پروتوگونوس

**پروتوگونوس** (, ، «نخستین زاده»)، یا **فینس** (, ) خدای زایش و زندگی جدید بود که توسط آیین اورفئوسی وارد اساطیر یونان شد. نام‌های دیگر این ایزد در یونانی کلاسیک، **اریکپایوس** (, (، «قدرت») است.

## اسطوره‌شناسی
### کیهان‌شناسی آیین اورفئوسی
در کیهان‌شناسی اورفئوسی، پروتوگونوس با اروس یا میترا یکسان است و به‌عنوان خدایی که از تخم کیهانی بیرون می‌آید و با یک مار در هم تنیده شده است، به تصویر کشیده شده است. او کلاه‌خودی به سر و بال‌هایی پهن و طلایی داشت. کیهان‌شناسی ارفئوسی بر خلاف حماسه‌های خلقت هومر و هزیود است. محققان عنوان کرده‌اند که اورفئیسم به‌دلیل دوگانگی ذاتی در مفهوم، «غیریونانی» و حتی «آسیایی» است.

گفته می‌شود که کرونوس (زمان) تخم کیهانی را خلق کرده است و خدای نخست‌زاده *فینس* یا *پروتوگونوس* از آن بیرون آمده است. فینس یک خدای مذکر بود. در یک سرود اورفیک «لرد پریاپوس» نام‌گذاری شده است، برخی او را آندروژن می‌دانند. پروتوگونوس خدای نور و خوبی بود که نامش به‌معنای «آوردن نور» یا «درخشیدن» بود. او که یک خدای اول‍زاده بود، از آشوب بیرون آمد و جهان را به‌دنیا آورد. نیکس (شب) به‌اختصار به دختر فینس یا همسر بزرگ‌تر گفته می‌شود، او همتای زن فینس است و آریستوفان او را اولین خدای می‌داند. به گفته آریستوفان، در نمایشنامه‌ای که فینس «اروس» نامیده می‌شود، از تخمی که اولین خدای نیکس خلق کرده بود متولد شد و در دامان بی‌کران اربوس قرار گرفت و پس از آن با خائوس جفت شد و موجودات پرنده را خلق کرد.

### تبارشناسی پروتوگونوس
تبارشناسی پروتوگونوس از طریق شرح «پاپیروس دروینی» که یک رساله فلسفی است و همچنین اشاراتی از امپدوکلس و پیندار شناخته شده است.

به گفته دماسکیوس، پروتوگونوس اولین خدای «قابل بیان و قابل قبول برای فهم انسان» بود.

در یکی دیگر از سرودهای اورفئوسی آمده است:غبار تاریکی را که پیش چشمانت بود پراکنده کردی و با بال زدن به اطراف چرخیدی و نور ناب را در سراسر این جهان آوردی. برای همین تو را فینس می‌نامم، تو را لرد پریاپوس می‌نامم، تو را درخشان با چشمانی روشن می‌نام.پاپیروس دروینی این‌گونه به فینس اشاره می‌کند:

ترجمه:

زادگاه پادشاه آئدویوس؛ که در آن‌جا همه جاودانه‌ها برای خدایان مبارک دعا می‌کنند و رودخانه‌ها دیده می‌شوند و غارت می‌شوند، اما همان‌طور که خودش می‌گفت تنها او این کارها را انجام داد.دیونیسوس یا زاگرئوس در آیین اورفئوسی ارتباط نزدیکی با پروتوگونوس دارد. در «سرود ارفیک ۳۰» فهرستی از القاب به او داده می‌شود که به پروتوگونوس نیز اشاره دارند.

## مرگ و رستاخیز پروتوگونوس
در آیین اورفئوسی، دیونیسوس-پروتوگونوس-فینس یک خدای در حال مرگ و در حال ظهور است. یوسبیوس قیصریه داستان مرگ و ظهور او را این‌چنین می‌گوید:تایتان‌ها اعضای تکه‌تکه‌شده دیونیسوس را در کتری می‌جوشانند، او را روی تف کباب می‌کنند و «گوشت قربانی» برشته‌شده را می‌خورند، اما آتنا قلب تپنده او را که (به گفته المپیودوروس) از آن زئوس است نجات می‌دهد. او قادر به بازآفرینی خدا و بازگرداندنش به زندگی است.ممکن است «گوشت قربانی» بریان‌شده فینس با سرود متون اهرام مرتبط باشد. این سرود یک آیین سلطنتی را در مصر باستان بیان می‌کند، که در آن پادشاه متوفی، با کمک خدای شراب شزمو، خدایان را به‌عنوان گاوهای نر قربانی ذبح می‌کند، می‌پزد و می‌خورد و بدین وسیله قدرت‌های الهی آن‌ها را در خود می‌گنجاند تا بتواند برای عبور به زندگی پس از مرگ راهی بجوید. این گاوهای نر قربانی به میترائیسم نیز منتسب می‌شوند. از طریق آیین میترائیسم و نقش‌های سر شیر، پروتوگونوس می‌تواند با اهورامزدا نیز مرتبط باشد.

## جستارهای وابسته
* فهرست شخصیت‌ها، مکان‌ها و رویدادهای افسانه‌ای یونان باستان
* ایزدان نخستین یونان

## یادداشت

## پانویس

## منابع

* 
* 
* 

## پیوند به بیرون

رده:الهه‌های آفرینش
رده:ایزدان آندروجینی و نرماده
رده:ایزدان باروری
رده:ایزدان یونانی
رده:خدایان آفرینش
رده:خدایان باروری
رده:خدایان یونانی
رده:دین یونان باستان
رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان یونانی باستان (تا ۱۴۵۳)
رده:موضوعات بیناجنسی در دین و اسطوره‌شناسی
رده:مارها در دین