ۱۶۶۶ متر ارتفاع) در سال ۲۰۱۰ فوران کرد و رفت‌وآمد هوایی اروپا را مختل کرد.

توده خشکی جزیره ایسلند به‌طور مداوم از وسط حدود ۲ سانتی‌متر در سال رشد می‌کند، زیرا در نقاطی که صفحات تکتونیکی اوراسیا و آمریکای شمالی از هم جدا می‌شوند گسترده‌تر می‌شود. با این حال، اندازه جزیره رشد نمی‌کند زیرا لبه‌های آن به‌طور مداوم با سرعتی مشابه در حال فرسایش هستند.

به عنوان نمونه‌ای از شدت فعالیت زمین‌گرمایی، اداره هواشناسی ایسلند خبر داده است که در فوریه ۲۰۲۱، طی یک هفته حدود ۱۷ هزار زمین‌لرزه در منطقه ریکیانس، جنوب غرب کشور، رخ داده است.

ایسلند آبفشان‌های زیادی نیز دارد. نام یکی از آبفشان‌های معروف ایسلند، یعنی گیسیر (Geysir) همان نامی است که واژه انگلیسی برای پدیده آبفشان، یعنی geyser، از آن وام گرفته شده است. با در دسترس بودن گسترده نیروی زمین‌گرمایی و بهره‌برداری از بسیاری از رودخانه‌ها و آبشارها برای تولید نیروی برق‌آبی، اکثر ساکنان ایسلند به آب گرم ارزان‌قیمت، گرمایش خانگی و برق دسترسی دارند.

این جزیره عمدتاً از بازالت تشکیل شده است، گدازه‌ای با سیلیس کم که درپی فعالیت آتشفشانی از نوع فوران جریانی ایجاد شده است، همان‌طور که در هاوایی نیز رخ داده است. با این حال، ایسلند انواع مختلفی از آتشفشان‌ها دارد که بسیاری از آنها گدازه‌های تکامل‌یافته‌تری مانند ریولیت و آندزیت تولید می‌کنند. ایسلند دارای صدها آتشفشان است که تقریباً ۳۰ مورد از آنها فعال هستند.

## آب و هوا
ایسلند دارای آب و هوای سرد و قطبی است، اما تا حدی تحت تأثیر جبهه‌هایی از هوای معتدل قرار دارد. جریان‌های آب گرم گلف استریم در کرانه‌های جنوبی ایسلند سبب افزایش نسبی دما و جلوگیری از یخبندان‌های گسترده در زمستان می‌شود.

به دلیل تأثیر معتدل جریان اقیانوس اطلس شمالی، آب و هوای ایسلند معتدل است و با تابستان‌های مرطوب، خنک و زمستان‌های نسبتاً معتدل اما بادخیز مشخص می‌شود. میانگین دمای ریکیاویک ۱۲ درجه سانتی‌گراد در ژوئیه و ۱ درجه سانتی‌گراد در ژانویه است. در طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، اقلیم آن در زمره آب‌وهوای اقیانوسی زیرقطبی (Cfc) جای می‌گیرد و سطح بیشتر جزیره در منقه سرددشت (توندرا) طبقه‌بندی می‌شود.

## جغرافیای فیزیکی
### بلندی‌ها
[بندانگشتی|۳۴۷x۳۴۷پیکسل|نقشه توپوگرافی ایسلند. مناطق قهوه‌ای رنگ ۵۰۰ متر یا بیشتر از سطح دریا ارتفاع دارند که توده مرکزی بزرگ، [بلندی‌های ایسلند|بلندی‌های غیرقابل‌سکونت را تشکیل می‌دهد. یخچال‌های طبیعی با رنگ سفید نشان داده شده‌اند.]]
بلندی‌ها حدود نیمی از مساحت ایسلند را تشکیل می‌دهند که منشأ آتشفشانی جدید دارند و از یک بیابان گدازه کوهستانی (با بیشترین ارتفاع ۲٬۱۱۰ متر بالاتر از سطح دریا) و سایر زمین‌های بایر تشکیل شده‌اند. این منطقه عمدتاً غیرمسکونی و غیرقابل‌سکونت است.

### وست‌فیردیر
منطقه وست‌فیردیر از یک شبه‌جزیره کوهستانی بزرگ در سواحل شمال غربی ایسلند تشکیل شده است. خط ساحلی همان‌طور که از نامش پیداست با آبدره‌های (فیوردهای) متعددی مشخص شده است. این شبه‌جزیره شامل شمالی‌ترین یخچال طبیعی ایسلند، درانگایوکول، است.

### شبه‌جزیره جنوبی
شبه‌جزیره جنوبی که با نام شبه‌جزیره ریکیانس نیز شناخته می‌شود، در گوشه جنوب غربی ایسلند واقع شده است. این منطقه به دلیل آتشفشان‌خیزی فعال و میدان‌های بزرگ گدازه، پوشش گیاهی کمی دارد. چشمه‌های آب‌گرم و چشمه‌های گوگرد در بخش جنوبی شبه‌جزیره، در دریاچه کلی‌فارواتن و منطقه زمین‌گرمایی کری‌سویک وجود دارند.

### منطقه پایتخت
منطقه پایتخت که خانه پایتخت ایسلند، ریکیاویک، است، متراکم‌ترین منطقه از نظر جمعیت در ایسلند است. این منطقه در سواحل جنوب غربی جزیره در نزدیکی شبه‌جزیره جنوبی واقع شده است. بخش عمده‌ای از ریکیاویک در شبه‌جزیره سلت‌یارنارنس قرار دارد. کوه اسیا با ارتفاع ۹۱۴ متر، بلندترین کوه در نزدیکی ریکیاویک است. چندین بندر طبیعی وجود دارد که مناطق ماهیگیری خوبی را فراهم می‌کنند.

### غرب
در بخش غربی جزیره و شمال منطقه پایتخت واقع شده است. در آبدره هوالفیردور، دومین آبشار بلند ایسلند، گلی‌مور، قرار دارد. منطقه غرب همچنین خانه بورگارفیردور است؛ آبدره‌ای با فعالیت‌های آتشفشانی مانند دیلدارتونگوور که یک چشمه آب‌گرم قدرتمند است. کوه ۸۰۴ متری هافنارفجال بر فراز این چشم‌انداز برافراشته شده است.

### جنوب
بخش جنوبی ایسلند شامل برخی از مشهورترین آتشفشان‌های آن مانند هکلا، الدگیائو و کاتلا است. در کنار این آتشفشان‌ها، یخچال‌های طبیعی متعددی مانند واتنایوکول، میردالس‌یوکول و ایافیاتلایوکول وجود دارند. ستون‌های بازالتی و سواحل با ماسه‌سیاه نمونه‌هایی از فعالیت‌های آتشفشانی این منطقه هستند. این منطقه همچنین شامل رشته‌کوه‌ها و بلندترین قله ایسلند، هوانادالشنوکور، و همچنین مجمع‌الجزایر وستمان‌آیار (جزایر وستمن) است.

### شرق
شرق ایسلند شامل بخش عمده‌ای از پوشش گیاهی و جنگل‌های توس جزیره است.

### اطلس
اقیانوس اطلس حاوی مقادیر زیادی یخ است.

### یخچال‌های طبیعی
بندانگشتی|یخچال طبیعی میردالس‌یوکول
حدود ۱۰٫۲ درصد از کل مساحت زمین توسط یخچال‌های طبیعی پوشیده شده است، اگرچه این یخچال‌ها با سرعتی فزاینده در حال عقب‌نشینی هستند. چهار یخچال بزرگ ایسلند عبارتند از:

* هوفس‌یوکول (۸۲۷ کیلومتر مربع)
* لانگ‌یوکول (۸۶۸ کیلومتر مربع)
* میردالس‌یوکول (۵۴۲ کیلومتر مربع)
* واتنایوکول (۷٬۷۶۴ کیلومتر مربع)

دیگر یخچال‌های طبیعی قابل‌توجه عبارتند از:
[بندانگشتی|[اسنایفلزیوکول در صبح]]
* درانگایوکول (۱۴۵ کیلومتر مربع)
* ایریکس‌یوکول (۲۱ کیلومتر مربع)
* ایافیاتلایوکول (۷۰ کیلومتر مربع)
* اسنایفلزیوکول (۱۰ کیلومتر مربع)
* تیندفیاتلایوکول (۱۱ کیلومتر مربع)
* تورفایوکول (۱۰ کیلومتر مربع)
* تونگنافیلس‌یوکول (۳۳ کیلومتر مربع)
* ثوریس‌یوکول (۲۵ کیلومتر مربع)
* ثراندار‌یوکول (۱۶ کیلومتر مربع)

## آب‌وهوا

[بندانگشتی|ایستاده=۱.۲|مناطق [سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن|طبقه‌بندی اقلیمی کوپن در ایسلند]]
به دلیل تأثیر تعدیل‌کننده جریان اطلس شمالی، آب‌وهوا معتدل است و با تابستان‌های مرطوب و خنک و زمستان‌های نسبتاً ملایم اما بادخیز مشخص می‌شود. ریکیاویک دارای میانگین دمای ۱۲ درجه سلسیوس در ماه ژوئیه و ۱ درجه سلسیوس در ژانویه است. این جزیره بر اساس طبقه‌بندی اقلیمی کوپن دارای اقلیم اقیانوسی زیرقطبی (*Cfc*) است و بیشتر بخش‌های جزیره در دسته توندرا (*ET*) طبقه‌بندی می‌شوند.

## تقسیمات کشوری
کشور ایسلند هشت استان دارد:

### شهرها

## جستارهای وابسته

* جغرافیای اروپا
* بلندی‌های ایسلند

## منابع

* 

## پیوند به بیرون