کنوانسیون نسل‌کشی

**کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایت نسل‌کشی (CPPCG)** یا **کنوانسیون نسل‌کشی**، یک معاهده بین‌المللی است که نسل‌کشی را جرم‌انگاری می‌کند و دولت‌ها را ملزم به عدم انجام آن می‌کند. این کنوانسیون، نخستین سند قانونی برای تدوین نسل‌کشی به‌عنوان یک جنایت و نخستین معاهده حقوق بشر بود که به اتفاق آرا توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۹ دسامبر ۱۹۴۸ تصویب شد. این کنوانسیون در ۱۲ ژانویهٔ ۱۹۵۱ لازم‌الاجرا شد و دارای ۱۵۲ کشور عضو است.

کنوانسیون نسل‌کشی در واقع در واکنش به جنگ جهانی دوم شکل گرفت، که جنایاتی مانند هولوکاست رخ داده بود که فاقد توصیف یا تعریف قانونی کافی بودند. رافائل لمکین، وکیل یهودی-لهستانی، که در سال ۱۹۴۴ واژهٔ نسل‌کشی را برای توصیف سیاست‌های نازی‌ها در اروپای اشغالی و نسل‌کشی ارمنی‌ها برای به رسمیت شناختن آن به‌عنوان یک جنایت، بر اساس قوانین بین‌المللی ابداع کرد. این امر در سال ۱۹۴۶ در قطعنامهٔ تاریخی مجمع عمومی سازمان ملل به اوج رسید که نسل‌کشی را به‌عنوان یک جنایت بین‌المللی به رسمیت شناخت و خواستار ایجاد یک معاهدهٔ الزام‌آور برای جلوگیری و مجازات مرتکبین آن شد. بحث‌ها و مذاکرات بعدی بین کشورهای عضو سازمان ملل منجر به تدوین این کنوانسیون شد.

این کنوانسیون، نسل‌کشی را با عنوان «تلاش عمدی برای نابودی کامل یا جزئی یک گروه بر اساس ملیت، قومیت، نژاد یا مذهب آن‌ها تعریف می‌کند». این کنوانسیون، چندین عمل را به‌عنوان نسل‌کشی به رسمیت می‌شناسد، مانند تحمیل کنترل موالید و انتقال اجباری کودکان، و همدستی، تلاش یا تحریک برای ارتکاب آن را جرم‌انگاری می‌کند. کشورهای عضو کنوانسیون، از انجام نسل‌کشی منع شده و همهٔ مرتکبان صرف‌نظر از این‌که افراد عادی، مقامات دولتی یا رهبران سیاسی دارای مصونیت حاکمیتی باشند، باید محاکمه شوند.

کنوانسیون نسل‌کشی بر قوانین در سطح ملی و بین‌المللی تأثیر گذاشته‌است. تعریف آن از نسل‌کشی توسط دادگاه‌های بین‌المللی و ترکیبی مانند دادگاه کیفری بین‌المللی پذیرفته شده و در قوانین داخلی چندین کشور، گنجانده شده‌است. مفاد آن به‌طور گسترده‌ای منعکس‌کنندهٔ قوانین عرفی است و در نتیجه، برای همهٔ ملت‌ها اعم از کشورهای عضو و غیرعضو، الزام‌آور تلقی می‌شود. دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) نیز حکم داده‌است که اصول زیربنای کنوانسیون، یک هنجار بنیادین علیه نسل‌کشی است که هیچ دولتی نمی‌تواند آن را زیر پا بگذارد. کنوانسیون نسل‌کشی، صلاحیت دیوان بین‌المللی دادگستری را برای رسیدگی به اختلافات، که منجر به دعاوی بین‌المللی مانند پروندهٔ نسل‌کشی روهینگیا و اختلاف بر سر تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ می‌شود، مجاز می‌داند.

## تعریف نسل‌کشی
ماده ۲ کنوانسیون نسل‌کشی را چنین تعریف می‌کند
هر یک از اعمال زیر که به قصد نابودی کلی یا جزئی یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی انجام شده‌است:

الف) کشتن اعضای گروه؛

ب) ایجاد آسیب جدی جسمی یا روحی به اعضای گروه.

ج) تحمیل عمدی شرایط زندگی گروهی که برای نابودی کامل یا جزئی فیزیکی آن محاسبه شده‌است.

د) اعمال تدابیری برای جلوگیری از تولد در داخل گروه.

ه) انتقال اجباری کودکان گروه به گروهی دیگر.

کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایت نسل‌کشی، ماده ۲ 

ماده ۳ جرایمی را که بر اساس کنوانسیون قابل مجازات هستند تعریف می‌کند:

الف) نسل‌کشی.

ب) توطئه برای ارتکاب نسل‌کشی.

ج) تحریک مستقیم و علنی برای ارتکاب نسل‌کشی.

د) تلاش برای ارتکاب نسل‌کشی.

ه) همدستی در نسل‌کشی.

کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایت نسل‌کشی، ماده ۳

این کنوانسیون برای غیرقانونی کردن اقدامات مشابه با نسل‌کشی ارامنه و هولوکاست تصویب شد.

اولین پیش نویس کنوانسیون شامل کشتار سیاسی بود، اما اتحاد جماهیر شوروی و برخی از کشورهای دیگر نمی‌پذیرفتند که اقدامات علیه گروه‌هایی که دارای عقاید سیاسی یا موقعیت اجتماعی مشابهی هستند، نسل‌کشی باشد،بنابراین این مقررات متعاقباً در یک سازش سیاسی و دیپلماتیک حذف شدند. 

## کشورهای عضو
چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|مشارکت کشورها در کنوانسیون نسل‌کشی
 تعداد ۱۵۲ کشور، عضو این کنواسیون شده‌اند، که نماینده اکثریت قریب به اتفاق کشو‌رهای مستقل هستند - که آخرین آنها کشور موریس است.

در ۸ ژوئیه ۲۰۱۹; یکی از کشورها، جمهوری دومینیکن، این معاهده را امضا کرده اما تصویب نکرده‌است. چهل و چهار کشور این کنوانسیون را نه امضا کرده و نه تصویب کرده‌اند.

### [[معاهده#حق شرط|حق شرط]]
#### مصونیت از تعقیب قضایی
چندین طرف، تصویب کنوانسیون را مبتنی بر شرط‌هایی کردند که بدون رضایت دولت ملی از تعقیب قضایی برای نسل‌کشی مصونیت می‌دهد.

### کاربرد در مناطق غیر خودگردان
چندین کشور با این ماده مخالفت کردند، با توجه به اینکه این کنوانسیون به‌طور خودکار باید در مورد سرزمین‌های غیر خودگردان نیز اعمال شود:

* آلبانی
* اوکراین
* بلاروس
* بلغارستان
* رومانی
* فدراسیون روسیه
* لهستان
* مجارستان
* مغولستان
* میانمار

مخالفت این کشورها به نوبه خود با مخالفت‌های زیر روبرو شد:
* استرالیا
* اکوادور
* برزیل
* بلژیک
* بریتانیا
* چین
* سری لانکا
* هلند

## دعوی قضایی
بندانگشتی|یک نوع کشتار نسل کشی

### تهاجم روسیه به اوکراین
در فوریه ۲۰۲۲، روسیه به اوکراین حمله کرد و ادعا کرد که برای محافظت از اوکراینی‌های روسی‌زبان در برابر «نسل‌کشی» اقدام کرده‌است. در پاسخ، اوکراین بر اساس کنوانسیون نسل‌کشی شکایت کرد و مدعی شد که روسیه از ادعای نسل‌کشی به منظور توجیه تهاجم غیرقانونی خود، سوءاستفاده می‌کند. در ۱۶ مارس، دیوان بین‌المللی دادگستری، دستوری موقت صادر کرد و حکم داد که روسیه باید فوراً عملیات نظامی خود در اوکراین را متوقف کند.

## منابع

رده:ابزارهای حقوق بشری
رده:پیمان‌نامه‌های سازمان ملل متحد
رده:فرانسه در ۱۹۴۸ (میلادی)
رده:قلمروهای گسترش‌یافته به گرینلند
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های آلمان غربی
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های آندورا
رده:معاهده‌های اتحاد شوروی
رده:معاهده‌های کومور
رده:معاهده‌های اتریش
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های ارمنستان
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های ازبکستان
رده:معاهده‌های اسپانیای فرانکو
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های امپراتوری اتیوپی
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
رده:معاهده‌های ایتالیا
رده:معاهده‌های ایرلند
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های باربادوس
رده:معاهده‌های باهاما
رده:معاهده‌های بحرین
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بلیز
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های پاپوآ گینه نو
رده:معاهده‌های پادشاهی افغانستان
رده:معاهده‌های پادشاهی لائوس
رده:معاهده‌های پادشاهی مصر
رده:معاهده‌های پادشاهی یونان
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پرتغال
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های تانزانیا
رده:معاهده‌های تحت‌الحمایگی فرانسه بر کامبوج
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های ترینیداد و توباگو
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برلین غربی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برمودا
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جبل‌الطارق
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جرزی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزایر پیت‌کرن
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فارو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر فالکلند
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به جزایر ویرجین بریتانیا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزیره من
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به سنت هلن، اسنشن و تریستان دا کونا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به هنگ کنگ بریتانیا
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های جماهیر عربی لیبی
رده:معاهده‌های جمهوری آذربایجان
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری چهارم فرانسه
رده:معاهده‌های جمهوری چین (۱۹۴۹–۷۱)
رده:معاهده‌های جمهوری خلق بلغارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های جمهوری خلق لهستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مجارستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق مغولستان
رده:معاهده‌های جمهوری خلق موزامبیک
رده:معاهده‌های آلمان شرقی
رده:معاهده‌های جمهوری دوم برزیل
رده:معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
رده:معاهده‌های جمهوری سوریه (۱۹۳۰–۵۸)
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیست خلق آلبانی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی
رده:معاهده‌های جمهوری سوسیالیستی رومانی
رده:معاهده‌های جمهوری عراق (۱۹۵۸–۶۸)
رده:معاهده‌های جمهوری عربی یمن
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو (لئوپولدویل)
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های دماغه سبز
رده:معاهده‌های دودمان پهلوی
رده:معاهده‌های دومینیکا
رده:معاهده‌های رواندا
رده:معاهده‌های زیمبابوه
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های سنگاپور
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سیشل
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های غنا
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های قرقیزستان
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های قلمرو سیلان
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های کره شمالی
رده:معاهده‌های کلمبیا
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گامبیا
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های گینه
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۹۵۱ (میلادی)
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های لیبریا
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های مالدیو
رده:معاهده‌های مالزی
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های مصوب‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)
رده:معاهده‌های مقدونیه شمالی
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های موناکو
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های میانمار
رده:معاهده‌های نامیبیا
رده:معاهده‌های نپال
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های ویتنام جنوبی
رده:معاهده‌های ویتنام
رده:معاهده‌های هائیتی
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های یمن جنوبی
رده:معاهده‌های یوگسلاوی
رده:نسل‌کشی